ミラノのアンブロシウスc. 339–397

Patristica — 教父文献 日本語対訳 › Patrologia Latina › Vol. 14 › De fuga saeculi

Caput VII 第VII章

Ambrose of Milan · De fuga saeculi · PL 14, 586D · 41 sectiones

De fuga saeculi 7.1

1

Maximam esse causam quare hinc fugiamus, cum haec propria sit malitiae sedes; ac item quid sit fugere? Malitiam hic non interire, et qua de causa? De serpentis damnatione, quidve a sententia in hominem lata differat? Quibus accedit ejusdem sententia expositio.

PL 14, 586D

我々がここから逃れる最大の理由は、ここが悪意に固有の座であることである。また、逃れるとは何か。悪意はここでは滅びない、それはなぜか。蛇の断罪について、また人に下された判決とどう異なるか。これらに、同じ判決の解説が加わる。

De fuga saeculi 7.2

2

37. Est igitur non mediocris causa cur hinc fugere debeamus, ut perveniamus a malis ad bona, ab incertis ad fidelia et plena veritatis, a morte ad vitam.

PL 14, 587A

37. それゆえ、我々がここから逃れねばならない理由は小さくない。悪から善へ、不確かなものから信頼でき真理に満ちたものへ、死から生へと至るためである。

De fuga saeculi 7.3

3

Ipse quoque Dominus dicendo: Posui ante te bonum et malum, vitam et mortem (Deut. XXX, 15) , demonstravit quia bonum vita est, sed aeterna.

PL 14, 587A

主自身も「私は汝の前に善と悪、生と死を置いた」と言うことによって(申命記30:15)、善とは生であり、しかも永遠の生であることを示した。

De fuga saeculi 7.4

4

Si haec enim obnoxia saeculo atque ejus malignitati, utique illa est bona, quae non corrumpitur et mutatur, quae nullo vitio degenerat, quae virtute acquiritur.

PL 14, 587A

この生が世とその悪意に服しているのなら、善であるのは、朽ちず、変わらず、いかなる悪徳によっても堕さず、徳によって得られるあの生であることは確かである。

De fuga saeculi 7.5

5

Fugiamus ergo malitiam saeculi hujus, in quo ipsi dies, inquit (Ephes. V, 16) , mali sunt; et fugiamus impigre.

PL 14, 587A

それゆえこの世の悪意を逃れよう。「その中では、日々そのものが悪い」と彼は言う(エフェソ5:16)。そして気力をもって逃れよう。

De fuga saeculi 7.6

6

Ideoque Esaias clamat: Convalescite manus remissae, et genua dissoluta (Esai. XXXV, 3) , id est, non corporis, sed animae genua, convalescite; ut directum ad coeli altissima mentis vestigium possit attolli, ut sit ductus solidior, vita maturior, gratia plenior, prudentia circumspectior.

PL 14, 587A

それゆえイザヤは叫ぶ。「弛んだ手と、緩んだ膝よ、力を得よ」(イザヤ35:3)。すなわち、体の膝ではなく、魂の膝よ、力を得よ。精神の足跡が天の最も高いところへまっすぐ向かって引き上げられ、歩みがいっそう堅く、生がいっそう成熟し、恩寵がいっそう豊かに、思慮がいっそう周到になるように。

De fuga saeculi 7.7

7

38. Hoc est enim fugere, scire quo tendas, ablevare se a saeculo, ablevare se a corpore; ne iterum frustra se aliquis extollat, et inflatus mente carnis suae non teneat caput, et dicatur de his: Fugerunt, et non viderunt (Job IX, 25) .

PL 14, 587B

38. 逃れるとは、実にこれである。どこへ向かうかを知り、世から身を軽くし、体から身を軽くすること。ふたたび誰かが空しく思い上がり、自分の肉の精神でふくれて頭を保てなくなり、こうした者たちについて「彼らは逃れたが、見なかった」と言われることのないようにである(ヨブ記9:25)。

De fuga saeculi 7.8

8

Sed hoc est fugere hinc, mori elementis istius mundi, abscondere vitam in Deo, declinare corruptiones, non adtaminare cupiditates, nescire quae sunt mundi istius, qui nobis varios gignit dolores exinanit cum repleverit, cum exinaniverit, replet.

