ウェナンティウス・フォルトゥナトゥスc. 530–c. 609

Vita S. Hilarii › 全文

Vita S. Hilarii 全文

Venantius Fortunatus · PL 9, 186A–200B

Pars I, Prooemium

第I部 冒頭PL 9, 186A
1

DOMINO SANCTO, ET MERITIS BEATISSIMO PATRI, PASCENTIO PAPAE FORTUNATUS.

PL 9, 186A

聖なる主(あるじ)にして、功績においていと幸いなる父、パスケンティウス父へ、フォルトゥナトゥスより。

Pars I, Caput I

第I部 第I章PL 9, 186A
1

Auctor est Fortunato ut vitam S. Hilarii scribat. --Religiosi pectoris, studio sollicitante commonitus, Papa beatissime, divinis in actibus cum sacri conversatione propositi jugiter exercitaris intentus, et intendis exercitandus: ut facile sit perspicuum, ad culturam ecclesiasticae disciplinae et fuisse te genitum, et esse provectum; cum irrefragabiliter veteris dispositionis catholici dogmatis fundamenta custos observas, et ad aedificationem plebis amantissimae, veluti bonus instructor, adjiciendo aliquid, culmen fabricae continuare festinas, non sine timore divino.

PL 9, 186A

(パスケンティウスが)フォルトゥナトゥスに聖ヒラリウスの生涯を書くよう勧める。――敬虔な胸の熱意に促され心を動かされた、いと幸いなる父よ、あなたは神の業のうちにあって、聖なる誓願にかなう生活とともに絶えず専心して励み、また励まされる者としてなおも心を向けている。それゆえ、あなたが教会の規律を養い育てるために生まれ、またそこへと進み出たことは、たやすく明らかである。あなたは守り手として、古き配剤にもとづく公同の教義の土台を揺るぎなく守り、愛すべき民の建徳のために、よき建築の指導者のように何かを付け加えつつ、神への畏れを欠くことなく、建物の頂を継ぎ足そうと急いでいるからである。

2

Cujus operis amore praeventus, me dignatus es perurgere quo de actibus sacratissimi viri Hilarii confessoris, qui te ab ipsis cunabulis ante sua vestigia, quasi peculiarem vernulam, familiariter enutrivit, ut impensi muneris vel verba rependerem, et si non plene, vel quadam ex parte complexa perstringerem: quatenus dum gregis auribus vox quodam modo et vita Pastoris antiquissimi resonaret, et ille probaret ministerium et ipse tuum non celares affectum.

PL 9, 186A

この営みへの愛に駆られて、あなたは私に強く求めてくださった。いと聖なる人、証聖者ヒラリウス――彼はあなたを揺りかごのころから、自らの足跡のもとで、いわば身近な家生まれの者のように親しく養い育てた――の事績について、賜った恵みに対してせめて言葉なりとも報い、十分にではなくとも、せめて一部なりとも、その内容を要約して触れるように、と。それは、いにしえの牧者の声といわばその生涯とが群れの耳に響き渡るあいだに、彼がこの務めを是認し〔ille はヒラリウス、ipse はパスケンティウスと取った〕、あなた自身も自らの愛情を隠さずにいるためである。

Pars I, Caput II

第I部 第II章PL 9, 186B
1

Hoc opus superare vires reponit Fortunatus. --Sed cum mei ingenii brevitatem mensuro, adeo beati Hilarii immensitatem fortem cognosco, ut pene mihi videatur aequale, tum istud posse dicere, quam digito coelum tangere: praesertim quod etiam beati, ut audio, Hieronymi torrens illud eloquium recusaverit attentare, qui huic materiae se imparem eatenus judicaverit, ut taceret.

PL 9, 186B

この仕事は自分の力を超えている、とフォルトゥナトゥスは応じる。――しかし私は自分の才知の狭さを測るとき、幸いなるヒラリウスの強大な広大さをあまりにも思い知るので、そのことを語り得ると考えるのは、指で天に触れるのとほとんど同じに思われる。ことに、聞くところでは、幸いなるヒエロニュムスのあの奔流のような雄弁でさえこれに手をつけることを退けたのであり、彼はこの題材に自分は及ばぬと判断して、ついには沈黙したのである。

2

Ego vero, cui nullius scientiae irrigua fluenta succurrunt, quem vix stillicidii pauperis attenuata gutta perfundit, nihil proprio de fonte respirans, qua temeritate inter ingentia flumina, Euphratem beati Hilarii, et Nilum Hieronymi, siccos velim cursus extendere, cum de illo etiam doctissimi viri quidquid dicere potuerunt, minus est quam meretur?

PL 9, 186B

まして私は、いかなる知識の潤う流れも助けに来ることなく、乏しい雨だれの細い一滴がやっと降りかかるだけの者で、自分の泉から何ひとつ湧き出させないのに、いかなる無謀さをもって、幸いなるヒラリウスのエウフラテスとヒエロニュムスのナイルという巨大な川のあいだに、乾いた流れを延ばそうとするのか。あの方については、いと学識ある人々が語り得たことのすべてでさえ、その値打ちに及ばないというのに。

3

Et cum virum sanctissimum consultius mibi sit mirari, quam loqui; aequabilius fuerat haec beato Ambrosio de fratre scribenda mandare, cui verba virtutibus conjuncta florebant.

