Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 2.0.1
Jamque dies prono decedens lumine, pontumInciderat, furvamque super nox coerula pallamSidereis pictam flammis per inane trahebat:Cum multos homines, mentis languore ruentes,Devinctosque animam scelerata daemonis arte,Certatim populi caeca jam nocte ferebant.Sed verbum Christi, tanto languore remoto,Omnibus indulgens praebebat munera Patris.Ecce sed exortus major cum luce tumultusGratantis populi cum turbis: anxius ille
PL 19, 147Aはや日は傾く光のなかで去りゆき、海へと沈んでいた。青黒い夜は、その上に黒ずんだ外套を、星々の炎で彩って虚空に引いていた。そのとき人々は、心の衰えに倒れる大勢の者たちと、悪霊の邪な術に魂を縛られた者たちを、すでに暗い夜のなか、競って運んできた。だがキリストの言葉は、それほどの衰えを取り去り、すべての者に寛く恵んで、父の賜物を与えていた。しかし見よ、光とともにいっそう大きなざわめきが起こった、喜ぶ民の群れとともに。心を砕いた彼は
Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 2.0.2
In mare velivolum celsam deducere jussitDiscipulis puppim. Precibus tum scriba profusisNavigio Sancti pariter poscebat abire.Olli Christus ait: Quo me tu, scriba, sequeris?Vulpibus in saltu rupes excisa latebramPraebet, et aeriis avibus dat silva quietem,Ast hominis nato nullis succedere tectisEst licitum: gentis sic sunt molimina vestrae.Tunc e discipulis unus sic ore rogabat:Ultima defuncto debentur munera patri.
PL 19, 148A帆走る海へ高い船を引き出すよう弟子たちに命じた。そのとき律法学者が涙ながらの願いで、聖なる者の舟で共に去ることを求めた。彼にキリストは言った。「律法学者よ、どこへ私に従うのか。キツネには、森の中の切り開かれた岩が隠れ家を与え、空の鳥には林が憩いを与える。だが人の子には、いかなる屋根の下に入ることも許されていない。汝らの民のたくらみとは、そういうものだ」。そのとき弟子の一人が、こう口を開いて願った。「亡き父には、最後の務めが負われている」。
Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 2.0.3
Hinc spatium tribuat nobis tua, Sancte, voluntas,Ut liceat miseri genitoris condere corpus.Christus ad haec: Itiner potius comitabere nostrum,Et sine defunctis defunctos condere terrae.Conscendunt navem, ventoque inflata tumescuntVela suo, fluctuque volat stridente carina.Postquam altum tenuit puppis, consurgere in irasPontus, et immensis hinc inde tumescere ventisInstat, et ad coelum rabidos sustollere montes.Et nunc mole ferit puppim, nunc turbine proram,
PL 19, 149A「ゆえに、聖なる者よ、汝の意志が我々に猶予を与えて、哀れな父の体を葬ることが許されるように」。キリストはこれに言った。「むしろ私の道〔itiner は iter の古い形〕に従って来よ、そして死者たちには死者たちを地に葬らせよ」。彼らは舟に乗り込み、風をはらんで帆はひとりでに膨らみ、波が軋むなか船は飛ぶ。船が沖に出ると、海は怒りに立ち上がり、四方から途方もない風に膨れ上がろうと迫り、荒れ狂う山々を天に向けて持ち上げる。今は波の重みで船尾を、今は旋風で船首を打つ、
Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 2.0.4
Illisosque super laterum tabulata receptantFluctus, disjectoque aperitur terra profundo.Interea in puppi somnum carpebat Iesus.Illum discipuli pariter, nautaeque paventesEvigilare rogant, pontique pericula monstrant.Ille dehinc: Quam nulla subest fiducia vobis!Infidos animos timor irruit! Inde procellisImperat, et placidam sternit super aequora pacem.Illi inter sese timidis miracula miscentColloquiis: quae tanta illi permissa potestas,
PL 19, 150A叩きつけられた波は、船の脇の板張りの上に入り込み、深みは裂けて、地が開く。そのあいだイエスは船尾で眠りをとっていた。弟子たちも、おびえた船乗りたちも共に彼を起こすよう願い、海の危険を示した。そこで彼は言った。「何と汝らには信頼がないことか。不信の心に恐れが襲いかかった」。それから嵐に命じ、海原の上に穏やかな平安を敷いた。彼らは互いに、おびえた語らいのうちに驚きをまじえ合う。どれほどの権能が彼に許されているのか、
Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 2.0.5
Quodve sit imperium, cui sic freta concita ventis,Erectaeque minis summittant colla procellae.Jam Gerasenorum steterat sub littore puppis;Ecce sed egresso juvenis (mirabile dictu)Occurrit, miseram cui mentem spiritus aterImmunda implebat lacerans virtute furoris.Illi grata domus tetris habitare sepulcris:Nec poterat rabidum quisquam retinere furorem.Fortia quin etiam rumpebat vincula ferri,Scindebatque graves, ut lanea fila, catenas.
PL 19, 151Aどんな支配が彼にあって、風に煽られた海がこうも服し、立ち上がった嵐も彼の脅しに首を垂れるのか、と。ゲラサの人々の岸辺に、すでに船は着いていた。だが見よ、降りた彼のもとに一人の若者が(言うも不思議なことに)出会った。汚れた黒い霊がその哀れな心を満たし、狂乱の力で引き裂いていた。彼には陰惨な墓に住むのが心地よかった。荒れ狂う激情を押さえられる者は誰もいなかった。それどころか鉄の頑丈な枷を断ち切り、重い鎖を羊毛の糸のように引き裂いていた。
Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 2.0.6
Et jam compedibus levis insultare solutisLudus erat, saxisque ferum concidere pectus.Isque ubi pergentem Christum per littora vidit,Cum clamore ruit, longeque accurrit adorans:Regnantis semper Domini certissima proles,Oramus, ne nos solitae regionis ab orisExcutias, longe tormentis excruciatos.Nam nomen Legio est nobis, multosque sub unoNomine consociat flatus vis sola nocendi.Cernis, ut immundi subigant haec pascua porci?
PL 19, 151Aそして足枷が解けても、身軽に跳ね回るのが彼の遊びで、荒々しい胸を石に打ちつけていた。彼は、キリストが岸辺を進んでいくのを見ると、叫びとともに突進し、遠くから走り寄って拝した。「永遠に統べる主の、いと確かな子よ、慣れ親しんだ地方の岸から、どうか我々を追い出さないでくれ、はるかに責め苦に苛まれている我々を。というのは、我々の名は『軍団』。多くの者を一つの名の下に結びつけるのは、害をなす唯一の力の息だ。汝は見るか、汚れた豚どもがこの牧場を占めているのを」。
Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 2.0.7
His saltem liceat rabiem satiare repulsam,Per Patris altithroni nomen sublime rogamus.Imperat iis hominis mentem dimittere Christus,Porcorumque sinit gregibus finire furores.Jamque hominis stupidum, decusso daemone, pectusInsperata suae veneratur dona salutis.Et jam praecipites scopulorum margine porciIn mare dejecti properant disperdere vitas.At vero e speculis miracula tanta paventesDiffugiunt, urbisque ruunt ad tecta subulci,
PL 19, 152A「せめてこれらに、追われた怒りを満たすことを許してくれ、高き座の父の崇高な名にかけて、我々は願う」。キリストは彼らに、人の心から去るよう命じ、豚の群れの中で狂乱を終えることを許した。すると、悪霊を振り払われた若者の呆然とした胸は、思いがけない救いの賜物を崇めた。そして豚どもは断崖の縁から真っ逆さまに海へ投げ込まれ、命を滅ぼしに急ぐ。だが見張りの高みからこれほどの奇跡に怯えて、豚飼いたちは散り散りに逃げ、町の家々へ駆け込み、
Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 2.0.8
Et famam accendunt, populosque ad littora cogunt.Insanum vero juvenem postquam resipisseCredere cernentum populorum turba coacta est,Orabant pavidi, regionem linqueret illam.Inde domum repedat terrarum lumen Iesus.Ecce revertenti juvenis torpentia membra,Officium quorum morbus dissolverat acer,Ante pedes Christi lecto posuere cubantem.Quem miserans animo verbis compellat Iesus:Adsit certa tuae, juvenis, constantia menti,
PL 19, 153A噂に火をつけ、民を岸辺に集める。狂った若者が正気に戻ったと信じるよう、見る者たちの群衆は強いられ、恐れて、その地を去ってくれと願った。そこで地の光イエスは家へ戻る。見よ、帰る彼の前に、萎えた若者の手足を、厳しい病がその働きを解いたその手足を、寝床に寝かせたまま、キリストの足もとに置いた。これを憐れんでイエスは心を砕き、言葉をかける。「若者よ、汝の心に確かな堅さがあれ」。
Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 2.0.9
Nam tibi praeteritus vitae donabitur error.Hoc dictum Scribae mentis, per operta malignaeCarpebant, quod verba Dei virtute ferendaProtulerat. Christus sed pectora talia cernens,Hoc, inquit, verbum Scribarum dicta retractant.Quod quanto levius fuerit dixisse, sequentisEt dicti, et facti pariter virtute probabunt,Et mihi concessum peccata remittere cernent.Quapropter juvenis, firmato corporis usu,Surge vigens, stratumque tuum sub tecta referto.
PL 19, 154A「汝の過ぎた生の誤りは赦されるのだから」。律法学者たちは、悪意ある心の隠れた奥で、この言葉をそしった。神の力にしかふさわしくない言葉を語り出したというのだ。だがキリストはそのような胸中を見て言った。「この言葉を、律法学者たちの言い分は蒸し返そうとする。だがそれを言うことがどれほど易しかったかは、続く言葉と業の力によって、ともに示されるだろう。そして彼らは、私に罪を赦すことが許されていると見るだろう。それゆえ若者よ、体の働きを固められたのだから、力強く立て、汝の寝床を家へ持ち帰れ」。
Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 2.0.10
Surrexit, lectumque humeris jam fortibus aptat,Per mediumque vigens populi mirantis abibat.Tunc timor, et laudes Domini per pectora plebisConcelebrata, simul miracula laeta frequentant.Progrediens tunc inde ad vectigalia, viditConsessu in medio Matthaeum: protinus illiDiscipulis haerere jubet; nihil ille recusansImperio Christi paret, gaudetque secutus.Inde iter ingrediens, simili sermone PhilippumHortatur, comitemque suis ascivit amicis.
PL 19, 155A彼は立ち上がり、今は強い肩に寝床を負い、驚く民の真ん中を力強く去って行った。すると恐れと賛美が民の胸に湧き、主への称えとともに、喜びの奇跡の話があちこちで繰り返された。そこから進んで税の取り立て所へ行き、見た、席の中ほどにいるマタイを。すぐ彼に弟子たちに付くよう命じる。彼は何も拒まずキリストの命令に従い、従って喜ぶ。そこから道に入り、同じ言葉でフィリポを励まし、自らの友の仲間として連れ加えた。
Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 2.0.11
Ille ubit cognovit Christi viresque, viamque,Ut primum justo concurrit Nathanaeli,En nostris, inquit, concessum est visere seclis,Quem voces veterum, et sancti cecinere prophetae.Hunc genuit veniens Davidis origine Ioseph.Nazara cui felix patria est, et nomen Iesus.Ille refert: Genuit quidquam si Nazara, miror,Quod dignum tantis umquam virtutibus esset.Inde Philippus ait: Cernes, dubitare quiesce:Progrediensque vide; nam oculis spectare licebit.
