ミラノのアンブロシウスc. 339–397

Patristica — 教父文献 日本語対訳 › Patrologia Latina › Vol. 14 › De fuga saeculi

Caput VIII 第VIII章

Ambrose of Milan · De fuga saeculi · PL 14, 590A · 36 sectiones

De fuga saeculi 8.1

1

Quomodo licet hic retineamur corpore, tamen animo fugere possimus, atque adeo debeamus; ne cum praetereunte figura hujus mundi opera nostra nosque ipsi praetereamus: quod ne contingat, mandata Dei non praetereamus, sicut nec ullius disciplinae profectum; quemadmodum plures e sanctis veteribus fecisse compertum est.

PL 14, 590A

我々がここで体に引き止められていても、心では逃れることができ、またそうすべきであること。この世界の姿が過ぎ去るとき、我々の業も我々自身もともに過ぎ去ってしまわないためである。そうならぬよう、神の戒めを見過ごさず、またいかなる教えの進歩をも見過ごさないようにしよう。聖なる古の人々の多くがそうしたことが知られているとおりである。

De fuga saeculi 8.2

2

45. Fugiamus hinc. Potes animo fugere, et si retineris corpore. Potes et hic esse, et adesse ad Dominum, si illi adhaereat anima tua, si post ipsum cogitationibus tuis ambules, si fide, non specie vias ejus sequaris, si ad ipsum confugias.

PL 14, 590B

45. ここから逃れよう。あなたは、体に引き止められていても、心で逃れることができる。ここにいながら、主のもとにいることもできる。もしあなたの魂が主にすがり、あなたの思いで主の後に歩み、見えるものによってではなく信仰によって主の道に従い、主のもとへ逃れるなら。

De fuga saeculi 8.3

3

Est enim refugium et virtus, cui dicit David: Ad te confugi, et non sum deceptus (Psal. LXXVI, 3) .

PL 14, 590B

主は避け所であり力でもあって、ダビデは主にこう言う。「私は汝のもとへ逃れ、欺かれなかった」(詩篇76:3)。

De fuga saeculi 8.4

4

Ergo quia Deus refugium, Deus autem in coelo, et supra coelos: utique hinc illo confugiendum est, ubi pax, ubi requies ab operibus, ubi epulemur sabbatum magnum, sicut dixit Moyses: Et erunt sabbata terrae vobis escae (Levit. XXV, 6) .

PL 14, 590B

それゆえ神は避け所であり、神は天に、天の上にいるのだから、我々はここからそこへ、すなわち平和のあるところ、業からの安息のあるところ、大いなる安息日の宴を我々が楽しむところへ逃れねばならない。モーセが言ったとおりである。「地の安息日は汝らの食物となる」(レビ記25:6)。

De fuga saeculi 8.5

5

Epulatorium enim et plenum jucunditatis et tranquillitatis est, requiescere in Christo, et ejus delectationem videre. Qui ergo confugimus ad Deum, ad mundum revertemur? Qui peccato mortui sumus, peccata repetemus?

PL 14, 590C

キリストにあって安らぎ、その悦びを見ることは、宴にふさわしく、喜びと静穏に満ちているからである。神のもとへ逃れた我々が、世へ戻るだろうか。罪に対して死んだ我々が、罪をふたたび犯すだろうか。

De fuga saeculi 8.6

6

Qui renuntiavimus saeculo et usui ejus, iterum in luto ejus haerebimus? 46. Fugiamus hinc, quia tempus breve est.

PL 14, 590C

世とその用益を捨てた我々が、ふたたびその泥にはまり込むだろうか。46. ここから逃れよう。時は短いからである。

De fuga saeculi 8.7

7

Audi quomodo fugias: Et qui habent uxores, ita sint ac si non habeant; et qui flent, tamquam non flentes; et qui gaudent, tamquam non gaudentes; et qui emunt, tamquam non possidentes; et qui hoc mundo utuntur, tamquam non utantur.

