Carmen paschale 1.0.1
Cum sua gentiles studeant figmenta poetaeGrandisonis pompare modis, tragicoque boatu,Ridiculove Getae, seu qualibet arte canendiSaeva nefandarum renovent contagia rerum
PL 19, 553A異邦人の詩人たちが己の作り話を荘重な調べと悲劇の怒号で飾り立てようと励み、あるいはゲタ〔喜劇の奴隷の名〕の笑いで、あるいはいかなる歌の技によってであれ忌まわしい事柄の凶悪な汚染を甦らせ、
Carmen paschale 1.0.2
Et scelerum monumenta canant, rituque magistroPlurima Niliacis tradent mendacia biblis:Cur ego Davidicis assuetus cantibus odasChordarum resonare decem, sanctoque verenterStare choro, et placidis coelestia psallere verbis,Clara salutiferi taceam miracula Christi?Cum possim manifesta loqui, Dominumque tonantemSensibus, et toto delectet corde fateri,Qui sensus, et corda dedit, cui convenit uniFacturam servire suam, cui jure perenni
PL 19, 554A罪業の記念碑を歌い、師の習いに従ってナイルの紙に数多の偽りを伝えるとしても、なぜ私が、ダビデの歌に慣れ、十弦の竪琴に合わせて頌歌を響かせ、畏れつつ聖なる合唱に立ち、穏やかな言葉で天のことを詠う者が、救いをもたらすキリストの輝かしい奇跡を黙していようか。明白なことを語りうるのに、雷を轟かす者〔Tonans。神を言う〕なる主を思いをもって、また心のすべてをもって告白することが喜びであるのに。その主は思いと心を与え、ただその主にこそ、自らの造った被造物が仕えるのがふさわしく、とこしえの権利によって、
Carmen paschale 1.0.3
Arcibus aethereis una est cum patre potestas,Par splendor, communis apex, sociale cacumen,Aequus honor, virtus eadem, sine tempore regnum,Semper principium, sceptrum juge, gloria consors,Majestas similis: haec est via namque salutis,Haec firmos ad dona gradus paschalia ducit.Haec mihi carmen erit: mentes huc vertite cuncti.Hanc constanter opem laesis adhibete medullis,Quos lethale malum, quos vanis dedita curisAttica Cecropii serpit doctrina veneni,
PL 19, 555A天空の城において、父とともに一つの権能がある。等しい輝き、共有の頂、連なる峰、等しい栄誉、同じ力、時なき王国、常なる始まり、絶えぬ王笏、分かち合う栄光、同じ威光。これこそ救いの道であり、これが復活祭の賜物へ向かう確かな歩みを導く。これが私の歌となる。諸君、みな心をここへ向けよ。この助けを、傷ついた髄に絶えず施せ。致命の悪が、空しい気遣いに耽るケクロプスの毒をもつアッティカの教えが、這い寄っている者らよ、
Carmen paschale 1.0.4
Sectantesque magis vitam spirantis odoremLegis, Athenaei paedorem linquite pagi.Quid labyrintheo, Thesidae, erratis in antro,Caecaque Daedalei lustratis limina tecti?Labruscam placidis quid adhuc praeponitis uvis,Neglectisque rosis, saliuncam sumitis agri?Quid lapides, atque aera coli, quid fana profanisProderit, et mutis animas damnare metallis?Parcite pulverei squalentia jugera campi,Et steriles habitare plagas, ubi gignere fructum
PL 19, 556A命を吹き込む律法の香りをいっそう追い求め、アテナイの丘〔アレオパゴス〕の悪臭を捨てよ。テセウスの子孫たちよ、なぜ迷宮の洞窟をさまよい、ダイダロスの屋根の盲いた敷居を巡り歩くのか。なぜなお、穏やかなブドウより野ブドウを選び、バラを顧みずに、野のサリウンカ〔香草〕を取るのか。石や青銅を崇め、神殿が穢れた者らに何の益があろう。物言わぬ金属のために魂を罪に定めることが。埃っぽい野の荒れた畑に住むことをやめよ、不毛の地に住むこともやめよ。そこでは果実を生むことを
Carmen paschale 1.0.5
Arida nescit humus: nec de tellure cruentaLivida mortiferis vellatis toxica succis,Tartareis damnata cibis: sed amoena viretaFlorentum semper nemorum, sedesque beatasPer latices intrate pios, ubi semina vitaeDivinis animantur aquis, et fonte supernoLaetificata seges spinis mundatur ademptis,Ut messis queat esse Dei, mercisque futuraeMaxima centenum cumulare per horrea fructum.Omnipotens aeterne Deus, spes unica mundi,
PL 19, 558A乾いた土は知らない。血まみれの大地から、死をもたらす汁で青黒い毒草を摘むな。タルタルスの食物として罰せられたものを。むしろ花咲く森の常なる愛らしい緑、福なる住処に、敬虔な水を通って入れ。そこでは命の種が神の水で活気づけられ、天の泉に喜んだ収穫が、棘を取り除かれて清められ、神の刈り入れとなり、来たるべき報いのいと大きな倉に百倍の実を積み上げることができるように。全能なる永遠の神よ、世のただ一つの望みよ、
Carmen paschale 1.0.6
Qui coeli fabricator ades, qui conditor orbis,Qui maris undisonas fluctu surgente procellasMergere vicinae prohibes confinia terrae,Qui solem radiis, et lunam cornibus imples,Inque diem, ac noctem lumen metiris utrumque,Qui stellas numeras, quarum tu nomina solus,Signa, potestates, cursus, loca, tempora nosti,Qui diversa novam formasti in corpora terram,Torpentique solo viventia membra dedisti,Qui pereuntem hominem vetiti dulcedine pomi
