ユウェンクス4世紀前半(330年頃)

Patristica — 教父文献 日本語対訳 › Patrologia Latina › Vol. 19 › Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica)

Liber IV, Prooemium 第4巻 冒頭

Juvencus · Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) · PL 19, 279A · 82 sectiones

Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 4.0.1

1

Talia dicentem confestim factio frendensTentare aggreditur verbis cum fraude malignis:Certum est, veridicum te nunc venisse magistrum.Nec quemquam metuens, Domini vestigia servas.Dic ergo, an liceat nostrae dissolvere gentiCaesaris urgentis semper sub lege tributum?Ille sed inspiciens saevi penetralia cordis,Cur tentatis, ait, nunc me concludere verbis,Fallaces? mentis prodit fallacia fructum.Inspicite en nummum, sculptique nomismatis aera.

PL 19, 279A

そう語る彼を、歯ぎしりする一派はただちに悪意ある言葉と欺きで試そうと近づく。「確かだ、汝は今、真実を語る師として来た。誰をも恐れず、主の足跡を守っている。では言ってくれ。我々の民が、絶えず迫るカエサルの法のもとで貢ぎ物を納めてよいのか」。だが彼は、荒々しい心の奥を見抜いて、言う。「欺く者たちよ、なぜ今、私を言葉で閉じ込めて試すのか。心の欺きは、その実りを現す。見よ、貨幣と、刻まれた硬貨の銅を」。

Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 4.0.2

2

Caesaris expressum promptum est ibi cernere vultum.Solvite nunc illi propria sub lege tributum,Atque Deo proprium legis servetis honorem.Post Sadducaei tali cinxere latratu:Mosea, qui legum posuit praecepta, jubere,Si quis conjugium properata morte relinquet,Pignoribus mediis nondum de germine cretis,Hujus germano rursus sociabile vinclumDeberi, generis pereat ne portio lapsi.Finibus in nostris septem germana fuerunt

PL 19, 280A

「そこにカエサルの顔が刻まれているのが、すぐに見える。今、その者に、彼の法のもとで貢ぎ物を納めよ。そして神には、法の固有の栄誉を守れ」。その後サドカイ派は、吠えるような言葉で彼を取り囲んだ。「モーセは、律法の命令を定めた者だが、命じた。もし誰かが、早すぎる死で妻を残し、まだ子孫から子らが生まれないうちに、その兄弟に、再び結びつく絆が負わされると。倒れた血筋の一部が滅びないように、と。我々の地方に、七人の兄弟の」

Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 4.0.3

3

Corpora: sed major primus mox vincula nuptaeSumpsit, praeceleri cecidit sub acumine mortis.Post alius frater thalamis sine fructibus isdemConcidit, et cuncti jacuere ex ordine fratres.Unius et cunctos fletus gemuere maritae:Post ipsam rapuit gelidae inclementia mortis.Si venient igitur cuncti sub lumina vitae,Cujus connubiis mulier reddenda resurget?Illis Christus ait: Errori obnoxia pravo,Legibus et jussis Domini mens dura resistit.

PL 19, 281A

「体があった。だが年長の最初の者がすぐに妻との絆を受け、あまりに速い死の刃の下に倒れた。その後、別の兄弟が、同じ実りなき床で倒れ、兄弟たちは皆、順にそこに伏した。ひとりの妻の涙が、皆を嘆き悼んだ。のちに彼女自身を、冷たい死の無慈悲が奪った。では、もし皆が命の光のもとに来るなら、誰の婚姻に、この女は返されて復活するのか」。彼らにキリストは言う。「悪しき迷いに囚われた、硬い心が、主の法と命令に逆らう」。

Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 4.0.4

4

Namque sequenda dehinc laetae reparatio vitaeNon thalamos novit, non terrae gaudia vana:Sed similes levibus Genitoris justa ministrisConstituet regni virtus sublimis in aula.Nec Deus illorum dominum se ponere mavult,Qui terram proni meruerunt sumere mortem,Sed potius vitae possunt qui prendere lucem.Ecce alii rogitant, quae sint firmissima legis.Ille indefessus nulli responsa negabat:Sublimem coeli Dominum devotio cordis

PL 19, 282A

「というのも、これから続く喜ばしい生の回復は、寝室を知らず、地のむなしい喜びを知らない。むしろ正しい者たちを、父の軽やかな仕える者たちに似せて、高き力〔virtus〕が王国の広間に据える。神は、自らをその者たちの主に据えることを望まず、地に伏して死を受けるに値した者たちの。むしろ、生の光を掴みうる者たちの主を望む」。見よ、別の者たちが、律法の最も確かなものは何かと尋ねる。彼は疲れることなく、誰にも答えを拒まなかった。「天の高き主を、心の献身が」

Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 4.0.5

5

Diligat; est ista haec virtus firmissima legis.Consimile est isti: Magno teneantur amoreAd jus fraternum justae penetralia mentis:His etenim geminis dependent omnia jussis.Sed vobis cujus soboles ventura videturChristus, quem cuncti spondent in saecla prophetae!Respondent, illum Davidis germine nasci.Prosequitur Christus: Cur illum dicere DavidDivino flatu scriptum est Dominumque Deumque:Quod proprio patrem non aequum est dicere nato?

PL 19, 282A

「愛せよ。これが律法の最も堅固な力〔virtus〕である。これに似たものがある。大きな愛で、正しい心の奥が兄弟の権利へと結ばれよ。実に、この二つの命令に、すべてが懸かっている。だが汝らに問う。キリストは誰の子孫として来ると見えるのか。すべての預言者が、永遠に約束する者を」。彼らは、彼はダビデの血筋に生まれると答える。キリストは続ける。「ではなぜ、ダビデが彼を神聖な息吹で主とも神とも呼んだと書かれているのか。父が自分の子に向かって〔主と〕呼ぶのは正しくないのに〔この行の係りは定かでない。父が自分の子を主と呼ぶのはふさわしくない、と取った〕」。

Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 4.0.6

6

Talia Salvator: cuncti obstupuere silentes.Ille sed, accita credentum plebe, profatur:Aspicite scribas sublimi sede superbos.Hi quaecumque docent, justum est comprendere cordisObsequio, maculas ipsorum temnite vitae.Abrupta imponunt humeris nam pondera vestris,Ipsi quae digito saltem contingere nolunt.Accubitu primo coenae, fastuque superbo,Atque salutantum vano tolluntur honore,Et nomen sublime volunt gestare magistri.

PL 19, 284A

救い主はこう語った。皆は呆然として黙った。だが彼は、信じる群衆を呼び寄せて語る。「見よ、高い座で驕る律法学者たちを。彼らが教えることは何であれ、心の従順で受け取るのが正しい。だが彼らの生の汚れは軽んじよ。彼らは険しい重荷を、汝らの肩に載せるが、自分では指一本でも触れようとしない。宴の最初の席と傲慢な驕りで、挨拶する者たちの空しい栄誉で高ぶり、師という高い名を負うことを望む」。

Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 4.0.7

7

Sed vos noluerim praecelsi nominis arcemAffectare tamen: vobis est una magistriImposita aeternum coeli de lege potestas,Vos eadem fratrum parili conjunxit amore.Unus item Pater est, coeli qui in culmine regnat.In vobis si quis sublimia colla levabit,Decidet, et barathri mergetur ad ultima coeno.Ast humilis clarum conscendet liber in aethra.Deflendi semper scribae, et lacrymabilis aeviCaeca Pharisaeae cunctis fallacia plebis.

PL 19, 284A

「だが私は、汝らがいと高い名の砦を求めることは望まない。汝らには師のただ一つの権能が、天の法によって永遠に課されている。同じ法が汝らを、等しい愛で兄弟として結んだ。また父も一人であり、天の頂で治める。汝らの中で誰かが高く首を上げるなら、落ちて、深淵の底の泥に沈められる。だが謙遜な者は自由に、天空の明るみへ登る。常に嘆かれるべき律法学者たち、そして嘆かわしい世のファリサイ派の民の、すべてに及ぶ盲目の欺きよ」。

Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 4.0.8

8

Nam vobis itiner clausum quia jure negatur,Non sinitis, quemquam penetrare per ardua lucis,Et cunctos trahitis saevae ad consortia flammae.Vos similes dicam tectis splendore sepulcris,Queis facies nitida est, internaque sordida bustis.Sic vox velatur justae sub imagine vitae,Atque adytis mentis celantur sordida corda.O Solymi, Solymi, ferro qui saepe prophetasAd vestram missos vitam sine fine necastis,Quam volui vestram gentem, populumque tueri,

PL 19, 285A

「実に、汝らには道〔itiner。iter の古い形〕が閉ざされ、正しく拒まれているので、汝らは誰にも、光の険しい所へ入ることを許さず、すべての者を荒々しい炎の仲間へ引きずり込む。汝らは、輝きで覆われた墓に似ていると言おう。外の顔は輝くが、内は墓の汚れである。こうして声は正しい生の像のもとに覆われ、心の奥の聖所に汚れた心が隠される。おお、エルサレムの人々よ、エルサレムの人々よ、剣でしばしば預言者たちを、汝らの終わりなき生のために遣わされた者たちを、殺した汝らよ、どれほど私は、汝らの民、汝らの民衆を守ろうと望んだことか、」

Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 4.0.9

9

Ales ut molli solita est sub corpore pullosObjice pennarum circum complexa fovere!Sed vobis semper coelestia munera sordent.Deseritur jam nunc domus haec vastata ruinis,Nec nostrum vobis fas ultra est cernere vultum.Egreditur templo, cujus praecelsa notantesMoenia discipulos tali sermone docebat:Haec operum vobis miracula digna videnturObtutu stupido; veris sed discite dictis,Quod mox cuncta solo passim disjecta jacebunt.

PL 19, 286A

「鳥が、柔らかな体の下に雛たちを抱くのを常とするように、翼の盾を周りに回して温めるように。だが汝らには、天の賜物はいつも汚らしい。今や、この廃墟に荒れた家は見捨てられ、汝らはもはや我々の顔を見ることは許されない」。彼は神殿を出る。その高い城壁に目を留める弟子たちを、こんな言葉で教えた。「汝らには、これらは見事な業の奇跡に見える、呆然とした眼差しには。だが真の言葉から学べ、すぐにすべてが地にあちこち打ち倒されて横たわると」。

Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 4.0.10

10

Haec ad Oliveti dicens pervenerat arcem.Discipuli solum postquam videre, rogabant,Ut sibi venturi tempus distingueret aevi,Promissa ipsius quo poscant prendere finem,Ejus et adventus terrae consumeret orbem.Quaerentum verbis respondit talia Christus:Observate dolum, falso ne nomine captaCredulitas, laqueis errantum praecipitetur.Discurrent cunctis bellorum incendia terris.Sed vos praevalido consistite robore cordis.

