ミラノのアンブロシウスc. 339–397

Patristica — 教父文献 日本語対訳 › Patrologia Latina › Vol. 14 › De bono mortis

Caput V 第V章

Ambrose of Milan · De bono mortis · PL 14, 547C · 37 sectiones

De bono mortis 5.1

1

Hortatur ad contemptum mortis, ejusdemque usum, id est, mortificationem, in hacce vita imitandum. Dein quemadmodum anima ad similitudinem Dei exaltetur, a quo pingatur, et custodiatur, aperit. Tum de horto mentis, ac fructibus, quibus pascatur Verbum, disputat.

PL 14, 547C

死の蔑視と、この生において模倣すべきその実践、すなわち死の修練へと勧める。次に、魂が神の似姿へと高められる仕方、すなわち神によって描かれ、守られる仕方を明らかにする。次いで、精神の園と、言葉が養われる実りについて論じる。

De bono mortis 5.2

2

16. Sed de communi omnium morte dicamus. Quid eam timeamus, quae animae nocere non soleat? Scriptum est enim: Nolite timere eos qui occidunt corpus, animam autem non possunt occidere (Matth. X, 28) .

PL 14, 547D

16. では、すべての者に共通の死について語ろう。魂を害することのない死を、なぜ我々は恐れるのか。「体を殺しても魂を殺すことのできない者たちを恐れるな」と書かれているからである(マタイ10:28)。

De bono mortis 5.3

3

Per mortem autem istam anima liberatur, dum a corporis contubernio secernitur, et involucris perturbationis exuitur. Unde et nos dum in corpore sumus, usum mortis imitantes ablevemus animam nostram ex istius carnis cubili, et tamquam de isto exsurgamus sepulcro.

PL 14, 548A

この死によって魂は解放される。体との同居から切り離され、動揺の覆いを脱がされるときである。それゆえ我々も、体の内にある間、死の実践を模倣して、自分の魂をこの肉の寝床から持ち上げ、いわばこの墓から起き上がろう。

De bono mortis 5.4

4

Abducamus nos a corporis nexu, relinquamus omnia quaecumque terrena sunt; ut cum venerit adversarius, nihil in nobis inveniat suum. Contendamus ad illud aeternum, ad illud divinum evolemus pennis dilectionis, et remigio charitatis.

PL 14, 548A

体の結びつきから我々自身を引き離そう。地上のものはすべて捨てよう。敵が来たとき、我々の内に自分のものを何も見いだすことのないように。あの永遠のものへ向かって努め、あの神的なものへ、愛の羽と愛の櫂で飛び立とう。

De bono mortis 5.5

5

Surgamus hinc, hoc est, de saecularibus atque mundanis. Dixit enim Dominus: Surgite, eamus hinc (Joan. XIV, 31) , praecipiens ut unusquisque surgat de terrenis, erigat animam humi jacentem, ad superna attollat, excitet aquilam suam, et illam aquilam de qua dictum est: Renovabitur sicut aquilae juventus tua (Ps. CII, 5) .

PL 14, 548A

ここから立ち上がろう。すなわち世のもの、世界のものから。主は言ったからである。「立て、ここから行こう」(ヨハネ14:31)。それは、各人が地上のものから立ち上がり、地に伏した魂を起こし、上方のものへ持ち上げ、自分のワシを、すなわち「汝の若さはワシのように新たにされる」(詩篇102:5)と言われたあのワシを奮い立たせるように命じたのである。

De bono mortis 5.6

6

Ad animam hoc dictum est. Anima ergo nostra sicut aquila alta petat, supra nubes volet, renovatis splendescat exuviis, coelo volatus inferat, ubi laqueos incidere non possit.

PL 14, 548B

これは魂に向けて言われた。それゆえ我々の魂はワシのように高みを求め、雲の上を飛び、新たにされた皮をまとって輝き、罠に陥ることのできない天へ飛翔を向けるがよい。

De bono mortis 5.7

7

Avis enim quae descendit ex alto, vel quae in altum se extollere non potest, frequenter aut laqueis capitur, aut visco fallitur, aut quibuscumque irretitur insidiis. Sic quoque et anima nostra caveat ad haec mundana descendere.