PL 19, 559A天の造り主として臨み、世界の創り主である汝は、波音をとどろかす海の嵐が、高まる波で隣の陸の境を呑み込むのを禁じ、太陽を光線で、月を角で満たし、昼と夜にそれぞれの光を量り、星々を数え、その名を汝のみが、しるし、権能、軌道、場所、時とともに知っている。汝は異なる体へと新たな土を形づくり、動かぬ地に生ける肢を与え、禁じられた果実の甘さに滅びゆく人を
Carmen paschale 1.0.7
Instauras meliore cibo, potuque sacratiSanguinis infusum depellis ab angue venenum,Qui genus humanum (praeter quos clauserat arca)Diluvii rapida spumantis mole sepultumUna iterum de stirpe creas, ut mystica virtus,Quod carnis delicta necant, hoc praesule lignoMonstraret liquidas renovari posse per undas;Totum namque lavas uno baptismate mundum:Pande salutarem paucos quae ducit in urbemAngusto mihi calle viam, verbique lucernam
PL 19, 560Aより良い食物で立て直し、聖別された血の杯によって、蛇から注がれた毒を追い払い、箱舟が閉じ込めた者らを除く人類が泡立つ大洪水の奔流に葬られたのを一つの血統からふたたび造り、神秘の力が、肉の罪が死なせるものを、この導き手である木によって水の流れを通して新たにされうると示すようにした。汝は一つの洗礼で全世界を洗う。救いの都へ少数の者を導く道を、狭い小道で私に開け。言葉のともしびを、
Carmen paschale 1.0.8
Da pedibus lucere meis, ut semita vitaeAd caulas me ruris agat, qua servat amoenumPastor ovile bonus, qua vellere praevius alboVirginis agnus ovis, grexque omnis candidus intrat,Te duce, difficilis non est via, subditur omnisImperiis natura tuis: rituque solutoTransit in adversas jussu dominante figuras.Si jubeas mediis segetes arere pruinis,Messorem producet hiems: si currere mustumVernali sub sole velis, florentibus arvis
PL 19, 561A私の足を照らすよう与えよ。命の小道が野の囲いへ私を導き、善き牧者が愛らしい羊の囲いを守る所、白い毛をまといおとめの羊の子羊が先に立ち、白い群れがみな入る所へと。汝が導くなら道は難しくない。あらゆる自然は汝の命令に従う。習いを解かれて支配の命により、反対の姿へ移る。もし汝が、霜の降りる中で穀物が乾き熟せと命じるなら、冬が刈り手を送り出すだろう。もし新酒が春の日の下で流れよと望むなら、花咲く畑で
Carmen paschale 1.0.9
Sordidus impressas calcabit vinitor uvas,Cunctaque divinis parebunt tempora dictis.Indicio est antiqua fides, et cana priorumTestis origo patrum, nullisque abolenda per aevumTemporibus constant virtutum signa tuarum,Ex quibus audaci perstringere pauca relatuVix animis committo meis, silvamque patentemIngrediens, aliquos nitor contingere ramos.Nam centum licet ora movens, vox ferrea clamet,Centenosque sonos humanum pectus anhelet,
PL 19, 562A汚れたブドウ作りが、積まれた房を踏むだろう。そしてあらゆる時が神の言葉に従うだろう。その証拠は古き信、そして先人たちの白髪の証人たる起源である。どの時代にも消し去られることなく汝の力あるしるしは確かである。そのうちわずかを大胆な語りで取り上げることを私はほとんど自分の心に委ねえず、広がる森に入りつつ、いくつかの枝に触れようと努めるのみだ。たとえ百の口を動かして鉄の声が叫び、人の胸が百の音を喘ぎ出そうとも、
Carmen paschale 1.0.10
Cuncta quis expediet, quorum nec lucida coeliSidera, nec bibulae numeris aequantur arenae?Primus ab usque chao meritis vivacibus EnochMulta per innumeros jam saecula contigit annos,Natura perdente modum, quem jure creandiTerra tulit: genitum sed mors miratur ademptum.Saucia jam vetulae marcebant viscera Sarae,Grandaevo consumpta situ, prolemque negabatFrigidus annoso moriens in corpore sanguis:Cum, seniore viro, gelidi praecordia ventris
PL 19, 563A天の輝く星も、水を吸う砂も、数においては及ばぬその事どもを、誰が尽くして語れようか。最初に、混沌の昔から、生き続ける功によってエノクは多くの世紀、数えきれぬ年にわたり至った。自然は、創造の権利によって地が負った限度を失ったが、死は、生まれた者が取り去られたことに驚く。すでに老いたサラの傷んだ内臓はしぼみ、年月の長さに衰え、老いた体の中で冷えて死にゆく血が子孫を拒んでいた。その時、夫が年長であったのに、冷えた腹の内が
Carmen paschale 1.0.11
In partum tumuere novum, tremebundaque materAlgentes onerata sinus, spem gentis opimaeEdidit, et serum suspendit ad ubera natum.Mactandumque Deo pater obtulit, at sacer ipsamPro pueri jugulis aries mactatur ad aram.O justi mens sancta viri! pietate remota,Plus pietatis habens, contempsit vulnera nati,Amplexus praecepta Dei, typicique cruorisAuxilio ventura docet, quod sanguine fusoHumana pro gente pius occumberet Agnus.
