セドゥリウス5世紀前半

Patristica — 教父文献 日本語対訳 › Patrologia Latina › Vol. 19 › Carmen paschale

Dedicatio Carminis paschalis, Prooemium 『復活祭の歌』の献辞 冒頭

Sedulius · Carmen paschale · PL 19, 533B · 34 sectiones

Carmen paschale ded1.0.1

1

Domino sancto ac beatissimo patri Macedonio presbytero Sedulius Coelius in Christo salutem.

PL 19, 533B

聖なる主、いとも福なる父、司祭マケドニウスへ、セドゥリウス・コエリウスより、キリストにおいて挨拶を送る。

Carmen paschale ded1.0.2

2

Priusquam me, venerabilis pater, operis nostri decurso volumine censeas, et ritu forsan severitatis objurges, utpote qui, nulla veteris scientiae praerogativa suffultus, tam immensum paschalis pelagus majestatis, et viris quoque peritissimis formidandum, parva tiro lintre cucurrerim; hujus apud te facti causas expurgem, ut, cum me non audacem fuisse probaveris, sed devotum, in pectoris tui portum blanda tranquillitate recipias: quem, gubernante Deo, laetaberis nulla pertulisse naufragia.

PL 19, 533B

尊ぶべき父よ、あなたが私の作品の巻を読み終えて私を評価し、おそらくは厳格さの習いに従って私を咎める前に、――というのも私は、古き学問の何の特権にも支えられぬまま、新兵の身で小舟に乗り、復活祭の威光というかくも広大な海、いとも練達の人々にさえ恐れられる海を走り渡ったのだから――この行いの理由をあなたの前で弁明しておきたい。私が大胆であったのではなく敬虔であったとあなたが認めるとき、優しい穏やかさをもって私をあなたの胸の港に迎えるためである。神が舵を取るので、その私が何の難破も被らなかったことを、あなたは喜ぶであろう。

Carmen paschale ded1.0.3

3

Cum saecularibus igitur studiis occupatus, vim impatientis ingenii, quod divinitatis in me providentia generavit, non utilitati animae, sed inani vitae dependerem, et litterariae solertia disciplinae, lusibus infructuosi operis, non auctori, serviret; tandem misericors Deus, rerum conditor, clementius fabricam sui juris aspexit, et stultos in me mundanae sapientiae diutius haberi sensus indoluit, ac fatuum prudentiae mortalis ingenium coelestis sale condivit.

PL 19, 535A

さて、世俗の学問にかかずらっていた頃、神性の摂理が私のうちに生み出した、抑えがたい才能の力を、魂の益のためではなく空しい生活のために費やし、文学の学の巧みさも、造り主にではなく、実りなき業の戯れに仕えていた。ついに、万物の造り主、慈しみ深い神は、自らの権能のもとにある作品をより寛大に見やり、世の知恵の愚かな思いが私のうちになお抱かれていることを悲しみ、死すべき者の思慮という愚かな才を、天の塩で味付けした。

Carmen paschale ded1.0.4

4

Moxque ut cordis oculos interior caligo deseruit, per sentes dumosi ruris errantia in herbam florei cespitis revolvi vestigia, totoque nisu melioris arbitrii, cultum illustrati pectoris Deo dicavi, non praesumptione virium sarcinam tantae molis arripiens, sed onus Christi, quod leve nimis est, humili pronus devotione complectens, culpa me scilicet arbitratus silentii non carere, si studiosae mentis officium, quod vanitati detulissem, veritati denegarem: cum et divina reverenter asseri, et humana possint honeste tractari.

PL 19, 535B

やがて内なる闇が心の目を去るや、茨の野を迷い歩いていた足跡を、花咲く芝草へと引き戻し、より善い選択の力の限りを尽くして、照らされた心の耕作を神に献げた。力を恃んでこれほど大きな荷を取り上げたのではなく、キリストの荷――それはあまりに軽い――を、謙遜な献身をもって身をかがめて抱いたのである。世俗の空しさに差し出していた熱心な精神の務めを真理に対して拒むなら、私は沈黙の咎を免れないと考えたからである。神のことは敬虔に述べることができ、人間のことも誠実に扱うことができるのだから。

Carmen paschale ded1.0.5

5

Angebar rursus alia animi procella turbati, et aegros anhelitus illa mihi ratio saepe commovebat, qua me noveram vel tua, pater beatissime, vel aliorum, quos gratia similiter coelestis illustrat, quiddam profecisse doctrina.

