ポタミウスfl. c. 355–360

Patristica — 教父文献 日本語対訳 › Patrologia Latina › Vol. 8 › Tractatus et Epistola

Opusculum I 第I篇

Potamius of Lisbon · Tractatus et Epistola · PL 8, 1411C · 27 sectiones

Tractatus et Epistola 1.0.1

1

Grandi, fratres, stupore grandique miraculo per ambiguas curas hinc inde in concavo vertiginis sinu pronis fluctibus torqueor.

PL 8, 1411C

兄弟たちよ、我は大いなる驚愕と大いなる奇跡とにより、あちこちへ揺れ動く思い煩いを通して、目眩の渦巻く淵の窪みにあって、前のめりに逆巻く波に揉まれている。

Tractatus et Epistola 1.0.2

2

Lazarus mortuus est, Deo hic familiaris, ut ferunt, teste Evangelio apud Joannem (Joan. II, 24) , cum quadragenariae voluntatis gestu carnis detrimenta pensasset.

PL 8, 1411C

ラザロは死んだ。伝えられるところによれば、彼は神に親しい者であった、ヨハネによる福音書が証しするとおりに(ヨハネ2:24)〔ラザロの記事はヨハネ11章にあり、底本の引照は合わない〕、四十の齢のふるまいをもって肉の損失を量り終えていたときに〔底本は quadragenariae voluntatis。ミーニュの脚注は、スパラウェリウスが vitae と読むことを好むとし、aetatis と直すほうが伝承の字形に近いとする。aetatis と読んで訳したが、句の意味はなお定まらない〕。

Tractatus et Epistola 1.0.3

3

Nam sub occasu jam propero, quod terrenis artubus debebatur, hoc est ipsi humo magis, quam homini, ut nobis ipsis juxta librum Genesis (Gen. I) , optimus luti liquor in causa est, longe alibi Christo censore, dum Judaeae finibus salutaria foeneraret, sepultus est et humatus: hoc est, ut inciperet esse quod fuerat, lutum scilicet; dum desinit esse quod erat, forma vel fabula.

PL 8, 1411C

というのも、すでに急ぎ来る落日のもとで――それは地の四肢に負われていたもの、すなわち人間よりもむしろ土そのものに負われていたものであった。創世記の書(創世記1章)によれば、我々自身にとっても最良の泥の液がその由来なのである――、監察官たるキリストがはるか別の所にあって、ユダヤの境において救いのわざを貸し与えていたあいだに、彼は葬られ、土に納められた。すなわち、もとそうであったもの、つまり泥であり始め、そうであったもの、つまり形あるいは仮の姿であることをやめるためであった〔この文は構文が崩れており、longe alibi Christo censore などの係りが一通りに定まらない。直訳的に解した〕。

Tractatus et Epistola 1.0.4

4

Hic quippe per graves tenebrarum globos et nigri horroris umbracula, hoc est per quatuor dierum circulos, succidua incrementi et decrementi vicissitudine renascentes, octo (ut ita dixerim) cum caerulis noctibus dies pendulo mandibularum rictu, elisis in ore dentibus, foetido ore sic jacuit.

PL 8, 1412A

彼はまことに、闇の重い塊と黒い恐怖の陰とを通り、すなわち増と減との相次ぐ交替によって生まれ変わる四日の巡りを通って、いわば八つの昼を、青黒い夜々とともに、顎をだらりと開き、口の中で歯が砕け、悪臭放つ口のまま、こうして横たわっていた。

Tractatus et Epistola 1.0.5

5

Vere quia de terrena labe confectus, putris gleba marcesceret; et nervorum traduces cum corporis qualitate miserabili tabo infelix sepultura damnaret.

PL 8, 1412A

まことに、地の穢れから造られた者であったがゆえに、彼は腐った土塊として朽ちてゆき、不幸な埋葬が、肉体の性質もろともに、腱の連なりを惨めな膿汁によって断罪していたのである。

Tractatus et Epistola 1.0.6

6

Contractis igitur membris inter jejunas et numerabiles costas pellis tetra distenditur, et humoris rivus qui de gurgite viscerum relaxatur, foetenti jam sentina per solum cadaveris teter et caeruleus labebatur.