PL 19, 155A彼はキリストの力と道を知るや〔底本は ubit。ubi と読む〕、義人ナタナエルにまっ先に出会って、「見よ、我々の世に、彼を見ることが許された、」と言う、「古の声と聖なる預言者たちが歌ったその人を。彼を産んだのは、ダビデの血筋から来たヨセフ、ナザレを幸いな故郷とし、名はイエス」。彼は答える。「ナザレが何かを産んだというなら、私は驚く、これほどの力にふさわしい者を」。そこでフィリポは言う。「見ればわかる、疑うのをやめよ。進んで見よ、目で見ることが許されるのだから」。
Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 2.0.12
Illum ubi tendentem longe respexit Iesus:Vir venit huc justus, cui pectora nescia falsi,Virtutem puram servans, sine fraude maligna.Ille sub haec: Ubinam, vel quo me tempore nosti?Cui Dominus dicta haec divino pectore promit:Cum te diffusae tegerent umbracula ficus,Ante etiam quam te vocitarent verba Philippi,Vidit, et elegit comitem te spiritus auctor.Talibus attoniti sequitur vox Nathanaelis:Progenies veneranda Dei, rex inclyte gentis,
PL 19, 156A遠くから向かって来る彼にイエスが目を向けると、「ここに義人が来る、その胸は偽りを知らず、清い徳を守り、悪意ある欺きがない」。彼はこれに続けて言う。「いったいどこで、いつ、私を知ったのか」。主は神的な胸からこの言葉を発して、彼に言った。「広がるイチジクの木陰が汝を覆っていたとき、フィリポの言葉が汝を呼ぶよりも前に、作り主なる霊が汝を見て、仲間に選んだのだ」。これらの言葉に驚いたナタナエルの声が続く。「神の崇むべき裔、民の名高き王よ、」
Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 2.0.13
Tu populi, terraeque salus, vitaeque magister.Christus ad haec: Facilis suasit tibi credere virtus,Arborea quod te vidi recubare sub umbra.Sed majora dehinc rerum miracula restant.Cernetis, pariter totum se scindere coelum,Atque Dei celeres aethram penetrare ministros,Inde hominis nato claram deferre coronam.Interea thalamis connubia festa parabantIn regione Canan, ubi clari mater IesuNato cum pariter convivia concelebrabat.
PL 19, 157A「汝は民と地の救い、生の教師だ」。キリストはこれに言う。「汝を信じさせたのは容易い力だった、木の陰に横たわる汝を私が見たということが。だがこの先には、もっと大きな奇跡が残っている。汝らは見るだろう、天がそっくり裂け、神の素早い使いたちが天空に入り込み、そこから人の子に輝く冠を運ぶのを」。そのあいだ、人々は婚礼の部屋で祝いの婚宴を整えていた、カナの地で。そこで名高いイエスの母が子とともに宴を共に祝っていた。
Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 2.0.14
Vina sed interea convivis deficiebant.Tunc mater Christum per talia dicta precatur:Cernis, laetitiae jam defecisse liquorem?Adsint, nate, bonis ex te data munera mensis.Olli respondit terrarum gloria Christus:Festinas, genitrix; nondum me talia cogitAd victus hominum tempus concedere dona.Mensarum tunc inde vocat laetata ministrosMater, et imperiis nati parere jubebat.Sex illic fuerant saxis praepulchra cavatis
PL 19, 158Aしかしその間に、客たちのぶどう酒が尽きた。そこで母がこのような言葉でキリストに頼む。「汝は見ているか、喜びの酒がもう尽きたのを。子よ、汝からの賜物が、よき食卓に添えられるように」。彼女に、地の誉れキリストが答えた。「母よ、汝は急ぎすぎる。まだ時は私に、そのような賜物を人々の糧として授けるよう迫ってはいない」。それでも母は喜んで食卓の給仕たちを呼び、子の命令に従うよう命じていた。そこには、くり抜いた石でできた六つの、実に美しい
Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 2.0.15
Vascula, quae ternis aperirent ilia metris.Haec jubet e fontis gremio complere ministros.Praeceptis parent juvenes, undasque coronant,Completis labiis lapidum: tum spuma per orasCommixtas undis auras ad summa volutat.Hinc jubet, ut summo tradant gustanda ministro.Ille ubi percepit venerandi dona saporis.Nescius, in vini gratum transisse liquoremEgestas nuper puris de fontibus undas,Increpat ignarum sponsum, quod pulchra reservans,
PL 19, 159B小さな器があり、それぞれ三メトラの量の腹を開いていた。給仕たちに命じる、これを泉の懐から満たすよう。若者たちは命令に従い、水を縁まで満たす、石の縁をいっぱいにして。すると泡が縁に沿って、水とまじった空気を表面まで転がす。次に、これを上席の給仕頭に味わわせるよう命じる。彼は尊ぶべき味の賜物を受け取ると、それが快いぶどう酒の液に変わったとは知らずに、さっき清い泉から汲み出された水だとも知らずに、事情を知らぬ花婿を咎める。美しいものを取っておいて、
Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 2.0.16
Deteriora prius per mensas vina dedisset.His signis digne credentum discipulorumPerpetuam stabili firmavit robore mentem.Inde ubi Judaeis aderant solemnia paschae,Ad Solymos direxit iter, temploque subibat.Repperit hic populum venalia multa locantem:Pars vendebat oves, pars corpora magna juvencum,Pars inhians nummis artem numerare vacabat.Restibus hic Christus connectit verbera flagri,Et tales populos sancta proturbat ab aede,
PL 19, 160B劣った酒を先に食卓へ出したのか、と。このしるしによって、ふさわしく信じる弟子たちの心を、彼は揺るがぬ強さで永く固めた。それからユダヤ人の過越の祭りが近づくと、エルサレムへ道を向け、神殿に入った。ここで民が多くの売り物を並べているのを見つけた。ある者は羊を売り、ある者は牛の大きな体を、ある者は銭にあこがれ、数える技にいそしんでいた。キリストはここで縄で鞭の打ち具を結い合わせ、そのような人々を聖なる神殿から追い立て、
Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 2.0.17
Et mensas vertens, aeris profundit acervos,Et superincrepitans: Procul haec auferte, profani,Ut meus hic Genitor, non sordida lucra, colatur.Tunc poscens signum plebes Judaea fremebat,Quo fidens animos in talia facta levaret.Ventura obscuris tunc Christus talia miscet:Solvite pollutis manibus venerabile templumHoc: ego restituam cum tertia lumina solisIncipient rutilam terris infundere lucem.Illi inter sese tractantes murmure caeco,
PL 19, 161A卓をひっくり返し、銅貨の山をぶちまけ、叱りつけて言う。「これらを遠くへ持ち去れ、神聖を汚す者どもよ。私の父が、汚れた利得ではなく、ここで拝されるためだ」。そこでユダヤの民は印を求めてざわめいた、そのような行いに信を置いて心を奮い立たせるための印を。するとキリストは、来たるべきことをこのように謎めいて交ぜる。「汚れた手でこの尊い神殿を壊せ。私は、第三の日の光が赤い光を地に注ぎ始めるときに、これを建て直す」。彼らは、ひそひそと不明瞭に語り合って、
Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 2.0.18
Hoc, aiunt, vix sex et quadraginta per annosConstructum veteris regni molimine templumTu poteris tribus in spatiis renovare dierum?Hoc verbum quondam post tempora debita digniCognovere viri, proprio de corpore ChristumDelubrum dixisse Dei: sed signa videntesTunc multi cepere fidem, Sanctumque secuti.Nocte sub obscura celso sublatus honorePrimorum procerum Judaei nominis unusVenit, et ad Christum summissa voce profatur:
PL 19, 162A言う。「辛うじて四十六年をかけて古き王国の労苦で築かれたこの神殿を、汝は三日のうちに建て直せるというのか」。この言葉を、のちに、定められた時を経て、ふさわしい人々は悟った、キリストが自らの体を神の神殿と呼んだのだと。だがしるしを見て多くの者が信仰を抱き、聖なる者に従った。暗い夜に、高い名誉に挙げられた、ユダヤの名の第一の長たちの一人がやって来て、低い声でキリストに言った。
Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 2.0.19
Haud dubium est, quin larga Dei te, Sancte, voluntasHumanis lucem concessit surgere rebus,Nec quisquam tantis tribuit miracula signis,Ni comitata Dei jubeat splendescere virtus.Christus ad haec: Iteris justi si culmina quaeris,Nullus ad excelsum poterit conscendere regnum,Reddita ni penetret nascendi exordia rursus,Atque novam capiat divino munere vitam.Ille autem tantis stupefactus corda loquelis,Hoc, inquit, nostrae non est comprehendere mentis.
PL 19, 163A「疑いない、聖なる者よ、神の豊かな意志が、汝が人の世に光として現れることを許したのだ。これほどのしるしで奇跡を与える者は誰もいない、神の力が伴い輝くよう命じるのでなければ」。キリストはこれに言う。「正しい者の道〔iteris は itineris の古い形〕の頂を求めるなら、誰も高き国に登ることはできない、再び生まれの初めに戻らされ、神の賜物によって新しい生を得るのでなければ」。だが彼はこれほどの言葉に心を驚かされ、こう言った。「これは我々の心で捉えられることではない」。
Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 2.0.20
Quis poterit coeptae revocare exordia vitae?An rursus senior matris correptet in alvum,Ut novus in lucem veniat, vitamque resumat?Ille sub haec: Liquido si quis de fonte renatus,Et flatu sancto, rudibus consistere membrisCoeperit, aetheream liber conscendet in aulam.Terrenum corpus terreno corpore natum est.Spiritus haud aliter similem generat sibi flatum,Spiritus hic Deus est, cui parent omnia mundi.Hic, ubi vult, quocumque volat, vocemque per auras
PL 19, 164A「始まった生の初めを誰が呼び戻せよう。老いた者が再び母の胎に潜り込み、新しく光に来て、命を取り戻すとでもいうのか」。彼はこれに言う。「清い泉から生まれ変わり、聖なる息によって、未熟な手足で立ち始めた者は、自由な者として天の宮に登るだろう。地の体は地の体から生まれた。霊もまた、同じように自分に似た息を生む。この霊は神であり、世のすべてがこれに従う。これは望むところへどこへでも飛び、その声を風に」
Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 2.0.21
Jactat, sed nescis, quae sint exordia vocis,Quamque petant ejus currentia flamina partem.Quisque igitur justae repetit primordia vitae,Hunc similem sancti flatus revigescere certum est.Et Judaeus ad haec: Nihil horum cernere possum.Talia tum Christus: Solymorum magne magister,Israelitarum sublimis gloria gentis,Tune etiam mentem vitae de lumine raptamDemergis praeceps furvis miserande tenebris,Nec potes obtuso comprendere talia sensu?
