セドゥリウス5世紀前半

Patristica — 教父文献 日本語対訳 › Patrologia Latina › Vol. 19 › Opus paschale

Liber I, Prooemium 第1巻 冒頭

Sedulius · Opus paschale · PL 19, 553A · 93 sectiones

Opus paschale 1.0.1

1

Cum poetarum studiosa consuetudo gentilium fabulosas carminis nugas nobilium commendet pompa verborum, et sive clamoribus cothurnatae tragoediae, seu ridiculi Getae comica foeditate, vel quibuslibet metricae numeris disciplinae priscorum scelerata temporum gesta, nonnulla etiam probra narrationis arte composita Niliaci papyro gurgitis calamo perarante contradant : cur ego, qui decachordo psalterio inter beati dogmatis choros Davidicae modulationis cantus exercens, spiritualia reverenter dicta respondeo, mirabiles Christi salubresque virtutes pressa voce reticeam, cum veritatis opus arripere, et fidelis instrumenta sermonis dona debeam coelestis gratiae non tacere?

PL 19, 553A

異邦人の詩人たちの熱心な習いは、詩の作り話のつまらぬ戯れ言を、名高い言葉の華やかさで飾り立て、厚底靴の悲劇の叫びによっても、滑稽なゲタ〔喜劇の奴隷の名〕の喜劇の醜さによっても、あるいは韻律の技のどんな拍子によっても、古い時代の罪深い所業を、さらにはいくつかの恥ずべき事柄まで、語りの技で仕立てて、ナイルの流れのパピルスに葦の筆で刻んで伝えている。それなのに、なぜ私は、十弦の竪琴で、福なる教えの合唱隊のなかでダビデの調べの歌を奏しつつ、霊に属する言葉に畏れをもって応える者でありながら、キリストの驚くべき、救いをもたらす力ある業を、声を潜めて黙していようか。私は真理の働きを手に取り、忠実な言葉の道具として〔底本は instrumenta(道具を)。ミーニュの脚注に従い instrumento と読む〕、天の恩寵の賜物を黙してはならないのに。

Opus paschale 1.0.2

2

Nulli siquidem justius humani cordis, et sensus famulatur officium, quam omnipotenti Domino, qui sensus instituit, corda fundavit, ut devota semper Creatori materies proprium non relinquat auctorem, cui fabricam sui juris nec subtrahi convenit, nec perire.

PL 19, 555B

実に、人の心と感覚の務めが仕えるのに、全能の主にまして正しい相手はない。主は感覚を定め、心を据えた。それは、常に創造者に献げられた素材が、自らの作者を見捨てないためである。その作者からは、自らの権利に属する造作が取り去られることも、滅びることもふさわしくない。

Opus paschale 1.0.3

3

Cui ditione perpetua in aethereis arcibus una est cum Patre potentia, par splendoris claritas, communis apicis indivisa sublimitas, honor aequus, eadem virtus, sociale fastigium, regnum temporibus infinitum, jugi semper manens aeternitate principium, sceptri societas, consors gloria, similis et majestas.

PL 19, 555B

彼には、永遠の支配によって、天空の城塞において、父とともに一つの権能がある。等しい輝きの栄光、共有する頂の分かたれぬ高み、等しい栄誉、同じ力、連なる峰、時に限りのない王国、絶え間ない永遠のうちに常にとどまる始まり、王笏の共有、ともにある栄光、等しい威光がある。

Opus paschale 1.0.4

4

Haec est ad salutis domicilium dirigens via, haec firmis gressibus ad paschalia dona panditur semita. Hic nostri ponimus operis fundamenta.

PL 19, 556B

これこそ救いの住まいへ導く道であり、これこそ確かな歩みで復活祭の賜物へ開かれる小道である。ここに我々は、我々の作品の土台を据える。

Opus paschale 1.0.5

5

Huc igitur aegras cuncti mentes advertite, hanc morbis medicinam lethalibus adhibete, quos noxiae disputationis vana serpit intentio, et Attici dogmatis insanabilis disciplina Cecropiae sauciat veneno doctrinae, ut cum vitales auras divinae legis spiramento flagrantes odore gratae suavitatis hauritis, Athenaei paedoris illuviem sensu deinceps puriore linquatis.

PL 19, 556B

だから、諸君はみな、病んだ精神をここへ向けよ。この薬を致命の病に施せ。有害な議論の空しい熱意が忍び寄り、アッティカの教えの癒えがたい学が、ケクロプス〔アテナイの伝説上の王〕の教えの毒で傷つけている者たちよ。それは、神の法の息吹によって好ましい甘美さの香りを放つ命の風を吸い込むとき、アテナイの悪臭の汚れを、以後いっそう清らかな思いで捨て去るためである。

Opus paschale 1.0.6

6

Quid tenebrosis erroribus labyrintheos, Thesidae, circuitis anfractus, et involutis exitu pereunte vestigiis, caligantia caecis ambagibus antra lustratis? quid adhuc labruscam bonae viti praeponitis? quid nitidis saliuncam rosariis antefertis?

PL 19, 557B

テセウスの子孫たちよ、なぜ暗い迷いのなかで、迷宮の曲がりくねった道を巡り、出口が失われて足跡がもつれ、盲目の曲折で暗くかすむ洞窟をさまよい歩くのか。なぜなお、野ブドウを良いブドウの木よりも重んじるのか。なぜ輝くバラ園よりもサリウンカ〔香草〕を選ぶのか。

Opus paschale 1.0.7

7

Quid in lapideis simulacris et aereis figuris inani cultu confidere, ac fana profana, venerando metallica, proderit animos servitute damnare?

PL 19, 557B

石の偶像や青銅の像に、空しい崇拝で頼り、汚れた神殿を金属の物として崇めて、心を隷従に定めることに、何の益があろうか。

Opus paschale 1.0.8

8

Parcite, quaeso, jam parcite squalentibus arenosi pulveris glebis, et sterilium nuda perfrui siccitate camporum; ubi numquam gravidis arva visceribus, laborem sudantis agricolae fecunda norunt relevare mercede.

PL 19, 557B

やめよ、どうか、もうやめよ。砂埃の荒れた土くれを〔頼りにするのは〕、また不毛の野のむき出しの乾きを享受するのは。そこでは、畑が孕んだ腹をもって、汗する農夫の労苦を、実り豊かな報酬で軽くすることを決して知らない。

Opus paschale 1.0.9

9

Nec de cespistis cruenti germinibus toxica lethalis succi nutrimenta vellatis, quae cibis semper amica tartareis vitae nesciunt famulari, sed morti.

PL 19, 558B

また、血に染まった芝土〔底本は cespistis。cespitis(芝土の)の誤植と読む〕の芽から、致命の汁の毒の養いを摘み取るな。それは常にタルタルスの食物に親しく、命に仕えることを知らず、死に仕える。

Opus paschale 1.0.10

10

Quin potius jucunda florei germinis prata et amoenos beatae sedis accessus per liquidos puri fontis latices introite, ubi vitalium seminum divinis aquis animata fecunditas nutrit segetem, revulsa sentium asperitate crescentem, quae nimiae frugis ubertate multiplici, Dei queat esse jam messis, ac spem futurae mercis opperiens, centenis cumulis fructum maximum recondat in horrea.

