De Homoousio Recipiendo 2.1
Distat quidem; verum nunc omittamus. Scriptura divina Graece ὑπόστασιν saepe dixit, latine substantiam. Et dixit de Dei substantia propheta Jeremias (Jer. XXIII, 22, sec. LXX) : Quod si stetissent hi in substantia Domini, Verbum meum vidissent.
PL 8, 1138C確かに両者は異なるが、いまはそれを措いておこう。神の聖書は、ギリシア語ではしばしばヒュポスタシスと言い、ラテン語では実体と言った。そして預言者エレミヤは、神の実体について、こう言った(エレミヤ23:22、七十人訳による)。「もし彼らが主の実体のうちに立っていたならば、わが言葉を見たであろうに。」
De Homoousio Recipiendo 2.2
Quid autem est stare in substantia? intelligere Dei substantiam, quod verum lumen sit, quod spiritus infinitus sit. Hoc cum intellexissent, intelligerent Λόγον Domini, hoc est, Verbum Domini vidissent. Et sic et paulo post idem Jeremias loquitur (Ibid., 18) .
PL 8, 1138Cしかるに、実体のうちに立つとは何か。神の実体を知解すること、すなわち、それが真の光であり、無限なる霊であることを知解することである。もし彼らがこれを知解していたならば、主のロゴスを知解し、すなわち主の言葉を見ていたであろう。そして、少し後にも同じエレミヤは同様に語っている(同23:18)。
De Homoousio Recipiendo 2.3
Dicit David (Psalm. CXXXVIII, 15) : Et substantia mea in inferioribus terrae, et de Deo dicit, et substantiam dicit, et quid sit hoc manifestum est. Dicit Apostolus ad Hebraeos (Heb. I, 3) : Qui est character substantiae ejus.
PL 8, 1138Cダビデはこう言う(詩篇138:15)。「わが実体は地の底にありき」と。彼は神について語り、また実体について語るのであり、これが何であるかは明らかである。使徒はヘブライ人への手紙でこう言う(ヘブライ1:3)。「彼はその実体の刻印なる者なり」と。
De Homoousio Recipiendo 2.4
Characterem enim dixit Spiritum substantiae Dei. Sunt alia multa exempla, sed quid interest? lectum est quod sit, et dicatur Dei substantia. Et autem substantia Dei, lumen, Spiritus, Deus. Item substantia Christi est λόγος, lumen, Christus.
PL 8, 1138D彼は、神の実体の霊を「刻印」と言ったのである。他にも多くの実例があるが、それを挙げて何になろう。神の実体というものが存在し、そう呼ばれることは、聖書に読まれるとおりである。そして、神の実体とは、光であり、霊であり、神である。同様に、キリストの実体はロゴスであり、光であり、キリストである。
De Homoousio Recipiendo 2.5
Hinc omnes vere dicimus Christum verum lumen de vero lumine, Deum de Deo: recte ergo dicitur ejusdem esse substantiae, hoc est ὁμοούσιον. Fatemini ergo ὁμοούσιον, cum dicitis lumen de lumine, Deum de Deo, cur repugnatis? propterea quod est Graecum?
PL 8, 1138Dそれゆえ、我々は皆、まことにキリストを、真の光からの真の光、神からの神と言う。したがって、彼が同じ実体のものである、すなわちホモウシオスであると言われるのは正しい。それゆえ、諸君は、光からの光、神からの神と言うときには、ホモウシオスを認めているのである。それなのに、なぜ諸君は反対するのか。それがギリシア語であるからか。
- ホモウシオス(ὁμοούσιος、ラテン語 homousion/unius substantiae)=「同一実体の」。ニカイア信条(325年)が、子は父と「同一実体」であると告白した語。子が父と同じ一つの実体をもつことを言う。聖書に無い語であり、父と子の区別を消す(サベリオス的な)理解を招くとして、東方の多くの司教に警戒された。
De Homoousio Recipiendo 2.6
Ὁμο, tale est, ut cui jungitur nunc significet ejusdem rei, nunc simul cum re res est, utputa species, quod Graece εἶδος dicitur junguntur ista ὁμο et εἶδος, et significat ejusdem speciei: sic ὁμώνυμον, ejusdem nominis.
PL 8, 1138D「ホモ」というのは、それが結びつく語に応じて、あるときは「同一のものの」を意味し、あるときは「その事物とともにある」を意味するものである。たとえば「種」——ギリシア語でエイドスと言う——であるが、この「ホモ」と「エイドス」とが結びつくと、「同一の種の」を意味する。同様に「ホモニュモン」は「同一の名の」を意味する。
De Homoousio Recipiendo 2.7
Ergo cum jungitur ad οὐσίαν ὁμο fit ὁμοούσιον, ejusdem οὐσίας, id est ejusdem substantiae. Ex hoc excluditur Arius, qui dixit, ex nihilo Christum.
PL 8, 1139Aしたがって、「ホモ」が「ウーシア」に結びつくと「ホモウシオス」となり、「同一のウーシアの」、すなわち「同一の実体の」を意味する。これによって、キリストは無からのものであると言ったアリウスは退けられるのである。
De Homoousio Recipiendo 2.8
Item diximus ὁμο ὁμου significare, cum jungitur rei, nihil aliud, quam simul esse rem dicere, ut ὁμοηλικὴς simul una aetate, et ὁμοτρόφους, ὁμοῦ τραφέντας, simul nutritos? ergo ὁμοούσιον, simul substantiale dicemus, vel consubstantiale.
PL 8, 1139Aまた我々はこうも言った——「ホモ」は「ホムー」を意味し、事物に結びつくときは、その事物が「ともにある」ことを言うにすぎない、と。たとえば「ホモエーリクス」は「ともに同じ年齢の」を、「ホモトロフース」すなわち「ホムー・トラフェンタス」は「ともに養われた者ども」を意味する。それゆえ、我々は「ホモウシオス」を「共に実体的な」、あるいは「同一実体の」と言うことにしよう。
De Homoousio Recipiendo 2.9
Ecce habemus et latine nomina: quod si ita est, et ex hoc excluditur Arius, qui dixit, fuit quando non fuit.
PL 8, 1139A見よ、我々はラテン語の名をも得たのである。もしそうであるならば、これによっても、「彼が存在しなかったときがあった」と言ったアリウスは退けられるのである。
De Homoousio Recipiendo 2.10
Etenim si dicimus, semper pater, semper filius, et si (Joan. I, 1) in principio erat λόγος et Λόγος apud Deum, quoniam principium sine ortu est, et sine tempore semper fuit Deus, semper λόγος, semper pater, semper filius.
PL 8, 1139A実に、もし我々が「常に父、常に子」と言い、また(ヨハネ1:1)「初めにロゴスあり、ロゴスは神のもとにあり」と言うならば、始まりとは生起なきものであるから、時なくして常に神はあり、常にロゴスはあり、常に父はあり、常に子はあったのである。
De Homoousio Recipiendo 2.11
Hoc si ita est, exclusum est, ut dixi, fuit quando non fuit. Ecce est in utroque ὁμοούσιον, contra Arium positum, universamque Arii haeresim.
PL 8, 1139Bもしそうであるならば、私が言ったとおり、「彼が存在しなかったときがあった」ということは退けられる。見よ、ホモウシオスは、この両方の点において、アリウスに対して、そしてアリウスの異端全体に対して立てられているのである。