Opus paschale 2.0.1
Expulerat serpens ille nequissimus de paradisi sede florigera primogenitum dolosis artibus virum, et illecebris blandi saporis absconditam mortem gustari fecerat mox amaram.
PL 19, 593Bあの最も邪悪な蛇は、花咲く楽園の座から、最初に生まれた男を、欺きの術で追い出し、甘美な味の誘いによって、隠されていた死を、すぐさま苦いものとして味わわせた。
Opus paschale 2.0.2
Nec indignationis divinae sententiam solus praecepti temerator vitae damno susceperat, sed ab ipso veniens humana progenies longe mortis fuerat conditioni succumbens. Heu! conjux crudelis, et noxia! An ille magis draco perfidus homicida?
PL 19, 593B神の怒りの宣告を、戒めを犯した者だけが命の損失として受けたのではなく、彼から出る人類もまた、久しく死の条件に屈していた。ああ、残酷で害をなす妻よ。それとも、むしろあの背信の人殺しの竜がそうなのか。
Opus paschale 2.0.3
Sed tu conjux quoque crudelis noxia. Proh dolor! duo tantum fuerant aeterni. Postquam crescere coepit origo, tunc periit, clademque parturiens a semine detrimenta suscepit.
PL 19, 593Bだが汝もまた、残酷で害をなす妻である。ああ、何と痛ましいことか。永遠の者であったのは二人だけであった。起源が増え始めた後、そのとき滅び、災いを産みつつ、種から損失を受けた。
Opus paschale 2.0.4
Quid illa tempestate numerosa dies, ac multiplex? quid felicibus vitae spatiis nongentos proderat annos excedere, nepotumque decima senescente progenie, sui generis externum sanguinem jam videre, cum sors humanae conditionis extrema irreparabilis horae supremis cursibus occupata, licet serum, nequaquam tamen declinaret interitum, longamque temporum per aetatem vitae existens brevis, nihil esse diutinum, qui fine clauderetur, ingemeret? nec huic malo remedium spes ulla promitteret affuturum.
PL 19, 594Bあの時代の、数多く重なる日々に何の益があったか。幸いな命の長さで九百年を超え、孫たちの第十の世代が老いつつあるうちに、自らの血筋のもはや他人のような血をすでに見ることに、何の益があったか。人間の条件の最後の運命は、取り返しのつかない時の最後の走りに占められて、遅くはあっても滅びを決して避けえず、時の長い年代を通じて命は短いものとしてあり、終わりによって閉じられるものは何一つ長く続かぬと嘆くのであれば〔この句は崩れているらしい。ミーニュの脚注によれば、ガランディは vita … cum clauderetur、別本は vitae … qui clauderetur と読む〕。またこの悪に、癒やしが来ようと約束する望みも無かったのであれば。
Opus paschale 2.0.5
Sed primi terrigenae meritum sepulcrale cunctas postremi quoque germinis nationes avida passim fauce sorberet, nisi pius ille rerum creator, et conditor, cui proprium est veniam delictis infundere, quam poenaliter imminere, fabricam sui operis ab ipso debilem fundamento, firmius per eumdem lapidem rursus dignaretur erigere.
PL 19, 595Aしかし、最初の土の子の墓場にふさわしい報いは、最後の種に属するあらゆる諸民族をも、貪欲な喉でところかまわず呑み込んだであろう。もしあの慈しみ深い万物の創造者・造り主が──罪に赦しを注ぐことを、罰として臨むことよりも、自らに固有のこととする者であって──自らの業の建造物を、土台そのものから損なわれていたものを、同じ石を通して、もう一度いっそう堅固に建て直すことをよしとしなかったならば。
Opus paschale 2.0.6
Ne videlicet imago, quae ad similitudinem Dei facta fuerat vivens, dissimilis haberetur ex morte, munusque venialis indulgentiae largiretur, ac poma, quae patres acerba voraverunt, filiorum obstupuere dentes, arceret, donaretque mitissimus, ac placatus, ut unde mortem peccata contraxerant, inde vitae pietas enutriret immensa.
PL 19, 595Bそれは、神の似姿に生きて造られた像が、死によって似ぬものと見なされないように、また、〔神が〕赦しの寛容という賜物を与え、父たちが酸いまま食べた果実──それによって子らの歯がしびれた──を禁じ、いとも穏やかに、なだめられて与え、罪が死を招いたその同じところから、広大な慈しみが生命を育てるようにするためである〔poma … dentes の構文は整わない。ミーニュの脚注は、古い写本が acerba を acerva と書くと言い、pomis … obstupescere と読むべきかとする〕。
Opus paschale 2.0.7
Et velut rosa suavis, atque mollissima de spinoso cespite nascitur, nil laesura matrem, quam gratia jucunditatis obscurat: ita de stirpe nocentis Evae Maria sacro veniente cum lumine, primae virginis luem sequens virgo dilueret, ut quae prior natura vitiis inquinata durae necis fuerat conditioni subjecta, nascente Christo per hominem, homo quoque posset renasci per Christum, originalis maculae foeditatem vetustati corporis innovatione positurus.
PL 19, 596Aちょうど、柔らかく甘いバラが棘のある芝土から生え、母を何ら傷つけず、魅力の喜びが母を暗くするように、そのように、罪を犯したエバの血統から、聖なる光とともにマリアが生まれ、最初のおとめの災いを、後に続くおとめが洗い清めるためであった。それは、先の本性が悪徳で汚れ、過酷な死の条件に服していたが、キリストが生まれることで、人を通じて、人もまたキリストを通じて新たに生まれうるようにするためであり、体の古さを刷新することによって、原罪の汚れの醜さを脱ぎ捨てようとする者として〔vetustati の係りは定かでない。positurus を「脱ぎ捨てる」と取った〕。
Opus paschale 2.0.8
Haec postquam prophetica saepius vox praedixit, et Gabriel angelus Mariae jam praesenti annuntiavit, mox puellae credentis in utero fidelis verbi mansit aspirata conceptio, prolesque siderea nascendi sub lege delituit, quae cuncta suo nasci nutu concessit.
PL 19, 596Bこれらのことを預言者の声がしばしば前もって告げ、天使ガブリエルが、すでに居合わせたマリアに告げ知らせた後、直ちに、信じる少女の胎に、忠実な言葉に吹き込まれた懐妊が宿り、星のような子が、生まれの法のもとに隠れた。その子は、すべてのものが自らの合図で生まれることを許した者である。
Opus paschale 2.0.9
Tumebant virginis sinus, et fecunditatem suorum viscerum corpus mirabatur intactum. Grande mundo spondebat auxilium feminei partus sine viro mysterium, quae nullius maculae naevo fuscata, tenso nutriebatur ventre praecordia, genitoris genitrix mox futura.
PL 19, 597Bおとめの胸は膨らみ、傷つけられぬ体は、自らの胎の実りに驚いた。夫なき女の出産の奥義は、世に大いなる助けを約束していた。いかなる汚れの染みにも曇らされぬ母は、張った腹に胸の内を養われつつ、生む者を生む母となる日が近かった。
Opus paschale 2.0.10
Nonus interea mensis effluxerat, et decimi lumen immortale radiabat, claruit fetu virgineo spiritalis gratiae manifesta promissio, et Verbum caro factum est, et habitavit in nobis, id est, habitavit in homine, cujus se dignatus est carne vestiri.
PL 19, 597Bそのあいだに、九番目の月が流れ去り、十番目の月の不滅の光が輝いていた。おとめの出産によって、霊の恩寵の明らかな約束が輝き、「言葉は肉となり、我々のうちに住んだ」。すなわち、人のうちに住んだのであり、その人の肉に身を包むことをよしとしたのである。
Opus paschale 2.0.11
Infans parvus, ac maximus, membris scilicet exiguus, deitate praecelsus, per hospitalis templi sinceram defluens castitatem, non laesit corpus abscedens, qui non laeserat cum venisset.
PL 19, 597B幼子は小さく、かつ最も大いなる者であった。肢体においてはまことに小さく、神性においては高く優れていた。客を迎える神殿の清らかな貞潔を通って流れ出て、去るときに体を損なわなかった。来たときにも損なわなかったのである。
Opus paschale 2.0.12
Vere divinae generationis est hoc secretum, testis virginis partus ostenditur, qui materni pudoris custos, ingressus clausis visceribus, et conceptus, et creatus est.
PL 19, 597C実に、これは神の生まれの秘められたことである。おとめの出産が証人として示される。彼は母の慎みの守り手として、閉ざされた胎に入り、宿され、また造られたのである。
Opus paschale 2.0.13
Quae novae lucis illa tunc claritas mundi totius oras implevit! quae coelo laetitia! quis ille nitor effulsit, cum Christus splendore sidereo, velut sponsus procedens de thalamo suo (Psal. XVIII, 6) , Mariae processit ex utero!
PL 19, 598B何という新たな光の輝きが、そのとき世界全体の岸辺を満たしたことか。天にはどんな喜びがあったことか。どれほどの光が輝き出たことか。キリストが、星のような輝きとともに、「自らの寝室から出る花婿のように」(詩篇18:6)、マリアの胎から出たとき。
Opus paschale 2.0.14
Cujus ita species divina videbatur praeminere, ut Davidicus ipsum psalmus ita pronuntiet: Speciosus forma prae filiis hominum. Diffusa est gratia in labiis tuis, etc. (Psal. XLIV, 3) .
PL 19, 598B彼の姿が神的に抜きん出て見えたので、ダビデの詩篇は彼をこう宣言している。「人の子らにまさって姿美しい。汝の唇に恩寵が注がれている」等(詩篇44:3)。
Opus paschale 2.0.15
Bene prae filiis hominum speciosum definivit, quia licet humanae susceperit incarnationis effigiem, filiumque hominis in evangelica praedicatione saepe dixerit, peccatum nos tamen originale foedaverat, quod ipse non habuit, qui suae nos nativitatis puritate mundavit.
PL 19, 598B詩篇が彼を人の子らにまさって美しいと定めたのは正しい。人の受肉の姿を取り、福音の宣教でしばしば自らを人の子と呼んだとしても、我々を汚していた原罪を、彼自身は持たなかった。自らの誕生の清らかさによって我々を清めた者だからである。
Opus paschale 2.0.16
O pietas clemens, et facilis ad salutem! ne nos jugum diuturnae premeret servitutis pro conditione peccati, Dominus servi membra suscepit.
PL 19, 598Bああ、穏やかで、救いへ向かうに容易な慈しみよ。罪の条件のゆえに、長い隷属のくびきが我々を押さえつけぬように、主は僕の肢体を受けた。
Opus paschale 2.0.17
Audiamus vocem Pauli dicentis Apostoli: Semetipsum exinanivit, et formam servi suscepit, etc. (Philipp. II, 7) , quique cuncta vestit ab origine mundi, nascentia pannis involvi sua passus est membra.
PL 19, 598C使徒パウロの声を聞こう。彼は言う。「自らを空しくし、僕の姿を取った」等(フィリピ2:7)。世の初めから万物に衣を着せる者は、生まれつつある自らの肢体が布に包まれることを許した。
Opus paschale 2.0.18
Et cui coelum parvus est limes, terra deficit, maris unda non sufficit, plenus mansit in corpore puerili, modico Deus recubans in praesepi.
PL 19, 599A天が小さな境にすぎず、地が足りず、海の波が足りない者が、幼子の体のうちに満ちてとどまり、神は、わずかな飼い葉桶に身を横たえた。
Opus paschale 2.0.19
Salve, parens optima, tanti regis puerperio consecrata, qui supernis ita jugiter et infimis dominatur, ut ejus imperium, potestas, et nomen nec initium noverit habere, nec finem, quae beati ventris honore conspicuo simul et mater esse probaris, et virgo.
PL 19, 599Aめでたし、いとも優れた母よ、これほどの王の出産のために聖別された者よ。その王は、天上のものと最も低いものを常に支配し、その支配、権能、名が、始まりも終わりも知らない。あなたは、祝福された胎の際立つ栄誉によって、同時に母でもあり、おとめでもあると証されている。
Opus paschale 2.0.20
Cui nulla penitus aequalis femina reperitur, quae tuum decus similiter praecesserit, aut sequatur, sola placens singulariter Christo, nulli compararis exemplo.
PL 19, 599Bあなたに等しい女は、まったく見いだされない。あなたの栄誉に、同じく先立った女も、続く女もいない〔sequatur。ミーニュの脚注によれば、ガランディが signatur を見て sequatur と改めた〕。あなたは、キリストに唯一、特別に喜ばれ、いかなる例にも比べられない。
Opus paschale 2.0.21
Tunc angelici facunditate sermonis pastores primi gregem suum nocturnis vigiliis servantes, natum Dominum cognoverunt, ut et pastoribus pastor mundi claresceret, et inter greges agnus genitus appareret.
PL 19, 599Bそのとき、天使の言葉の雄弁によって、夜の見張りに自分の群れを守っていた最初の羊飼いたちが、生まれた主を知った。それは、羊飼いたちに世の牧者が輝き、群れの中に子羊が生まれたと明らかになるためである。
Opus paschale 2.0.22
Igitur, ut evangelicus sermo testatur, ita pronuntians: Et subito facta est cum Angelo multitudo militiae coelestis laudantium Deum, et dicentium: Gloria in altissimis Deo, et in terra pax hominibus bonae voluntatis (Luc. XI, 13, 14) .
