ミラノのアンブロシウスc. 339–397

Patristica — 教父文献 日本語対訳 › Patrologia Latina › Vol. 16 › De incarnationis Dominicae sacramento liber unus

Caput III 第III章

Ambrose of Milan · De incarnationis Dominicae sacramento liber unus · PL 16, 821B · 27 sectiones

De incarnationis Dominicae sacramento liber unus 3.1

1

Iis qui Joannis testimonium de Verbi aeternitate non reciperent, increpitis: nec non laudato eodem evangelista, locum expendit: quo non solum Verbi aeternitatem divinitatemque signari tradit; sed etiam ex his eadem in Patre attributa demonstrari.

PL 16, 821B

言葉の永遠性についてのヨハネの証言を受け入れない者たちを叱り、同じ福音書記者をたたえたのち、箇所を吟味する。そこには言葉の永遠性と神性が示されるだけでなく、それらと同じものが父にも帰せられていることが示される、と説く。

De incarnationis Dominicae sacramento liber unus 3.2

2

Corporeum in Verbo nihil cogitandum; et quamvis ejus naturam minime capiamus, sufficere nobis debere Joannis auctoritatem, qui quomodo Verbum viderit, explicatur. 14. Nolo nobis credatur, Scriptura recitetur.

PL 16, 821C

言葉については、物体的なことを何も考えてはならない。その本性を我々がまったく捉えられないとしても、ヨハネの権威で我々には足りるはずである。ヨハネがどのように言葉を見たかが説明される。14. 私は、我々の言うことが信じられるのを望まない。聖書が朗読されるように。

De incarnationis Dominicae sacramento liber unus 3.3

3

Non ego dico a me quia in principio erat Verbum (Joan. I, 1) , sed audio: non ego affingo, sed lego; quod omnes legimus, sed non omnes intelligimus.

PL 16, 821C

「初めに言葉があった」と(ヨハネ1:1)、私が自分から言うのではない。私は聞いている。私が作り出すのではなく、読んでいる。我々は皆が読むが、皆が理解するわけではない。

De incarnationis Dominicae sacramento liber unus 3.4

4

Et cum legitur, audimus omnes, et non audiunt omnes: Incrassatum est enim cor quorumdam, et aures eorum graviter audierunt (Act. XXVIII, 27) ; aures scilicet interioris affectus.

PL 16, 822A

また、朗読されるとき、我々は皆聞くが、皆が聞いているのではない。「ある者たちの心は鈍くなり、その耳は重く聞いた」からである(使徒言行録28:27)。すなわち、内なる心情の耳である。

De incarnationis Dominicae sacramento liber unus 3.5

5

Non enim caro peccat, quae suum servat officium, et recipit auditum, sed animus puri auditus pravus interpres, qui recusat audire quae dicuntur, intelligere quae leguntur.

PL 16, 822A

罪を犯すのは肉ではない。肉は自分の務めを守り、聴覚を受け入れている。罪を犯すのは心である。心は、純粋な聴覚をゆがめて解する者であり、語られることを聞くのを拒み、読まれることを理解するのを拒む。

De incarnationis Dominicae sacramento liber unus 3.6

6

Quid aures tamquam cera et plumbo clauditis, et tamen Dominica beneficia et officia naturae non potestis excludere? Auditis inviti, auditis fastidientes: auditis, ne quod non audieritis, excusare possitis.

PL 16, 822A

なぜ諸君は耳を蝋と鉛でふさぐように閉じるのか。それでも、主の恵みと自然の務めを締め出すことはできない。諸君は嫌々ながら聞く。諸君は嫌悪しながら聞く。諸君は、聞かなかったと弁解できないように聞く。

De incarnationis Dominicae sacramento liber unus 3.7

7

15. Auditis ergo cum legitur: In principio erat Verbum (Joan. I, 1) . Quis hoc dicit? Joannes utique ille piscator: sed non quasi piscator hoc dicit, sed quasi humani piscator affectus; qui jam non pisces caperet, sed homines vivificaret (Luc. V, 10) .