PL 14, 587B

だが、ここから逃れるとは、この世界の元素に対して死に、命を神のうちに隠し、堕落を避け、欲望に触れず、この世界のものを知らないことである。この世界は我々に種々の苦しみを生み、満たしたときには空にし、空にしたときには満たす。

De fuga saeculi 7.9

9

Et haec omnia inania et vacua, in quibus nullus solidus est fructus. Mortuus est dives, et nihil habet; quia non est in Deum dives: et ideo insipiens, quia sapientia cultura est Dei, abstinere autem a malis disciplina est.

PL 14, 587B

そしてこれらはすべて空しく、むなしく、そこには堅固な実りが何もない。金持ちは死んだのであり、何も持たない。神に対して豊かでないからである。それゆえ愚かである。知恵とは神への崇拝であり、悪を避けることは規律だからである。

De fuga saeculi 7.10

10

39. Quis ergo non fugiat malitiae locum, officinam improbitatis, quae interire nesciat? Denique non otiose signum positum est supra Cain, ne quis eum occideret; ut significaretur quod non exstinguatur et auferatur a terris malitia.

PL 14, 587C

39. それゆえ、悪意の場所、不正の作業場、滅びることを知らないものから、誰が逃れずにいようか。実際、カインの上にしるしが置かれたのは、無意味なことではない。誰も彼を殺さないようにするためである。悪意が消し去られ、地から取り去られることがないことを示すためである。

De fuga saeculi 7.11

11

Timebat Cain ne occideretur, quia fugere nesciebat. Augetur enim et cumulatur ipso usu malitia, et est sine moderatione, sine fine, dolo et fraude decernens, quae factis suis proditur et sanguine peremptorum, sicut et Cain proditus est.

PL 14, 587C

カインは殺されることを恐れた。逃れることを知らなかったからである。悪意は、用いること自体によって増し、積み重なり、歯止めもなく、終わりもなく、欺きと詐りを弄して争い、その行いと、殺された者たちの血によって露見する。カインが露見したのと同じである。

De fuga saeculi 7.12

12

Versatur itaque in terris malitia, atque istic errat; et ideo rogamus voluntatem Dei fieri in terris sicut et in coelis (Matth. VI, 10) , ut et hic sit innocentia.

PL 14, 587C

こうして悪意は地にさまよい、ここを歩き回る。それゆえ我々は、神の意志が天にあるように地にも行われることを願う(マタイ6:10)。ここにも無垢があるようにである。

De fuga saeculi 7.13

13

Itaque malitia quoniam illic jam locum non habet, hic circuit, hic saevit, seseque effundit, non mundano illo mersa diluvio, non Sodomitano exusta incendio.

PL 14, 587D

こうして悪意は、あそこ〔天〕にはもはや場所をもたないので、ここを巡り、ここで荒れ狂い、あふれ出る。世界を覆ったあの洪水に沈められることもなく、ソドムの火に焼かれることもなく。

De fuga saeculi 7.14

14

Denique gravius postea in seminariis pullulavit, usque in ipsum parricidales ac sacrilegas injiciens manus universorum auctorem salutis. Lex tactum damnat, non aufert malitiam.

PL 14, 587D

さらに後には、いっそう激しく苗床のうちに芽ばえ、ついにはすべての者の救いの創始者そのものに、近親殺しの、瀆聖の手を加えるに至った。律法は触れることを断罪するが、悪意を取り去りはしない。

De fuga saeculi 7.15

15

Ipse Dominus Jesus peccatum damnavit, auctorem ejus distulit; ut esset per quem justi probarentur. Etenim quia malum Deus non fecit, sed nequitia diaboli inseruit, vindictam Deus distulit; ut ab ipsis quos deceperat, diabolus vinceretur (Conf.