PL 19, 564A新たな出産へとふくらみ、震える母は冷えた胸を重く抱え、豊かな民の望みを産み、遅く生まれた子を乳房に吊るした。父は屠られるべき子を神に献げたが、聖なる雄羊が子の喉の代わりに、まさにその祭壇で屠られる。ああ、義人の聖なる心よ。情愛を捨てながら、かえって深い敬虔を抱き、子の傷を意に介さず、神の命令を抱きしめ、予型の血の助けによって来たるべきことを教える。すなわち、血を流して人類のために慈しみ深い子羊が死ぬであろうことを。
Carmen paschale 1.0.12
Loth Sodomae fugiente chaos, dum respicit uxor,In statuam mutata salis, stupefacta remansit,Ad poenam conversa suam: quia nemo retrorsum,Noxia contempti vitans discrimina mundi,Aspiciens, salvandus erit, nec debet aratorDignum opus exercens, vultum in sua terga referre.Ignibus innocuis flagrans apparuit olimNon ardens ardere rubus, nec juncta caloriMateries alimenta dabat, nec torrida vivensSensit damna frutex, sed amici fomitis aestu
PL 19, 565Aロトがソドムの混沌から逃れる折、妻は振り返り、塩の像に変えられて、茫然と立ち尽くした、自らの刑罰へと向き直って。背後を振り返る者は、軽んじた世の有害な危険を逃れつつも、救われることがないからだ。また鋤く者も、ふさわしい仕事に励むなら、顔を自分の背に向けてはならない。かつて無害な火で燃えて、燃えずに燃える茂みが現れた。熱と結ばれた材が養分を与えるのでもなく、生ける灌木が焼ける損傷を感じるのでもなく、友なる燃料の熱によって
Carmen paschale 1.0.13
Frondea blanditae lambebant robora flammae.Mitis in immitem virga est animata draconem,Per flexos sinuata globos, linguisque trisulcisSquamea colla tumens, inimicos ore chelydrosSorbuit, et proprii redit in virgulta rigoris.Pervia divisi patuerunt caerula pontiIn geminum revoluta latus, nudataque tellusCognatis spoliatur aquis, ac turba pedestrisIntrat in absentis pelagi mare, perque profundumSicca peregrinas stupuerunt marmora plantas.
PL 19, 566A葉をつけた幹を、やさしく撫でる炎がなめていた。柔和な杖が、獰猛な竜として息を得、曲がる渦を描いてくねり、三つ又の舌で鱗の首をふくらませ、敵の毒蛇どもを口で呑み込み、自らの硬さの枝へと戻った。分かれた海の青は通り道となって開き、両側へ巻き返され、むき出しの地は同族の水を奪われ、徒歩の群衆は不在の海の海へと入り、深みを通って、乾いた海原が異国の足に驚いた。
Carmen paschale 1.0.14
Mutavit natura viam, mediumque per aequorIngrediens populus, rude jam baptisma gerebat:Cui dux Christus erat; clamat nam lectio, MultasVox Domini super exstat aquas; vox denique verbum est,Verbum Christus adest, geminae qui consona legisTestamenta regens, veterem patefecit abyssum,Ut doctrina sequens planis incederet arvis.Quid referam, innumeras coelesti pane catervasAngelicos sumpsisse cibos, nimbisque superniNectaris, aeria populum dulcedine pastum,
PL 19, 567A自然は道を変え、海原のただ中を進む民は、すでに未熟な洗礼を担っていた。その導き手はキリストであった。朗読が叫ぶ、「多くの水の上に主の声がある」。実に声とは言葉であり、言葉としてキリストが臨む。二つの法の調和する契約を治め、古い深淵を開いて、後に続く教えが平らな野を歩むようにした。なぜ語ろうか、数知れぬ群衆が天のパンで天使の食物を取り、天の甘露〔ネクタル〕の雲から、空の甘みで養われた民が、
Carmen paschale 1.0.15
In pluviis habuisse dapes, et in imbribus escas?Rursus in exustis sitiens exercitus arvis,Qua nimium loca sicca diu, qua terra negatisAegra jacebat aquis, qua spes ablata bibendi,Vivendique fuit, subitas arente metalloHausit aquas, sterilique latex de rupe cucurrit,Et jejuna novum vomuerunt marmora potum.His igitur jam sacra tribus dans munera rebus,Christus erat panis, Christus petra, Christus in undis.Angelicis tremefacta minis affatur asella
PL 19, 568A雨の中に宴を、にわか雨の中に食べ物を持ったことを。また、焼けた野で渇く軍勢が、長く乾ききった所、水を拒まれて大地が病んで横たわる所、飲む望みも生きる望みも奪われた所で、乾いた岩から突然の水を汲み、不毛の岩から水が流れ出し、飢えた岩が新しい飲み物を吐き出した。こうして聖なる賜物をこの三つのものの中で与えるキリストは、パンであり、キリストは岩であり、キリストは水の中にいた。天使の威嚇に震えた雌の驢馬が語りかける、
