De bono mortis 3.1
Mors naturalis definitur ac laudatur. Item mortificatio, quae mortis quaedam imitatio est, explicatur, atque a multiplici utilitate similiter commendatur. Ad extremum proponitur brevis atque elegans vitae descriptio.
PL 14, 542C自然の死が定義され、称えられる。同じく、死の一種の模倣である死の修練〔mortificatio〕が説明され、その多様な益によって同様に推奨される。最後に、生についての簡潔で優雅な記述が示される。
De bono mortis 3.2
8. Ergo quoniam docuit Apostolus (Phil. I, 23, 24) eum qui evaserit ex hoc corpore, si meruerit tamen, cum Christo futurum, quid sit mors, quid etiam vita consideremus.
PL 14, 542D8. それゆえ、使徒は(フィリピ1:23-24)、この体から脱した者は、ただしそれにふさわしいとされたなら、キリストとともにいることになると教えたのだから、死とは何か、また生とは何かを考えよう。
De bono mortis 3.3
Itaque Scriptura docente, cognovimus quia mors absolutio est animae et corporis, et quaedam hominis separatio. Solvimur enim hoc nexu animae et corporis, cum recedimus. Unde et David ait: Dirupisti vincula mea, tibi sacrificabo hostiam laudis (Psal. CXV, 17) .
PL 14, 543Aこうして聖書が教えるところにより、我々は、死が魂と体の解き放ちであり、人間のある種の分離であることを知った。我々が去るとき、魂と体のこの結びつきから解かれるからである。それゆえダビデも言う。「汝は私の鎖を断ち切った。私は汝に賛美の生贄を献げよう」(詩篇115:17)。
De bono mortis 3.4
Vincula autem vitae hujus, id est, conjunctionis nostrae quae ex anima constat et corpore, significari docet superior versiculus psalmi hujus: Pretiosa in conspectu Domini mors sanctorum ejus (Ibid., 15) .
PL 14, 543Aこの生の鎖、すなわち魂と体から成る我々の結合が示されていることは、この詩篇の前の節が教えている。「主の目に、その聖なる者たちの死は尊い」(詩篇115:15)。
De bono mortis 3.5
Et ideo quasi propheta praevidens se cum sanctis, et qui pro devotione animas suas in Christo deposuerunt, futurum, laetatur; quia et ipse obtulit se fideliter pro Dei populo adversus Goliam, cum singulari certamine dimicaret, et solus commune periculum et crimen refelleret; vel cum se morti pro Domini placanda offensione promptus objiceret; vel cum se pro salute populi laborantis divinae ultioni paratus offerret.
PL 14, 543Aそれゆえ彼は預言者のように、自分が聖なる者たち、および献身のゆえに自らの魂をキリストにおいて捧げた者たちとともにあることを予見して、喜ぶ。彼自身も、ゴリアトに対して一騎打ちで戦い、ただひとりで共同の危険と非難を退けたとき、神の民のために忠実に身を献げたからである。あるいは、主の怒りをなだめるために進んで死に身をさらしたとき、あるいは、苦しむ民の救いのために、神の報復に進んで自らを差し出したときもそうであった。
De bono mortis 3.6
Sciebat enim gloriosius esse pro Christo mori, quam regnare in hoc saeculo. Quid enim praestantius quam fieri Christi hostiam? Itaque cum frequenter ab eo legamus Domino oblata esse sacrificia, hoc tamen loco addidit: Tibi sacrificabo hostiam laudis (Ibid, 17).
PL 14, 543B彼は、この世で王として治めるより、キリストのために死ぬほうが栄光あることだと知っていたからである。キリストの生贄となること以上に優れたことがあろうか。それゆえ、彼によって主に犠牲が献げられたことを我々はしばしば読むが、この箇所では彼はこう付け加えた。「私は汝に賛美の生贄を献げよう」(詩篇115:17)。
De bono mortis 3.7
Non sacrifico, inquit, sed sacrificabo, significans illud perfectum esse sacrificium, quando unusquisque Domino, corporis hujus vinculis absolutus assisteret, et offerret se hostiam laudis; quia ante mortem nulla est perfecta laudatio: neque quisquam in hac vita potest definito praeconio praedicari, cum posteriora ejus incerta sint.