PL 14, 587D

主イエス自身は罪を断罪したが、その創始者への処罰は先に延ばした。義人が試される手立てがあるためである。実際、神は悪をつくらず、悪魔の邪悪が植えつけたのだから、神は報復を延期した。悪魔が、自分の欺いた者たちそのものによって打ち負かされるためである(参照せよ〔丸括弧は次の節に続く〕)

De fuga saeculi 7.16

16

S. Aug. lib. IV contra duas epist. Pelag. c. 11) . 40. Exercentur ergo decepti, ut et pretium luant facilitatis, et sumant studia virtutis, industriam cautionis. Unde ait: Estote astuti sicut serpentes (Matth. X, 16) . Quare sicut serpentes?

PL 14, 588A

(聖アウグスティヌス『ペラギウス派の二書簡駁論』第4巻第11章)。40. それゆえ欺かれた者たちは鍛えられる。安易さの代価を払い、徳への熱意と用心の勤勉を身につけるためである。それゆえ彼は言う。「汝らは蛇のように賢くあれ」(マタイ10:16)。なぜ蛇のようにか。

De fuga saeculi 7.17

17

Ut et ille spolietur suo, et qui alios exuere voluit, amittat quae sunt ipsius, non venena, sed merita naturae. Denique dejicitur ille cum tu ascenderis. Scriptum est enim: Videbam satanam sicut fulgur cadentem de coelo (Luc. X, 18) .

PL 14, 588A

悪魔が自分のものを奪われ、他の者を裸にしようとした者が、自分のもの――毒ではなく、本性の功績――を失うためである。実際、あなたが上るとき、彼は突き落とされる。こう書かれているからである。「私はサタンが稲妻のように天から落ちるのを見ていた」(ルカ10:18)。

De fuga saeculi 7.18

18

Non fulgur, inquit, sed sicut fulgur; quia suum lumen amisit, quod habebat antequam tibi tuum lumen vellet auferre. Verum forte dicas quia et de Salvatore legimus, quia sicut fulgur coruscans de sub coelo . . . ita erit et adventus Filii hominis (Luc. XVII, 24) .

PL 14, 588A

「稲妻ではなく、稲妻のようにである」と彼は言う。彼は、あなたの光を奪おうとする前にもっていた自分の光を失ったからである。だがあなたはおそらく言うだろう、救い主についても我々は、「稲妻が天の下から輝くように……人の子の到来もそうである」と読んでいる、と(ルカ17:24)。

De fuga saeculi 7.19

19

Bene et hic sicut fulgur, quia supra fulgur. Denique fulgur de sub coelo: lumen autem verum supra coelum. Ergo Satanas sicut fulgur, quia amisit hoc quod habuit: tu autem recepisti quod amiseras. 41. Non enim ita circa illum sicut circa te soluta est sententia.

PL 14, 588B

ここでも「稲妻のように」というのは適切である、キリストは稲妻の上にあるからである。実際、稲妻は天の下にあり、真の光は天の上にある。それゆえサタンは稲妻のようである、もっていたものを失ったからである。だがあなたは、失っていたものを取り戻した。41. 彼についての判決は、あなたについての判決のようには解かれなかったからである。

De fuga saeculi 7.20

20

Nam Christi gratia quae te resolvit, illum astrinxit. Manet enim maledictio directa in serpentem propter tuam deceptionem. Sic enim dictum est ad eum: Maledictus tu ab omnibus pecoribus terrae (Gen. III, 14) .

PL 14, 588B

キリストの恩寵は、あなたを解き、彼を縛ったからである。蛇に向けられた呪いは、あなたを欺いたゆえに残っている。彼にはこう言われたからである。「汝は地のすべての家畜のうちで呪われた」(創世記3:14)。

De fuga saeculi 7.21

21

Omnium enim communis inimicus est, qui fuit hostis bonorum, et pro iis damnatur quos adhuc non laeserat; quoniam qui hominem laesit, cui illa omnia subjecta sunt, laesit omnia. Communem etenim legem solvit, qua et ipse homini cum caeteris subditus est.

