Tractatus et Epistola 3.0.1
Tanti carceris fossa crudam illuviem damnabilis officinae coacervatam, ut recte conscribis, exordium et stercoris cruento de foetore cadaverum mortuorum, quae magis manus potuisset igneis virtutibus extricare vel radere, nisi illa tua castis de exsilio capitis coronati perennata titulis exclusisset haeresis sectam anathema maranatha?
PL 8, 1416Cこれほど大いなる牢獄の穴に積み上げられた、断罪されるべき仕事場の生々しい汚泥を――あなたが正しく書き記しているとおり――、その始まり〔exordium の係りは定かでない。直訳した〕と、死せる屍どもの血なまぐさい悪臭から出た糞とを、火のごとき力をもって解きほぐし、あるいは削り取ることのできた手が、ほかにあったであろうか。冠を戴いた頭の追放から得た清らかな銘によって永らえた、あなたのあの手が、異端の一派を「アナテマ・マラナタ」として締め出したのでなかったならば。
Tractatus et Epistola 3.0.2
Arrisisti, inquam, nobis catholica virginitate perfectus, jugulando perfidos, damnando perjuros: corruptas adulterio mentes ambiguas, maledicti pecoris libidinoso commercia veneno damnabiliter sarcinata, unius fidei rumphaea feriente vicisti.
PL 8, 1417Aあなたは我々に微笑みかけられた、と我は言う。カトリックの純潔において全き者として、不実なる者どもを喉笛切ることによって、偽誓の者どもを断罪することによって。姦通によって腐敗した曖昧な心、呪われた家畜の淫らな交わりが毒によって忌まわしく積み重ねられたもの――これを、あなたは唯一の信仰の剣が撃つことによって打ち破られた。
Tractatus et Epistola 3.0.3
Jaceat serpens, et terra quae illum susceperit, purulento veneno nigrescat: jaceat serpens coelesti ictu damnatus, jaceat serpens sanguineo horrore contactus: jaceat serpens eliso luminum sinu, trisulci oris patefacta sentina vomat, defluat: torqueatur culparum auctor, cui parum fuerat, quod protoplastum aeternitate privaverat, nisi et contra Salvatorem hydra virosior prorupisset.
PL 8, 1417Aかの蛇は倒れ伏すがよい。そしてそれを受け入れた大地は膿んだ毒によって黒ずむがよい。かの蛇は天よりの一撃によって断罪されて倒れ伏すがよい。かの蛇は血なまぐさい恐怖に触れられて倒れ伏すがよい。かの蛇は両の目の窪みを潰され、三叉の口の開かれた汚水を吐き、流れ出させるがよい。もろもろの罪の創始者は苛まれるがよい。彼は、原初の人を永遠より奪ったことだけでは足りず、さらに救い主に対してもいっそう毒々しき水蛇(ヒュドラ)として突き進んだのだから。
Tractatus et Epistola 3.0.4
Separare voluit Dominum nostrum Jesum Christum, quasi verbum Christi posset incidere, substantiae fibula concatenata Trinitatis unitate, ut ait (Joan. X, 30) Ego et Pater unum sumus. Et (Joan. XIV, 9) : Qui me videt, videt et Patrem.
PL 8, 1417B彼は我々の主イエス・キリストを分かとうと欲した。あたかもキリストの言葉が断ち切りうるものであるかのように。三位一体の一体性は実体という留め金によって鎖のように結び合わされているというのに。主が言うとおりである(ヨハネ10:30)「我と父とは一つである」。また(ヨハネ14:9)「我を見る者は父をも見る」。
Tractatus et Epistola 3.0.5
Et (Ibid., v. 11) : Ego in Patre, et Pater in me. Et (Joan. I, 1) : In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum.