PL 19, 536A

さらに、乱れた心の別の嵐が私を苦しめ、病んだ喘ぎをあの考えがしばしば私に起こさせた。それは、いとも福なる父よ、あなたの、あるいは同じく天の恩寵が照らす他の人々の教えによって、私が何ほどか進歩したと知っていたことである。

Carmen paschale ded1.0.6

6

Quamquam ipsi cuncta monstrantes, aliquem credatis igniculum in me posse lucere: sed torpor cordis obtusi tamquam silicis per venas, scintillam tenuem vix emittit.

PL 19, 536A

もっとも、諸君は自ら万事を示しつつ、私のうちにも何らかの小さな火が輝きうると信じているだろう。だが、鈍った心の麻痺は、火打ち石の筋を通してのように、細い火花をかろうじて放つのみである。

Carmen paschale ded1.0.7

7

Et id ipsum parvi fomitis nutrimentum, quod in me potuit doni coelestis oleo permanere, nefas esse pensabam, muti tenacitate silentii cum nullo partiri, ne unius talenti creditam quantitatem dum nitor cautius custodire, culpa defossae pecuniae non carerem.

PL 19, 536B

そして、天の賜物の油によって私のうちに保たれえた、その小さな火種の養いそのものを、黙した沈黙の頑なさによって誰とも分かち合わないのは、許されぬことだと考えた。一タラントの預かった額をより慎重に守ろうと努めながら、埋められた金の咎を免れないことになりかねないからである。

Carmen paschale ded1.0.8

8

Invidiae siquidem maculam de sese non abluit, qui alteri conferre denegat, quod cum dederit, non amittit.

PL 19, 537A

実際、与えても失うことのないものを、他の人に授けることを拒む者は、嫉みの汚れを自分から洗い落としていない。

Carmen paschale ded1.0.9

9

Inter diversas tamen anxiae trepidationis ambages, ad jaciendum hujus operis fundamentum ob hoc maxime provocatus accessi, ut alios exhortationibus veritatis ad frugem bonae messis invitans si quando infirmitatis humanae vitiis forsitan lacessitus impugner, verbis propriae disputationis admonitus metuam: et qui furta prohibui, fur videri verear, et qui rectae soliditatis iter ostendi, proclivioris lubrici periculosa sectari, et clypeo dominicae protectionis armatus inimicae jaculationis tela facili repulsione contemnam.

PL 19, 537A

それでも、不安と動揺のさまざまな迷路のただ中で、私がこの作品の礎を据えようと進み出たのは、とりわけ次のことに促されたからである。すなわち、真理の勧めによって他の人々をよい収穫の実りへと招いておきながら、もし人間の弱さの悪徳にいつか誘われて攻められることがあれば、自分自身の論じた言葉に戒められて恐れるためである。盗みを禁じた者として、盗人と見られることを恐れ、正しい堅固さの道を示した者として、より傾いた滑りやすい危険な道を追うことを恐れる、というように。そして主の守りの盾で武装して、敵の投げ槍の矢を、たやすい撃退をもって軽んじるためである。

Carmen paschale ded1.0.10

10

Cur autem metrica voluerim haec ratione componere, breviter expedire non differam. Raro, pater optime, sicut vestra quoque peritia lectionis assiduitate cognoscit, divinae munera potestatis stylo quisquam hujus modulationis aptavit, et multi sunt, quos studiorum saecularium disciplina per poeticas magis delicias, et carminum voluptates oblectat.

PL 19, 538A

さて、なぜ私がこれを韻律の形に組もうとしたのか、手短に説明することを先延ばしにはしない。最善の父よ、あなた〔vos。一人の相手への敬意の複数〕の熟練も読書の絶え間なさによってご存じのとおり、神の力の賜物を、この調べの筆で整えた者はまれであり、世俗の学問の教育によって、詩の戯れや歌の快さにこそむしろ楽しみを覚える者は多い。

Carmen paschale ded1.0.11

11

Hi quidquid rhetoricae facundiae perlegunt, negligentius assequuntur, quoniam illud haud diligunt: quod autem versuum viderint blandimento mellitum, tanta cordis aviditate suscipiunt, ut in alta memoria saepius hoc iterando constituant et reponant.

PL 19, 538A

彼らは、修辞の雄弁に属するものは何であれ通読しても、あまり注意深く身につけない。それを愛さないからである。だが韻文の甘言で蜜のように甘くなったものを見ると、これほど強い心の渇望をもって受け取り、何度も繰り返してそれを記憶の深みに据え、蓄える。

Carmen paschale ded1.0.12

12

Horum itaque mores non repudiandos aestimo, sed pro insita consuetudine, vel natura tractandos, ut quisque suo magis ingenio voluntarius acquiratur Deo.