PL 14, 590C

どのように逃れるべきか、聞け。「妻をもつ者は、もたない者のようであれ。泣く者は泣かない者のように、喜ぶ者は喜ばない者のように、買う者は所有しない者のように、この世界を用いる者は用いない者のようであれ。」

De fuga saeculi 8.8

8

Praeterit enim figura hujus mundi (I Cor. VII, 29 et seq.) . Non ergo cum praetereunte figura mundi opera nostra praetereant, ne etiam ipsi praetereamus; sed maneamus in veritate.

PL 14, 590C

「この世界の姿は過ぎ去るからである」(一コリント7:29以下)。それゆえ、世界の姿が過ぎ去るとともに我々の業が過ぎ去ってはならない、我々自身も過ぎ去らないために。むしろ真理にとどまろう。

De fuga saeculi 8.9

9

Si maneamus in Christo, manemus in veritate, et cum eo manebimus, et non praeteribimus, sed dicemus: Benedictio Domini super vos, benediximus vobis in nomine Domini (Psal. CXXVIII, 8) .

PL 14, 590D

キリストにとどまるなら、我々は真理にとどまり、彼とともにとどまり、過ぎ去ることなく、こう言うだろう。「主の祝福が汝らの上にあるように。我々は主の名によって汝らを祝福した」(詩篇128:8)。

De fuga saeculi 8.10

10

Qui enim praetereunt, non possunt dicere, quia non dixerunt praetereuntes viam: Benedictio Domini super vos, quemadmodum dixit Propheta.

PL 14, 591A

過ぎ去る者たちは、そう言うことができない。預言者が言ったように、「主の祝福が汝らの上にあるように」と、道を過ぎゆく者たちは言わなかったからである。

De fuga saeculi 8.11

11

Itaque si volumus non praeterire opera nostra, non praetereamus mandata Dei, non praetereamus requirendi Jesu Domini diligentiam, emerendi ejus gratiam.

PL 14, 591A

それゆえ、我々の業が過ぎ去ってしまわないことを望むなら、神の戒めを見過ごさず、主イエスを求める勤勉を、またその恩寵にふさわしくなろうとする勤勉を、見過ごさないでおこう。

De fuga saeculi 8.12

12

Non praeterivit eum illa mulier quae usque in pharisaei domum ingressa, in qua Christus recumbebat, in pedes ejus superfudit unguentum.

PL 14, 591A

あの女は彼を見過ごさなかった。キリストが食卓についていたファリサイ派の人の家にまで入り、彼の足に香油を注いだのである。

De fuga saeculi 8.13

13

47. Non praetereamus disciplinae alicujus profectum, sicut etiam Joseph adolescentulus non praeterivit; quia fratres suos requirebat, et ad eum festinabat locum, in quo pascebant oves; et cum cognovisset quia in Dothaim sunt, perrexit eo.

PL 14, 591A

47. いかなる教えの進歩も見過ごさないでおこう。若者ヨセフも見過ごさなかったように。彼は兄弟たちを探し、彼らが羊を飼っているその場所へ急いだ。そして彼らがドタンにいると知って、そこへ向かった。

De fuga saeculi 8.14

14

Significatur autem illo verbo Dothaim defectus idoneus, id est, vanarum opinionum defectus non mediocris, sed perfectus et plenus, in quo profectus est animae. Sapiens enim quando minuit, addit.

PL 14, 591A

ところで、その「ドタン」という語は、ふさわしい衰えを意味する。すなわち、空しい思いの衰えであり、それはささやかなものではなく、完全で満ちたものであって、そこに魂の進歩がある。賢者は、減らすとき、加えるからである。

De fuga saeculi 8.15

15

Deficiunt enim saeculares opiniones, quae mulieribus infirmis comparantur. Unde pulchre quo ostenderetur Sara ad profectum venisse, ut generaret risum et laetitiam: Defecerunt, inquit, Sarae fieri muliebria (Gen. XVIII, 11) .