PL 19, 599B福音の言葉が、次のように告げて証しするとおりである。「すると突然、天使とともに、天の軍勢の大群が現れ、神を讃えて、こう言った。『いと高き所には神に栄光、地には善意の人々に平和』」(ルカ11:13–14)〔引かれた句はルカ2:13–14〕。
Opus paschale 2.0.23
Ostendit Evangelistae fidelis assertio, de cujus ageretur hic regno, quando coelestis militiae multitudo Deum laudat in Christo, ut licet humana fuerit pro matris conditione creatio, deitatis tamen una communio Patrem cognosci demonstrat in Filio.
PL 19, 599C福音書記者の忠実な断言は、ここで語られているのが誰の王国であるかを示している。天の軍勢の大群が、キリストにおいて神を讃えるときである。すなわち、母の条件に従えば、人としての創造があったとしても、神性の唯一の交わりは、子において父が知られることを示すのである。
Opus paschale 2.0.24
Dicebant ergo: Gloria in altissimis Deo. Utique in altissimis gloria Dei permansit, unde Christus veniens non recessit. Et in terra pax hominibus bonae voluntatis.
PL 19, 599Cそこで彼らはこう言っていた。「いと高き所には神に栄光」。まことに、いと高き所には神の栄光がとどまった。キリストが来ても、そこから去りはしなかった。「そして地には、善意の人々に平和」。
Opus paschale 2.0.25
Terram credendum est homines nuncupari, de qua sumus, Domino fabricante, plasmati, qui Adam increpans dixit: Quia terra es, in terram ibis (Gen. III, 19) .
PL 19, 600A「地」と呼ばれているのは人間であると信じるべきである。我々は主の造りによって、その地から形づくられた。主はアダムを叱って言った。「汝は地であるから、地に帰る」(創世記3:19)。
Opus paschale 2.0.26
Tunc terra nostra pacem meruit post illud bellum ferale, quo cecidit, quando Christus terram nostrae carnis assumpsit. Nam si terram in hoc loco campos arbitremur dictos, et montes, quam pacem potest habere, vel praelia, mutata moles, et pigra?
PL 19, 600Bそのとき、我々の地は、それが倒れたあの致命的な戦いの後に、平和にふさわしいとされた。キリストが、我々の肉という地を取ったときである。実に、もしこの箇所で「地」が野や山を言うと我々が考えるなら、物言わぬ怠惰な塊が〔底本は mutata moles。ミーニュの脚注に従い muta moles と読む〕、どんな平和あるいは戦いを持ちうるだろうか。
Opus paschale 2.0.27
In homines ergo specialiter pax illa descendit, quos bonae voluntatis capaces invenerit, ut ubi studium sinceri propositi rerum scrutator et cordis esse conspexerit, illic domicilium suae delectetur instruere mansionis.
PL 19, 600Bそれゆえ、あの平和は、善意を受け入れうると見いだした人々に、特に降る。それは、事物と心を究める者〔神〕が、誠実な意図の熱意があると認めたところに、自らの住まいの居所を設けることを喜ぶためである。
Opus paschale 2.0.28
Pax est enim, et ratio melioris arbitrii, contra spiritum carnis non favere certamini: sed utrumque manentem concordi jugiter puritate cum spiritus dominatione servare. Nec debemus tantum de carnis imbecillitate diffidere, ut de coelesti videamur auxilio desperare.
PL 19, 600B実に、平和とは、またよりよい判断の理とは、霊に逆らう肉の争いに味方しないことである。そして、〔肉と霊の〕両方を、霊の支配のもとで、一致した清さにおいて常にとどまるものとして保つことである。我々は、肉の弱さのために、天の助けに絶望していると見えるほどまで、不信に陥ってはならない。
Opus paschale 2.0.29
Omnipotens enim Dominus Jesus Christus, qui Dei et hominis mediator approbatur, ut excusationem nobis corporeae fragilitatis offerret, studium tantum nostrae voluntatis inquirens, perfectionem boni operis suae majestati servavit.
PL 19, 600C全能の主イエス・キリスト──神と人との仲介者と認められている者──は、体のもろさについての弁明を我々に与えるために、我々の意志の熱意だけを求めて、善い業の完成を自らの威光のために取っておいた。
Opus paschale 2.0.30
Apostolica namque doctrina sic explicat, dicens: Velle adjacens mihi est, perficere autem bonum non invenio, quia videlicet nostrum est bonum velle, Dei perficere qui pacem suam hominibus bonae voluntatis infundit. Divinus deinde sermo prosequitur dicens:
PL 19, 600C使徒の教えはこう説き明かして言う。「望むことは私のそばにあるが、善を成し遂げることを私は見いださない」。すなわち、善を望むことは我々のものであり、成し遂げることは神のものである。神は自らの平和を善意の人々に注ぐ。それから神聖な言葉は、さらに続けて言う。
Opus paschale 2.0.31
Cum ergo natus esset Jesus in Bethleem Judae, in diebus Herodis regis, ecce Magi ab Oriente venerunt Hierosolymam, dicentes: Ubi est, qui natus est rex Judaeorum? Vidimus enim stellam ejus in Oriente, et venimus adorare eum.
PL 19, 601A「それゆえ、イエスがヘロデ王の日々にユダのベツレヘムで生まれたとき、見よ、東から博士たちがエルサレムに来て、言った。『ユダヤ人の王として生まれた者はどこにいるか。我々は東にその星を見て、拝みに来たのだ』」。
Opus paschale 2.0.32
Audiens autem Herodes rex, turbatus est, et omnis Hierosolyma cum illo. Et congregans omnes principes sacerdotum, et scribas populi, sciscitavit ab eis ubi Christus nasceretur. At illi dixerunt: In Bethleem Judae.
PL 19, 601B「ヘロデ王はこれを聞いて動揺し、エルサレムの全住民も彼とともに動揺した。そして、すべての大祭司たちと民の書記たちを集めて、キリストはどこで生まれるのかを彼らに尋ねた。彼らは言った。『ユダのベツレヘムで』」。
Opus paschale 2.0.33
Sic enim scriptum est per prophetam: Et tu Bethleem, terra Juda, nequaquam minima es in principibus Juda. Ex te enim exiet dux, qui regat populum meum Israel. Tunc Herodes, clam vocatis Magis, didicit ab eis tempus stellae, quae apparuit eis.
PL 19, 601B「実に、預言者を通してこう書かれている。『ベツレヘムよ、ユダの地よ、汝はユダの君主たちの中で決して最も小さくはない。汝から、私の民イスラエルを治める指導者が出るからである』。そのとき、ヘロデは、ひそかに博士たちを呼び、星が彼らに現れた時を彼らから知った」。
Opus paschale 2.0.34
Et mittens illos in Bethleem dixit: Ite, et interrogate diligenter de puero. Et cum inveneritis, renuntiate mihi, ut et ego veniens adorem eum.
PL 19, 601B「そして彼らをベツレヘムへ遣わして言った。『行け。そして、その子について念入りに尋ねよ。見いだしたら、私に知らせよ。私も行って拝むために』」。
Opus paschale 2.0.35
Convenienter scripturarum sanctioni concordans Christi nativitas ab Oriente fulgebat, qui implet, quod Zachariae designat oratio: Visitavit nos Oriens ex alto.
PL 19, 601B聖書の定めにふさわしく合致して、キリストの誕生は東から輝いていた。彼は、ザカリアの祈りが指し示すことを満たす者である。「高きより、東が我々を訪れた」。
Opus paschale 2.0.36
Nam et Davidicus similia continet psalmus: In sole posuit tabernaculum suum, etc. Sole vero significat Orientem, de qua regione semper oritur dies. Quid igitur, Herodes, acutius furis? quid dementer insanis?
PL 19, 601C実に、ダビデの詩篇も同様のことを含んでいる。「太陽に、彼は自らの幕屋を据えた」等。「太陽に」とは東を意味し、その方面から日は常に昇る。されば、ヘロデよ、なぜいっそう鋭く荒れ狂うのか。なぜ愚かに狂っているのか。
Opus paschale 2.0.37
Christum siquidem lingua profiteris, corde persequeris, mentemque tetram, et nebulosae caliginis obscuritate damnatam, jucundi vultus serenitate dissimulas. Christum namque mandas inquiri non adorandum religione, quam fingis, sed necandum fraudibus, quas moliris.
PL 19, 601C汝は実に、舌ではキリストを告白しながら、心では迫害し〔persequeris。ミーニュの脚注によれば、編者が prosequeris(従う)を改めた読み〕、霧のかかった闇の暗さに断罪された汚れた精神を、快い顔の晴朗さで隠している。汝はキリストを、汝が装う信心によって拝むためではなく、汝が企てる欺きによって殺すために探せと命じているのだ。
Opus paschale 2.0.38
Erras nimis, et falleris. Illum credens tibi succedere, qui regia primus dominatur in sede, qui nec succedit penitus, nec decedit, sed aeternus solium suae possidet majestatis, legemque legis, ac negligis, qui Regi regum tua regna minaris.
PL 19, 602B汝は大いに迷い、欺かれている。王座に第一の者として君臨する者が汝の後を継ぐと思い込んでいるが、その者は決して後を継ぐことも退くこともなく、永遠に自らの威光の王座を保つ。汝は律法を読みながらそれを無視し、王の王に対して汝の王国を理由に脅しをかけている。
Opus paschale 2.0.39
Caret verbis haec culpa, caret excusatione perfidia: hunc enim conaris exstinguere, quem te promiseras adorare.
PL 19, 602Bこの咎には言葉もなく、この背信には弁解もない。汝は、拝むと約束した者を消そうと企てているのだから。
Opus paschale 2.0.40
Minus forte delinqueres, si de Christo nihil quaereres, quatenus homicida tantum velut ignotum hominem persequendo, non etiam sacrilegus esse Deo videris offenso.
PL 19, 602B汝が罪を犯すことは、あるいはもっと少なかったであろう。もしキリストについて何も探らなかったなら。そうすれば汝は、知らない人間を迫害する殺人者にすぎず、神を怒らせた冒瀆者とまでは見られなかったであろう〔底本は videris。ミーニュの脚注は videreris と読むべきかとする〕。
Opus paschale 2.0.41
Nonne legeras eum Davidico cantico sic monentem: Nolite tangere Christos meos, et in prophetis meis nolite malignari?
PL 19, 602B汝は、彼がダビデの歌でこう戒めているのを読んだのではなかったか。「汝ら、私の油注がれた者たち〔Christos〕に触れてはならない。私の預言者たちに悪をなしてはならない」。
Opus paschale 2.0.42
Cur ergo divinae praeceptioni parere necesse sit, ut neque Christi ejus, neque prophetae maligna quidquam improbitate sustineam? quia videlicet spiritali consecratos unguento nefas grande sit contumeliose tractari.
PL 19, 602Bそれでは、なぜ、その油注がれた者たち〔Christi〕も預言者たちも悪意ある不正によっていかなるものも受けないように〔底本は sustineam。ミーニュの脚注に従い sustineant と読む〕という神の命令に、従わねばならないのか。すなわち、霊の油で聖別された者たちが侮辱をもって扱われることは、大いに許されないこと〔nefas〕だからである。
Opus paschale 2.0.43
Quale nomen habebit hoc crimen, ut ipsum Dominum Christum, a quo Christi sunt nuncupati, ipsum vero prophetam, a quo verax prophetia descendit, tuis ambias dolis interfici?
PL 19, 602Cこの罪過は、いかなる名で呼ばれるのか。汝は、主なるキリスト自身――彼に由来して油注がれた者たち〔Christi〕は名を得た――を、また預言者自身――彼から真実の預言が由来した――を、汝の欺きで殺させようと企てているのだ。
Opus paschale 2.0.44
Nonne David, mandatis Domini servientem, debuisti sectari, qui Saul in speluncam, qua latebat, ingressum cum ita cogeretur exstinguere, ita respondit: Absit a me omnino hoc, mihi non contingat a Domino, si fecero verbum istud domino meo, christo Domini mei, ut inferam manum meam in eum, quia christus Domini hic est.
PL 19, 602C汝は、主の命令に仕えたダビデに従うべきではなかったか。ダビデは、潜んでいた洞穴にサウルが入って来たとき、このように殺すよう迫られて〔ミーニュの脚注は cum ita cogeretur を cum ira cogeretur(怒りに駆られて)と読むべきかとする〕、こう答えた。「これは断じて私から遠ざかれ。主により私にそのことが許されぬように、私が私の主君に、私の主の油注がれた者〔christo〕に対してこのことを行い、手を彼に下すなら。この者は主の油注がれた者だからである」。
Opus paschale 2.0.45
Et ille quidem pepercit inimico, se volenti perimere. Tu autem insidiaris Domino, qui mundi natus est ad salutem.
PL 19, 603Aその者は、自分を殺そうとする敵の命を助けた。だが汝は、世の救いのために生まれた主を陥れようとしている。
Opus paschale 2.0.46
Qui si nullis, ut immemor, veterum tangebaris exemplis, ob hoc saltem parricidalis conatus debueras arma relinquere, ne sceptri quod gerebas, dejiceres potestatem, qui unctus agnosceris, persequens unctionis auctorem.