PL 9, 186C

またこのいと聖なる人については、語るよりも感嘆するほうがはるかに賢明である〔底本は mibi。mihi と読む〕以上、これを兄弟について書くべきこととして、言葉が徳と結びついて花開いていた幸いなるアンブロシウスに委ねるほうが、より釣り合っていたであろう。

4

Tamen etsi cum mea verecundia vobis quidem obedientiam, et illi impendo, de quo non digne loquor, fortasse injuriam: sed concedi per veniam credimus, quod devotione peccatur.

PL 9, 186C

それでも、私は自分の恥じらいをもって、あなたには従順を捧げ、私がふさわしく語ることのできないあの方には、おそらく不当を加えることになろう。しかし、献身によって犯される過ちは、赦しによって許されると我々は信じる。

5

Et ne protracta pagina fastidium potius generet, quam provocet auditorem; nunc de ejus vita proponamus.

PL 9, 186C

また、引き延ばされた頁が聴く者を奮い立たせるよりも倦ませることのないよう、今や彼の生涯について述べ始めよう。

Pars II, Caput III

第II部 第III章PL 9, 186C
1

S. Hilarii patria, generis splendor, virtutes. --Igitur beatus Hilarius Pictavorum urbis episcopus regionis Aquitaniae oriundus fuit, quae ab Oceano Britannico fere millibus nonaginta sejungitur: apud Gallicanas vero familias nobilitatis lampade non obscurus, imo magis prae caeteris gratia generositatis ornatus, nitore pectoris addito quasi refulgens Lucifer inter astra, processit.

PL 9, 186C

聖ヒラリウスの郷里、家系の輝き、諸々の徳。――さて、幸いなるヒラリウスはポワティエ市の司教で、アクィタニア地方の出身であった。この地方はブリタンニアの大洋からおよそ九十ローマ・マイル隔たっている。彼はガリアの諸家門のなかで、高貴さの灯において暗くなく、むしろ他の誰にもまさって生まれの気高さという恩寵で飾られ、胸の輝きを加えて、星々のあいだで輝く明けの明星のように進み出た。

2

Cujus a cunabulis tanta sapientia primitiva lactabatur infantia, ut jam tunc potuisset intelligi Christum in suis causis, pro obtinenda victoria, necessarium sibi jussisse militem propagari.

PL 9, 187A

揺りかごのころから、その最初の幼年期はこれほどの知恵を乳のように養われていたので、そのときすでに、キリストが自らの訴訟において勝利を得るために、必要な兵士として彼が育てられるよう命じたのだと悟りえたであろう。

3

Denique conjugem habens et filiam, ita plenitudine Domini venerabiles animos ecclesiasticae regulae tradidit informandos, ut adhuc in laicali proposito constitutus, divino nutu, pontificis gratiam possideret; ita se ipsum propria disciplina coercebat intonsus, quasi futuram speciem indicans, ut irreprehensibilis in templo Christi praepararetur sacerdos.

PL 9, 187A

さて、妻と娘をもちながら、彼は主の充満によって、尊ぶべき心を〔venerabiles animos は彼自身の心と取った。妻と娘の心とも読める〕教会の規範に形づくられるべきものとして委ね、まだ俗人の身分にありながら、神の意向によって司教の恩寵を所有していた。また剃髪を受けぬ身のまま、自ら固有の規律によって身を抑え、来るべき姿を示すかのようにして、キリストの聖堂で非の打ちどころのない司教となるべく備えられていった。

4

Nam quod inter mortales adhuc valde videtur difficile, tam cautum esse quemquam, qui se a Judaeis vel haereticis cibo suspendat: adeo vir sanctissimus hostes catholicae religionis abhorruit, ut non dicam convivium, sed neque salutatio ei fuerit cum his praetereunti communis.

PL 9, 187A

死すべき者たちのあいだでは今なお非常に難しいと思われることに、ユダヤ人や異端者から食事を絶つほど慎重であるということがある。この最も聖なる人は、公同の宗教の敵をあまりにも忌み嫌ったので、会食はいうに及ばず、彼らとすれちがう際に交わす挨拶すら共にしなかった。

5

Vitabat haec Davidico suffultus exemplo, ne cum haereticis mensam participando, fieret illi in scandalum (Psal. LXVIII, 23) .

PL 9, 187B

彼はダビデの手本に支えられて、これを避けた。異端者と食卓を共にして、それが自分のつまずきとならないようにである(詩篇68:23)。

6

O quam perfectissimum laicum, cujus imitatores ipsi etiam esse desiderant sacerdotes; cui non fuit aliud vivere, nisi Christum cum dilectione timere, et cum timore diligere: cujus sequaces currunt ad gloriam, divertentes ad poenam; credenti succedunt praemia, recusanti tormenta!

PL 9, 187B

ああ、なんと完全な俗人であろう。司教たち自身までがその模倣者であることを望む。彼にとって生きるとは、キリストを愛をもって畏れ、畏れをもって愛することにほかならなかった。彼に従う者は栄光へと走り、彼から逸れる者は刑罰へと向かう。信じる者には報いが続き、拒む者には責め苦が続く。

7

Qui omnes de pio religionis opere commonens, nunc alios de confessione inaestimabilis sanctae Trinitatis informans, nunc reliquos promissione regni coelesti invitans, non cessabat in plebem verba veritatis fructum fidei redundantia seminare.