PL 16, 822A

15. 諸君は聞いている、「初めに言葉があった」と読まれるときに(ヨハネ1:1)。これを言うのは誰か。もちろん、あの漁師ヨハネである。だが彼は漁師としてこれを言うのではなく、人間の心情の漁師として言うのである。もはや魚を捕るのではなく、人々に命を与える者となる者として(ルカ5:10)。

De incarnationis Dominicae sacramento liber unus 3.8

8

Non suum est, quod dicit: sed ejus qui vivificandi ei tribuit potestatem. Piscator enim ipsis, quos ante capiebat, piscibus taciturnior erat; et circa divina mysteria magis mutus, qui vocis suae nesciebat auctorem: sed vivificatus a Christo vocem audivit in Joanne, Verbum agnovit in Christo.

PL 16, 822B

彼が言うことは彼自身のものではなく、命を与える権能を彼に授けた者のものである。実に、漁師は、かつて捕っていた魚そのものよりも物言わなかった。神的な奥義については、なおさら口がきけなかった。自分の声の源を知らなかったからである。だがキリストによって命を与えられて、ヨハネにおいて声を聞き〔このヨハネは洗礼者ヨハネで、「荒れ野で叫ぶ者の声」(ヨハネ1:23)を受けるらしい〕、キリストにおいて言葉を知った。

De incarnationis Dominicae sacramento liber unus 3.9

9

16. Et ideo plenus Spiritu sancto, qui sciret principium non temporis esse, sed supra tempora, reliquit saecula, et ascendens spiritu super omne principium, ait: In principio erat Verbum, hoc est, remaneat coelum; nondum enim erat, quando in principio erat Verbum.

PL 16, 822B

16. それゆえ、聖なる霊に満たされ、始まりが時のものでなく、時を超えていることを知っていたので、彼は世々を後にし、霊において一切の始まりを超えて上昇して言った。「初めに言葉があった」と。すなわち、天は〔後に〕とどまれ。言葉が初めにあったとき、天はまだなかったからである。

De incarnationis Dominicae sacramento liber unus 3.10

10

Nam etsi coelum habet principium, Deus non habet. Denique in principio fecit Deus coelum et terram (Gen. I, 1) . Aliud est, fecit: aliud est, erat. Quod fit, incipit: quod erat, principium non accipit, sed praevenit.

PL 16, 822C

たとえ天が始まりを持つとしても、神は持たない。実に、「初めに神は天と地を作った」(創世記1:1)。「作った」ことと「あった」こととは別である。作られるものは始まる。あったものは、始まりを受けるのでなく、始まりに先立つ。

De incarnationis Dominicae sacramento liber unus 3.11

11

Remaneant etiam tempora, quia post coelum tempora. Remaneant etiam angeli et archangeli. Et si principium eorum non invenio, erat tamen quando non erant. Non erant enim, qui aliquando coeperunt.

PL 16, 822C

時もとどまれ。時は天の後だからである。天使と大天使もとどまれ。彼らの始まりを私が見出さなくても、彼らが存在しなかった時はあった。かつて始まった者たちは、存在していなかったからである。

De incarnationis Dominicae sacramento liber unus 3.12

12

Si ergo principium eorum invenire non possum, quos certum est habere principium, quomodo possum Verbi invenire principium, a quo omne principium non solum creaturarum, sed etiam cogitationum nostrarum omnium praevetur?

PL 16, 823A

始まりを持つことの確かな彼らの始まりを私が見出せないのなら、どうして言葉の始まりを見出せようか。言葉によって、被造物のものだけでなく、我々のすべての思考のものも、すべての始まりが先んじられている〔底本は praevetur。「先んじられる」の意に解した〕というのに。

De incarnationis Dominicae sacramento liber unus 3.13

13

17. Aperte itaque sempiternam divinitatem ejus expresserat: sed tamen ne quis a Patre divideret Verbi aeternitatem, ut eamdem crederemus Verbi esse, quae Patris est, bonus ille piscator adjunxit: Et Verbum erat apud Deum (Joan. I, 1) .