PL 19, 603A汝がもし、忘れっぽい者として、古人の例のいずれにも心を動かされなかったとしても、せめてこの理由で、親殺しにも等しい企ての武器を捨てるべきであった。汝が持つ王笏の権能を投げ捨てることのないように。汝は油注がれた者と認められているのに、油注ぎの創始者を迫害しているのだから。
Opus paschale 2.0.47
Ne tamen nominis tui cruenta perfidia tanti sceleris a satietate discedat, sub honore crucis aethereo, sed crimine tuae gentis infero, quod frustra saeviens tu moliris, Herodes alius post videbit.
PL 19, 603Bそれでも、汝の名の血に染まった背信が、これほどの悪行の飽満から離れることのないように、汝が空しく荒れ狂って企てることを、十字架の天上の栄誉のもとで、しかし汝の一族の冥界の罪過によって、後に別のヘロデが見るであろう〔「十字架の天上の栄誉のもとで、しかし汝の一族の冥界の罪過によって」の係りは定かでない。「見るであろう」にかかると取った。ミーニュの脚注は infero を aethereo に対置された語とする〕。
Opus paschale 2.0.48
Evangelicum ergo sequens ait ita capitulum: Qui cum audissent regem, abierunt. Et ecce stella, quam viderant in Oriente, antecedebat eos, usque dum veniens staret supra, ubi erat puer: videntes autem stellam gavisi sunt gaudio magno valde, et intrantes domum invenerunt puerum cum Maria matre ejus, et procidentes adoraverunt eum, et apertis thesauris suis, obtulerunt ei munera, aurum, thus, et myrrham.
PL 19, 603Bそれゆえ、福音書の続く一節はこう言う。「彼らは王〔の言葉〕を聞いて出発した。すると見よ、東方で見た星が、彼らの先に立って進み、ついに幼子のいる場所の上に来て止まった。星を見て、彼らは大いに喜び、家に入ると、幼子が母マリアとともにいるのを見つけ、ひれ伏して彼を拝み、宝を開いて、贈り物として黄金、乳香、没薬を献げた」。
Opus paschale 2.0.49
Quid est hoc, ut praecederet eos stella, quam viderant, nisi ut, ducatum parvi sideris intuentes, materiam pleni luminis invenirent? Adoraverunt autem, quia vere venerant adorare, quod Herodes se mentiendo facturum non meruit obtinere.
PL 19, 603B彼らが見た星が先に立ったとは、何を意味するのか。小さな星の導きを見つめて、満ちた光の源を見いだすためでなければ何であろう。彼らは拝んだ。本当に拝むために来たからである。ヘロデは偽って拝むと言いながら、それを果たすに値しなかった。
Opus paschale 2.0.50
Nisi enim veris adoratoribus Dominum non conceditur adorare; sicut ipse Dominus noster ad Samaritanam mulierem locutus est, dicens: Vos adoratis quod nescitis; nos adoramus quod scimus, quia salus ex Judaeis est.
PL 19, 604A実際、真の礼拝者でなければ、主を拝むことは許されない。我々の主自身がサマリアの女に語って、こう言ったとおりである。「汝らは知らないものを拝んでいる。我々は知っているものを拝む。救いはユダヤ人から来るからである」。
Opus paschale 2.0.51
Sed venit hora, et nunc est, quando veri adoratores adorabunt Patrem in spiritu, et veritate. Nam et Pater tales quaerit, qui adorent eum.
PL 19, 604A「しかし、時が来る。今がその時である。そのとき、真の礼拝者たちは、霊と真理において父を拝む。実に父も、そのように彼を拝む者たちを求めている」。
Opus paschale 2.0.52
Licet ergo Dominicae verba doctrinae manifesta sint et aperta, quod Dominum nisi veritas non adoret, debemus tamen vim sermonis diligentius perscrutari, qui sit: Venit hora, et nunc est quando veri adoratores adorabunt Patrem in spiritu, et veritate.
PL 19, 604Aそれゆえ、主の教えの言葉は明白で明らかであり、真理でなければ主を拝まないということはそのとおりだが、それでも、「時が来る。今がその時である。そのとき、真の礼拝者たちは、霊と真理において父を拝む」とは何であるか、その言葉の力をいっそう注意深く調べるべきである〔底本は qui sit。ミーニュの脚注は quid sit と読むべきかとする〕。
Opus paschale 2.0.53
Arbitror itaque juxta sensum, quem meae Deus parvitati largitur, quod per significationem praesentis temporis, quo se palam mundo monstravit, in se patrem dixerit adorari.
PL 19, 604B私は、神が私の卑小さに授ける思いに従って、次のように考える。現在という時を表すことによって――その時、彼は公然と世に自らを示した――、彼は、自分のうちに父が拝まれる、と言ったのである。
Opus paschale 2.0.54
Sic enim sequentibus patefecit alloquiis, dicens: Judicium omne dedit Filio, ut omnes honorificent Filium, sicut honorificant Patrem.
PL 19, 604B実際、続く語りかけで、こう明らかにした。「〔父は〕すべての裁きを子に与えた。すべての者が、父を敬うように子を敬うためである」。
Opus paschale 2.0.55
Magnifice vero postquam dixit in spiritu, adjecit et veritate, quoniam spiritum Dei gerentes veritas sequitur, alienum fallacia comitatur. Declaratur et in hac Magorum persona mysterium.
PL 19, 604B「霊において」と言ったのち、「真理において」と付け加えたのは、見事である。神の霊を担う者には真理が伴い、異質な者には偽りが伴うからである。この博士たちという人物においても、奥義が明らかにされている。
Opus paschale 2.0.56
Per illos namque gentiles et advenas ad se Dominus noster Jesus Christus ingressos gratiam futurae legis ostendit, quod omnibus ad se gentibus venientibus aditum jam pararit. Ita enim et per prophetas suos, et per seipsum noscitur locutus.
PL 19, 604B実に、我々の主イエス・キリストは、自らのもとに入った異邦人たち、よそから来た者たちである彼らを通して、来たるべき法の恩寵を示した。すべての諸国民が自分のもとに来るための入り口を、すでに備えたのである。実際、自分の預言者たちを通しても、自分自身を通しても、そう語ったことが知られている。
Opus paschale 2.0.57
Per prophetas quidem licet saepius ista praedixerat, Davidico tamen testimonio sic explanavit: Dominus dixit ad me, Filius meus es tu, ego hodie genui te, postula a me, et dabo tibi gentes haereditatem tuam.
PL 19, 604C預言者たちを通してはこれをすでにたびたび予告していたが、それでもダビデの証言によって、こう説き明かした。「主は私に言った。『汝は私の子である。私は今日、汝を生んだ。私に求めよ。そうすれば私は、諸国民を汝の相続分として与えよう』」。
Opus paschale 2.0.58
Haereditatem dixit, qui per novi gratiam Testamenti Domino parabantur acquiri. Per seipsum in Evangelio, tamquam bonus pastor, ita promisit: Et alias oves habeo, quae non sunt ex hoc ovili, et illas oportet me adducere, et vocem meam audient, et fiet unum ovile, et unus pastor.
PL 19, 605B「相続分」と言ったのは、新約の恩寵によって主のために獲得されようとしていた者たちのことである。自分自身を通しては、福音書において、善い牧者として、こう約束した。「私にはこの囲いに属さない他の羊もいる。それらをも私は導かねばならない。彼らは私の声を聞き、一つの囲い、一人の牧者となる」。
Opus paschale 2.0.59
Nec devotionem munerum divino caruisse nutu credamus. Nam per illas species merito variae significationis oblatas Christi potentia patuit declarata.
PL 19, 605B贈り物への献身が、神の意向を欠いていたとも考えてはならない。実に、当然ながらさまざまな意味を持って献げられたそれらの品々を通して、キリストの権能が明らかにされたのである。
Opus paschale 2.0.60
Aurum namque, si diligentius inquiramus, quid pronuntiet attributum, sine dubio tam praeclara materies, et opulenta metallici splendoris irradians, utpote regi memoratur illata. Sed in hoc rege duplicem fatemur esse substantiam.
PL 19, 605B黄金について、与えられたものが何を告げるのかをいっそう注意深く調べるなら、これほど輝かしく豊かな、金属の輝きを放つ素材は、疑いなく王に捧げられたものとして語られている。だが、この王には二つの実体があると我々は認める。
Opus paschale 2.0.61
Christus enim et specialiter regnat in coelis, et carnaliter natus est rex Judaeis. Thuris munus, quia religioso libamini illud olim proficiebat, incensum Christo datur, ut Deo.
PL 19, 605Bキリストは、天で特別に王として治め、また肉において、ユダヤ人の王として生まれたからである。乳香の贈り物は、かつて宗教的な供え物に用いられたので、神に対するように、キリストに香として献げられる。
Opus paschale 2.0.62
Myrrha vero, quae tumulandis est apta corporibus, humanam morituro per carnem sepulcrali lege. Ipsa quoque trinae quantitatis oblatio cultum catholici dogmatis pronuntiabat ex numero.
PL 19, 605C没薬は、葬られる体にふさわしいものであり、肉を通して人として死ぬはずの者に、墓の法に従って〔献げられた。底本は動詞を欠く〕。三つの量の献げ物そのものもまた、その数から、公同の教えの礼拝を告げていた。
Opus paschale 2.0.63
Quippe qui Deus omnipotens, qui praeterita conspicit, ac futura, semperque manet, mansit jugiter, ac manebit, triplicis in una deitate virtutis in eorum temporum cursu rerum omnium posuit fundamentum, quamquam praesentia sub ejus oculis semper universa consistant, qui nec vetustatis senium, nec juventutis suscepit incrementum.
PL 19, 605C実に、全能の神は、過去と未来を見渡し、つねにとどまり、絶えずとどまってきたし、これからもとどまる者として、一つの神性における三重の力のうちに、それらの時の流れのなかで万物の基を据えた〔「三重の力」の係りは定かでない。「一つの神性」にかかると取った〕。もっとも、万物はつねに彼の目のもとに現在している。彼は老いの衰えも、若さの成長も受けなかった。
Opus paschale 2.0.64
Sed quod semper est, idem esse non desinit. Nam potestatis suae nomen excelsum Moysi sollicite perquirenti, ut Israeli populo nuntiaret, de flamma rubi ardentis hoc edidit: Ego sum, qui sum. Et dixit: Sic dices ad filios Israel, Qui est misit me ad vos.
PL 19, 605Cしかし、つねにあるものは、同じであることをやめない。実際、モーセがイスラエルの民に告げるために熱心に尋ねたとき、神は燃える柴の炎から、自らの権能の高き名をこう告げた。「私は在る者である」。また言った。「汝はイスラエルの子らにこう言え。『在る者が私を汝らのもとへ遣わした』」。
Opus paschale 2.0.65
In Evangelio nihilominus ad Judaeos Abraham sibimet praeponentes antiquitate, sic inquit: Amen, amen dico vobis, antequam Abraham fieret, ego sum.
PL 19, 606B福音書でも同じく、古さにおいて自分よりアブラハムを上に置くユダヤ人たちに、こう言っている。「アーメン、アーメン、私は汝らに言う。アブラハムが生まれる前から、私は在る」。
Opus paschale 2.0.66
Vide distantiam utriusque substantiae, Deum discernentem, et hominem: Abraham, dixit, antequam fieret; de seipso non dixit, Ego fui, sed Ego sum, quoniam divinitatis esse est, non fuisse, quae via semper aeternitate consistens, nec initiis oritur, nec terminis explicatur.
PL 19, 606B神と人とを分ける、二つの実体の隔たりを見よ。アブラハムについては「生まれる前から」と言った。自分については「私はあった」と言わず、「私は在る」と言った。在ることは神性に属し、あったことは神性に属さないからである。その生命〔底本は via。vita の誤りかと取った〕は、つねに永遠のうちに立ち、始まりから生じることも、終わりによって展開されることもない。
Opus paschale 2.0.67
Tempus enim a Deo est, non Deus a tempore. Lectionis itaque sermo prosequitur: Et responso accepto in somnis, ne redirent ad Herodem, per aliam viam reversi sunt in regionem suam.
PL 19, 606B時は神からあるのであって、神が時からあるのではない。そこで朗読の語りは続く。「そして夢のなかで返答を受けて、ヘロデのもとへ戻らぬよう、別の道を通って自分たちの地方へ帰った」。
Opus paschale 2.0.68
Debemus igitur imitari nos etiam Magorum facta fidelia, et sicut illi somno crediderunt, nos evidentissimis aspectibus jam credamus, quatenus qui Christum signo Crucis praelucentem repertum meruimus adorare, eidemque de thesauris nostri cordis munera trinae laudis offerre, jam minime revertamur ad hujus mundi principem, qui nos ante seduxerat, deceptorem.