PL 14, 548B

高みから降りる鳥、あるいは高みへ身を上げることのできない鳥は、しばしば罠に捕らえられ、鳥もちに欺かれ、あれこれの待ち伏せに絡め取られるからである。同じように、我々の魂も、これらの世のものへ降りることを警戒するがよい。

De bono mortis 5.8

8

Laqueus est in auro, viscus in argento, nexus in praedio, clavus est in amore. Deum aurum petimus, strangulamur: dum argentum quaerimus, in visco ejus haeremus: dum praedium invadimus, alligamur. Quid inane quaerimus lucrum pretiosae animae detrimento?

PL 14, 548B

罠は金にあり、鳥もちは銀にあり、束縛は所有地にあり、釘は恋にある。金を求めるとき〔底本は Deum。Dum と読む〕、我々は絞められ、銀を求めるとき、その鳥もちにからめ取られ、所有地に手を伸ばすとき、縛られる。なぜ我々は、尊い魂を損なってまで、空しい利得を求めるのか。

De bono mortis 5.9

9

Exiguus tibi est totus mundus pro unius animae dispendio. Quid enim prodest homini si hunc mundum lucretur, animae vero suae detrimentum patiatur? Aut quam commutationem dabis pro anima tua? Non auro redimitur, non argento, immo auro amittitur.

PL 14, 548C

一つの魂を失うことに比べれば、全世界もあなたには小さい。「人は、この世界を得ても、自分の魂に損失を被るなら、何の益があろうか」。あるいは、あなたは自分の魂の代わりに、どんな代価を与えるのか。魂は金によっても銀によっても贖われない。むしろ金によって失われる。

De bono mortis 5.10

10

Quin etiam mulieris decus, dum tentatur, astringit. Clavus est libido, clavus tristitia, clavus iracundia, clavi sunt omnes passiones, quae velut veru quodam animam nostram penetrant, et infigunt corpori, visceribusque ejus annectunt.

PL 14, 548C

それどころか、女の美しさも、〔人が〕それを試みるとき〔dum tentatur の意は定かでない。女の美しさが手に入れようと試みられるとき、と取った〕、締めつける。情欲は釘であり、悲しみは釘であり、怒りは釘であり、すべての情念は釘である。それらは串のように我々の魂を貫き、体に打ち込み、その内臓に結びつける。

De bono mortis 5.11

11

17. Fugiamus ergo haec mala, et exaltemus animam nostram ad illam imaginem Dei et similitudinem. Fuga malorum similitudo Dei est, et virtutibus imago Dei acquiritur.

PL 14, 548C

17. それゆえ、これらの悪から逃れ、我々の魂を、あの神の像と似姿へと高めよう。悪からの逃走は神の似姿であり、諸徳によって神の像は獲得される。

De bono mortis 5.12

12

Ideo qui nos pinxit quasi auctor, pinxit virtutum coloribus: Ecce ego, inquit ad Hierusalem, pinxi muros tuos (Esai. XLIX, 16) . Non detergamus penicillo negligentiae depicta animae nostrae firmamenta muralia.

PL 14, 548D

それゆえ、創造者として我々を描いた者は、徳の色で描いた。「見よ、私は汝の城壁を描いた」と、彼はエルサレムに言う(イザヤ49:16)。我々は、怠慢の筆で、我々の魂の描かれた城壁という堅固な備えを拭い去らないようにしよう。

De bono mortis 5.13

13

Ideo dixit: Muros pinxi, quibus hostem possimus avertere. 18. Habet anima muros suos, de quibus eminet, et de quibus ait: Ego civitas munita, ego civitas obsessa (Esai. XXVII, 3) . His munitur muris, his obsessa defenditur.

PL 14, 548D

それゆえ彼は言った。「私は城壁を描いた」。それによって我々は敵を退けることができる。18. 魂は自分の城壁を持ち、そこから際立ち、それについて言う。「私は堅固にされた町、私は包囲された町」(イザヤ27:3)。この城壁によって守られ、この城壁によって、包囲されても守られる。

De bono mortis 5.14

14

Et vere murus anima, quae praetendit in castris. Unde et ipsa ait in Canticis: Ego murus, ubera mea ut turres (Cant. VIII, 10) . Bonus murus quem pinxit Dominus, sicut ipse ait: In manibus meis pinxi muros tuos, et in conspectu meo es semper (Esai. XLIX, 16) .