PL 8, 1417Bまた(ヨハネ14:11)「我は父にあり、父は我にあり」。また(ヨハネ1:1)「初めに言葉があった。言葉は神とともにあった。言葉は神であった〔Deus erat Verbum。語順は逆だが「言葉は神であった」と訳す〕」。
Tractatus et Epistola 3.0.6
Lanio truculentus, parricida desertor, milvinis, ut reor, unguibus; vel dentibus male sanis, si potuisset, tentavit scindere. Et post haec quid opposuero blasphemiis? (Joan. XIV, 28) Qui me misit, inquiunt, major me est.
PL 8, 1417B獰猛な屠殺者、逃亡した近親殺しの者は、思うに鳶の鉤爪でもって、あるいは病んだ歯でもって、できることなら引き裂こうと試みた。さてこれらののち、我は彼らの冒瀆に何を対置しようか。(ヨハネ14:28)「我を遣わした方は」と彼らは言う、「我よりも偉大である」。
Tractatus et Epistola 3.0.7
Ex quo genitus est Pater? utique quia Filius confitetur; major ergo quia Pater Filio? ordo praeponitur, non substantia separatur. Quid ad haec dicis, adulter infamis?
PL 8, 1417B誰から父は生まれたのか。当然、子がそう告白するからこそ、父は子に対して大なるものと言うのか。順序が先に置かれるのであって、実体が切り離されるのではない。これに対しお前は何と言うのか、悪名高き姦通者よ。
Tractatus et Epistola 3.0.8
Bene quod te antiquitas patrum in synodo sanctiori, voluntate viperea impurae virositatis inflata, castis etiam te transfixere missilibus.
PL 8, 1417Cよきかな、古代の父祖たちは、より聖なる教会会議において、お前を、不浄な毒気の蛇のごとき意志に膨れ上がったお前を、清らかな投げ矢でもって突き刺したのだ。
Tractatus et Epistola 3.0.9
Nam et hic doceris calumniandi pedicas praetendisse, quod Salvator ait (Joan. VI, 38) : Non veni opera mea facere, sed ejus qui misit me. Quid dicis serpens? Numquid in hac luce tenebras infundis simplici huic professioni, quam quaestiunculam putant?
PL 8, 1417Cまことにここでもまた、お前は中傷の罠を張り巡らせたことを見抜かれている。救い主は言う(ヨハネ6:38)「我は我が業を行うために来たのではなく、我を遣わした方の業を行うために来たのである」と。蛇よ、お前は何と言うのか。この光のうちにあって、彼らが取るに足らぬ小問題と見なしているこの単純な言明に、お前は闇を注ぎ込むというのか。
Tractatus et Epistola 3.0.10
Tempus in causa est: Salvator apud homines, quia hominum corpus induerat, videbatur in corpore; ideo dixit: Non veni facere opera mea: hominis in se negavit officia?
PL 8, 1417C時こそがその理由である。救い主は人々のもとにあって、人間の肉体を身に纏ったがゆえに、肉体のうちに見られたのである。それゆえに「我は我が業を行うために来たのではない」と言ったのだ。彼は己のうちなる人間としてのつとめを否定したのであろうか。
Tractatus et Epistola 3.0.11
Clamat ergo, ut illum ordinatorem in se praedicet, quem in se sibi meminit auctorem Patrem; quia Filius sequitur vocabulo, ita major est ille qui praevenit; sed et mittentis et missi, quia tres unum sunt, de divinitatis unitate una substantia est (Joan., X, 30) : Ego et Pater unum sumus.
PL 8, 1417Cかくして彼は叫ぶ。己のうちにあの秩序づける方を宣べ伝えるために。己のうちに、父たる創始者として覚えているその方を。子は名において後に従うがゆえに、先んずる方こそ大なる者である。しかし遣わす者と遣わされる者との両者にあっても、三者は一つであるがゆえに、神性の一体性より一つの実体があるのである(ヨハネ10:30)「我と父とは一つである」。
Tractatus et Epistola 3.0.12
Et (Joan. XIV, 9) : qui me videt, videt et Patrem. Et ipse Salvator ad Apostolos: Tanto tempore, inquit, vobiscum sum, et Patrem non nostis? Dicunt etiam quod in libris dominicis substantia numquam videatur esse conscripta.