PL 8, 1412A

かくして四肢は縮み、痩せて数えられるほどの肋骨の間に、忌まわしい皮膚が張りつめている。そして内臓の渦から解き放たれる湿りの流れは、すでに悪臭を放つ汚水として、黒ずみ穢れたまま死体の下の地面を伝って流れていた。

Tractatus et Epistola 1.0.7

7

Heu quando non poterat cadaver quatuor diebus, et quatuor noctibus per totum oris, fellis et phlegmatis flumina sentinarum, corruptis artubus foetentia pulmonis spiramenta conflare? cum ipsa etiam rosa pudoris et venustatis fragranti folio in suo sibimet parato balsamo (ut ita dixerim) pretiosior, contra si fuerit de rosario falce pollicis vellicata, marcenti morte tristis albescat, ita ut et colore floris careat, et odore?

PL 8, 1412B

ああ、四日四晩のあいだ、死体はその口全体を通じて、胆汁と粘液との川を、汚水のごとく、朽ちた四肢とともに肺の悪臭放つ息の穴から吐き出さずにいられただろうか。恥じらいと美しさのかの薔薇でさえ、その香る花びらのうちに、自らのために用意した香油において――いわば――いっそう貴いものでありながら、もし逆に、指先の刃によって薔薇園から摘み取られれば、萎れゆく死によって悲しく色褪せ、花の色をも香りをも失ってしまうというのに。

Tractatus et Epistola 1.0.8

8

Aqua ipsa, si de flumine rapta sit in quo vivit, perit, natura dum desinit esse quod vixit. Mox ergo, quia elementi sui, dum rapitur, substantia caret; ubicumque jacuerit, limum liquor abducit: mox et foetore sordescit.

PL 8, 1412B

水そのものも、もしそれが生きているその川から奪い取られれば、滅びる。生きていたところのものであることを、その本性上やめてしまうからである。ゆえに間もなく、奪い取られる間、自らの元素の実体を欠くために、どこに留まろうとも、その液は泥を引き寄せる。そしてやがて悪臭によって穢れてゆく。

Tractatus et Epistola 1.0.9

9

Nemo ergo mirari debet, si hominis, quem spiritus sapientiae sale conditum redolenti aura servaverat, et ex coeli suavitate anima vivacitate nectarea, et balsami generositate melliflua rexerat, ne fieret divortio recedentis spiritus lutea moles et pigra glebositas, caduca linea defunctorum repugnantibus fabricae qualitatibus, corpus omne ad foetoris maculam sui de putredine relaxetur.

PL 8, 1412B

ゆえに誰も驚くべきではない。知恵の霊が塩で味付けし、芳しい息吹によって保ってきた人間、また魂が、天の甘美さから、蜜のごとき生気とバルサムの蜜の滴るような豊かさとをもって、去りゆく霊との離別によって泥の塊、鈍い土くれとならぬように治めてきた人間――その人間の肉体全体が、死者たちの朽ちゆく列〔caduca linea の意味(列か系譜か)は定かでない〕に連なり、構造の諸性質が互いに相争うなかで、腐敗によって己の悪臭の染みへと解け崩れるとしても。

Tractatus et Epistola 1.0.10

10

Inde est, quod per distantiam rerum in unam glomerationem compacta omnis membrorum natura torpescit.

PL 8, 1412C

そこから、もろもろのものの隔たりによって、四肢の本性の全体は一つの塊に固まって麻痺してゆくのである。

Tractatus et Epistola 1.0.11

11

Recedente igitur anima quae corporis floriarium recolebat, tota materies liventi gena in putredinem relaxatur; et pro voce cadaveris nigri fellis teter mortui foetor hauritur.