PL 19, 558B

むしろ、花咲く若芽の楽しい草地と、福なる住処の快い入り口へ、清らかな泉の澄んだ流れを通って入れ。そこでは、命の種の、神の水で活気づけられた豊かさが、棘の荒々しさを引き抜かれて育つ穀物を養っている〔ミーニュの脚注は、この句の区切りをジュレに従うと言い、古い写本は別の読みであったと言う〕。その穀物は、過剰なほどの実りの多様な豊かさによって、すでに神の刈り入れとなりえ、来たるべき報酬の望みを待ち受けつつ、百倍の積みで最大の実りを倉に納めるのである。

Opus paschale 1.0.11

11

Omnipotens individui Deus numinis et aeterni, qui totum sacro nutu contines mundum, qui machinam coeli tuorum digitorum operatione firmasti, et potentis verbi fabricam condidisti, qui rapidam fluctuantis pelagi insaniam limitem terrenae vicinitatis obruere, terminis prohibes constitutis, qui solis radiantis aspectus, et cornigeros lunae vultus diei noctique conterminans, utriusque luminis vices sacrae moderationis libramento dispensas, qui stellarum numerum, potestates, signa, munera, loca, cursus, ac tempora solus colligis, solus agnoscis; qui rudis terrae membra torpentia per diversos motus vivis animasti corporibus, qui hominem fructus arboreos vetita praesumptione mandentem postquam morte condemnas, melioris cibi sacramento resuscitas, et a viperei morsus voluptuosa fallacia potu sanguinis immaculati conservas : qui humani generis nomen, praeter quos custos arca munierat, repentina surgentis diluvii inundatione mersum penitus ac sepultum, ex una rursus progenie multiplicare restitutum, ut mysticae demonstratione virtutis, quod carnis delicta necaverant, fida ligni protectione vallatum, per unum totius mundi baptisma panderes abluendum : illam mihi placidus viam, illam supplici nunc demonstra semitam, quae ad salutaris urbis moenia paucorum dirigit angusto calle vestigia, Hierusalem scilicet civitatem Dominicam, Christi passione nostrum Pascha gestantem, ut per hanc corporalis gratiae hospitalitatem fulgentem, ad illam spiritalis gloriae mereamur patriam pervenire, et sit lucerna pedibus meis verbum tuum, Domine, quo recti fulgor itineris ad illa me florei graminis loca perducat, qua nitidum bonus pastor ovile conservat, qua virginis ovis agnum nivea claritate purissimum grex omnis sequitur candidatus.

PL 19, 559B

分かたれぬ永遠の神威をもつ全能の神よ。汝は聖なる頷きで全世界を保ち、汝の指の働きで天の造りを固め、力ある言葉の造作を据えた〔ミーニュの脚注は、potentis verbi を「力ある言葉の働きによって」と解するか、potenti verbo と読めと言う〕。汝は、波立つ海の激しい狂乱が隣り合う陸の境を覆うのを、定めた限界によって禁じる。汝は、輝く太陽の姿と、角をもつ月の顔を、昼と夜に隣り合わせに割り当て、二つの光の交代を、聖なる節度の秤で配分する。汝は、星々の数、権能、しるし、務め、場所、軌道、時を、ただ汝のみが集め、ただ汝のみが知る。汝は、荒削りの土の動かぬ肢体を、さまざまな動きのうちに、生ける体として活かした。汝は、禁じられた不遜によって木の実をかみ食らう人を、死に定めたのち、より良い食物の秘跡によって甦らせ、マムシの噛み傷の快い欺きから、汚れなき血の杯によって守る。汝は、箱舟という守り手が囲んだ者たちを除いて、湧き起こった洪水の突然の氾濫にまったく沈められ葬られた人類の名を、一つの血統からふたたび増え広がるべく回復させた〔この文には定動詞が無く、本文が崩れているらしい。ミーニュの脚注によれば、ガランディは multiplicas restitutum、あるいは multiplicare statuisti と読もうとする〕。それは、神秘の力の示しによって、肉の罪が死なせたものを、忠実な木の守りに囲まれたまま、全世界の一つの洗礼によって洗われるべきものとして、汝が開くためであった。穏やかに、その道を私に、その小道を、いま願い求める私に示せ。それは、少数の者の足跡を、狭い小道で救いの都の城壁へ導く道、すなわちエルサレム、主の都、キリストの受難によって我々の復活祭を担う都である。それは、体の恩寵のこの輝くもてなしを通って、あの霊的な栄光の故郷に至るにふさわしくなるためである。そして、汝の言葉が私の足のともしびとなるように、主よ。それによって、正しい道の輝きが、私を花咲く草の地へ導き通すように。そこでは、善き牧者が輝く羊の囲いを守り、そこでは、おとめである羊の子羊、雪のような栄光〔claritas〕でこの上なく清らかな子羊に、白衣の群れがみな従う。

Opus paschale 1.0.12

12

Non est via difficilis, si te ducem praebere dignaberis. Omnia tuae subjacent potestati. Omnis tuis imperiis natura succumbit, et in adversas species ac figuras jussu dominante pertransit.

PL 19, 561B

汝が自ら導き手となることをよしとするなら、この道は難しくない。万物は汝の権能のもとにある。あらゆる自然は汝の命令に屈し、支配する命令によって、反対の姿と形へ移る。

Opus paschale 1.0.13

13

Si velis glacialibus segetes annuas flavere temporibus, producit, falcibus agilem hiems pigra messorem.

PL 19, 561B

汝が望むなら、氷の時節にも毎年の穀物が黄色く実るように、動きの鈍い冬が、鎌をもつ機敏な刈り手を送り出すだろう。

Opus paschale 1.0.14

14

Si vernalis plagae tempore cum prima florum palla tellus adoperta resplendet, gravidis vineam pampinis jubeas parturire musteo vinitori, jam nec repudians viscera felicis uvae nectarea, temulentae calcis grata propulsabit injuria.

PL 19, 561C

春の季節に、大地が最初の花の外衣に覆われて輝くとき、汝が、ブドウの木に、新酒を造るブドウ作りのために、重い蔓をもって実を産めと命じるなら、〔ブドウの木は〕もはや拒むことなく、幸いな房の甘露のような内を、酔った踵の喜ばしい仕打ちによって押し出すだろう〔この句は崩れているらしく、主語をブドウの木(vinea)、grata … injuria を手段と取った。ミーニュの脚注は、この一節全体の意味が暗いと言い、古い写本は nam nec repudians と誤ると言う〕。

Opus paschale 1.0.15

15

Cunctorumque temporum vices mutatis fructibus non renuent Creatori servire. Mirabilium siquidem divinorum cana pandit fides indicium, et antiqua patrum testis origo priscorum.

PL 19, 562A

すべての時節の巡りは、実りを変えて、創造者に仕えることを拒まないだろう。実に、神の驚くべき業の証しを、白髪の信仰が示し、古い先人たちの証人たる起源もそれを示す。

Opus paschale 1.0.16

16

Nec abolenda saeculis aevo senescente transactis immortalia coelestium virtutum signa perdurant.

PL 19, 562B

天の力ある業の不滅のしるしは、世が老いて時代が過ぎ去ろうとも、消し去られることなく続いている。

Opus paschale 1.0.17

17

Ex quibus metu trepidantis ingenii pauca saltem audaci relatione perstringere vix nostris animis et cordi permittimus imbecilli, ut silvam magnae densitatis ingrediens, aliquos enitar extrema digitorum summitate ramos attingere.

PL 19, 562B

そのうち、わずかなりとも大胆な叙述で手短に述べることを、我々は、震える才の恐れのゆえに、我々の心と弱い胸に、ほとんど許さない。それは、非常に茂った森に入りつつ、指先の端で、いくつかの枝に触れようと私が努めるためである。

Opus paschale 1.0.18

18

Nam etsi humano corpori centum simul ora suppeditent, centenisque linguarum motibus vox ferrea clamare non cesset, quis cuncta valeat expedire, quorum numeris nec astra coeli densissima, nec bibula maris arena conveniat?

PL 19, 562B

たとえ人の体に百の口が同時に備わり、百の舌の動きで鉄の声が叫び続けたとしても、誰がそのすべてを述べ尽くせようか。その数には、天のいと密な星々も、海の水を吸う砂も及ばないのに。

Opus paschale 1.0.19

19

Ex quo in claram rerum faciem confusa materies, quae chaos dicta est, Verbo fabricante, surrexit.