Carmen paschale 1.0.16
Sessorem per verba suum, linguaque rudentiEdidit humanas animal pecuale loquelas.Sol stetit ad Gabaon, mediique cacumine coeliFixit anhelantem dilato vespere lucem,Insolitus frenare diem, nec luna cucurritOrdine pigra suo, donec populantibus armis,Fervidus ingentem gladius consumeret hostem,Conjurante polo: jam tunc famulata videbantSidera venturum, praemisso nomine, Jesum.Heliam corvi quondam pavere ministri,
PL 19, 569A自分の乗り手に言葉を通して。いななく舌で家畜は人間の言葉を発した。太陽はギブオンで止まり、天の中ほどの頂に喘ぐ光を据えて、夕べを遅らせた。昼を抑えることに慣れぬ太陽。月もまた常の順を怠って走らず、荒らす武器で熱した剣が巨大な敵を平らげるまで、天が共に誓っていた。すでにその時、仕える星々は、名を先に告げられて来たるべきヨシュア〔Jesus〕を見ていた。かつてカラスの従者たちがエリヤを養った、
Carmen paschale 1.0.17
Praebentes sine more dapes, alesque rapinisDeditus, atque avido saturans cava guttura rostro,Tradidit illaesam jejunis morsibus escam.Nunc bonus Heliae, qui perfidus antea Noe,Abluit in terris, quidquid deliquit in undis.Plenus at ille Deo, postquam miracula terrisPlura dedit, meritisque suis succedere dignumHaeredem propriae fecit virtutis amicum,Aurea flammigeris evectus in astra quadrigis,Qua levis aethereos non exprimit orbita sulcos,
PL 19, 570A常ならぬ食事を差し出し、略奪に身を委ねた鳥が、貪欲なくちばしでうつろな喉を満たしつつ、飢えた口に傷つけぬ餌を渡した。今は善くエリヤに仕え、かつてはノアに背信であった鳥が、水の中で犯した罪を、地上で洗い流す。だが神に満ちたかの者は、地に多くの奇跡を与えたのち、自らの功を継ぐにふさわしい者として、友を自らの力の相続人とし、炎の四頭立てで金の星々へ運び去られ、軽い車輪が天空の轍を刻まぬ所を、
Carmen paschale 1.0.18
Sidereum penetravit iter, curruque coruscoDexteriora petens, spatio majore triumphumDuxit, et humani metam non contigit aevi.Quam bene fulminei praelucens semita coeliConvenit Heliae! merito qui, et nomine fulgens,Hacope dignus erat: nam si sermonis AchiviUna per accentum mutetur littera, sol est.Ultima labentis miseratus tempora lucis,Ter quinos quondam regi Deus addidit annos,Usus jure suo, patefactaque limina claudens
PL 19, 571A星の道を貫き、輝く車で右の方を目指し、より広い空間で凱旋を行い、人の寿命の限りには触れなかった。稲妻の天を先んじて照らす小道はエリヤにいかにふさわしいことか。功においても名においても輝く彼は、この助け〔底本は Hacope と続けて刷る。hac ope と読む。ミーニュの注(アレバロ)は、写本はすべて hac ope dignus erat(天へ運んだ炎の四頭立て戦車による助けにふさわしかった)とし、パッラシウスと一部の刊本は aethere とすると言う〕にふさわしかった。実に、アカイア人の言葉でアクセントによって一字が変えられれば、〔その名は〕太陽となる。消えゆく光の最後の時を憐れんで、かつて神は王に十五年を加え、自らの権利を用い、開かれていた門を閉ざしつつ
Carmen paschale 1.0.19
Mortis, ab occasu vitam convertit in ortum.Jonas puppe cadens, ceto sorbente voratus,In pelago non sensit aquas, vitale sepulcrum,Ne moreretur, habens, tutusque in ventre ferino,Depositum, non praeda fuit, vastumque per aequorVenit ad ignotas inimico remige terras.Cum, spirante Deo, Babylonia sacra negarentTres una cum mente viri, durumque subirentExitium saevi Chaldaea lege tyranni,Cujus Achaemeniam rabies accenderat iram
PL 19, 572A死の〔門〕を、日の入りから日の出へと命を転じた。ヨナは船から落ち、大魚に呑み込まれたが、海の中で水を感じず、死なぬよう命の墓を持ち、獣の腹の中で守られ、預かりものとして、獲物にはならず、広大な海原を越え、敵意の漕ぎ手によって見知らぬ地へ至った。神が息吹を与えるとき、バビロニアの祭儀を心を一つにして拒んだ三人の男たちが、獰猛な暴君のカルデアの法によって過酷な滅びを受けようとした時、その暴君の狂暴がアカイメネスの怒りを燃え立たせたのは、
Carmen paschale 1.0.20
