プロバ4世紀中ごろ

Patristica — 教父文献 日本語対訳 › Patrologia Latina › Vol. 19 › Cento Vergilianus de laudibus Christi

Pars prima. De Vetere Testamento, Prooemium 第1部 旧約について 冒頭

Faltonia Betitia Proba · Cento Vergilianus de laudibus Christi · PL 19, 803C · 30 sectiones

Cento Vergilianus de laudibus Christi 1.0.1

1

Deprecatio ad Deum.O Pater, o hominum, rerumque aeterna potestas,Da facilem cursum, atque animis illabere nostris:Tuque ades, inceptumque una decurre laborem,Nate Patris summi, vigor et coelestis origo:Quem primum colimus, meritosque novamus honores,Jam nova progenies, omnis quem credidit aetas.Munera vera cano, satis est potuisse videri.Jampridem memini veterum monumenta virorumMoseum ante omnes totum cecinisse per orbemQuae sint, quae fuerint, et quae ventura trahanturOmnia, ut ipse tener mundi concreverit orbis.Felix qui potuit rerum cognoscere causas,Unde hominum, pecudumque genus, vitaeque volantum,Et quae marmoreo fert monstra sub aequore pontus,Et si quid simul ignis habet, vel mobilis humor.Haud aliter prima crescentis origine mundiIlluxisse dies, aliumve habuisse tenoremCrediderim; major rerum mihi nascitur ordo,Si qua fidem tanto est operi latura vetustas.Namque (fatebor enim) levium spectacula rerumSemper equos, atque arma virum, pugnasque canebam,Et studio incassum volui exercere laborem;Omnia tentanti potior sententia visa estPandere res alta terra et caligine mersas.Inque dies aliquid jamdudum invadere magnumMens agitat mihi, nec placida contenta quiete est.Ore favete omnes, laetasque advertite mentes,Matres, atque viri, pueri, innuptaeque puellae.

PL 19, 803C

神への祈願。おお父よ、おお人間と万物の永遠の権能よ、行く手を平らかにせよ、我々の心に降り来たれ。汝もまた来て、始めた業を共に走り抜けよ、至高の父の子よ、天の力にして源よ。我々は汝をまず崇め、ふさわしい栄誉を新たにする、今や新しい子孫〔nova progenies。子を言う〕である汝、あらゆる時代が信じた汝を。私は真の賜物を歌う、そう見えうるだけで十分だ。私は覚えている、古の人々の記録として、モーセ〔Moseum の係りは定かでない。モーセを言うと取った〕が万人に先んじて全世界に歌ったことを、今あるもの、かつてあったもの、これから引き寄せられてくるもののすべてを、また若き世界の円環そのものがいかに固まり育ったかを。幸いなるかな、万物の原因を知りえた者は、人間と家畜の種族、飛ぶものたちの命がどこから来たか、また白く輝く海面の下に海が抱く怪物どもを、そして火や流れ動く水が併せ持つものがあれば、それをも。育ちゆく世界の最初の始まりに、日々はまさにこのように輝き、別の経過をたどりはしなかったと私は信じよう。より大いなる万物の秩序が私に生まれる、もし昔の時代が、これほどの業に信を与えうるならば。実を言えば(打ち明けよう)、私は軽薄なものの見世物を、常に馬と、武器と、人の戦いとを歌っていた、熱意をもって空しい労苦に励もうとしたのだ。あらゆるものを試みた私に、よりよい考えと思えたのは、深い大地と暗闇に沈んだ事柄を開き示すことだった。日ごとに、何か大いなることに取りかかれと、前から私の心は駆り立て、穏やかな静けさに満足しない。皆、口を慎め、喜びの心を向けよ、母たち、男たち、少年たち、嫁がぬ乙女たちよ。

Cento Vergilianus de laudibus Christi 1.0.2

2

De creatione Mundi.Principio coelum, ac terras, camposque liquentesLucentemque globum lunae, solisque laboresIpse Pater statuit: vos, o clarissima mundiLumina, labentem coelo quae ducitis annum.Nam neque erant astrorum ignes, nec lucidus aether,Sed nox atra polum bigis subvecta tenebat,Et chaos in praeceps tantum tendebat ad umbras,Quantus ad aetherem coeli suspectus Olympum.

PL 19, 804B

世界の創造について。初めに天と地と、流れる平原〔海〕を、輝く月の球と、太陽の労苦とを、父みずからが定めた。諸君、おお世界の最も輝く光たちよ、天に滑りゆく年を導く者たちよ。そのとき星々の火はなく、輝く天空もなく、ただ黒い夜が二頭立ての戦車に乗って天の極を占めていた。混沌は、ただ影の中へ真っ逆さまに伸びていた、天の仰ぎ見る高さが、天空の天〔Olympus。天を言う〕に及ぶほどに。

Cento Vergilianus de laudibus Christi 1.0.3

3

De divisione lucis a tenebris.Tunc Pater omnipotens, rerum cui summa potestas,Aera dimovit tenebrosum, et dispulit umbras,Et medium luci atque umbris jam dividit orbem.Sidera cuncta notat, tacito labentia coelo,Intentos volvens oculos, qua parte caloresAustrinos tulerit, quae terga obverterit axi,Obliquus qua se signorum verterit ordo.