PL 19, 562B

〔これらの業は〕混沌と呼ばれる混乱した素材が、言葉が造り出すことによって、万物の明らかな姿へと立ち上がった時から〔始まる〕。

Opus paschale 1.0.20

20

Enoch Deo gratissimus, et dilectus vivacem gloriam consecutus, per innumeros annorum cursus humanae modum naturae transgrediens, nascendo terrae munus implevit, sed morti miraculum, cui subtractus est, concitavit.

PL 19, 562C

エノクは神にいとも喜ばれ、愛されて、生き続ける栄光を得、数えきれない年の巡りを通じて、人の本性の限度を超えて生き、生まれることで地への務めを果たしたが、自らがそこから取り去られた死に、奇跡〔を見る驚き〕を引き起こした。

Opus paschale 1.0.21

21

Marcebant Sarae jam senectute membra languentia, et grandaevo situ sanguis exstinctus annosi corporis venas desperatae prolis sterilitate damnaverat, cum senioris viri fecundata connubio, sinum gelidi repente ventris extendit, et tumidis novo partu praecordiis natum sera felicitate progenitum, in spem futurae gentis, et populi ad lactei potus ubera mater tremebunda suspendit, quem genitor munus obtulit Deo, cujus fuerat in desperatione promissio.

PL 19, 563B

サラの肢体は老いのためすでにしぼんで衰え、古びた衰えのなかで血は冷え〔底本は行末で san-is と分かれる。ミーニュの脚注は sanis を誤りとし、sanguis と読む〕、年を経た体の血管を、望み絶えた子孫の不妊が定めていた。そのとき、より年長の夫との結婚によって孕んで、冷えた胎の懐を突然広げ、新しい出産に胸を膨らませて、遅い幸いによって生まれた子を、来たるべき民の望みのために、震える母が、乳の飲み物の乳房に吊るした。その子を父は贈り物として神に献げた。その神の約束は、絶望のさなかに与えられていたものである。

Opus paschale 1.0.22

22

Stetit puer ad jugulum, et factus est aries in holocaustum. O sancti mens intemerata Pontificis! humana respuit, divina prospexit, filio dum vitam denegat, acquisivit. Abraham gladium protulit, ut feriret, et Dominus sacrificium sibi mutavit, ut filium non feriret.

PL 19, 564B

子は喉元に立ち、雄羊が焼き尽くす献げ物となった。ああ、聖なる祭司〔pontifex〕の汚れなき心よ! 人のことを退け、神のことを見通し、子に命を与えまいとしつつ、かえって命を得た。アブラハムは打つために剣を抜き、主は、子を打たせないために、献げ物を自分のために替えた。

Opus paschale 1.0.23

23

Grande scilicet gerebatur in hac parte mysterium, ut pro humani generis vita sponte se Christus mitis Agnus offerret ad victimam.

PL 19, 564B

この件では、実に大いなる奥義が行われていた。人類の命のために、柔和な子羊キリストが、自ら進んでいけにえとして身を献げるという。

Opus paschale 1.0.24

24

Loth peritura fugiebat ex Sodoma, cujus uxor incautae praesumptionis audacia, dum respicit, quae evasit, mutata salis remansit in statua, non pro sapientia, sed pro poena.

PL 19, 565A

ロトは滅びゆくソドムから逃れていたが、その妻は、不用意な思い上がりの大胆さで、逃れたものを振り返るうちに、塩の像に変えられて残った。知恵のためではなく、刑罰のために。

Opus paschale 1.0.25

25

Nullus enim ad contempta semel mundi discrimina praecipiti rursus cupiditate conversus jucundae salutis laetitia perfruetur.

PL 19, 565A

一度軽んじた世界の危険へ、逸る欲望でふたたび向き直る者は、誰も、楽しい救いの喜びを享受しない。

Opus paschale 1.0.26

26

Nec enim dignus est arator ille ventura fructuum fertilitate gaudere, qui sulcum vomeris recto cursu formandi retrorsi vultus aversione confundens, praeteriti laboris ordinem dissiparit.

PL 19, 565B

来たるべき実りの豊かさを喜ぶにふさわしい農夫は、鋤の刃の溝をまっすぐな進みで形づくる最中に、背後へ向けた顔の背き〔retrorsi。ミーニュの脚注は retrorsum かと疑う〕でそれを乱し、過ぎた労苦の秩序を散らした者ではない。

Opus paschale 1.0.27

27

Rubus innocuis quondam ignibus involutus, non ardens videbatur ardere, cujus materies nec incendiis alimenta praestabat, nec circumfusi caloris igne correpta, detrimentis exusti roboris subjacebat.

PL 19, 566A

かつてイバラの茂みは、害のない火に包まれ、燃えずに燃えているように見えた。その素材は火に養分を与えることもなく、周りに注がれる熱の火に捕らえられて、焼かれた丈夫さの損失を被ることもなかった。

Opus paschale 1.0.28

28

Ita divini fomitis temperabatur attactus, ut blandiente ramis aestuantibus flamma, splendor in frondibus cerneretur esse, non poena.

PL 19, 566A

神の火種の触れ方はそのように和らげられていたので、燃える枝に炎がやさしくじゃれつき、葉のあいだには、刑罰ではなく輝きがあるのが見えた。

Opus paschale 1.0.29

29

Mitis virgae natura tractabilis in immitem et intractabilem mutata est draconem, qua vipereos motus tam sinuoso flexu volumina, quam trisulcas vibrando linguas exercens, geminos inimicae fraudis angues absorbuit, atque propriam virgulti speciem rigida rursus mutatione suscepit.

PL 19, 566B

柔和で扱いやすい杖の本性は、獰猛で扱いがたい竜に変わった。その杖は、マムシのような動きを、曲がりくねる曲がり方でとぐろの輪にも、三つ又の舌を震わせることにも働かせつつ、敵意ある欺きの二匹の蛇を呑み込み、ふたたび堅い変化によって、小枝の本来の姿を取り戻した。

Opus paschale 1.0.30

30

Per media marinis fluctibus profunda latentia revolutis in geminum latus undis, et aequorea divinitus aedificatione suspensis, pedestris turba transivit, stetit undique pontus ut murus, et cognati gurgitis spoliata velamine tellus permansit nuda, donec populus pelago gradiens absente per pelagus, vestigiis hospitam peregrinis aquosae viam carperet siccitatis.

PL 19, 567A

海の波に隠れていた深みのただ中を、波が両側へ巻き返され、神の力で海の造りとして吊り上げられたとき、徒歩の群衆が渡った。海は四方で壁のように立ち、同族の淵の覆いを剥がれた大地は、民が海の中を歩みつつ、海が不在のまま海を通って、異国の足跡で、客を迎える水の乾きの道をたどり終えるまで、裸のままとどまった。

Opus paschale 1.0.31

31

Mutavit natura semitam, jussa paululum relaxare constantiam, et innumera lubrici salis campos multitudo transgressa, rude baptismatis mysterium nesciendo gerebat, quae per aquarum freta salubria, duce Christo, transiverat.

PL 19, 567B

自然は小道を変え、しばし確固さをゆるめるよう命じられた。数えきれない群衆が、滑りやすい塩の野を渡り、知らぬままに、未熟な洗礼の奥義を担っていた。彼らはキリストを導き手として、救いの水の海峡を渡ったのである。

Opus paschale 1.0.32

32

Ita denique propheta cecinit, illa significans : Vox Domini super aquas multas. Vocem igitur verbum dici quis dubitat?

PL 19, 567B

実に、預言者は、そのことを指して次のように歌った。「主の声は多くの水の上にある」。それゆえ、声が言葉と言われることを誰が疑うだろうか。

Opus paschale 1.0.33

33

Verbum autem Christum esse quis abneget? qui veteris, ac novi conditor Testamenti immensam primae legis abyssum suo patefecit adventu, quatenus recentiore doctrina, tamquam remotis undarum molibus intimis, ac profundis, sequens aetas nil periculi formidans per callem planae libertatis incederet jam secura.

