De Homoousio Recipiendo 4.1
Postremo quaerite quid sit Λόγος, et invenietis Λόγος de nihilo esse non posse. Sed illi vos fallunt, illi, inquam, qui non intelligentes modum generationis, dicunt (Isa. LIII, 8) , Nativitatem Domini quis enarrare potest?
PL 8, 1140A最後に、諸君はロゴスとは何であるかを問うてみるがよい。そうすれば、ロゴスが無からのものであり得ないことが分かるであろう。しかし、諸君を欺いているのは、彼らである——生成の様態を理解せずに、こう言う者ども、すなわち(イザヤ53:8)「主の生誕を誰が語り得ようか」と言う者どもである。
De Homoousio Recipiendo 4.2
Primum de hominibus dictum videri potest, quis? vel, nemo. Spiritus autem sanctus et insinuare, et narrare potest. Unde et nos Dei patris, et Jesu Christi Domini nostri permissu diximus: et certe non desperatum hoc, sed cum miraculo dictum est.
PL 8, 1140Aまず、人間について言えば、「誰が」あるいは「誰も語り得ない」と見なされ得るだろう。しかし聖なる霊は、それをほのめかすことも、語ることもできる。それゆえ我々もまた、父なる神と、我々の主イエス・キリストとの許しによって語ったのである。そして確かに、この言葉は望みを断つものとして語られたのではなく、驚嘆をもって語られたのである。
De Homoousio Recipiendo 4.3
Deinde sit modus generationis ignotus, nos de substantia loquimur: si pater et filius, ὁμοούσιον. Quomodo autem Deus pater, et quomodo Λόγος filius sit, cognitu difficile.
PL 8, 1140A次に、たとえ生成の様態が知られないとしても、我々は実体について語っているのである。父と子であるならば、ホモウシオスである。しかるに、いかにして神が父であり、いかにしてロゴスが子であるかは、知ることの困難なことである。
- ホモウシオス(ὁμοούσιος、ラテン語 homousion/unius substantiae)=「同一実体の」。ニカイア信条(325年)が、子は父と「同一実体」であると告白した語。子が父と同じ一つの実体をもつことを言う。聖書に無い語であり、父と子の区別を消す(サベリオス的な)理解を招くとして、東方の多くの司教に警戒された。
De Homoousio Recipiendo 4.4
Nunc autem hoc non videtur esse quaerendum: prius enim confitendum, quod de substantia patris filius, et sic quomodo filius; qui modus est vere difficilis, et a nobis alibi tractatus.
PL 8, 1140Bしかるに今は、これを問うべきではないと思われる。まず告白すべきは、子が父の実体から出たということであり、そのうえで、いかにして子であるかである。この様態はまことに困難であり、我々は他所ですでにこれを論じた。
De Homoousio Recipiendo 4.5
Ergo nunc de ὁμοούσιον, certe ut satisfiat vobis (pacem enim volumus cum omnibus), habemus quomodo exprimamus ὁμοούσιον, primum consubstantiale vel simul consubstantiale.
PL 8, 1140Bそれゆえ、今はホモウシオスについて、確かに諸君を満足させるために(我々はすべての者との平和を望むのだから)、我々はホモウシオスをどう表現するかを持っている——まず「同一実体の」、あるいは「共に同一実体の」〔2.8 では simul substantiale であり、ここも本来そうであった可能性がある〕と。
De Homoousio Recipiendo 4.6
Deinde si dicimus Deum de Deo, lumen de lumine: lumen autem pater est, item filius lumen: cum dicamus quia in patre est filius, et in filio pater est, dicamus etiam qui recte dicimus Deum de Deo, lumen de lumine: quod verum erit, et plenum ὁμοούσιον. An dubitatis?
PL 8, 1140B次に、もし我々が「神からの神、光からの光」と言うならば——光とは父であり、同様に子も光である——、我々は「子は父のうちにあり、父は子のうちにある」と言うのだから、「神からの神、光からの光」と正しく言う我々は、さらにこのことをも言おうではないか。それは真であり、完全なホモウシオスとなるであろう〔dicamus etiam の目的語が示されておらず、本文が脱落している可能性もある〕。それとも諸君は疑うのか。
De Homoousio Recipiendo 4.7
Quid si et hoc lectum est? blasphemia est contradicere. David (Psalm. XXXV, 10) : Est enim fons vitae; et (Psalm. ibid.) : In lumine tuo videbimus lumen. Fatetimini jam et hoc, et ὁμοούσιον.
PL 8, 1140Bこれもまた聖書に読まれているとすればどうであろうか。それに反対することは冒瀆である。ダビデはこう言う(詩篇35:10)。「そは命の泉なればなり」。また(同詩篇)「汝の光のうちに我々は光を見ん」。今こそ諸君は、これをも、そしてホモウシオスをも認めよ〔底本は Fatetimini。fatemini の命令法と取った〕。
De Homoousio Recipiendo 4.8
Similiter hoc objici potest ei qui dicit similem substantiam: eamdem enim nos dicimus et simul substantiam, certe dictum in Isaia (Isa. XLIII, 10) : Nemo ante te, Deus, et nemo post te similis, Deus. Et David (Psalm. XXXIV 10) : Quis tibi similis erit, Deus?
PL 8, 1140C同様のことは、「類似の実体」と言う者に対しても反論として提示され得る。というのも、我々が言うのは「同一にして共同の実体」だからである。確かにイザヤにこう言われている(イザヤ43:10)。「神よ、汝の前に誰もなく、汝の後に汝に類する者、神は誰もなし」。またダビデは(詩篇34:10)「神よ、誰が汝に類するであろうか」と言う。
De Homoousio Recipiendo 4.9
Haec adversus eos, qui similem substantiam dicunt: sed et multa praetereo, quae plenius uberiusque tractata sunt, contra eos tractatus, quos ipsi miserunt.
PL 8, 1140Cこれらは「類似の実体」と言う者どもに対してのことである。しかし、彼ら自身が送ってよこした論考に対して、より十全に、より豊かに論じられた多くのことは、ここでは省略する。
De Homoousio Recipiendo 4.10
Nam de illis non loquendum, qui dissimilem dicunt: nec de illis, qui eos qui ista tractant quae dicimus, Patripassianos putant. Omnes enim isti et alii haeretici facile refutati sunt majore tractatu.
PL 8, 1140Cというのも、「非類似」と言う者どもについては語るべきではないし、我々の言うこれらのことを論じる者たちを「聖父受苦説論者」と見なす者どもについても語るべきではないからである。これらすべての者ども、また他の異端者どもは皆、より大きな論考においてたやすく論駁されているからである。
De Homoousio Recipiendo 4.11
Deus adesto Pater, et Deus Domine Jesu Christe, ut sit in plebe tua ὁμοούσία per ὁμοούσιον. Amen.
PL 8, 1140C神なる父よ、来たりたまえ。神なる主イエス・キリストよ、汝の民のうちに、ホモウシオスによってホモウシア(同一実体性)があらんことを。アーメン。