PL 9, 187B

彼はすべての人に敬虔な宗教の務めを諭し、ある者には測り知れぬ聖なる三位一体の告白について教え、ある者には天の国の約束によって招き、民のうちに信仰の実りを溢れさせる真理の言葉を蒔くことをやめなかった。

Pars II, Caput IV

第II部 第IV章PL 9, 187C
1

Episcopus eligitur. --Quo cognito de S. Hilario, quoniam tantum lumen, etsi voluisset, latere non potuit, quippe necessarius ( al. necessarium) , ut alienas tenebras in lucem transferret, concordante favore populi, ut potius Dei Spiritu proclamante, vir olim mysterii deputatus, aliquando sacris altaribus sacerdos electus est.

PL 9, 187C

司教に選ばれる。――聖ヒラリウスについてこのことが知られると、――これほどの光は、たとえ望んだとしても隠れることができず、まことに必要な者(別本では「必要なもの」)であったからである、他人の闇を光へと移すために――、民の好意が一致し、むしろ神の霊が宣言するようにして、かねて奥義の務めに定められていた人が、ついに聖なる祭壇の司教に選ばれた。

2

Crescebat in eo quotidie opinio famulatrix virtutum: nec erat fama ejus contenta circumjectas tantum Gallias illustrare, sed exteras nationes et regiones implebat meritorum gratia percurrente: sicque actum est, ut in toto orbe velociter beati pontificis gloria militaret.

PL 9, 187C

日ごとに彼のうちで、徳に仕える評判が増していった。彼の名声は周囲のガリアを照らすだけでは満足せず、功績の恩寵が駆け巡って、外国の諸民族と地方をも満たした。こうして、全世界で幸いなる司教の栄光がたちまち戦うことになった。

Pars II, Caput V

第II部 第V章PL 9, 187D
1

Arianis adversatus, in Phrygiam relegatur. --Igitur Constantii Imperatoris tempore, cum Ariana haeresis, venenata de radice flore toxico pullularet; tunc vir sanctissimus timore nudus, fidei fervore vestitus, quasi signifer belligerator per medias acies inter hostiles fremitus, inter haereticos gladios se ingerebat intrepidus.

PL 9, 187D

アリウス派に敵対して、フリュギアに追放される。――さて、皇帝コンスタンティウスの時代、アリウス派の異端が毒ある根から有毒の花を咲かせていたとき、この最も聖なる人は、恐れを脱ぎ捨て、信仰の熱をまとい、旗手にして戦士のごとく、敵の唸り声のただなか、異端者たちの剣のただなかへと、恐れることなく身を投じていった。

2

Christi charitate securus, nihil de sua morte formidans, illud solum metuens, quod absit, praejudicio religionis, in lato ne viveret.

PL 9, 188A

キリストの愛に守られて安んじ、自らの死を少しも恐れず、ただ次のことだけを恐れた――そうであってはならぬことだが――宗教を損なって、安楽のうちに生きることを〔praejudicio religionis, in lato ne viveret は取りにくい。宗教を損なってまで安楽に生きること、と解した〕。

3

Hinc a Valente et Ursacio episcopis, qui prava credulitate Ecclesiam Dei turbare pertinaciter insistebant, Imperatori persuasum est, ut virum eruditissimum, de quo loquimur, et Dionysium Mediolanensem, et Eusebium Vercellensem exsilio condemnaret.

PL 9, 188A

そこで、邪な信念をもって神の教会を乱そうと執拗に努めていた司教ウァレンスとウルサキウスによって、皇帝は説き伏せられ、我々が語っているこのいと博学な人と、ミラノのディオニュシウス、ウェルケッラエのエウセビウスを、追放に処した。

4

Nihil enim poterat ante insuperabilem sancti Hilarii facundiam haereticus obtinere. Sperabat enim hostis fidei, aliquas se nebulas splendori catholico posse praetendere, si retrusus exsilio vir talis a certamine defuisset: quoniam si quis perversus voluit cum illo confligere, ac si mutus et claudus, nec verba poterat proferre, nec responsionibus currere: sed quasi natans in pelago, ante fluctum ejus eloquentiae mergebabur.

PL 9, 188A

実に、異端者は、聖ヒラリウスの打ち破りがたい雄弁の前では、何も得ることができなかった。信仰の敵は、もしこれほどの人が追放に押しやられて論戦から欠けるならば、公同の輝きに何らかの雲を張り広げられると望んでいたのである。というのも、彼と争おうとした邪な者はみな、口のきけぬ足萎えのようになって、言葉を発することも応答へ走ることもできず、海で泳ぐかのように、その雄弁の波の前で沈められた〔底本は mergebabur。mergebatur と読む〕からである。

5

Itaque in Phrygiam Asiae regionem missus exsilio ad augmentum virtutis, gratias egit Deo: quia quantum pro nomine Christi longius discedebat de solo proprio, tantum merebatur fieri vicinior coelo.

PL 9, 188B

こうして、徳の増進のためにアジアの地方フリュギアへ追放されると、彼は神に感謝した。キリストの名のために故郷の地から遠く離れるほど、それだけ天に近づくにふさわしくなったからである。

Pars II, Caput VI

第II部 第VI章PL 9, 188B
1

Epistola ejus ad filiam, cui virginitatem persuadet. --Qui dum ad locum pervenisset optabilem, nobis tacendum non est quod illi divinitus concessum est.

PL 9, 188B

娘に宛てた彼の書簡。童貞を勧める。――彼が望ましい地に着いたとき、神によって彼に許されたことを、我々は黙っていてはならない。

2

Nam eo tempore, sancto sibi Spiritu revelante, cognovit quod beatissimam Abram filiam suam, quam cum matre Pictavis reliquerat, quidam juvenis nobilissimus, praedives, pulcherrimus, conjugii vinculo sibi quaereret adnectendam.

