ミラノのアンブロシウスc. 339–397

Patristica — 教父文献 日本語対訳 › Patrologia Latina › Vol. 14 › De bono mortis

Caput VII 第VII章

Ambrose of Milan · De bono mortis · PL 14, 552C · 25 sectiones

De bono mortis 7.1

1

Laqueos quoque nobis circumfusos esse in corpore: hoc regi oportere ab anima, quae tamen ipsi nonnumquam compatitur. Praeterea tot molestiis vitam abundare, ut odio habeatur, et mors solis impiis amara sit, quibus tamen vita debeat esse amarior.

PL 14, 552C

罠は体の中にも我々の周りに張りめぐらされている。これは魂によって治められなければならないが、魂はそれでも体と苦楽をともにすることがある。そのうえ、生は多くの煩いに満ちているので憎まれるほどであり、死が苦いのは不敬な者たちだけにとってであるが、その者たちにとっても生のほうがいっそう苦いはずである。

De bono mortis 7.2

2

Mortem igitur malum non esse. 26. Et quid de extraneis laqueis loquor? Nostri nobis laquei sunt cavendi. In ipso hoc corpore nostro laquei circumfusi nobis sunt, quos debemus vitare. Non credamus nos huic corpori, non misceamus cum eo animam nostram.

PL 14, 552C

したがって、死は悪ではない。26. 外の罠について、私が何を語る必要があろうか。我々自身の罠こそ、避けねばならない。まさにこの我々の体の中にも、罠が我々の周りに張りめぐらされており、我々はそれを避けねばならない。この体に身をゆだねてはならない。我々の魂をそれに混ぜ合わせてはならない。

De bono mortis 7.3

3

Cum amico, inquit, misce animum tuum, non cum inimico (Eccli. VI, 1) . Inimicum tibi est corpus tuum quod repugnat menti tuae, cujus opera inimicitiae, dissensiones, lites, perturbationesque sunt. Noli cum eo miscere animam tuam, ne utrumque confundas.

PL 14, 553A

「友と心を混ぜ合わせよ、敵とではなく」(集会の書6:1)と彼は言う。あなたの体は、あなたの精神に逆らう敵である。その働きは敵意、不和、争い、動揺である。その体と魂を混ぜ合わせてはならない。両方を混乱させないためである。

De bono mortis 7.4

4

Nam si miscetur, ergo melior fit caro quae inferior est, quam anima quae superior; quia anima vitam corpori tradit, caro autem mortem animae transfundit. Confunditur ergo utriusque operatio, confunditur prope ipsa utriusque substantia.

PL 14, 553A

もし混ぜ合わされるなら、下位にある肉が、上位にある魂よりも優れたものになってしまうからである。魂は体に命を伝えるが、肉は魂に死を注ぎ込む。こうして両者の働きは混同され、両者の実体そのものもほとんど混同される。

De bono mortis 7.5

5

Igitur suscipit in se anima insensibilitatem defuncti corporis, et corpus omnibus animae virtutibus fungitur. Ac ne forte quia infunditur anima corpori, etiam confundi putetur, exemplum nobis sit hujus luminis gratia.

PL 14, 553A

そうなれば、魂は死んだ体の無感覚を自分の中に引き受け、体は魂のあらゆる力を行使することになる。魂は体の中に注がれるからといって、混同されるとも考えられないよう、この光を例として挙げよう。

De bono mortis 7.6

6

Siquidem et lumen terreno loco infunditur, nec tamen confunditur. Non sit ergo confusa operatio, quorum dispar substantia est: sed sit anima in corpore, ut vivificet corpus, hoc gubernet, illuminet.

PL 14, 553B

光もまた地上の場所に注がれるが、混同されることはない。したがって、実体の異なるものの働きは混同されてはならない。魂は体の中にあって、体に命を与え、これを導き、照らすべきである。

De bono mortis 7.7

7

27. Negare tamen non possumus quod compatiatur corpori suo; nam et contristatur. Siquidem Jesus ait: Tristis est anima mea usque ad mortem (Matth. XXVI, 38) , affectum hominis in se exprimens. Et alibi: Anima mea turbata est valde (Psal. VI, 4) .

PL 14, 553B

27. しかし、魂が自分の体と苦楽をともにすることを、我々は否定できない。魂は悲しみもするからである。イエスは、人間の心情を自らのうちに表して言った、「私の魂は死ぬほどに悲しい」(マタイ26:38)。また別の所で、「私の魂は激しく乱れている」(詩篇6:4)。

De bono mortis 7.8

8

Siquidem et modulator modulis suis, aut tibiae, aut citharae, aut organi, voce, gestu, affectuque compatitur.

PL 14, 553B

実際、奏者もまた、笛であれ竪琴であれオルガンであれ、自分の奏でる調べと、声、身振り、心情をもって苦楽をともにする。

De bono mortis 7.9

9

In tristibus sonis tristior, in laetis laetior, in acutioribus excitatior, in ipsis mitioribus mitior atque mansuetior; ut sonos cantuum ipse commendet, et quodammodo moduletur affectus.