PL 19, 287A

こう語りつつ、彼はオリーブ山の頂に着いた。弟子たちは、彼だけがいるのを見たとき、頼んだ。来たるべき時代の時を、彼らに区別して示してほしいと。その約束が結ばれて終わりに至るのはいつか、そして彼の到来が地の円を終わらせるのはいつかと。尋ねる者たちの言葉に、キリストはこう答えた。「偽りの名に捕らえられた軽信が迷う者たちの罠に落ちないよう、欺きに用心せよ。すべての地に、戦いの火が走り回るだろう。だが汝らは、強い心の力で踏みとどまれ、」

Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 4.0.11

11

Ne mens ad coeptos jaceat turbata tumultus.Non etenim prima imponent mox praelia finem,Gentibus et gentes, et regibus obvia regesSigna ferent, nec tum morbi corrumpere tractumAeris, aut pestes prosternere corpora parcent.Fixa etiam solido per inania pondere tellusPer diversa loci, motu quassante, tremiscet.Haec in primitiis tentamina parva manebunt.Prodentur multi vestrum, lethoque dabuntur.Proque meo vobis incumbere nomine gentes

PL 19, 288A

「心が、始まった騒乱に乱れて倒れないように。実に、最初の戦いはすぐには終わりを置かない。諸国民に対して諸国民が、王たちに対して王たちが旗を掲げて迎え撃つ。そのとき病が空気の流れを損なうことも、疫病が体を倒すことも控えない。虚空に重く固く据えられた大地も場所ごとに、揺れ動いて震える。これらは始まりの小さな試みにとどまる。汝らの多くが引き渡され、死に委ねられる。そして、私の名のために、諸国民が汝らに迫ることは」

Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 4.0.12

12

Tormentis, poenisque feris, odiisque necesse est.Livor enim terris, erroribus omnia plena,Et falsi surgent populorum labe prophetae.Haec inter si quis protectum a vulnere pectusAd finem servare queat, sublimia lucisAeternis vitae sertis redimitus adibit.Regnorum coeli celebratio pervolitabitIn cunctas terrae metas; gens omnis habebitTestem lucifluo sanctae sermone salutis:Et tunc finis erit, currentia saecula solvens.

PL 19, 289A

「拷問と、荒々しい刑罰と、憎しみをもって、避けられない。実に地には妬みが満ち、あらゆるものが迷いに満ち、民の堕落から、偽りの預言者たちが起こる。その中で、傷から守られた胸を終わりまで保てる者があれば、光の高みへ永遠の生の花冠を戴いて入るだろう。天の諸王国の宣べ伝えは、飛び回って地のあらゆる果てへ届く。すべての民は、光を流す言葉の、聖なる救いの証しを持つ。そのとき終わりが来て、流れゆく世々を解き放つ」。

Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 4.0.13

13

Adveniet jamtum tristis defectio terrae,Quam Danielis habent jussa verissima vocem.Haec dignus tantum poterit cognoscere lector.Judaea longe fugiant, montesque capessant,Nec quisquam domibus repetat sustollere secum,Quae fuga consociet, vestemve, aut mobile quidquam.Deflendae jam sunt uteri cum pondere matres,Et miseros foetus dulci quae lacte rigabunt.Poscite jam precibus, tristis ne frigore brumaeAdveniat fuga vestra tamen, neu sabbata festa.

PL 19, 290A

「そのとき、地の悲しい衰えが来る〔底本は jamtum。jam tum と読む〕。これを、ダニエルの最も真実な命令が声として担っている。これはふさわしい読者だけが知ることができる。ユダヤの者は遠くへ逃げ、山々へ向かえ。誰も家から、持ち出すものを取りに戻るな。逃走が伴うものを、衣も、動かせるものも何であれ。身重の母たちは今や嘆かれるべきだ。また、哀れな乳飲み子を甘い乳で潤す母たちも。今こそ祈りで願え。悲しい冬の寒さのうちに汝らの逃走が来ないように、また祝いの安息日にも、」

Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 4.0.14

14

Anceps praecipiti turbet trepidatio cursu.Nam cunctis venient saevissima pondera terris.Tale malum non saecla prius, nec postera norunt.Et ni sublimis Genitor decerpere tempus,Et numerum miserans vellet breviare dierum,Nulla dehinc trepidae superarent corpora vitae.Sed propter lectos veniet miseratio justos.Nomine fallentes Christi, falsique prophetaeExsurgent terris, et monstra potentia fingent,Quae forsan lectos capient miracula justos.

PL 19, 291A

「疑いの動揺が、急ぐ逃走を乱さないように。実に、すべての地に最も荒々しい重荷が来る。このような災いは、先の世も、後の世も知らない。もし高き父が時を縮めようとし、憐れんで日の数を短くしようとしなければ、その後、恐れる命の体は一つも残らない。だが選ばれた正しい者たちのゆえに、憐れみ〔miseratio〕が来る。キリストの名で欺く者たちと、偽りの預言者たちが地に起こり、力ある怪異を作り出す。その奇跡は、選ばれた正しい者たちさえ捕らえるかもしれない」。

Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 4.0.15

15

En praedicta patent instantia saecula vobis.Desertis siquis Christum peragrare loquetur,Occultisque procul penetralibus esse repostum,Longe credulitas absit vanissima vobis.Sicut enim fulgur coelum transcurrit apertum,Et cerni facile est cunctis, orientis ab orisUsque sub occiduum coeli vergentis in orbem,Sic rapido adventu clarebunt lumina Christi.Abscondet furvis rutilos umbris radios sol,Amittet cursum lunaris gratia lucis,

PL 19, 292A

「見よ、迫る世のことは、汝らに前もって示された。もし誰かが、キリストが荒れ野を巡っていると語り、隠れた奥の間に、遠く蓄えられていると言うなら、最もむなしい軽信は、汝らから遠く離れよ。稲妻が開いた空を貫いて走り、日の昇る岸から傾く天の円の日没の下まで、皆に容易に見えるように、そのように素早い到来で、キリストの光は輝く。太陽は赤い光線を暗い影に隠し、月の光の麗しさはその運行を失い、」

Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 4.0.16

16

Ignicomaeque ruent stellae, coelumque relinquent.Omnis item virtus coeli commota superniSigna dabit, proles hominis queis vertice coeliClareat: omnigenasque tribus defletio jugisUrgebit; veniet tunc nubibus ignicolorisMajestate potens hominis per sidera natus.Tunc tuba terrifico stridens clangore vocatosJustos quadrifido mundi glomerabit ab axe.Praeteriet nec enim praesens generatio saecli,Donec cuncta sequens claudat sibi debita finis.

PL 19, 292A

「火の髪の星々は落ち、天を去る。同じく、上の天のすべての力〔virtus〕が揺り動かされ、しるしを与える。それによって人の子が天の頂で輝く。あらゆる種族を、絶え間ない嘆きが押しつける。そのとき、火の色の雲に乗り、威光〔majestas〕に満ちた人の子が星々を越えて来る。そのとき、恐ろしい響きで鳴り渡るラッパが、呼ばれた正しい者たちを、世の四つに分かれた軸から集める。実に、今の世の世代は、それに続く終わりが、自らに定められたすべてを閉じるまでは、過ぎ去らない」。

Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 4.0.17

17

Haec tellus, coelumque super solventur in ignes,Sed mea non umquam solventur ab ordine dicta.Quis erit ille dies, nescire est omnibus aequum,Ni soli rerum Domino, qui sidera torquet.Ut quondam terras undae involvere furentes,Et diversa sibi tractantes munera cunctosDiluvii rapuit subito violentia tractu,Sic subitus flammas volvens descendet ab aethraAdventus noster: nec cunctos ille sub unaConditione premet. Nam tunc ubi jugera laeta

PL 19, 293A

「この地と、その上の天は、火へと解かれる。だが私の言葉は、その秩序から決して解かれない。その日がいつか、知らないのが万人にふさわしい。星々を回す、万物の主ただ一人のほかは。かつて荒れ狂う波が地を覆い、さまざまな務めを営む者たちすべてを洪水の激しさが突然の流れで奪い去ったように、そのように突然、炎を巻いて天空から我々の到来は降る。それは皆を、一つの条件のもとには押さえない。実に、そのとき楽しい畑を」

Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 4.0.18

18

Infindent gemini depresso vomere sulcis,Unus correpto tolletur corpore arator,Ignarusque alius vasto linquetur in agro.Uno quin etiam recubantes stramine lectiDispar judicium diversa sorte subibunt.Unus enim socium quaeret per strata relictus.Idcirco famuli vigilent, quia nescius illisAdventus Domini subitas descendet in horas.Si sciret certum furis insistere tempusQuisque domus custos, vigilaret, et obvia ferret

PL 19, 294A

「二人が、押し込んだ犂で溝を裂くとき、一人の耕す者は、体を掴まれて連れ去られ、もう一人は何も知らず、広い畑に残される。さらに、一つの寝床の敷き藁に横たわる二人も、異なる裁きを、異なる運命のもとで受ける。実に一人は残され、床の上で仲間を探す。それゆえ僕たちは目を覚ましているがよい。主の到来は彼らの知らない突然の時に降るからだ。もし盗人の来る時を確かに知っていれば、どの家の番人も、目を覚ましていて、迎え撃つ」

Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 4.0.19

19

Arma procul, ruptas ne quis penetraret in aedes.Sed vos intentis animis assistite semper.Namque repentinus vobis subitusque recurretFilius huc hominis, justis sua praemia servans.Ille fidelis erit servus, cui credere cunctasAedes, et famulos voluit per longa profectusVir pater ipse domus: sapiens, nimiumque beatus,Quem veniens Dominus servantem jussa videbit.Illum majori famulum redimibit honore.Ast ille infelix, qui sordida luxuriatus,

PL 19, 295A

「遠くで武器を構えて、誰も家を破って入らぬようにするだろう。だが汝らは、張りつめた心でいつも備えていよ。実に、突然に、思いがけず、汝らのもとへ人の子はここへ戻る。正しい者たちに自らの報いを取っておいて。あの忠実な僕とは、すべての家と仲間の僕たちを、遠くへ旅立つ家長その人が委ねようとした者である。賢く、そして大いに幸いな者、来た主が、命令を守っているのを見るであろう者。その僕を、主はより大きな栄誉で報いる。だが不幸なのは、汚れた放縦にふけり、」

Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 4.0.20

20

Tardantem contemnit herum, famulosque fatigatVerberibus, segnique indulgens ebrietati,Luxuriosorum convivia concelebrabat.Adveniet dominus, servumque incauta furentemPraecipitem dignis poenarum cladibus abdet.Illum perpetuus fletus, stridorque manebit.Conferri possunt coelestia regna puellisBis quinis, quarum pars est sapientior una,Altera praestupido pars est stolidissima corde.Occurrere illae votis sponsalibus omnes,

PL 19, 296A

「遅れる主人を侮り、僕たちを鞭で打ち苦しめ、怠惰な酒に溺れて、放蕩者たちの宴を祝っていた者である。主人が来て、不用心に荒れ狂う僕を、ふさわしい刑罰の災いのうちに突き落とす。彼には永遠の嘆きと歯ぎしりが待つ。天の国は、十人の少女たちにたとえられる。そのうち一方はより賢く、もう一方は愚鈍な心を持つ、最も愚かな者たちである。彼女たちは皆、婚礼の願いのために出迎えに出た、」

Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 4.0.21

21

Ornatu accinctae taedarum flammicomantum.Sed sapiens pars illa, sibi quo lumina flammaeSusciperet, portare simul curabat olivum.Stultarum vero non est prudentia talis.Cumque moraretur sponsus, tum membra soporeSolvuntur cunctae per compita lata viarum.Jam noctis medio clamor crebrescere magnusExoritur, laetoque dehinc occurrere votoAdmonuit, taedisque vias ornare coruscis:Surgere virginibus properatum, et lumina taedis