PL 9, 188B

実際そのころ、聖なる霊が彼に啓示することによって、彼は知った。ポワティエに母とともに残してきた娘、幸いなるアブラを、ある高貴この上なく、大いに富み、いと美しい青年が、婚姻の絆で自分に結びつけようと求めていることを。

3

Sed ipse interventu orationis assiduae, coelestem illi sponsum sine contaminatione providerat.

PL 9, 188B

しかし彼自身は、絶えざる祈りの取り成しによって、彼女のために、汚れなき天の花婿をあらかじめ備えていた。

4

Mox opportunitate reperta manu propria subscriptam filiae direxit epistolam sufficienti sale conditam, et velut aromaticis unguentis infusam, quae tenetur Pictavis pro munere conservata: indicans ei, quod talem sponsum anxius pater illi providisset, cujus nobilitas coelos ascenderet, pulchritudo rosarum et lilii comparationem praecederet, oculi gemmarum lumen obnubilarent, vestis candorem nivis opprimeret, ornamenta inaestimabili fulgore vernarent, divitiae intra se regna concluderent: ejus sapientia incomprehensibilis emanaret, dulcedo favi mella postponeret, pudicitia incontaminata persisteret, odor suavitate fragraret, thesauri sine defectione constarent.

PL 9, 188C

機会を見出すとすぐ、彼は自らの手で署名した書簡を娘に送った。それは十分な塩で味付けされ、芳香の香油を注がれたかのようなもので、贈り物としてポワティエに保存されている。彼はその中で、心配する父が彼女のために次のような花婿を備えたと告げた。その高貴さは天に昇り、その美しさは薔薇と百合の比べをも凌ぎ、その目は宝石の光をかすませ、その衣の白さは雪を圧し、その飾りは測り知れぬ輝きで春のように咲き、その富は自らのうちに諸王国を閉じ込め、その知恵は把握され得ぬまま流れ出し、その甘美さは蜜房の蜜を後にし、その貞潔は汚れなく続き、その香りは快さをもって薫り、その宝は尽きることなく立っている。

5

Addit ergo monitis, ut filia nulli se prius a morte divisa conjungeret, quam ut patris expectaret pollicitum, et sponsum pariter cum promissione venturum.

PL 9, 188C

そこで彼は、諭しにこう付け加えた。娘は、死によって〔この世から〕分かたれる前に誰かと結ばれることなく、父の約束したもの、また約束とともに来たる花婿を待つように、と〔ミーニュの注:四写本は prius male divisa、旧刊本は prius a matre divisa〕。

6

Quod Abra dulciter excipiens, et quasi sponsum futurum in epistola patris amplectens, admonitionem secuta est, nulli in conjugio se resolvens. Sed qualiter ad illum sponsum pervenerit, locus in sequenti servatur.

PL 9, 189A

アブラはこれを喜んで受け入れ、父の書簡のうちに来たるべき花婿をいわば抱きしめて、その諭しに従い、婚姻において誰にも身を解き放たなかった。しかし、彼女がどのようにしてかの花婿のもとに至ったかは、後続の箇所に取っておく。

Pars II, Caput VII

第II部 第VII章PL 9, 189A
1

Inter eundum Seleuciam, Florentiam baptizat. --Interea cum toto orbe Arianae haeresis perversitas pullularet; dato generaliter Imperatoris edicto, ut omnes Orientales episcopi apud Seleuciam Isauriae oppidum convenirent, disceptaturi quid sentirent de fidei veritate, tunc inter reliquos, quarto jam exsilii anno, de Phrygia sanctus Hilarius in praedicto loco data sibi pergendi evectione, ad synodum venire compellitur.

PL 9, 189A

セレウキアへ向かう途上で、フロレンティアに洗礼を授ける。――そのあいだ、全世界でアリウス派の異端の邪悪が繁茂していたとき、皇帝の勅令が一般に出されて、東方の全司教がイサウリアの町セレウキアに集まり、信仰の真理について何を考えているかを論ずることになった。そこで他の者たちに混じって、すでに追放の第四年、聖ヒラリウスも、赴くための公用の便を与えられ、フリュギアから上述の地の会議へ来るよう迫られた。

2

Qui quoddam castellum dum adisset, die Dominico ingressus est templum: moxque Florentia puella gentilis, irrumpens multitudinem populi, voce magna servum Dei illuc advenisse testata est: et ad pedes ejus accurrens, non cessavit petere, nisi signum crucis ab ipso sibi fieri fideliter impetrasset.

PL 9, 189A

彼はある城砦に着いたとき、主日に聖堂に入った。するとたちまち、異教徒の少女フロレンティアが、民衆の群れを押し分けて入り、大声で、神の僕がここに来たと証し、彼の足もとに駆け寄って、彼が信仰をもって自分に十字架のしるしを施してくれるまで、願うのをやめなかった。

3

Quam Florentius pater secutus est, et cuncta familia in nomine Domini meruerunt pariter baptizari.

PL 9, 189B

彼女に父フロレンティウスが続き、家の全員が、主の名において共に洗礼を受けるにふさわしい者とされた。

4

Quae Florentia, relictis parentibus, vestigiis ejus inhaerens, usque Pictavos perducta est: patrem vero se habere, non a quo generata est, sed per quem regenerata est, praedicabat.