PL 14, 591B

世俗の思いは衰える。それらは弱い女たちになぞらえられる。それゆえ、サラが笑いと喜びを生むために進歩に至ったことを示すために、見事にこう言われる。「サラには女の習いが絶えた」(創世記18:11)。

De fuga saeculi 8.16

16

Bona ergo defectio cupiditatum, defectio vanitatis; quia veritatis adjectio est. Unde et sanctus David ait: Defecit in salutare tuum anima mea (Psal. CXVIII, 81) .

PL 14, 591B

それゆえ欲望の衰えは善であり、空しさの衰えは善である。それは真理の増し加えだからである。それゆえ聖なるダビデも言う。「私の魂は汝の救いを慕って衰え果てた」(詩篇118:81)。

De fuga saeculi 8.17

17

Paritura etenim erat quae concesserat, eoque et promiserat Deus: paritura laetitiam, et sobriam illam jucunditatis ebrietatem: paritura ante exspectatum, ingenii celeritate partus, facta sapientiae.

PL 14, 591B

実際、彼女は産むはずであった。彼女は退いていたが〔quae concesserat の意は定かでない。前の節の「女の習いが絶えた」ことを言うと取った〕、それゆえ神も約束していたのである。喜びを、また悦びの、あの節度ある酩酊を産むはずであった。期待されるより先に、才知の速さによって産み、知恵の業を成すはずであった。

De fuga saeculi 8.18

18

Denique et de aliis Hebraeis mulieribus habes, quia Hebraeae prius pariunt, quam veniant obstetrices (Exod. I, 19) ; eo quod animae justorum non exspectent artes et disciplinas propter inventionum genera, nec requirant adjumenta generandi: sed sponte partus suos fundant, exspectationemque praeveniant.

PL 14, 591C

さらに、他のヘブライの女たちについても、あなたは知る。ヘブライの女は、産婆が来る前に産む(出エジプト記1:19)。義人たちの魂は、さまざまな発見のための技術や教えを待たず、産む助けをも求めず、自ずから自分の産むものを注ぎ出し、期待に先んじるからである。

De fuga saeculi 8.19

19

48. Nec minus impiger ad inveniendum, quam ad exsequendum Jacob, cui cum mater dixisset, ut inferret patri escas (Gen. XXVII, 9 et seq.) , definitionum genera suppetisse cernimus.

PL 14, 591C

48. ヤコブは、見いだすことにも、実行することにも劣らず勤勉であった。母が、父に食物を持って行くようにと言ったとき(創世記27:9以下)、彼には定義の諸種が備わっていたことがわかる。

De fuga saeculi 8.20

20

Nam et cito invenit, et inventorum suorum auctorem testificatus est Deum, in quo et diligentiae palma, et ingenii significatur ubertas.

PL 14, 591C

実際、彼は速やかに見いだし、自分の発見の創始者として神を証言した。そこに勤勉の勝利と才知の豊かさが示されている。

De fuga saeculi 8.21

21

Prima ergo definitio in inventione: quod invenitur, quaeritur: et quod quaeritur, temporis est: quod temporis est, utique diligentiae est. Quod autem praevenit usum temporis, Deus infundit, Deus dat: quod Deus dat, naturae, non diligentiae est.

PL 14, 592A

それゆえ第一の定義は、発見に関わる。見いだされるものは求められるものであり、求められるものは時に属し、時に属するものは、確かに勤勉に属する。だが、時を用いることに先んじるものは、神が注ぎ、神が与える。神が与えるものは、本性に属し、勤勉には属さない。

De fuga saeculi 8.22

22

Ingenium igitur divini est muneris . quod autem divini muneris, hoc naturae. Ingenium ergo naturae est, inventio diligentiae: illud sine tempore, hoc indiget tempore.

PL 14, 592A

それゆえ才知は神の賜物であり、神の賜物であるものは本性に属する。才知は本性に属し、発見は勤勉に属する。前者は時を要さず、後者は時を要する。

De fuga saeculi 8.23

23

Ideoque illud in tempore praesto est, hoc in spatio temporis investigatur: illud supra nos, hoc vero ad nos refertur.