Plus fornace sua, medios truduntur in ignes,Nil audente rogo, tantoque ardore calentesCordis, imagineae vincunt incendia poenaeIgne animi. O quanta est credentum gloria! flammisArdentis fidei restincta est flamma camini.Digna sed immitem mox perculit ultio regem.Nam quod ab humana vecors pietate recessit,Agrestes pecudum consors fuit ille per herbas,Aulica depasto mutans convivia feno.Pronus ab amne bibit, septenaque tempora lustrans,
PL 19, 573A自らの炉よりも激しかった。彼らは火の只中へ突き落とされる。火刑の薪は何もあえてせず、心の大きな熱に燃える彼らは、刑罰の幻のごとき炎を心の火で打ち負かす。ああ、信じる者らの栄光はいかに大きいことか。燃える信仰の炎によって、炉の炎は消された。だが、ふさわしい報いがまもなく冷酷な王を打った。人の情愛から離れて正気を失った彼は、野の草の間で家畜の仲間となり、宮廷の宴を、食んだ干し草に取り替えた。身をかがめて川から飲み、七つの時を巡り、
Carmen paschale 1.0.21
Omnibus hirsutus silvis, et montibus errat.Nec minus et Darii furuerunt jussa tyranni.Ecce etenim sceleri scelus addidit ira furentis,Hebraeumque decus Daniel decernitur insonsJejunis cibus esse feris, sed bellua justoMitis facta viro, sanctos ne laederet artus,Coepit amare famem, rabies mollita furoremDeposuit, saevisque in faucibus ira quievit,Et didicere truces praedam servare leones.Dic, ubi sunt, natura, tuae post talia leges?
PL 19, 574A毛むくじゃらで、あらゆる森と山をさまよう。暴君ダレイオスの命令も劣らず荒れ狂った。見よ、荒れ狂う者の怒りは罪に罪を重ね、ヘブライの誉れ、罪なきダニエルは飢えた獣の餌となるよう定められた。だが獣は義しい人に対して柔和になり、聖なる肢体を傷つけまいと飢えを愛し始め、凶暴は和らいで憤りを捨て、荒々しい喉の中で怒りは静まり、猛き獅子らは獲物を温存することを学んだ。言え、自然よ、こうしたことの後、あなたの法はどこにあるのか。
Carmen paschale 1.0.22
Quis toties tibi jura tulit? quis tartara jussitTranslatum nescire virum, sterilemque maritoFecundavit anum, sacram praecepit ad aramSponte venire pecus, muliebres transtulit artusIn simulacra salis: ramos incendia passosNon ardere dedit: virgultum solvit in anguem;Per pelagus siccavit iter: mirabile nimbisManna pluit, saxo latices produxit ab imo:Quadrupedem fari plano sermone coegit:Suspensis rapidas elementis distulit horas:
PL 19, 575A誰が幾度もあなたに法を課したのか。誰が、移された男にタルタルスを知らぬよう命じ、夫にとって不妊だった老女を身ごもらせ、聖なる祭壇へ家畜が自ら来るよう命じ、女の肢体を塩の像へ移し、火を受けた枝が燃えぬようにし、茂みを蛇に解き放ち、海を越えて乾いた道を開き、雲から驚くべきマナを降らせ、岩の底から水を出し、四つ足の獣にわかりやすい言葉で語らせ、諸元素を止めて、速い時を引き延ばしたのか。
Carmen paschale 1.0.23
Per volucres hominem pasci dedit atque coruscisIn coelum transvexit equis: jam morte gravatoAdjecit tria lustra viro; praedonis in oreNaufragio fundavit opem: flagrante caminoServavit sub rore pios: per pascua regemPavit, ut hirsutam pecudem, rictusque leonum,Instimulante fame, jussit nescire furorem?Nempe Creatori (cujus quaecumque videnturSeu quaecumque latent, et rerum machina sermo est)Omne suum famulatur opus, sequiturque jubentis
PL 19, 576A鳥によって人が養われるようにし、また輝く馬で天へ運び、すでに死に重く沈む男に十五年を加え、略奪者〔鯨〕の口の中で難破に救いの基を据え、燃える炉の中で露の下に敬虔な者らを救い、牧場を通して王を毛深い家畜のように養い、獅子の顎に、飢えに駆り立てられても猛りを知らぬよう命じたのは。まことに造り主に(見えるものも隠れたものも何であれ、万物の仕組みはその言葉である)万物の自らの業はみな仕え、命ずる者の
Carmen paschale 1.0.24
Imperium, quocumque trahit sententia nutu.Heu! miseri, qui vana colunt, qui corde sinistroReligiosa sibi sculpunt simulacra, suumqueFactorem fugiunt, et, quae fecere, verentur.Quis furor est, quae tanta animos dementia ludit?Ut volucrem, turpemque bovem, tortumque draconem,Semihominemque canem supplex homo plenus adoret?Ast alii solem, caecatis mentibus acti,Affirmant rerum esse patrem, quia rite videturClara serenatis infundere lumina terris,