PL 19, 165A「投げるが、汝には、その声の起こりがどこか分からず、その流れゆく風がどの方へ向かうかも分からない。だから、正しい生の始まりに立ち返る者は誰でも、聖なる息のように力を得て生き返ることは確かだ」。ユダヤ人はこれに言う。「私にはこれらのどれも見て取れない」。そこでキリストはこう言う。「エルサレムの大いなる教師、イスラエルの民の気高い誉れよ、汝は命の光から奪われた心を、真っ逆さまに暗闇に沈めるのか、哀れむべき者よ、そのように鈍い感覚で、これほどのことも理解できないのか」。
Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 2.0.22
Ecce fides nulla est, tantum terrestria dixi.Quid, si coelestis vires conscendere sermoCoeperit, et superas rerum comprendere formas?Quis vestrum duram poterit mihi pandere mentem?Accipite ergo, novis quae sit sententia rebus.Sidereum nullus poterit conscendere coelum,Ni solus, coeli venit qui missus ab aula,Idem hominis natus, coeli qui in sede moratur.Ut serpens olim regionibus in desertisMosei manibus summo sublatus honore est,
PL 19, 166A「見よ、信はまるでない、私は地上のことをただ語っただけなのに。もし天上の力に説き及び、万物の上なる形を把握しようとするなら、どうなるか。汝らのうち誰が、私にその硬い心を開いてみせられるか。ならば聞け、新しい事柄についての考えはこうだ。星々の天に登れる者は誰もいない、天の宮から遣わされて来た者のほかには、すなわち人の子、天の座にとどまる同じ者のほかには。かつて荒野で蛇がモーセの手で最高の栄誉をもって高く掲げられたように、」
Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 2.0.23
Sic hominis natum tolli in sublime necesse est,Ut quicumque fidem mentis penetralibus altisIllius ad numen statuit, sub turbine secliProculcet pedibus lethum, et trans sidera surgensSublimis capiat donum inviolabile vitae.Namque Deus mundum tanto dilexit amore,Ejus ut in terras descenderet unica proles,Credentes Domino vitae junctura perenni.Nec Deus hunc natum disquirere jure severo,Judiciove truci terras expendere misit:
PL 19, 166A「同じように人の子も高く上げられねばならない、心の奥深くに信仰を据えた者が誰であれ、彼の神威に向かって、世の渦の下で死を足で踏みつけ、星々を越えて昇り、高く、侵されることのない命の賜物を得るために。というのは、神は世をこれほどの愛で愛し、その唯一の子が地に下るほどだった、主を信じる者たちを永遠の命につなぐために。神はこの子を、厳しい法で人々を吟味するためにも、苛酷な裁きで地を量り分けるためにも、遣わしたのではない」。
Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 2.0.24
Mitia sed populis veniant ut munera vitae.Namque ubi certa fides fuerit complexa salutem,Non erit ulla illic anceps agitatio juris.Ast ubi dona procul fuerint exclusa medelae,Jam propria ipsorum mentem damnatio torquet.Unica nam Domini fuit his incognita proles.Adventum lucis miseri fugere superbi,Et magis amplexi caecas tenuere latebras.Sic quicumque malis mentem maculaverit actis,Ad tenebras pavidus refugit, ne lumine claro
PL 19, 167A「そうではなく、柔和な命の賜物が民に来るようにするためである。というのは、確かな信仰が救いを抱いたところでは、そこには法についての疑わしい動揺は少しもない。だが、癒しの賜物が遠ざけられたところでは、もはや彼ら自身の有罪判決が心を苛む。主の唯一の子は、彼らには知られなかったのだ。哀れな高ぶる者たちは光の到来から逃げ、むしろ盲目の隠れ家を抱いてそこにとどまった。こうして悪しき行いで心を汚した者は誰であれ、おびえて闇へと逃げ戻る、明るい光に」
Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 2.0.25
Sordida pollutae pateant contagia mentis.At quicumque piae tenuit vestigia vitae,Ad medium properat, lucemque nitescere gaudet,Splendeat ut claris virtutis gloria factis.Inde Galilaeam repetit Salvator Iesus:Praeteriens sed forte venit Samaritida Sichem.Illic fundus erat, Jacob de nomine pollens,Et puteus gelido demersus in abdita fonte.Sederat hic rapido Servator anhelus in aestu:Discipulique escas mercantes moenibus urbis
PL 19, 168A「汚れた心の不浄な病が露わにならないように。だが、敬虔な生の足跡を保つ者は誰であれ、中央へ急ぎ、光が輝くのを喜ぶ、徳の栄光が輝かしい行いによって輝くように」。それから救い主イエスはガリラヤへ戻る。だがたまたま通りがかりに、サマリアのシケムに来た。そこには、ヤコブの名で名高い畑があり、冷たい泉が深く隠れた井戸があった。救い主は、焼けるような暑さに息を切らし、ここに座った。弟子たちは、町の城壁で食物を買うために
Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 2.0.26
Passim dispersi, solum liquere magistrum.Moenibus egrediens Samaritis femina venit,Hauritura cavis putei penetralibus undas.Olli Christus ait: Laticis da, femina, potum.Respondens mulier: Mirum mihi praecipis, inquit,Ut tibi Judaeo mulier Samaritica potum,Dispernens veterum Samaritum jussa, ministrem.Tum Servator ait: Domini si munera nosses,Et quis te sitiens putealia pocula poscat,Tu potius peteres, vivam tibi traderet undam.
PL 19, 168A方々に散り、師ひとりを残して去っていた。町の城壁を出て、サマリアの女が来た、井戸の奥の窪みから水を汲もうと。彼女にキリストは言う。「水の飲み物をくれ、女よ」。女は答えて言う。「不思議なことを私に命じる、ユダヤ人の汝に、サマリアの女が飲み物を差し出すとは。昔のサマリア人の掟を軽んじて」。すると救い主は言う。「主の賜物を知っていたなら、そして誰が渇いて、汝に井戸の水を求めているかを知っていたなら、汝のほうが求め、彼は生ける水を汝に与えただろう」。
Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 2.0.27
Illa sub haec: Puteus gremium sinuatur in altum,Urceus est nullus, nec sunt tibi vincula funis.Unde igitur poteris undam mihi tradere vivam?Num tu major eris nostri virtute parentis?Hunc Jacob etenim puteum cum prole bibebat,Et proprios huc saepe greges ad pocula duxit.Olli respondit mundi regnator Iesus:Ex ista plene nullus satiabitur unda,Nam rursus sitiet: sed nostri dona liquorisArdorem excludent aeterna in secla bibendi.
PL 19, 169A彼女はこれに言う。「井戸は深く窪んでいる、桶はなく、汝は綱の結びも持たない。それならどこから私に生ける水を渡せるのか。汝は我々の父祖より偉大になるつもりか。ヤコブこそ、この井戸を子らとともに飲み、しばしば自分の群れをここへ飲ませに連れて来た」。彼女に世の統治者イエスが答えた。「この水では誰も満ち足りることはない、再び渇くからだ。だが私の液の賜物は、飲む渇きを永遠の世々にわたって除くだろう」。
Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 2.0.28
Dulcia provenient nostri cui pocula fontis,Largior inde fluet vitalis gratia fluctus.Sed desiderium nostrae si te capit undae,Excitus veniat tecum mox urbe maritus.Conjugio sese mulier negat esse revinctam.Tum sic prosequitur mentis perspector Iesus:Femina, veridicis loqueris de conjuge verbis.Nam tu connubiis nexa es jam quinque virorum,Nunc aliena super thalamorum vincula tollis.Tum mulier: Sanctum te certum est esse prophetam.
PL 19, 170A「私の泉の甘い飲み物を得る者には、そこから命の恩寵の波がいっそう豊かに流れ出る。だが私の水への渇望が汝を捉えるなら、夫を町から呼び出し、すぐ汝とともに来させよ」。女は夫と結ばれていないと否む。すると心を見通すイエスはこう続けた。「女よ、汝は夫について真実の言葉を語っている。汝はすでに五人の男の婚姻に縛られた者であり、今は他人のものとして、寝床の絆を担っている」。そこで女は言う。「汝が聖なる預言者であることは確かだ」。
Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 2.0.29
Sed nostri istius venerandum montis in arcePraeceptum nobis quondam liquere parentes.At vos in Solymis orandum dicitis oris.Talia dicenti mox talia reddit Iesus:En aderit tempus, montis cum vertice vestri,Omnibus et Solymis aberit veneratio longe.Sed nunc certa salus Judaeis surgit ab oris.Et nunc instantis cursus jam temporis urget,Cum veri sanctum Genitorem, errore remoto,Cultores, justis armati legibus, orent.
PL 19, 170A「だが我々のこの山の頂では、尊ぶべき掟を、かつて父祖たちが我々に残した。しかし汝らは、エルサレムの地で祈るべきだと言う」。こう語る彼女に、イエスはすぐさまこう返した。「見よ、時が来る、汝らの山の頂にも、すべてのエルサレムにも、礼拝が遠く消え去る時が。だが今、確かな救いはユダヤの地から起こる。そして今、迫る時の歩みはすでに急いでいる、真の礼拝者たちが、誤りを除かれ、正しい法で武装して、聖なる父に祈る時の」。
Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 2.0.30
Spiritus his, ac plena fides erit, et Pater altusTalia conquirit cultorum pectora terris.Illa dehinc: Scimus, quod Christus nuntius orbiAdventu proprio vitalia secula pandet.Et tunc peccantum largus miserator IesusSe lumen terris Christum venisse fatetur.Et jam discipuli reduces stupuere magistrum,Quod secreta illius poteretur femina verbis.At properans urnam mulier pro fonte reliquit,Et populum totis eduxit moenibus urbis.