PL 19, 606Cそれゆえ、我々も博士たちの信仰ある行いに倣うべきである。彼らが夢を信じたように、我々は極めて明白な目に見えるものを今や信じよう。十字架の印によって先に輝くキリストを見いだし、拝み、我々の心の宝から三重の賛美の贈り物を献げるに値した我々は、かつて我々を惑わした、この世の君主、すなわち欺く者のもとへ、もはや決して戻らないようにしよう。
Opus paschale 2.0.69
Sed priorem semitam relinquentes, per illius callis secreta pergamus, qui ad coelestem patriam gressus dirigit confitendo. Dehinc per ordinem talia gesta narrantur:
PL 19, 606Cしかし、以前の小道を捨てて、告白によって天の故郷へ歩みを向ける道の、奥まったところを進もう。その後、次のようなことが順に語られる。
Opus paschale 2.0.70
Tunc Herodes videns, quoniam illusus esset a Magis, iratus est valde, et mittens occidit omnes pueros qui erant in Bethleem, et in omnibus finibus ejus a bimatu, et infra, secundum tempus, quod exquisierat a Magis.
PL 19, 606C「そのとき、ヘロデは博士たちに欺かれたと知って大いに怒り、人を遣わして、ベツレヘムとその全域にいる二歳以下の男の子をすべて殺した。博士たちから確かめた時に従ってである」。
Opus paschale 2.0.71
Igitur a Magis, quos crediderat illudendos, illusus, dissimulatos motus ira praecipiti rex impius publicavit. Si regem dici conveniat, qui nec pietatem tenuit, nec suos regens animos temperavit.
PL 19, 607Bこうして、嘲弄しようと思っていた博士たちに逆に嘲弄され、不敬虔な王は、隠していた激情を、性急な怒りのまま露わにした。王と呼ぶのがふさわしいとすればであるが。情愛を保たず、自らの心を治めて抑えることもしなかった者なのだから。
Opus paschale 2.0.72
Sed leo saevissimus, et cruentus, cui si tener quiverit forsan agnus auferri, in totum parvi sanguinis gregem impetus ferinos exercet, pecusque mollissimum mandit, lacerat, decerpit, exstinguit; stant eminus fetae miserrimae pignora vocantes frustra jam perdita, crebrisque balatibus inanes auras exagitant.
PL 19, 607Bだが、残忍きわまる血に飢えた獅子は、もし柔らかな子羊を奪われたなら、幼い血の群れの全体に野獣の突進を振るい、いとも柔らかな家畜をかみ、裂き、むしり、殺す。遠くには、みじめな母羊たちが、すでに失われたわが子を空しく呼びながら立ち、しきりの鳴き声で空しい大気をかき乱す。
Opus paschale 2.0.73
Sic Herodes de Christo stimulatus ablato, parvulorum catervas elidere sanguinolenta non destitit tyrannide. Quonam, rogo, crimine simplex morti turba succumbit?
PL 19, 608Bこうしてヘロデは、キリストが〔手から〕奪われたことに駆り立てられ、幼子たちの群れを打ち砕くことを、血なまぐさい暴政によってやめなかった。いったい、どのような罪過によって、素朴な群衆は死に屈するのか。
Opus paschale 2.0.74
Cur qui vixdum modo sunt geniti, digni sunt jam puniri? furor est in cruento rege, non ratio, qui primis vagitibus inimicus, et innumerum patrare nefas agressus, puerilis millia mactavit aetatis, unoque luctu tot simul genitrices orbavit.
PL 19, 608B生まれたばかりの者たちが、なぜもう罰せられるに値するのか。血に染まった王にあるのは狂暴であって、理性ではない。彼は、初めての産声にさえ敵意を抱き、数えきれぬ忌まわしい悪行を企てて、幼い年頃の幾千を屠り、一つの嘆きによって、これほど多くの母たちから子を奪った。
Opus paschale 2.0.75
Haec effusam vultibus comam miseranda dilacerans crinalis damni foeditate nudum verticem sauciabat. Illa madidas lacrymosis imbribus genas unguium protervitate sulcabat.
PL 19, 608Bこの母は、哀れにも、顔にあふれた髪を引き裂き、髪を失う醜さで、むき出しの頭頂を傷つけた。あの母は、涙の雨で濡れた頬を、爪の荒々しさで裂いた。
Opus paschale 2.0.76
Duris alia pectus sanguinolentum verberibus infelix mater caedebat, nec jam modo mater, super unici gelidum corruens cadaver exstincti abscissas uberum venas, lactis copiam, cum cruore fundebat.
PL 19, 609Bまた別の不幸な母は、血に染まった胸を荒々しく打ち、もはや母とも言えぬまま、殺された一人子の冷たい亡骸の上に崩れ落ちて、切り裂かれた乳房の血管から、乳の豊かさを血とともに注いでいた。
Opus paschale 2.0.77
Nemo calamitatis illius tam varias, tamque multiplices potest imagines expedire. Ubi diversis generibus lamentorum dolor aderat non diversus.
PL 19, 609Bあの災厄の、これほど多様で多彩な姿を、語り尽くせる者はいない。嘆きの種類は多様であったが、苦しみは多様ではなかった。
Opus paschale 2.0.78
Quis tibi sensus, quaeve fuit mentis intentio, non jam tyranne, sed lanio? quos fremitus eructabas accensus, cum insontium vulnera parvulorum ex arce summa prospiciens, vastum pelagus lacrymarum cerneres inundatione collectum?
PL 19, 609B汝にはどのような思いがあり、どのような精神の企てがあったか、もはや暴君ではなく屠殺人よ。燃え立って、どのような咆哮を吐き出したか。高い城塞から無辜の〔insontium。ミーニュの脚注によれば、編者が sontium(罪ある)を改めた読み〕幼子たちの傷を見渡し、涙の氾濫で集まった広大な海を見たときに。
Opus paschale 2.0.79
Inter necatos tamen infantes, quos occubuisse certum est, non perisse, quamquam Christus abfuerit, absens esse non potuit, qui periculis sanctorum semper insertus, alienis pro se corporibus irrogata pio motu sentit in se supplicia.
PL 19, 609Bそれでも、殺された幼子たち――彼らは倒れたことは確かだが、滅びたのではない――のうちに、キリストは、不在であったとしても、不在でいることはできなかった。彼は聖なる者たちの危険につねに入り込み、自分のために他人の体に加えられた責め苦を、慈しみの心の動きによって自分のうちに感じるからである。
Opus paschale 2.0.80
Cum jam aetate proficiens annos duos gereret supra decem, cujus numeri de carne traxerat quantitatem, aevum scilicet temporale humana ratione percurrens, senioribus seniorem sese prudentia, magistris magistrum pandebat esse doctrina, ut legis suae manifestus interpres, quantus esset interior, demonstraret.
PL 19, 610B年齢を重ね、すでに十二歳を数えたとき――この数の長さは肉から得たものであり、人としての理にしたがって時間的な生涯を歩みながら――、思慮において年長者よりも年長であり、教えにおいて教師たちの教師であることを示した。自らの律法の明らかな解釈者として、内においてどれほど大いなる者であるかを示すためである。
Opus paschale 2.0.81
Nec post longam temporum moram (quaenam potest esse mora temporibus, quae volucri cursu fugacia, nondum veniunt, jam recedunt, ut evangelista significat?) Ipse Jesus erat quasi jam annorum triginta, ut putabatur filius Joseph; praeclare nimis utrumque verbum (quasi, et putabatur) divinitatis servavit.
PL 19, 610B長い時の遅れのあとではなく(時に、どのような遅れがありえようか。時は飛ぶ歩みで逃げ去り、まだ来ないかと思えばもう去っていくと、福音書記者が示しているように)、「イエス自身はおよそ三十歳であり、ヨセフの子と思われていた」。この二つの語(「およそ」と「思われていた」)は、神性を見事に保っている。
Opus paschale 2.0.82
Sicut enim quasi triginta videbatur annorum, cum sit aeternus, ita Joseph putabatur, cum sit ex virgine procreatus. Tunc Jordanis ad fluenta baptizaturus accessit, expetens quod venerat, ut donaret, abluendus qui veniebat abluere.
PL 19, 611B実際、永遠であるのに「およそ三十歳」と見えたように、おとめから生まれたのに「ヨセフ」の子と思われたのである。そのとき、洗礼を受けようとしてヨルダンの流れに近づいた。自らが与えるために来たものを求めたのである。洗うために来た者が、洗われるべき者として。
Opus paschale 2.0.83
Hunc Joannes Baptista conspiciens, quem matris in utero senserat, dum lateret, jam Christi conscius affuturi, prophetiae munus exercens, licet loqui non posset, tamquam muti patris a silentio temporali descendens, proclamare coepit, et dicere: Ecce Agnus Dei, ecce qui tollit peccata mundi.
PL 19, 611B洗礼者ヨハネは、彼を見て――母の胎にいたときにも、彼が隠れているあいだに感じ取っていた者であり、来たるべきキリストをすでに知っていて、預言の務めを果たし、語ることはできなかったが、口のきけない父の一時の沈黙から生まれたかのようにして――叫び始め、言った。「見よ、神の子羊。見よ、世の罪を取り除く者」。
Opus paschale 2.0.84
Cum dicit, tollit, ostendit, eum non habere, qui tollit quod quidem tulit, non ut ipse gereret, sed ut ipse deperderet.
PL 19, 612A「取り除く」と言うとき、取り除く者はそれを持たないことを示している。彼は実際に取ったが、自ら携えるためではなく、自ら滅ぼすためだったからである。
Opus paschale 2.0.85
Sicut tenebris nocturnae caecitatis ortum radiantis diei subito videmus infundi, nec tamen caliginis tactu, quem decutit, splendoris sui gratiam lux amittit, ita Dominus Jesus Christus, humani generis delicta suscipiens, non tenuit, sed fugavit.
PL 19, 612B夜の盲目の闇に、輝く昼の始まりが不意に注がれるのを我々は見るが、光は、自らが払い落とす暗がりに触れられても、輝きの美しさを失わない。それと同じく、主イエス・キリストは、人類の罪を引き受けて、これを保たず、追い払ったのである。
Opus paschale 2.0.86
Nam ut ignis metalla sordium consummatione clarificat, ita nos ab originali contagio sua bonus opifex flamma mundavit. Tunc immaculatus aquas ingressus in se nostram lavit illuviem, nihil habens proprium, quod lavaret.
PL 19, 612B実際、火が金属を、汚れを焼き尽くして清めるように、善い造り主は、その炎で、我々を根源の汚染から清めた。そのとき、汚れのない彼は水に入り、我々の汚物を自分のうちで洗い、洗い落とすべき自分のものを何も持たなかった。
Opus paschale 2.0.87
Ipsos denique latices sacri corporis majestate purificans, beavit gurgitis lympham, honorem Dominici baptismatis consecutam. Senserunt tremendam deitatis undae praesentiam. Pontus recessit a littore, fluvius remeavit in fontem.
PL 19, 613A実に、その水そのものを、聖なる体の威光で清めて、深みの水を福なるものとした。その水は、主の洗礼の栄誉を得たのである。波は、神性の畏るべき臨在を感じ取った。海は岸から退き、川は源へ戻った。
Opus paschale 2.0.88
De quibus propheta cantitans, haec designat: Mare vidit, et fugit, Jordanis conversus est retrorsum. Quid est, mare, quod fugisti, et tu, Jordanis, quia conversus es retrorsum?
PL 19, 613Bこれらについて、預言者は歌いながら、こう示している。「海は見て、逃げた。ヨルダンは後ろへ向き直った」。「海よ、汝が逃げたのはなぜか。ヨルダンよ、汝が後ろへ向き直ったのはなぜか」。
Opus paschale 2.0.89
Evangelicae lectionis ergo textus ita prosequitur: Baptizatus autem confestim ascendit de aqua, et ecce aperti sunt ei coeli, et vidit Spiritum Dei descendentem, sicut columbam venientem super se.
PL 19, 613Bそれゆえ、福音書の朗読の本文はこう続く。「洗礼を受けると、すぐに水から上がった。すると見よ、彼に天が開かれ、神の霊がハトのように降って自分の上に来るのを見た」。
Opus paschale 2.0.90
Et ecce vox de coelis, dicens; Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi bene complacui. Consideremus attentius, quantum reveletur et in hoc loco mysterium. Postquam enim Dominus de aqua baptizatus ascendit, mox aperti sunt coeli.
PL 19, 613B「また見よ、天から声があって言った。『これは私の愛する子、彼において私は大いに喜んだ』」。この箇所においても、いかに奥義が啓示されているか、いっそう注意深く考察しよう。実に、主が洗礼を受けて水から上がると、すぐに天が開かれたのである。
Opus paschale 2.0.91
Quomodo mox aperti sunt Christo, cui super sidera domus, numquam coelum videtur occlusum? Sed arbitror, quantum pietas ejus meis sensibus aspirare dignatur, quod ideo tunc aperti sunt coeli, quando Dominus ascendit ab aqua baptizatus, ut suis misericors doceret exemplis, homini, cujus effigiem sumpsit, coelorum regna tunc pandi, cum meruerit spiritalis aquae consecratione perfundi.
PL 19, 614Aどうして、すぐにキリストに天が開かれたのか。星々の上に家を持つ彼にとって、天が閉ざされているとは決して見えないのに。だが私は、彼の慈しみが私の思いに息を吹き込むことをよしとするかぎりで、こう考える。主が洗礼を受けて水から上がったとき天が開かれたのは、慈しみ深く自らの範例によって、彼が姿をとった人間に、霊的な水の聖別を浴びるに値したときに、天の王国が開かれると教えるためである。
Opus paschale 2.0.92
Quod autem Spiritus Dei super eum in specie columbae descendit, ostenditur, quanta sit ejus bonitas, mansuetudo, simplicitas, per volucrem, fellis amaritudinem non habentem.