PL 19, 297A

「炎の髪の松明の飾りを身に帯びて。だが賢い側の者たちは、自分たちに炎の灯りを受けるために、油も一緒に運ぶことに気を配った。愚かな者たちには、そのような思慮はなかった。花婿が遅れる間に、そのとき皆は手足を眠りに解かれ、広い道の辻のあちこちで〔眠った〕。すでに夜半、大きな叫びが高まって起こり、そして喜びの願いのもとに出迎えるよう促した。輝く松明で道を飾るよう、おとめたちは急いで起き上がり、灯りを松明に」

Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 4.0.22

22

Instruere, et flammas pingui componere olivo.Tunc stolidae rogitant olei sibi cedere partem,Prudentes secum quod tunc gestare videbant.Sed quoniam sapiens pavitat chorus, omnibus aequeNe desint clarae nutrimina pinguia flammae,Ex parvo aequalis si detur portio cunctis:Tum pergunt stultae, liquidum mercantur olivum.Dum pergunt, laetae transcurrunt omnia pompae,Et sponsum tantum comitatur factio prudens.Adveniunt brutae sero post tempore segnes,

PL 19, 298A

「備え、炎を濃い油で整えるようにと。そのとき愚かな者たちは、油の分け前を自分たちに譲るよう願う。賢い者たちが、そのとき自分と一緒に運ぶのを見たからだ。だが賢い一団は恐れる。皆に等しく、明るい炎の濃い養いが欠けはしないかと、少しの量から等しい分が皆に与えられれば、と。そこで愚かな者たちは行き、液体の油を買う。行く間に、喜びの行列はすべて過ぎ去り、花婿には賢い一団だけが付き従う。遅れて、愚鈍で怠惰な者たちが来る、」

Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 4.0.23

23

Et sponsi pulsare fores, et limina clausaNequicquam ingeminant, precibusque ingrata frequentant,Ut liceat miseris penetrare in limina laeta.Illas non comitum sponsi cognoscere quisquam,Non ipse sponsus voluit. Vigilate timentes,Adventus vobis quod non est certior hora.Sicut enim longas cui contigit ire profectoIn terras, credens servis tractanda talenta;Uni quinque dedit, duo cepit et alter habenda,Tertius unius curam tractare talenti

PL 19, 299A

「そして花婿の戸を叩き、閉ざされた敷居をむなしく重ねて叩き、疎まれる願いを繰り返す。哀れな自分たちが喜びの敷居の中へ入れるようにと。彼女らを、花婿の仲間の誰も、花婿自身も、知ろうとしなかった。恐れて目を覚ましていよ、到来の時は、汝らにとって確かではないからだ。実に、遠い地へ旅立つことになった者が、僕たちにタラントを預けて扱わせるように。一人に五つを与え、もう一人は二つを受けて持ち、三人目は一つのタラントを扱う務めを」

Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 4.0.24

24

Suscepit, vires quoniam diversa merentur.Sed major quibus est concredita portio nummi,Certatim duplis auxerunt incrementis.Ille sed, unius cui credita cura talenti est,Telluri infodiens condit sine fructibus aera.Jamque aderat praesens dominus: tum primus, et alterSe geminasse illi pariter concredita monstrant.Illos laudat herus, potioraque credere tantaePromittit fidei. Sed tertius ille refodit,Et domino reddit tali cum voce talentum:

PL 19, 300A

「受けた。力に応じて、それぞれ異なるものにふさわしいからだ。だがより大きな金銭の取り分を託された者たちは、競って二倍の増し分で増やした。しかし一つのタラントの務めを託された者は、地に掘って埋め、実りなく銅を隠した。やがて主人が戻ってきた。そこで最初の者ともう一人が、託されたものを同じように倍にしたと示す。主人は彼らを称え、これほどの誠実により大きなものを託すと約束する。だが三人目の者は掘り出し、主人にタラントを返し、次の言葉を述べる」。

Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 4.0.25

25

Quod scirem, domino memet servire severo,Qui meteret segetes alieno semine cretas,Extimui, argentumque tuum concredere terraeMalui, quod salvum semper tibi reddere possem.Tum Dominus famulo respondens talibus infit:Si nescire meos auderes dicere mores,Nequitiae tantae veniam concedere possem.Hoc igitur gnarum potius praestare decebat,Ut fructum nobis tractata pecunia ferret.Quapropter segni tollatur portio nostri,

PL 19, 301A

「『私は知っていた、厳しい主人に仕えていると、他人の種から育った穀物を刈り取る人だと。恐れて、汝の銀を地に託すほうを選んだ。いつでも無事に汝に返せるように』。そこで主人は僕に答え、こう切り出す。『もし私の振る舞いを知らないと言い張るなら、そのような邪悪の赦しを与えられたかもしれない。だが、それを知っているなら、むしろ扱われた金が我々に実りをもたらすようにするのがふさわしかった。だから、怠け者から我々の取り分は取り上げられ、』」

Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 4.0.26

26

Prudentique dehinc detur possessio maior,Quem duplis cumulasse lucris mea quinque talentaInveni: namque est certum, potiora mereri,Queis res uberior cumulatae sortis abundat.At cui parva subest segni substantia corde,Id minimum penitus juste tolletur ab illo.At nequam servus tenebras demersus ad imas,Perpetuos fletus poenae stridore frequentet.En hominis natus veniet, Patrisque ministrisStipatus, celsa judex in sede sedebit.

PL 19, 301B

「『そして思慮ある者に、より大きな所有が与えられるように。彼が私の五つのタラントを二倍の利で増やしたと、私は見いだした。実に、より良いものにふさわしいのは、積み上げた資産のより豊かな財が満ちる者たちだと確かだ。だが怠惰な心でわずかな財産しか持たない者は、その最小のものまで、正しく彼から取り上げられる。そして邪悪な僕は、最も深い闇に沈められ、絶え間ない嘆きと刑罰の歯ぎしりを繰り返す』。見よ、人の子は来る。父の仕える者たちに取り巻かれて、高い座に裁き主として座る」。

Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 4.0.27

27

Tunc gentes cunctae diversis partibus orbisConvenient, justosque omnes de labe malorumSecernet, dextraque libens in parte locabit:At pravos laeva despectos parte relinquet;Ut pastor pecoris discernit pascua mixti,Lanigeris dextri permittens mollia prati,At laevos hirtis dumos tondere capellis.Sed rex ad dextros conversus, talia dicet:Huc veniant sancti, jamdudum debita sumantDona Patris, mundi quae sunt aequaeva nitentis,

PL 19, 302A

「そのとき、地のさまざまな方角からすべての諸国民が集まる。彼は正しい者たちを、悪の汚れから選り分け、喜んで右の側に置く。だが邪な者たちは、蔑んで左の側に残す。混ざった群れの牧場を牧者が分け、羊には右の草地の柔らかな所を許し、左の毛深い山羊には茨を食ませるように。そして王は右の者たちに向き直り、こう言う。『聖なる者たちよ、ここへ来て、ずっと前から備えられた父の賜物を受け取れ。輝く世界と同じ年の、』」

Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 4.0.28

28

Et justis primo promissa parantur ab ortu.Namque fame fessum quondam me grata refecitHaec plebes, potuque sitim mihi saepe removit,Hospitioque domus patuit mihi saepe vocato,Et nudus vestis blandissima tegmina sumpsi,Carceris et poenis horum solatia cepi.Tum Domino tali respondent voce beati:Non meminit nostrum quisquam te visere nudumNec famis oppressum dura ditione notavit,Carceris aut poenis meminit vidisse revinctum.

PL 19, 302B

「『そして正しい者たちのために、最初の始まりから約束されたものである。実に、かつて飢えに疲れた私を、この民が喜んで元気づけ、飲み物で私の渇きをしばしば取り除き、招かれた私に家はしばしば開かれ、裸の私は最も心地よい衣の覆いを受け、牢の刑罰のうちで、私はこの者たちの慰めを受けた』。そのとき福なる者たちは、主にこう声を上げて答える。『我々の誰も、汝が裸でいるのを見に行った覚えがない。飢えの厳しい支配に苦しむ汝に気づいた覚えもない。牢の刑罰に縛られた汝を見た覚えもない』」。

Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 4.0.29

29

Respondens illis dicet tum talia judex:Fratribus ista meis, humiles miserando laboresQui fecit, certum est dulcem mihi ponere fructum.At vos, injusti, justis succedite flammis,Et poenis semper mentem torrete malignam,Quas Pater horrendis barathri per stagna profundiDaemonis horrendi sociis, ipsique paravit.Namque sitim passo quondam mihi pocula nullaNec famis in poena parui miseramina panis,Aut peregrina mihi tecti, vestive parumper

PL 19, 303A

そのとき裁き主は彼らに答え、こう言うだろう。「私の兄弟たちのために、その卑しい労苦を憐れんで、これを行った者は、甘い実を私に置いたのだ、それは確かだ。だが汝ら不義の者よ、正しい炎のもとへ移れ、悪意ある精神を、刑罰で絶えず焼け。その刑罰を、父は、深淵の恐ろしい沼を通じて、恐ろしい悪霊の仲間たちのために、また悪霊自身のために備えた。というのも、かつて渇いた私に、杯は一つも与えられず、飢えの苦しみのなかで、小さなパンの憐れみも与えられず、また旅人の私に、屋根か衣の、わずかばかりの」

Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 4.0.30

30

Tegmina de magnis gracili pro parte dabantur.Carceris aut septo claustris, morbisve jacentiUmquam visendi solatia vestra fuerunt.His damnata dehinc respondet factio verbis:Haud equidem nostrum meminit te visere quisquamAut sitis, aut saevae famis aegrum agitare laborem,Hospita vel fessis errare per oppida rebus,Carceris aut mersum poenis, morbove gravatum,Ut tibi sollicito fieret miseratio justa.His rerum dicet Dominus: Cum vestra superbo

PL 19, 303B

「覆いが、大きな財からほんの乏しい分すら与えられなかった。牢獄の囲いと閂のうちか、病に伏す私を、訪ねる汝らの慰めは、一度もなかった」。こうして断罪された群れは、これらの言葉で答える。「我々の誰一人として、汝を訪ねたことを決して覚えていない、渇きや、猛る飢えの病的な苦しみに汝が苛まれていたときも、疲れ果てて見知らぬ町々をさまよっていたときも、牢獄の刑罰に沈み、あるいは病に重く苦しんでいたときも、憂える汝に当然の憐れみが向けられるような〔ありさまを見たことはない〕」。これらの事柄に主は言うだろう。「汝らの傲慢な」

Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 4.0.31

31

Angustis rebus feritas sub corde tumebat,Calcavitque humiles minimos, me sprevit in illis.Haec ubi dicta dabit, meritis sua praemia reddet.Aeternum miseri poena fodientur iniqui,Aeternumque salus justis concessa manebit.Talia dum loquitur, scissos lacerata capillosPro fratris morbo justis soror anxia curisHortatur juvenem rapido praecurrere gressu,Casibus ut tantis Christus servaret amicum.Nam fuerat mulier meritis accepta benignis,

PL 19, 304A

「心の底では、窮した者らへの野蛮さがふくれ上がり、最も小さい卑しい者たちを踏みつけ、そのなかの私を侮った」。こう語り終えると、功に応じてそれぞれの報いを返すだろう。悲惨な不義の者たちは永遠に刑罰に貫かれ、正しい者たちに与えられた救いは永遠にとどまるだろう。彼がこう語っているあいだ、髪を裂いてかきむしり、兄弟の病を正当な憂いのうちに案じる姉妹が、一人の若者に、急ぎ足で先に行くよう促した、これほどの災難からキリストが友を救うようにと。この女は、その厚い功によってキリストに受け入れられていたのである。

Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 4.0.32

32

Obsequio cujus fratremque, domumque merentemAmplexus, pleno Christus retinebat amore.Nuntius adveniens perfert, extrema jacereDilectum Christo juvenem per tristia morbi,Et lethi, et vitae confinia summa tenentem.Lazarus hic habuit nomen, sed Christus amarisPerculsus verbis: Non est, si creditis, inquit,Ad lethum ducens isthaec violentia morbi:Sed Deus ut digno justis celebretur honore,Et soboles hominis sancta virtute nitescat.