PL 19, 171A「霊と満ちた信仰が彼らにあり、高き父は地上にそのような礼拝者たちの心を探し求めている」。女はそれに言う。「我々は知っている、キリストが世への使者として、自らの到来によって命の世々を開くことを」。するとそのとき、罪人たちを豊かに憐れむイエスは、自分が地に光として来たキリストであると告白する。そして戻ってきた弟子たちは、師に驚いた、女が師の秘められた言葉に与ったことに。一方、女は急いで水がめを泉のそばに置き去りにし、町じゅうの城壁から民を連れ出した。
Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 2.0.31
Omnia nam memorat sibimet sermone prophetae.Gesserat ipsa prius quaecumque, ex ordine dicta.Tum propere Christum fusae petiere catervae.Discipuli interea rogitabant sumeret escas.Ille satis sibi pulchrorum superesse ciborumRespondit. Sed tum mirantum discipulorumInter se occultis currebat sermo loquelis:Forte aliquis prior hic epulas dedit ante magistro,Nostras ut merito satiatus respuat escas.Ille sed internae cernens molimina mentis:
PL 19, 172A彼女は、預言者の言葉が自分に語ったすべてを語るのだ。自分がかつて行ったことは何であれ、順を追って語られていた。そこで散らばっていた群衆が急いでキリストのもとへ向かった。その間に弟子たちは、食物を取るよう請うていた。彼は、自分にはよい食物が十分残っていると答えた。だがそのとき、驚く弟子たちのあいだに、ひそひそとした言葉が走っていた。「ひょっとして、誰かが先にここで師に食事を出したのではないか、師が満たされて、我々の食物を退けるのも当然だ」。しかし彼は、内なる心の動きを見て取り、
Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 2.0.32
Hae mihi sunt epulae, pectus satiabitur istud,Si faciam magni Genitoris jussa per orbem.Quatuor hinc menses laetae ad primordia messisFrugiferae aestatis certe superesse putatis.Erigite ergo oculos, albentes cernite campos,Cunctaque maturam jam rura exposcere messem,Nunc quicumque metet, pulchri mercede laboris,Vitalique dehinc gaudebit fruge redundans,Et sator accipiet messorum gaudia laetus.Vos ego nunc misi gravidam succidere messem,
PL 19, 172A「これらこそ私の食物だ、この胸はそれによって満たされる、もし私が大いなる父の命を世にわたって行うなら。汝らは、実り豊かな夏の喜ばしい収穫の初めまで、ここから四か月は確かに残っていると思っている。だから目を上げよ、白く輝く野を見よ、すべての畑がもう熟れた収穫を求めているのを。今、刈り取る者は誰であれ、美しい労苦の報酬を受け、やがて命の実に満ちあふれて喜ぶだろう、そして種を蒔いた者も、刈り手たちの喜びを楽しく受けるだろう。私は今、重く実った収穫を刈り取らせるため汝らを遣わした」。
Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 2.0.33
Quae non est vestro sulcis inserta labore.Vos aliena bonae ditabunt munera frugis.Talibus alloquiis comitum dum pectora complet,Ecce Samaritum populi venere rogantes,Exorantque illic geminos impendere soles.Jamque fides multos plebis fundaverat alta,Nec jam femineis tantum concredere verbisIpsos, sed coram virtus manifesta docebat,Venisset secli quod jam Servator Iesus.Jamque Galilaeam remeaverat in regionem,
PL 19, 173A「その収穫は、汝らの労苦によって畝に蒔かれたものではない。他の人々の良き実りの賜物が汝らを富ませるだろう」。彼がこのような言葉で仲間たちの胸を満たしているとき、見よ、サマリアの民が来て願い、そこに二日間とどまってほしいと懇願した。すでに深い信仰が多くの民の基を据えており、彼ら自身はもはや女の言葉だけを信じたのではなかった、目の前で明らかな力が教えていたのである、世の救い主イエスがすでに来たのだと。そしてすでにガリラヤの地方に戻っていた、
Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 2.0.34
Quondam ubi fontanas vino mutaverat undas.Regius hic juvenis, cui natum morbus anheloArdore extremis vitae torrebat in oris,Comperit ut Christum certo remeasse recursu,Advolat, et precibus sobolis pro sorte profusisOrabat, celeris deposcens dona salutis,Ne pius ad lethum natus traheretur acerbum.Christus ad haec: Signis nisi suadeat omnia virtus,Non erit ulla fides: sed perge, et sospite vitaAedibus in vestris dulcem complectere natum.
PL 19, 174Aかつて泉の水をぶどう酒に変えた所へ。そこに王の臣である若者がいた。その子を病が苦しい熱で、命の果ての岸で焼いていた。彼は、キリストが確かに戻ったと知ると、飛んで来て、子の運命のために祈りを注ぎ、迅速な救いの賜物を求めて願った、孝心ある子が苦い死に引かれて行かぬように、と。キリストはこれに言う。「しるしによって力がすべてを説き勧めるのでなければ、いかなる信もない。だが行け、そして命の保たれた愛しい子を、汝の家で抱け」。
Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 2.0.35
His verbis fructum mox perceptura salutisPulchra fides animum laetanti in pectore firmat.Jamque iter ingresso properantibus obvia servisNuntia fama venit, pueroque in luminis orasLimine de mortis subitam remeasse salutem.Ille ubi cognovit, certum concurrere tempusSanantis Christi verbis, seseque, domumqueMancipat, amplexus fidei venerabile donum.Forte dies epulis multos sociaverat una,Publica conductis qui vectigalia lucris
PL 19, 174Aこの言葉に、救いの実をまもなく受ける美しい信仰が、喜ぶ胸の心を固めた。道に入ると、急ぐ奴隷たちが出迎え、噂が知らせを持って来た、少年に、光の岸へ、死の敷居から、突然の救いが戻ったと。彼は、救うキリストの言葉と時が確かに一致したことを知ると、自分も家も捧げた、信仰の尊い賜物を抱いて。たまたまその日、宴が多くの者をひとつにしていた、利を請け負って公の税を
Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 2.0.36
Professi, rapiunt alieno nomine praedam.Hos cum discipulis simul accipiebat Iesus.Ecce Pharisaei occulto reprehendere nisu,Quod legis doctor convivia talia iniret.Ille sed inspiciens, quid pectora saeva tenerent,Non, inquit, medicis opus est, ubi fortia membraIntemerata salus vegetat virtutis honore.Aegris sed merito miserans adhibenda medela est.Discite nunc saltem, jubeant quid verba prophetae:Non ego sacra magis, quam mitia pectora quaero.
PL 19, 175A引き受けた者たちが、他人の名で獲物を奪っている。イエスは彼らを弟子たちとともに迎えていた。見よ、ファリサイ派が陰険な努力で非難した、律法の教師がこのような宴に入ったと。だが彼は、彼らの荒い胸が何を抱いているかを見て言った。「医者は要らない、強い手足を、損なわれぬ健やかさが徳の誉れで養っている者には。だが病人には、憐れんで施す治療が当然必要だ。今せめて学べ、預言者の言葉が何を命じているかを。私は供え物よりも、むしろ柔和な心を求める」。
Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 2.0.37
Haud etenim justos veni ad directa viantes,Sed revocare malos peccantum a limine gressus,Ecce sed e numero mirantum munera ChristiUnus Joannis quaerebat discipulorum,Cur ipsi legis jejunia crebra tenerent,Nullaque sub Christo plebes jejunia ferret.Christus ad haec contra placido sic ore profatur:Qui sponsi laetis comitantur vota choreis,Non, praesente illo, jejunia tristia portant.Jamque dies aderit, cum sponsus turbine saecli
PL 19, 176A「私は、まっすぐな道を行く義人たちのもとに来たのではなく、罪人たちの足取りを敷居から呼び戻すために来たのだ」。だが見よ、キリストの業に驚く者たちのうち、ヨハネの弟子の一人が尋ねた、なぜ自分たちは律法の断食をしばしば守るのに、キリストのもとの民はいかなる断食も負わないのか、と。キリストはこれに穏やかな口で答える。「花婿の願いを、楽しい踊りで伴う者たちは、彼がいるあいだは、悲しい断食を身に負わない。だがやがて日が来る、花婿が世の渦によって」
Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 2.0.38
E medio comitum rapietur: tristibus illiLanguida concipient animis jejunia flentes.Quam stultum est rudibus veteres subtexere pannis,Vestibus ut turpis pejus scissura patescat?Aut utribus calidum tritis committere mustum,Queis ruptis totum sequitur disperdere vinum?Sed rudibus rectum est utribus spumantia mustaCondere: sic vinum conservant fortia vasa.Talia tractanti perculsus pectora luctuEcce sacerdotum princeps procumbit adorans,
PL 19, 177A「連れの者たちの中から奪われるときが。そのとき彼らは悲しい心で、泣きながら、力ない断食を行うだろう。新しい布で古い服を縫い継ぐのは何と愚かか、醜い裂け目が衣にいっそう大きく現れるのに。あるいは擦り減った革袋に熱い新しいぶどう酒を預けるのは、その破れたあとにぶどう酒がすっかり流れ失せるのに。だが、新しい革袋に泡立つ新しい酒を入れるのが正しい。そうして強い器がぶどう酒を保つ」。このように思い巡らす彼の前に、胸を悲嘆に打たれて、見よ、祭司長がひれ伏して拝し、
Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 2.0.39
Et sibi defunctam, funus miserabile, natamImplorat lacrymans, certamque venire salutemDefunctis etiam poscebat munera Christi.Haud mora, consurgens graditur Servator Iesus.Progressi mulier sequitur vestigia servans,Quam languore gravi bis sex labentibus annisCarpebat fluxus, lacerans sine fine, cruoris,Viribus absumptis, et toto corpore fessam.Pectoris haec tacitam volvebat credula mentemArcano, secumque fide jam certa tenebat,
PL 19, 178Aそして自分の死んだ娘、哀れな亡骸のために、涙ながらに懇願する。確かな救いが来ることを、死者たちにさえ及ぶキリストの賜物を、彼は求めた。遅れなく、救い主イエスは立って歩み出す。進む彼の足跡を守って、女が従う、重い病のため、十二年が過ぎるあいだ、絶え間なく引き裂く血の流れが彼女を蝕み、力は尽き、全身が疲れ果てていた。彼女は信じて、心の秘めた奥で黙した思いを巡らし、すでに確かな信仰をもって自らに保っていた、
Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 2.0.40
Actutum fesso fugeret quod corpore tabes,Extremam Christi posset si tangere vestem.Haec ubi per populum summi pendentia pepliFila manu trepida tractavit, protinus ille,Et causas morbi et credentia pectora cernens,Concessit celerem tali cum voce salutem:Accipe, quod meruit fidei constantia, munus,Et mox restricto viguerunt sanguine venae.Postquam perventum est, ubi funera virginis ingensPlangentis populi fremitus, clangorque tubarum
PL 19, 179Aすぐに疲れ果てた体から衰えが逃げ去る、と、もしキリストの衣の端に触れることができれば。彼女が民の中で、垂れ下がる上着の糸を震える手で触れると、彼はすぐさま、病の原因も信じる心も見て取り、このような言葉とともに、速やかな救いを許した。「受けよ、信仰の堅さが得た賜物を」。するとすぐに血はとどまり、血管は力を得た。彼らがたどり着いたとき、そこでは、おとめの葬儀を、嘆く民の大きなどよめきと、ラッパの響きが
Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 2.0.41
Ultima supremae celebrabant munera pompae:Abscedant, inquit, tectis haec tristia vestris.Namque puella jacet placido demersa sopore,Defunctam retur flentum quam nescia plebes.Talia dicentem ridentum turba reliquit,Quod morte abreptam dixit dormire puellam.Sed Christus lethi victor, vitaeque repertorFrigentis dextram dignatus prendere dextra,Surgere mox jussit miranda ad gaudia patris.Inde revertenti clamor se protinus offert
PL 19, 179A葬列の最後の務めとして行っていた。「この悲しみは汝らの家から去れ。娘は穏やかな眠りに沈んで横たわっているのだ、泣く民は知らずに、死んだと思っているが」。こう語る彼を、嘲笑う群衆は見捨てた、死に奪われた娘が眠っていると言ったからだ。だが死の勝者、命を取り戻す者であるキリストは、冷たくなった手を手でとることをよしとし、すぐに父の驚くべき喜びのために立ち上がるよう命じた。そこで戻る彼に、叫びがすぐさま向かって来る、
Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 2.0.42
Caecorum pariter gressu labente duorum.Illis Christus ait: Si credunt pectora vestra,Nunc virtute mea se reddet lumen ademptum.Illi firmato se credere corde fatentur.Tum Christus fatur: Credentes cernite lucem,Nec cuiquam nostrum post haec edicite nomen.Dixit: sed major per gaudia tanta videntumArdor inexpletus famam per cuncta ferebat.Offerturque dehinc juvenis, cui rapta sonoraeDaemonis incursu fuerat substantia vocis.