PL 19, 804B

光と闇の分離について。そのとき全能の父は、万物の最高の権能をもつ者として、暗い大気を押しのけ、影を散らし、光と影のために、いま世界の中ほどを分ける。静かな天を滑りゆく星々のすべてに印を付ける、目をじっと巡らせて、どの方角に南の暑さをもたらし、どの背を天軸に向け、斜めの星座の列がどこで向きを変えるかを。

Cento Vergilianus de laudibus Christi 1.0.4

4

De quatuor temporibus anni.Postquam cuncta videt coelo constare serenoOmnipotens, stellis numeros et nomina fecit,Temporibusque parem diversis quattuor annum,Aestusque, et pluvias, et agentes frigora ventos.Atque haec ut certis possemus discere signis.Vere tument terrae, et genitalia semina poscunt:Ac medio tostas aestu terit area fruges,Et varios ponit fetus autumnus, et atraVenit hiems, teritur Sicyonia bacca trapetis,Atque in se sua per vestigia volvitur annus.Tempore jam ex illo fecundis imbribus aetherMagnus alit magno commixtus corpore fetus.

PL 19, 804C

一年の四つの季節について。すべてが晴れた天にそなわったのを見て、全能者は星々に数と名を与え、異なる季節で等しく四つに分かれた年を、暑さと、雨と、寒さを運ぶ風とを定めた。我々が確かな徴によってこれらを学べるように。春には大地がふくらみ、命を生む種を求める。盛夏には、焼けた穀物を脱穀場が打ち砕き、秋はさまざまな実りを置き、黒い冬が来る。シキュオンの実〔オリーブの実〕は搾り臼で砕かれ、年は自分の足跡をたどって、自らの中へ巡り戻る。その時からすでに、実り豊かな雨で天空は、大いなるものとして、大いなる体と交わって、実りを育てる。

Cento Vergilianus de laudibus Christi 1.0.5

5

Dies primus.Et jam prima novo spargebat lumine terras,Ducebatque diem stellis aurora fugatis.Tunc durare solum, et discludere Nerea pontoIncipit, et rerum paulatim sumere formas,Et variae pelagi facies, immania ceteAequora verrebant caudis, aestumque secabant,Nec non et vasti circuibant aequora ponti.Jam sole infuso, jam rebus luce retectisExsultans, roremque simul dispargit amarum.

PL 19, 805A

第一日。そして早くも、先頭の曙が新たな光で大地を照らし、星々を追い払って、曙は日を導いた。そのとき大地は固まり、ネレウス〔海〕を海原から分かち、始め、万物は少しずつ形を取り、海のさまざまな姿が現れ、巨大な鯨たちが尾で水面を掃き、うねりを切り裂いた。また広大な海の水面を巡り回ってもいた。すでに太陽が注がれ、すでに万物が光に露わになって、歓喜しつつ、同時に苦い露をまき散らす。

Cento Vergilianus de laudibus Christi 1.0.6

6

Dies secundus.Postera jamque dies primo surgebat Eoo,Fudit humus flores, et frondes explicat omnes,Sanguineisque inculta rubent aviaria baccis,Non rastris hominum, non ulli obnoxia curae.

PL 19, 805A

第二日。次の日が早くも最初の東方の光とともに昇り、大地は花を咲かせ、あらゆる葉を広げた。手入れのない鳥たちの棲む茂みは、血のような色の実で赤らみ、人の鍬のおかげでなく、いかなる世話にも頼らずに。

Cento Vergilianus de laudibus Christi 1.0.7

7

Dies tertius.Tertia lux gelidam coelo dimoverat umbram,Avia tunc resonant avibus virgulta sonoris,Et liquidas corvi presso dant gutture voces,Nec gemere aeria cessabat turtur ab ulmo.

PL 19, 805B

第三日。三日目の光が冷たい影を天から払いのけたとき、人の通わぬ茂みは、声よき鳥たちで鳴り響き、カラスたちは締めた喉から澄んだ声を出し、キジバトは高いニレの木からうめくのをやめなかった。

Cento Vergilianus de laudibus Christi 1.0.8

8

Dies quartus.Quarto terra die variarum monstra ferarum,Omnigenumque pecus, nullo custode per herbam,Educit silvis: subito (mirabile visu!)Tunc demum movet arma leo, tunc pessima tigrisSquamosusque draco, et fulva cervice leaenaSaevire, ac formae magnorum ululare luporum.Caetera pascuntur virides armenta per herbas,Nec gregibus liquidi fontes nec gramina desunt.