PL 19, 305A

その奉仕のゆえに、兄弟と、功ある家をも抱きとめ、キリストは満ちた愛で保っていた。使者が来て伝える、最期の苦しみのなかで、キリストに愛された若者が、病の悲しみに横たわり、死と生のぎりぎりの境にとどまっていると。この者の名はラザロであった。だがキリストは、苦い言葉に打たれ、言った。「もし汝らが信じるなら、この病の激しさは、死に至らせるものではない。それは、神が正しい者たちによってふさわしい誉れで讃えられ、人の子が聖なる力で輝くためなのだ」。

Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 4.0.33

33

Tunc ad discipulos, Dormit jam Lazarus, inquit,Sed charum juvenem faciam consurgere rursus.Aiunt discipuli: Somno succedere plena,Et remeare salus poterit; nec mente sequuntur,Quod mortem somni dixit sub nomine Christus.Errorem quorum tali sermone removit:Lazarus in lethum cecidit, sed gaudia mentiHinc veniunt, vestramque fidem mihi fortius armant,Cernitis absentem longe quod cuncta videre.Sed properemus, ait. Didymus tunc talia fatur:

PL 19, 306A

そのとき弟子たちに言った。「ラザロはいま眠っている。だが私は、愛しい若者をふたたび立ち上がらせよう」。弟子たちは言う。「眠りに入れば、完全に健康が戻ることもできる」と。彼らは心では理解せず、キリストが眠りという名で死を言ったことを〔理解しない〕。彼らの誤りを、キリストはこのような言葉で取り除いた。「ラザロは死に落ちた。だがそのことから心に喜びが来て、汝らの信仰を私のために強く武装させる、離れていても私がすべてを見ていると、汝らは悟るのだから。だが急ごう」と彼は言った。そのときディディモがこう言う。

Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 4.0.34

34

Pergamus, pariterque omnes procumbere lethoCogamur, toties quod gens Judaea minatur.Haec ait, et cuncti, Christo praeeunte, sequuntur.Jamque aderat Christus, fuerat sed forte sepultoQuarta dies, mersasque atris de morte tenebrisGermanas luctus, lacrymosaque tecta tenebant.Convenere illuc solatia debita dantesJudaeae gentis proceres, charique propinqui.Sed Martha, audito Christum venisse, cucurritObvia, deseruitque domum, moestamque sororem.

PL 19, 307A

「行こう。皆がともに死に倒れるよう強いられようとも。ユダヤの民がたびたび脅すとおりに」。彼はこう言い、皆はキリストを先頭に従った。すでにキリストは着いていた。だが偶然、葬られた者には四日目であり、死の暗い闇に沈んだ姉妹たちを、嘆きと涙の家が包んでいた。そこへ集まったのは、当然の慰めを与えるユダヤの民の有力者たちと、親しい身内であった。だがマルタは、キリストが来たと聞くと、走って迎えに出て、家と悲しむ姉妹を後にした。

Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 4.0.35

35

Et procul: O utinam praesens virtus tua nobisAfforet, et fratrem morti rapuisset acerbae.Nam quidquid poscis, certum est tibi posse venire.Quam Dominus tali solatur voce gementem:Robustam mentem, mulier, virtute resume.Lazarus haec vitae rediviva in lumina surget.Et mulier: Certe surgent in munera vitaeMortales cuncti, veniet cum terminus orbi.Christus item sancto depromit pectore vocem:En ego sum clarae vobis reparatio vitae.

PL 19, 308A

そして遠くから〔言う〕。「ああ、汝の力が我々のもとに現にあったなら、兄弟を非情な死から奪い返したであろうに。汝が求めるものは何でも、汝のもとに来ると確かだからだ」。嘆く彼女を、主はこのような声で慰める。「女よ、力をもって堅固な精神を取り戻せ。ラザロは、この命の戻りゆく光のなかに立ち上がるだろう」。すると女は言う。「確かに、命の賜物へと死すべき者たちはみな立ち上がるだろう、世に終わりが来るとき」。キリストはまた、聖なる胸から声を発する。「見よ、私は汝らにとって、輝く命の回復である」。

Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 4.0.36

36

In me qui credit, mortem deponere sumptam,Et vitam poterit jugi comprendere seclo.At quicumque fidem vivo sub pectore sumet,Horrida non unquam continget limina mortis.Ista haec si credis puro de pectore, Martha?Illa dehinc: Haec una fides mea corda tenebit,Sublimis veneranda Dei quod venerit in teCoelestis soboles celso sub nomine Christi.Haec ait, et Mariam cursu motura sororem,Interiora petit, sanctum venisse magistrum,

PL 19, 309A

「私を信じる者は、負った死を脱ぎ捨て、絶えざる世において命をつかむことができる。だが、生きた胸の内に信仰を受け取る者は誰でも、死の恐るべき敷居に決して触れることはない。マルタよ、汝はこれを清い胸から信じるか」。彼女は続けて言う。「この一つの信仰が私の心をとらえる、すなわち、崇めるべき高き神の〔子が〕、汝のうちに来たということ、天の裔が、高き名キリストのもとに来たということを」。彼女はこう言い、走って姉妹マリアを動かそうと、家の奥へ向かい、聖なる師が来たことを、

Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 4.0.37

37

Et pariter luctu oppressam vocitare sororemAdmonuit, tacito designans omnia nutu.Prosilit illa foras, audito nomine Christi.Prosequiturque simul Solimorum turba gementem,Credentum tumulo fletus inferre sorores.Illa salutiferum postquam conspexit Iesum,Procidit ante pedes, rupitque hanc pectore vocem:Si mihi germanum potuisses visere vivum,Lazarus haud poterat durae succumbere morti.Fletibus his Christus socians de corde dolorem,

PL 19, 309A

悲しみに打ちひしがれた姉妹をも同様に呼んでいると、無言の合図ですべてを示しつつ、告げ知らせた。マリアはキリストの名を聞いて、外へ飛び出す。同時に、エルサレム〔Solimorum。Solyma はエルサレムの詩的な名〕の人々の群れが、嘆く彼女に付き従った、姉妹が墓へ涙を捧げに行くのだと思い込んで。彼女は、救いをもたらすイエスを見ると、足もとにひれ伏し、胸からこの声を迸らせた。「もし汝が、私の兄弟を生きているうちに見舞えたなら、ラザロは過酷な死に屈することはできなかっただろう」。この涙にキリストは心から悲しみを重ね、

Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 4.0.38

38

Inquirit tumuli sedem, quo condita nuperMembra forent, animae volucris spoliata calore.Haud mora, demonstrant flenti, moestoque sepulcrumRupe sub excisa, lapidis quod pondere clausum.Ut vidit Sanctus, multo mox vecte moveriPraecipit: at Marthae talis vox verberat aures:Quatuor en luces, totidemque ex ordine noctesPraetereunt, quo membra solo composta quiescunt.Crediderim, corpus, motu fugiente caloris,Foetorem miserum liquefactis reddere membris.

PL 19, 310A

墓の場所を尋ねる、そこに最近納められた体があるという、飛び去る魂の熱を奪われた体が。間もなく、泣き悲しむ彼に墓を示す、切り出された岩の下にあり、石の重みで閉ざされた墓を。聖なる者は見ると、すぐに多くの梃子で動かされるよう命じた。するとマルタのこのような声が〔彼の〕耳を打つ。「見よ、四つの昼と、同じ数の夜が続いて、体が土に納められて休む所で過ぎ去った。思うに、体は、熱の動きが逃れ去って、溶けた肢体から哀れな悪臭を発している」。

Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 4.0.39

39

His dictis contra depromit talia Christus:Jam toties dictum est, magnis consistere rebusCredentum virtute fidem: sed gloria summiJam genitoris adest, fidei si robur habetis.Haec ubi dicta dedit, saxumque immane revulsisObjicibus patuit, virtus mox conscia coelumSuspicit, et tali genitorem voce precatur:Eximias grates, Genitor, tibi, sancte, fatemur.Me placidus semper venerandis auribus audis.Sed populus praesens me missum credere discat.

PL 19, 311A

これに答えて、キリストはこう発した。「すでに何度も言われた、大いなる事柄のなかで信仰は信じる者の力によって立つと。だが至高の父〔genitor〕の栄光は、信仰の強さが汝らにあるなら、すでにここにある」。こう語り終えると、巨大な石は、外された閂のもとで開き、自覚ある力はやがて天を仰ぎ見て、父〔genitor〕にこのような声で祈った。「父よ、聖なる者よ、汝に格別の感謝を告白する。汝は穏やかに、尊い耳でいつも私を聞く。だが居合わせた民が、私が遣わされた者だと信じることを学ぶように」。

Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 4.0.40

40

Haec ubi dicta dedit, tumuli mox limine in ipsoRestitit, adverso complens cava saxa canore:Lazare, sopitis redeuntem suscipe membrisEn animam, tuque ipse foras te prome sepulcro.Nec mora, connexis manibus, pedibusque repenteProcedit tumulo, vultum cui linea texta,Et totum gracilis connectit fascia corpus.Tum solvi jussit, laetumque ad tecta remittit.Judaei postquam factum venerabile cernunt,Qui tanti fuerant Mariam, Marthamque secuti,

PL 19, 311A

こう語り終えると、すぐに墓のまさに入り口で立ち止まり、向き合う響きで空洞の岩を満たした。「ラザロよ、眠った肢体に帰ってくる魂を、見よ、受け取れ。そして汝自ら、墓から外へ出よ」。間もなく、手と足を縛られたまま、突然墓から出てくる。その顔を亜麻の織物が、全身を細い帯が結びつけていた。そこでキリストは解くよう命じ、喜ぶ彼を家へ送り返す。ユダヤの人々は、この崇むべき出来事を見ると、マリアとマルタにこれほど多く付き従っていた者たちのうち、

Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 4.0.41

41

Pars credens sequitur sanctae virtutis honorem:Ast alii repetunt urbem, procerumque superbisCuncta Pharisaeis rerum miracula narrant.Ergo ad concilium Scribae, plebisque vocaturJam gravior numerus, qua vatum principis altePulchra Caiphaeae collucent atria sedis.Illic complacuit Christum prosternere letho:Sed vitare dies paschae, ne plebe frequentiDiscordes populi raperent in bella furorem.Ille Simonis erat tectis, quem lurida lepra

PL 19, 312A

一部は信じて、聖なる力の誉れに従う。だが他の者は都へ戻り、有力者たちの傲慢なファリサイ派に、事のすべての奇跡を語る。そこで会議に、律法学者たちと、民のうちでもすでに重みのある者たちが呼び集められる、預言者たちの長〔vatum princeps。祭司長を言う〕の高いカイアファの座の美しい広間が輝く所に。そこでキリストを死に打ち倒すことで合意した。だが過越の日々は避けよう、民が大勢集まるときに不和の民が怒りを戦いへと奪い取らないように、と。彼はシモンの家にいた、その人を青黒い重い皮膚病が

Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 4.0.42

42

Virtute ipsius diffugerat. Ecce jacentiAccedit mulier propius, frangensque alabastrum,Quo pretiosa inerant late fragrantis oliviUnguenta ab summo perfudit vertice Christum.Discipuli increpitant, fantes, potuisse juvariDe pretio unguenti miserorum corpora egentum.Has Dominus prohibet voces, factumque probavit:Desinite obsequio justam prohibere puellam.Pauperibus semper dabitur succurrere tempus,Sed me non semper tribuetur visere vobis.