PL 19, 180A同時に足取りのよろめく二人の盲人の。彼らにキリストは言う。「汝らの心が信じるなら、今、私の力で奪われた光が戻るだろう」。彼らは確かな心で信じていると告白する。そこでキリストは言う。「信じる者たちよ、光を見よ、だがこの後、誰にも私の名を告げるな」。彼はそう言った。だがこれほどの喜びのゆえに、見た者たちのいっそう大きな飽くことのない熱情が、噂をあらゆる所へ運んだ。それから一人の若者が連れて来られる。その響く声の実質が、悪霊の襲撃で奪われていた者だ。
Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 2.0.43
Ast ubi propulsus fugit de pectore daemon,Confestim sanae redierunt munera linguae.Talia mirantis populi stipante tumultuVallatur: cernens sed millia tanta virorum,Ingemit, ut ruris Dominus, cui pascua laetaInnumerae tondent pecudes, rectoris egentes.Tunc ad discipulos depromit talia verba:Quam laetae segetes ruris per terga patescunt!Sed rarus messor frugis superatur acervo.Jam superest dominum segetis deposcere tantae,
PL 19, 181Aだが悪霊が追い払われて胸から逃げると、たちまち健やかな舌の働きが戻った。このように驚く民の騒ぎがひしめく中で、彼は取り囲まれる。だが大勢の男たちの群れを見て、彼は嘆く、あたかも田畑の主が、その豊かな牧場を数えきれない家畜が、導く者もなく食むのを嘆くように。そこで弟子たちにこのような言葉をかける。「畑の背に、何と豊かな穂が広がっていることか。だが刈り手は稀で、穀物の山に圧倒される。あとは、これほどの収穫の主に願うことだけが残っている」。
Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 2.0.44
Ut sua rura velit numero complere colentum.Haec fatus, populo ex omni delecta seorsumFortia conglomerat bisseno pectora coetu.Hos ubi delegit, praeceptis talibus implet:Devitate itiner, quod gentes perfidiosae,Et Samaritarum fraudis vestigia calcant.Pergite, qua patrii pecoris custodia labat.Pergentes vero similem mihi sumite mentem,Ut vobis subigat virtutes daemonis atriSancta fides, curamque piam languoribus aptet.
PL 19, 182A「主が自らの畑を、耕す者たちの数で満たそうと望むように」。こう言って、民全体から選び取り、別にして、強い心の者たちを十二人の組に集める。彼らを選ぶと、次のような教えで満たす。「その道〔itiner は iter の古い形〕を避けよ、背信の諸国民とサマリア人の欺きの足跡が踏む道を。行け、父祖の群れの見張りが揺らぐ所へ。行くとき、まことに私に似た心を取れ、黒い悪霊の力を、聖なる信仰が汝らのために屈服させ、病に敬虔な世話を当てはめるように」。
Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 2.0.45
Hae vires nulla vobis mercede dabuntur.Et vos haud aliter gratis impendite dona.Non auri, argentive domet possessio mentem,Nec vos nummorum subigat scelerata cupido:Nec geminas vestes, nec plantis tegmina binaVirtutis nudae cupiat servare minister.Ingressi muros urbis, perquirite semper,Hospitio quorum par sit succedere justis.Ingressique dehinc pacem sub tecta vocate:Si tranquilla domus fuerit, Pax illa manebit.
PL 19, 183A「これらの力は、何の報酬もなく汝らに与えられる。汝らも同じように無償で賜物を施せ。金や銀の所有が心を従わせず、銭への邪な欲が汝らを屈服させることもないように。二枚の衣も、二組の履物も、裸の徳に仕える者は、持ち続けたいと願うな。町の城壁に入ったら、常に探せ、義人たちが入るのにふさわしい宿を持つ者を。入ったら、屋根の下に平安を呼べ。家が穏やかなら、その平安は留まるだろう」。
Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 2.0.46
Sin erit indignis habitantum moribus horrens,Diffugiet, vestrumque abitum pax vestra sequetur.Excludet quicumque ferus vos limine tecti,Auribus aut duris spernet vitalia verba:Excutite egressi domibus vestigia vestra,Haereat injuste ne vobis portio vitae.Illos deterior Sodomorum poena manebitSuppliciis, veniet mundo cum terminus omni.Pergitis en, ut oves, saevorum praeda luporum:Sed vos arguto serpentum corde vigete,
PL 19, 183A「だが、そこに住む者たちの習いがふさわしくなく荒れているなら、平安は散り失せ、汝らの平安は汝らの去るのに従うだろう。家の敷居から汝らを荒々しく締め出し、あるいは固い耳で命の言葉を退ける者がいれば、家々から出て、汝らの足跡を振り払え、命の一部が不当に汝らにこびりつかぬように。彼らには、ソドムの者たちの刑罰よりも悪い刑罰が責め苦となって待つ、世界全体に終わりが来るとき。見よ、汝らは羊のように、獰猛な狼たちの獲物として行く。だが汝らは、蛇の鋭い心で目覚めていよ」。
Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 2.0.47
Simplicitate tamen dulces superate columbas.Nam saepe incumbet vobis injuria praeceps,Conciliisque hominum statuentur corpora vestra.Vos flagris, vinclisque feris, durisque tyrannisFrendens urgebit pro me violentia saecli.Cum vos prodiderint, verborum ponite curam:Sponte fluens dabitur sermonis gratia vobis.Spiritus in vobis pro vobis digna loquetur.Prodet enim fratrem scelerata insania fratris,Ad lethumque dabunt genitorum corpora nati.
PL 19, 184A「しかも素直さでは、優しいハトに勝れ。というのは、しばしば汝らに唐突な不正が襲いかかり、汝らの体は人々の会議に立たされるだろう。鞭と、残忍な鎖と、苛烈な暴君どもで、世の暴力が、私のために、歯ぎしりして汝らを責め立てる。彼らが汝らを引き渡すとき、言葉への心配は捨てよ。おのずから流れる言葉の恩寵が汝らに与えられる。霊が汝らの中で、汝らに代わってふさわしいことを語る。実に、兄弟の邪な狂気は兄弟を売り、子らは父母の体を死に引き渡すだろう」。
Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 2.0.48
Vos odia urgebunt semper pro nomine nostro,Sed finem fidei comitatur gloria vitae.Profugite ex tectis, quae vos sectabitur, urbis:Inde aliam, mox inde aliam conquirite sedem.Nam vobis urbes semper superesse necesse est,Israelitarum quae dent sub nomine plebem.Discipulus numquam transcendit celsa magistriCulmina, nec Dominum tentet praecellere servus.Discipulo satis est vires aequare magistri,Vel domini similem virtutem prendere servo.
PL 19, 185A「私の名のゆえに、憎しみは常に汝らを責めるだろう。だが信仰の終わりには命の栄光が伴う。逃れよ、汝らを追う町の家々から、そこから別の所へ、またそこから別の座を探せ。というのは、汝らにはいつも町が残っていなければならないからだ、イスラエルの名のもとに民を差し出す町が。弟子が師の高い頂を超えることは決してなく、僕が主人にまさろうとしてはならない。弟子にとっては、師の力に並べば足り、僕にとっては、主人に似た力を得れば足りる」。
Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 2.0.49
Pectoribus vestris semper timor omnis aberret:Nam nudata suis promuntur cuncta latebris.In tenebris tacite vobis qaaecumque jubentur,Dicite praeclaro nitidi sub lumine solis.Auribus et vestris dicam quaecumque susurrans,Excelso in populos spargantur culmine tecti.Despicite illorum rabiem, qui corpora vestraProsternunt ferro: non est his ulla potestasVivacem letho pariter demittere mentem:Illum sed potius cordis secreta pavescant,
PL 19, 186A「汝らの胸からあらゆる恐れは常に消え去れ。隠れ処から覆いを取られて、すべてが明らかにされるのだから。暗闇で汝らにひそかに命じられることは何であれ〔底本は qaaecumque。quaecumque と読む〕、輝く太陽の澄んだ光のもとで語れ。私が汝らの耳にささやくことは何であれ、屋根の高みから民に向けてまき散らされよ。軽んぜよ、汝らの体を剣で倒す者たちの狂暴を。彼らには、生きた心まで同時に死へ落とす力はまったくない。だがむしろ、心の秘められた奥が恐れるべきは、」
Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 2.0.50
Corporis est, animaeque simul cui cuncta potestas.Passeribus pretium nummi vix portio parvaProveniet: non est tamen unum credere dignum,Ni jussu Domini, laqueos incurrere vestros.Quis dubitet sapiens Domini sub pectore multisCredere pennatis hominem pro milibus unum?Qui me confessus fuerit sub judice terrae,Hunc ego non aliter coram Genitore fatebor.Sic itidem coram Genitore negabo negantem.Non ego nunc pacem terris immittere veni,
PL 19, 186A「体にも魂にも、同時にすべての力を持つ者である。スズメの値は、銭のほんの小さな一部がつくだろう。だが信じるに値しない、一羽が主の命なしに汝らの罠にかかるなどとは。賢い者の誰が、主の胸のもとで、翼ある多くの千羽に代えて一人の人間を〔重んじる〕と信じることをためらうだろうか。私を地の裁判官の前で告白した者は、まさにその者を私は父の前で告白する。同じく、否んだ者を私は父の前で否む。私は今、地に平和をもたらしに来たのではない」。
Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 2.0.51
Sed gladium, patrio dirimat qui pectore natum,Et dulcem natam dirimat qui pectore matris.Si quis amore meo genitorem pluris habebit,Vel matri, sobolive meum postponet amorem,Sentiet horribilem nostra de sede repulsam.Contemnet quicumque animam pro nomine nostro,Inveniet laeta florentem fruge salutis.Qui vos suscipiet, me suscepisse benignisObsequiis, idem me pro Genitore supremoSuscepisse sibi gaudebit perpete vita.
PL 19, 187A「むしろ剣を。それは父の胸から子を引き裂き、母の胸から愛しい娘を引き裂く剣だ。誰であれ、私への愛より父を重んじ、あるいは母や子より私への愛を後回しにする者は、私の座から、恐ろしい拒絶を味わうだろう。私の名のために自らの命〔anima〕を軽んじる者は誰であれ、喜ばしい救いの実が花開いているのを見いだすだろう。汝らを受け入れる者は、善意の奉仕によって私を受け入れたのであり、同じ者は、最高の父に代えて私を受け入れたことを、永続する命のうちに自らのために喜ぶだろう」。
Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 2.0.52
Talia discipulis bis sex cum jussa dedisset,Justus Joannes caeci de carceris umbrisSectantum e numero delectos talia dictaAd Christum portare jubet, verumque referre;Tune piis animis requies, quam regia coeliPollicita est terris, nostro sub tempore fulges?An aliam superest posthac sperare salutem?Talibus haec Christus dictis mandata remittit.Caecorum tenebrae mutantur lumine lucis,Debiliumque vigent firmato robore membra.