PL 19, 577A命令に従い、その決定がいかなる合図に導こうとも付き従う。ああ、哀れな者らよ、空しいものを拝み、邪な心で敬虔めかした像を自分たちのために刻み、自らの造り主から逃げ、自分らが作ったものを畏れる。何たる狂気か、これほどの愚かさが心を弄ぶとは。鳥や、醜い牛や、とぐろを巻く竜や、半人の犬を、完全な人間が跪いて拝むとは。だが他の者らは、盲いた心に駆られ、太陽が万物の父であると断言する。晴れ渡った地に澄んだ光を注ぐように見えるからだ。
Carmen paschale 1.0.25
Et totum lustrare polum, cum constet ab istisMotibus, instabilem rapidis discursibus ignemOfficium, non esse Deum, quique ordine certoNunc oritur, nunc occiduas demissus in orasPartitur cum nocte vices, nec semper ubique est,Nec lumen fuit ille manens in origine mundi,Cum geminum sine sole diem novus orbis haberet.Sic lunae quoque vota ferunt, quam crescere cernunt,Ac minui, stellisque litant, quae luce fugantur.Hic laticem colit, ille larem, sed jungere sacris
PL 19, 579Aまた天の全体を巡るからだと。だがこれらの運行から明らかなのは、急ぐ走りの中の不安定な火は務めであって神ではないこと、定まった順であるときは昇り、あるときは没する岸へ降りて夜と順を分け合い、常にどこにでもあるのではなく、世の始まりに留まる光でもなかったことだ。新しい世界が太陽なしで二つの昼を持っていたときに。同じように月にも祈りを捧げる。満ち、欠けるのを見ながら、光に追われる星々にも供える。ある者は水を、ある者は炉の神を拝むが、
Carmen paschale 1.0.26
Non audent inimica suis, ne lite propinquaAut rogus exiguas desiccet fortior undas,Aut validis tenues moriantur fontibus ignes.Arboreis alius ponit radicibus aras,Instituitque dapes, et ramos flebilis orat,Ut natos, charamque domum, dilectaque rura,Conjugiique fidem, famulos, censumque gubernent.Lignee, ligna rogas, surdis clamare videris,A mutis responsa petis, quae jura domorumHac ratione regunt, si caesa securibus actis
PL 19, 580A互いに敵対するものを自らの祭儀に結び合わせようとはしない。近い争いでより強い火が小さな水を乾かすか、強い泉に弱い火が死ぬことを恐れてだ。別の者は木の根元に祭壇を置き、供え物の宴を設け、涙ながらに枝々に祈る、子らと愛しい家と愛する畑を、夫婦の信を、召使いたちを、財産を、治めてくれと。木のごとき者よ、汝は木に乞い、聾者に叫ぶ者と見える。物言わぬ者に答えを求める。それらが家々の法をこう治めるというのか、斧に打たれて切られた木が
Carmen paschale 1.0.27
Ardua pendentis sustentent culmina tecti,Aut subjecta focis dapibus famulentur edendis.Nonnulli venerantur olus, mollesque per hortosNumina sicca rigant, verique hac arte videnturTransplantatorum cultores esse deorum.Plura referre pudet, sanctoque in carmine longumVel damnare nefas, ne mollia sentibus uramLilia, purpurei neu per violaria campiCarduus, et spinis surgat paliurus acutis.Jam satis humanis erroribus addita monstra
PL 19, 580A傾く屋根の高い棟を支えるか、あるいは炉の下に置かれ、食べる食物に仕えるならばだ。菜を拝む者もあり、柔らかな庭を通して乾いた神威〔numina〕に水をやる。この技でまことに移植された神々の崇拝者と見える。さらに述べるのは恥ずかしく、聖なる歌の中で長く断罪することさえ許されない。柔らかなユリを茨で傷めぬよう、また紫のスミレ畑にアザミが、鋭い棘のハマナツメが生え出さぬよう。もはや十分に、人の迷いに付け加えられた怪物どもを
Carmen paschale 1.0.28
Risimus, aut tales potius deflevimus actus.Nunc coeptam juvat ire viam, montemque per altumNitentes firmare gradus; properemus in urbem,Libertatis opem, radians ubi regia fulvisEmicat aula tholis, ubi dantur digna petenti,Quaerenti spes certa manet, claustrisque remotis,Pervia pulsanti reserantur limina cordi.Hic est ille lapis reprobus, quem vertice gestatAngulus, atque oculis praebet miracula nostris,Cujus onus leve est, cujus juga ferre suave est.