PL 14, 543B「私は献げている」ではなく「私は献げよう」と彼は言う。それは、各人がこの体の鎖から解かれて主の前に立ち、自らを賛美の生贄として献げるとき、その犠牲が完全になることを示している。死の前には完全な賛美はなく、この生においては、誰も確定した称賛で称えられることはできない。その者のその後は不確かだからである。
De bono mortis 3.8
Mors igitur solutio est animae et corporis. Denique et in Apostolo docuimus lectum: Dissolvi, et cum Christo esse multo melius (Philip. I, 23) .
PL 14, 543Cそれゆえ死とは、魂と体の解き放ちである。実際、我々は使徒のうちにこう読まれることをすでに教えた。「解き放たれて、キリストとともにいることは、はるかに善い」(フィリピ1:23)。
De bono mortis 3.9
Solutio autem ista quid aliud autem agit, nisi ut corpus resolvatur et quiescat: anima autem convertatur in requiem suam, et sit libera, quae si pia est, cum Christo futura sit?
PL 14, 543Cでは、この解き放ちは、体が解体して憩い、魂が自らの安息へと向き直って自由になること、そして魂が敬虔であるなら、キリストとともにいることになること、そのほかに何をなすだろうか。
De bono mortis 3.10
9. Quid igitur in hac vita aliud justi agunt, nisi ut exuant se hujus corporis contagionibus, quae velut vincula nos ligant; et se ab his molestiis separare contendant, renuntient voluptatibus suis atque luxuriae, fugiant flammas libidinum?
PL 14, 543C9. それでは、この生において義人たちは、この体の汚染、すなわち鎖のように我々を縛るものを脱ぎ捨て、これらの煩いから自分を引き離そうと努め、自らの快楽と放縦を捨て、情欲の炎から逃れること、そのほかに何をしているだろうか。
De bono mortis 3.11
Nonne igitur unusquisque in hac vita positus speciem mortis imitatur, qui potest ita se agere; ut ei moriantur omnes corporis delectationes, et cupiditatibus omnibus, mundique illecebris etiam ipse moriatur, sicuti mortuus erat Paulus dicens: Mihi mundus crucifixus est, et ego mundo (Galat. VI, 14) ?
PL 14, 543Dそれなら、この生に置かれた者のうち、体のあらゆる楽しみが自分に対して死に、自分もまたあらゆる欲求と世界の誘いに対して死ぬように振る舞える者は、誰でも死の姿を模倣しているのではないか。それはパウロが、「私にとって世界は十字架につけられ、私も世界に対して〔十字架につけられた〕」と言って、死んでいたのと同じである(ガラテヤ6:14)。
De bono mortis 3.12
Denique ut sciamus quia est mors in hac vita, et bona mors, hortatur nos (II Cor. IV, 10) , ut mortem Jesu in corpore nostro circumferamus. Qui enim habuerit in se mortem Jesu, is et vitam Domini Jesu in corpore suo habebit.
PL 14, 543D実際、この生においても死があり、しかも善い死があることを我々が知るように、〔使徒は〕イエスの死を我々の体に帯びて持ち歩くようにと我々に勧める(二コリント4:10)。イエスの死を自らの内に持つ者は、主イエスの命をも自らの体に持つことになるからである。
De bono mortis 3.13
Operetur igitur mors in nobis, ut operetur et vita (Vid. S. Aug. lib. IV contra duas epist. Pelag., c. 11) .
PL 14, 544Aそれゆえ、死が我々の内に働くように。命もまた働くためである(聖アウグスティヌス『ペラギウス派の二書簡駁論』第4巻第11章を見よ)。
De bono mortis 3.14
Bona vita post mortem. hoc est, bona vita post victoriam, bona vita absoluto certamine; ut jam lex carnis legi mentis repugnare non noverit; ut jam nobis nulla sit cum corpore mortis contentio, sed sit in corpore mortis victoria.
PL 14, 544A死の後の命は善い。すなわち、勝利の後の命は善く、戦いが終えられた後の命は善い。もはや肉の法則が精神の法則に逆らうことを知らず、もはや我々に、死の体との争いはなく、死の体における勝利があるようにである。
De bono mortis 3.15
Atque haud scio ipse an majoris virtutis mors ista quam vita sit. Certe Apostoli moveor auctoritate dicentis: Ergo mors in nobis operatur, vita autem in vobis (II Cor. IV, 12) . Unius mors quantorum populorum vitam aedificabat!