PL 19, 188A十二人にこのような命令を与え終えたとき、正しきヨハネは、暗い牢獄の影から、付き従う者たちの中から選んだ者たちに、次の言葉をキリストに運び、真実を持ち帰るよう命じた。「汝が、天の王宮が地に約束した、敬虔な心のための安らぎとして、我々の時代に輝くのか。それとも、今後は別の救いを望まねばならぬのか」。キリストはこのような言葉で、この使命に答えを返す。「盲人たちの闇は光の輝きに変わり、衰えた者たちの手足は固められた強さで力づく」。
Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 2.0.53
Lurida discutitur squamoso corpore lepra,Aeriae vocis penetrat surdas sonus aures.Redditur amissae lethi post funera vitaeDepositum repetens animae substantia corpus,Pauperibusque suis non dedignata patescitFulgentis splendens adventus gloria nostri.Ille beatus erit, quem non deceperit error.Talia discipuli referunt mandata magistro.Hoc super ad populum depromit talia Christus:Cur in deserto voluistis visere nuper
PL 19, 188A「重い皮膚病は、鱗のような肌から払い落とされ、空気を伝わる声の響きは、聞こえぬ耳に入る。失われた命が、死の葬りのあとに返される。魂の実体が、預けた体を取り戻し、貧しい者たちにも、軽んじることなく、輝く私の到来の栄光が、きらめいて現れる。惑いに欺かれなかった者は、福なる者となる」。弟子たちはこのような使命の返事を師に伝える。これについてキリストは民にこのような言葉を述べる。「なぜ汝らは、先ごろ荒野に見に行こうとしたのか、」
Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 2.0.54
Stramen arundineum vento vibrante moveri?Cur etiam molli vestitum veste videre?In domibus regum molli cum veste tenentur.Ille prophetarum solus transcendere viresIndicio veteris scripti promittitur olim.Hunc etenim memorat venerandae lectio vocis:En ego mitto meum stratas aptare ministrumAnte tuos vultus: genuit nec femina quemquam,Major Joannis nostri qui viribus esset.Sed minor hoc coeli fiet sublimior aula.
PL 19, 189A「風に震えて動くアシの茎を。なぜまた、柔らかな衣をまとった者を見ようとしたのか。柔らかな衣の者は王たちの家にいる。その者は預言者たちの力を一人超えると、古い書物の証しによって、かつて約束された。実に、尊ぶべき声の読み物はこの者について語る。『見よ、私は私に仕える者を遣わし、道を整えさせる、汝の顔の前に』。女は誰をも産まなかった、我々のヨハネの力にまさる者を。だが彼より小さい者が、天の宮でこの者より高くなる」。
Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 2.0.55
Hujus ab exortu vim coeli regia sentit,Et coeli regnum violentia diripit atrox.Lex omnis summam Baptistae a tempore cepit,Atque prophetarum finis concluditur idem.Si vultis volucris penetralia noscere saecli,Corpus Joannis felix habitabile sumpsitElias, quondam quem turbine jussa coruscoFlammipedum rapuit simulatio quadrijugorum.Audiat haec dictis pandens vitalibus aures.Nunc tibi confiteor, Genitor, cui gloria servit
PL 19, 190A「この者の出現このかた、天の王宮は暴力を受け、天の国は凶暴な暴力に奪い取られる。律法はすべて、洗礼者の時をもって極みに達し〔summam … cepit の意味は定かでない。「終わりに至った」と取った〕、預言者たちの終わりもまた、同じ者のうちに閉じられる。もし汝らが、過ぎ去る世の奥底を知りたいなら、幸いなエリヤは、ヨハネの住むにふさわしい体を取ったのだ、かつて閃く旋風に命じられて、炎の足を持つ四頭立ての似姿が、彼を連れ去ったあのエリヤが。命の言葉に耳を開く者は、これを聞け。今、汝に告白する、父よ、汝に仕えるのは、」
Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 2.0.56
Fulgentis coeli, et terrarum frugiferentum,Celasti nunc quod sapientibus ista superbis,Parvulaque infantum vis haec comprendere corda.Jam mihi regnantis sunt omnia tradita Patris,Nec quisquam Domini poterit cognoscere Natum,Ni solus Genitor; Genitorem mente videbitFilius, aut idem pandet cui talia Natus.Huc omnes veniant, oneris quos sarcina vastiComprimit, is poterit virtus mea munere PatrisAntiquas vires hilari reparare quiete.
PL 19, 191A「輝く天と、実り多い地との栄光が。汝がこれらを高ぶる賢者たちに今隠し、乳飲み子らの小さな心がこれを悟るのを望んだことを。すでに私には、統べる父によってすべてが渡されている、そして誰も、主の子を知りえない、ただ父だけが〔知る〕。父を心で見るのは子であり、あるいは、子がこのようなことを明かす相手である。すべての者はここへ来よ、広大な荷の重みが圧している者たちは。彼らのために〔is は iis の縮まった形〕私の力が、父の賜物によって、昔の力を、喜ばしい安らぎのうちに回復させるだろう」。
Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 2.0.57
Sumite forte jugum, levis est mea sarcina justis,Namque humili dulcem largibor corde salutem.Haec ubi dicta dedit, messis per culta gravataePraeterit, et populus sectantum discipulorumSpicarum gravidam carpebat in ordine frugem.Ille dies veteri poscebat lege quietem:Sabbata nam priscis repetebant otia jussis.Ecce pharisaei coram reprehendere Christum,Quod sanctae legis calcarent jussa metentesDiscipuli. Legum sed tunc completor Iesus
PL 19, 192A「強い軛を取れ、義しき者たちにとって私の荷は軽い。実に私は、へりくだった心で、甘美な救いを与えよう」。こう語り終えると、重く実った麦畑を通り過ぎた。従う弟子たちの一団は穂の実りを、列をなして摘んでいた。その日は古い律法が安息を命じる日で、安息日は昔の定めのとおり休みをもたらしたからである。見よ、ファリサイ派の者たちがキリストの面前で咎めた。刈り入れる弟子たちが聖なる律法の命令を踏みにじっているというのである。だが律法を成就する者イエスは、そのとき
Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 2.0.58
Incipit his veteris scripti monumenta retexens:Legistis certe, in templo Davida canorumCum populo quondam panes sumpsisse sacratos,Et propriam comitumque famem sedasse; sed illosIllicitum cuiquam fuerat contingere panes,Sumere quos solus poterat de lege sacerdos.Ejusdem scriptum est justo moderamine legis:Sabbata profanant templo sine crimine vates.Nec minor est isthic vestrae glomeratio turbae,Quam templi virtus. Caperent si pectora vestra,
PL 19, 193A古い書の記録を繰り広げて、彼らにこう語り始めた。「汝らは確かに読んだはずだ、かつて歌人ダビデが神殿で民とともに聖なるパンを取り、自分と供の者たちの飢えを鎮めたことを。だが彼らには誰であれそのパンに触れることは許されず、律法によって取れるのは祭司だけであった。同じ律法に、正しい節度をもってこう書かれている。預言者たち〔vates。ここでは祭司たちを言う〕は神殿で安息日を犯しても罪にならない。そこに集まった汝らの群れも、神殿の力に劣りはしない。汝らの心が悟るなら、」
Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 2.0.59
Quod non sacra Deus, sed mallet mitia corda,Non tam saepe viros damnasset factio sacros,Expertes culpae. Sed nunc ego sabbata cuncta,Sponte mea dominans, legis sub jure tenebo.Tunc conventicula ipsorum post talia dictaIngreditur: mox hic juvenem pro limine cernit,Siccatum ex humero cui pondus inutile palmaePendebat: sed tum dictis tentando dolosis,Aegris an liceat per sabbata ferre medelam,Quaerunt, calcatae ut legis vindicta maneret.
PL 19, 194A「神は供え物ではなく、むしろ温和な心を望むということを。そうすれば、咎のない聖なる人々をこれほど何度も、党派が罪に定めはしなかっただろう。だが今、私はすべての安息日を、自らの意志で主として、律法の権利のもとに保つ」。こうした言葉のあと、彼は彼らの集会所に入った。するとすぐ入口に一人の若者が見えた。その肩から、干からびた手の役に立たぬ重みが垂れ下がっていた。そこで彼らは偽りの言葉で試そうとして、安息日に病人へ治療を施してよいかと尋ねた。踏みにじられた律法への報復が残るようにするためである。
Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 2.0.60
Christus ad haec: Foveam si forte pecuscula vestraInciderint, certe transibitis otia legis,Et pecus abrupto tolletis vile profundo.Quanto igitur nobis hominum curatio majorAd benefacta animos tollens accendere debet!Ergo age tu, juvenis, sanam protendito dextram.Cum dicto palmam sanus porrexit utramque.His tum pro signis, quae vix veneratio possetMirantis digno populi sustollere cultu,Conciliis trucibus conclamant decipiendum.
PL 19, 195Aキリストはこれに答えた。「もし汝らの小さな家畜が、たまたま穴に落ちたなら、汝らはきっと律法の休みを越えて、その卑しい家畜を深い穴から引き上げるだろう。それなら、人を癒すことは我々にはなおさら大きな務めで、善い行いへと心を高めて燃え立たせるはずではないか。さあ、若者よ、汝の健やかな右手を伸ばせ」。言葉とともに、彼は両の手のひらを健やかに差し出した。これらのしるしに対しては、驚く民がふさわしい崇敬をもってもほとんど讃えきれないほどであったが、彼らは残忍な会議で、イエスを欺き陥れようと声をそろえた。
Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 2.0.61
Talia prospiciens procerum molimina Christus,Discedens, variis hominum languoribus aptatConcessam in populos patria virtute medelam.Oblatusque ibidem est, quem daemonis horrida virtusEt lingua, et visu truncatum vivere poenae,Et propriis escam cruciatibus esse volebat.Hunc ubi curatum, visuque et voce vigentemCaeca pharisaeae cognovit factio gentis,Daemonis auxilio, qui princeps daemoniorumSolus nequitiae vires ditione teneret,
PL 19, 196A指導者たちのこうした企みを見て、キリストは立ち去り、人々のさまざまな病に、父の力によって民に与えられた癒しを施した。そこへ一人の者が連れて来られた。恐ろしい悪霊の力が、舌と目を損なわれたまま罰として生きるよう定め、自らの苦しみの餌食とすることを望んだ者である。この者が癒され、見る力も声も取り戻したのをファリサイの民の盲目の党派が知ると、悪霊の助けによるのだ、悪霊どもの頭だけが邪悪の力を支配しているのだと、
Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 2.0.62
Haec illum fecisse ferunt. Sed talia ChristusVeridicis aperit convincens pectora verbis:Si gemina regnum distractum parte dehiscat,Et scissa adversum sese divisio pugnet,Disruptis propere labentur cuncta medullis.Horridus et daemon si daemone pellitur atro,Adversa sibimet scissus virtute repugnat.Quis poterit praedam tectis auferre virorum,Ni prius aggressus custodum brachia nodisVinciat, ut facilis veniat direptio praedae?