PL 19, 312B

彼の力によって去っていた。見よ、横たわる彼に一人の女がさらに近寄り、香油の壺を割って、その中には、遠くまで香るオリーブの高価な香油があり、それをキリストの頭の頂から注いだ。弟子たちは咎めて言う、助けることができたのにと、その香油の代価で、哀れな貧しい者たちの体が。主はこの声を止め、行いを是とした。「奉仕を、正しい娘に禁じるのはやめよ。貧しい者を助ける時は常に与えられる、だが汝らに、私を訪ねることは、常には許されない」。

Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 4.0.43

43

Funeris ista mei multum laudanda ministratOfficio, mundumque implebunt talia facta.Tunc e discipulis unus se subtrahit amensJudas, qui ad proceres tali cum voce cucurrit:Quod pretium sperare datur, si tradere vobis,Quaesitumque diu possim monstrare magistrum?Illi continuo statuunt ter dena argentiPondera: iis Judas sceleri se subdidit alto.Jamque dies paschae primo processerat ortu:Discipuli rogitant, ubi coenam sumere paschae

PL 19, 314A

「この女は、私の葬りの務めとして、大いに称賛されるべきことを行う。このような行いは世界を満たすだろう」。そのとき、弟子の一人が、正気を失って身を引く、ユダである。彼は有力者たちのもとへ走り、こう言った。「もし汝らに引き渡すなら、どんな代価を望んでよいのか、長く捜し求められてきた師を、示せるとしたなら」。彼らはただちに、銀の三十の量を定める。それによってユダは深い悪事に身を委ねた。すでに過越の日が、最初の日の出とともに進んでいた。弟子たちは尋ねる、過越の食事をどこで取ろうと

Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 4.0.44

44

Vellet; at ille sibi quemdam sine nomine quaeri,Ultima qui Domini caperet mandata, jubebat.Vespere mox primo bis sex recubantibus unaDiscipulis, tali divinat voce magister:En urget tempus, Christum quum tradere mortiE vobis unus scelerato corde volutat.Continuo cuncti quaerunt, quis talibus ausisInsano tantum cepisset corde venenum.Ille dehinc: Epulis mecum nunc vescitur, inquit.Sed soboles hominis quondam praescripta subibit

PL 19, 314A

望むのかと。だが彼は、名もない一人を自分のために探せと、その者が主の最後の命を受けるだろうと命じた。夕べが始まるとすぐ、十二人が一緒に席についていると、弟子たちに、師はこのような声で予言した。「見よ、時が迫る。キリストを死に引き渡そうと、汝らのうち一人が、邪悪な心で思い巡らす時が」。ただちに皆が尋ねる、誰がそのような企てのために、狂った心にこれほどの毒を取り込んだのかと。彼は続けて言った。「今、私と共に食事にあずかっている者だ。だが人の子は、かねて定められた」

Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 4.0.45

45

Supplicia ad tempus. Miserabilis ille per aevum,Qui justum dedit: quanto felicior esset,Si numquam terris tetigisset limina vitae!Et Judas graviter tum conscia pectora pressus,Numquid, ait, Judam talis suspicio tangit?Respondit Dominus: Te talia dicere cerno.Haec ubi dicta dedit, palmis sibi frangere panem,Divisumque dehinc tradit, sanctumque precatus,Discipulos docuit, proprium sibi dedere corpus.Hinc calicem sumit Dominus, vinoque repletum

PL 19, 315A

「刑罰を、時が来れば負うだろう。永遠に憐れなのは、義人を引き渡した者だ。どれほど幸いであっただろう、もし地上に命の敷居を決して踏まなかったなら」。するとユダは、やましい胸をひどく締めつけられ、「ユダにそのような疑いが及ぶのか」と言った。主は答えた。「汝がそう言うのを私は見る」。こう語り終えると、手のひらでパンを裂き、分かち与えて渡し、聖なる祈りをして、自分自身の体を与えるのだと弟子たちに教えた。次に主は杯を取り、ぶどう酒で満たされたものを、

Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 4.0.46

46

Gratis sanctificat verbis, potumque ministrat,Edocuitque, suum se divisisse cruorem.Atque ait: Hic sanguis populi delicta redemit;Hoc potate meum. Nam veris credite dictis,Post haec non umquam vitis gustabo liquorem,Donec regna Patris melioris munere vitaeIn nova me rursus concedant surgere vina.Exin cantato sanctis concentibus hymno,Montis Oliveti conscendunt culmina cuncti.Talia tum Christus depromit pectore verba:

PL 19, 317A

感謝をもって言葉で聖別し、飲み物として給仕した。また、自分の血を分け与えたと教え諭した。そして言った。「この血は民の罪を贖った。これを、私のものとして飲め。真実の言葉を信じよ。これよりのち、私はブドウの液を決して味わわない、父の国が、より良い命の賜物によって、私が新しいぶどう酒のなかに再び立ち上がることを許すまで」。そののち、聖なる合唱で賛歌が歌われると、皆がオリーブ山の頂に登った。そのときキリストは、胸からこのような言葉を発した。

Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 4.0.47

47

Omnes praesentis noctis vos tempore longeDisperget misere, deserto principe, terror.Sic etenim scriptum est: Pastoris casibus omnesIn diversa fugam capient per rura bidentes.Post ubi vita novos coeli mihi reddet honores,Praeveniam, vestrosque choros genitalibus arvisGrata Galilaeae volitans per rura docebo.Respondit Petrus: Cuncti, si credere fas est,Quod tua labentes possunt praecepta negare,Sed mea non umquam mutabit pectora casus.

PL 19, 317A

「今夜のうちに、汝らすべてを遠くへ、君主を見捨てさせて、惨めに恐怖が散らすだろう。実にこう書かれている。『牧者の災難にあって、すべての羊は、野をばらばらの方へ逃走する』と。のち、命が私に新たな天の栄誉を返すとき、私は先に行き、汝らの一団を、生まれ故郷の野でガリラヤの好ましい野を飛び回りつつ導くだろう」。ペトロは答えた。「皆は、もしそう信じてよいなら、つまずいて汝の教えを否むこともありえよう、だが私の胸を、災難が変えることは決してない」。

Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 4.0.48

48

Ille dehinc: Nox haec, quae lucida sidera terrisInducet, lucemque premens nunc incubat undis,Audiet, ut trinis pavidus mendacia verbisDices, et Christum, fortissime Petre, negabis.Et prius, alitibus resonent quam tecta domorum.At Petrus: Duram mortem mihi sumere malim.Vox oblita suum quam deneget ista magistrum.Has vires cordis perstant promittere cuncti.Nominis Hebraei sunt Gethsemaneia rura.Illo progreditur vitae, lucisque repertor,

PL 19, 318A

彼は続けた。「この夜が、地に輝く星々をもたらし、光を押さえて今は波の上に覆いかぶさるが、夜は聞くだろう、汝が怯えて三度の言葉で偽りを言い、最も勇ましいペトロよ、キリストを否むのを、それも、鳥たちの声で家々の屋根が響くより前に」。だがペトロは言う。「私は過酷な死を受けるほうを選ぶ、この声が自分の師を忘れて否むよりは」。心のこの強さを、皆も約束し続けた。ヘブライ語の名で、ゲツセマネと呼ばれる野がある。そこへ命と光の創始者が進み出る、

Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 4.0.49

49

Quem mox discipuli, Juda fugiente, sequuntur.Atque illic reliquos jussit residere ministros.Ille sed assumpto longe procedere Petro,Zebedeique simul natis, per devia tendit.Tunc angore gravi moestus, sic voce profatur:Tristitiam volvens animus mihi pectora turbatMorte tenus; sed nunc vos segnem excludite somnum,Sollicitamque simul vigilando ducite noctem.Haec ait, et paulum procedens, corpore terramDeprimit, et tali projectus voce precatur:

PL 19, 319A

その彼に、ユダが逃げ去ると、弟子たちが続く。そこで残りの従者たちには座っているよう命じた。だが彼は、ペトロを伴って遠くへ進み、またゼベダイの子らも伴い、人気のない所へ向かう。そのとき、重い苦悶に沈み、こう声を出して語る。「悲しみを巡らす私の心が、胸を乱す、死に至るまで。だが今、汝らは怠い眠りを締め出せ、目覚めて、不安な夜をともに過ごせ」。彼はこう言って、少し進み、体で地を押し、身を投げ出して、こう声を出して祈った。

Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 4.0.50

50

Si fas est, genitor, calicis me transeat hujusIncumbens valido nobis violentia tractu.Sed tamen adveniat potius, quam nostra voluntasQuae tibi decreta est tantis sententia rebus.Tunc ad discipulos repedat, sed somnus anhelisProstratos terra membris dissolverat omnes.Tunc ait ad Petrum: Non est mihi ponere virtusUnam pervigilem tantis sub casibus horam?Sed vigilate, precor, ne vos tentatio raptosHorrida praecipitet saevae per lubrica mortis.

PL 19, 320A

「もしかなうなら、父〔genitor〕よ、この杯の強い力でのしかかる激しさが、私を過ぎ去るように。だがそれでも、私の意志よりも、むしろこれほどの事柄のうちに汝が決めた定めが来るように」。それから弟子たちのところへ戻る。だが眠りが、息をはずませた皆を、地に倒れ伏した肢体のまま弛緩させていた。そのときペトロに言う。「汝には、私のためにこれほどの災難のなかで一時間を目覚めて過ごす力〔virtus〕がないのか〔mihi の係りは定かでない〕。目覚めていよ、願う。誘惑が汝らをさらって、恐ろしく、残酷な死の滑りやすい道へ突き落とさないように」。

Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 4.0.51

51

Spiritus iste viget, sed corpus debile labat.Secessit rursus secreti montis in arcem,Orabatque Patrem: Rerum mitissime rector,Hunc quoniam calicem non est transire potestas,Jam tua proveniat nostra de sorte voluntas.Rursus discipulos somni sub pondere pressosInvenit, et rursus idem, genitore precato,Alloquitur fesso nexos languore quietis:Jam dormire licet, sociosque revisere vestros.Nam venit ecce, meum qui dedat ad omnia corpus,

PL 19, 320A

「霊は力づいているが、体は弱ってよろめく」。彼は再び、人里離れた山の頂へ退いた。父に祈った。「万物の、最も柔和な統べる者よ、この杯が過ぎ去ることが許されないのなら、汝の意志が、私の定めにおいて成るように」。再び、弟子たちが眠りの重みに押さえられているのを見いだし、再び同じように、父に祈ったのち、疲れ、安息の倦怠に縛られた者たちに語りかける。「今は眠ってよい。仲間のもとをも訪ねてよい。見よ、私の体をあらゆる〔仕打ち〕へ引き渡す者が来た、」

Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 4.0.52

52

Quae maculata meis imponet factio membris.Cum dicto Judas, numero stipante catervae,Advenit procerum jussu, populique ferocis.Pars strictis gladiis, pars fidens pondere clausaeSigna sequebantur Judae promissa furentis.Oscula nam pepigit sese contingere Christi,Quo facile ignotum caperet miserabile vulgus.Ille ubi dissimulans blanda cum voce salutat,Attigit et labiis justi venerabilis ora,Continuo Christus: Totum complere licebit,

PL 19, 321A

「汚れた一団が私の肢体に加えようとする仕打ちへ」。その言葉とともにユダが、群衆の数に取り囲まれて、有力者たちと荒々しい民の命により、やって来た。一部は抜き放った剣で、一部は重い棍棒〔底本は clausae。clavae と解した。ミーニュの注も、主人の護衛に棍棒で武装した僕たちの例としてこの行を引く〕を頼みとして、荒れ狂うユダの約束した合図に従っていた。ユダはキリストに接吻して触れることを取り決めていた、それで、見知らぬ者を哀れな群衆が容易に捕らえられるように。彼が偽って、甘い声で挨拶し、唇で義人の尊い顔に触れると、すぐにキリストは言った。「果たしたいことは、すべて果たしてよい、」

Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 4.0.53

53

Huc venisse tuo quaecumque est causa paratu.Injecere manum turbae, Christumque prehendunt.Tunc e discipulis unus fulgente machaeraOccurrit vatis famulo sublatus in iram,Tempore et excussam rapuit vi vulneris aurem.Olli Christus ait: Gladium tu ponito, noster:Nam quicumque ferox confidet vindice ferro,Hunc justi similis ferri vindicta manebit.An ego non possim coelestia castra vocare,Et Patris innumeras in praelia ducere turmas?

PL 19, 322A

「汝が準備してここに来た理由が何であれ」。群衆は手をかけ、キリストを捕らえる。そのとき弟子の一人が、輝く剣で怒りに駆られて、預言者〔vates。ここでは祭司長を言う〕の下僕に立ち向かい、そのとき、傷の勢いで耳を切り飛ばした。その者にキリストは言う。「剣を置け、我々の者よ。報復の剣を頼む荒々しい者は誰でも、その者には、正当な剣の同じ報復が待っている。それとも私は、天の陣営を呼べないとでもいうのか、戦いに父の数知れぬ軍勢を率いることもできないと」。

Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 4.0.54

54

Sed Scriptura meis complenda est debita rebus.Vos autem stricto qui me comprendere ferro,Fustibus, et gladiis concurritis, en ego vobisOccurri, templi media qui semper in arceVobiscum residens docui, nec talia quisquamIn solum tantis circum latrantibus ausus.Discipuli passim Christo fugere relicto.Jamque Caiphaea steterat Salvator in aula:Convenere omnes Scribae, proceresque vocati.At Petrus longe servans vestigia solus,

PL 19, 322A

「だが、書かれたことは、私の事柄において成就されねばならない。しかし汝らは、抜いた剣で私を捕らえようと、棍棒と剣とで押し寄せる。見よ、私は汝らの前に出て来た。常に神殿の中央の高みで汝らとともに座して教えた私に、そのようなことを誰もこれほど吠える者たちが周りにいながら、私一人に企てはしなかったではないか」。弟子たちは各所へ、キリストを置き去りにして逃げた。すでに救い主はカイアファの広間に立っていた。律法学者たちはみな集まり、有力者たちも呼ばれた。だがペトロは一人、遠く離れて足跡を追い、

Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 4.0.55

55

Occulte moestus sedit cum plebe ministra,Extremum opperiens tanto sub turbine finem.Ecce sacerdotes falsos conquirere testesIncumbunt, fictasque volunt contexere causas,Queis mortem insonti possent imponere Christo.Sed nullus tanto visus satis esse furori.Ultima prosiliunt testes, qui dicere ChristumAudissent, templum quod solus vertere posset,Et versum trinis iterum instaurare diebus.Ipse sacerdotum princeps urgere tacentem

PL 19, 323A

ひそかに悲しみつつ、従者の群れとともに座り、これほどの嵐の中で、最後の結末を待った。見よ、祭司たちは偽りの証人を捜し集めることに励み、作り話の理由をでっち上げようとする、それによって、罪なきキリストに死を負わせうるように。だが、これほどの怒りに足ると見える者は誰もいなかった。最後に、キリストが言うのを聞いたという証人たちが進み出る、神殿を自分一人で覆せる、と、覆したのち三日で再び建て直せる、と。祭司長自身が、黙している彼を問い詰め、

Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 4.0.56

56

Insistit fervens furiis, ac talia fatur:Cur nihil ad tantas nunc respondere querelasConvictus veris procerum sub testibus audes?Adjurabo tamen summi per regna Tonantis,Ut fateare palam, si fas te credere Christum.Ille dehinc tali compellat voce superbum:Isthaec sola tibi procedunt pectore verbaVera: tamen veniet vobis visenda per aurasMajestas prolis hominis, cum dextera sanctaeVirtuti assidet sub nubibus ignicoloris.

PL 19, 324A

怒りに燃えて迫り、こう言う。「なぜ汝は、これほどの訴えに、今も何も答えようとしないのか、有力者たちの証人に真実で追い詰められながら。だが、至高の雷を轟かす者〔Tonans。神を言う〕の国にかけて誓わせる、汝がキリストだと信じてよいのなら、公に告白せよ」。彼は続けて、傲慢な者にこのような声で呼びかけた。「汝の胸から出る言葉のうち、これだけが真実だ。だが汝らの前に、空を通って見られるべきものが来る、人の子の威光が、聖なる力の右に、火色の雲のもとで着座するときに」。

Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 4.0.57

57

Talibus auditis, scindit de pectore vestem,Insultat furiis, et caeco corde sacerdos,Atque ait: Audistis pugnantis foeda profaniVerba Deo: polluta malis consurgat in irasReligio, et vestram cuncti jam pandite mentem.Conclamant omnes, mortique addicere certant.Tum sanctam Christi faciem sputa improba complent,Et palmae malis, colaphique in vertice crebriInsultant, verbisque omnes illudere certant.Christe, prophetabis, cujus tibi palma sonarit.

PL 19, 325A

これを聞くと、祭司は胸の衣を引き裂き、怒りに任せて罵り、盲いた心で言った。「汝らは聞いた、神に刃向かう不敬な者の汚らわしい言葉を。悪に汚された信心は、怒りに立ち上がれ。そして皆、今こそ汝らの思いを明かせ」。皆が叫び、死に引き渡そうと競う。そのとき、不遜な唾がキリストの聖なる顔を満たし、頬には平手が、頭にはしばしば拳が襲いかかり、皆が言葉でも嘲ろうと競う。「キリストよ、預言せよ、誰の手のひらが汝を打ったのかを」。

Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 4.0.58

58

At Petrum mulier tristem quod viderat intus,Tune etiam, juvenis, fueras comes additus, inquit,Isti, quem ludens procerum sententia damnat?Ille negat, tectisque foras se promere tentat.Ecce sed egressum primo sub lumine cernensAltera consimili prodebat voce ministris.Rursus ait, jurans illum se nosse negabat.Tum percunctantum multi accessere sequentes,Eque sono vocis sese cognoscere dicunt,Cuncta Galilaeam streperent quod verba loquelam.

PL 19, 325A

だが女は、ペトロが悲しげに中にいるのを見て、言った。「若者よ、汝もまた、仲間に加えられていたのではないか、有力者たちの判決が嘲りつつ断罪する、あの者の」。彼は否み、家の外へ出ようとする。だが見よ、夜明けの光のなかで出てきた彼を見て、もう一人の女が、同じ声で従者たちに彼を告げ知らせた。彼は再び、誓って、あの者を知らないと言って否んだ。そのとき、尋ねる人々のうち多くが後を追って近づき、声の響きから見分けられると言った、彼の言葉はすべて、ガリラヤの言葉遣いで響くからだ。

Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 4.0.59

59

Et Petrus jurans devotis omnia verbisNescire affirmat, quisquis foret ille, negando.Hanc vocem, plausum quatiens sub culmine tecti,Ales prosequitur cantu, mentemque SimonisCircumstant tristem vera praesagia Christi;Egressum dehinc ploratus habebat amarus.Sidera jam luci concedunt, et rapidus solProgreditur, radiis terras trepidantibus implens.Jamque e concilio Christum post terga revinctumPraesidis ad gremium magno clamore trahebant.

PL 19, 326A

ペトロは誓い、呪いを込めた言葉でことごとく、その者が誰であれ知らないと断言し、否んだ。この声に、屋根の棟の下で羽ばたきを震わせ、鳥が歌声で応じ、シモンの心をキリストの真実の予告が、悲しむ彼を取り囲む。外へ出た彼を、苦い嘆きが捕らえた。星々はすでに光に場を譲り、疾き太陽が震える光線で地を満たしつつ進み出る。いまや会議の場から、後ろ手に縛られたキリストを総督の膝下へ、大声を上げて引いて行った。

Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 4.0.60

60

Interea celsum Dominus stans ante tribunalTalia Pilati verbis excepit Iesus:Tu rex Judaeae gentis, quod dicitur, astas?Respondit Christus: Vestris haec audio verbis.Exin terribilis justi accusatio surgensInfremit, et sanctum scelerum facundia pressat.Respondere nihil trucibus dignatur Iesus.Pilatus quaerit, quae sit tum causa tacendi.Ille magis perstans miranda silentia servat.Solemni sed forte die concedere leges

PL 19, 327A

そのあいだ主は高い法廷の前に立ち、イエスはピラトのこの言葉を受けた。「汝は、言われるとおり、ユダヤの民の王として立つのか」。キリストは答えた。「私はこれを、汝らの言葉に聞く」。それから、義人への恐ろしい告発が持ち上がり、うなり声を上げ、悪事を弁じる雄弁が聖なる者を押さえつける。イエスは、荒々しい者たちに何も答えることをよしとしなかった。ピラトは、黙っている理由は何かと尋ねる。彼はいっそう頑なに、驚くべき沈黙を守る。ところが祭りの日には、たまたま法が

Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 4.0.61

61

Unum damnati capitis de more jubebant.Et fuit in vinclis famoso nomine latro,Quem Christo infensus populus dimittere vitaeArdebat: trucibus somno sed territa visisPilati conjux, justi discedere poenaMandatis, precibusque virum suspensa rogabat.Tum judex iterum procerum disquirere mentemTentat, et instanti cuperent quem solvere poena,Plebis ad arbitrium mittit de lege requiri.Sed proceres populum fusa ambitione rogabant,

PL 19, 328A

習いに従い、断罪された者ひとりの命を〔赦すよう〕命じていた。そのとき、名の知られた強盗が鎖につながれていた。キリストに敵意をいだく民は、その者を生かして放つことを熱望した。だが夢に見た恐ろしい幻に怯えたピラトの妻は、義人が刑罰から遠ざけられるようにと、使いと願いで、気をもんで夫に乞うた。そこで裁き手は、再び有力者たちの思いを探ろうと試み、迫る刑罰から誰を解放したいのかを、法に従って民の判断に委ねて問いただす。だが有力者たちは、手を尽くして民に求めた、

Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 4.0.62

62

Latronem legi peterent, Christumque necarent.At postquam procerum incendit sententia vulgus,Latronisque petit potius sibi cedere vitam,Consuluit praeses populum, quid vellet Iesu.Plebs incensa malo, saevos miscere tumultus,Et crucis ad poenas iterumque, iterumque petebatQui regis nomen cuperet, qui Caesaris hostemConfessus, sese proprio damnaverit ore.Denique vi victus, detestatusque cruentumOfficium, increpitat, se libera sanguinis hujus

PL 19, 329A

強盗が選ばれるよう求め、キリストは殺せ、と。有力者たちの意見が群衆を煽り立てると、群衆は、むしろ強盗の命が自分たちに与えられることを求めた。総督は民に、イエスをどうしたいのかと問うた。民は悪意に燃え立ち、猛り狂う騒ぎをかき立て、十字架の刑を、繰り返し繰り返し求めた、王の名を望んだ者、カエサルの敵だと自ら認めて、自分の口で自らを断罪した者のために。実に、力に屈し、血なまぐさい務めを忌み嫌い、声を荒らげて言った、自分はこの血に関して

Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 4.0.63

63

Corda tenere sibi, coramque a crimine palmasAbluit, ut genti tantum macula illa maneret.Hoc magis inclamant: Nos, nos cruor iste sequatur,Et genus in nostrum scelus hoc, et culpa redundet.Pilatus donat plebi, legique Barabbam,Et crucis ad poenam vinctum concedit Iesum.Proditor at Judas, postquam se talia cernit,Accepto sceleris pretio, signasse furentem,Infelix aegris damnans sua gesta querelis,Projecit templo tum detestans argentum.