PL 19, 582A我々は笑った。いやむしろ、そのような行いを嘆いた。今は始めた道を進み、高い山を通って努めて足取りを固めたい。都へ急ごう、自由の助けの都へ。そこでは輝く王の広間が黄金の円天井に光を放ち、求める者にふさわしいものが与えられ、尋ねる者に確かな望みがあり、閂が外され、叩く心に通じる敷居が開かれる。これこそ捨てられた石、隅が頂に担う石、そして我々の目に奇跡を見せる石、その荷は軽く、そのくびきを担うのは心地よい。
Carmen paschale 1.0.29
Per digesta prius veteris miracula legisRettulimus, sancti conjuncto Spiritus actuQuae Genitor socia Nati virtute peregit.Per digesta rudis necnon miracula legis,Dicemus, sancti conjuncto Spiritus actuQuae Natus socia Patris virtute peregit.Semper ut una manens deitatis forma perennis,Quod simplex, triplicet, quodque est triplicabile, simplet.Haec est vera fides, hanc sprevit habere salutemArrius infelix, qui curva per avia rectum
PL 19, 583A先には古い律法の整えられた奇跡を通じて、我々は語った、聖なる霊の結ばれた働きとともに父が子の共働の力で成し遂げたことを。また新しい〔rudis〕法の整えられた奇跡を通じて、我々は語ろう、聖なる霊の結ばれた働きとともに子が父の共働の力で成し遂げたことを〔二つの三行(291–296行)は意図した対句である。古い律法の奇跡を語り終えたことを言い、新しい律法の奇跡を語ることを予告する〕。神性の形が常に一つにとどまり永遠であるように、単一のものを三重にし、三重にしうるものを単一にする。これが真の信仰である。これに救いがあることを不幸なアレイオスは退けた。彼は曲がった道なき所を通って、真っすぐな
Carmen paschale 1.0.30
Flectere nisus iter, foveam delapsus in atramCorruit, et tetri mersus petit ima profundi:Tam vacuus sensu, justae quam tempore poenae,Visceribus fusis, vacuus quoque ventre remansit.Demens, perpetui qui non imitanda parentisJura, caducorum gradibus simulavit honorum!Namque homines inter natum genitore minoremLex carnalis habet, quoniam pater ipse parentisFilius ante fuit: mox et qui filius est nunc,Afforet esse pater; sic per genus omne nepotum
PL 19, 585A道を曲げようと努め、黒い穴に滑り落ち、倒れ込み、おぞましい深淵に沈んで底へ向かった。思いにおいて空しかったのと同じく、正しい刑罰の時に内臓が流れ出て、腹もまた空になって残った。正気を失った者よ、永遠の親の真似しえぬ法を、朽ちる名誉の段階によって似せようとした。人間のあいだでは、子が生みの親より小さいと肉の法は定める。親自身も親の子であったからだ。まもなく今は子である者も父となる。こうして孫たちのあらゆる系譜を通じ、
Carmen paschale 1.0.31
It nova progenies et avi numerantur avorum.At Dominus, verbum, virtus, sapientia, Christus,Et totum commune Patris, de lumine lumen,De solo solus, cui nec minus est Patre quidquam,Nec, quo crescat, habet, genitus, non quippe creatus,Ipse est principium: nam sicut clarus habeturIn genitore manens, genitor quoque clarus in ipsoPermanet, et rerum caput est Deus unus ubique.Non quia qui summus Pater est, et Filius hic est,Sed quia quod summus Pater est, et Filius hoc est.
PL 19, 585A新たな世代が進み、祖父らの祖父が数えられる。だが主、言葉、力、知恵であるキリストは、父との共有の全てであり、光からの光、唯一者からの唯一者であって、父より少しも劣らず、増し加わるべきものも持たず、生まれた者であり、造られた者ではなく、自ら始まりである。なぜなら、輝かしい者として生み主のうちにとどまると見なされ、生み主もまた輝かしい者として子のうちにとどまり、万物の頭は至る所でただ一人の神だからだ。至高の父であるその者が、子でもあるからではなく、至高の父であるところのものが、子でもあるからである。
Carmen paschale 1.0.32
Sic ait ipse docens: Ego in Patre, et Pater in me est.Rursus: Ego, atque Pater, unum sumus. Arrius UNUMDebet scire, SUMUSque Sabellius esse fatendum.Iste fidem ternam, ast hic non amplectitur unam.Ambo errore pares, quamquam diversa sequentes;Qualiter assueti varias producere sectas,Impugnant sua dicta viri, qui brachia nudisOstentant exserta humeris, nil tradere docti.Sed tantum certare cati, prudentia quorumStulta jacet, quia vana Deo est sapientia mundi.