PL 9, 189B

このフロレンティアは、両親を離れ、彼の足跡に付き従って、ポワティエまで連れて来られた。彼女は、自分を生んだ者ではなく、自分を再び生んだ者こそ自分の父であると宣べていた。

Pars II, Caput VIII

第II部 第VIII章PL 9, 189B
1

Seleuciae ac deinde Constantinopoli ab eo gesta. --Cum vero Seleuciam pervenisset, magno favore a cunctis exceptus est, eo quod divina misericordia talem virum prudentissimum, et singulari eruditione compertum, in spectaculum mundi produxerit, ubi erat de fide censendum.

PL 9, 189B

セレウキアで、ついでコンスタンティノポリスで、彼のなしたこと。――彼がセレウキアに着くと、皆から大きな好意をもって迎えられた。神の慈しみが、いと思慮深く、比類なき学識で知られたこのような人を、信仰について判定されるべきその場所で、世界の見世物として世に出したからである。

2

Hinc post examinationem agnitis hostibus et oppressis, decretis in scripto conditis, prospera gerens synodi ad imperatorem dirigitur legatio: cum qua perrexit sanctus Hilarius, quamvis ei non fuisset injunctum, metuens ne adhuc contra religionis dogmata respiraret damnata perfidia.

PL 9, 189C

そこで、審査ののち、敵が見出されて圧倒され、決議が文書に定められると、会議の成功を携えた使節団が皇帝のもとへ派遣された。聖ヒラリウスは、命じられていなかったにもかかわらず、これに同行した。断罪された不実が、なお宗教の教義に対して息を吹き返すのを恐れたからである。

3

Sed disserere longum est, qualiter in Ariminensi synodo, composita mentione aliud ex alio referens, fraus haeretica serpentino lapsu subrepserit, et quomodo postea legatis Seleucensibus per imperatoris iniquitatem ipsa est illata calumnia.

PL 9, 189C

しかし、アリミヌム会議において、書式を整えつつ一事から別の事を述べて、異端の欺瞞が蛇のような滑りで忍び込んだ次第、またその後、セレウキアの使節たちに対して、皇帝の不正によってその同じ中傷が加えられた次第を論ずるのは、長くなる。

4

Quod tamen athleta Christi beatus Hilarius agnoscens, graviter dolet apud Ariminum diaboli praevaluisse mendacium, in tantum ut et Orientales partes similiter composito pravitatis fuco inficeret.

PL 9, 189C

しかし、キリストの闘士、幸いなるヒラリウスは、これを知って、アリミヌムで悪魔の偽りが優勢となり、東方の地方までも同様に、練られた邪悪の偽装で染めたことを、ひどく悲しんだ。

5

Imperatori autem (Sic Sulp. Sever. l. 2, p. 261) tribus libellis oblatis, preces effudit: ut in ejus conspectu collectis adversariis esset ei contra haereticos disceptandi de religione licentia, ne veritatem falsitas obumbraret, ne aequitati iniquitas praevaleret, ne imperator Deo resisteret, ne fidei perfidia rebellaret.

PL 9, 189C

皇帝には(かくスルピキウス・セウェルス、第2巻、261頁)、三通の請願書が差し出され、彼は懇願した。皇帝の御前に敵対者たちを集めて、異端者たちに対して宗教について論ずる許しが自分に与えられるように、偽りが真理を覆い隠すことのないように、不正が公正に勝ることのないように、皇帝が神に逆らうことのないように、不信が信仰に背くことのないように、と。

6

Unde Valens et Ursacius conscientiae reatu perterriti, quoniam, si daretur facultas certandi, mox se recognoscebant Hilarii contentione prosterni: sollicitant imperatoris animum, tam maligna parte captivum, ut ipsum Dei virum ad Gallias redire perurgeret, dicentes, illo praesente haeretica non posse machinamenta proficere.

PL 9, 190A

そこでウァレンスとウルサキウスは、良心の罪責に怯えた。もし論戦の機会が与えられれば、ただちにヒラリウスの論争に自分たちが打ち倒されるのを悟っていたからである。彼らは、これほど悪意ある一派に囚われた皇帝の心を動かして、その神の人をガリアへ戻すようしきりに迫らせ、彼がここにいる限り異端の策謀は成功しえないと言った。

7

Quo obtentu, ad Gallias compulsus revertitur, putans amplius se pati exilium, quod illic perturbationem Ecclesiae relinquebat, termino disceptationis non consecuto.

PL 9, 190A

この口実によって、彼はガリアへと余儀なく戻った。そこに教会の混乱を残し、論争の終結に至らなかったので、自分はいっそう追放の苦しみを受けていると考えていた。

8

O beatum pontificem, qui in summo discrimine, inimico etiam sibi judice, adiit tribunal Imperii, sine timore tormenti! Vere totis visceribus diligebat Christi regnum, qui non formidabat in principatu Constantium.

PL 9, 190A

ああ、幸いなる司教よ。最大の危機にあって、裁き手までが自分の敵であるのに、拷問を恐れることなく帝国の法廷に赴いたとは。まことに、はらわたの底からキリストの王国を愛したのである。彼は最高の座にあるコンスタンティウスを恐れなかった。

9

Nam quod se pro Domino sic ingerebat aperto periculo, optabat martyrium, si non defuisset percussor et tamen animus sumpsit gloriam, etsi tempus non intulit poenam. Sed hunc ipsum divino nutu servatum testificor pro correctione cunctorum.