PL 19, 538A

そこで私は、彼らの性向を退けるべきではなく、備わった習慣と本性に応じて扱うべきだと考える。各人がそれぞれ自らの才によって、自発的に神のものとして獲得されるためである。

Carmen paschale ded1.0.13

13

Nec differt, qua quis occasione imbuatur ad fidem, dum tamen viam libertatis ingressus, non repetat iniquae servitutis laqueos, quibus antea fuerat irretitus.

PL 19, 538B

どのような機会によって信仰へ導かれるかは問題ではない。ただし、自由の道に入った者が、かつて絡め取られていた不正な隷属の罠に戻ることがなければ。

Carmen paschale ded1.0.14

14

Hae sunt, pater egregie, operis nostri causae, non supervacuae, sicut didicisti, sed commodae: quae si probabili ratione non displicent, benignitatis tuae donentur favore, quo paululum ab scripturis celsioribus vacans, humilioribus te quoque libenter impertias.

PL 19, 539A

すぐれた父よ、これが私の作品の理由である。あなたが知ったとおり、余計なものではなく、適切なものである。もしこれが筋の通った理由として気に入らぬものでなければ、あなたの好意によって許されたい。あなたも、より高尚な書き物〔scripturae〕からしばらく離れて、より低いものにも喜んで関わってほしい。

Carmen paschale ded1.0.15

15

Non semper aquila super nubes elevata pervolitat; sed etiam remissioribus aliquando pennis descendit ad terram. Saepe belliger miles armis, quibus assuetus est dimicare, delectatur et ludere.

PL 19, 539A

ワシはいつも雲の上高く飛び続けるのではない。ときにはゆるやかな翼で地に降りる。戦う兵士もしばしば、戦いなれた武器で戯れ、楽しむ。

Carmen paschale ded1.0.16

16

An forsitan, ut ab hac te molestia perlegendi carminis, in occultis abducas, talibus me blandae orationis vocibus alloqueris, Cur, inquiens, affabilis amice, quem gratia purae dilectionis amplector, dum me profusius niteris venerari prae caeteris, et fidi propositi sedulitate sectaris, alios tamquam neglectos offendis, qui cum sint doctrina non impares, et una mecum soleant religiosae fidei societate conjungi, me potissimum ac solum eligas, vel secernas, cui devotionis tuae dicta committas?

PL 19, 539A

あるいはあなたは、この歌を通読するという煩わしさから身を隠して逃れようとして、そのような優しい言葉で私に語りかけ、こう言うのではないか。「親しみ深い友よ、私は清い愛着のゆえにあなたを抱いているのに、あなたは他の誰よりも私をいっそう惜しみなく敬おうと努め、変わらぬ志の熱心さをもって私に従う。そのことで他の人々を、ないがしろにされたかのように傷つけている。彼らは学識において劣らず、私とともに宗教的信仰の交わりで結ばれているのが常である。なのになぜ、ほかならぬ私一人を選び、あるいは別けて、あなたの献身の言葉を委ねるのか」。

Carmen paschale ded1.0.17

17

Habes antistitem plenum reverentiae sacerdotalis Ursinum, qui ab aetatis suae primaevae tirocinio regis aeterni castra non deserens, vixit inter barbaros pius, inter bella pacatus. Accepit testimonium beati jam meriti evangelicae sacramento doctrinae.

PL 19, 540A

あなたには、司教としての畏敬に満ちた司教ウルシヌスがいる。彼は若き日の兵役の始まりから永遠の王の陣営を離れず、蛮族のただ中にあって敬虔に生き、戦のただ中にあって平和であった。福音の教えの秘義によって、すでに福なる功績の証しを受けている。

Carmen paschale ded1.0.18

18

Legimus enim: Beati pacifici, quoniam ipsi filii Dei vocabuntur. Habes Laurentium difficili comparatione presbyterum, qui substantiam sui patrimonii sic amavit, ut ecclesiis et egenis universa distribuens, tanti census effusione nihil perderet: sapientia pervigil, lenitate placabilis, quo et serpentis astutiam cum lege custodiat, et columbae simplicis animum non amittat.