PL 19, 567B

言葉がキリストであることを、誰が否むだろうか。彼は旧約と新約の創設者であり、自らの到来によって、第一の律法の限りない深淵を開いた。それは、より新しい教えによって、あたかも水の底深くにある大きな塊が取り除かれたかのように、後に続く時代が、危険を何ら恐れることなく、平らな自由の道をすでに安らかに進むためである。

Opus paschale 1.0.34

34

Quid ejusdem plebis catervas innumeras in desertis terrarum spatiis, et totius victus sterilitate damnatis, cibos angelicos, panemque coelestis gratiae referam consecutas?

PL 19, 568B

あらゆる食物の不毛に定められた荒れ地の広がりの中で、同じ民の数知れぬ群れが、天使の食物、天の恩寵のパンを得たことを、私はどうして語ろうか。

Opus paschale 1.0.35

35

Ubi nectareus aethereae majestatis nimbus irrorans populo dapes ex pluviis, et copiosas ex imbribus escas effudit.

PL 19, 568B

そこでは、天空の威光の、ネクタルのごとき雲が露を降らせ、民に雨から宴を、にわか雨から豊かな食べ物を注いだ。

Opus paschale 1.0.36

36

Per squalentia rursus violentis arva fervoribus sitiens aestuabat exercitus, qua familiari semper ardore negatis fontibus, jacens terra languebat, qua spem bibendi pariter, ac vivendi deficiens aquarum natura subduxerat, cum stupentis saxi visceribus torpor inclusus spumantem subito fluctuanti caute redundavit in laticem, siccaeque jejuni marmoris venae potum cunctis vomuere multiplicem.

PL 19, 568B

また、荒れ果てた野を通って、猛烈な暑さの中、軍勢は渇いて燃えていた。そこでは、常の灼熱〔ardore。ミーニュの脚注によれば編者が ardoris を改めた読み〕のために泉が拒まれ、大地は横たわって衰え、水の本性が飲む望みとともに生きる望みをも取り去っていた。そのとき、凝り固まった岩の内に閉じ込められていた麻痺が、突然、泡立つ水となって、揺れる岩からあふれ出し、乾いて飢えた大理石のような岩の脈は、すべての者に豊かな飲み物を吐き出した。

Opus paschale 1.0.37

37

His tribus ergo rebus jam magna sui nuntians sacramenta mysterii Christus erat in pelago, Christus in pane, Christus in saxo.

PL 19, 569B

それゆえ、これら三つのことにおいて、キリストは、自らの奥義の大いなる秘義をすでに告げ知らせていた。キリストは海の中に、キリストはパンの中に、キリストは岩の中にいた。

Opus paschale 1.0.38

38

Asella, vile pecus, ac stolidum, angelicae potestatis visione perterrita, sessorem verbis alloquitur, et rudentis linguae clamor inconditus humanae vocis affatibus explicatur.

PL 19, 569B

雌の驢馬は、卑しく愚かな家畜であるが、天使の力の幻に恐れおののいて、乗り手に言葉で語りかけ、いななく舌の粗野な叫びは、人の声の語りに解き明かされた。

Opus paschale 1.0.39

39

Sol in medio coeli cacumine rapidos anhelantis flammae cursus infrenans contra Gabaon per insolitas diei moras dilato vespere lucem fixus astrinxit.

PL 19, 569B

太陽は、天の中ほどの頂で、あえぐ炎の速い走りを手綱で抑え、ギブオンの方で、昼の異例の遅れによって夕べを延ばし、静止して光を引き留めた。

Opus paschale 1.0.40

40

Nec luna suis legibus mota pigrae stationis limen excedens, ordinem consueti gressus exercuit, donec gladius victoris exercitum hostilem funditus amputaret coelestis auxilii conjuratione.

PL 19, 569B

月もまた、自らの法に動かされて緩慢な停止の敷居を越え出ることなく、常の歩みの順を進めなかった。勝利者の剣が、天の助けの盟約によって、敵の軍勢を根こそぎ断ち切るまでである。

Opus paschale 1.0.41

41

Virtuti famulantia denique videbant ipsa jam sidera, per similis vocabuli sacramentum, Jesum Dominum, nomine praecedente, venturum.

PL 19, 570B

実に、力に仕える星々さえも、類似の名の秘義によって、名が先立つかたちで、主イエスが来たるべきことを、すでに見ていた〔ヨシュアの名が先立つことを言うと解した〕。

Opus paschale 1.0.42

42

Heliam praeter naturae dispositum corvi diurnis epulis transegerunt, alesque voracis rostri rapacitati subjectus, qui facilem praedam cavo gutturi subministrat, jejunis morsibus escam deferebat illaesam.

PL 19, 570B

エリヤを、自然の定めに反して、カラスたちが日ごとの食事で養った。貪欲なくちばしの略奪に従う鳥は、たやすい獲物を空洞の喉に供する者であるが、飢えた口に傷のない食べ物を運んだ。

Opus paschale 1.0.43

43

Nunc Heliae bonus, ac fidus, qui Noe quondam malus, ac perfidus, in terris abluit culpam, in aquarum inundatione contractam.

PL 19, 570B

今や、エリヤには善良で忠実であり、かつてノアには悪く背信であった〔カラス〕が、地上で、水の氾濫によって負った咎を洗い流す。

Opus paschale 1.0.44

44

At ille plenus existens, postquam miracula terris plura monstravit, suaque dignum successione per spiritum velut haereditariam largitatem propriae virtutis munus transtulit in amicum, flammeis raptus equis, et curribus per illos clarae serenitatis excessus, qua levior puri tramitis via nullos in aethereo campo ferventis rotae sulcos orbita demergente conservat, dexteriora majoris spatii sic petivit, ut triumphi coelestis axe resplendens, humani limitis metam longa fretus vivacitate contemneret.

PL 19, 570B

だが彼は、〔神に〕満ちており、地に多くの奇跡を示した後、自らの後継にふさわしい友に、霊によって、いわば世襲の賜物として、自らの力の贈り物を移した。そして炎の馬と戦車にさらわれ、晴朗な空のあの昇りを通って、より軽い清らかな道が、天空の野に、燃える車輪の軌道が沈める轍を一つも残さない所を、より広い空間の右の方へと向かい、天の凱旋の車軸に輝きつつ、長い命に頼って、人の限りの目印を軽んじた。

Opus paschale 1.0.45

45

Quam bene vocabulo pariter, conveniente ac merito Heliae claritati, vel nomini fulgentis semitae majestas arrisit! Cui si Graeco sermone queat una per accentum littera commutari, sol specialiter exprimi videatur.

PL 19, 571B

輝く道の威光は、名においても等しく、ふさわしく当然のこととして、エリヤの栄光に、あるいはその名に、何とよく微笑んだことか〔文の係りは定かでない。fulgentis semitae を majestas に係る属格、claritati と nomini を arrisit の与格と取った〕。もしギリシア語で、アクセントによって一字が変えられうるなら、〔その名は〕特に太陽を表すと見えよう。

Opus paschale 1.0.46

46

Ezechiae, regi justissimo, in extremis vitae terminis constituto, quindecim Dominus sua pietate, vel jure annos addidit ad salutem, mortisque claudens patefacta jam limina, vitam in occasu languentem ad ortus revocavit originem.

PL 19, 571B

ヒゼキヤ、いとも義しい王が、命の最後の限りに置かれたとき、主は、自らの慈しみ、あるいは権利によって、救いのために十五年を加え、すでに開かれていた死の敷居を閉ざして、日没に衰えていた命を、日の出という起源へ呼び戻した。

Opus paschale 1.0.47

47

Jonas in marinos fluctus anxiae puppis trepidatione jactatus, uteroque sorbentis ceti reconditus, non sensit aquas in pelago constitutus, vitale scilicet sepulcrum, ne moreretur, ingressus, tutusque mitissima sub voraci ventre custodia, depositum videbatur esse, non praeda, hostilique salubrius protectione servatus, venit ad terram vomitu, non carina. Cui facto diversitate contrario nauta feritatem praebuit, fera navigium ministravit.