PL 19, 805B

第四日。四日目に大地は、さまざまな獣の驚異を、あらゆる種類の家畜を、番人もなく草原へ、森から産み出す。すると突然(見ても不思議な)そのとき初めて獅子は武器を動かし、そのとき凶悪きわまるトラ、鱗の竜、黄褐色の首の雌獅子が荒れ狂い、大きな狼たちの姿がうなり声をあげる。ほかの畜群は緑の草を食み、群れには澄んだ泉も草も欠けることがない。

Cento Vergilianus de laudibus Christi 1.0.9

9

Dies quintus et sextus.Jamque dies, alterque dies processit, et omneHoc virtutis opus divinae mentis et artisProspiciens Genitor, perfectis ordine rebus,Expleri mentem nequit, ardescitque tuendoTerrarum, tractusque maris, coelumque profundum,Alituum, pecudumque genus, secumque volutatQui mare, qui terras omni ditione tenerent,Neu segnes jaceant terrae, juvat usque morari.

PL 19, 805C

第五日と第六日。一日が、さらにもう一日が進み、そして神の心と技による力ある業のこのすべてを見渡す生みの親〔Genitor。父なる神〕は、万事が順序よく仕上がると、心を満たすことができず、眺めるほどに燃え立つ、大地を、海の広がりを、深い天を、鳥たちと家畜の種族を。そして心の中で思い巡らす、誰が海を、誰が大地を、全き支配のもとに保つかを。大地が怠惰に横たわらぬよう、なお思い巡らすのが楽しい。

Cento Vergilianus de laudibus Christi 1.0.10

10

De formatione primi hominis.Talia versanti subito sententia sedit,Felicemque trahit limum fingitque premendoPingue solum primis extemplo a mensibus anni.Jamque improviso tantae pietatis imagoProcessit, nova forma viri pulcherrima rerum,Os humerosque Deo similis, cui mentem, animumqueMajor agit Deus, atque opera ad majora remittit.

PL 19, 805C

最初の人の形作りについて。このように思い巡らす者に、突然、ある決意が定まり、豊かな泥土を引き寄せ、押し固めて形作る、肥えた土を、年の初めの月々から直ちに。たちまち不意に、これほどの慈しみの像が現れた。万物のうち最も美しい、新しい男の姿が。顔と肩は神に似て、その者に精神と心をより大いなる神が動かし、より大いなる業へと送り返す。

Cento Vergilianus de laudibus Christi 1.0.11

11

De formatione Evae.Quaeritur hinc alius, nec quisquam ex agmine tantoAudet adire virum, sociusque in regna vocari.Haud mora, continuo placidam per membra quietemDat juveni, et dulci declinat lumina somno.Atque illi medio in spatio jam noctis opacaeOmnipotens Genitor costas et viscera nudat.Harum unam juveni, laterum compagibus actis,Eripuit, subitoque oritur mirabile donum,Argumentum ingens clara cum luce refulsitInsignis facies, et pulchro pectore virgoJam matura viro, jam plenis nubilis annis.Olli somnum ingens rupit pavor, ossaque et artusConjugium vocat, et stupefactus numine pressit,Excepitque manu, dextramque amplexus adhaesit.

PL 19, 805D

エバの形作りについて。そこで別の者が求められるが、これほどの群れのうちの誰もその男に近づこうとせず、国の仲間として呼ばれることもしない。ただちに、すぐさま、静かな安らぎを体じゅうに若者に与え、甘い眠りで目を伏せさせる。そして暗い夜の真ん中のとき、すでに全能の生みの親は、肋骨と内臓をあらわにする。そのうち一本を、わき腹の継ぎ目を押し開いて、若者から取り出した。すると突然、驚くべき賜物が生じ、大いなるしるしが明るい光とともに輝いた。際立つ顔かたちの、美しい胸のおとめが、もう男に熟し、年も満ちて嫁ぐ頃になっていた。彼の深い眠りを大きな驚きが破り、骨と四肢を〔ossa et artus の係りは定かでない。「骨と四肢(の持ち主)を」と取った〕伴侶と呼び、神威に打たれて〔彼女を〕抱き寄せ、手で迎え、右手を抱いてすがりついた。

Cento Vergilianus de laudibus Christi 1.0.12

12

Deum protoplastum et Evam benedixisse.His demum exactis, torquet qui sidera mundiJussit: eo dicente premit placida aequora pontus,Et tremefacta solo est tellus, silet arduus aether.Vivite felices, interque virentia cultaFortunatorum nemorum sedesque beatas.Haec domus, haec patria est, requies ea certa laborum.His ego nec metas rerum, nec tempora pono.Imperium sine fine dedi, multosque per annosNon rastrum patietur humus, nec vinea falcem.At genus immortale manet, nec tarda senectusDebilitat vires animi, mutatque vigorem.