PL 19, 540A

実際、我々は読んでいる。「平和をもたらす者は福なる者である。その者らは神の子と呼ばれるからである」。あなたには、比べがたい司祭ラウレンティウスがいる。彼は自らの家産をそのように愛し、教会と困窮者にすべてを分け与えつつ、これほどの財を注ぎ出しても何も失わなかった。知恵において目覚めており、温和において宥めやすく、それによって蛇の狡知を法とともに保ち、素朴なハトの心を失わない。

Carmen paschale ded1.0.19

19

Habes quoque meum Gallicanum aeque presbyterum, non in libris saecularibus eruditum, sed placida bonitate mitissimum, catholicae regulam disciplinae factis potius edocentem, quam sermone monstrantem.

PL 19, 541A

さらに、あなたには、同じく司祭である我が友ガリカヌスがいる。世俗の書物に学んだ者ではないが、穏やかな善良さによってこの上なく柔和であり、公同の教えの規範を、言葉で示すよりもむしろ行いで教える人である。

Carmen paschale ded1.0.20

20

Quid Ursicini dicam quoque presbyteri annosam patientiam, et in Christi famulatu non deficiendo juvenilem senectam? quidve Felicem referam vere felicem, hujus saeculi inimicum, cui crucifixus est mundus?

PL 19, 541A

司祭ウルシキヌスの年季の入った忍耐、キリストへの奉仕において衰えることのない若々しい老年について、何を言おうか。またまことに幸いな〔felix〕フェリクス――この世の敵であり、その者にとって世界が十字架につけられた者――を何と語ろうか。〔Felix は「幸いな」の意。名と語の語呂合わせ〕

Carmen paschale ded1.0.21

21

Sunt et alii memorabiles viri quamplurimi, quos ad hoc suscipiendum idoneos constat esse officium.

PL 19, 541A

ほかにも、この務めを引き受けるにふさわしいと認められる、記憶すべき人々が非常に多くいる。

Carmen paschale ded1.0.22

22

Nec Hieronymi, divinae legis interpretis, et coelestis bibliothecae cultoris, exempla pudeat imitari, atque ad generosas quoque feminas, et praeclarae indolis fama subnixas, in quarum mentibus sacrae lectionis instantia sobrium sapientiae domicilium collocavit, propriae disputationis transmittere documenta.

PL 19, 542A

また、神の法の解釈者であり天の書庫の守り手であるヒエロニュムスの模範に倣うことも、高貴な婦人たち、輝かしい資質の評判に支えられた婦人たち――その心の中に聖なる読書への励みが、慎み深い知恵の住まいを据えた――に自らの論究の教えを送ることも、恥じるべきではない。

Carmen paschale ded1.0.23

23

Quis non optet, et ambiat eximio Syncletices, sacrae virginis et ministrae, placere judicio? quae superbi sanguinis nobilitatem sic humilitate provexit ad gloriam, ut in coelestis patriae senatu fieri mereatur allecta.

PL 19, 542A

誰が、聖なるおとめであり仕える者であるシュンクレティケの優れた判断に気に入られようと、願い求めないであろうか。彼女は驕れる血筋の高貴さを謙遜によって栄光へと進ませ、天の祖国の元老院に迎え入れられるにふさわしい者となった。

Carmen paschale ded1.0.24

24

Vere dignum, in quo Dominus habitet, templum, jejuniis castigatum, orationibus refectum, puritate mundissimum.

PL 19, 542A

まことにふさわしい、主が住まう神殿である。断食によって懲らされ、祈りによって養われ、清さにおいてこの上なく清い。

Carmen paschale ded1.0.25

25

Scripturas etiam ecclesiastici dogmatis ita sitiens epotavit, ut, nisi sexus licentia defuisset, posset etiam edocere, licet in membris feminei corporis animus sit virilis.

PL 19, 542A

さらに、教会の教えの書物を、渇いた者のようにあまりに飲み干したので、もし性別の許しが欠けていなければ、教えることさえできたであろう。女の体の肢体のうちにあっても、その心は男のものであるとはいえ。

Carmen paschale ded1.0.26

26

De quotidianae vero misericordiae dispensatione reticeo, quam sic exercet; ut sileat; sic largitur, ut lateat. Indicat tamen ejus habitus pauper, ubi census proficiat dives.

PL 19, 543A

日々の慈しみの分配については、私は黙する。彼女はそれを、黙したまま行い、隠れたまま与えるのだから。それでも彼女の貧しい装いは、富める資産がどこで役立っているかを示している。

Carmen paschale ded1.0.27

27

Et ut magnitudo tantae prudentiae, gemina resplendens lampade, plus luceret, habet germanam nomine, meritoque Perpetuam, annis imparem, factis aequalem, aevo teneram, probitate grandaevam, quae, dum nominis sui dignitate pascitur, sic vivit, ut nequeat amittere, quod vocatur.