PL 19, 614B神の霊が彼の上にハトの姿で降ったことによって、彼の善良さ、柔和さ、素朴さがどれほどであるかが示される。それは、胆汁の苦さを持たない鳥を通してである。
Opus paschale 2.0.93
Et ne corporaliter visus esse nesciretur Deus, voce Patris asseritur dicentis: Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi complacui.
PL 19, 615Aまた、神が体をもって見られたことが知られずにいることのないよう、父の声が、こう言いつつ保証する。「これは私の愛する子、彼において私は喜んだ」。
Opus paschale 2.0.94
Praeclarus iste dilectionis affectus plenam catholici dogmatis continet firmitatem, unamque Patris, et Filii, pronuntiat esse virtutem. Charitas enim, quae in Deo consistit, a similitudinis et aequalitatis spiritu non recedit.
PL 19, 615Bこの見事な愛の情〔dilectionis affectus〕は、公同の教えの完全な確かさを含み、父と子の力が一つであると告げている。実に、神のうちにある愛は、似ていること、等しいことの霊〔spiritu〕から離れないからである。
Opus paschale 2.0.95
Nam qui dixit sui lege mandati: Diliges proximum tuum, tamquam teipsum, docuit, diligentis et dilecti nullam fieri oportere distantiam. Nam et in sequenti verbo, quod addidit, in quo mihi complacui, intelligitur potestatem unius deitatis explanasse communem.
PL 19, 615B実に、自らの戒めの法によって「汝の隣人を汝自身のように愛せ」と言った者は、愛する者と愛される者とのあいだにいかなる隔たりも生じてはならないと教えた。さらに、彼が付け加えた続きの言葉「彼において私は喜んだ」においても、唯一の神性の権能が共通であることが説き明かされたと理解される。
Opus paschale 2.0.96
Plus est enim complacui dixisse, quam placui, quia complacui convenientiae verbum est, et geminae cernit adhaerere personae. Quod ideo vox coelestis expressit, ut et Pater in Filio, et Filius complacuisse videatur in Patre.
PL 19, 615B実際、「喜んだ〔complacui〕」と言うことは、「気に入った〔placui〕」と言うより以上である。complacui は一致を表す語であり、二つのペルソナに結びついて見られるからである。天の声がこれを表したのは、父が子において、子が父において、ともに喜んだと見えるためである。
Opus paschale 2.0.97
Nam et ipso tam paternae vocis, quam Filii baptismatis, vel Spiritus advolantis consortio congregato, Trinitas uno fulsit ex Deo, quo dignus non meretur existere, qui numeravit Trinitatem.
PL 19, 615B実に、父の声と、子の洗礼と、また飛来する霊との交わりが一つに集められて、三位一体は唯一の神から輝き出た。三位一体を数え上げた者は、この神のもとにふさわしい者として存在するに値しない〔結びの文は崩れているらしく、刷りのまま訳した〕。
Opus paschale 2.0.98
Tunc ductus est Jesus in desertum a spiritu, ut tentaretur a diabolo. Et cum jejunasset quadraginta diebus, et quadraginta noctibus, postea esuriit. Et accedens ad eum tentator, dixit ei: Si Filius Dei es, dic, ut lapides isti panes fiant.
PL 19, 616A「そのとき、イエスは霊に導かれて荒れ野に行った。悪魔に試みられるためである。四十日四十夜断食したのち、空腹を覚えた。すると試みる者が彼に近づいて言った。『汝が神の子なら、これらの石がパンとなるよう言え』」。
Opus paschale 2.0.99
Igitur tentabatur a diabolo, fidei semper inimico. Nemo enim sibi manifestam rem discutit, nisi qui, fallaci plenus ingenio, compertae veritati non credit, sicut ipse diabolus, qui postea quam Jesum paterni claritate sermonis Dei Filium esse cognovit, ejusdemque potentiam singularem quadraginta diebus et quadraginta noctibus nihil vescentis expavit.
PL 19, 616Bこうして彼は、信仰のつねに敵である悪魔に試みられた。実際、自分に明らかな事柄をあえて吟味する者は、偽りの才知に満ち、確かめられた真理を信じない者のほかにはいない。悪魔自身がそうである。彼は、父の言葉の栄光によってイエスが神の子であることを知り、また四十日四十夜何も食べない者の唯一の力に恐れおののいたのちに〔なお試みた。主文を欠くため補った〕。
Opus paschale 2.0.100
Licet Moyses similiter, et Elias totidem dierum sustinuerint, noctiumque jejunium. Sed illos alieno fultos auxilio, quamquam suo merito noverat haec fecisse. Jesum propria cernebat operari virtute.
PL 19, 616Bモーセとエリヤも、同じ日数と夜数の断食に耐えたとはいえ、悪魔は、彼らが他者の助けに支えられていたこと、とはいえ自らの功績でもこれを行ったことを知っていた。しかしイエスが自分自身の力で行うのを見ていた。
Opus paschale 2.0.101
Spem repente vanissimam stultae tentationis arripuit, quia Dominus esurivit. Nec audebat aggredi divinitatem, nisi mixtum videret hominem. Mox antiquas molitus insidias ciborum, improbus dolos fallacia suscitavit assueta.
PL 19, 616B主が空腹を覚えたので、愚かな試みのまったく空しい望みを不意に抱いた。人間が混ざっているのを見なければ、あえて神性に挑もうとはしなかった。やがて、食物をもって古い罠をめぐらし、邪な者は、慣れた偽りによって欺きを呼び起こした。
Opus paschale 2.0.102
Demonstransque lapides suas magis epulas serpens ait: Si filius Dei es, dic, ut lapides isti panes fiant, quasi non posset hoc facere, qui tale jugiter opus exercens, de saxeis terrae visceribus producit segetem frugali victu praegnantem, et spicea messium densitate cautis nutrimento crescente panis uberem cibum de lapidum fecunditate largitur.
PL 19, 617A蛇は石を示して――それはむしろ蛇自身の食物であった〔ミーニュの脚注は、創世記で蛇に「土を食べる」と告げられたことを指す〕――言った。「汝が神の子なら、これらの石がパンとなるよう言え」。あたかも、彼にはそれができないかのようであった。彼はそのような業をつねに行って、石のような大地の内臓から、質素な食物を孕んだ作物を生じさせ、穂のなす実りの密集によって、パンという養分が岩から育つなかで、石の豊かさから実り多い食物を与えている者であるのに。
Opus paschale 2.0.103
Sed maluit sapientia singularis gloriam mirabilis facti contemnere, ne petitionem tentatoris admitteret. Deus enim credentes suscipit, tentantes excludit.
PL 19, 617Bだが唯一の知恵は、驚くべき行いの栄光を退けることを選び、試みる者の願いを受け入れなかった。神は信じる者を受け入れ、試みる者を締め出すからである。
Opus paschale 2.0.104
Nam populus Israel ob hoc Deum legitur offendisse quam maxime, quia beneficiorum ejus oblitus, tentare ausus est eum, ut cum desperatione peteret epulatum. De quorum Moyses in libris suis incredulitate non tacuit.
PL 19, 617B実際、イスラエルの民は、まさにこの点で最も神を怒らせたと読まれる。神の恩恵を忘れ、あえて彼を試み、絶望のうちに食事を求めたからである。彼らの不信仰について、モーセも自らの書に黙さなかった。
Opus paschale 2.0.105
Et David ita memorans breviter explanavit: Et tentaverunt Deum in cordibus suis, ut peterent escas animabus suis.
PL 19, 617Bまたダビデも、このように思い起こして手短に説き明かした。「彼らは心の中で神を試み、自分の魂のために食物を求めた」。
Opus paschale 2.0.106
Et male locuti sunt de Deo, et dixerunt: Numquid poterit Deus parare mensam in deserto? etc. Quid enim illi potest esse difficile, qui pro immensa rerum omnium possibilitate vocatur omnipotens?
PL 19, 617B「そして神について悪く語り、言った。『神は荒れ野に食卓を整えることができるだろうか』」など。実に、万物に及ぶ無限の可能性のゆえに全能と呼ばれる者に、何が難しいことがあろうか。
Opus paschale 2.0.107
Respondens autem Dominus Satanae, sic dixit: Scriptum est: Non in solo pane vivit homo, sed in omni verbo, quod procedit de ore Dei. Apta nimis, et competens data est inimico responsio.
PL 19, 617C主はサタンに答えて、こう言った。「書にこう書かれている。『人はパンだけで生きるのではなく、神の口から出るすべての言葉で生きる』」。敵に与えられた返答は、まことにふさわしく、適切であった。
Opus paschale 2.0.108
Nam percunctanti, si filius Dei esset, velut homo respondit, quatenus per eum potius vinceretur, quem videbatur aggressus. Quo audito, fractus, et debilis, arma tamen audaciae non deponit.
PL 19, 618A彼は、神の子なのかと問いただす者に対して、人として答えた。むしろ、自分が襲いかかったと見える相手によって、悪魔が打ち負かされるためである。これを聞いて、打ち砕かれ衰えたが、それでも図々しさの武器は捨てない。
Opus paschale 2.0.109
Et duxit illum diabolus, et ostendit ei omnia regna orbis terrae in momento temporis, et ait ei: Tibi dabo potestatem hanc universam, et gloriam illorum, quia mihi tradita sunt, et cui volo, do illa. Tu ergo si adoraveris coram me, erunt tua omnia.
PL 19, 618B「そして悪魔は彼を連れて行き、一瞬のうちに地上のすべての国々を見せて、言った。『汝に、この権能のすべてと、それらの栄光を与えよう。それらは私に渡されており、私は望む者に与えるからである。それゆえ、もし汝が私の前でひれ伏すなら、すべては汝のものとなる』」。
Opus paschale 2.0.110
Quid mirum, si perversa sit locutus miser, qui ne rectas vias incederet, serpentis torti effigiem sumpsit, regni fragilis, et caduci Christum aestimans cupiditate contingi, qui validum potius, et aeternum suis venerat collaturus?
PL 19, 618Bこの哀れな者が、曲がったことを言ったとして、何の不思議があろうか。まっすぐな道を歩まないために、曲がりくねった蛇の姿をとった者である。彼は、もろく移ろう王国への欲によってキリストが触れられうると考えたが、キリストはむしろ、強く永遠のものを自らの者たちにもたらすために来たのである。
Opus paschale 2.0.111
Aut ille divitias saeculares dignaretur acquirere, qui docere venerat, ut perirent. Monstrumque coelo dejectum adoraret, cui thronus est coelum, terra subpedaneum, mundus omnis obsequium, quem nullus audet aspicere, et cunctae summissis vocibus laudant super sidera potestates.
PL 19, 618Bあるいは、彼が世の富を得ることをよしとしただろうか。それらが滅びるべきことを教えるために来た者が。また、天から投げ落とされた怪物を拝むだろうか。彼にとって天は玉座、地は足台、全世界は従順であり、誰もあえて彼を見ようとせず、すべての諸力が星々の上で声を低くして称える者が〔底本は Aut ille。ミーニュの脚注は An ille と読み疑問文にすべきかとするので、疑問文として訳した〕。
Opus paschale 2.0.112
At iterum Dominus eum tali responsione confudit, dicens: Scriptum est: Dominum Deum tuum adorabis, et illi soli servies, adhuc ex humana cernitur respondere persona. Dedignatus scilicet infirmum rebellem virtute majori potentiae subjugare.
PL 19, 618Cだが主は再び、こう答えて彼を打ち砕いた。「書にこう書かれている。『汝の主なる神を拝め。ただ彼にのみ仕えよ』」。なお彼は人間の立場から答えていると見える。弱い反逆者を、より大いなる力の権能で服従させることを潔しとしなかったのである。
Opus paschale 2.0.113
Licet hujus quoque verbi livor ille vipereus congressione dejectus nondum deposuerit temeritatis ingenium, sed trisulca linguarum vibratione confidens contra victricem Trinitatis manum tertio caput erigit sauciatum.
PL 19, 619Bこの言葉の衝突によっても打ち倒されていながら、あの毒蛇のような妬みは、無謀の性を捨てず、三つに裂けた舌を震わせて自らを頼み、三位一体の勝利の手に向かって、三度目に傷ついた頭をもたげる。
Opus paschale 2.0.114
Tunc assumpsit eum diabolus in sanctam civitatem, et statuit eum supra pinnaculum templi, et dixit ei: Si filius Dei es, mitte te deorsum: scriptum est enim, quia angelis suis mandavit de te, et in manibus tollent te, ne forte offendas ad lapidem pedem tuum.
PL 19, 619B「そのとき、悪魔は彼を聖なる都に連れて行き、神殿の頂に立たせて、言った。『汝が神の子なら、身を投げよ。書かれているからだ。彼は自らの天使たちに汝のことを命じ、彼らは汝を手で担う、汝の足が石に当たることのないように、と』」。
Opus paschale 2.0.115
O quantum caecitatis atque caliginis nigro semper dominatur in pectore, mensque tenebris propriae malignitatis obscura, nescit indeprehensam custodire fallaciam! Ecce dicens: Si filius Dei es, ostendit, hoc se nescire.