PL 14, 588B

彼はすべての者の共通の敵だからである。彼は善い者たちの敵であったが、いまだ害さなかった者たちのためにも断罪される。人を害した者は、人にそれらすべてが服しているのだから、すべてを害したからである。彼は共通の律法を破った。その律法によって、彼自身も他の者たちとともに人に服していたのである。

De fuga saeculi 7.22

22

Ideo communi odio omnium atque exsecratione maledictio ejus oneratur. Genus autem damnationis non mors, sed poena diuturna est: Super pectus, inquit, tuum et ventrem ambulabis (Ibid.) .

PL 14, 588C

それゆえ、彼の呪いは、すべての者の共通の憎しみと嫌悪によって重くされる。だが断罪の種類は死ではなく、長く続く刑罰である。「汝は汝の胸と腹の上を歩む」と彼は言う(創世記3:14)。

De fuga saeculi 7.23

23

Premenda enim fuit noxia conscientia, et proterenda malitia, fraudulentumque secretum tamquam a Dei facie relegandum: simul ostenditur quod terrena malitia sit, quae in terram recurvet. Denique addidit: Et terram edes omnes dies vitae tuae. (Ibid.) .

PL 14, 588C

罪ある意識は押さえつけられ、悪意は踏みにじられ、欺きの秘密はいわば神の面前から追放されねばならなかったからである。同時に、それが地上の悪意であり、地へと曲がり戻るものであることが示される。実際、彼はこう加えた。「汝は生涯のすべての日、土を食べる」(創世記3:14)。

De fuga saeculi 7.24

24

42. Describi quidem his natura serpentis videtur, sed magis omne vas malitiae describitur, omnis serpens improbitatis, qui in ventrem se dejicit, atque intra se venenum suum claudit, et intus in pectore suo volvit, cogitationibus suis lubricus, et super fraudes suas ambulans, suis dolis se ipse implicans, movens semper atque exagitans sua venena cum cogitat, ventrem quoque, hoc est, seminarium cordis sui proterens.

PL 14, 588C

42. これらの言葉によって蛇の本性が描かれているように見えるが、むしろ描かれているのは、悪意のあらゆる器、不正のあらゆる蛇である。すなわち、腹へと身を落とし、自分の中に毒を閉じ込め、胸の内でそれをうごめかせ、自分の思惑によって滑りやすく、自分の欺きの上を歩み、自分の詐りで自らを絡め、思惑をめぐらすたびに自分の毒をたえず動かし駆り立て、また腹、すなわち自分の心の種の苗床をも踏みにじる者である。

De fuga saeculi 7.25

25

Unde pulchre David ait: Alienati sunt peccatores ab utero, erraverunt a ventre, locuti sunt falsa.

PL 14, 588D

それゆえダビデは見事に言う。「罪人たちは胎から疎外され、腹からさまよい出て、偽りを語った。」

De fuga saeculi 7.26

26

Furor illis secundum similitudinem serpentis, sicut aspidis surdae et obstruentis aures suas, quae non exaudiet vocem incantantium; et venefici, cum incantatur a sapiente (Psal. LVII, 4 et seq.) .

PL 14, 588D

「彼らには、蛇の似姿にならう怒りがある。耳をふさいで、呪文を唱える者たちの声も、賢者に呪文をかけられるときの毒使いの〔声〕も聞き入れない聾のアスピス〔毒蛇の一種〕のようである〔venefici は vocem に係る属格と取った〕」(詩篇57:4以下)。

De fuga saeculi 7.27

27

Propter hoc etiam illud pulchre dictum videtur, quod in libro prophetico legimus: Ventrem meum doleo, ventrem meum doleo (Jer. IV, 19) ; quia ibi est malitia, ubi debet esse innocentia: et illud plus laborat, quod in nobis debet esse tranquillius: atque id nequitiae vestigiis proculcatur, stimulatur unguibus, processu quodam improbitatis, incrementoque concutitur, ubi est genitale seminarium posteritatis aeternae.