PL 19, 806A

神が最初に造った者〔protoplastum。アダムを言う〕とエバを祝福したこと。これらがついに成し遂げられると、世界の星々を回す者が命じた。その語るとき、海は穏やかに水面を抑え、大地は足もとから震え、高い天空は沈黙する。「幸せに生きよ、緑の耕地の間で、幸いな者たちの森と祝福された住まいの中で。ここが家、ここが故郷、これこそ労苦の確かな安息だ。彼らに私は、事物の限りも時の限りも定めない。私は果てなき支配を与えた。幾年ものあいだ、大地は鍬を受けず、ブドウ畑は鎌を受けない。不死の種族は存続し、遅い老いが心の力を弱めることも、活力を変えることもない」。

Cento Vergilianus de laudibus Christi 1.0.13

13

Quid prohibitum primis parentibus.Vos contra quae dicam animis advertite vestris;In medio ramos, annosaque brachia tendensEst in conspectu ramis felicibus arbor,Quam neque fas igni cuiquam, nec sternere ferro,Relligione sacra numquam concessa moveri.Hac quicumque sacros decerpserit arbore fetus,Morte luet merita: nec me sententia vertit:Nec tibi jam prudens quisquam persuadeat auctorCommaculare manus, liceat te voce moveriFeminea, nec te ullius violentia vincat,Si te digna manet divini gloria juris.

PL 19, 806B

最初の親たちに何が禁じられたか。「これに対して私の語ることを、汝らの心に向けよ。中ほどに、枝と年老いた大枝を伸ばし、実り豊かな枝をつけた木が目の前にある。その木は、誰であれ火で〔損なう〕ことも鉄で倒すことも許されず、聖なる定めにより、決して動かすことを許されない。この木から聖なる実を摘み取る者は誰であれ、当然の死で償う。私の決定は翻らない。また、賢げな助言者の誰一人、汝を説いて手を汚させてはならず、女の声に心を動かされてもならない〔liceat te voce moveri には否定が無い。禁止の続きと取った〕、いかなる者の暴力も汝に勝ってはならない、神の法の栄えが、汝にふさわしく残るなら」。

Cento Vergilianus de laudibus Christi 1.0.14

14

De deliciis Paradisi.Postquam cuncta pater, coeli cui sidera parent,Composuit, legesque dedit, camposque nitentesDesuper ostentat, tantarum gloria rerum:Ecce autem primi sub limine solis et ortusDevenere locos, ubi mollis amaracus illosFloribus, et dulci aspirans complectitur umbra.Hic ver purpureum, atque alienis mensibus aestas,Hic liquidi fontes, hic coeli tempore certoDulcia mella premunt, hic candida populus antroImminet, et lentae texunt umbracula vites:Invitant croceis balantes floribus hortiInter odoratum lauri nemus, ipsaque tellusOmnia liberius nullo poscente ferebat.Fortunati ambo, si mens non laeva fuissetConjugis infandae, docuit post exitus ingens.

PL 19, 806C

楽園の喜びについて。天の星々が従う父が、すべてを整え、法を与え、輝く野を上から示した。これほどの事柄の栄光である。見よ、こうして二人は、初めの太陽の敷居のもと、日の出の地に至った。そこでは柔らかなマヨラナ〔amaracus〕が彼らを花と、甘い陰の息づかいで包み込む。ここには輝く春があり、他の月にも夏がある。ここには澄んだ泉があり、ここには天が定めた時に〔蜜蜂が〕甘い蜜を搾り、ここでは白いポプラが洞窟に覆いかぶさり、しなやかなブドウの蔓が日陰を編む。サフラン色の花が、鳴いている者たち〔balantes。「香る」の意の語とも読める〕を庭へ誘う、香り高い月桂樹の林の中で、大地そのものが誰が求めずともすべてをいっそう惜しみなく産していた。二人とも幸福であったろう、もし心が悪い方へ向かわなければ、忌まわしい妻の。のちの大きな結末がそれを教えた。

Cento Vergilianus de laudibus Christi 1.0.15

15

Tentatio per Serpentem.Jamque dies infanda aderat per florea rura:Ecce inimicus atrox immensis orbibus anguisSeptem ingens gyros, septena volumina versat,Nec visu facilis, nec dictu affabilis ulli,Obliqua invidia ramo frondente pependit,Vipeream inspirans animam, cui tristia bellaIraeque invidiaeque, et noxia crimina cordi.Odit et ipse pater, tot sese vertit in ora,Arrectisque horret squamis, et ne quid inausum,Aut intentatum scelerisve dolive relinquat,Sic prior aggreditur dictis, seque obtulit ultro:Dic, ait, o virgo (lucis habitamus opacis,Riparumque toros, et prata recentia rivisIncolimus), quae tanta animis ignavia venit?Strata jacent passim sua quaeque sub arbore poma,Pocula sunt liquidi fontes, coelestia dona.Attrectare nefas, id rebus defuit unum.Quis prohibet causas penitus tentare latentes?Vana superstitio, rerum pars altera adempta est,Conditio; mea si non irrita dicta putares,Auctor ero audendi sacrata resolvere jura.Tu conjunx, tibi fas animum tentare precando.Dux ego vester ero, tua si mihi certa voluntas,Exstruimusque toros, dapibusque epulamur opimis.

