Epistolae tres 1.0.1
Hesterna die, cum ad me plerique monachi venissent, inter fabulas juges longumque sermonem mentio incidit libelli mei, quem de vita Beati viri Martini edidi, studioseque eum a multis legi libentissime audiebam.
PL 20, 175D昨日、何人もの修道士が私のもとに来て、絶え間ない雑談と長い語らいのさなかに、福なる人マルティヌスの生涯について私が世に出した小冊子のことが話に上り、多くの人々がそれを熱心に読んだと聞いて、私はいとも喜んだ。
Epistolae tres 1.0.2
Interea indicatur mihi, dixisse quemdam malo spiritu suscitatum, cur Martinus, qui mortuos suscitasset, flammas domibus depulisset, ipse nuper adustus incendio, periculosae fuisset obnoxius passioni. O istum, quisquis est, miserum!
PL 20, 176Dそのうちに、私は知らされた。悪しき霊にかき立てられたある者が、こう言ったという。死者を甦らせ、家々から炎を追い払ったマルティヌスが、なぜ自分は先ごろ火事に焼かれて、危険な苦難にさらされたのか、と。ああ、その者は、誰であれ、哀れな者だ!
Epistolae tres 1.0.3
Judaeorum in verbis ejus perfidiam et dicta cognoscimus, qui in cruce positum Dominum his verbis increpabant: Alios salvos fecit, se ipsum salvum facere non potest (Matth. XVII, 42) .
PL 20, 176Dこの者の言葉のうちに、我々はユダヤ人たちの背信と言葉を見て取る。彼らは十字架に掛けられた主を、こう言ってののしった。「他人は救ったが、自分自身は救えない」(マタイ17:42)〔引かれた句はマタイ27:42〕。
Epistolae tres 1.0.4
Vere plane iste, quicumque est, si illis temporibus natus esset, et in Dominum hac voce dicere potuisset, qui simili modo sanctum Domini blasphemat exemplo. Quid ergo, quisquis es, Martinus ideo non potens, ideo non sanctus; quia est periclitatus incendio?
PL 20, 177A実に、この者は、誰であれ、もしあの時代に生まれていたなら、主に向かってもこの言葉を言えたに違いない。同じやり方で、〔ユダヤ人たちの〕先例にならって、主の聖なる者を冒瀆しているのだから〔exemplo の係りは定かでない。「先例にならって」と取った〕。では、汝は誰であれ、マルティヌスは火事で危険に陥ったから、それゆえに力が無く、それゆえに聖なる者でないというのか〔問いの動詞は省かれている。「というのか」と補った〕。
Epistolae tres 1.0.5
O beatum, et per omnia similem Apostolis, etiam in his conviciis, virum! Nempe hoc et de Paulo gentiles, cum eum vipera momordisset, dixisse referuntur: Hic homo debet homicida esse, quem salvum factum de mari fata vivere non siverunt (Actor. XXVIII, 4) .
PL 20, 177Aああ、福なる人よ、このような悪罵のうちでさえ、あらゆる点で使徒たちに等しい人よ! 実際、パウロについても、マムシに噛まれたとき、異邦人たちがこう言ったと伝えられる。「この人は人殺しに違いない。海から救われたのに、運命が生かしておかなかった」(使徒言行録28:4)。
Epistolae tres 1.0.6
At ille excussa vipera in ignem nihil mali patiebatur. Illi autem subito casurum, et repente moriturum eum putabant; sed cum viderent nihil mali contingere ei, convertentes se, dicebant eum Deum esse.
PL 20, 177Aしかしパウロは、マムシを火の中に振り落として、何の害も受けなかった。人々は、彼がじきに倒れ、すぐに死ぬと思っていたが、何の害も彼に起こらないのを見て、考えを翻し、彼は神だと言った。
Epistolae tres 1.0.7
Alioquin vel horum exemplo, omnium mortalium infelicissime, perfidiam tuam coarguere ipse debueras; ut si tibi scandalum moverat quod Martinus flamma ignis videbatur attactus, hunc rursum attactum ad merita illius et virtutem referres, quod circumseptus ignibus non perisset.
PL 20, 177Aそうでなくとも、せめてこれらの例によって、すべての人間のうちで最も不幸な者よ、汝は自分で自らの背信を論破すべきだったのだ。マルティヌスが火の炎に触れられたと見えたことが、汝のつまずきになったのなら、汝は逆に、その彼が触れられたことを、彼の功と徳に帰すべきであった。火に囲まれても滅びなかったのだから。
Epistolae tres 1.0.8
Agnosce enim, miser, agnosce quod nescis, omnes fere sanctos magis insignes periculorum suorum fuisse virtutibus.
