De Pallio 1.1
Principes semper Africae, viri Carthaginienses, vetustate nobiles, novitate felices, gaudeo vos tam prosperos temporum, cum ita vacat ac juvat, habitus denotare. Pacis haec et annonae otia: ab imperio et a coelo bene est.
PL 2, 1029Cアフリカのつねなる第一人者たち、カルタゴの人々よ、古きことにおいて高貴であり、新しきことにおいて幸いなる諸君よ、装いを論うことがかくも暇であり楽しみでもあるほどに、諸君が時世に恵まれているのを、私は喜ぶ。これは平和と糧食の閑暇である。帝国のおかげであり、天のおかげでもある。
De Pallio 1.2
Tamen et vobis habitus aliter olim; tunicae fuere, et quidem in fama de subteminis studio, et luminis concilio, et mensurae temperamento; quod neque trans crura prodigae, nec intra genua inverecundae, nec brachiis parae, nec manibus aretae, sed nec cingulo sinus dividere expetitum: quadrata justitia beatae in viris stabant.
PL 2, 1030Cしかし諸君にも、かつては違う装いがあった。トゥニカがあり、その糸の織り方の丹念さ、艶の按配、寸法の加減について、名高いものであった。脚を越えて贅を尽くすでもなく、膝の内にあって恥知らずというでもなく、腕にはけちけちせず、手にはきつくもなく、しかも帯で懐を分けることも求められなかった。四角の適正さに恵まれて、それは男たちの上に掛かっていた。
De Pallio 1.3
Pallium, extrinsecus habitus, et ipse quadrangulus, ab utroque laterum regestus, et cervicibus circumstrictus, in fibulae morsu humeris adquiescebat. Instar ejus hodie, Aesculapio jam vestro sacerdotium est.
PL 2, 1031Aパリウム(ギリシア風の四角い外套)は外側にまとう装いであり、それ自体も四角く、左右の両脇から巻き上げられ、首の周りに引き締められて、留め金の噛み合わせによって肩の上に落ち着いていた。これと同じ姿を、今日ではもう諸君のアエスクラピウスの祭司職が身につけている。
De Pallio 1.4
Sic et in proximo soror civitas vestiebat, et sicubi alibi in Africa Tyros. At cum saecularium sortium variavit urna, et Romanis Deus maluit, soror quidem civitas suopte arbitrio mutare properavit, ut adpulsum Scipionem ante jam de habitu salutaret, Romanum praecoqua.
PL 2, 1031A同様に、近隣の姉妹都市も、アフリカのどこであれティルスの都市も、そのように装っていた。しかし世の運命の壺が変わり、神がローマ人を選ばれるに及んで、姉妹都市はみずからの判断で装いを変えることを急ぎ、到着したスキピオをすでに装いの上で出迎えようとして、時を先取りしてローマ風になったのである。
De Pallio 1.5
Vobis vero post injuriae beneficium, ut senium, non fastigium exemptis, post Gracchi obscoena omnia, et Lepidi violenta ludibria, post trinas Pompeii aras, et longas Caesaris moras, ubi moenia Statilius Taurus imposuit, solemnia Sentius Saturninus enarravit, cum concordia juvat, toga oblata est.
PL 2, 1031Aしかし諸君には――破壊という災いがかえって恩恵となり、高みからではなく老いさらばえたところから救い出されて、グラックスのあらゆる醜行の後、レピドゥスの暴虐な嘲弄の後、ポンペイウスの三つの祭壇の後、カエサルの長い遅延の後、スタティリウス・タウルスが城壁を築き、センティウス・サトゥルニヌスが祝祭を執り行い、和合が助けとなったその時に――トガ(ローマ市民の正装)が授けられたのである。
De Pallio 1.6
Pro! quantum circummeavit, a Pelasgis ad Lydos, a Lydis ad Romanos, ut ab humeris sublimioris populi Carthaginienses complecteretur!
PL 2, 1031Bああ、それはいかに巡り巡ったことか。ペラスゴイ人からリュディア人へ、リュディア人からローマ人へと。ついにはより高き民の肩から、カルタゴの人々を包み込むまでに至ったのだ。
De Pallio 1.7
Exinde tunicam longiorem cinctu arbitrante suspenditis, et pallii jam teretis redundantiam tabulata congregatione fulcitis: et si quid praeterea conditio, vel dignitas, vel temporalitas vestit, pallium tamen generaliter vestrum immemores etiam denotatis.
PL 2, 1031Bそれゆえ諸君は、より長いトゥニカを帯の加減に任せて吊り上げ、すでに滑らかになったパリウムの余りを畳んだ折り目でもって支えている。そしてこのほかに境遇なり、身分なり、時勢なりが諸君に何を着せようとも、パリウムはやはり総じて諸君のものであるのに、諸君はそれを忘れてなお論うのである。
De Pallio 1.8
Equidem haud miror prae documento superiore. Nam et arietem, non quem Laberius reciprocicornem, lanicutem, testitrahum, sed trabes machina est, quae muros frangere militat, nemini unquam adhuc libratum, illa dicitur Carthago, Studiis asperrima belli.(Virg. Aeneid., lib. I, 18).
PL 2, 1031B私はかねての証拠に照らして、いささかも怪しまない。というのも、雄羊にしてからが――ラベリウスが角の曲がった、羊毛の皮をまとう、陰嚢を引きずる獣として歌ったあの雄羊ではなく、城壁を打ち破る任にある梁の機械であって、これ以前はいまだ誰の手にも構えられたことのなかったもの――それを持つと言われるのが、『戦の営みにおいて最も苛烈な』(ウェルギリウス『アエネイス』第1巻18)かのカルタゴなのである。
De Pallio 1.9
Prima omnium armasse in oscillum penduli impetus, commentata vim tormenti debile pecoris caput vindicantis.
PL 2, 1032Aかのカルタゴこそ、何よりもまず、揺れ動く振り子の勢いでこれを武装させ、家畜の弱い頭に成り代わって力を揮う仕掛けを案出したのである。
De Pallio 1.10
Cum tamen ultimant tempora patriae, et aries jam Romanus in muros quondam suos audet, stupuere illico Carthaginienses, ut novum, extraneum ingenium: Tantum aevi longinqua valet mutare vetustas.(Aen. lib. III, v. 415). Sic denique nec pallium agnoscitur.
PL 2, 1032Aしかし祖国の時が果てるに及び、いまやローマのものとなった雄羊が、かつて己のものであった城壁に向かって挑みかかったとき、カルタゴの人々はたちまち驚愕した。あたかも新奇な、よそよそしい工夫であるかのように。「はるかな歳月の隔たりは、それほどまでに変える力を持つ」(『アエネイス』第3巻415)。かくしてついには、パリウムもまた己のものと認められないのである。