PL 14, 548D

まことに、陣営の前に張り出す魂は城壁である。それゆえ彼女自身も雅歌で言う。「私は城壁、私の乳房は塔のよう」(雅歌8:10)。主が描いた城壁は善い城壁である。彼自身が言うとおりである。「私は自分の手に汝の城壁を描いた。汝はつねに私の目の前にいる」(イザヤ49:16)。

De bono mortis 5.15

15

Bona anima quae habet speculatorem Deum, et in manibus ejus est, sicut anima Prophetica, quae in manus Domini commendatur ut spiritus (Psal. XXX, 6) , et quae in conspectu Dei est; Oculi enim Domini super justos (Ps. XXXIII, 16) , sicut et ipse ait: Ego eram in oculis ejus tamquam inveniens pacem (Cant. VIII, 10) .

PL 14, 549A

神を見張り役とし、神の手の内にある魂は善い魂である。預言者の魂のように、それは霊として主の手に委ねられ(詩篇30:6)、神の目の前にある。「主の目は義人たちの上にある」(詩篇33:16)。彼女が自ら言うとおりである〔底本は ipse。ipsa と読む〕。「私は彼の目の中で、平安を見いだす者のようであった」(雅歌8:10)。

De bono mortis 5.16

16

Bonas turres habet quae habet et de intelligibilibus verbum, et de moralibus disciplinam. Ideoque haec anima habens gratiam suorum uberum ingreditur in hortos, et inveniens illic sponsum sedentem et disputantem cum amicis ait: Qui sedes in hortis, vocem tuam insinua mihi (Ibid. 13 et 14) .

PL 14, 549A

知解されるものについての言葉と、道徳に関するものについての規律を持つ魂は、善い塔を持つ。それゆえこの魂は、自らの乳房の恩寵を持って園に入り、そこに花婿が座して友たちと語り合っているのを見いだして言う。「園に座す者よ、汝の声を私に聞かせよ」(雅歌8:13-14)。

De bono mortis 5.17

17

Mihi, inquit, non amicis. Fuge, frater meus. Hortatur ut fugiat sponsus, quia jam sequi potest etiam ipsa terrena fugientem. Dicit autem ut similis sit damulae, quae evadit de retibus. Vult enim et ipsa fugere et evolare supra mundum.

PL 14, 549B

「私に」と彼女は言う、「友たちにではなく。逃げよ、私の兄弟よ」。彼女は花婿に逃げるよう促す。もはや彼女自身も、地上のものから逃げる者に従うことができるからである。そして彼女は、網から逃れるシカの子のようになれと言う。彼女自身もまた、世界の上へ逃れ、飛び去ることを望むからである。

De bono mortis 5.18

18

19. Hinc hortum illum sibi Plato composuit, quem Jovis hortum alibi, alibi hortum mentis appellavit. Jovem enim et deum et mentem totius mundi dixit.

PL 14, 549B

19. ここからプラトンは、あの園を自分のために組み立てた。彼はそれをある所ではユピテルの園、別の所では精神の園と呼んだ。ユピテルを、神であり全世界の精神でもあると言ったからである。

De bono mortis 5.19

19

In hunc introisse animam, quam Venerem nuncupat, ut se abundantia et divitiis hujus horti repleret, in quo repletus potu jaceret porus, qui nectar effunderet.

PL 14, 549B

この園に、彼がウェヌスと呼ぶ魂が入り、この園の豊かさと富で満ちた。そこでは、酒に満たされたポロス〔豊かさの神ポロスのことか〕が横たわり、ネクタルを注ぎ出していた、と〔彼は言う〕。

De bono mortis 5.20

20

Hoc igitur ex libro Canticorum composuit, eo quod anima Deo adhaerens in hortum mentis ingressa sit, in quo esset abundantia diversarum virtutum, floresque sermonum.

PL 14, 549B

それゆえ彼はこれを、雅歌の書から組み立てた。そこでは、神に結びついた魂が精神の園に入り、そこにはさまざまな徳の豊かさと、言葉の花があるとされているからである。

De bono mortis 5.21

21

Quis autem ignorat quod ex paradiso illo, quem legimus in Genesi habentem lignum vitae, et lignum scientiae boni et mali (Gen. II, 8) , et ligna caetera, abundantiam virtutum putaverit transferendam, et in horto mentis esse plantandam?