PL 19, 330A

責めのない心を保っていると。そして人々の前で、罪過から手のひらを洗った。その汚れが民にだけ残るように。これにいっそう叫ぶ。「我々に、我々にあの血が付き従え、この悪行と咎が、我々の一族にあふれ返れ」。ピラトは民に、また法に従い、バラバを与え、縛られたイエスを十字架の刑に引き渡す。だが裏切り者ユダは、事態がこうなったのを見ると、悪事の代価を受け取り、荒れ狂って合図を与えたことを悟り、不幸な彼は、痛ましい嘆きで自分の行いを責め、そのとき銀を忌み嫌って神殿に投げ捨てた。

Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 4.0.64

64

Exorsusque suas laqueo sibi sumere poenas,Informem rapuit ficus de vertice mortem.Inde sacerdotes, pretium quod sanguinis esset,Illicitum fantes adytis jam condere templi,Quod dare tum licitum, dum sanguis distraheretur,Credebant, agrum mercati nomine veroSanguinis, horrendo signant scelera impia facto.Haec quondam cooperta canens vox vera prophetae,Eventum rerum patefecit in ordine saecli:Argenti triginta minas posuere profani,

PL 19, 330B

自ら縄で自分に刑罰を科そうと始め、イチジクの梢から、醜い死を奪い取った。そこで祭司たちは、それが血の代価であるから、神殿の奥所に納めることは許されないと言い、それを与えることは、血が売り渡されていたそのときには許されたと信じていた。畑を買い、その真の名を「血」として、恐ろしい行いで不敬な悪事を印す。かつて隠されていたこれらを歌った預言者の真実の声は、世の秩序のなかで、事の成り行きを明らかにした。不敬な者たちは、銀三十ミナを置いた、

Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 4.0.65

65

Hoc pretium pretiosi corporis instituentes,Quod mox ad figuli rursus transfertur agellum.Traditus est trucibus justus, scelerisque ministrisMilitibus: scelerum ludibria corpore perfert,Purpureamque illi tunicam, chlamydemque rubentemInduerunt, spinisque caput cinxere cruentis,Inque vicem sceptri dextram comitatur arundo.Tum genibus nixi regem dominumque salutantJudaeae gentis: faciem lavere salivis,Vertice et in sancto plagis lusere nefandis.

PL 19, 332A

これを貴い体の代価と定め、その銀は、やがて陶工の小さな畑のために再び移される。義人は、荒々しい者たちに、また悪事の手先である兵士たちに引き渡された。彼は体で悪の嘲弄を耐え、彼に紫の衣と、赤い外套を着せ、血に染まる棘で頭を巻いた、王笏の代わりに、右手には葦が付き添う。そのとき、ひざまずいて、ユダヤの民の王にして主と挨拶する。顔を唾で洗い、聖なる頭を、忌むべき打撃でもてあそんだ。

Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 4.0.66

66

Haec ubi transegit miles ludibria demens,Indutum propriae ducebant tegmine vestis,Et crucis ad poenam sanctum justumque trahebant;Ecce sed egressi quemdam cepere SimonemCyrena genitum, lignumque afferre jubebant;Quo dominum lucis jussis suffigere saevisInstans urgebat saecli immutabilis ordo.At postquam ventum est, ubi ruris Golgotha nomen,Permixtum felli vinum dant pocula Christo.Ille sed in summo gustu tractata recusat;

PL 19, 333A

正気を失った兵士がこの嘲弄を終えると、自分自身の衣をまとわせた彼を連れて行き、聖なる義人を十字架の刑へと引いて行った。だが見よ、出て行くとき、一人のシモンを捕らえた、キレネ生まれの者で、木を運ぶよう命じた。その木に、光の主を、猛々しい命令で釘づけにすることを、迫り来る世の不変の秩序が急き立てていた。やがて、野の名がゴルゴタという所に着くと、杯が、胆汁を混ぜたぶどう酒をキリストに与える。だが彼は、ほんの味見の際に、混ぜられたものを拒む。

Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 4.0.67

67

Ut satis anitquis fieret per talia dictis,Nec tamen insultans hominum furor omnia posset.Jamque cruci fixum pendebat in arbore corpus,Intactaeque dedit tunicae sub sorte per omnesMilitis unius servans possessio textum.Et scriptum causae titulum, meritique locarunt,Quod rex Judaeae plebis, gentisque fuisset.Accidit, ut poenae pariter consortia ferrentLatrones hinc inde duo: sed caeca furentisInsultat plebis fixo vesania Christo:

PL 19, 334A

そのようなことによって、古い言葉〔底本は anitquis。antiquis と読む〕が十分成就されるように、また、嘲る人間の怒りがすべてをなしうることのないように。すでに十字架に釘づけられた体は、木にかかっていた。縫い目のない下着は、くじの定めにより、皆のうちから一人の兵士の持ち物となって、その織りを保った〔dedit の係りは定かでない。くじが定めたと取った〕。罪状と、受けるべき報いの記された札を掲げた、彼がユダヤの民の、国民の王であったと。たまたま、刑罰の仲間として同じく両側に二人の強盗がいた。だが猛る民の盲いた狂気は、釘づけにされたキリストを罵る。

Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 4.0.68

68

Hic est, qui templum poterat dissolvere solus,Hic est, qui trino lucis reparare meatu.Sed nunc descendat soboles veneranda Tonantis,Et crucis e poena corpusque, animamque resolvat.Haec vulgi proceres vecordis dicta sequuntur;Atque Pharisaei, Scribaeque, et factio demensIlludunt, motuque caput, linguasque loquelisInsanis quatiunt aeternae ad vincula poenae.Nonne alios quondam trucibus servare solebatMorborum vinclis? proh! sese solvere poenis

PL 19, 335A

「これは、神殿を一人で壊せると言った者だ、これは、三度の光の歩みで建て直すと言った者だ。さあ今、雷を轟かす者の崇むべき子は降りて来い、十字架の刑から、体も魂も解き放て」。愚かな群衆のこの言葉に、有力者たちが続く。そしてファリサイ派も、律法学者たちも、正気を失った一団も嘲り、頭を動かし、舌を言葉で狂った言葉で震わせる、永遠の刑罰の鎖へ向かって。「あの男は、かつて他の者たちを、荒々しい病の鎖から救うのが常だったではないか。ああ、自分を刑罰から」

Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 4.0.69

69

Non valet. En regem nostrae quem credere gentisDebuimus: solvat ligni de robore corpus,Tunc sanctis digne poterimus credere signis.Confidit genitore Deo: dimittere poenaCur propriam non vult sobolem veneranda potestas?Nec minus increpitant dextra, laevaque gementesAffixi crucibus scelerum pro sorte latrones.Jam medium cursus lucis conscenderat orbem,Cum subito ex oculis fugit, furvisque tenebrisInduitur, trepidumque diem sol nocte recondit.

PL 19, 336A

「解くことはできない。見よ、我々の民の王だと信じるべきであった者を。木の硬い幹から体を解くがよい、そのときこそ、聖なるしるしを我々は正当に信じられるだろう。彼は父なる神に頼っている。刑罰から解くことを崇むべき権能は、なぜ自らの子に望まないのか」。右と左で呻く者たちも、同じく罵った、悪事の報いのゆえに十字架に釘づけにされた強盗たちが。すでに光の運行は、天の中央の輪に達していた、そのとき突然、太陽は目から逃れ去り、黒い闇をまとい、おののく昼を夜のなかに隠す。

Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 4.0.70

70

Ast ubi turbatus nonam conscenderat horam,Consternata suo redierunt lumina mundo.Et Christus magna Genitorem voce vocabatHebraeae in morem linguae: sed nescia plebesEliam vocitare putat. Tum concitus unusCogebat spongo turpi, calamoque revinctoImpressum labiis acidum potare saporem.Caetera turba furens tali cum voce cachinnat.Spectemus pariter, coelo ne forte remissusElias veniat, celsa qui in sede quiescit.

PL 19, 337A

だが、乱れた太陽が第九の時に達したとき、うろたえた光は自分の世界へ戻った。キリストは大声で父を呼んだ、ヘブライの言葉の習いにしたがって。しかし知らない民は、エリヤを呼んでいると思う。そのとき一人が駆け寄り、汚い海綿を、葦に結びつけたもので、唇に押し当てた酸い味のものを飲ませようとした。ほかの荒れ狂う群衆は、こんな声で高笑いする。「皆で見ていよう、たまたま、天から送り返されたエリヤが来はしないかと。高い座に憩う彼が」

Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 4.0.71

71

Liberet et miserum confixum stipite regem.Tum clamor Domini magno conamine missusAethereis animam commitem comiscuit auris,Scinduntur pariter sancti velamina templi,Carbasaque in geminas partes disrupta dehiscunt,Et tremebunda omni concussa est pondere tellus,Dissiliuntque suo ruptae de corpore cautes.Tum veterum monumenta virum patuere repulsisObjicibus, justaeque animae per membra reversae,Et visum passae populi per moenia latae

PL 19, 337A

「また、杭に釘づけにされた哀れな王を解き放しはしないかと」。そのとき主の叫びは、大いなる力みをもって放たれ、連れそう魂を天の風と混ぜ合わせた〔底本は commitem comiscuit。comitem commiscuit と読む。ミーニュの注も Anima comes auris aethereis と書く〕。同時に聖なる神殿の幕が裂け、亜麻布は二つに引き裂かれて開き、震える地はその全重量で揺さぶられ、岩々は自らの体から裂けて飛び散る。そのとき、古の人々の墓は、取り除かれた閂のもとで開き、正しい者の魂が体に戻り、民に姿を見られることを許しつつ、広い都の城壁を通って

Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 4.0.72

72

Erravere urbis: sic terrent omnia mundum.Militibus primis quatiuntur corda pavore,Dedita qui saevae servabant corpora poenae,Et sobolem dixere Dei, Christumque fatentur.E speculis matres miracula tanta tuenturOmnes, obsequium Christo quae ferre solebant.Jam decedenti vesper succedere soliCoeperat, et procerum solus tum justior audetCorpus ad extremum munus deposcere Christi.Hic ab Arimathia nomen gestabat Ioseph,

PL 19, 338A

さまよった。こうしてすべてが世界を震え上がらせる。先頭の兵士たちの心は恐怖に打ち震え、残酷な刑罰に委ねられた体を見張っていた彼らは、神の子と言い、キリストだと告白する。見張り場から、女たちはこれほどの奇跡を見つめる、みな、キリストに奉仕を捧げるのを常としていた者たちである。すでに沈みゆく太陽に、夕べが続き始め、有力者たちのうち、ただ一人より正しい者が、キリストの体を、最後の務めのために請い求める。この者はアリマタヤ出身で、ヨセフという名を負っていた。

Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 4.0.73

73

Qui quondam verbis aures praestabat Iesu.Pilatum tunc iste rogat, sibi cedere membra,Queis nuper tulerat vitam vis horrida poenae.Concessit praeses, et corpus fulgida linoTexta tegunt, saxique novo componitur antro.Limen concludunt immensa volumina petrae,E speculis servant matres, et cuncta tuentur.Jamque dies rutilo complebat lumine terras,Otia qui semper prisca de lege jubebat:Nulla sed immitis procerum furor otia servat.