PL 8, 1413A

かくして、肉体という花園を耕していた魂が去ると、質料全体は青ざめた頬とともに腐敗へと解け崩れ、死体の声の代わりに、死者の黒い胆汁の忌まわしい悪臭が吸い込まれる。

Tractatus et Epistola 1.0.12

12

Terra igitur, humore, frigore et calore composita corporis fabrica, quae quatuor partes semper sibimet repugnantes corpus criminum in procella subvertunt (calor frigus non amat, et frigus calore torquetur, contraria contrariis mancipantur: terra nimio humore vitiatur, et humor de terra sordescit) his quadriformibus elementis in unum quadripartita mole constantibus, dissociato per divortium mortis auriga, qui quatuor istis partibus loca dederat, ne quisquam mobilitatem sui vehementius tolleret, et dominante flagro divisis in unum concordanti junctura finibus agitabat ; hae, inquam, quatuor partes, recedente anima, in globum corporis viduati, excusso societatis auctore, miscentur.

PL 8, 1413A

かくして、地・湿・冷・熱より組み立てられた肉体の構造は――この四つの部分は常に互いに相争い、罪の肉体〔corpus criminum の指すところは定かでない。直訳した〕を嵐のうちに覆すのであるが(熱は冷を好まず、冷は熱に苛まれ、相反するものは相反するものに服させられる。地は過度の湿によって損なわれ、湿は地によって穢れる)――、この四つの形をなす元素が四分された一つの塊として成り立っていたところ、御者が死の離別によって引き離されると――この御者は、どの部分も自らの動きをあまりに激しく高ぶらせることのないよう、この四つの部分にそれぞれの場所を与え、支配する鞭をもって、境を分かたれたそれらを調和した継ぎ目で一つにまとめて駆っていたのである――、繰り返して言うが、この四つの部分は、魂が去ると、その交わりの創始者を振り落とされて、やもめとなった肉体の塊のうちに混じり合う。

Tractatus et Epistola 1.0.13

13

Sed quia istum juvenem (Lazarum loquor) Dominus in saeculo dilexerat, praescius futurorum Apostolis suis dormisse Lazarum dixit (Joan. XI, 11 et seqq.) , quem promisit, si ad illam civitatem accederet, protinus excitandum.

PL 8, 1413B

しかし主はこの若者(ラザロのことである)を世にあって愛していたので、来たるべきことを予め知りつつ、使徒たちに「ラザロは眠っている」と言い(ヨハネ11:11以下)、もしかの町に赴くならば直ちに起こされるであろうと約束した。

Tractatus et Epistola 1.0.14

14

Hunc ergo Lazarum, cui liventi errante connixu per caerulas venas membra tabuerant, quem loculatum in specu incisae rupis, immani objectus ex pondere lapis perenni valva, gravis libra detruserat, resurgere posse, si ista crederent, sacratissima vera Dei pietas intonabat.

PL 8, 1413B

かくてこのラザロ――青ざめた血管をさまよう痙攣によって手足が朽ち果て、切り出された岩の穴に納棺され、恐るべき重さの石が永遠の扉として重い秤のごとく押し当てられ閉ざされていた者――は、もし彼らがこれを信じるならば、蘇りうるのだと、神のいと聖なる真実の慈しみは轟くように告げていた。

Tractatus et Epistola 1.0.15

15

Mox sorores constipatae turba, ejulatu, aestu, jejuniis, lacrymarum ubertatibus ebriatae, Dei genibus stratu totius corporis miserandae jactantur, et hebraeas voces graecessando fractis in unum singultibus mixtas Salvatoris in laudibus expiabant.

PL 8, 1413B

間もなく姉妹たちは群衆にひしめかれ、慟哭とわななきと断食と、あふれる涙に酔いしれながら、全身を伏して神の膝もとに身を投げ出し、ヘブライの言葉をギリシア語めかして、一つに砕けた嗚咽と入り混ぜ、救い主への賛美のうちに清めていた〔底本は expiabant。ミーニュの脚注は、スパラウェリウスが complicabant(織り合わせていた)を好むとする。exspirabant(吐き出していた)とも読めるが、語どおり訳した〕。

Tractatus et Epistola 1.0.16

16

Quantus illic, rogo vos, populi festinatus? Quae spectantium turba? Qualis tanti miraculi potuit esse concentus, ubi essent plangentes puellae, mortuus frater, et Christus hominem promitteret excitandum?