PL 14, 588D

このことのゆえに、預言書で我々が読む次の言葉も見事に言われていると思われる。「私の腹が痛む、私の腹が痛む」(エレミヤ4:19)。悪意があるのは、無垢があるべきところだからである。そして、我々のうちでいっそう静かであるべきものが、いっそう苦しむ。そしてそれは、永遠の子孫を生む種の苗床のあるところで、邪悪の足跡に踏みにじられ、爪で突かれ、不正の進行と増大によって揺り動かされる。

De fuga saeculi 7.28

28

Videtur quidem hoc ad id esse referendum, quod dolebat perisse quos creavit filios et suscepit, sed multo magis, quod in ventre suo verbi seminarium non habebat. Ideo ventrem suum dicit, quasi pretiosissimum.

PL 14, 589A

これは、自分が造り、迎えた子らが滅びたことを嘆いていたことに関係づけるべきだと思われるが、それよりはるかに、自分の腹のなかに言葉の種の苗床をもっていなかったことに関係づけるべきである。それゆえ彼は、もっとも貴いものとして、自分の腹と言う。

De fuga saeculi 7.29

29

Pretiosus enim mentis uterus est, in quo fecunda seges consiliorum verbi semine pullulare consuevit, et vitae totius solent atque virtutum ac disciplinarum quaedam membra formari.

PL 14, 589A

精神の胎は貴いからである。その中で、豊かな収穫である思案が言葉の種から芽を出すのが常であり、生涯全体と、徳と教えのいわば肢体が形づくられるのが常である。

De fuga saeculi 7.30

30

43. Sed ut revertamur ad propositum, quod malitiam Deus reprimendam interim, quam abolendam putaverit, ait ad serpentem: Et inimicitias ponam inter te et inter mulierem, et semen tuum et semen mulieris.

PL 14, 589B

43. だが本題に戻ろう。神は悪意を、さしあたり滅ぼすよりも抑えるべきだと考え、蛇に言う。「私は汝と女のあいだ、汝の子孫と女の子孫のあいだに敵意を置く。」

De fuga saeculi 7.31

31

Ipsa tibi observabit caput, et tu illius calcaneum (Gen. III, 15) . Ubi inimicitiae sunt, ibi discordia est, nocendique studium: ubi nocendi studium, ibi malitia ponitur. Ergo discordia inter serpentem et mulierem discordiae malitia subest.

PL 14, 589B

「彼女は汝の頭を窺い、汝は彼女のかかとを窺う」(創世記3:15)。敵意のあるところには不和があり、害そうとする熱意がある。害そうとする熱意のあるところに、悪意が置かれる。それゆえ、蛇と女との不和の下には、不和の悪意がある。

De fuga saeculi 7.32

32

Non est ergo sublata malitia. Denique servatum est serpenti, ut calcaneum mulieris et seminis ejus observet, quo noceat, et venenum suum infundat. Non ergo ambulemus in terrenis, et serpens nobis nocere non poterit.

PL 14, 589B

それゆえ悪意は除かれていない。実際、蛇には、女とその子孫のかかとを窺って、害を加え、自分の毒を注ぐことが残された。だから我々は地上のものの中を歩かぬようにしよう。そうすれば蛇は我々を害することができない。

De fuga saeculi 7.33

33

Sumamus Evangelicum calceamentum quo venenum serpentis excluditur, morsus ejus hebetatur, ut simus calceati pedes in Evangelium.

PL 14, 589B

福音の履物を履こう。それによって蛇の毒は遮られ、その噛みつきは鈍る。我々が、福音のために足に履物を履いた者となるためである。

De fuga saeculi 7.34

34

Et fortasse ideo Moyses jubetur solvere calceamentum pedum suorum, ut sumeret calceamentum Evangelii; vel quia non Moysi, id est, non prophetis, sed apostolis praedicatio Evangelii debebatur. Ea est quam supra diximus, dicta in serpentem sententia.