PL 19, 586A教えつつ自ら言う、「私は父の内におり、父は私の内にいる」。また、「私と父とは一つである」。アレイオスは「一つ〔unum〕」を知るべきであり、サベリウスは「ある〔sumus。複数〕」と告白せねばならない。一方は三つの信仰を、他方は一つの信仰を受け入れない。両者は誤りにおいて等しい、たとえ異なるものを追うにせよ。様々な分派を生むのに慣れて、自らの言葉を攻撃する男たち、裸の肩から腕をむき出して見せ、何も伝えることを知らず、ただ争うことに鋭く、その分別は愚かに倒れている。世の知恵は神にとって空しいからだ。
Carmen paschale 1.0.33
Hic loquitur nimis, ille tacet; hic ambulat, hic stat;Alter amat fletus, alter crispare cachinnum,Diversisque modis par est vesania cunctis.Interea dum rite viam sermone levamus,Spesque, fidesque meum comitantur in ardua gressum,Blandius ad summam tandem pervenimus arcem.En signo sacrata crucis vexilla coruscant:En regis pia castra micant, tuba clamat herilis,Militibus sua porta patet; qui militat intret:Janua vos aeterna vocat, quae janua Christus.
PL 19, 588Aこの者は語りすぎ、あの者は黙す。この者は歩き、この者は立つ。一人は涙を好み、一人は嘲笑を震わせるのを好む。様々な仕方で、狂気はみな等しい。その間に、我々が語りで道を適切に軽くし、望みと信仰が険しい所へ私の歩みに付き添うあいだに、ついに頂上の城へ、いっそう心地よく至った。見よ、十字架の印に聖別された旗が輝く。見よ、王の敬虔な陣営が光り、主君のラッパが叫ぶ。兵士たちにはそれぞれの門が開く。戦う者は入れ。永遠の門が諸君を呼ぶ。その門はキリストである。
Carmen paschale 1.0.34
Aurea perpetuae capietis praemia vitae,Arma quibus Domini tota virtute geruntur,Et fixum est in fronte decus. Decus, armaque porto,Militiaeque tuae, bone Rex, pars ultima resto.Hic proprias sedes, hujus mihi moenibus urbisExiguam concede domum, tuus incola sanctisUt merear habitare locis, alboque beatiOrdinis extremus conscribi in saecula civis.Grandia posco quidem: sed tu dare grandia nosti.Quem magis offendit, quisquis sperando tepescit.
PL 19, 589A諸君は永遠の生命の黄金の報いを受けるだろう、主の武具を全き力で担い、額に栄誉が固く刻まれた者らは。私は栄誉と武具を担い、汝の軍役の、善き王よ、最後尾の一員として残る。ここに固有の座を、この都の城壁の内に私に小さな家を与えよ。汝の住人として聖なる所に住むに値し、福なる位階の名簿に最後の市民として永遠に名を連ねるために。私は大きなものを求める。だが汝は大きなものを与えうることを知っている。望みつつ冷めてゆく者こそ、〔汝を〕いっそう怒らせる。
Carmen paschale 1.0.35
Christe, fave votis, qui mundum in morte jacentemVivificare volens, quondam terrena petistiCoelitus, humanam dignatus sumere formam,Sic aliena gerens, ut nec tua linquere posses.Hoc Matthaeus agens, hominem generaliter implet.Marcus ut alta fremit vox per deserta leonis,Jura sacerdotis Lucas tenet ore juvenci.More volans aquilae, verbo petit astra Joannes.Quattuor hi proceres una te voce canentes,Tempora ceu totidem, latum sparguntur in orbem.
PL 19, 590Aキリストよ、願いに力を添えよ。死の中に横たわる世を生かそうと望み、かつて天から地上のものを求め、人の姿をとることをよしとした汝は、他者のものを担いながら、汝自身のものを離れることもできなかった。マタイはこれを成して、人というものを総じて満たす。マルコは、荒れ野に高く響く獅子の声のように叫び、ルカは若い牛の顔で祭司の法を保つ。ヨハネはワシのように飛び、言葉によって星々へ至る。この四人の長は、一つの声で汝を歌い、同じ数の季節のように、広い世界へ撒かれる。
Carmen paschale 1.0.36
Sic et apostolici semper duodenus honorisFulget apex numero, menses imitatus, et horas,Omnibus ut rebus totus tibi militet annus.Hinc igitur veteris recolens exordia mortis,Ad vitam properabo novam, lacrymasque serendo,Gaudia longa metam: nam qui deflemus in Adam,Semina mittentes, mox exsultabimus omnes,Portantes nostros, Christo veniente, maniplos.
PL 19, 591Aこうして使徒の栄誉の十二という頂も、常にその数で輝く。月と時を模して、全ての事柄において一年全体が汝に仕えるように。ゆえに、ここから古い死の初めを思い返し、新しい命へと私は急ぐ。涙を蒔きつつ、長い喜びを私は刈り取ろう。アダムにおいて嘆く我々は、種を蒔きつつ、まもなく皆で歓呼するだろう、キリストが来るとき、自らの束を担って。