PL 19, 619Bああ、黒い胸のうちに、盲目と闇がどれほどつねに支配し、自らの悪意の闇に暗んだ精神が、露見しない偽りを守ることを知らないことか。見よ、「汝が神の子なら」と言うことで、悪魔は自分がこのことを知らないと示している。
Opus paschale 2.0.116
Cum quaerit dicens iterum: Angelis suis mandavit de te, confitetur, hunc esse, quem cernit, sed ancipitis usus varietate sermonis sim[?]ator, ac dissimulator inventus, mendax suis artibus approbatur.
PL 19, 619C再び「彼は自らの天使たちに汝のことを命じた」と言って探りを入れるとき、悪魔は、自分が見ている者がまさにその者であると告白する。しかし、両義の言葉の多様さを用いて、偽装する者〔底本は影印の染みで字が読めない。simulator と読む〕、ごまかす者と見いだされ、自らの術によって嘘つきと証明される。
Opus paschale 2.0.117
Nec solius fallaciae, sed etiam stultitiae domus est cor malignum. Quid enim poterit ineptius reperiri, quam ut illum crederet licet alta sublimis templi fastigia, et cacumen excelsi pinnaculi saltu formidare praecipiti, qui ut planis videtur in terris, de summa coelorum arce descendit? de quo clamat David, et dicit: Et descendit, et inclinavit coelos, simul humillima continens, et altissima non relinquens.
PL 19, 620B悪意ある心は、偽りだけでなく愚かさの家でもある。実に、これ以上に愚かなことが何か見いだされようか。神殿の聳える頂がいかに高く、そびえる尖塔の頂点がいかに高くとも〔licet の係りは定かでない。「いかに高くとも」と取った〕、真っ逆さまの跳躍をこの者が恐れるだろうと、悪魔が思い込むとは。この者は、平らな地の上で見られるために〔底本は videtur。ミーニュの脚注に従い videretur と読む〕、天の最高の城塞から降ってきたのである。彼について、ダビデは叫んで言う。「そして彼は降り、天を傾けた」。最も低いものを包みながら、最も高いものを離れずに、である。
Opus paschale 2.0.118
Igitur deficientis audaciam sic eloquens perculit vox divina: Scriptum est: Non tentabis Dominum Deum tuum.
PL 19, 620Bこうして神の声は、このように語って、力尽きかけた者の図々しさを打ち砕いた。「書にこう書かれている。『汝の主なる神を試みてはならない』」。
Opus paschale 2.0.119
Hic Dominum Deumque se esse jam pandens, tales ultra conatus assumere prohibet tentatorem, suis nos admonens pius doctor exemplis, spiritum, vetustae malignitatis artificem, illic humanis proculdubio subjacere virtutibus, ubi fuerit Deus simplicitati puri cordis infusus.
PL 19, 620Bここで彼は、自らが主にして神であることをすでに明らかにし、そうした企てをこれ以上試みることを、試みる者に禁じる。慈しみ深い教師として、自らの範例によって我々に教える。古い悪意の工匠である霊〔悪魔を言う〕は、神が清い心の素朴さに注がれているところでは、疑いなく人間の力に従属するのだ、と。
Opus paschale 2.0.120
Ait enim lectionis instructio: Tunc reliquit eum diabolus, et ecce angeli accesserunt, et ministrabant ei.
PL 19, 620C朗読箇所の教えは言う。「そのとき悪魔は彼を離れ、すると見よ、天使たちが近づいて、彼に仕えた」。
Opus paschale 2.0.121
Videtur, ut arbitror, in hoc diaboli fugientis abscessu, et ministerio consequenter angelico quamdam paschalis gloriae declarare praecedentibus signis imaginem.
PL 19, 620C私の考えでは、逃げ去る悪魔のこの退去と、それに続く天使たちの奉仕のうちに、先立つしるしによって、復活祭の栄光のある種の像が示されているように見える。
Opus paschale 2.0.122
Nam sicut victis tentationibus, depulsoque diabolo, praebuerunt angeli ministerium Salvatori, sic contumeliis Judaeorum, et poenis beatae crucis passione contemptis, ipsaque diaboli fraude, et morte calcata, surrexit ab inferis, evectus est astris, et consueto majestatis imperio Christus ab angelis adoratur in coelo.
PL 19, 621A実際、誘惑が打ち負かされ、悪魔が追い払われたのち、天使たちが救い主に奉仕したように、ユダヤ人たちの侮辱と、福なる十字架の受難による刑罰とを軽んじ、悪魔自身の欺きと死を踏みにじって、彼は陰府から復活し、星々の高みへ運ばれ、キリストはいつもの威光の支配のもとで、天で天使たちに拝まれる。
Opus paschale 2.0.123
Exin discipulos ex piscatoribus quosdam sibimet sociavit accitos, humanas deinceps animas piscaturos, quae lubricam sectantes mundi laetitiam, tamquam natantes vias ponti fluctuantis incertas per voluptuosos lapsus vagis cursibus erraverunt, talesque vitae conciliavit aeternae, quos nec generosae prosapiae ortus terrenae nobilitatis inflaret, nec nitor eruditae facundiae gloria vanae garrulitatis extolleret, sed quos sanctum vitae simplicis institutum superba nimis humilitate conspicuos coelo faceret jam vicinos.
PL 19, 621Bその後、漁師たちのなかから何人かを招いて、弟子として自分に結びつけた。彼らはこれから、人の魂を漁る者となる。その魂は、世の滑りやすい喜びを追い、あたかも波立つ海の不確かな道を泳ぐように、快楽に満ちた転落を通して、さまよう歩みで迷ってきた。そして彼は、次のような者たちを永遠の生命に結びつけた。高貴な家柄の生まれが地上の高貴さで彼らを高ぶらせることもなく、学識ある雄弁の輝きが空しいおしゃべりの栄光で彼らをもたげることもなく、素朴な生活の聖なる志が、あまりにも誇らしい謙遜によって彼らを際立たせ、すでに天に近い者とする、そのような者たちである。
Opus paschale 2.0.124
Namque Deus omnipotens stulta mundi potius elegit, et infirma, renuens, quae sapientia videntur, et fortia, quia sicut Paulus apostolus doctor egregius: Quod stultum est Dei, sapientius est hominibus, et imbecille Dei, fortius est hominibus.
PL 19, 621B実に全能の神は、世の愚かなものや弱いものをむしろ選び、知恵があり強いと見えるものを退けた。優れた教師である使徒パウロが〔言う。底本は動詞を欠くため補った〕とおりである。「神の愚かさは人々より賢く、神の弱さは人々より強い」。
Opus paschale 2.0.125
Et confestim iterum dixit: Quae sunt stulta hujus mundi, elegit Deus, ut confundat sapientes, et infirma mundi elegit Deus, ut confundat fortia, et ignobilia mundi, et contemptibilia elegit Deus, et quae non sunt, tamquam non sint, ut ea, quae sunt, destrueret.
PL 19, 622Aそしてパウロはすぐにまた言った。「この世の愚かなものを神は選んだ。知恵ある者を恥じ入らせるためである。世の弱いものを神は選んだ。強いものを恥じ入らせるためである。世の卑しいもの、軽んじられるものを神は選んだ。また、ないものを、ないかのように〔選んだ〕。あるものを滅ぼすためである」。
Opus paschale 2.0.126
Quin etiam salutem celerem misericors cupiens adhibere Salvator, orandi quoque modum precesque constituit. Judex piissimus breviter vult rogari, quo citius annuat supplicanti.
PL 19, 622Bさらに、救い主は慈しみ深く、速やかな救いを施そうと望んで、祈りの仕方と祈りの言葉も定めた。いとも慈しみ深い裁き主は、簡潔に願われることを望む。願う者に速やかに応じるためである。
Opus paschale 2.0.127
Sic orandum ergo docuit patrem, suum scilicet pro natura, nostrum vero pro gratia, honorem proprium largitus hominibus, ut, quod solus habet egregium, cunctis largiretur indultum. Pater noster, qui es in coelis.
PL 19, 622Bそこで彼は、父に向かってこのように祈るべきことを教えた。父は、彼にとっては本性によって彼自身のものであり、我々にとっては恩寵によって我々のものである。自らに固有の栄誉を人々に分け与え、自分だけが持つ卓越したものを、すべての者に許された賜物として与えようとしたのである。「我々の父よ、汝は天にいる」。
Opus paschale 2.0.128
Qui coelorum perpetem regnatorem patris audemus nomine nuncupare, primum debemus advertere, non separatim singulis, sed communiter universis domum tanti muneris attributum.
PL 19, 622B天の永遠の統治者をあえて父の名で呼ぶ我々は、まず、これほどの賜物の家〔domum〕が、個々の者に別々にではなく、すべての者に共通に与えられたことに、気づかねばならない〔底本は domum。意味が取りにくい。donum の誤りかとも読める〕。
Opus paschale 2.0.129
Nam quasi semotus a caeteris, et secretioribus habitans latenter in locis, Dominum quilibet verbis hujus orationis imploret, non inquiet, Pater meus, sed Pater noster, quoniam soli Christo debetur hoc verbum, cujus proprie pater est Deus.
PL 19, 622Bたとえ誰かが、他の者から離れ、奥まった場所にひそかに住んで、この祈りの言葉で主に懇願するとしても、「私の父」とは言わず、「我々の父」と言う。この語は、神が固有の意味で父である、ただキリストにのみ当てはまるからである。
Opus paschale 2.0.130
Quamquam enim in omnibus Evangeliis hoc habeatur ascriptum, in illo tamen evidenter Dominus Jesus in capitulo juris sui potentiam singularem docuit, a populari permixtione discretam, ubi discipulos confortabat alloquens: Vado ad Patrem meum, et Patrem vestrum.
PL 19, 623Aこのことはすべての福音書に記されているが、しかしあの一節において、主イエスは、民衆との混同から区別された、自らの権利の独自の権能を、明らかに教えた。弟子たちを励まして、こう語りかけたところである。「私は、私の父、また汝らの父のもとへ行く」。
Opus paschale 2.0.131
Quod ait meum, hanc sibi specialem gloriam congrue vindicavit; quod ait vestrum, generalem gratiam communiter cunctis esse patefecit. Similitudinem faciamus hic aliquam, ut ex humanis divina capiamus.
PL 19, 623B「私の」と言うことで、この特別な栄光を自分のものとして正当に主張した。「汝らの」と言うことで、一般的な恩寵がすべての者に共通に与えられていることを明らかにした。ここで一つの比喩を作ろう。人間のことから神のことを捉えるためである。
Opus paschale 2.0.132
Ponamus igitur quempiam nobilem virum, cui Filius unicus, et aliquanti sint famuli. Numquid ob hoc, quod paterfamilias appellatur, potest apud eum servorum, ac filii par dilectionis esse conditio, cum et ipse filius Dominus probetur esse cunctorum?
PL 19, 623Bそれでは、ある高貴な人を想定しよう。彼には一人子と、何人かの召使いがいる。彼が家長と呼ばれるからといって、彼のもとで、奴隷たちと子とが等しい愛の境遇でありえようか。子自身が万人の主人であると証されているのに。
Opus paschale 2.0.133
Nos igitur utimur hac oratione, non Christus, quoniam prece hujus supplicationis ipsum quoque deposcimus, qui cum Patre unus est Dominus coaeternus. Dicentes itaque pater noster, confitemur, nos omnes in ipso fratres exsistere.
PL 19, 623Bこの祈りを用いるのは我々であって、キリストではない。この願いの祈りによって、我々は、父と一つであり、ともに永遠である主自身をも求めているからである。そこで「我々の父」と言うことで、我々はみな彼にあって兄弟であると告白する。
Opus paschale 2.0.134
Cujus nominis non debemus affectum mutuae charitatis expulsione contemnere, nec originalis odii monumenta sectari, quo Cain, germani sanguinis fusor, parricidalis maculae factus est inchoator.
PL 19, 624Aこの名の愛情を、互いの愛を追い出して軽んじてはならない。また、同じ血の兄弟の血を流した者カインが、親殺しにも等しい汚れの創始者となった、あの根源の憎しみの跡を追ってはならない。
Opus paschale 2.0.135
Sed mansueti spiritus igne ferventes carnalis ponamus nequitiam vetustatis, et novo homine gratulemur induti. Ne cum coeperint a coelestibus opera degenerare terrena, tanto patre videamur indigni, qui Christo nos duce sacra natos adoptione suscepit.
PL 19, 624A柔和な霊の火に燃えて、肉の古い邪悪を捨て、新しい人を着たことを喜ぼう。天のものから地上の行いが堕落し始めるとき、我々がこれほどの父にふさわしくないとされないように。父は、キリストを導き手として、聖なる養子縁組によって我々を迎えたのである。
Opus paschale 2.0.136
Sanctificetur nomen tuum. Sanctificatio quae potest aestimari, qua Dominus sanctificari valeat, qui cuncta sanctificat, nisi ut cor pium, mite, placidum, castum ad ejus praeparemus ingressum? quatenus tali domicilio delectatus sanctificationis suae in nobis operetur augmentum; quemadmodum ipse Dominus noster Jesus Christus in discipulis suis se clarificatum esse memorabat, qui clara semper divinitatis luce fulgebat.