PL 19, 806D

蛇による誘惑。花咲く野にいまわしい日が来ていた。見よ、巨大な輪をなす敵意に満ちた恐ろしい蛇が、七つの大きな輪、七重のとぐろを巻き、見るに易しからず、誰にも語りかけやすくもない。ねじれた妬みを抱いて、葉の茂る枝から垂れ下がり、毒蛇の気息を吐く者。その心には痛ましい戦い、怒り、妬み、有害な罪過が宿る。父みずからも憎む者で、多くの顔に身を転じ、鱗を逆立てて身を震わせ、罪や策略のうちで、敢えてせぬもの、試みずに残すものが何一つないように、こうして先に言葉で近づき、みずから進み出た。「言え」と蛇は言う。「おおおとめよ(我々は暗い森に住み、岸辺の隆起と、小川で潤う新しい草地に住んでいる)、これほどの怠惰が心にどうして来たのか。果実は、それぞれの木の下に至るところ散らばって横たわり、澄んだ泉は杯となる。天の賜物だ。触れるのは禁じられたこと、ただこれだけが物事に欠けていた。奥に隠れた原因を究めるのを、誰が禁じるのか。空しい迷信だ。事物の別の半分が奪われている。その定めがだ。私の言葉を無駄でないと思うなら、私が、聖なる掟を解くことに踏み切る助言者となろう。妻である汝には、願い求めて夫の心を試みることが許されている。私が汝らの導き手となろう、汝の意志が確かなら。そして我々は褥を築き、豊かな食べ物で宴を張る」。

Cento Vergilianus de laudibus Christi 1.0.16

16

Eva seducta seducit virum.Sic ait, et dicto citius, quod lege teneturSubjiciunt epulis oculi venerabile lignum,Instituuntque dapes, contactuque omnia foedant.Praecipue insistit pesti devota futurae,Miraturque novas frondes, et non sua poma.Causa mali tanti, summo tenus attigit ore,Majus adorsa nefas, majoremque orsa furorem.Heu misero conjunx aliena ex arbore germenObjicit, atque animum subita dulcedine movit.

PL 19, 807A

惑わされたエバが夫を惑わす。蛇はこう語り、言葉より速く、掟で拘束されているものを二人の目は、畏れ敬うべき木を食事にさし出し、宴を始め、触れることですべてを汚す。とりわけ、来るべき災いに身を捧げた〔女〕が迫り、新しい葉と、自分のものではない果実に見入る。これほどの悪の原因である者は、唇の先までしか触れなかったが、さらに大きな不義を企て、さらに大きな狂気を始めた。ああ、哀れな夫に、妻は他人の木から芽〔実〕を差し出し、突然の甘さで心を動かした。

Cento Vergilianus de laudibus Christi 1.0.17

17

Vident se nudos, et faciunt sibi perizomata.Continuo nova lux oculis effulsit; at illiTerrentur visu subito, nec plura morati,Corpora sub ramis objectu frondis inumbrant,Consertum tegmen, nec spes opis ulla dabatur.At non haec nullis hominum Sator, atque deorumObservans oculis, caedes et facta tyranniPraesensit, notumque furens quid femina possit.Continuo invadit: Procul, o procul este, profani,Conclamat, coelum ac terras qui numine firmat.

PL 19, 807B

彼らは自分たちが裸であるのを見て、腰の覆いを作る。たちまち新しい光が目に輝いた。だが二人は突然の光景におびえ、もはやためらわず、枝の下で体を、葉を前に当てて隠し、編んだ覆いを作った。助けの望みはどこにも与えられなかった。しかし人と神々の種蒔く者〔父〕は、これを見ぬ目ではなく、目で見守って、僭主の殺戮と所業を前もって察し、怒り狂う女に何ができるかを知っていた。ただちに迫る。「遠くへ、おお遠くへ去れ、不敬な者たちよ」と、神威で天と地を固める者が呼ばわった。

Cento Vergilianus de laudibus Christi 1.0.18

18

Adam abscondit se.Atque illi longe gradientem et dira frementemUt videre, metu versi retroque ruentesDiffugiunt, silvasque et sicubi concava furtimSaxa petunt, piget incepti, lucemque nec aurasRespiciunt, taedet coeli convexa tueri.