PL 14, 549C

創世記で我々が読む、命の木と善悪の知識の木(創世記2:8)、そのほかの木を持つあの楽園から、徳の豊かさが移され、精神の園に植えられるべきだと彼が考えたことを、誰が知らないだろうか。

De bono mortis 5.22

22

Quem in Canticis canticorum Salomon hortum animae significavit, vel ipsam animam. Sic enim scriptum est: Hortus clausus, soror mea sponsa, hortus clausus, fons signatus, transmissiones tuae paradisus (Cant. IV, 12 et 13) .

PL 14, 549C

その園を、ソロモンは雅歌において、魂の園として、あるいは魂そのものとして示した。こう書かれているからである。「閉ざされた園、私の妹なる花嫁、閉ざされた園、封じられた泉。汝から送り出されるものは楽園」(雅歌4:12-13)。

De bono mortis 5.23

23

Et infra ait anima: Exsurge, aquilo, et veni, auster, perfla hortum meum, et defluant unguenta mea. Descendat frater meus in hortum suum. Quanto hoc pulchrius quod anima ornata virtutum floribus hortus sit, vel in se paradisum habeat germinantem (Ibid., 16) !

PL 14, 549C

そして後で魂は言う。「起きよ、北風よ。来たれ、南風よ。私の園に吹き渡れ。私の香油が流れ出るように。私の兄弟は自分の園に下りよ」。徳の花で飾られた魂が園であり、あるいは自らの内に芽吹く楽園を持つということは、どれほど美しいことか(雅歌4:16)!

De bono mortis 5.24

24

In quem hortum invitat Verbum Dei descendere, ut anima illa Verbi imbre coelestis, et ejus copiis irrigata fructificet. Verbum autem Dei pascitur animae virtutibus, quoties obedientem sibi et opimam invenerit, et carpit fructus ejus, atque his delectatur.

PL 14, 549C

その園へ、彼女は神の言葉に下りるよう招く。それは、あの魂が、言葉の天の雨とその豊かさで潤されて、実を結ぶためである。神の言葉は、自分に従順で肥沃な魂を見いだすたびに、魂の徳によって養われ、その実を摘み取り、それを喜ぶ。

De bono mortis 5.25

25

Cum autem descenderit in eam Dei Verbum, defluunt ex ea salubrium unguenta verborum, et diversarum flagrant longe lateque redolentia gratiarum spiramina.

PL 14, 550A

神の言葉が魂の中へ下ると、そこから救いに満ちた言葉の香油が流れ出し、さまざまな恩寵の息吹が、遠く広くかぐわしく香る。

De bono mortis 5.26

26

20. Unde ait sponsus (sponsus autem animae Dei Verbum est, cui anima legitimo quodam connubii foedere copulatur): Ingressus sum in hortum meum, soror mea sponsa, vindemiavi myrrham meam cum unguentis meis, manducavi panem meum cum melle meo, bibi vinum meum cum lacte meo.

PL 14, 550A

20. それゆえ花婿は言う(魂の花婿とは神の言葉であり、魂は、婚姻の正当な契りによって彼と結ばれている)。「私の妹なる花嫁よ、私は自分の園に入った。私は没薬を香油とともに摘み取り、蜜とともに自分のパンを食べ、乳とともに自分の酒を飲んだ。」

De bono mortis 5.27

27

Edite, proximi mei, et bibite, et inebriamini, fratres mei. Ego dormio, et cor meum vigilat (Cant. V, 1 et 2) . Cognoscamus quos fructus et cibos epuletur Deus, quibusve delectetur.

PL 14, 550A

「食べよ、私の近しい者たち、そして飲め、酔え、私の兄弟たちよ。私は眠るが、私の心は目覚めている」(雅歌5:1-2)。神がどのような実りと食物を食し、何を喜ぶのかを、我々は知ろう。

De bono mortis 5.28

28

Delectatur eo, si quis mortificet peccatum suum, oblitteret culpam suam, sepeliat atque abolefaciat iniquitates suas. Myrrha enim est sepultura mortuorum. Mortua autem peccata sunt, quae vitae suavitatem habere non possunt.

PL 14, 550A

神が喜ぶのは、人が自らの罪を死なせ、自らの咎を消し去り、自らの不義を葬り、無きものにすることである。没薬は死者の埋葬だからである。死んだものとは、生の甘美さを持つことのできない罪のことである。

De bono mortis 5.29

29

Perfunduntur autem divini sermonis unguentis, et fortiore cibo verbi velut pane, et suaviore sermone velut melle curantur quaedam vulnera delictorum. Sermonum autem cibos esse docet et alibi Salomon dicens: Favi mellis, sermones boni (Prov. XVI, 24) .