PL 19, 572B

ヨナは、不安に揺れる船の動揺によって海の波に投げ出され、呑み込む大魚の腹に隠された。海の中にいて水を感じなかった。死なないために、命の墓に入ったのである。貪り食う腹の下の、最も穏やかな保護に守られ、獲物ではなく預かり物と見え、敵意の守りによってかえって救いをもって保たれ、吐き出されることによって陸に着いた。船によってではない。この出来事に対し、逆の取り合わせで、水夫は獰猛さ〔feritatem。ミーニュの脚注によれば、古い写本は veritatem(真実)と書き、ジュレが feritatem と正した〕を示し、獣は船を供した。

Opus paschale 1.0.48

48

Cum, spirante coelitus Deo, trium puerorum una cordis intentio Babylonia sacra contemneret penitus, ac negaret, durumque mortis exitium tyrannicae legis atrocitate susciperet, cujus rabies Achaemenii furoris igne succensa, torrentem fornacis propriae superabat ardorem, rogo vincti traduntur in medio, pyra juvenes non audente contingere, qui tantum corde ferventes vicerunt imaginem poena deferente supplicium.

PL 19, 572B

神が天から息吹を与える中、三人の若者の一つの心の志が、バビロニアの祭儀を全く軽んじて拒み、暴君の法の苛烈さによる死の過酷な滅びを引き受けたとき──その狂暴はアカイメネスの怒りの火に燃え立ち、自らの炉の燃えさかる熱をも上回っていた──若者らは縛られて火刑の薪の真ん中に引き渡された〔ミーニュの脚注は traduntur を truduntur(突き落とされる)と読むことを示唆する〕が、薪の火は彼らに触れようとしなかった。彼らは心だけで燃え、刑罰が差し出す責め苦という像に打ち勝った〔底本は imaginem。ミーニュの脚注は imagineum(像のごとき)と読むことを勧める〕。

Opus paschale 1.0.49

49

O quanta est credentibus salus, cum gloria flammis fidei plus candentes, restincta torpuit vis camini!

PL 19, 573B

ああ、信じる者にとって何と大きな救いか。栄光のうちに、信仰の炎でいっそう白熱する者たちを前にして、炉の力は消えて鈍った。

Opus paschale 1.0.50

50

Auctor igitur tam nefandi judicii dignum factis supplicium non evasit. Nam qui vecordi raptus insania, humanae pietatis jura despexerat, ferino vixit ritu per silvas, et consortia pecudum sectatus agrestia, aulici deliciosa convivii pastus feno, potatus fluvio permutavit, quem sub hujus deformitatis aspectu hirsutum silvis et montibus septem viderunt tempora pervagatum.

PL 19, 574A

されば、かくも忌まわしい裁きの張本人〔ネブカドネツァルを言う〕は、その行いにふさわしい刑罰を免れなかった。実に、狂気の乱心にさらわれて人の情愛の法を軽んじた者は、獣のごとく森の中に生き、家畜の野の交わりを追い求め、宮廷の豪奢な宴の食を、飼い葉を食い、川の水を飲むことに替えた。この醜さの姿のまま、毛むくじゃらで森と山をさまよう彼を、七つの時が見た。

Opus paschale 1.0.51

51

Nec minus Darii postmodum regnatoris dum praeteritam furor imitatur insaniam, Daniel, Hebraeorum decus amplissimum, cum feris jejunio stimulatis includitur, et simplicis animae corpus innoxium saevius vorandum morsibus deputatur; bellua tamen facta mitis et placida, ne sanctos artus insano dente laceraret esuriens, coepit amare jam famem, vultusque terribilis rabies mollita submittens, atque in saevis faucibus ira blandior conquiescens, genuinae feritatis immemores praedam servare docuit tunc leones.

PL 19, 575A

その後、王ダレイオスも劣らず、その狂暴が先の狂気を真似る〔imitatur。ミーニュの脚注(592A)によれば、編者が imitatus を改めた読み〕とき、ヘブライ人の最も大いなる誉れダニエルは、飢えに駆り立てられた獣たちとともに閉じ込められ、素朴な魂の罪なき体は、いっそう残酷に牙で貪られるよう定められた〔deputatur。同じ脚注によれば、編者が deputatus を改めた読み〕。しかし獣は柔和で穏やかになり、飢えたまま狂った歯で聖なる肢体を裂くことのないよう、飢えをさえ愛し始め、恐ろしい顔の猛りは和らいで下を向き、荒々しい喉の中で怒りはなだめられて静まり、生来の獰猛さを忘れた獅子たちに、そのとき獲物を取っておくことを教えた。

Opus paschale 1.0.52

52

Dic, ubi post talia tuae sunt leges, pertinax o natura, quis toties tibi jura subtraxit? quis translatum nescire virum jussit infernum, sterili matri fecundam praestitit senectutem, ad aram sponte compulit venire pecudem, muliebrem effigiem in salis simulacrum convertit, ramos incendiis aestuantes non ardere monstravit, virgultum solvit in colubrum, per marinos fluctus pedestres patefecit incessus, pluentibus nimbis nectareum manna diffudit, ex arentibus saxi visceribus undas ejecit, ora mutae quadrupedis humana fari verba permisit, elementa defixis cursibus longa statione suspendit, volucrum ministeriis hominem pavit, et in coelum corusci equitatus axe per duxit, morienti jam regi tria lustra donavit, feri praedonis in utero portum dedit esse naufrago, rore sidereo puerorum membra proluit in camino, regem vagum dumosa per pascua feris ac pecoribus fecit esse convivam, leones praedae parcere, et rapinam docuit non amare?

PL 19, 575B

言え、頑固な自然よ、このようなことの後、汝の法はどこにあるのか。誰が幾度も汝から権利を奪ったのか。誰が、移された男〔エノクを言う〕に冥界を知らぬよう命じ、不妊の母に豊かな老年を与え、家畜を自ら祭壇に来させ、女の姿を塩の像に変え、火で燃える枝が燃えないことを示し、灌木を蛇に解き、海の波を通って徒歩の歩みを開き、降る雲からネクタルのようなマナを注ぎ、乾いた岩の内臓から水を迸らせ、物言わぬ四つ足の口が人の言葉を語ることを許し、諸元素を、走りを止めて長い停止のうちに宙づりにし、鳥の奉仕で人を養い、輝く騎馬の車軸で天へ導き〔底本は per duxit と分けて刷る。perduxit と読む〕、死にゆく王に三つの五年期〔十五年〕を与え、獰猛な略奪者の腹の中に、難破した者のための港があるようにし、星の露で炉の中の若者らの体を洗い、さまよう王を、イバラの牧場を通して、獣や家畜の食卓仲間とし、獅子に獲物には手をつけぬことを教え、略奪を愛さぬことを教えたのか。

Opus paschale 1.0.53

53

Nempe rerum conditori omnium, cujus cuncta, seu nota, seu latentia verbi constant machinis fabricata, sui operis subjacent fundamenta, et sequitur jubentis imperium creatura, quacumque nutu naturae traxerit divinae sententia.

PL 19, 577A

実に、万物の造り主に、その言葉の仕組みによって、知られたものも隠れたものも、すべてが造られて成り立っている者に、自らの業の土台は従い、命ずる者の命令に被造物は従う。神の本性の定めが、頷き一つでどこへ引こうとも〔naturae divinae を sententia に係る属格と取った〕。

Opus paschale 1.0.54

54

Heu! miseri, qui vanis cultibus inclinati stultum sinistri cordis officium sculptis a se simulacris impendunt, factoremque proprium relinquentes, suae manus venerantur effigies, qui furor est, quae tanta menti ludit insania, ut turpem volucrem, obscenissimum bovem, tortum draconem, et semihominem canem homo integer membris adoret, et solem nonnulli nebulosis mentibus obcaecati rerum genitorem illa volunt opinione censeri, quia terrarum tractus, et spatia clarae serenitatis luce perfundens, coeli plagas, ac sidera flammigera lustrare velocitate non cessat; cum ab ipsa potius instabili mobilitate, quam rapidis discursibus vagus ignis exercet, officium constet esse, quam dominum.