PL 19, 807C

アダムが身を隠す。二人は、遠くを歩み、恐ろしくうなる者を見ると、恐れて向きを変え、後ろへ駆け、散り散りに逃げ、森を、またどこかうつろな岩をひそかに探す。企てが悔やまれ、光も空気ももはや顧みず、天のまるい穹窿を見るのも厭わしい。

Cento Vergilianus de laudibus Christi 1.0.19

19

Increpat Adam Dominus.Nec longum in medio tempus, cum creber ad auresVisus adesse pedum sonitus, Genitorque per umbramTalibus affatur dictis, atque increpat ultro:Infelix, quae tanta animum dementia cepit?Quis furor ille novus? quo nunc, quo tenditis? inquit.Regnorum immemores, quae mentem insania mutat?Dicite, quae lucis miseris tam dira cupido?Maturate fugam, totoque absistite luco,Nec revocare gradum, si quando adversa vocarint,Est licitum: flammis ambit torrentibus amnisPer medium stridens, torquetque sonantia saxa.Attollitque globos flammarum, et sidera lambit.

PL 19, 807C

主がアダムを叱責する。間もなく、しきりに耳へ足音が近づくと思われ、生みの親が影の中からこのような言葉で語りかけ、さらに叱責した。「不幸な者よ、これほどの狂気がどうして心を捕らえたのか。あの新しい狂気は何か。どこへ、今どこへ向かうのだ」と言った。「国を忘れた者たちよ、いかなる狂気が精神を変えたのか。語れ、哀れな者たちよ、光へのこれほど恐ろしい欲望は何か。逃げを急げ、森全体から離れよ、そして、もし逆の道が呼ぶことがあっても、歩みを戻すことは許されない。燃え立つ炎で川が取り巻き、間を軋みながら流れ、響く岩を転がしている。炎の玉を持ち上げ、星々までも舐める」。

Cento Vergilianus de laudibus Christi 1.0.20

20

Adam se excusat.Ille sub haec: Tua me, genitor, tua tristis imagoHis posuere locis, merui, nec deprecor, inquit,Omnipotens, sonitumque pedum, vocemque tremiscoConscius audacis facti, monitique sinistri.Femina fert tristes succos, tardumque saporem;Illa dolos dirumque nefas sub pectore versans,Insontem infando indicio, moritura puellaDum furit, incautum crudeli morte peremit.Suasit enim, scis ipse, nec est te fallere cuiquam,Ut vidi, ut perii, ut me malus abstulit error,Contigimusque manu quod non sua seminat arbos.

PL 19, 807D

アダムが弁解する。彼はこれに答える。「生みの親よ、汝の、汝の悲しげな像が私をこの場所に置いた。私は受けるに値した、赦しは乞わない」と言う、「全能者よ。足音と声に私は震える、大胆な行いと不吉な忠告を知る身として。女は苦い汁、遅れて来る味をもたらした。あの女は策略と恐ろしい悪事を胸に巡らし、無実の者を忌まわしい告発で、死に向かう娘が狂いつつ、用心のない者を残酷な死で滅ぼした。実際、彼女が勧めたのだ。汝自身が知っている、誰も汝を欺くことはできない。見るやいなや、滅びるやいなや、邪悪な過ちが私を連れ去った、そして我々は、木が自分では蒔かぬものに手で触れてしまった」。

Cento Vergilianus de laudibus Christi 1.0.21

21

Maledictum Serpenti.Tunc Pater omnipotens solio sic infit ab alto:Accipite ergo, animis atque haec mea figite dicta:Tuque prior, scelere ante alios immanior omnes,Quem nec longa dies, pietas nec mitigat ulla,Hortator scelerum coluber, mala gramina pascesDesidia, latamque trahens inglorius alvum.Cede locis, nullis hominum cogentibus, ipseTenvis ubi argilla, et dumosis calculus arvis.

PL 19, 808A

蛇への呪い。そのとき全能の父は高い玉座からこう語り始める。「ならば受けよ、私のこの言葉を心に刻め。まず汝、悪事において万人のうち最も残忍な者よ、長い日々も、いかなる慈しみも和らげぬ者よ、罪をそそのかす蛇よ、汝は悪しき草を食らうだろう、怠惰のうちに、広い腹を引きずり、名もなく。この地から去れ。人の誰が強いずとも、汝自身が、粘土がやせ、茨の野に小石の転がる所へ」。

Cento Vergilianus de laudibus Christi 1.0.22

22

Maledictum Adam.At tibi pro scelere (exclamat), pro talibus ausis,Omne aevum ferro teritur, primusque per artem(Heu, miserande puer!) terram insectabere rastris,Et sonitu terrebis aves: horrebit in arvisCarduus, et spinis surget paliurus acutis,Lappaeque, tribulique, et fallax herba veneni;At si triticeam in messem, robustaque farraExercebis humum, frustra exspectabis acervum,Concussaque famem in silvis solabere quercu.Insuper his subeunt morbi, tristisque senectus,Et labor, et dirae rapit inclementia mortis.