PL 19, 339A

かつてイエスの言葉に耳を傾けていた者である。この者はそのときピラトに、体を自分に譲るよう願う、その体から、刑罰の恐ろしい力が先ごろ命を奪ったのである。総督は許した。体を、輝く亜麻の織物が覆い、岩の新しい洞穴に安置される。入り口を、巨大な岩の塊が閉ざす。見張り場から女たちはそれを見守り、すべてを見つめる。いまや日は、赤く輝く光で地を満たしていた、その日は、古い律法により常に休みを命じる日である。しかし有力者たちの無慈悲な怒りは、休みを少しも守らない。

Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 4.0.74

74

Conveniunt, onerantque simul sic judicis aures:Erroris laqueos justissima poena resolvit.Nunc meminisse decet, quoniam planus ille solebatVulgari semper jactans promittere plebi,E mortis sese tenebris ad lumina vitaeCum trino solis pariter remeare recursu.Sed petimus, custos miles nova lunera servet,Ne fera discipulis furandi audacia corpusConsurgat, turbetque recens insania plebem.Et Pilatus ad haec: Miles permittitur, inquit:

PL 19, 339B

彼らは集まり、同時に裁き手の耳をこう悩ませる。「最も正当な刑罰が、誤りの罠を解いた。今こそ思い出すべきだ、あの詐欺師がいつも民衆に、誇らしげに約束していたことを。自分は死の闇から、命の光へ太陽の三度の巡りとともに戻ってくる、と。そこで我々は願う、新しい葬り〔底本は lunera。funera と読む〕を兵士が見張りとして守るよう、弟子たちの、体を盗むという荒々しい大胆さが立ち上がり、新たな狂気が民を乱さぬように」。これにピラトは言った。「兵士を許す」と。

Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 4.0.75

75

Servate, ut vultis, corpus tellure sepultum,Conveniunt, saxique ingentia pondera volvunt,Et limen signis, et saxum milite servant.Sidera jam noctis venturo cedere soliIncipiunt, tumuli matres tum visere septumConcurrunt: motus sed terram protinus omnemConcutit, et coelo lapsus descendit apertoNuntius, et saxum tumuli de limine volvit:Illius et facies splendet, ceu fulguris ignis,Et nivis ad speciem lucent velamina vestis.

PL 19, 340A

「汝らの望むとおり、地に葬られた体を守れ」。彼らは集まり、巨大な岩の重みを転がし、入り口を封印で、岩を兵士で守る。夜の星々が、来たる太陽に場を譲り始めたとき、女たちは墓の囲いを見ようと集まる。だが震動が、たちまち地のすべてを揺さぶり、開かれた天から滑るように使い〔nuntius。天使を言う〕が降りて、墓の入り口の岩を転がす。その顔は稲妻の火のように輝き、衣の覆いは雪の姿のように光る。

Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 4.0.76

76

Militibus terror sensum discluserat omnem,Et jacuere simul, ceu fusa cadavera letho.Ille sed ad matres tali cum voce profatur:Vestra pavor nullus quatiens nunc corda fatiget,Nam manifesta fides, sanctum vos quaerere corpus,Quod crucis in ligno scelerata insania fixit.Surrexit Christus, aeternaque lumina vitaeCorpore cum sancto, devicta morte, recepit.Visere jam vobis licitum est, quod sede sepulcriNulla isthic jaceant, fuerant quae condita membra.

PL 19, 341A

恐怖が兵士たちの感覚をすっかり奪い、彼らは、死に倒された屍のようにそろって横たわった。だが使いは女たちにこのような声で語る。「いかなる恐れも今、汝らの心を揺さぶって悩ませるな、汝らが聖なる体を探していることは確かだからだ、その体は、十字架の木に、邪悪な狂気が釘づけにしたものだ。キリストは復活した。永遠の命の光を、死に打ち勝ち、聖なる体とともに取り戻した。汝らが見てよいのは、墓の場所に、かつて納められていた肢体が、そこには一つも横たわっていないことだ」。

Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 4.0.77

77

Dicite praeterea celeri, properoque recursuDiscipulis, Christum remeasse in luminis oras,Inque Galilaeam laetum praecedere terram.His dictis, visisque animos perfuderat ardensLaetitia attonitis stupor, ancipitique pavore.Denique praecipiti celerantes gaudia cursuTalia discipulis referunt, tumulumque relinquunt.Ecce iteris medio clarus se ostendit Iesus,Et fidas matres blande salvere jubebat.Occurrunt illae, et genibus, plantisque prehensis,

PL 19, 341B

「さらに言え、速やかに急いで引き返して、弟子たちに、キリストが光の岸辺へ戻ったと、喜びつつガリラヤの地へ先に行くと」。これらの言葉と光景に、熱い喜びが驚愕した心を満たした。茫然と、ためらう恐れとともに。実に、喜びを急ぎ、駆け足で弟子たちにこれを伝え、墓を後にする。見よ、道のなかばで〔iteris は iter の属格の古い形〕、輝くイエスが姿を現し、忠実な女たちに、やさしく挨拶した。彼女たちは駆け寄り、膝と足をつかんで、

Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 4.0.78

78

Victorem lethi pavidae venerantur Iesum.Talibus ille dehinc praeceptis pectora firmat:Mentibus absistat fidei pavor omnis, et istaFratribus haec nostris propere mandata referte.Nostri conspectus si cura est, ite volentes,Inque Galilaeam propere transcurrite terram.Interea tumuli custodum exterrita cordaMittunt e numero partem, quae tanta referretJudaeis rerum miracula: sed manus amens,Jam semel insano penitus devota furori,

PL 19, 342A

恐れつつ、死に勝ったイエスを拝んだ。彼はこのような教えで彼女たちの胸を堅くする。「汝らの心から、信仰にかかわるあらゆる恐れは去れ。そしてこの命令を、私の兄弟たちに急いで伝えよ。私に会うことを望むなら、喜んで行け、急いでガリラヤの地へ駆け抜けよ」。そのあいだ、墓の見張りたちの恐れおののいた心は、自分たちのうちから一部を送った、これほどの事の奇跡をユダヤ人に伝えるために。しかし正気を失った一団は、すでに一度、狂った怒りに深く身を捧げており、

Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 4.0.79

79

Praemia militibus certatim magna rependit,Et famam argento redimit, quod limine ruptoFurtim sustulerit corpus, defensa tenebris,Occulte rapiens audacia discipulorum.Jamque Galilaeos conscenderat anxia montesMandatis Christi concurrens turba suorum:Cernitur ecce suis proles veneranda Tonantis.Illum procumbens sanctus chorus omnis adorat,Nec tamen in cunctis pariter fundata manebatPectoribus virtus: nam pars dubitabat eorum.

PL 19, 342B

兵士たちに競うように大きな報酬を返し、銀で噂を買い取った。すなわち、入り口を破って闇に守られ、体を密かに持ち去ったのはひそかに奪った弟子たちの大胆さだ、という噂を。いまや、ガリラヤの山々に、気遣いながら登っていた、キリストの命令に従って集まった、自分の者たちの群れが。見よ、雷を轟かす者の崇むべき子が、自分の者たちに姿を現す。聖なる群れはみな、ひれ伏して彼を拝む、しかしすべての者の胸に等しく堅く据えられてはいなかった、徳は。彼らの一部は疑っていたからだ。

Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 4.0.80

80

Tum sic discipulos clarus compellat Iesus:In coelo, et terris Genitor mihi cuncta subegit,Me pater est vobis dignatus mittere lucem.Gentibus haud aliter nunc vos ego mittere cunctisInstitui, vestrum est cunctas mihi jungere gentes:Pergite, et ablutos homines purgantibus undisNomine sub sancto Patris, Natique lavate.Vivifici pariter currant spiramina Flatus.Ablutisque dehinc nostra insinuate docentesPraecepta, ut vitam possint agitare perennem.

PL 19, 343A

そのとき、輝くイエスは弟子たちにこう呼びかける。「天にも地にも、父はすべてを私に服させた。父は私を、汝らへの光として遣わすことをよしとした。同じように今、私は汝らを、あらゆる諸国民へ遣わすことに定めた。諸国民をすべて私に結びつけるのは汝らの務めだ。行け。そして人々を、清める水で洗われた者として、父と子の聖なる名のもとで洗え。命を与える息吹〔Flatus。聖なる霊を言う〕の息づかいも、ともに流れ出るように。洗われた者たちに、そののち私の教えを教えつつ浸透させよ、彼らが永遠の生命を送れるように」。

Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 4.0.81

81

Nec vobis umquam nostra praesentia deerit.Donec consumens dissolvat saecula finis.Has mea mens fidei vires, sanctique timorisCepit, et in tantum luxit mihi gratia Christi,Versibus ut nostris divinae gloria legisOrnamenta libens caperet terrestria linguae.Haec mihi pax Christi tribuit, pax haec mihi saecli,Quam fovet indulgens terrae regnator apertaeConstantinus, adest cui gratia digna merenti,Qui solus regum sacri sibi nominis horret

PL 19, 344A

「汝らから私の臨在が欠けることは決してない、世々を終わらせる終わりが解き放つときまで」。私の精神は、信仰のこれらの力と、聖なる畏れとを受け取り、キリストの恩寵は私にこれほど輝いたので、私の詩句において、神の法の栄光が喜んで舌の地上の飾りを受け入れた。これをキリストの平和が私に授け、これを世の平和が私に与えた、それを、広い地を治める寛大な支配者が育んでいる、コンスタンティヌスである。功ある彼に、ふさわしい恩寵が与えられ、彼は王たちのうち唯一、聖なる名の重荷が自らに

Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 4.0.82

82

Imponi pondus, quo justis dignior actisAeternam capiat divina in saecula vitamPer Dominum lucis Christum, qui in saecula regnat.

PL 19, 344A

課せられることを恐れる。それゆえ正しい行いによってよりふさわしくなり、神なる世々にわたり永遠の生命を得るように、光の主キリストによって。彼は世々にわたって統べる。