PL 14, 589C

そしておそらくそれゆえにモーセは、自分の足の履物を脱ぐよう命じられたのである。福音の履物を受けるためであり、あるいは、福音の宣教がモーセに、すなわち預言者たちにではなく、使徒たちに負わされていたからである。これが、先に我々が述べた、蛇に向けて語られた判決である。

De fuga saeculi 7.35

35

In hominem quoque cujusmodi directa sit, consideremus. 44. Maledictus ille qui auctor est culpae: sed non maledictus est iste qui aliena fraude deceptus est; tamen quia non servavit mandatum Dei, operum suorum labore damnatur.

PL 14, 589C

人に向けられた判決がどのようなものかも、考えよう。44. 咎の創始者は呪われた。だが、他者の欺きに欺かれたこの者は呪われなかった。それでも、神の戒めを守らなかったので、自分の業の労苦によって断罪される。

De fuga saeculi 7.36

36

Maledicitur sane terra, sed in operibus peccatoris (Gen. III, 17) ; et maledicitur, donec resolvatur in terram.

PL 14, 589C

たしかに地は呪われるが、それは罪人の業のゆえである(創世記3:17)。そして、地に解けて帰るまで呪われる。

De fuga saeculi 7.37

37

Ideo ergo suscepit Jesus carnem, ut maledictum carnis peccatricis aboleret; et factus est pro nobis maledictum, ut benedictio absorberet maledictionem, integritas peccatum, indulgentia sententiam, vita mortem.

PL 14, 589C

それゆえイエスは肉を受けた。罪ある肉の呪いを除くためであり、我々のために呪いとなった。祝福が呪いを、全きことが罪を、赦しが判決を、生が死を呑み込むためである。

De fuga saeculi 7.38

38

Suscepit enim et mortem, ut impleretur sententia, satisfieret judicato: Maledictum carnis peccatricis usque ad mortem. Nihil ergo factum est contra sententiam Dei, cum sit divinae conditio impleta sententiae.

PL 14, 589D

実際、彼は死をも受けた。判決が成就し、裁かれたことが満たされるためである。すなわち、罪ある肉の呪いは死に至るまでである。それゆえ、神の判決に反することは何も起こっていない。神的な判決の条件が満たされたのだから。

De fuga saeculi 7.39

39

Maledictum enim usque ad mortem, post mortem autem gratia. Mortui ergo saeculo sumus, quid adhuc saeculo decernimus? mortui sumus cum Christo, quid adhuc vitae hujus actus requirimus?

PL 14, 590A

呪いは死に至るまでであって、死のあとには恩寵がある。それゆえ我々は世に対して死んだのに、なお世のために何を争うのか。キリストとともに死んだのに、なおこの生の営みを求めるのか。

De fuga saeculi 7.40

40

Mortem Christi in corpore nostro circumferimus; ut et vita Christi in nobis manifestetur. Non ergo jam nostram illam vitam, sed Christi vitam vivimus, vitam innocentiae, vitam castimoniae, vitam simplicitatis, omniumque virtutum.

PL 14, 590A

我々はキリストの死を我々の体に帯びている。キリストの生が我々のうちに現れるためである。それゆえ我々はもはや、我々のあの生ではなく、キリストの生を生きる。無垢の生、貞潔の生、素朴の生、あらゆる徳の生である。

De fuga saeculi 7.41

41

Cum Christo resurreximus, in ipso vivamus, in ipso ascendamus; ut serpens calcaneum nostrum quod vulneret, in terris reperire non possit.

PL 14, 590A

キリストとともによみがえった我々は、彼のうちに生きよう、彼のうちに上ろう。蛇が、我々のかかとを傷つけようにも、地上にそれを見いだせないためである。