PL 14, 592A

それゆえ前者は、時においてたちどころにあり、後者は時の隔たりのうちに探求される。前者は我々の上にあり、後者は我々に帰される。

De fuga saeculi 8.24

24

49. Quaerenti igitur patri cibum verbi (non enim in solo pane vivit homo, sed in omni verbo Dei: talem cibum quaerebat Isaac, talem cibum esuriebat Petrus (Act. X, 11 et seq.) , quando vidit credituri gentilis populi mysteria) Esau praesto non habuit cibum spiritalis et velocioris ingenii.

PL 14, 592A

49. こうして、父が言葉の食物を求めていたとき(人はパンだけで生きるのではなく、神のすべての言葉によって生きる。イサクはそのような食物を求め、ペトロはそのような食物に飢えていた(使徒言行録10:11以下)、信じることになる異邦人の民の奥義を見たときである)、エサウは、霊的でより速い才知の食物を手元にもたなかった。

De fuga saeculi 8.25

25

Dum iste venatur et quaerit, et praedurum atque agrestem sermonem suggerere parat, praevenit Jacob celeri inventione, et miti, et prope domestica responsione suave verbum ministrans, quo eum mulceret ac delectaret.

PL 14, 592B

エサウが狩りをして探し、ひどく堅く野卑な言葉を差し出そうと準備しているあいだに、ヤコブは素早い発見でそれに先んじ、穏やかで、ほとんど家庭的な応答で、父をなだめ喜ばせるための甘い言葉を差し出した。

De fuga saeculi 8.26

26

Unde miratus pater ait: Quid est hoc, quod tam cito invenisti, fili mi? Respondit Jacob: Quod tradidit Dominus Deus tuus in manus meas (Gen. XXVII, 20) . Prima definitio in interrogatione est, secunda in responso.

PL 14, 592B

それゆえ父は驚いて言う。「私の子よ、これほど早く見いだしたとは、どうしたことか」。ヤコブは答えた。「汝の神、主が、私の手に与えたのです」(創世記27:20)。第一の定義は問いのうちにあり、第二は答えのうちにある。

De fuga saeculi 8.27

27

Plena igitur omnia reperiens pater quae erant vel ingenii, vel diligentiae, definitionis consummatione conclusit dicens: Ecce odor filii mei tamquam odor agri pleni, quem benedixit Dominus (Ibid., 27) .

PL 14, 592B

こうして父は、才知に属するものも勤勉に属するものもすべて満ちているのを見いだし、定義の完成によって結論づけて言った。「見よ、私の子の香りは、主が祝福した満ちた畑の香りのようだ」(創世記27:27)。

De fuga saeculi 8.28

28

Ager enim et naturale habet fertilitatis ingenium, et culturae diligentiam temporalem, meritoque in eo est plenitudo, cui utrumque non deest. Simul cum addiderit: Quem benedixit Dominus, videtur naturae gratiam praetulisse cultionis labori.

PL 14, 592C

畑は、実りをもたらす本性的な才知をもち、時間をかけた耕作の勤勉をももつからである。そのどちらも欠けないものに、充満があるのは当然である。同時に、「主が祝福した」と付け加えたことによって、耕作の労よりも本性の恩寵を重んじたように見える。

De fuga saeculi 8.29

29

Et confirmavit Esau dicens: Juste vocatum est nomen illius Jacob. Supplantavit enim jam me bis, et primogenita mea accepit (Ibid., 36) . 50. Sed forte dicas: In quo moram fecit, qui ad venationem a patre missus est?

PL 14, 592C

そしてエサウは確認して言った。「彼の名がヤコブと呼ばれたのは正しい。すでに二度、私を押しのけ、私の長子の権利を取ったのだから」(創世記27:36)。50. だがあなたはおそらく言うだろう。父に狩りに遣わされた者は、何に手間取ったのか、と。

De fuga saeculi 8.30

30

Sed considera quia et pater pronuntiavit, quia paratum habere non posset, quod spiritaliter petebatur; et ideo quia deficiebat ingenio, vel diligentiae subsidium ut adjungeret, exigebat. Celeritatis quoque admonet, qui ait: Cape arcum et sagittam (Ibid., 3) .