PL 19, 624B「汝の名が聖とされるように」。万物を聖とする主が聖とされうるような聖化とは、いったい何だと考えられようか。敬虔で、柔和で、穏やかで、貞潔な心を、彼の入来のために備えることのほかに。そうすれば、彼はこのような住まいを喜び、自らの聖化の増大を我々のうちに成し遂げる。我々の主イエス・キリスト自身が、神性の明るい光をつねに放っていたのに、弟子たちのうちで栄光を受けたと語ったとおりである。
Opus paschale 2.0.137
Nam in Evangelio secundum Joannem, dum pro discipulis supplicat patri, inter diversa, quae prosecutus est, verba sic inquit, Et clarificatus sum in eis, scilicet qui claritatem suam in eis inveni.
PL 19, 624B実に、ヨハネによる福音書では、弟子たちのために父に願うとき、述べたさまざまな言葉のなかで、こう言う。「私は彼らにおいて栄光を受けた」。すなわち、彼らのうちに自らの栄光を見いだした私が、ということである〔底本は qui ... inveni。ミーニュの脚注は quia claritatem suam in eis invenit と読むべきかとする〕。
Opus paschale 2.0.138
Ubi ergo et sanctificationis suae signa repererit, sanctificare se ibidem dicit. Pietas enim illa, sine modo mitissima, sibi conferri pronuntiat, quidquid suis famulis ipsa fructificat.
PL 19, 624Cそれゆえ、自らの聖化のしるしを見いだすところでは、そこで自らを聖とすると言う。限りなく柔和なあの慈しみは、自分の僕たちに実りを結ばせるものすべてを、自分に与えられたものと告げるからである。
Opus paschale 2.0.139
Similis itaque sensus ostenditur, et ut se benedici praecipiat, cum ipse potius universa benedicat. Namque trium puerorum in camino canentium ab omni creatura per ordinem benedicendum Dominum generalis hymnus exclamat. Adveniat regnum tuum.
PL 19, 625Aそれゆえ、同様の意味が示される。自分が祝福されるよう命じる点でもそうである。実際には彼自身がむしろすべてを祝福しているのに。実に、炉のなかで歌う三人の若者の普遍の賛歌は、主があらゆる被造物から順に祝福されるべきだと叫ぶ。「汝の王国が来るように」。
Opus paschale 2.0.140
Regnum advenire deposcimus regnatoris, qui regnare non desinit, ut fallacem hujus mundi principem pro praesumpta puniat tyrannide, solusque, qui solus est, suum demonstret imperium, nec morte constrictum, nec temporibus consumendum.
PL 19, 625B統治者の王国が来るようにと、我々は願う。彼は統治をやめない。この世の欺き手の君主が、僭越な暴政のゆえに罰せられ、唯一者としてある者が、自らの支配を示すように。その支配は死に縛られず、時によって尽きることもない。
Opus paschale 2.0.141
Nescit etenim tempus lucis illius dies sine nocte continuus, ubi fortissimus miles, adorato Christo, diversa mundi post pericula praelio victor exsistens caesariem beati capitis ornaturam perpete nobilitatus gratulabitur jam corona.
PL 19, 625B実に、あの光の日は時を知らない。夜のない続きの昼である。そこでは、いと勇敢な兵士が、キリストを拝んだのち、世のさまざまな危険のあとに戦いで勝利者となって、福なる頭の髪を飾る不滅の冠によって高貴にされ、今や喜ぶであろう〔ミーニュの脚注によれば、ほかの本は adorato Christo でなく odorato Christo と読む〕。
Opus paschale 2.0.142
Fiat voluntas tua, sicut in coelo, et in terra. Praecedentis et hic continentiae sensus videtur intelligi, quod jugibus dies, noctesque precibus debeamus exposcere, ut illius coelum, terramque voluntas adimpleat, qui nusquam vult esse nequitiam, quo dejectum coelo diabolum nec terra patiatur infensum, nec terrenam corporis nostri substantiam, tamquam limo concretam, saevus coluber, ut escam suae voracitatis invadat, ac pessimis nos suasionibus involutos squamosis nexibus amplectatur, et ambiat, donec lethalibus venenis inebrians miserabilem vitam lambendo consumat.
PL 19, 626A「汝の意志が、天におけるように地においても成るように」。ここにも、先行する一節の意味が理解されると見える。すなわち、日夜絶え間ない祈りで、悪がどこにも存在することを望まない者の意志が、天と地を満たすように、我々は願い求めねばならない。それは、天から投げ落とされた悪魔を、地もまた敵意ある者として許さないためであり、泥で固められたような我々の体の地上的な実体を、残忍な蛇が、自らの貪欲の餌として襲うことがなく、また最悪の誘惑に巻かれた我々を鱗の絡みで抱きかかえ、取り巻くことがなく、ついに致死の毒で酔わせ、舐めることで惨めな生命を食い尽くすことがないためである。
Opus paschale 2.0.143
Ideoque Dominum deprecemur assidue, ut animam pariter in nobis tueatur, et carnem; altera namque coeli pars sumus, altera terrae semen exsistimus. Panem nostrum quotidianum da nobis hodie.
PL 19, 627Aそれゆえ、主に絶えず願おう。我々のうちの魂と肉をともに守るように、と。我々の一方は天の部分であり、他方は地の種として存在するからである。「我々の日ごとのパンを今日我々に与えよ」。
Opus paschale 2.0.144
Panis alimoniam quotidiani petentibus tripartitus intelligentiae sensus aperitur, quamquam scripturas divinas sic oporteat omnes adverti.
PL 19, 627A日ごとのパンの糧を求める者たちに、理解の三重の意味が開かれる。もっとも、神の書物はすべてこのように心得るべきである。
Opus paschale 2.0.145
Ergo secundum litteram specialiter frumentarii germinis panem vescendi videmur gratia postulare, et moraliter ut servi Dominum deprecamur, quo diurnam consequi mercamur annonam, dum tam utriusque rationis formam de spiritali noverimus procedere disciplina.
PL 19, 627Bそれゆえ、字義に従えば、我々は食べるために、とりわけ穀物の芽から成るパンを求めているように見え、道徳の面では、僕として主に祈り、日ごとの糧を得るにふさわしい者となろうとしている。そのいずれの解き方の型も霊的な教えから出ていることを、我々が知っているからである。
Opus paschale 2.0.146
Ob hoc enim epulas victuales quotidie jubemur exposcere, nequid in crastinum reservantes, dubitare de divina pietate cernamur. Quod tamen ita laboriosum probatur, et arduum, ut a paucis viris, atque rarissimis talis queat regula custodiri.
PL 19, 627B実に、我々は日ごとの食物を求めるよう命じられている。それは、明日のために何も取っておかず、神の慈しみを疑う者と見られないためである。しかしこれは労苦に満ちた困難なことと証明され、そのような規則を守り得るのは、ごく少数のきわめてまれな人々にとどまる。
Opus paschale 2.0.147
Namque Dominus ipse fidelis in omnibus, qui filios Israel productos ex Aegypto per annos in eremi sterilitate quam plurimos, sabbatico tantum parentes, quotidianis dapibus gubernavit, hoc et nobis, si fides non deficiat, se daturum evangelicis sermonibus compromisit, alloquens suos ita discipulos inter alia, quae docebat: Nolite ergo solliciti esse in crastinum.
PL 19, 627Bというのは、あらゆることにおいて忠実な主自身は、エジプトから導き出したイスラエルの子らを、荒れ野の不毛の中で非常に多くの年にわたり、安息日に関してのみ従う者たちとして、日ごとの食物によって養った。もし信仰が欠けなければ、これを我々にも与えようと、福音の言葉で約束した。弟子たちに、教えていた他のことの中で、次のように語りかけたのである。「それゆえ、明日のことを思い煩うな」。
Opus paschale 2.0.148
Crastinus enim dies sollicitus erit sibi ipsi. Si vero plenius spiritaliter dicta, de quibus loquimur, velimus agnoscere, sentiemus, hunc panem divinum esse sermonem, a cujus substantiali doctrina si vacans animus vel paululum jejunaverit, magnae famis penuriam sustinebit.
PL 19, 628A「明日の日は、自らのことを思い煩うからである」。しかし、我々が語っている言葉の霊的な意味をより十分に知ろうとするなら、このパンとは神の言葉であり、空いた心がその実体的な教えから少しでも断食するなら、大きな飢えの欠乏に耐えることになる、と感じるであろう。
Opus paschale 2.0.149
Distantia siquidem non pusilla inter spiritales epulas et corporales exsistit. Has enim parcius edere, illas numquam praecipimur recusare. Hic abstinentia salubris, illic aviditas fit vitalis.
PL 19, 628A実に、霊的な食物と肉体の食物のあいだには少なからぬ隔たりがある。後者はより控えめに食べるよう、前者は決して退けないよう〔illas numquam。ミーニュの脚注によれば、ほかの刊本はみな illas namque と読み意味が逆になるが、編者はガランディの推測に従った〕、我々は命じられている。こちら〔肉体の食物〕では禁欲が健全であり、あちら〔霊的な食物〕では貪欲が生命にかなう。
Opus paschale 2.0.150
Denique David meditationem Dominicae legis exercenti die ac nocte beatitudini se his verbis praedicat inhaerere: Beatus vir, qui non abiit in consilio impiorum, et in via peccatorum non stetit, et in cathedra pestilentiae non sedit, sed in lege Domini voluntas ejus, et in lege ejus meditabitur die, ac nocte.
PL 19, 628B実に、ダビデは、昼も夜も主の律法の黙想に励む者に幸いが結び付いていると、次の言葉で宣言している〔beatitudini se の構文は定かでない。ミーニュの脚注は、古い本の beatitudinis his verbis をジュレが beatitudini se his verbis と直したと言う。与格の exercenti を幸いに結び付く者と取った〕。「不敬虔な者たちの謀りに歩まず、罪人たちの道に立たず、疫病の座に座らず、主の律法に意志があり、その律法を昼も夜も黙想する人は、福なる者である」。
Opus paschale 2.0.151
Haec meditatio nimirum saturat, et delectat, tamquam mellis crassa dulcedo, quae licet alvum cito vescentis adimpleat, nectarea tamen suavitate naturae numquam probatur horrere.
PL 19, 628Bこの黙想は、まことに満たし、喜ばせる。濃い蜜の甘さのようであり、蜜は食べる者の腹をすぐに満たしても、神酒のような甘美さのゆえに、本性が嫌悪を覚えることは決してないと証明される。
Opus paschale 2.0.152
Audiamus hic etiam, idem propheta quid dicat: Quam dulcia faucibus meis eloquia tua, Domine, super mel et favum ori meo! Perfecte verba legis definivit intelligi, cum faucibus dulcia dicit esse, non auribus, haec super mel, et favum, ori, non auditui ministrari.
PL 19, 628Bここでも、同じ預言者が何と言うか聞こう。「汝の語りは、私の喉に何と甘いことか、主よ。蜜と蜜房にまさって、私の口に」。彼は、律法の言葉がどう理解されるべきかを完全に定めた。すなわち、それが喉に甘いと言い、耳に甘いとは言わず、それが蜜と蜜房にまさって口に供されると言い、聴覚に供されるとは言わない点においてである。
Opus paschale 2.0.153
Nam et surdi, quibus auditus minime suffragatur, praeceptis coelestibus per oris officium legentes implentur similiter, et Apostolus ad Corinthios usus epistola, manifestavit, spiritales epulas esse doctrinam, dicens: Et ego, fratres, non potui vobis loqui quasi spiritalibus, sed quasi carnalibus, quasi infantibus in Christo vobis potum lac dedi, non cibum.
PL 19, 628Bというのは、聴覚がまったく助けにならない聾者たちも、読むことによって、口の務めを通して、天の戒めで同じように満たされるからである。また使徒はコリントの人々に宛てた手紙を用いて、霊的な食物とは教えであると明らかにして、言った。「そして私は、兄弟たちよ、汝らに、霊的な者に対するようには語ることができず、肉的な者に対するように、キリストにおける幼子に対するように、汝らに乳を飲ませ、食物は与えなかった」。
Opus paschale 2.0.154
Nondum enim poteratis (I Cor. III, 1, 2) . Quis dubitet, solusque ambigat, haec omnia spiritaliter figurari? neque enim fuisse illos infantes, aut lactis ab Apostolo nutrimenta sumpsisse, vel stultus aliquis poterit arbitrari.
PL 19, 629A「汝らはまだ〔食物を受けること〕ができなかったからである」(一コリント3:1–2)。これらすべてが霊的に象られていることを、誰が疑い、ただ一人迷うことがあろうか〔solusque の係りは定かでない。ミーニュの脚注は、古い写本の Quis dubitet que solus ambigat をジュレが直したと言う。「ただ一人迷う者」と取った〕。実際、あの人々が幼児であったとか、使徒から乳の養いを受けたとか、愚かな者でさえ思うことはできないであろう。
Opus paschale 2.0.155
Sed incipientes verba legis haurire, ac paulatim divinis imbui institutis, lactea velut infantes ebibere primordia scire convenit, quia sicut salutaris cibus est bona doctrina, sic noxius est maligna.