PL 9, 190B

実に、主のためにこのようにあからさまな危険に身を投じたのは、殉教を望んだからであり、もし処刑人に事欠かなければそれは実現したであろう。それでも、その心は栄光を得た。時が刑罰をもたらさなかったとはいえ。しかし私は、この彼が神の意向によって、万人の矯正のために保たれたのだと証言する。

10

Nam pene totum mundum gravi errore confusum, factis saepius in Gallia synodis, per Hilarium fuisse ad viam veritatis adductum, confitetur lingua multorum.

PL 9, 190B

実際、ほとんど全世界が重い誤りに混乱していたが、ガリアで幾度か開かれた会議を通じて、ヒラリウスによって真理の道へと導かれたことは、多くの人の口が告白している。

11

Quid autem interest, vel sibi pro aeterna vita factum fuisse martyrem; vel amplius vixisse, reliqui ne perirent? Igitur sanctissimam animam etsi gladius persecutoris non abstulit, palmam tamen martyrii non amisit.

PL 9, 190B

しかし、永遠の生命のために自分が殉教者となったのと、残る者たちが滅びぬよう、より長く生きたのと、どこに違いがあろうか。それゆえ、いと聖なる魂は、迫害者の剣によって奪われなかったとはいえ、殉教の棕櫚を失わなかった。

Pars II, Caput IX

第II部 第IX章PL 9, 190B
1

Redeuntem prosequitur sanctus Martinus. --Itaque dum regrederetur ad propria, tunc beatus Martinus, aeque meritorum lumine non absconsus, qui ab eodem S. Hilario exorcista est postea constitutus, cognito adventu ejus, Romam festinanter occurrit.

PL 9, 190B

帰途にあるヒラリウスに、聖マルティヌスが付き従う。――さて、彼が自らの地に帰ろうとしていたとき、幸いなるマルティヌス――同じく功績の光を隠してはおらず、のちに同じ聖ヒラリウスによって祓魔師に任ぜられた者――が、その到来を知って、急いでローマへ出迎えに駆けつけた。

2

Quem cum jam praeterisse cognesceret, usque ad Gallias consecutus est. Neque enim Martinus (ita Sulp. Sev. in Vita S. Martini, p. 298) , qui adhuc catechumenus Christum chlamyde sua tectum videre meruit, illi devotus occurreret, nisi per omnia mysteriis plenum in eo spiritum praevidisset.

PL 9, 190C

彼がすでに通り過ぎたと知ると〔底本は cognesceret。cognosceret と読む〕、ガリアまで追いついた。なぜなら、マルティヌスは(かくスルピキウス・セウェルス『聖マルティヌス伝』、298頁)、なお洗礼志願者であったときにキリストが自分の外套に覆われているのを見るにふさわしいとされた者であるが、もしあらゆる点で奥義に満ちた霊をヒラリウスのうちに予見していなかったならば、彼に身を捧げて出迎えることはなかったであろうから。

3

Nec mirum, si ille, qui Deum prius vidit in paupere, postea illum habitare cognosceret in doctore.

PL 9, 190C

先に貧しい者のうちに神を見た者が、のちに教師のうちに神が住むことを知ったとしても、何の不思議もない。

Pars II, Caput X

第II部 第X章PL 9, 190C
1

Ex insula Gallinaria serpentes fugat. --Illud etiam nobis non convenit tam nobile praeterire miraculum.

PL 9, 190C

ガッリナリア島から蛇どもを追い払う。――これほど高貴な奇跡を、我々が黙って通り過ぎるのは、ふさわしくない。

2

Nam cum circa Gallinariam insulam propinquaret, relatione agnovit vicinorum, ibidem ingentia serpentium volumina sine numero pervagari: et ob hoc quamvis illis haec insula videretur vicina, propter inaccessibilem tamen locum longius illis videbatur esse, quam Africa.

PL 9, 191A

実際、ガッリナリア島の近くに来たとき、隣人たちの報告によって、そこに数えきれぬ蛇の巨大なとぐろが徘徊していることを知った。このため、この島は彼らには近く見えたが、近づけぬ場所であるゆえに、アフリカよりも遠いと見えていた。

3

Quo audito, vir Dei sentiens sibi de bestiali pugna venire victoriam, in nomine Domini, praecedente crucis auxilio, descendit in insulam: eoque viso, serpentes in fugam conversi sunt, non tolerantes ejus adspectum.

PL 9, 191A

これを聞いて、神の人は、獣との戦いから自分に勝利が来ると感じ、主の名において、十字架の助けに先立たれて、島に下った。すると彼を見て、蛇どもは、その姿に耐えられず、逃走に転じた。

4

Tunc baculum figens in terram, quasi metam, quo usque deberent excurrere, virtutis potentia ( in duobus mss. potentiam) designavit: nec amplius libertas est illis occupare, quod vetuit, tanquam si reliqua pars insulae, non sit terra, sed pelagus; quia dum semper illam partem verentur attingere, facilius erat illis mare transire quam vocem.

PL 9, 191A

そのとき彼は、杖を地に突き立て、いわば境界標として、蛇どもがどこまで走り出てよいかを、力の強さによって(二つの写本では「強さを」)指し示した。彼らはもはや、禁じられた場所を占める自由をもたなかった。島の残りは地ではなく海であるかのようであった。その部分に触れることをいつも恐れていたので、彼らには、その声を越えるよりも海を渡るほうがたやすかったのである。

5

O immutabilem terminum, de sermone plantatum! Apparet, quantum est melior Adam secundus antiquo. Ille serpenti paruit: iste servos habet qui possunt serpentibus imperare. Ille per bestiam de sede paradisi projectus est: iste de suis cubilibus serpentes exclusit.