PL 8, 1413C

諸君に問う、そこでどれほどの民の慌ただしさがあったことか。見物する群衆はいかばかりであったか。嘆く娘たち、死せる兄弟、そしてその者が起こされると約束するキリストとがそこにあったとき、これほどの奇跡にいかなる調和がありえただろうか。

Tractatus et Epistola 1.0.17

17

Convenerunt (credo) ad hoc spectaculum servandae memoriae sempiternum milites, Judaei, gentiles, proselyti, clarissimi senatores, nobiles judices, servi, et omnis pene civitas certatim occurrit, ut viderent, an resurgere possit Lazarus, cujus foetor jam longius de sepulcro populos feriebat.

PL 8, 1413C

この、永遠に記憶さるべき見世物のために、兵士たち、ユダヤ人、異邦人、改宗者、いと高貴な元老たち、身分ある裁判官たち、奴隷たちがおそらく集まり、ほとんど町のすべてが先を争って駆けつけた。ラザロが果たして蘇りうるかを見るためであった。彼の悪臭はすでに墓よりはるか遠くまで人々を襲っていたのである。

Tractatus et Epistola 1.0.18

18

Quo viso, tota civitas mirabatur. Qualis illic eras, Christe Jesu? quam croceus, quam decorus, fonte purior, nive candidior, sole candentior, et luna species clarior? Heu me, quid interrogo, quem tunc videre non merui?

PL 8, 1414A

これを見て、町全体は驚嘆した。そこにおいて、キリスト・イエスよ、汝はいかなる姿であったか。いかに黄金のごとく輝き、いかに麗しく、泉よりも清く、雪よりも白く、太陽よりも輝き、月よりも明るい姿であったことか。ああ、我はなぜかく問うのか、その時汝を見るに値しなかった者でありながら。

Tractatus et Epistola 1.0.19

19

Nunc tamen, quis quantusve sis pietate, cognovi. Ecce inter haec Jesus Christus Salvator humani generis flevisse narratur (ibid. 15) . Age, age, Potami, servus Dei vivi: si aliquid praevales, de laudibus Domini vel pauca narrato.

PL 8, 1414A

されど今、汝がいかに、いかほどに慈しみ深いかを、我は知った。見よ、この間にイエス・キリスト、人類の救い主は涙を流したと伝えられる(ヨハネ11:15)。さあ、さあ、ポタミウスよ、生ける神の僕よ。もし何ほどかの力があるならば、主の讃美についてたとえ僅かなりとも語れ。

Tractatus et Epistola 1.0.20

20

Flebat Deus mortalium lacrymis excitatus; et cum Lazarum potestate sua fretus mortis de vinculo revocaret, praestabat pietatis officium solatio lacrymarum. Flebat Deus non quod ante se mortuum periisse cognosceret, sed quod sororum fletus temperaret.

PL 8, 1414A

神は死すべき者らの涙に動かされて涙を流した。そして自らの力に頼んでラザロを死の縛めから呼び戻したとき、涙の慰めという慈しみのつとめを果たしたのである。神が涙を流したのは、目の前で死者が滅んだと知ったからではなく、姉妹たちの嘆きを和らげるためであった。

Tractatus et Epistola 1.0.21

21

Flebat Deus, quod eos quibus omnia donaverat et in potestatem redegerat, paradiso etiam, floribus et liliis sine ullo labore praeposuerat, diabolus docendo peccatum de omnibus pene fecit extorres.

PL 8, 1414B

神は涙を流した。神があらゆるものを与え、彼らの権力のもとに置き、楽園をも、花々や百合をも、労苦なしに委ねたその者たちを、悪魔は罪を教えることによって、ほとんどすべてから追放された者としてしまったからである。

Tractatus et Epistola 1.0.22

22

Flebat Deus, quod eos quos fecerat innocentes, diabolus per malitiam fecit inveniri nocentes. Heu tenuis aura de coelo corpus quod rexeras, succiduis artibus deserebas. Sed non te, Pater, non Filius aliquando despexit.