PL 14, 544A私自身は、この死のほうが生よりも大きな力〔virtus は「徳」とも読める〕をもつのではないか、とさえ思う。ともあれ私は使徒の権威に心を動かされる。彼は言う。「かくして死は我々の内に働き、命は汝らの内に働く」(二コリント4:12)。ひとり〔使徒パウロを指すと取った〕の死が、どれほど多くの民の命を築いたことか。
De bono mortis 3.16
Itaque docet et istam mortem in hac vita positis expetendam, ut mors Christi in corpore nostro eluceat, et illam beatam qua corrumpitur exterior, ut renovetur interior, homo noster, et terrestris domus nostra dissolvatur ut habitaculum nobis coeleste reseretur.
PL 14, 544Aこうして彼は、この生に置かれた者にとって、キリストの死が我々の体に輝き出るように、この死が求められるべきであること、また、外なる人が朽ちて、我々の内なる人が新たにされる、あの幸いな死〔も求められるべきであること〕、そして我々の地上の家が解かれて、天の住まいが我々に開かれることを教えている。
De bono mortis 3.17
Imitatur igitur mortem qui se a communione carnis hujus abducit, atque illis vinculis solvit, de quibus tibi dicit Dominus per Esaiam: Solve omnem colligationem injustitiae, dissolve obligationes violentarum commutationum, dimitte confractos in remissionem, et omnem circumscriptionem iniquam dirumpe (Esai. LVIII, 6) .
PL 14, 544Bそれゆえ、この肉との交わりから自らを引き離し、あの鎖から自らを解く者は、死を模倣している。この鎖について、主はイザヤを通してあなたに言う。「不義のあらゆる束縛を解け、暴力的な取引の拘束を解き放て、打ち砕かれた者たちを解放して去らせよ、そしてあらゆる不正な欺きを断ち切れ」(イザヤ58:6)。
De bono mortis 3.18
10. Imitatur et ille mortem qui se voluptatibus exuit, et aeternis delectationibus attollit, atque ablevat, et in illo coelesti habitaculo locat, in quo Paulus cum adhuc viveret, conversabatur; aliter enim non diceret: Nostra autem conversatio in coelis est (Philipp. III, 20) , quod pariter ad praesumptionem meriti potest meditationemque conferri.
PL 14, 544B10. 快楽を脱ぎ捨て、永遠の楽しみへと自らを持ち上げ、引き上げ、パウロがまだ生きていたときにその中で暮らしていたあの天の住まいに自らを置く者もまた、死を模倣している。そうでなければ、パウロは「我々の暮らしは天にある」とは言わなかっただろう(フィリピ3:20)。これは同じく、功績の予期と黙想にも関係づけることができる〔この句の意は定かでない。「天にある暮らし」が、来るべき報いを先取りして望むことにも、天のことを思い巡らすことにも言える、と取った〕。
De bono mortis 3.19
Illic enim erat ejus meditatio, illic animae ejus conversatio, illic ejus prudentia, quae utique intra angustias carnis hujus haerere non solebat.
PL 14, 544C彼の黙想はそこにあり、彼の魂の暮らしもそこにあり、彼の思慮もそこにあったからである。思慮は決して、この肉の狭さの内にとどまるものではなかった。
De bono mortis 3.20
Sapiens enim cum illud divinum inquirit, absolvit animam suam corpore, et ejus ablegat contubernium, cum illam veri tractat scientiam, quam velut nudam sibi et apertam desiderat demonstrari; et ideo retibus quibusdam, et nebulis hujus corporis se quaerit exuere.
PL 14, 544C賢者は、あの神的なものを探究するとき、自らの魂を体から解き放ち、体との同居を追い払う。真理の知を扱うとき、それがいわば裸のまま開かれて自分に示されることを望むからである。それゆえ彼は、この体の網や霧のようなものを脱ぎ捨てようと努める。
De bono mortis 3.21
Neque enim manibus istis aut oculis atque auribus comprehendere illam supernam possumus veritatem; quoniam quae videntur temporalia sunt: quae autem non videntur, aeterna. Denique saepe fallimur visu, et aliter quam sunt, pleraque videmus.
PL 14, 544C我々は、この手や目や耳で、あの天上の真理を捉えることはできないからである。見えるものは一時的なものであり、見えないものは永遠のものだからである。実際、我々はしばしば視覚に欺かれ、多くのものを、あるがままとは異なって見る。
De bono mortis 3.22
Fallimur etiam auditu; et ideo contemplemur non illa quae videntur, sed quae non videntur, si nolimus falli. Quando igitur anima nostra non fallitur, quando solium veritatis attingit, nisi quando se ab isto secernit corpore, neque ab ipso decipitur et illuditur?