PL 16, 823A

17. このように彼は、そのとこしえの神性を明らかに言い表していた。だが、言葉の永遠性を父から分ける者がないように、すなわち、父のものである同じ永遠性が言葉のものでもあると我々が信じるように、あの善い漁師は付け加えた。「そして言葉は神のもとにあった」(ヨハネ1:1)。

De incarnationis Dominicae sacramento liber unus 3.14

14

Hoc quod dixerat, sic aestimandum est: Erat Verbum, quomodo erat Pater; quoniam cum Patre erat, et in Patre erat, et apud Patrem erat semper. Nempe quomodo de Patre legimus, erat; ita et de Verbo legimus, erat.

PL 16, 823A

彼が言ったことは、こう解すべきである。言葉があった。父があったのと同じように。言葉は父とともにあり、父の内にあり、父のもとに常にあったからである。実に、父について「あった」と読むのと同じく、言葉についても「あった」と読む。

De incarnationis Dominicae sacramento liber unus 3.15

15

18. Quid discernis intellectum, qui non discernis auditum? Verbi esse apud Patrem est: Patris esse cum Verbo est; legimus enim quia Verbum erat apud Deum.

PL 16, 823A

18. なぜ汝は、聞くことを区別しないのに、理解を区別するのか。言葉が父のもとにあることは、父が言葉とともにあることである。言葉は神のもとにあったと、我々は読むからである。

De incarnationis Dominicae sacramento liber unus 3.16

16

Itaque si secundum tuam opinionem aliquando non erat, ergo secundum tuam opinionem et is in principio non erat, apud quem erat Verbum. Per Verbum enim audio, per Verbum intelligo quia Deus erat.

PL 16, 823B

それゆえ、汝の考えによれば、言葉がかつていなかったことがあるのなら、汝の考えでは、言葉がそのもとにあったその者もまた、初めにはいなかったことになる。言葉によって私は聞き、言葉によって、神があったと理解するからである。

De incarnationis Dominicae sacramento liber unus 3.17

17

Nam si sempiternum Verbum esse credidero, quod credo; non possum de Patris aeternitate dubitare, cujus aeternus est Filius.

PL 16, 823B

もし私が言葉をとこしえのものと信じるなら——私はそう信じている——父の永遠性を疑うことはできない。その子が永遠なのだから。

De incarnationis Dominicae sacramento liber unus 3.18

18

Si temporalem generationem ejus existimo, incipit communitatem habere nobiscum; ut videatur Pater esse coepisse: sed si de Patre non ambigis, quia incipere esse Dei non est, de Patre non ambigis, quia Dei est sempiternam habere perfectionem; ne forte usu sermonis labereris humani, dum Verbum dicis et Filium, ideo addidit: Et Deus erat Verbum (Ibid., 1) .

PL 16, 823B

もし私が言葉の生まれを時間的なものと考えるなら、言葉は我々と共通するものを持ち始め、父さえ存在し始めたように見えてしまう。だが、存在し始めることは神に属さないのだから、汝が父について疑わないのなら、とこしえの完全さを持つことは神に属するのだから、汝は父について疑わない〔この文は「父について疑わない」を二度繰り返し、構文が定かでない。底本のまま訳した〕。汝が「言葉」と「子」と言うとき、人間の言葉遣いに惑わされることのないように、ヨハネはそれゆえ付け加えた。「そして言葉は神であった」(ヨハネ1:1)。

De incarnationis Dominicae sacramento liber unus 3.19

19

19. Habet utique quod Pater, quia Deus erat. Quomodo hujus negas aeternitatem, cui unum cum Patre Dei nomen est?

PL 16, 823C

19. 言葉は確かに父の持つものを持つ。神であったからである。父と一つの神の名を持つ者の永遠性を、汝はどうして否むのか。

De incarnationis Dominicae sacramento liber unus 3.20

20

Non te sonus capiat, similitudoque sermonis: aliud Verbum est, quod tempora habet, quod syllabis colligitur litterisque componitur: non tale Verbum Filius, quia non talis est Pater Verbi. 20. Cavendum ergo ne et ibi quaestionem vocis corporalis videamur ingerere.