PL 19, 197A彼らは言い、イエスがそれをしたと主張した。だがキリストは、真実の言葉で彼らの心を暴き、こう言って論破した。「王国が二つに割れて裂けるなら、分裂した内側が互いに戦うなら、すべては内臓が裂けて、たちまち崩れ落ちる。恐ろしい悪霊が黒い悪霊に追い払われるなら、裂けた者は自らの力に逆らって争っているのだ。力ある男たちの家から誰が獲物を奪い去れるだろうか。まず襲って見張りの腕を縄で縛り、奪い取りが容易になるようにしなければ、できはしない」。
Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 2.0.63
Quisque meis aberit discretus miles ab armis,Hostis in adversa consistet fronte duelli.Quisque meis gregibus cogendis liber aberrat,Disjicit ille mei pecoris per devia pastus.Sed quicumque hominum fuerit super omnibus error,Dimitti poterit: tantum ne Spiritus unquamVocibus insana laceretur mente profusis.Sive furens hominis Nato convicia quisquamIngeret, haec etiam poterunt peccata remitti.Spiritus at sanctus tantum cuicumque profana
PL 19, 198A「私の武器から離れた兵は誰であれ、戦いの正面で敵となって立つ。私の群れを集めるのに加わらず離れる者は誰であれ、私の家畜の牧草を荒れ野にまき散らす。だが人の過ちはすべて、赦されうる。ただ、霊が狂った心から出た言葉で引き裂かれてはならない。人の子に怒り狂って罵りを浴びせる者があっても、その罪もまた赦されうる。だが聖なる霊を、誰であれ」
Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 2.0.64
Verborum rabie violabitur, irrevocatisSuppliciis, nunc et semper torrebitur igni.Quando veneniferi serpentis saeva propagoSermonum dulci poterit mitescere fructu?Nam bona thesauris promuntur dulcia justis,Et mala lethifero procedunt ore venena.Verborum meritis veniet sub judice vita,Verborum meritis dabitur sub judice poena.Quae Genitor faciet, sectabitur omnia Natus.Namque idem Nato manifestat cuncta videnda,
PL 19, 198A「不敬な言葉の狂暴さで汚す者は、取り消されぬ刑罰のもと、今も永遠に火で焼かれる。毒を帯びた蛇の凶暴な子らが、甘い言葉の実によって、いつ穏やかになれようか。善いもの、甘いものは、義しい者の宝から取り出され、悪いものは、死をもたらす口から毒となって出る。言葉の功績に応じて、審判者のもとで生命が来、言葉の功績に応じて、審判者のもとで刑罰が与えられる。父〔genitor。神を言う〕がなすことを、子はみな追ってなす。父は同じく、見るべきすべてを子に示し、」
Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 2.0.65
Et potiora dehinc tribuet miracula rerum.Sicut enim Genitor demortua corpora redditAd claram vitae lucem, sic omnia Natus,Quae volet, ad superos surgentia corpora ducet.Nec Genitor quemquam vestri, se judice, quaerit,Sed dedit haec Nato quaerendi jura per orbem,Gloria quo maneat similis Natoque, Patrique.Namque repulsus erit vestro si Natus honore,Improbitate pari Genitorem despicietis.Sed sui nostra fidem sermonis gratia figit,
PL 19, 199A「やがて、いっそう勝る驚くべき業を子に与える。父が死んだ体を生命の明るい光へ戻すように、子もまた、望む体を、すべて天上へ起き上がらせて導く。父は汝らの誰をも、自らが裁く者として問うのではなく、全地を問う権をこの子に授けた。子にも父にも等しい栄光がとどまるためである。汝らの敬いから子が退けられるなら、同じ不遜で父をも蔑むことになる。だが我々の言葉の恩寵は、その言葉の信を定める」。
Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 2.0.66
Mox me mittentis Genitoris dona patescent.Aeternamque dabit praesens constantia vitam.Judiciumque illi non est, sed migrat ab atraMorte procul, lucisque vigens ad limina tendit.Adveniet tempus, cum mortua corpora vocemAccipient nostram, et vitam cum voce tenebunt.Nam sicut Genitor vitam sibi possidet in se,Sic tribuit Nato vitam, et jus dicere jussitIn terris, hominis quoniam de corpore venit.Nec vobis mirum videatur, corpora cuncta
PL 19, 200A「私を遣わす父の賜物は、まもなく明らかになる。いま居合わせる確かな信が、永遠の生命を与える。その者に審きはなく、暗い死から遠く離れ、力に満ちて光の門口へ向かう。時が来る。そのとき死んだ体は、我々の声を受け、声とともに生命を保つ。父が自らのうちに生命を持つように、子にも生命を授け、審きを行えと命じた。地上でそれを行うのは、子が人の体から生まれて来たからである。汝らは驚くな。すべての体が、」
Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 2.0.67
Vocis ad auditum propriis exsurgere bustis,Justorumque animas redivivo corpore necti,Judicioque gravi miseros exsurgere pravos.Nec mihi judicium tribuit mea sola potestas;Arbitrio quoniam Genitoris cuncta jubentur,Qui me justitiam terris disquirere jussit.Namque ego si proprio testis pro nomine surgam,Falsa loquar; aliusque itidem quia testis habetur.Pro nobis, recte mihi talia temnere fas est.Nam veris operum signis manifestior omni
PL 19, 201A「声を聞いて、それぞれの墓から起き上がり、義しい者たちの魂が、よみがえった体と結ばれ、重い審きによって、哀れな邪な者たちが立ち上がることを。私に審きを与えたのは、私ひとりの力ではない。すべては父の裁量によって定められる。父が、地上で正義を探り出せと私に命じたのである。もし私が自分の名のために証人として立つなら、偽りを語ることになろう。そして別の者が同じく証人として我々のために立てられているので、私がそのような証しを退けるのは正しく、許される。真実の業のしるしによって、ほかのどんな光よりも明らかに、」
Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 2.0.68
Luce nitet praesens nostris testatio factis.Talia concedens Genitor mihi testis adhaeret,Qui me dimisit terris sua ponere jussa.Hujus enim vocem numquam comprendere quistis,Nec speciem propriam concessit visere vobis.Nec sermo ipsius potuit per vestra sederePectora, credendi quoniam substantia nulla est.Quaeratur veterum scriptorum lectio vobis,Perpetuam cunctis vitam quam ferre putatis.Haec etiam nostrum testatur lectio donum.
PL 19, 202A「我々の行いにこそ、居合わせる証しが輝く。父がそれを許して、私に添う証人となっている。父は私を遣わし、その定めを地上に置かせた。汝らは父の声を一度も捉えることができず、父は自らの姿を汝らに見ることを許さなかった。その言葉も、汝らの心のうちにとどまることができなかった。信じるための実質が何もないからである。古い書き手たちの読みものを探せ。それがすべての者に永遠の生命をもたらすと、汝らは思っている。その読みものが、我々の賜物をも証ししている」。
Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 2.0.69
Nec tamen audetis propius consistere nobis,Ne verae vobis contingat gratia vitae.Non mihi captatur terrenae gloria laudis.Namque ego quod summi Genitoris nomine veni,Respuor a vobis: veniet sed discolor alter,Nomine quem fultum proprio gens vestra sequetur.Alternae vobis captatur gloria famae,Unius et solam fugitis disquirere laudem.Nec vos arguerim coram Genitore, sed illicAccusator erit, quem spes modo vestra celebrat,
PL 19, 202A「それでも汝らは我々のもとに近づこうとしない。まことの生命の恩寵が汝らに及ばぬように、というわけだ。私は地上の栄誉の讃えを求めてはいない。私は至高の父の名によって来たが、汝らに退けられる。だが別の者が来る、毛色の違う者が。自分の名に支えられたその者に、汝らの民は従う。汝らは互いの名声の栄光を求めて追い、ただひとりの者だけの賛美を探すことは避ける。私が父の前で汝らを訴えるのではない。そこで訴える者は、いま汝らの望みが讃えている者、」
Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 2.0.70
Moses, quem fidei nullo servatis honore.Ejus enim scriptis vester si crederet error,Crederet et nobis, Mosei quem scripta frequentant.Talia tum contra scribarum verba sequuntur:Vocibus indubitata fides comitabitur istis,Si virtus certis firmet miracula signis.Ille dehinc: Polluta malis generatio quaeritSigna sibi: rebus stabunt sed signa futuris,Namque propheta cavo quantum sub pectore cetiTemporis absumpsit, terrae in penetralibus altis
PL 19, 203A「モーセである。その者に、汝らは信仰の敬いを何も払わない。汝らの誤りがその書を信じるなら、モーセの書が語る我々をも信じるはずだ」。これに対し、律法学者たちの言葉が続く。「この言葉に疑いない信が伴うのは、力が確かなしるしで奇跡を裏づけるときだ」。するとイエスは言う。「悪に汚れた世代がしるしを求める。だが、しるしは来るべき事柄のうちに立つ。預言者が鯨の空ろな腹の内にどれだけの時を費やしたか。それだけの間、地の深い奥に、」
Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 2.0.71
Progenies hominis tantum demersa manebit.Adveniet tempus, cum surget reddita vitaeGens hominum, propriis in fletum dedita gestis.Haec istam digno damnabit crimine gentem,Quod maris e fundo surgentis voce prophetaeCommonita, in lacrymas Dominum projecta reflexit.Hic et Jonaeis monitis potiora jubentur,Contemnitque feris animis gens impia lucem.Et regina noti vitales surget in oras.Illius ad specimen damnabitur effera plebes,
PL 19, 204A「人の子は沈められてとどまる。時が来る。そのとき生命へ返された人々の民が、自らの行いのゆえに嘆きに身を委ねて立ち上がる。その民は、この世代をふさわしい罪過で断罪する。海の底から立ち上がった預言者の声に促され、涙に身を投げて主の心を翻させたからである。ここではヨナの勧めよりも勝るものが命じられているのに、不敬虔な民は荒々しい心で光を退ける。また南の女王が生きる者の岸辺へ立ち上がる。彼女を範として、粗暴な民は断罪される」。
Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 2.0.72
Finibus extremis Libyae quod venerit illa,Ut Salomona pium, praeceptis dedita justis,Audiret: potior nunc est Salomone potestasEt tamen obtusae caecantur pectora plebis.Expulsus siquando fugit de pectore daemon,Quem turbat sanctus purgato corpore flatus,Ille venenatis collustrat passibus oras,Qua nulla excurrit fontani gurgitis unda,Nec requiem placidae sedis sibi repperit ardens.Tunc repetit suetae sitiens habitacula mentis.