PL 19, 808B

アダムへの呪い。「だが汝には、悪事のゆえに(と叫ぶ)、このような企てのゆえに、生涯は鉄で擦り減らされ、汝は技によって最初に(ああ、哀れな少年よ)大地を鍬で追うことになる、そして音で鳥たちを脅かす。畑ではアザミが逆立ち、鋭い棘をもつハマナツメが生える。ゴボウの実と、ハマビシと、毒をもつ偽りの草も。しかし小麦の収穫を、丈夫なスペルト麦を求めて地を耕しても、積み上がる穀物を待つのは空しく、森で、揺すったカシの木で飢えをなぐさめることになる。そのうえ、これらに病と、悲しい老いと、労苦が加わり、恐ろしい死の無慈悲さが連れ去る」。

Cento Vergilianus de laudibus Christi 1.0.23

23

Maledictam Evam.Haec tibi semper erunt, tuque, o saevissima conjunx,Non ignara mali, caput horum et causa malorum,Magna lues commissa tibi: heu perdita nescis,Nec quae circumstant te deinde pericula cernis.Nunc morere, ut merita es, quod tota mente petisti.Nec mea jam mutata loco sententia cedit.

PL 19, 808B

エバが呪われたこと。「これらは常に汝に降りかかる。また汝、おお最も残酷な妻よ、悪を知らぬわけではなく、これらの悪の頭にして原因よ、大いなる災いが汝に託された。ああ、滅びた者よ、汝は知らず、以後、汝を取り巻く危険も見えていない。今、死ね、汝にふさわしいように。心を尽くして求めたことだ。私の決定はもはや変わらず、その場から退くこともない」。

Cento Vergilianus de laudibus Christi 1.0.24

24

Expulsos Adam et Evam e paradiso.At juvenem primum saevus circumstetit horror,Diriguere oculi, nec se celare tenebrisAmplius, aut notas audire et reddere voces.Haud mora, festinant, rapidis jussique ferunturPassibus, et pariter gressi per opaca viarumCorripiunt spatium medium limenque relinquuntFlentes, et paribus curis vestigia figunt.Tum victum in silvis baccas, lapidosaque cornaDant rami, et vulsis pascunt radicibus herbae.

PL 19, 808C

アダムとエバが楽園から追い出されたこと。まず若者を、激しい戦慄が取り巻き、目はこわばり、もはや闇に身を隠すことも、よく知った声を聞いて応えることもできなかった。ただちに急ぎ、命じられて、速い足取りで運ばれ、並んで歩み、道の暗がりをひたすら進んで中間の距離を過ぎ、境界を後にする。泣きながら、同じ憂いで足跡を残す。そのとき、森で食物として枝は実と、石のように固いサンシュユの実を与え、草は引き抜かれた根で彼らを養う。

Cento Vergilianus de laudibus Christi 1.0.25

25

Evam peperisse duos filios.Interea magnum sol circumvolvitur annum,Matri longa decem tulerant fastidia menses,Unde homines nati, durum genus, inde per artemHaud herbae campo apparent, haud arbore frondes,Inque novos soles audent se gramina tutoCredere, et in lentis uvam demittere ramisInstituunt, udoque docent inolescere succo.

PL 19, 808D

エバが二人の息子を産んだこと。その間に太陽は大いなる年をめぐり、十か月が母に長い嫌悪をもたらしていた。ここから人間が、固い種族が生まれ、そこから技によって野に草は現れず、木に葉も現れないのに、新しい太陽に向けて、草は安全に身を委ね、柔らかな枝にブドウの房を垂れさせ、始め、潤う汁で育つことを教える。

Cento Vergilianus de laudibus Christi 1.0.26

26

Abel a fratre occiditur.Tunc gemini fratres adolent dum altaria taedis,Alter et alterius praelato invidit honori,(Horresco referens) consanguinitate propinquumExcipit incautum, patriasque obtruncat ad arasSanguine foedantem quos ipse sacraverat ignes.

PL 19, 808D

アベルが兄弟に殺される。そのとき双子の兄弟が祭壇に松明で供え物を焼いていると、一方は、他方の栄誉が優先されたことを妬み、(語るも身の毛がよだつ)血縁で近い者を、用心のない彼を迎え、父祖の祭壇のそばで斬り殺し、みずから聖別した火を血で汚しつつ〔斬り殺す〕。

Cento Vergilianus de laudibus Christi 1.0.27

27

Post occisum Abel Deus irascitur humano generi.Tunc Genitor virus serpentibus addidit atris,Mellaque decussit foliis, ignemque removit,Praedarique lupos jussit, pontumque moveri.Et passim rivis currentia vina repressit.Mox et frumentis labor additus, ut mala culmosEsset rubigo, et victum seges aegra negaret.Tunc laqueis captare feras, et fallere viscoInventum, et duris urgens in rebus egestasMovit agros, curis acuens mortalia corda.Deterior donec paulatim decolor aetas,Ferrea progenies durum caput extulit arvis,Et belli rabies, et amor successit habendi.Justitia excedens terris vestigia fecit.Nec longum in medio tempus: furor iraque mentemPraecipitant, gaudent perfusi sanguine fratrum.Condit opes alius, defossoque incubat auro,Nec doluit miserans inopem, dextramque tetendit.