PL 9, 191B

ああ、言葉から植えられた不動の境界よ。第二のアダムが古いアダムにどれほどまさるかが明らかである。あの者は蛇に従った。この者は、蛇どもに命じうる僕たちを持っている。あの者は獣によって楽園の座から投げ出された。この者は、蛇どもをその巣穴から締め出した。

6

Deposuit anguis antiqui mendacium, qui didicit implere mandatum. O Hilarii dulcedo, medicamentum et meracum, ante quem sine mora venena fugata sunt! Addidit terram hominibus, quia in loco belluae incola transmigravit. Sed revertamur ad ordinem.

PL 9, 191B

命令を果たすことを学んだ者は、古き蛇の偽りを退けた。ああ、ヒラリウスの甘美さよ、薬にして混ぜ物なき酒よ。その前では毒がためらいなく逃げ去った。彼は人々に土地を加えた。獣の場に住人が移り住んだからである。しかし順序に戻ろう。

Pars II, Caput XI

第II部 第XI章PL 9, 191B
1

Qui Pictavis exceptus. --Cum de exsilio regressus, introivit Pictavis, summo favore plaudebant omnes pariter, eo quod ecclesia recepisset pontificem, grex pastorem: et ac si omnes cum ipso tunc redissent ad patriam, ita sine illo se exsules fuisse deflebant.

PL 9, 191B

ポワティエで迎えられる。――追放から戻って、ポワティエに入ると、皆が等しく最大の好意をもって喝采した。教会が司教を、群れが牧者を迎え入れたからであり、あたかも皆が彼とともにそのとき故郷に帰ったかのように、彼なしでは自分たちは追放されていたのだと嘆いた。

Pars II, Caput XII

第II部 第XII章PL 9, 191C
1

Infantem sine baptismo defunctum suscitat. --Itaque beatum Martinum in vico Locogeiaco nomine dum praecepisset consistere, virtute divina meruit ibi beatus Martinus mortuum suscitare.

PL 9, 191C

洗礼を受けずに死んだ幼児を蘇らせる。――さて、彼がマルティヌスにロコゲイアクスという名の村に留まるよう命じていたとき、神の力によって、幸いなるマルティヌスはそこで死者を蘇らせるにふさわしいとされた。

2

Deinde post aliquot dies infans quidam sine baptismi regeneratione defunctus est: duplici morte damnatus, praesentem amiserat lucem, et poena futuri saeculi non carebat.

PL 9, 192A

その後、数日たって、ある幼児が洗礼による再生を受けずに死んだ。二重の死に定められ、現世の光を失ったうえ、来るべき世の刑罰を免れない者であった。

3

Tunc mater extincti, quae jam mater non erat dum filium non habebat, provoluta ad pedes sancti Hilarii, praecedentibus lacrymis, nati sui corpus effudit, exclamans, Martinus adhuc incipiens, catechumenum mortuum revocavit: Tu, pontifex, redde, rogo, filium aut mihi aut baptismo: qui populi pater agnosceris, ut ego mater vocer, quaeso obtineas.

PL 9, 192A

そのとき、死んだ子の母、すでに子を持たぬゆえに母でなくなっていた女が、聖ヒラリウスの足もとにひれ伏し、涙を先立たせ、わが子の亡骸を投げ出して叫んだ。「マルティヌスは、まだ始めたばかりの身で、洗礼志願者の死者を呼び戻しました。司教よ、私に、あるいは洗礼に、息子を返してください、お願いします。あなたは民の父と認められているのですから、私が母と呼ばれるよう、取り計らってください。」

4

Sic illa plus lacrymis petente quam verbis, commotus est pietate vir Dei et spectante populo ad consueta arma recurrens, in terram prosternitur.

PL 9, 192A

こうして彼女が言葉よりも涙で願ったので、神の人は憐れみに動かされ、民が見守るなか、いつもの武器に立ち返って、地にひれ伏した。

5

Mox paulatim defuncti pallor in ruborem convertitur, frigida membra revocato spiritu intepescunt, oculi apertis palpebrarum januis peregrinum lumen agnoscunt, vox adducto aere de pectoris domicilio conflata profertur, gressus suis vestigiis redivivus extenditur, in anterioris fundamenti statum tota fabrica renovatur.

PL 9, 192A

やがて少しずつ、死者の蒼白さは赤みへと変わり、冷たい四肢は呼び戻された息によって温まり、目は瞼の扉を開いて見知らぬ光を知り、声は引き込まれた空気から胸の住まいで吹き出されて発せられ、歩みは蘇った者の足跡のうえに伸ばされ、建物全体が元の土台の状態へと新たにされた。

6

Quid plura? Tamdiu jacuit sacerdos in pulvere donec pariter surgerent, senex de oratione, infans de morte. Ecce vita laudabilis, quae de alterius corpore necem precibus effugavit, spoliavit tartarum spem habens in Christo.

PL 9, 192B

これ以上何を言おう。司教は、老人は祈りから、幼児は死から、共に起き上がるまで、塵のなかに伏していた。見よ、称えられるべき生涯を。他人の体から死を祈りによって追い払い、キリストに望みを置いて、タルタルスから奪ったのである。

7

Mors ibi jura non tenuit, ubi Hilarius vim orationis ingessit. Sed tanta res non potest nostris verbis plus ornari, quam ipsius meritis.

