Apologetica ad reprehensores libri de synodis responsa 12.1
Subjicitur post haec num. 91: Homoeusion nescio nec intelligo, nisi tantum ab similis essentiae confessione, etc. Numquid videor quod nescivi probare potuisse ( accipiendo homoeusion pro similitudine non substantiali )? Non utique.
PL 10, 548Bこれらののちに、第91節が続けて付される。『ホモイウシオスは、私は知らず、理解もしない。ただ、本質において似たものの告白によるほかは、云々。』――私が、知らなかったものを是認しえたと思われるだろうか(ホモイウシオスを、実体的でない類似の意味に取ることによって)。当然、そうではない。
- ホモイウシオス(ὁμοιούσιος、ラテン語 homoeusion/similis substantiae)=「類似実体の」。350年代に、アンキュラのバシレイオスら東方の司教たちが唱えた語で、子は実体において父に「似ている」と言う。子を被造物とし、父に「似ていない」とする人々(アノモイオイ)を退けつつ、ホモウシオスへの警戒も保つ立場である。ホモウシオスとはギリシア語で一文字(ι)しか違わない。
Apologetica ad reprehensores libri de synodis responsa 12.2
Sed quia fides catholica non debeat nisi per unitatem similitudinem credere; ut similitudinem tantum ad excludendam unionem commemoret, non ad discidium unitatis: idcirco me dixi, cum nomina homousii atque homoeusii nescissem, tamen per unitatem similitudinem recepisse. Hoc ipsum statim sequens sententia absolvit.
PL 10, 548Bしかし、公同の信仰は、一体性を通してでなければ類似を信じるべきではなく、そうして類似を、一体性の分裂のためではなく、ただ合一を排除するためにのみ持ち出すのである。それゆえに私は、ホモウシオスとホモイウシオスという名を知らなかったときにも、それでも一体性を通して類似を受け入れていたと言ったのである。まさにこのことを、直後に続く文が明らかにしている。
- ホモウシオス(ὁμοούσιος、ラテン語 homousion/unius substantiae)=「同一実体の」。ニカイア信条(325年)が、子は父と「同一実体」であると告白した語。子が父と同じ一つの実体をもつことを言う。聖書に無い語であり、父と子の区別を消す(サベリオス的な)理解を招くとして、東方の多くの司教に警戒された。