PL 19, 204B「リビアの果ての地から、彼女が来たからだ。正しい教えに身を委ねて、敬虔なソロモンに聞き入るためである。いまソロモンより勝る権能があるのに、それでも鈍い民の心は盲いている。追い出された悪霊がいつか心から逃げ出すとき、聖なる息が、清められた体のうちでそれを苦しめるのだが、その悪霊は毒の足取りで国々を巡り歩く。泉の水が一滴も流れていない所を。燃えながら、穏やかな住まいの休息を見つけられない。やがて渇きつつ、慣れ親しんだ心の住処へ戻る」。
Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 2.0.73
At si forte suis obnoxia corda venenis,Ornatuque levi ridentia limina cernit,Associat septem similes glomerando furoresVis inimica homini, penetratque in viscera serpens.Sic genus hoc vero sensu cum degener errat,Vincula perpetuis deflebit subdita poenis.Atque ea dum populis vitalia dicta frequentat,Pro foribus mater cum fratribus astitit illic,Et miscere foris sermonem cominus orat.Talia tum matris mandatis dicta remittit:
PL 19, 205A「もしその心が、自らの毒にたまたま身を差し出し、軽い飾りで笑う戸口を見るなら、人に敵する力は、同じような七つの狂気を集めて仲間とし、蛇のように内臓へ入り込む。まことの思いを持たず堕ちて迷うこの種族も、そのように、絶えざる刑罰のもとで縛りを嘆くことになる」。民にこうした生命の言葉を説いているうちに、入口の前に母が兄弟たちとともに立ち、外で間近に語りたいと願った。そこでイエスは母の頼みに、こう言葉を返す。
Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 2.0.74
Hic mecum genitrix, mecum germana residuntCorpora. Nam patria impletur cuicumque voluntas.Ille meo proprium connectit sanguine corpus,Et matris, generisque mei sub nomine habetur.Progreditur templo terrarum lumen Iesus,Et maris extrema, terraeque resedit in ora,Innumeraeque illuc plebis fluxere catervae.Ille sed excelsam scandens, quae proxima, puppim,Littora complenti depromit talia plebi:Ecce sator proprio commendat semina ruri,
PL 19, 206A「ここに私とともに母が、私とともに兄弟たちの体が座っている。父の望みを満たす者は誰でもそうなのだ。その者は自らの体を私の血に結び、私の母、私の一族の名のもとに数えられる」。地の光であるイエスは神殿を出て、海の果て、陸の岸辺に腰を下ろした。そこへ数えきれぬ民の群れが流れ集まった。だが彼は、そばにあった高い舟に登り、岸辺を埋める民に、こう語り出した。「見よ、種蒔く者が自分の畑に種を託す」。
Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 2.0.75
Illa cadunt diversa solo, sortemque locorumPro virtute ferunt. Nam sicubi trita viarumSub pedibus solido densetur limite tellus,Aeriis avibus nuda dant semina praedam.Ast ubi pertenui velantur pulvere saxa,Farra quidem viridem depromunt germinis ortum;Sed quia nulla subest siccis subtantia glebis,Inserto arescunt radicum fila calore.Cunctaque mox apicum labuntur acumina letho,Seminibusque aliis contingunt aspera rura:
PL 19, 207A「種は地のさまざまな所に落ち、場所の運命をその力に応じて負う。道の踏み固められた土が足の下で固い筋となっている所では、裸の種は空の鳥たちに獲物として与えられる。だが石が薄い土埃に覆われている所では、麦は確かに緑の芽を出す。だが乾いた土塊の下に実質がないので、差し込む熱で根の糸が枯れる。穂先の尖りもすべて、まもなく死に滑り落ち、別の種には荒れた畑が当たる」。
Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 2.0.76
Sentibus hic, spinisque feris velocius exitRoboris augmentum, frugemque internecat angens.Uberibus vero quae dantur semina glebis,Illa ferunt pulchram segetem, cui laeta frequentatIncrementa sui centeno copia foetu.Audiat haec, aures mentis qui gestat apertas.Talia discipuli mirantes dicta, requirunt,Implicitis populo cur clauderet omnia verbis,Ille sed, admota credentum plebe, profatur:Vobis, qui firmo robustam pectore mentem
PL 19, 208A「ここでは茨や野の棘のほうが、はるかに速く強さを増して伸び、実りを締めつけて殺す。だが豊かな土塊に与えられた種は、美しい穀物を実らせ、その喜ばしい増し加えには、百倍の収穫が豊かに連なる。心の耳を開いている者は、これを聞け」。弟子たちはこの言葉に驚いて、尋ねた。なぜ彼は民にすべてを込み入った言葉で閉ざすのかと。彼は信じる者たちを近くに寄せて語った。「汝らは、強い心で堅固な精神を」
Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 2.0.77
Ad capienda Dei penetralia constabilistis,Concessum est adytis penitus consistere regni.Illis pro merito clauduntur lumina mentis.Si quis habet dignus, capiet potiora redundans.Qui vero expertes coelestis muneris errant,Amittent etiam, proprium quodcumque retentant,Idcirco obscuris cooperta ambagibus, illumPraestringit populum sermonis gratia nostri,Ut dictum Isaiae merita de plebe recurrat.En populi mentes velantur ad omnia crassis
PL 19, 209A「神の奥の部屋を捉えるべく備えた。それゆえ、王国の奥所に深く入ることが許されている。あの者たちには、功績に応じて心の目が閉ざされる。持つ者がふさわしければ、いっそう勝るものを溢れるほど受ける。だが天の賜物を欠いてさまよう者は、自分が保つものすら失う。それゆえ、我々の言葉の恩寵は、暗い謎に覆われてあの民の目をくらませる。イザヤの語った言葉が、ふさわしい民のうちに返って来るためである。『見よ、民の心は、すべてに対して厚く覆われている』」
Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 2.0.78
Objicibus, sensu ne tangant munera vitae.Auribus assistunt clausis, oculisque gravatis,Ne conversa bono sanetur noxia plebes.Quam vestrae nunc sunt aures, oculique beati!Nam multi veteres justi, sanctique prophetae,Quae vobis clarent, orarunt cernere dona.Accipite ergo animis, qui sit de semine sensus.Quisque meum verbum summas dimittit in aures,Nec sensus recipit stabili praecepta vigore,Eripit illius totum de pectore daemon.
PL 19, 210A「『障りに閉ざされ、感覚が生命の賜物に触れることがない。耳は塞がれて立ち、目は重く、向きを変えて善へ向かった害ある民が癒されることのないようにされている』。汝らの耳、汝らの目は、いまなんと福なることか。多くの昔の義しい者たち、聖なる預言者たちが、汝らに明らかなこの賜物を見ることを祈り求めたのだ。それゆえ、心に受けよ、種からどんな意味が生じるのかを。私の言葉を、誰であれ耳の上辺にだけ流し込み、その教えを確かな力で思いとして受け取らないなら、悪霊がそれを心からすっかり奪い去る」。
Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 2.0.79
Hic agro est similis, duro qui germina calleExponit rapidis avibus sine fruge rapinam.Sunt alii, laeto qui pectore nostra receptant,Sed brevis est illis perceptae gratia frugis.Nam si dura premat mentem strictura coercens,Continuo trepidi produnt sibi credita letho.His saxosus ager simili levitate virescit.At spinosus ager curarum mole gravatisRespondet, pressant quos pondera divitiarum.Semina sic nostri sermonis pressa gravantur,
PL 19, 211A「その者は、固い小道に芽を差し出し、実りなく素早い鳥に略奪を与える畑に似る。また別の者たちは、明るい心で我々の言葉を受け入れるが、受けた実りの恩寵は彼らには短い。締めつける強い束縛が心を圧するなら、彼らはたちまち恐れて、託されたものを死へ売り渡す。石の多い畑は、これと同じ軽さで青々と茂る。だが茨の畑は、思い煩いの重みに押された者、富の重荷に圧される者に当てはまる。このように、我々の言葉の種は押しつぶされて重くなり、」
Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 2.0.80
Nec fructus sequitur spinarum horrore necatus.Pinguia sic itidem paribus stant viribus arva.Illis, qui clare capiunt praecepta salutis,Quae penetrant animum sensu tractata tenaci,Centuplicemque ferunt virtutis robore frugem.Haec tunc discipulis, plebique haec insuper addit.Agricolae simile est regnum sublime Tonantis.Ille jacit proprio mandans bona semina ruri:Sed post subrepens hominum insidiando soporiTrux inimicus adit, loliumque inspergit amarum.
PL 19, 211A「茨の恐ろしさに殺されて、実りが続かない。肥えた畑も、同じように等しい力で立つ。救いの教えをはっきりと受け取り、それが粘り強い思いで心の奥に及ぶ者たちには、徳の力で百倍の実りをもたらす」。これを弟子たちに語り、さらに民にもこう加えた。「農夫に似るのは、雷を轟かす者〔Tonans。神を言う〕の高い王国である。彼は自分の畑に託して良い種を蒔く。だがのちに、人々の眠りを狙って忍び寄り、凶暴な敵が来て、苦い毒麦を撒き散らす」
Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 2.0.81
Ecce sed ad fructum culmis cum spiceus horrorProcessit, lolio messis maculata redundat.Tum Domino famuli, mirantes talia, fantur:Nonne bonum terrae semen per terga dedisti?Unde igitur lolio turpi tua rura gravantur?Sed jam, si jubeas, messem purgabimus omnem,Triticeusque nitor, selecta sorde, resistet.Tum Dominus miti contra sermone profatur:Hic dolus est, inimice, tuus, sed farra sinamusCrescere cum lolio: pleno nam tempore messis
PL 19, 212A「見よ、穂の剛毛が実りへと茎から伸び出たとき、収穫は毒麦に汚れて溢れていた。すると僕たちは主人に、驚いてこう言う。『汝は土の面に良い種を蒔いたのではなかったか。それなのになぜ、汝の畑は醜い毒麦で重くなっているのか。だがもし命じるなら、いま収穫をすべて清めよう。汚れを選り分ければ、麦の輝きは残るだろう』。すると主人は穏やかな言葉で答える。『敵よ、これは汝の欺きだ。だが我々は麦が毒麦とともに育つのに任せよう。収穫の時が満ちたとき、』」
Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 2.0.82
Secretum lolium connexo fasce jubeboIgnibus exuri: at nostro de semine messorHorrea nostra dehinc purgata fruge replebit.Haud aliter simile est, cordis si panditis aures,Praeparvi grano regnum coeleste sinapis,Quod proprio insinuans disponit cultor agello.Seminibusque illud minus omnibus esse virentumCreditur: at justi mox incrementa virorisSumpserit, erecto-transcendit vertice cunctasAgrorum fruges, ramis ut plumea turba
PL 19, 213A「『私は、選り分けた毒麦を束ねて火で焼くよう命じよう。だが我々の種から出た刈り手は、そののち我々の倉を、清めた実りで満たす』。同じように、もし汝らが心の耳を開くなら、天の王国は、ごく小さなカラシ種の粒に似ている。農夫はそれを自分の小さな畑に植えて整える。それは芽吹くあらゆる種のうちで、いちばん小さいと思われている。だが正しい緑の成長を身にまとうと、頂をまっすぐ伸ばして野のすべての実りを越え、枝には羽ある群れが」
Evangeliorum libri quattuor (Historia evangelica) 2.0.83
Colludat, possitque umbras habitare virentes.Fermento par est munus coeleste salubri,Quod magna condit mulier sub mole farinae.Illa dehinc modico fermenti mixta caloreConducto, unius coalescit corpore massae.Talia tum populo perplexis condita verbisPromebat, veteris quo possent dicta prophetaeOrdine seclorum jussis concurrere rebus:Os aperire meum dignabor, condita mundiConvolvet ructans varii sermonis imago.Inde domum repetit serus, turbasque reliquit.
PL 19, 214A「戯れ、緑の木陰に住むことができるまでになる。天の賜物は、効き目ある酵母にも等しい。女がそれを、大きな粉の塊の下に仕込む。それはやがて、わずかな酵母の熱が加わって混ざり、ひとつの塊の体へと固まる」。こうしたことを、込み入った言葉に包んで民に語った。昔の預言者の言葉が、時代の順に、命じられた事柄と一致しうるようにである。「私は口を開くことをよしとしよう。世の隠された事柄を、さまざまな言葉の像が、吐き出して巻き広げるだろう」。やがて日が暮れてから、彼は家へ戻り、群衆を後にした。