PL 8, 1417Dまた(ヨハネ14:9)「我を見る者は父をも見る」。そして救い主自身も使徒たちに言った、「かくも長き時、我は汝らとともにあるのに、汝らは父を知らないのか」と。彼らはまた、主の書物のうちに『実体』という語が記されているのは決して見られない、とも言う。
Tractatus et Epistola 3.0.13
Redde quod involaveras, furacissime tentator: ecce vinceris confutare de substantia; etenim boni clamant sanctorum antiqui greges prophetarum tota praeconia, ut ait; vocem substantiae a volatilibus coeli usque ad pecora expaverunt, et vociferabantur (Ezech., XII, 11) : Ego dabo Jerusalem in transmigrationem.
PL 8, 1418Aお前が盗み取っていたものを返せ、この上なく盗人めいた誘惑者よ。見よ、お前は『実体』について論駁しようとして敗れている。まことに聖なる預言者たちの善き古の群れは、その宣言のすべてをもって叫んでいる。彼が言うとおりである。「天の鳥から家畜に至るまで、『実体』という言葉に怖れおののいた」。そして彼らは叫び声を上げた(エゼキエル12:11)〔底本の引照はエゼキエルであるが、この句は実際にはエレミヤ9:11(七十人訳・旧ラテン訳)である〕「我はエルサレムを捕囚へと渡す」。
Tractatus et Epistola 3.0.14
Ecce cum Christus Deus anteriori de populo minime esset auditus, tabefactis commanentibus, Jerosolymae columnae ceciderunt.
PL 8, 1418A見よ、キリストなる神が以前の民によって少しも聞き入れられなかったとき、留まる者たちが朽ち果てるとともに、エルサレムの柱は崩れ落ちた。
Tractatus et Epistola 3.0.15
Ecce miser, adhuc licet una Dei sententia sufficere debuit, quod propheta sanctus intonuit (Jer. XXIII, 22) : Si stetissent in substantia mea, et audissent sermones meos, et docuissent populum meum, avertissem eos a multis studiis eorum.
PL 8, 1418A見よ、哀れな者よ、なおも神の一つの宣告のみで十分であったはずなのに――聖なる預言者が轟かせたとおりである(エレミヤ23:22)「もし彼らが我が実体のうちに立ち〔substantia は旧ラテン訳による読みである〕、我が言葉を聞き、我が民を教えていたならば、我は彼らを彼らの多くの企てから引き離していたであろう」。
Tractatus et Epistola 3.0.16
Ecce hic felix de substantia infelicibus populis prorupit auditus, ut et propheta ex persona Adae Christum requirat in lacrymis (Psal. LXVIII, 3) : Infixus sum, inquit, in limo profundi, et non est substantia.
PL 8, 1418B見よ、ここに、『実体』についての幸いなる聞こえが、不幸なる民らのために生じ出た。それゆえ預言者もまた、アダムになり代わって、涙のうちにキリストを求めるのである(詩篇68:3)「我は深き泥のうちに沈み込み」と彼は言う、「実体はない〔substantia は旧ラテン訳による読みである〕」。
Tractatus et Epistola 3.0.17
Scilicet quia necdum Patris substantia apud Christum in carne convenerat. Sicut et ille Evangelista (Luc. XV) , cum vastatis rebus luxuriose vivendo perdidit omnem substantiam suam, ut sanctus Dei vates scripsit (Sap. I, 5) : Spiritus Dei effugiet fictum.