PL 19, 578A

ああ、哀れな者たちよ。空しい祭儀に傾き、邪な心の愚かな務めを、自分たちが刻んだ偶像に捧げ、自らの造り主を捨てて、自分の手の像を崇める。何という狂気か、これほどの狂乱が心を弄ぶとは〔底本は menti。ミーニュの脚注は mentes(諸々の心を)と読むことを示唆する〕。五体満足の人間が、醜い鳥、いとも醜悪な牛、とぐろを巻く竜、半人の犬を拝むとは。また、曇った心に盲いた幾人かは、太陽が万物の生みの親と見なされることを、その考えによって望む。大地の広がりと空間を晴朗な光で満たし、天の領域と炎の星々を速やかに巡ることをやめないからである。しかし、さまよう火が急速な巡行のうちに行うその不安定な動きそのものから、それが主であるよりもむしろ務め〔を果たすもの〕であることは明らかである。

Opus paschale 1.0.55

55

Quippe certo dispensationis ordine custodito, nunc oritur, nunc ad occasum horis vergentibus inclinatus, vices cum nocte partitur.

PL 19, 579B

実に、定まった配剤の順を守って、あるときは昇り、あるときは時が傾くにつれて没へと下り、〔太陽は〕夜と順を分け合う。

Opus paschale 1.0.56

56

Nec ubique semper est constitutus, quique nulla nascentis vidit mundi primordia, nisi peracto sine sole die jam gemino, providus cum conditor a tertiae lucis instituisset radiare principio.

PL 19, 579B

また、どこにでも常にあるのではなく、生まれつつある世界の始まりの何ひとつも見なかった者である。すでに二日が太陽なしに過ぎたのち、先見の造り主が、三日目の光の初めから輝くよう定めたときでなければ〔見なかった〕。

Opus paschale 1.0.57

57

Sic etiam lunae supervacua plerique vota dependunt, quam crescere semper, ac minui praefinitis mensium temporibus intuentur. Sic stellis quoque litare non desinunt, quae depulsae noctis abscessu matutinae lucis vultibus effugantur.

PL 19, 579B

同様に、多くの者は月にも空しい願いを捧げる。それが満ち、また欠けるのを、定められた月々の時に常に見ているのに。同様に、星々にもいけにえを捧げることをやめない。それは去りゆく夜の退きとともに追われ、朝の光の面前で逃げ去るのに。

Opus paschale 1.0.58

58

Hic aquarum cultor est, ille flammarum. Sed species, sibi natura contrarias, non audent inimicas efficere, ne propiore discordia aut ignis ardentior latices debiliores exsiccet, aut impar undis ingentibus rogus subito moriatur exstinctus.

PL 19, 580B

ある者は水を崇め、ある者は炎を崇める。だが、本性として互いに対立する種を、敵とすることは、あえてしない。近い争いのために、いっそう強い火が弱い水を乾かすか、あるいは釣り合わぬ火刑の薪が大水に突然消されて死ぬことを恐れるからである。

Opus paschale 1.0.59

59

Alius arboreis radicibus aras instituens, dapes apponens, ramos, ac robora flebiliter orare non cessat, ut natos, domos, rura, conjugium, famulos, censumque custodiant.

PL 19, 580B

別の者は、木の根に祭壇を設け、供え物の宴を置き、枝と幹に、子らと家と畑と婚姻と召使いと財産を守るよう、涙ながらに祈ることをやめない。

Opus paschale 1.0.60

60

Lignee, ligna quid obsecras? surdis operam dependis exclamans, a mutis responsa nihil auditurus exspectas.

PL 19, 580B

木の者よ、汝は木に何を乞うのか。聾者に叫んで労を費やし、物言わぬものから答えを待つが、何も聞けないだろう。

Opus paschale 1.0.61

61

Quae domorum constantiam illa tantum ratione sustentant, si securibus amputata, pendentia culmina tecti suffulciant, aut focis adhibita sumendis dapibus famulentur accensa.

PL 19, 580B

それらは、家々の安定を、ただ次の理由でのみ支える。斧で切り取られて、垂れ下がる屋根の棟を下から支えるか、あるいは炉に置かれ、火をつけられて、食する食事に仕えるかである。

Opus paschale 1.0.62

62

Nonnulli dementius olerum veneratores existunt, et in hortis numina rigantes arentia transplantatorum se deorum edocent veros esse cultores.

PL 19, 581A

ある者たちはいっそう愚かにも野菜の崇拝者となり、庭で神威に水をやりつつ、乾きゆく、移し植えられた神々のまことの崇拝者であることを自ら示している。

Opus paschale 1.0.63

63

Sed plura de talibus jam referre pudet, ne in sanctae religionis pagina dum numerosos stultitiae castigamus errores, aut lilia nimio decore mollissima rubus asper exurat, aut per violaria florentis campi purpurea, carduus, et spinosis armatus aculeis paliurus exsurgat.

PL 19, 581A

だが、このような者たちについてさらに語るのは、もはや恥ずかしい。聖なる宗教の頁において、愚かさの数多くの誤りを我々が罰する間に、荒いイバラが、過ぎた美しさのゆえにこの上なく柔らかなユリを焼き尽くすか、あるいは花咲く野の紫のスミレ畑に、アザミと、棘の針で武装したハマナツメが生え出るかすることのないように。

Opus paschale 1.0.64

64

Igitur increpando jam satis est, qui humanis erroribus coli monstra derisimus, vel potius tales actus miserando deflevimus.

PL 19, 581B

されば、人の誤りによって怪物が崇められることを嘲笑した、いやむしろそのような行いを憐れんで嘆いた我々には、叱責はもはや十分である。

Opus paschale 1.0.65

65

Nunc per incoepti juvat ire tramitis institutum, montemque sublimem firmo gradu conscendere, atque ad urbem, nostrae libertatis auctorem, totarum virium studio pervenire.

PL 19, 581B

今は、始めた道の定めを進み、高い山を確かな足取りで登り、我々の自由の創始者である都に、全力の熱意をもって至ることが喜ばしい。

Opus paschale 1.0.66

66

Ipsa denique tranquillae domus est pacis, ipsa tutum salutis habitaculum, ipsa perpetuum libertatis obsequium.

PL 19, 582A

実に、その〔都〕こそが静かな平和の家であり、その〔都〕こそが確かな救いの住まいであり、その〔都〕こそが永続する自由への奉仕である。

Opus paschale 1.0.67

67

Si enim de terrena mortalis habitaculi civitate, et a mortali fabricatore fundata Poeta saecularium ita cecinit litterarum, Et quae tanta fuit Romam tibi causa videndi?

PL 19, 582A

実に、死すべき住まいの地上の都、死すべき造り手によって建てられた都についてさえ、世俗の文芸の詩人はこう歌ったのである。「そして、汝がローマを見るのに、これほどの理由は何であったか」〔ウェルギリウス『牧歌』1.26–27〕。

Opus paschale 1.0.68

68

Libertas... quanto magis coelestium in civitate regnorum, quam Deus Dominus instituit fabricator, jura perpetuae libertatis esse credemus! de qua vates ait spiritualium canticorum, Aedificans Hierusalem Dominus, et in sequenti nihilominus psalmo similiter explanavit, Lauda, Hierusalem, Dominum, lauda Deum tuum, Sion, quoniam confortavit seras portarum tuarum, benedixit filios tuos in te, qui posuit fines tuos pacem, etc. Audiamus ipsum quoque rerum omnium conditorem in Evangeliis suis, sacrosancto sermone cujus esse memorarit hanc urbem : Dico autem vobis, non jurare omnino neque per coelum, quia thronus Dei est, neque per terram, quia scabellum est pedum ejus, neque per Hierosolymam, quia civitas magni regis est (Matth. V, 34 seqq.) .