PL 19, 543A

そして、これほどの思慮の偉大さがさらに輝くように、二つの灯火で光り輝きつつ、彼女には名においても功においても「永続する者」〔Perpetua〕である実の姉妹がいる。年においては等しくなく、行いにおいては等しく、齢は若いが誠実においては老成している。彼女は自らの名の尊厳に養われて、呼ばれるものを失えないほどに生きている。〔Perpetua は「永続する」の意。名と語の語呂合わせ〕

Carmen paschale ded1.0.28

28

Illustris maritali potentia, illustrior religione divina, proximam virginitati continet palmam, in conjugii foedere manens pudica. Caetera, praeter conspicuos, utpote nuptae convenientes ornatus, quae jam de sorore diximus, in hujus quoque moribus invenimus.

PL 19, 543A

夫の権勢において名高く、神への信心においてさらに名高く、結婚の契りのうちにあって貞淑を守りつつ、おとめの身に最も近いヤシを持つ。そのほか、人妻にふさわしい目立つ装いを除けば、すでに姉妹について述べたことを、この人の振る舞いにも見いだす。

Carmen paschale ded1.0.29

29

Ad haec ego congrua rursus ita responsione perfungar: Ne, quaeso, domine, mi pater, quem diligere te profiteris, abjicias: quem fovere assoles, invidiose deterreas.

PL 19, 544A

これらに対して、私もまた、ふさわしい答えでこう応じよう。「どうか、主よ、我が父よ、あなたが愛すると公言する者を退けないでほしい。あなたがいつも養う者を、嫉みから遠ざけないでほしい」。

Carmen paschale ded1.0.30

30

Nullum siquidem ex his omnibus vito, de nullius meritis, aut instructione diffido; sed in te cunctos aspicio.

PL 19, 544A

実際、私はこれらすべての人のうち誰をも避けず、誰の功績にも教えにも疑いを抱かない。ただ、あなたのうちに皆を見るのだ。

Carmen paschale ded1.0.31

31

Quosdam collationibus assiduae disputationis ad meliora vexisti: quosdam placidae maturitate doctrinae, desiderio sanctae conversationis implesti: quibusdam exemplum factus es ad salutem: alios intra septa gregis tui oves fecisti: alios enutristi; omnia omnibus factus es, ut omnes salvos efficeres.

PL 19, 544A

ある人々を、絶え間ない議論の集いによってより善いものへと導き、ある人々を、穏やかな教えの成熟によって、聖なる生き方への願いで満たした。ある人々にとっては、救いへの模範となった。ある人々をあなたの群れの囲いの内に羊とし、ある人々を養い育てた。すべての人に対してすべてとなった、すべての人を救うために。

Carmen paschale ded1.0.32

32

Cesset, obsecro, plurimorum jactura verborum; cessent deinceps longae excusationis ambages, nec pigeat te post tanti gurgitis emensa discrimina adhuc fluctuanti paginae auctoritatis tuae anchoram commodare.

PL 19, 544A

どうか、数多くの言葉の浪費はやむように。長い弁明の迂回路も以後やむように。これほどの深淵の危険を渡り終えたあとで、なお揺れ動く頁に、あなたの権威の錨を貸すことを惜しまないでほしい。

Carmen paschale ded1.0.33

33

Quatuor ergo MIRABILIUM DIVINORUM libellos, quos ex pluribus pauca complexus usque ad passionem, et resurrectionem, ascensionemque Domini nostri Jesu Christi, quatuor evangelistarum dicta congregans ordinavi, contra omnes aemulos tuae defensioni commendo.

PL 19, 545A

そこで、『神の驚くべき業』の四巻――多くのうちからわずかを取り集め、主イエス・キリストの受難と復活と昇天に至るまで、四人の福音書記者の言葉を集めて整えたもの――を、すべての妬む者に対するあなたの弁護にゆだねる。

Carmen paschale ded1.0.34

34

Huic autem operi, favente Domino, PASCHALIS CARMINIS nomen imposui, quia PASCHA nostrum immolatus est Christus: cui honor, et gloria, cum Patre, et Spiritu sancto, per omnia saecula saeculorum. Amen.

PL 19, 546A

この作品に、主の助けにより、『復活祭の歌』という名を付けた。我々の過越〔Pascha〕であるキリストは屠られたからである。キリストに、父と聖なる霊とともに、世々限りなく誉れと栄光がある。アーメン。