PL 8, 1418Bすなわち、父の実体はいまだキリストのもとで肉において相会していなかったからである。かの福音書に語られる者〔底本は ille Evangelista。ミーニュの脚注は apud Evangelistam(福音書記者のもとにある)と読むことを提案する。放蕩息子を指すと読む〕もまた(ルカ15章)、放蕩に生きて財を荒らし尽くしたとき、その実体のすべてを失ったように。神の聖なる預言者が書いたとおりである(知恵の書1:5)「神の霊は偽りから逃げ去るであろう」。
Tractatus et Epistola 3.0.18
Inde ergo substantiam perdidit, quia per luxuriam sanctitate caruit: si tibi sufficit, dixit; quibus si jam palpitas, plena sunt omnia: si adhuc torqueris, intendo; scriptum legimus (Eccle. II, 8) : Congregavi enim aurum atque argentum et substantiam regum et regionum.
PL 8, 1418Bかくして彼はその実体を失った。放蕩によって清さを欠いたからである。もしこれでお前に十分ならば、我は言い尽くした〔底本は dixit。dixi と読む〕。これによってすでにお前が慄いているならば、すべては満ちている。なおも苦しむならば、さらに続けよう。我々はこう書かれているのを読む(コヘレト2:8)「我は金銀を、そして王たちと諸地方との実体を集めた」。
Tractatus et Epistola 3.0.19
Haec est illa substantia, quam propheta meminit dicens (Psal. LXI, 12) : Semel locutus est Deus, duo haec audivi. In una quippe voce duo haec audisse se propheta testatur, ut ait David (Psal. XLIV, 2) : Lingua mea calamus scribae.
PL 8, 1418Bこれこそ、預言者が思い起こしつつ語ったかの実体である(詩篇61:12)「神は一度語った、我はこの二つのことを聞いた」。まことに預言者は、一つの声のうちにこの二つのことを聞いたと証しする。ダビデが言うとおりである(詩篇44:2)「わが舌は書記の筆である」。
Tractatus et Epistola 3.0.20
Ut enim calamus denticulorum subdivisa aequalitate ducitur, et radiis consonantibus expeditur; ita Salvator indivisibili connexione cum Patris operibus unitatur. Quod enim pater dixit, Filius exclamavit; et quod Filius locutus est, Pater implevit.
PL 8, 1418Cすなわち、葦の筆が小さな歯の細分された等しさによって引かれ、調和する筋目によって開かれてゆくように、救い主は父の業と分かちがたい結びつきによって一つに合わされている。父が言ったことを、子は叫び告げ、子が語ったことを、父は成就した。
Tractatus et Epistola 3.0.21
Merito, inquit, Semel locutus est Deus, duo haec audivi. Duae personae unum tulere judicium, ut in decalogo una sententia duplices tabulae conscribuntur. Obmutescat haeresis aeterno silentio praedamnata, divinis ictibus caesa, barathro tartarisque deposita.
PL 8, 1418C当然にも、と彼は言う、「神は一度語った、我はこの二つのことを聞いた」。二つの位格は一つの裁きをもたらした。ちょうど十戒において、一つの宣告が二枚の板に記されているように。異端は、永遠の沈黙によってあらかじめ断罪され、神の一撃によって斬られ、深淵とタルタルスとに投げ落とされて、口を閉ざすがよい。
Tractatus et Epistola 3.0.22
Sola semper cum laureis suis virgo puerpera, Deo una, nobis columba fecunditate numerosior, usque ad nubes coeli caput coronatum attollat.
PL 8, 1418Cただひとり常にその月桂冠とともに、処女にして産む者――神にとってはただ一つであり、我々にとっては豊饒さにおいていっそう数多き鳩である者――が、天の雲にまで冠を戴いた頭を掲げるがよい。
Tractatus et Epistola 3.0.23
Sit benedicta cum populis Trinitatis unitate consegregata justissimis; cujus laude plena est, a nunc et in aeterna semper saecula saeculorum beatificet Pater et Filius et Spiritus sanctus.
PL 8, 1418D彼女は、三位一体の一体性のうちに、いと正しき民らとともに集められて〔底本は consegregata。congregata と読む〕、祝福されているように。その讃美に満ちた方を、今より後とこしえの世々にいたるまで、父と子と聖なる霊とが常に祝福するように。