PL 19, 582B

「自由が……」。そうであれば、まして、天の王国の都において、主なる神が造り手として設けたその都において、永続する自由の法があると、我々は信じるであろう。その都について、霊の歌の預言者は言う。「エルサレムを建てる主」。そして次の詩篇においても、同様に説き明かした。「エルサレムよ、主を讃えよ。汝の神を讃えよ、シオンよ。〔主は〕汝の門のかんぬきを強め、汝のうちで汝の子らを祝福し、汝の境を平和とした」等。万物の造り主自身が、その福音書の中で、この都が誰のものであると神聖な言葉で述べたかを、我々は聞こう。「私は汝らに言う。いっさい誓ってはならない。天によっても、それは神の玉座だからである。地によっても、それはその足台だからである。エルサレムによっても、それは大王の都だからである」(マタイ5:34以下)。

Opus paschale 1.0.69

69

Tamquam si diceret mea, qui apertius dissimulavit exprimere, ut humilitate sermonis culmen suae panderet majestatis. Ita enim cum doceret, admonuit dicens : Tollite jugum meum super vos, et discite a me, quia mitis sum, et humilis corde (Matth. XI, 29) .

PL 19, 583B

あたかも「私のものだ」と言うかのようである。彼があからさまに言うことを避けたのは、言葉のへりくだりによって、自らの威光の高みを示すためである。実にこのように教えたとき、彼は戒めて言った。「私のくびきを汝らの上に負え。そして私から学べ。私は柔和で、心のへりくだった者だからである」(マタイ11:29)。

Opus paschale 1.0.70

70

Hic est, ubi regia fulvis aula tholis irradiat, ubi petens accipit, quaerens invenit, pulsanti mox panditur. Hic ille, pretiosus enim lapis, qui ab aedificantibus reprobatus in anguli nitet capite constitutus. Cujus onus nimis leve sentitur, cujus jugum suave plurimum comprobatur.

PL 19, 584A

ここは、王の広間が黄金の円天井で輝き、求める者が受け、探す者が見いだし、叩く者にはすぐに開かれる場である。ここに、あの、実に尊い石がある。建てる者らに捨てられたが、隅の頭に据えられて輝く。その荷はきわめて軽く感じられ、そのくびきはこの上なく心地よいと証明される。

Opus paschale 1.0.71

71

Igitur per digesta quaedam veteris Testamenti miracula retulimus, quaenam Pater Filii consortio, sanctoque Spiritu secum gesserit constituto.

PL 19, 584B

されば、我々は、旧約の整えられた幾つかの奇跡を通じて、父が、子との共なる働きにより、聖なる霊を自らとともに据えて、何を成したかを語った。

Opus paschale 1.0.72

72

Per digesta similiter quaedam novi Testamenti miracula referemus, quaenam Filius paterno consortio, sanctoque Spiritu secum gesserit constituto, ut deitatis una potentia inseparabili semper virtute conspicua, et simplici majestate sit triplex, et triplici majestate sit simplex.

PL 19, 584B

同様に、新約の整えられた幾つかの奇跡を通じて、子が、父との共なる働きにより、聖なる霊を自らとともに据えて、何を成したかを語ろう。それは、神性の唯一の権能が、分かたれぬ力によって常に際立ち、単一の威光によって三重であり、三重の威光によって単一であるためである。

Opus paschale 1.0.73

73

Haec est vera fides, et firma credulitas. Hanc salutem infelix Arrius habere contempsit, qui, per devios curvi callis anfractus dum rectum nititur iter avertere, tetram delapsus in foveam, caligantis tartari secutus tenebrosa est, tam sensu vacuus, et inanis, quam tempore justi supplicii ventre quoque vacuus fusis visceribus exspiravit.

PL 19, 585B

これこそ真の信仰、堅固な信心である。この救いを、不幸なアレイオスは持つことを軽んじた。彼は、曲がった小道の迷う屈曲を通って、まっすぐな道をそらそうと努める間に、忌まわしい穴に落ち込み、暗黒のタルタルスの闇に従った。思いにおいて空虚で空であったのと同じく、正しい罰の時には、内臓が流れ出て、腹もまた空になって息絶えた。

Opus paschale 1.0.74

74

Demens, qui paternae divinitatis jura, nullius exemplo similitudinis coaequanda, caducis putavit gradibus computari!

PL 19, 585B

愚かな者よ、父の神性の権利を、いかなる類似の例によっても等しくなしえないものを、朽ちる段階で数えうると考えたとは。

Opus paschale 1.0.75

75

Inter homines namque carnali lege nascentes filius minor est patre, quoniam pater ipse, qui filium nunc praecedit, paulo ante filius fuit, et qui filius est, nunc cernitur, cum pater fieri posse non habetur ambiguum.

PL 19, 585B

実に、肉の法によって生まれる人間のあいだでは、子は父より小さい。父自身、今は子に先立つ者でも、少し前までは子であったからである。今は子と見られている者も、父となりうることは疑われない〔構文が絡んでいる。ミーニュの脚注によれば、別本に cum pater fieri と compater fieri があり、意味は明らかだという〕。

Opus paschale 1.0.76

76

Sic per omnem nepotum seriem nova proles excurrit, et avorum atavi senio numerantur ingenti.

PL 19, 585B

こうして孫たちのすべての系譜を通じて新しい子孫が現れ、祖父たちの曾祖父らは、莫大な老齢によって数えられる〔底本は senio。ミーニュの脚注は serie(系列)と読まないのかと問う〕。

Opus paschale 1.0.77

77

Dominus, qui verbum, virtus, sapientia, et totum commune Patris, est Christus, de lumine lumen exortum, de solo solus est natus, qui nec Patre minor in aliquo, nec est, quo crescat, rebus universis excelsior, quippe qui genitus, non creatus, nomen habet pro summitate Principium : ita enim, secundum Joannem, Judaeis requirentibus sese dixit esse principium.

PL 19, 585B

主とは、言葉、力、知恵であり、父と共なるすべてである、キリストである。光からの光として生じ、ただ一人の者から、ただ一人の者として生まれた。何においても父より小さくなく、万物よりも高い者として、増し加わるべき点も無い。まことに、生まれた者であって造られた者ではないので、その頂のゆえに「始まり」という名を持つ。実に、ヨハネによれば、ユダヤ人たちが尋ねたとき、自分が始まりであると言ったのである。

Opus paschale 1.0.78

78

Quid ergo principium est, nisi cacumen excelsum, supra quod nihil penitus reperitur, semper in Patre permanens, qui in ipso semper manet Pater, rerumque omnium caput, unus individuae majestatis est Deus, non quia Filius hic credatur esse, qui Pater est, sed quia Filius hoc credatur esse, quod Pater est, sicut per evangelicam ipse locutus est doctrinam, dicens : Ego in Patre, et Pater in me (Joan. X, 38) .

PL 19, 586B

では、始まりとは、その上には何も見いだされない高い頂でなくて何か。それは常に父のうちにとどまり、その父もまた彼〔始まり〕のうちに常にとどまり、万物の頭として、分かたれぬ威光をもつ唯一の神である。それは、父である者がこの子であると信じられるからではなく、父であるところのものを子もまたそうであると信じられるからである。福音の教えを通して彼自身が言ったとおりである。「私は父のうちにあり、父は私のうちにある」(ヨハネ10:38)。

Opus paschale 1.0.79

79

Deinde consequenter adjecit : Ego, et Pater, unum sumus (Ibid., 30) . Arrius, unum, dici audiat; Sabellius, Sumus, dici cognoscat; alter a Trinitate refugiens, alter ab unitate dissentiens : ambo pares errore, licet diversa sentientes.