PL 20, 177B知れ、哀れな者よ、汝が知らないことを知れ。ほとんどすべての聖なる人々は、自らの危険のうちで示した徳によって、いっそう際立っていたのだ。
Epistolae tres 1.0.9
Video quidem Petrum fide potentem, rerum obstante natura, mare pedibus supergressum, et instabiles aquas corporeo pressisse vestigio, sed non ideo minor mihi videtur gentium praedicator, quem fluctus absorbuit, et post triduum totidemque noctes emergentem e profundo unda restituit, atque haud scio, an pene plus fuerit vixisse in profundo, an supra maris profunda transisse.
PL 20, 177B私は確かに、ペトロが信仰によって力を得て、物の本性が妨げるにもかかわらず、海を足で踏み越え、定まらぬ水を肉の足跡で踏みしめたのを見る。しかしそれだからといって、諸国民への宣教者〔パウロ〕が、私には劣って見えるわけではない。彼を波が呑み込み、三日三晩ののち、深みから浮かび出る彼を波が戻したのだから〔二コリント11章の難破を指す〕。そして、深みで生き続けたことと、海の深みの上を渡ったことと、どちらがいっそう大きかったか、私にはほとんど分からない。
Epistolae tres 1.0.10
Sed haec tu, ut arbitror, stulte, non legeras, aut lecta non audieras. Neque enim absque divino consilio istiusmodi exemplum beatus Evangelista sacris litteris protulisset, nisi ut ex his humana mens erudiretur, naufragiorum atque serpentium casus, et (sicut Apostolus refert, qui nuditate, fame latronumque periculis gloriatur) omnia haec sanctis hominibus atque omnibus ad perpetiendum quidem esse communia; sed his tolerandis atque vincendis praecipuam semper justorum fuisse virtutem, dum per omnia tentamenta patientes et semper invicti, tanto fortius vincerent, quanto gravius pertulissent.
PL 20, 177Cだが、愚か者よ、これらを汝は、私の思うに、読んでいなかったのだ。あるいは、読んでも聞き入れていなかったのだ。実際、福なる福音書記者は、このような例を聖なる書物の中で示すことを、神の計らいなしにはしなかったはずである。それは、これらによって人間の精神が教えられるためであった。すなわち、難破や蛇の災いは、(裸と飢えと盗賊の危険を誇る使徒〔パウロ〕が述べているとおり)これらすべてが聖なる人々にも、すべての人にも、耐えるべきものとして共通であること。しかし、これらを耐え、これらに打ち勝つことにおいて、義人たちの際立った徳が常にあったこと。あらゆる試練のうちで耐え忍び、常に敗れることがなく、耐えたことが重いほど、いっそう強く勝つのだということ。
Epistolae tres 1.0.11
Unde hoc quod ad Martini infirmitatem vocatur, plenum est dignitatis et gloriae, siquidem periculosissimo casu tentatus evicerit.
PL 20, 177Cそれゆえ、マルティヌスの弱さのしるしとして引き合いに出されているこの事は、品位と栄光に満ちている。きわめて危険な出来事に試みられて、打ち勝ったのだから。
Epistolae tres 1.0.12
Caeterum id omissum a me in libello illo quem de vita illius scripsimus, nemo miretur; cum ibidem sim professus, me non omnia illius facta complexum: quia si persequi universa voluissem, immensum volumen legentibus edidissem.
PL 20, 177Cなお、彼の生涯について私〔nos〕が書いたあの小冊子で、これが私に省かれていることを、誰も怪しんではならない。私はそこで、彼の行いをすべて含めたのではないと明言したのだから。すべてを追おうと望んだなら、読者に膨大な巻を出すことになっただろう。
Epistolae tres 1.0.13
Neque sunt tam parva quae gessit, ut omnia potuerint comprehendi. Sed tamen hoc de quo quaestio incidit, latere non patiar, et rem omnem, ut gesta est, referam, ne forte consilio hoc, quod ad vituperationem beati viri poterat opponi, praetermisisse videamur.
PL 20, 177D彼が行ったことは、すべてを収められるほど小さなものではない。それでも、問題となったこの件は、隠れたままにさせず、事の全体を、起こったとおりに述べよう。さもなければ、福なる人への非難として持ち出されえたこの件を、わざと省いたと見られかねないからである。
Epistolae tres 1.0.14
Cum ad dioecesin quamdam pro solemni consuetudine (sicut episcopis visitare ecclesias suas moris est) media fere hieme Martinus venisset, mansionem ei in secretario ecclesiae clerici paraverunt, multumque ignem scabro jam et pertenui pavimento subdiderunt, lectumque ei plurimo stramine exstruxerunt.
PL 20, 177D司教が自分の教会を巡察するのが習いであるとおり、マルティヌスが、慣例に従ってある教区に、冬のほぼ半ばに来たとき、聖職者たちは彼のために教会の聖具室に宿を用意した。すでに荒れてきわめて薄くなった床の下に多くの火を置き、彼の寝床を多量の藁で築いた。
Epistolae tres 1.0.15
Dein, cum se Martinus cubitum collocasset, insuetam mollitiem strati male blandientis horrescit: quippe qui nuda humo, uno tantum cilicio superjecto, cubare consueverat: itaque quasi accepta permotus injuria stramentum omne projecit.