PL 16, 823C

言葉の響きと、言葉遣いの類似に捕らえられるな。時間を持ち、音節で集められ、文字で組み立てられる言葉は別である。子はそのような言葉ではない。言葉の父がそのようなものではないからである。20. ゆえに、そこにおいても物体的な声の問題を持ち込むように見えることのないよう、用心すべきである。

De incarnationis Dominicae sacramento liber unus 3.21

21

Incorporeus est Deus: vocem utique incorporeus corporalem non habet. Si vox corporalis non est in Patre, nec Filius verbum est corporale. Si corpus in Patre non est, nec tempus in Patre est. Si tempus in Patre non est, utique nec in Verbo est.

PL 16, 823C

神は無形である。無形の者が物体的な声を持つことはない。父に物体的な声がないなら、子も物体的な言葉ではない。父に体がないなら、父に時間もない。父に時間がないなら、言葉にも確かに時間はない。

De incarnationis Dominicae sacramento liber unus 3.22

22

Quod si nullum principii tempus in Verbo, nec numerus utique, nec gradus Verbi est. Quia si numerus in Verbo, ergo multa verba. Si multa verba, multi et filii. Sed unum Verbum est, quod et gradum excludit et numerum: unum secundum naturam.

PL 16, 824A

言葉に始まりの時が何もないなら、言葉には数も段階もない。言葉に数があるなら、言葉は多数となる。言葉が多数なら、子も多数となる。だが言葉は一つであり、段階も数も排除する。本性において一つである。

De incarnationis Dominicae sacramento liber unus 3.23

23

21. Ne quaerite cujusmodi naturam. Nescio multo melius hoc, quam scio. Hoc solum bene scio, quod nescio, quae scire non possum.

PL 16, 824A

21. どのような本性かを問うな。私は、知っているよりも知らないほうが、はるかによい。私がよく知っているのは、知りえないことを知らない、ということだけである。

De incarnationis Dominicae sacramento liber unus 3.24

24

Quod vidimus, inquit, et quod audivimus (I joan. 1, 3) , Joannes dicit: hoc solum bene scire se dixit, quod audivit et quod vidit, qui in Christi pectore recumbebat. Ergo illi satis est audisse, mihi non est satis.

PL 16, 824A

「我々が見たもの、また聞いたもの」とヨハネは言う(一ヨハネ1:3)。キリストの胸にもたれていた彼は、自分がよく知っているのは、聞いたことと見たことだけだと言った。ゆえに、彼には聞いたことで十分だが、私には十分でない。

De incarnationis Dominicae sacramento liber unus 3.25

25

22. Sed quod ille audivit, hoc mihi dixit: et quod audivit a Christo, hoc nec ego possum negare verum esse de Christo. Ergo quod audivit, audivi: et quod vidit, vidi; ille enim vidit, quod vidit: non utique divinitatem, quae secundum naturam suam videri non potest.

PL 16, 824B

22. だが、彼が聞いたことを、彼は私に語った。彼がキリストから聞いたことが、キリストについて真実であることを、私も否むことはできない。ゆえに、彼が聞いたことを私は聞いた。彼が見たことを私は見た。実に彼は、自分が見たものを見たのである。神性そのものではない。神性は、その本性に従って見られることはできないからである。

De incarnationis Dominicae sacramento liber unus 3.26

26

Sed quia secundum naturam suam videri non poterat, suscepit quod erat praeter naturam divinitatis; ut secundum naturam corporis videretur.

PL 16, 824B

だが、神性はその本性に従っては見られえなかったので、神性の本性の外にあるものを受け取った。体の本性に従って見られるためである。

De incarnationis Dominicae sacramento liber unus 3.27

27

Denique et Spiritus sanctus in specie visus est, sicut columba (Luc. XXX, 22) ; quia videri divinitas in suae claritatis veritate non poterat.

PL 16, 824B

実に、聖なる霊も、ハトのように姿において見られた(ルカ30:22)〔底本の引照はルカ30:22。この句はルカ3:22 に当たる〕。神性が、その栄光の真実においては見られえなかったからである。