PL 14, 553B

悲しい音にはいっそう悲しげに、楽しい音にはいっそう楽しげに、高い音にはいっそう奮い立ち、穏やかな音にはいっそう穏やかで柔和になる。そうして自分が歌の音を引き立て、いわば心情をも奏でるようになる。

De bono mortis 7.10

10

Anima quoque in hoc corpore tamquam in fidibus musicis, quae sobria est tamen summis, ut ita dicam, digitis velut nervorum sonos, ita pulsat carnis istius passiones, ut consonum reddat morum atque virtutum consentientemque concentum; ut in omnibus cogitationibus suis, in omnibus operibus id custodiat, ut omnia consilia et facta sibi concinant.

PL 14, 553C

魂もまた、この体の中で、あたかも楽器の弦の中にいるかのように、節度を保ちつつ、いわば指先で弦の音を弾くように、この肉の情念を弾いて、習俗と徳の調和した、相和する合奏を響かせる。そうして、そのあらゆる思いにおいて、あらゆる行いにおいて、すべての計画と行為が互いに響き合うよう守るのである。

De bono mortis 7.11

11

Anima est ergo quae utitur, corpus quod usui est; ac per hoc aliud quod in imperio, aliud quod in ministerio: aliud quod sumus, aliud quod nostrum est.

PL 14, 553C

したがって、用いるのは魂であり、用いられるのは体である。そのゆえに、一方は命令する側にあり、他方は仕える側にある。一方は我々であるもの、他方は我々のものである。

De bono mortis 7.12

12

Si quis animae pulchritudinem diligit, nos diligit: si quis corporis decorem diligit, non ipsum hominem, sed carnis diligit pulchritudinem, quae tamen cito marcescit et defluit.

PL 14, 553C

魂の美しさを愛する者は、我々を愛しているのであり、体の麗しさを愛する者は、人間そのものではなく肉の美しさを愛しているのであって、それはたちまちしぼみ、消え失せる。

De bono mortis 7.13

13

28. Unde illi intende, de quo dicit Propheta: Qui non accepit in vanum animam suam (Psal. XXIII, 4) . In vanum accepit animam suam (ut jam de hujus vitae dicamus molestiis) qui saecularia struit, aedificat corporalia.

PL 14, 553D

28. それゆえ、預言者が「自分の魂を空しいものとして受けなかった者」(詩篇23:4)と言うその人に目を向けよ。(ここからこの生の煩いについて語ることにするが)世俗のものを築き、体に属するものを建てる者が、自分の魂を空しいものとして受けたのである。

De bono mortis 7.14

14

Quotidie ad edendum et bibendum surgimus, et nullus expletur, ut non post momentum esuriat ac sitiat. Quotidie lucrum quaerimus, et nullus cupiditati modus ponitur. Non satiabitur, inquit, oculus visu, nec auris auditu (Eccl. I, 8) .

PL 14, 553D

我々は毎日、食べ飲むために起き上がるが、満たされて、しばらくのちに飢えも渇きもしない者は一人もいない。毎日、利得を求めるが、貪欲に限度が置かれることはない。「目は見ることで満たされず、耳は聞くことで満たされない」(コヘレトの言葉1:8)と彼は言う。

De bono mortis 7.15

15

Qui diligit argentum, non satiatur argento. Nullus finis laboris, et nullus est fructus abundantiae. Cupimus quotidie scire nova; et quid est ipsa scientia, nisi quotidiani doloris adjectio?

PL 14, 554A

銀を愛する者は銀で満たされない。労苦に終わりはなく、豊かさに実りはない。我々は毎日、新しいことを知りたがる。だが知識そのものとは、日々の苦しみの付け足しでなくて何であろうか。

De bono mortis 7.16

16

Omnia quae sunt jam fuerunt, et nihil sub sole est novum, sed omnia vanitas. Totam vitam odio habui (Eccl. II, 17) , dixit Ecclesiastes. Qui vitam odio habuit, mortem utique praedicavit.

PL 14, 554A

「あるものはすべて、すでにあった。太陽の下に新しいものはなく、すべては空しい。私は生のすべてを憎んだ」(コヘレトの言葉2:17)とコヘレトは言った。生を憎んだ者は、確かに死を宣べ伝えたのである。

De bono mortis 7.17

17

Denique mortuos laudavit magis quam viventes (Eccl. IV, 2) ; et illum judicavit beatum, qui in hanc vitam non venit, nec inanem hunc suscepit laborem.