PL 19, 809A

アベルが殺された後、神が人類に怒る。そのとき生みの親は黒い蛇に毒を加え、葉から蜜を振り落とし、火を取り去り、狼に略奪を命じ、海を荒れさせた。また、小川に至るところ流れていたぶどう酒を止めた。やがて穀物にも労苦が加えられた、悪いさび病が茎を襲い、病んだ作物が食べ物を拒むように。そのときわなで獣を捕らえ、鳥もちで欺くことが考案され、苦しい境遇に迫る窮乏が畑を動かし、憂いで死すべき者の心を研ぎ澄ませた。ついに、しだいに悪くなり色あせた時代、鉄の種族が、畑から固い頭をもたげ、戦の狂乱と所有欲が取って代わった。正義は地を去って跡を残した。その間は長くなく、狂乱と怒りが精神を駆り立て、兄弟たちの血にまみれて彼らは喜ぶ。ある者は富を隠し、埋めた金の上にうずくまり、貧しい者を憐れんで痛むこともなく、右手を差し伸べることもなかった。

Cento Vergilianus de laudibus Christi 1.0.28

28

De Diluvio.Tunc Pater omnipotens graviter commotus ab altoAethere se mittit, tellurem effundit in undasDiluvio miscens, coelumque in tartara solvit.Sternit agros, sternit sata laeta, boumque laboresDiluit, implentur fossae, et cava flumina crescunt.Et genus omne neci pecudum dedit, omne ferarum.

PL 19, 809B

洪水について。そのとき全能の父は激しく心を動かし、高い天空から身を送り、大地を波の中へ注ぎ込み、洪水と混ぜ合わせ、天をタルタルスへ解き放つ。畑を倒し、喜びの作物を倒し、牛たちの労苦を洗い流す。溝は満ち、うつろな川は増す。そして家畜のあらゆる種族を、獣のあらゆる種族を死に渡した。

Cento Vergilianus de laudibus Christi 1.0.29

29

Noe servatur.Tum pietate gravem, ac meritis, mirabile dictu!Qui fuit in terris et servantissimus aequi,Eripuit letho, tantis surgentibus undis,Ut genus unde novae stirpis revocaret, haberet.

PL 19, 809B

ノアが救われる。そのとき、敬虔と功績に重みのある者を(語るも不思議なこと)、地上で最も公正を守った者であった彼を、これほどの波が立ち上るなか、死から救い出した、そこから新しい血統の種族を呼び戻すことができるように。

Cento Vergilianus de laudibus Christi 1.0.30

30

Post diluvium Deus legem dat hominibus: Judaei bello agitantur.Diluvio ex illo, patribus dat jura vocatisOmnipotens, magnisque agitat sub legibus aevum.Quid memorem infandas caedes? quid facta tyranni?Nesciaque humanis precibus mansuescere corda?Aegyptum, viresque Orientis, et ultima bella,Magnanimosque duces, totasque ex ordine gentes,Quo cursu deserta petiverit et tribus et gensMagna virum meriti tanti non immemor umquam.Quique sacerdotes adsint altaria juxta,Quique pii vates pro libertate ruebant.Qui bello exciti reges, quae littore RubroComplerint campos acies, quibus arserit armisRex genus egregium magno inflammante furoreAgmen agens equitum, et florentes aere catervas.Caetera facta patrum, pugnataque in ordine bellaPraetereo, atque aliis post me memoranda relinquo.

PL 19, 809C

洪水の後、神は人々に律法を与える。ユダヤ人は戦に駆り立てられる。あの洪水の後、全能者は召し集めた父祖たちに掟を与え、大いなる法のもとで時代を導く。語るべきか、忌まわしい殺戮を。僭主の所業を。人の願いでは和らぐことを知らぬ心を。エジプトを、東方の軍勢を、果ての戦いを、度量の大きな将たちを、順に並ぶすべての諸国民を、どの道筋で荒れ野を目指したか、部族と民とが、これほどの功績を決して忘れぬ、人々の大いなる民が。祭壇のそばに侍る祭司たちを、自由のために突き進んだ敬虔な預言者たちを。戦に奮い立った王たち、紅海の岸辺で戦列が野を満たしたこと、どんな武器で燃え立ったか、王、優れた血筋の者が、大いなる怒りに燃えて騎兵の軍勢と、青銅に輝く隊列を率いて。父祖たちのほかの所業と、順に戦われた戦いを私は省き、私の後に他の者が語るよう残しておく。