PL 14, 550B

ある罪の傷は、神の言葉の香油を注がれ、パンのような、言葉のより強い食物によって、また蜜のような、より甘美な言葉によって癒される。言葉が食物であることは、別の箇所でもソロモンが教えている。「蜜の巣、善い言葉」(箴言16:24)。

De bono mortis 5.30

30

In illo ergo horto sermones boni sunt, alius qui culpam coerceat, alius qui iniquitatem corripiat, alius qui mori faciat insolentiam, et velut sepeliat eam, quando correptus aliquis erroribus suis renuntiat.

PL 14, 550B

それゆえあの園には善い言葉がある。咎を抑える言葉、不義を戒める言葉、傲慢を死なせて、いわば葬る言葉であって、それは誰かが戒められて自らの誤りを捨てるときである。

De bono mortis 5.31

31

Est etiam sermo fortior qui confirmat cor hominis validioribus Scripturae coelestis alimentis. Est etiam sermo suasorius, dulcis ut mel, et tamen peccatoris conscientiam in ipsa suavitate compungens.

PL 14, 550B

また、天の聖書のより強い養いによって人の心を堅くする、より力強い言葉もある。また、蜜のように甘く、しかもその甘美さそのものの内で罪人の良心を刺す、説得の言葉もある。

De bono mortis 5.32

32

Est etiam ferventioris spiritus sermo, qui inebriat sicut vinum, et cor hominis laetificat. Est etiam lacteus sermo, purus et candidus.

PL 14, 550C

また、より熱い霊の言葉があり、それは酒のように酔わせ、人の心を喜ばせる。また、乳のような言葉があり、清らかで白い。

De bono mortis 5.33

33

Hos cibos dulcium utiliumque sermonum epulandos sponsus proximis suis dicit: Edite, proximi mei, et bibite et inebriamini, fratres mei (Cant. V, 1) . Proximi autem sunt qui eum sequuntur, et nuptiis ejus intersunt.

PL 14, 550C

甘く有益な言葉というこれらの食物を、宴として味わうようにと、花婿は自分に近しい者たちに言う。「食べよ、私の近しい者たち、そして飲め、酔え、私の兄弟たちよ」(雅歌5:1)。近しい者とは、彼に従い、その婚礼に列する者たちである。

De bono mortis 5.34

34

Quo cibo et potu repleta anima (bibit enim unusquisque aquam de suis vasis, et de puteorum suorum lontibus) atque inebriata, saeculo dormiebat, vigilabat Deo.

PL 14, 550C

この食物と飲み物で満たされ(各人は自分の器から、自分の井戸の泉〔底本は lontibus。刷りの f の文字が欠けているが、fontibus と読む〕から水を飲むからである)、酔った魂は、世に対しては眠り、神に対しては目覚めていた。

De bono mortis 5.35

35

Et ideo, sicut posteriora docent, aperiri sibi Deus Verbum ejus januam postulabat, ut eam suo repleret ingressu.

PL 14, 550C

そしてそれゆえ、後の箇所が教えるとおり、神なる言葉は、彼女の戸が自分のために開かれるよう求めていた。自らの入来によって彼女を満たすためである。

De bono mortis 5.36

36

21. Hinc ergo epulatores illi Platonici, hinc nectar illud ex vino et melle prophetico, hinc somnus ille translatus est, hinc vita illa perpetua, quam deos suos dixit epulari, quia Christus vita est.

PL 14, 550C

21. それゆえ、ここから、プラトン派のあの宴の者たち、預言者の言う酒と蜜からのあのネクタル、あの眠り、そして自分の神々がそれを宴で味わうと彼が言ったあの永続する生が、移されたのである。キリストが生命だからである。

De bono mortis 5.37

37

Ideoque talium sermonum seminibus animae ejus repletus est venter, atque ipsa exivit in Verbo. Quae autem exit anima a servitio isto, et elevat se a corpore, Verbum sequitur.

PL 14, 550D

それゆえ、そのような言葉の種で、彼女の魂の胎が満たされ、魂自身は言葉の内に出て行った。この隷属から出て、体から自らを高める魂は、言葉に従う。