PL 14, 592C

だが考えよ。父もまた、霊的に求められていたものを〔エサウは〕用意しておくことができないと告げたのである。それゆえ〔エサウは〕才知が欠けていたので、〔父は〕せめて勤勉の助けを加えるよう要求したのである〔主語が書かれていない。posset と deficiebat はエサウ、exigebat はイサクと取った〕。彼はまた「弓と矢を取れ」と言って、速さをも促している(創世記27:3)。

De fuga saeculi 8.31

31

Accepit tamen et diligentiae fructum, qui agnovit superius esse ingenii munus. 51. Nec immerito domesticos cibos detulit, qui de domesticis seminis sui sapientiae sibi acquisivit copulam. Bona autem diligentia cum sapientia, et inventio cum ingenio naturali.

PL 14, 593A

だが、才知の賜物がより上位にあることを認めた者〔ヤコブ〕は、勤勉の実りをも得た。51. 自分の種のうちの家の者たちから知恵との結びつきを得た者が、家の食物を運んだのも理由のないことではない。善き勤勉は知恵とともにあり、発見は本性的な才知とともにある。

De fuga saeculi 8.32

32

Denique habens in promptu sapientiae copulam sanctus Isaac, deambulabat in campo, immo abalienabatur. Et nos primo sapientiae copulemur, et sic exeamus in campum quaerere et invenire cupientes. Multi enim sine sapientia male quaerunt.

PL 14, 593A

こうして、知恵との結びつきを手元にもっていた聖なるイサクは、野を歩いていた、いやむしろ我を離れていた〔abalienabatur。思いに沈んで自分から離れていたの意か〕。我々もまず知恵と結ばれ、そのうえで野に出て、求め、見いだすことを望もう。知恵なしに多くの者は、悪く求めるからである。

De fuga saeculi 8.33

33

Et ideo Cain quia non acceperat a Deo prudentiam, male quaesivit, male exivit in campum; Abel bene, qui perfectum sacrificii munus implevit. Bonum enim sapientiae sacrificium, bona est hostia fides, et omnis virtus.

PL 14, 593A

それゆえカインは、神から思慮を受けなかったので、悪く求め、悪く野に出た。アベルはよく、完全な供え物の務めを果たした。知恵の供え物は善であり、善い犠牲は信仰とあらゆる徳である。

De fuga saeculi 8.34

34

Denique sapientia interfecit suas hostias, et miscuit in craterem vinum suum. Et ideo ut insipientibus gentilibus potum fidei daret, ad craterem suum convocavit eos dicens: Qui est insipiens, divertat ad me (Prov. IX, 4) .

PL 14, 593B

そこで知恵は自らの犠牲を屠り、混酒器に自分の酒を混ぜた。それゆえ愚かな異邦人たちに信仰の飲み物を与えるため、自分の混酒器のもとに彼らを呼び集めて言った。「愚かな者は、私のところに寄れ」(箴言9:4)。

De fuga saeculi 8.35

35

Et egentibus sensu dixit: Venite et edite de meis panibus, et bibite vinum quod miscui vobis (Ibid., 5) .

PL 14, 593B

そして分別に乏しい者たち〔sensus〕に言った。「来て、私のパンを食べ、私が汝らのために混ぜた酒を飲め」(箴言9:5)。

De fuga saeculi 8.36

36

De hoc cratere Plato in suos libros transferendum putavit, ad cujus potum evocavit animas: sed eas explere nescivit, qui potum non fidei, sed perfidiae ministrabat.

PL 14, 593B

この混酒器の話を、プラトンは自分の書に移すべきだと考え、その飲み物へと魂を呼び出した。だが彼は魂を満たすことを知らなかった。信仰の飲み物ではなく、背信の飲み物を供したからである。