PL 19, 629Aしかし、律法の言葉を汲み始め、少しずつ神の定めに浸される者たちは、幼子のように乳のような初歩を飲み干すものだと知るべきである。良い教えが救いをもたらす食物であるように、悪しき教えは害をなすからである。
Opus paschale 2.0.156
Ideo Dominus discipulos monebat a fermento Pharisaeorum, et Sadducaeorum spiritaliter se cavere: sciens, acidi dogmatis viros totius dulcedinis ubertatem parvo tactu corrumpere, quoniam secundum quod ait idem Paulus apostolus, Modicum fermentum totam massam corrumpit: nam etsi corpus Domini nostri Jesu Christi magis esse credamus hunc panem, ab spiritali nihilominus ratione nequaquam noscitur declinare, maxime quia talis epulatio, vel talis oratio nulli gentilium, nulli Judaeorum, nisi solis divinitus traditur Christianis.
PL 19, 629Bそれゆえ主は、ファリサイ派とサドカイ派のパン種から霊的に身を守るよう、弟子たちに戒めていた。酸っぱい教えの者たちは、わずかに触れるだけで、あらゆる甘さの豊かさを損なうと知っていたからである。同じ使徒パウロが言うとおり、「わずかなパン種が、練り粉全体を損なう」。実際、このパンを、むしろ我々の主イエス・キリストの体であると我々が信じるにしても、それでも霊的な道理から外れていないことは明らかである。とりわけ、このような食事、このような祈りは、異邦人の誰にも、ユダヤ人の誰にも授けられず、ただキリスト教徒にだけ、神から授けられているからである。
Opus paschale 2.0.157
Et dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris. Si diligentius petitionis nostrae vota metiamur, vel tribuenda nobis indulgentia, vel neganda propriis dignoscitur exemplis.
PL 19, 629B「そして我々の負い目を赦せ、我々も我々の負い目ある者たちを赦すように」。我々の願いの望みをより注意深く量るなら、赦しが我々に与えられるべきか、拒まれるべきかは、我々自身の例によって見分けられる。
Opus paschale 2.0.158
Hoc enim sperare jubemur a Domino, quod cernimur dimisisse conservo. Quippe quos paris eadem lex conditionis astringit, ut debitores sicut esse nolumus, ita nec habere cupiamus. In aliorum namque personis aut absolvimur, aut ligamur.
PL 19, 629C実に、我々が主に望むよう命じられているのは、我々が仲間の僕に赦したと見られていることである。同じ条件の同じ法に等しく縛られている我々は、自分が負債者であることを望まないのと同じく、負債者を持つことも望まないようにするためである。実に、他の者たちの立場において、我々は解かれもし、縛られもする。
Opus paschale 2.0.159
Quod si putatur incertum, de quibus debitoribus hic agatur, ponenda est excusationis infirmae materies, et seu fortassis in culpa, sive pecunia, vel in quocumque tibi frater reus fuerit, hoc relaxa.
PL 19, 629Cもし、ここでどのような負債者のことが論じられているのか不確かだと考えられるなら、弱い言い訳の口実は退けるべきである。咎においてであれ、金銭においてであれ、またどんなことであれ、兄弟があなたに対して負い目のある者となったなら、それを免じよ。
Opus paschale 2.0.160
Nam et non tam delictorum crebra praesumptio, quam pecuniariae quantitatis inhonesta tractatio plurimis ostendit apud Dominum nexibus involutos.
PL 19, 629C実に、罪を重ねてあえて犯すことよりも、金銭の額の不名誉な扱いこそが、主のもとで、多くの者を束縛に巻き込まれた者として示している。
Opus paschale 2.0.161
Quisquis enim, prout facultas virium ponderatur, egenti fuerit inhumanus, Deo, quae sua sunt, inficiatus, abjurat, cujus pietas infinita miserorum sic tuetur angustias, ut quidquid pauperi dispensatio benigna largitur, sibi profecisse testetur.
PL 19, 630A実に、力の及ぶ限りで困窮する者に非情であった者は誰であれ、神に、神のものを渡すのを否み、誓って拒むのである。神の慈しみは限りなく、惨めな者たちの窮状をこのように守り、貧しい者に寛大な分配が与えるものはすべて、自分に益したと証言するほどである。
Opus paschale 2.0.162
In votis etiam, quae promittimus, divina beneficia consecuti debitores exsistimus, donec ea fideli mente solvamus.
PL 19, 630A我々が約束する誓願においても、神の恩恵を得た我々は、それを信ある心で果たすまで、負債者である。
Opus paschale 2.0.163
Haec igitur, quae de pecuniariis dicta sunt debitis, etiam de caeteris peccatorum generibus diversis, quibus aeterno judicio tenemur obstricti, sentire nos convenit: scientes, ob hoc aerariam similitudinem flagitiis comparatam, quoniam radix omnium malorum est avaritia (I Tim. VI, 10) , sine cujus semine vitioso nulla propemodum scelera generantur in malo.
PL 19, 630Aそれゆえ、金銭の負債について語られたこれらのことを、永遠の裁きによって我々が縛られている、罪の他の様々な種類についても、同じように考えるのがふさわしい。金銭の例えが恥ずべき行いに比べられたのは、「あらゆる悪の根は貪欲である」(一テモテ6:10)からだと知ってのことである。その悪しき種がなければ、悪において生まれる罪悪は、ほとんど一つもない。
Opus paschale 2.0.164
Hic homicidium perpetrat, ut innocenti, quod affectavit, eripiat. Alter praemio sollicitatus accepto mendacis testimonii fit jurator. Nonnullos ad lenocinium adulterini commercii coitus foedae redemptionis impellit. Alii furto se maculant, alii depositum negant.
PL 19, 630Bある者は、無実の者から自分が欲したものを奪うために、殺人を犯す。別の者は、報酬を受け取って唆され、偽りの証言の宣誓者となる。ある者たちを、〔貪欲は〕汚れた代価で買われる交わりの、姦通の取引の取り持ちへと駆り立てる〔coitus foedae redemptionis の係りは定かでない。lenocinium にかかる属格と取った〕。他の者たちは盗みで身を汚し、また他の者たちは預かり物を否認する。
Opus paschale 2.0.165
Sunt istis et plura similia, quibus amica semper fames auri commilitat. Nullum tamen crimen facile admittitur, cui pecuniae ministerium minime suffragatur.
PL 19, 630Bこれらに似たものはなお多く、それらには、金への友なる飢えが常に戦友として加わる。しかし、金の助けが少しも味方しない罪過は、たやすく犯されることがない。
Opus paschale 2.0.166
Igitur divinae pietatis munus indepti, impunitatem coelestis indulgentiae consecuti, quod accepimus, invicem non negemus, ne majoribus absoluti, cum parva non resolvimus, maximis iterum vinculis implicemur.
PL 19, 630Bそれゆえ、神の慈しみの賜物を得、天の赦しによる罰の免除を得た我々は、受けたものを互いに拒まないでおこう。大きな負債から解かれながら、小さな負債を返さないために、再び最も大きな枷に絡め取られることのないように。
Opus paschale 2.0.167
Moxque Dominus ille misericors donator, debiti non exactor, qui talentorum nobis decem millia relaxavit, si propter denarios centum senserit nos strangulare conservum, saevis tradi tortoribus cuncta jubeat exigendo; inque carceralem detrusi custodiam penitus egredi non sinamur, donec luamus universa usque ad modum ultimi quadrantis amissa.
PL 19, 630Cそしてたちまち、慈しみ深い与え主であり、負債の取り立て人ではないあの主は、我々に一万タラントを免じたのに、百デナリのために我々が仲間の僕を絞めつけているのを知るなら、すべてを取り立てるために、我々を残酷な拷問人に引き渡すよう命じるであろう。また、牢の獄に押し込められた我々は、最後の一クァドランス〔最小の貨幣〕に至るまで、失われた〔底本は amissa。ミーニュの脚注は admissa(犯された罪)と読むべきかとし、amissa を dissipata(散じられたもの)と取る者もあると言う〕すべてを償うまで、決して出ることを許されないであろう。
Opus paschale 2.0.168
Et ne nos inducas in tentationem. Non quod Dominus, qui lucis via, pacis et semita, in laqueos quemquam tentationis inducat, sed abhorrens divinis monitis non parentes, cum eos deserit, introire permittit.
PL 19, 630C「そして我々を誘惑に導くな」。これは、光の道であり平和の小道である主が、誰かを誘惑の罠に導くという意味ではなく、神の戒めに従わない者たちを嫌い、彼らを見捨てるとき、〔誘惑に〕入ることを許す、ということである。
Opus paschale 2.0.169
Omnes enim, qui lubrica sectantes mundi contagia, retibus deliciosis inclusi, luxus blandae perditionis affectant, a Domino, qui purae virtutis amator est, derelicti, pergunt ingredi, qua se tentatio voluptuosa pertraxerit.
PL 19, 631A実に、世の滑りやすい汚れを追い求め、快楽の網に閉じ込められ、甘い滅びの贅沢を求める者はみな、清い徳を愛する主に見捨てられ、快楽の誘惑が引き寄せた方へと、進んで行く。
Opus paschale 2.0.170
Ab hac igitur pedem retro nitamur abducere, semitam potius conterentes angustam, quae tenui calle multis incognita coelestium regnorum subit arduam latenter ad portam. Sed libera nos a malo.
PL 19, 631Bそれゆえ、我々は足をこの誘惑から引き戻そうと努めよう。むしろ狭い小道を踏みしめて。それは細い道で、多くの者に知られず、天の諸王国の険しい門へ、ひそやかに上って行く。「しかし我々を悪から救い出せ」。
Opus paschale 2.0.171
Cum liberari nos a malo deprecamur, bonum esse, quem petimus, ut nos liberet, confitemur. Nec immerito sectandus iste, qui liberat, ille fugiendus est, qui trucidat.
PL 19, 631B悪から救い出されるよう祈るとき、我々は、救い出してくれるよう求める相手が善であると告白している。救い出す者は追い求められ、虐殺する者は避けられるべきであるのは、理由のないことではない。
Opus paschale 2.0.172
In hoc enim per bonos fructus arbores vitae, in illo per malos radix praevaricationis antiquae actus.
PL 19, 631Bこの者においては、良い実によって〔明らかなのは〕生命の木々であり、あの者においては、悪い実によって〔明らかなのは〕古い背反の根が駆り立てたもの〔actus〕である〔本文が崩れているらしく、動詞を補って解した。ミーニュの脚注は、arbor est vitae と読むこと、また actus を per malos…actus(悪い行いによって)と読むことを挙げ、構文は込み入っているが作者の癖かもしれないと言う〕。
Opus paschale 2.0.173
Namque fructus intelligi evangelica lectio declaravit, ubi Dominus varias diversorum mentes aperiens, ex suis quemque fructibus, id est, ex operibus jussit agnosci, dicens: Ex fructibus eorum cognoscetis eos.
PL 19, 631Bというのは、福音書の朗読が、実が何を意味するかを示した。そこで主は、様々な者たちの多様な精神を明らかにして、それぞれをその実から、すなわち業から見分けるよう命じ、言った。「その実によって、汝らは彼らを知るであろう」。
Opus paschale 2.0.174
Siquidem quanta distantia coelum separatur a terris, ignis ab aquis, lumen a tenebris, pax a bellis, vita nihilominus a sepulcris, tantum magnae remotionis abscessu longius bona discernuntur a malis.
PL 19, 632A実に、天が地から、火が水から、光が闇から、平和が戦いから、また生命が墓から隔たっているほどの距離だけ、善は悪から、大きな隔たりによって遠く分かたれている。
Opus paschale 2.0.175
Duplex etenim semper electio deliberationis nostrae famulatur arbitrio, quo vel dextrum teneamus tramitem, vel sinistrum; non ignari, nec dubii, dextram semitam esse justorum in Abrahae Patriarchae sinu laetantium: laevam vero profundis impiorum suppliciis deputatam.
PL 19, 632B実に、我々の熟慮の自由な決定には、常に二重の選択が仕えており、それによって、右の道を取るか左の道を取るかを決める。我々は、右の小道はアブラハム族長の懐で喜ぶ義人たちのもの、左の小道は不敬虔な者たちの深い苦しみに定められたものと、知らぬわけでも疑うわけでもない。
Opus paschale 2.0.176
Unde nullus ad alterum per tam grande chaos, et abruptae molis immensum valeat transmeare periculum.
PL 19, 632Bだから、誰も、これほど大きな淵〔chaos〕と、切り立った巨塊の測り知れない危険を越えて、他方へ渡ることはできない。
Opus paschale 2.0.177
Haec est igitur nobis libertas optabilis, ut oves et agni summi pastoris si fuerimus digni censeri, torvos mereamur lupi morsus evadere, atque suavissima Christi per pascua largi floris amoenitate gratissima vitam carpere jam securam.
PL 19, 632Bそれゆえ、我々が望む自由とは、もし我々が最高の牧者の羊また子羊と見なされるにふさわしいなら、狼の険しい噛みつきを逃れるにふさわしくなり、キリストのいとも甘美な牧場を通って、豊かな花の最も喜ばしい楽しさの中で、すでに安らかな生命を摘み取ることである。