PL 14, 544D聴覚にも我々は欺かれる。それゆえ、欺かれたくないなら、見えるものではなく、見えないものを観想しよう。では、我々の魂は、いつ欺かれず、いつ真理の座に触れるのか。この体から自らを切り離し、それによって欺かれも、もてあそばれもしないときのほかにあるだろうか。
De bono mortis 3.23
Illuditur enim visu oculorum, illuditur auditu aurium; et ideo relinquat illud et deserat. Unde Apostolus clamat: Ne tetigeritis, ne attaminaveritis, ne gustaveritis omnia quae sunt ad corruptelam (Coloss. II, 21) .
PL 14, 544D魂は目の視覚にもてあそばれ、耳の聴覚にもてあそばれる。それゆえ、それを離れ、見捨てるがよい。それゆえ使徒は叫ぶ。「触れるな、汚すな、味わうな、朽ちることへ向かうすべてのものを」(コロサイ2:21)。
De bono mortis 3.24
In corruptela enim sunt, quae sunt in corporis indulgentia. Et ideo ostendens non per corporis indulgentiam, sed per animae elevationem, et cordis humilitatem se invenisse quod verum est, addidit: Nostra autem conversatio in coelis est.
PL 14, 545A体を甘やかすことの内にあるものは、朽ちることの内にあるからである。それゆえ彼は、体を甘やかすことによってではなく、魂の高揚と心の謙遜によって、まことであるものを見いだしたと示して、こう付け加えた。「我々の暮らしは天にある」。
De bono mortis 3.25
Ibi igitur quaerat quod verum est, quod est et manet, seque in se colligat, et congreget omnem aciem virtutis suae; neque aliis committat et credat, sed se ipsum cognoscat et intelligat; et quod sibi videtur verum esse, hoc sequendum noverit; quod delectatione carnali eligendum aestimaverit, hoc sciat falsum, ab eo fugiat et recedat, quia fraudis est plenum.
PL 14, 545Aそれゆえ魂はそこでまことのもの、すなわち在り続けるものを求め、自らの内に自らを集め、自らの力の鋭さをすべて集中させるがよい。他の者たちに任せ、信用するのではなく、自らを知り、理解するがよい。自分にまことと見えるもの、それに従うべきだと知るがよい。肉の楽しみによって選ぶべきだと思うもの、それは偽りであると知り、それから逃げ去るがよい。それは欺瞞に満ちているからである。
De bono mortis 3.26
11. Merito ergo depretiavit et dehonestavit hoc corpus, corpus mortis appellans (Rom. VII, 24) . Quis enim oculis potuit videre virtutis splendorem? Quis justitiam manibus comprehendere? Quis sapientiam oculorum obtutibus intueri?
PL 14, 545A11. それゆえ彼が、この体を「死の体」と呼んで(ローマ7:24)、その価値を貶め、辱めたのは当然である。徳の輝きを、目で見ることのできた者がいるだろうか。正義を手でつかむことのできた者がいるだろうか。知恵を、目の凝視で見つめることのできた者がいるだろうか。
De bono mortis 3.27
Denique quando aliquid cogitamus, neminem nobis occurrere, neminem volumus obstrepere auribus nostris, atque ita intendimus animo, ut plerumque non videamus praesentia. Quinetiam in noctibus sincerius cogitamus, et tunc melius quae movent, corde meditamur.
PL 14, 545B実際、我々が何かを考えるとき、誰も我々に出会わないこと、誰も我々の耳元でやかましくしないことを望み、心を集中させて、しばしば目の前にあるものさえ見えなくなる。それどころか、夜のほうがいっそう純粋に考え、そのとき、心を動かすことを、よりよく心の中で思い巡らす。
De bono mortis 3.28
Unde et Propheta ait: Quae dicitis in cordibus vestris, in cubilibus vestris compungimini (Psal. IV, 5) . Saepe etiam aliqui claudunt oculos, si quid profundae volunt nisu cogitationis eruere, oculorum impedimenta vitantes.
PL 14, 545Bそれゆえ預言者も言う。「汝らが心の中で言うことを、汝らの寝床の上で、心を刺されよ」(詩篇4:5)。また、深い何かを思索の努力で掘り出そうとするとき、目の妨げを避けて目を閉じる者もしばしばいる。
De bono mortis 3.29
Saepe etiam solitudines captamus, ne cujus sermo nostris auribus insusurret, et quasi semita quaedam inhaerentem cogitationi animam abducat a vero, atque ab intentione deflectat.