PL 8, 1414B

神は涙を流した。神が造ったとき無垢であった者たちを、悪魔は悪意によって罪ある者と見出されるようにしてしまったからである。ああ、天からの儚き息吹よ、お前は、自らが治めていたその肉体を、萎えゆく四肢〔底本は artibus。ミーニュの脚注は、ポンポーサとゼノの写本が artubus と読むとする。artubus と読む〕とともに見捨てていった。しかし、父も子も、お前を一度たりとも見捨てなかった。

Tractatus et Epistola 1.0.23

23

Pro tua morte factus est et Christus ipse mortalis. Harum ad lacrymas, et sparsam crinis miserandi caesariem Salvator pietate commotus, fletus fletibus recontrabat.

PL 8, 1414B

お前の死のために、キリスト自身もまた死すべき者となった。この姉妹たちの涙と、哀れな髪の振り乱された房とに、救い主は慈しみに動かされ、涙をもって涙に応えた〔底本は recontrabat。ミーニュの脚注は、写本の多くとヴェネツィア版・ヴェローナ版が recontabat と読み、パドヴァ版が recontrahebat と直すとする。recontabat(応じ返した)の意に解した〕。

Tractatus et Epistola 1.0.24

24

Et quia ipse sororum fletibus movebatur, lacrymis filii sui Salvatoris nostri inter ipsos coelos ejus paternitas flectebatur. Mox ergo Jesus Christus ad sepulcrum Lazari accessit. Statim jussione ejus revolvuntur saxa; secretarium patescit horroris.

PL 8, 1414B

そして彼自身が姉妹たちの涙に動かされたゆえに、我々の救い主なるその子の涙によって、まさに天の只中で、その父性は動かされた。かくして間もなく、イエス・キリストはラザロの墓に近づいた。その命によって、たちどころに石は転がされ、恐怖の秘所が開かれる。

Tractatus et Epistola 1.0.25

25

Curiosi affatim in specum gementium populorum oculi mittebantur. Visus est Lazarus tecta facie, manibus pedibusque constrictus: et ad documenta virtutum ipse se mortuus, et adhuc pedibus vinctus, ut Christus jusserat, suis manibus resolvebat.

PL 8, 1415A

呻く民衆の物見高い目は、あふれるほどに洞穴のうちへと注がれた。ラザロは顔を覆われ、手足を縛られた姿で見られた。そして力の証しのために、彼自らは死者でありながら、なお足を縛られたまま、キリストが命じたとおりに、自らの手でそれを解いていった。

Tractatus et Epistola 1.0.26

26

Quae, rogo vos, fratres, illic voces? Quae pressura videntium? Quam curiosa mirantium lumina? Qualis in cervicibus praevenientium multitudo pendebat? Qui fletus? quae gaudia? quale murmur? quam novum et coeleste miraculum?

PL 8, 1415A

兄弟たちよ、諸君に問う、そこにいかなる声があったことか。見る者たちのいかなる人いきれがあったことか。驚き見入る者たちのいかに物見高い眼差しであったことか。先を争う者たちの首にいかなる群衆がのしかかっていたことか。いかなる嘆き、いかなる喜び、いかなるどよめき、いかに新しく天的な奇跡であったことか。

Tractatus et Epistola 1.0.27

27

Mors vincitur, homo redditur, infernorum catenae franguntur, et post quatriduum Lazari lingua movetur, manus officio praeparantur, oculi suis in orbibus currunt, vestigia gressibus explicantur, auribus renovatur auditus, acies dirigitur in parentes, cognatio redivivis obtutibus numeratur, frigida poscitur, non respuitur panis, domus petitur, Christi miracula referuntur.

PL 8, 1415A

死は打ち負かされ、人は取り戻され、冥府の鎖は砕かれる。そして四日ののち、ラザロの舌は動き、手はその務めのために整えられ、目はその眼窩のうちを巡り、足取りは歩みのうちに解き放たれ、耳には聴力が新たにされ、眼差しは親族たちへと向けられ、蘇った眼差しによって血縁が数え上げられ、冷たい水が求められ、パンは拒まれず、家路が求められ、キリストの奇跡が語り伝えられる。