PL 20, 178Aそののち、マルティヌスが寝に就いたとき、彼は、媚びるように甘やかす寝床の慣れぬ柔らかさにぞっとした。粗布を一枚かけただけの裸の地面に寝るのを常としていたからである。それで、侮辱を受けたかのように心を乱され、藁をすっかり投げ捨てた。
Epistolae tres 1.0.16
Casu super fornaculum partem paleae illius quam removerat, aggessit: ipse, ut erat moris, nuda humo, lassitudine itineris urgente, requievit. Ad mediam fere noctem per interruptum, ut supra diximus, pavimentum ignis aestuans, arescentes paleas apprehendit.
PL 20, 178Aたまたま炉の上に、取りのけた藁の一部を積み上げた。自分は、いつものとおり、旅の疲れに迫られて、裸の地面で休んだ。真夜中ごろ、先に述べたとおり、裂けた床を通って、燃えさかる火が、乾いてゆく藁をとらえた。
Epistolae tres 1.0.17
Martinus somno excitus, re inopinata, ancipiti periculo, et maxime, ut referebat, diabolo insidiante atque urgente praeventus, tardius quam debuit ad orationis confugit auxilium.
PL 20, 178Aマルティヌスは眠りから起こされ、思いがけない事態と、二重の危険に、そしてとりわけ、彼自身の語るところでは、悪魔が策を弄して迫ったことに先を越されて、祈りの助けへ逃れるのが、あるべきよりも遅れた。
Epistolae tres 1.0.18
Nam erumpere foras cupiens, cum pessulo quem ostio obdiderat diu multumque luctatus, gravissimum circa se sensit incendium, adeo ut vestem qua indutus erat, ignis absumpserit.
PL 20, 178A外へ飛び出そうとして、戸口にかけた閂と長いあいだ激しく格闘し、身の回りにきわめて激しい火災を感じた。着ていた衣を火が焼き尽くすほどであった。
Epistolae tres 1.0.19
Tandem in se reversus, non in fuga, sed in Domino sciens esse praesidium; scutum fidei et orationis arripiens, mediis flammis totus ad Dominum conversus incubuit. Tum vero divinitus igne submoto, innoxio sibi orbe flammarum orabat.
PL 20, 178Bついに我に返り、救いは逃げることにではなく主にあると知って、信仰と祈りの盾を取り、炎のただ中で、まったく主に向き直って身を伏した。すると、神の力で火は退けられ、炎の輪は彼を害さず、彼は祈っていた。
Epistolae tres 1.0.20
Monachi autem, qui pro foribus erant, crepitante et colluctante incendii sono, obseratas effringunt fores: dimotoque igne, e mediis flammis Martinum auferunt cum jam poenitus esse consumptus tam diuturno incendio putaretur.
PL 20, 178B戸口の前にいた修道士たちは、火事のぱちぱちとはぜる、せめぎ合う音を聞き、閉ざされた戸を打ち破った。火をかき分け、炎のただ中からマルティヌスを運び出した。これほど長く続いた火事で、彼はすでにまったく〔底本は poenitus。penitus の綴り〕焼き尽くされたと思われていたのである。
Epistolae tres 1.0.21
Caeterum (verbis meis Dominus est testis) mihi ipse referebat, et non sine gemitu fatebatur, in hoc se diaboli arte deceptum, ut excussus e somno consilium non haberet, quo per fidem et orationem periculo repugnaret: denique tamdiu circa se saevisse ignem, quamdiu erumpere ostium turbatus mente tentaverit.
PL 20, 178Bなお、(主が私の言葉の証人である)彼自身が私に語り、うめきをもって告白したことには、この件で彼は悪魔の術に欺かれ、眠りから揺り起こされても、信仰と祈りによって危険に抗うための判断を持てなかった。そして実に、彼が心を乱して戸口から飛び出そうと試みているあいだは、その間ずっと、火が身の回りで荒れ狂ったという。
Epistolae tres 1.0.22
Ubi vero auxilium crucis et orationis arma repetisset, medias cessisse flammas, seque tunc sensisse rorantes quas male esset expertus urentes. Unde intelligat quisquis haec legerit, tentatum quidem illo Martinum periculo, sed et probatum.
PL 20, 178Cだが、十字架の助けと祈りの武具をふたたび求めると、炎は真ん中で退いた。そして彼は、先には焼くものとして苦しく味わった炎を、そのとき露を降らすものと感じたという。これによって、これを読む者は誰であれ、悟れ。マルティヌスはその危険によって試みられたが、また認められもしたのだと。