PL 14, 545Bまた我々はしばしば孤独を求める。誰かの話が我々の耳にささやき入り、いわば小道のようにして、思索に打ち込む魂を真理から連れ去り、その集中からそらすことのないようにである。
De bono mortis 3.30
12. Multas igitur occupationes nobis corporis hujus necessitas gignit, atque usus invehit, quibus impeditur animae vigor, ac revocatur intentio. Unde de se pulchre dicit sanctus Job: Memento quia lutum me finxisti (Job, X, 9).
PL 14, 545C12. それゆえ、この体の必要は我々に多くの用事を生み、その習慣がそれらを持ち込み、そのために魂の活力は妨げられ、その集中は呼び戻される。それゆえ聖なるヨブは、自らについて見事に言う。「覚えよ、汝が私を泥から形づくったことを」(ヨブ記10:9)。
De bono mortis 3.31
Si ergo lutum est corpus, oblinit nos utique, non diluit, et coinquinat animam inquinamento intemperantiae. Corium et carnem me, inquit, induisti, ossibus et nervis intexuisti (Ibid, 11).
PL 14, 545Cそれゆえ体が泥であるなら、確かに我々を塗りつぶすのであって、洗い流すのではなく、魂を無節制の汚れで汚す。「汝は私に皮と肉を着せ、骨と筋で私を織り上げた」と彼は言う(ヨブ記10:11)。
De bono mortis 3.32
Ligatur itaque et distenditur anima nostra istius corporis nervis, et ideo interdum rigescit, saepe curvatur. Et addidit: Ab iniquitate innocentem me non fecisti. Si enim impius fuero, vae mihi: si autem sim justus, non potero me reclinare.
PL 14, 545Cこうして我々の魂は、この体の筋によって縛られ、引き伸ばされ、それゆえ時にこわばり、しばしば曲がる。そして彼は付け加えた。「汝は私を不義から無垢にしなかった。私が不敬虔な者であるなら、私には災いあれ。私が義人であっても、私は身を休めることができない」。
De bono mortis 3.33
Plenus enim confusionis sum. Introduxisti super me tentationes (Ibid., 14, et seq.) . Quid enim est aliud haec vita nisi plena laqueorum? Inter laqueos ambulamus, inter plurimas versamur tentationes.
PL 14, 545D「私は恥に満ちているからである。汝は私の上に試練を引き入れた」(ヨブ記10:14以下)。この生は、罠に満ちたもの以外の何であろうか。我々は罠の間を歩み、無数の試練の間に身を置く。
De bono mortis 3.34
Denique idem supra ait: Numquid non tentatio est vita hominis in terra (Job, VII, 1)? Bene addidit in terra, quia est vita hominis et in coelo, Sicut mercenarii, inquit, merces vita ejus (Ibid.) , in labore scilicet et tepore, levior fabulis, et fluitans, et natans verbis: cujus habitatio in luteis domibus, et ipsa vita in luto.
PL 14, 545D実際、同じ者が先に言っている。「人の生は地上で試練ではないか」(ヨブ記7:1)。「地上で」と付け加えたのは見事である。人の生は天にもあるからである。「雇い人の報酬のように、その生はある」と彼は言う(ヨブ記7:1)。すなわち労苦と時〔底本は tepore。ミーニュの脚注は、写本七本が tempore(時)と読むとする。これに拠った〕の内にあり、物語より軽く、漂い、言葉の上を泳ぐ。その住まいは泥の家の中にあり、その生そのものも泥の中にある。
De bono mortis 3.35
Nulla firmitudo sententiae, nulla constantia. In die nox desideratur, in nocte dies quaeritur: ante escam gemitus, inter cibos fletus, lacrymae, dolores, timores, sollicitudines, nulla requies a perturbationibus, nulla a laboribus reclinatio, irae et indignationis motus horridior.
PL 14, 546A考えの堅固さはなく、不動の心もない。昼には夜が望まれ、夜には昼が求められる。食事の前には嘆きがあり、食事の間には泣くことがあり、涙、苦痛、恐れ、心労があり、動揺からの安息はなく、労苦からの休息もなく、怒りと憤りの動きはいっそう恐ろしい。
De bono mortis 3.36
Plerique cupiunt mortem, et non impetrant: si autem impetraverint, gratulantur; quia sola est mors requies viro.
PL 14, 546A多くの者は死を望みながら、それを得られない。だが得たなら喜ぶ。死のみが人にとって安息だからである。