PL 19, 586B

続いて、彼は付け加えた。「私と父とは一つである」(ヨハネ10:30)。アレイオスは「一つ」〔unum〕と言われていることを聞くがよい。サベリウスは「である」〔sumus。複数形〕と言われていることを知るがよい。一方は三位一体から逃れ、他方は一体性に背く。両者は、異なることを考えていても、誤りにおいて等しい。

Opus paschale 1.0.80

80

Qualiter gentilium dogmatum suis obviare dictis invicem conantur auctores, qui brachia nudis humeris proferentes exserta, nihil docendo tradere, sed tantum parati sunt longa disputatione certare.

PL 19, 587A

ちょうど、異邦人の教説の創始者たちが、互いの言説に逆らおうと努めるのと同じである。彼らは裸の肩から腕をむき出しに突き出して、何かを教えて伝えるのではなく、ただ長い議論で争うことに備えている。

Opus paschale 1.0.81

81

Quorum prudentia jacet inculta, quia vana est coram Domino mundanae sapientiae fragilis disciplina. Hic plus loquitur, ille plus tacet. Hic ambulando disputat, ille stando pronuntiat. Alius semper illacrymat, alius ridere non cessat. Diversis igitur modis par vesania videtur in cunctis.

PL 19, 587B

彼らの思慮は耕されぬまま横たわる。世の知恵のもろい学問は、主の前では空しいからである。この者は多く語り、あの者は多く黙る。この者は歩きながら論じ、あの者は立ったまま宣する。ある者は常に涙を流し、ある者は笑うのをやめない。かくして、さまざまな仕方で、同じ狂気がすべての者に見える。

Opus paschale 1.0.82

82

Interea dum viatici laboris sarcinam sermonibus allevamus, spesque simul ac fides in ardua meum comitantur incessum, blandius ad arcis summae fastigium, deposita difficultate, pervenimus.

PL 19, 588B

そのあいだに、我々が旅路の労苦の荷を言葉によって軽くし、望みと信仰がともに険しい所へ向かう私の歩みに伴う間に、困難を捨てて、いっそう心地よく、頂の城の高みに至る。

Opus paschale 1.0.83

83

Ecce sacrae crucis vexilla jam radiant, ecce magni regis castra piissima coruscum lumen ostendunt, flatuque sidereo tuba Dominicae stationis exclamat. Militibus suae portae patet accessus; qui militat, ingrediatur intrepidus.

PL 19, 589A

見よ、聖なる十字架の旗印がすでに輝く。見よ、大王のいとも敬虔な陣営が、きらめく光を示す。星のような息吹で、主の陣地のラッパが叫ぶ。兵士たちには、その門への道が開かれている。戦う者は、恐れずに入れ。

Opus paschale 1.0.84

84

Janua vos aeternitatis invitat, quae janua Christus, scilicet vox paterna. Aurea perennis vitae remuneratione gaudebitis, quia coelestia Domini viriliter arma tractatis, et in fronte decus affixum, fidelis signi sacramenta monstratis.

PL 19, 589B

永遠の門が諸君を招く。その門とはキリスト、すなわち父の声である。諸君は、絶えることのない生命の黄金の報いに喜ぶであろう。主の天の武具を勇ましく扱い、額に打たれた栄誉、忠実な印の秘義を示しているからである〔ミーニュの脚注(592A)は、刷りの gaudebitis quia を残すが、詩に合わせて gaudebitis, qui(…示している諸君は、喜ぶであろう)とも読めると言う〕。

Opus paschale 1.0.85

85

En ego decus, et arma coelestia tua, tuae militiae pars minima, bone rex, bajulo consecrata. Hic proprias me sedes accipere, hujus urbis in moenibus exigua dignum habitatione concede.

PL 19, 589B

見よ、私は、善き王よ、汝の軍役の最も小さな一員として、汝の聖別された栄誉と天の武具を担う。私がここに自分の座を受け、この都の城壁の内で、小さな住まいにふさわしい者となることを許せ。

Opus paschale 1.0.86

86

Tuus semper incola, tuusque vernaculus parvo sanctae mansionis in angulo constitutus inter beati ordinis cives albo vitalis paginae postremus merear municipalis ascribi.

PL 19, 589B

汝の住人として常に、汝の家に生まれた者として、聖なる住まいの小さな片隅に置かれ、福なる位階の市民たちのなかで、生命の頁の名簿に、最後の市民として書き記されるにふさわしい者となりたい。

Opus paschale 1.0.87

87

Grandia quidem postulo, sed tibi grandia dare suppeditat magnitudo, quem ille magis offendit, qui spem dubiam de tanta pietate conceperit.

PL 19, 590B

私は大きなものを求める。だが、大きなものを与えるには、汝の偉大さが足りる。汝をいっそう怒らせるのは、これほどの慈しみについて疑わしい望みを抱く者である。

Opus paschale 1.0.88

88

Christe, annue votis, qui, morientem mundum vivificare festinans, coelitus petiisti terrena, humanam dignatus sumere effigiem, aliena quidem suscipiens, sed propria non relinquens. Hoc Matthaeus adortus imprimis, hominem generaliter expedivit.

PL 19, 590B

キリストよ、願いにうなずけ。汝は、死にゆく世を生かそうと急ぎ、天から地上のものを求め、人の姿をとることをよしとし、他者のものを受けながら、自らのものを捨てることはしなかった。マタイはこのことにまず取りかかり、人間というものを総括的に説き明かした。

Opus paschale 1.0.89

89

Marcus, ut leo mirabilis, per deserta vociferatus infremuit. Lucas sacerdotali religionis exordio sumpsit similitudinem de juvenco. Joannes aquilae volantis impetu coelum verbi majestate penetravit.

PL 19, 590B

マルコは、驚くべき獅子のように、荒れ野を通って叫び、吠えた。ルカは、祭司の宗教の始まりから、若い牛の似姿を取った。ヨハネは、飛ぶワシの勢いで、言葉の威光によって天を貫いた。

Opus paschale 1.0.90

90

Quatuor isti proceres, ac praecones una te voce cantantes, ceu tempora totidem per latissimam totius mundi sparguntur effigiem.

PL 19, 591A

この四人の長、告知者たちは、一つの声で汝を歌い〔底本は una te。ミーニュの脚注によれば、ほかに unate・unita の読みがある〕、同じ数の季節のように、全世界の最も広い姿を通って散らされる。

Opus paschale 1.0.91

91

Sic apostolici quoque culminis honoris duodenus apex semper refulgens, numeris horas imitatur, et menses, ut, rebus omnibus congregatis, annus tibi militet universus.

PL 19, 591A

同様に、使徒の高位の栄誉の十二という頂も、常に輝き、その数で時と月を模倣する。それは、万物が集められて、一年全体が汝に仕えるためである。

Opus paschale 1.0.92

92

Igitur hinc vetusta memorans antiquae mortis exordia, novam properare delector ad vitam, ut qui fletus seminavimus in Adam, laetitiam metamus in Christo, et Davidicam mereamur dicere cantilenam : Qui seminant in lacrymis, in gaudio metent.

PL 19, 591B

かくして、ここから、古い死の始まりという古いことを思い起こしながら、新しい生命へ急ぐことを私は喜ぶ。アダムにおいて涙を蒔いた我々が、キリストにおいて喜びを刈り取り〔metamus。ミーニュの脚注によれば、編者が metemus を改めた読み〕、ダビデの歌を歌うにふさわしい者となるためである。「涙のうちに種を蒔く者は、喜びのうちに刈り取る」。

Opus paschale 1.0.93

93

Euntes ibant, et flebant, mittentes semina sua. Venientes autem venient in exsultatione, portantes manipulos suos (Psal. CXXIII, 5, 6) .

PL 19, 592A

「行く者は、種を蒔きながら、泣いて行った。しかし来る者は、歓呼のうちに来て、自らの束を担う」(詩篇123:5–6)〔引かれた句は詩篇125:5–6〕。