PL 14, 554A

さらに彼は、「生きている者よりも死んだ者を称えた」(コヘレトの言葉4:2)。そして、この生に来ず、この空しい労苦を受けなかった者を幸いだと判断した。

De bono mortis 7.18

18

Circuivit, inquit, cor meum, ut scirem impii laetitiam, et considerarem, et quaererem sapientiam, et numerum, et ut scirem per imperium laetitiam, et molestiam, et jactationem; et inveni ego eam amariorem, quam mortem (Eccl. VI, 26) : non quia amara sit mors, sed quia impio amara; et tamen amarior vita, quam mors.

PL 14, 554A

彼は言う、「私の心は巡った、不敬な者の喜びを知り、よく考え、知恵と数を求め、また支配による喜びと煩いと動揺を知ろうとして。そして私は、それが死よりも苦いことを見いだした」(コヘレトの言葉6:26)〔底本は6:26。第6章は12節までしかなく、7:26の誤りか〕。死が苦いからではなく、不敬な者にとって苦いのである。それでも、死よりも生のほうがいっそう苦い。

De bono mortis 7.19

19

Gravius est enim ad peccatum vivere, quam in peccato mori; quia impius quamdiu vivit, peccatum auget: si moriatur, peccare desinit. 29. Plerique criminum suorum absolutione laetantur.

PL 14, 554B

罪に向かって生きることは、罪の中で死ぬことよりも重いからである。不敬な者は生きているあいだ罪を増し加えるが、死ねば罪を犯すことをやめる。29. 多くの者は、自分の犯罪が赦免されて喜ぶ。

De bono mortis 7.20

20

Si emendaturi sunt, recte: si perseveraturi in eis, stulte; quia longe illis plus damnatio profuisset, ne incrementa facerent peccatorum.

PL 14, 554B

もし彼らが改めるつもりなら、それは正しい。もしそこにとどまり続けるつもりなら、愚かである。罪の増し加えを重ねないために、彼らには断罪のほうがはるかに益になったであろうからである。

De bono mortis 7.21

21

De quo sublimis est sententia Apostoli dicentis, quod non solum ii qui flagitiosa agunt, sed etiam qui ea approbant, digni morte sunt (Rom. I, 32) : sed et illos qui talia condemnant in aliis qualia ipsi agunt, inexcusabiles haberi, ut et sua damnatos sententia (Rom. II, 1) .

PL 14, 554B

これについて使徒の言葉は崇高である。恥ずべきことを行う者たちだけでなく、それを是認する者たちも死に値する(ローマ1:32)。また、他人において、自分が行うのと同じことを断罪する者たちも、弁解の余地がないとされ、自らの判決によって罪に定められた者となる(ローマ2:1)。

De bono mortis 7.22

22

Cum enim alios condemnant, se ipsos condemnant. Nec sibi eos blandiri oportere, quia poenarum ad tempus immunes videntur, et exsortes reatus; cum graviores poenas intra se luant, et sibi rei sint, qui aliis non videntur; atque in se intorqueant graviorem conscientiae sententiam, cum de aliorum peccatis judicant.

PL 14, 554B

他人を断罪するとき、彼らは自分自身を断罪しているからである。また彼らは、しばらくのあいだ刑罰を免れ、咎に与らないように見えるからといって、自らを慰めてはならない。他人には見えなくても、彼らは自分の内でより重い刑罰を償い、自分に対して咎ある者であり、他人の罪を裁くときには、より重い良心の判決を自分に向けて投げ返しているのである。

De bono mortis 7.23

23

Sed noli, inquit (Ibid., 4) , o homo, divinae bonitatis et patientiae thesauros contemnere; bonitas enim Dei ad poenitentiam te provocat, ad correctionem invitat: duritia autem tua, qua in erroris pertinacia perseveras, futuri judicii auget severitatem, ut dignam retributionem tuorum accipias delictorum.

PL 14, 554C

「しかし、人よ、汝は神の善と忍耐の宝を侮ってはならない」と彼は言う(ローマ2:4)。「神の善は、汝を悔い改めへと促し、矯正へと招くからである。だが汝の頑なさは、汝が誤りの固執の中にとどまり続けるので、来たるべき裁きの厳しさを増し、汝の罪にふさわしい報いを受けさせる」。

De bono mortis 7.24

24

30. Non igitur mors malum. Nam neque apud viventes mors est, neque apud defunctos: apud alios enim non est, quia adhuc vivunt, alii transierunt.

PL 14, 554C

30. したがって、死は悪ではない。死は生きている者たちのもとにはなく、また死んだ者たちのもとにもないからである。一方の者たちのもとには、まだ生きているので死はなく、他方の者たちは死を通り過ぎてしまったからである。

De bono mortis 7.25

25

Itaque neque apud eos amara est, qui eam adhuc nesciunt, hoc ipso quia nesciunt; neque apud eos qui jam et secundum corpus nihil sentiunt, et secundum animam liberati sunt.

PL 14, 554C

それゆえ、死はまだそれを知らない者たちのもとでも、知らないというまさにそのことのゆえに、苦くはない。また、体に関してはすでに何も感じず、魂に関しては解き放たれた者たちのもとでも、苦くはない。