PL 9, 192B

ヒラリウスが祈りの力を注いだところでは、死は権利を保てなかった。しかしこれほどの事は、我々の言葉によって、ヒラリウス自身の功績によって以上に飾られることはできない。

8

Nunc vero memorandum est, quod supra praetermisimus ( in uno ms. praemisimus) , qualiter miracula reliqua hoc subjecto miraculo cumulavit.

PL 9, 192B

いま、我々が先に述べずに置いた(一つの写本では「先に述べた」)ことを記さねばならない。すなわち、彼が残りの奇跡に、ここに続けるこの奇跡をいかにして積み加えたかである。

Pars II, Caput XIII

第II部 第XIII章PL 9, 192C
1

Abrae filiae et uxori mortem precibus obtinet. --Denique cum beatissimam Abram filiam suam, ad quam de exsilio destinavit epistolam, incolumem invenisset; alloquitur eam, quomodo poterat dulcedo patris et facundia oratoris. Quid dicam?

PL 9, 192C

娘アブラと妻のために、祈りによって死を得る。――さて、追放先から書簡を送った、幸いなる娘アブラを、無事なままに見出すと、彼は彼女に語りかけた。父の甘美さと弁論家の雄弁が許すかぎりに。何と言おうか。

2

Alloquitur illam Hilarius, cujus eloquentiae post ipsum comparare aliquem vix audemus, nisi qui fuerit Spiritu divino, ut ille, repletus: tentat ejus animum, si vellet attingere sponsum, quem patris gratia providerat ( Mss. praeviderat aut praevideret) .

PL 9, 192C

ヒラリウスが彼女に語りかける。その雄弁に、彼のあとで誰かを比べることは、彼と同じく神の霊に満たされた者でなければ、我々にはほとんど敢えてできない。彼は彼女の心を探る。父の恩寵が備えた(諸写本では「あらかじめ見ていた」あるいは「あらかじめ見るであろう」)花婿に触れることを望むかどうかを。

3

Tunc libenter desideranterque, ut celeriter ei jungeretur, optabat. Quam voluntatem pius pater agnoscens, intentus orationibus non cessavit, donec sine dolore, sine contagio, se praesente, filia de mundi ludibrio migraret ad Christum: quam propriis manibus, ut decuit, venerandae tradidit sepulturae.

PL 9, 192C

そのとき彼女は、進んで、望みつつ、早く彼と結ばれたいと願った。敬虔な父はその意志を認め、祈りに専念してやまなかった。ついに、苦痛なく、汚れなく、彼の立ち会いのもと、娘は世界の嘲弄から離れてキリストへと移った。彼は彼女を、ふさわしく、自らの手で敬うべき埋葬に委ねた。

4

O funeris gloria, quae melior habetur quam vita: quia quod terrae subripuit, in coelum transmisit! Vere, ut ego considero, plus fuit, quam resuscitari, sic mori. Certa enim salus est, non contaminari peccatis.

PL 9, 192D

ああ葬儀の栄光よ、生よりもよいと見なされるとは。地から奪ったものを天へ移したからである。まことに、私が考えるところ、蘇らされるよりも、このように死ぬほうが大いなることであった。罪によって汚されないことは、確かな救いだからである。

5

Quanti cuperent, rebus cum vita traditis, talem transitum comparare, si mercatorem forsitan invenirent? Quid distat inter vivificati infantis, et filiae mortificatae mysterium?

PL 9, 193A

財貨を命とともに手渡してでも、このような移行を得ることを、どれほど多くの者が望むであろう。もし商人が見つかるとすれば。生き返らされた幼児の奥義と、死に渡された娘の奥義とのあいだに、何の隔たりがあろうか。

6

Illum resuscitavit ad baptismum, hanc praedestinavit ad regnum: nisi quod in illo adhuc spes peccandi restabat, haec immaculata finierat.

PL 9, 193A

あの子は洗礼へと蘇らせ、この娘は王国へと予定した。ただし、あの子にはなお罪を犯すおそれが残っていたが、この娘は汚れなく終えた。

7

Quod cum vidisset mater beatae Abrae, a pontifice postulat, ut et ipsa, si mereretur, erepta de mundi crimine, cum filia praesentaretur ad regnum. Cujus vota considerans, assidua oratione et ipsam ante se transmisit ad gloriam.

PL 9, 193A

これを幸いなるアブラの母が見て、司教に、自分も、もしふさわしいなら、世の罪から救い出され、娘とともに王国へ進み出るよう願った。彼女の願いを考慮して、彼は絶えざる祈りによって、彼女をも自分より先に栄光へ送った。

8

Quis aestimaturus est, talem virum ita dilexisse Dominum, conjugis et filiae affectu contempto? Tamen in hoc magis illas amasse cognoscitur, cum per ipsum lumini perpetuo transferuntur.

PL 9, 193A

これほどの人が、妻と娘への情愛を軽んじて、かくも主を愛したと、誰が思い量ろうか。しかしこの点でこそ、彼女らをより愛したのだと知られる。彼を通して、永遠の光へ移されるのだから。

Pars II, Caput XIV

第II部 第XIV章PL 9, 193B
1

Hilarii eruditio. --Quis vero abundantiam rigantis ingenii contendat evolvere, aut ejus verba verbis valeat exaequare?

PL 9, 193B

ヒラリウスの学識。――まことに、潤す才知の豊かさを、誰があえて解き明かそうとし、あるいは彼の言葉を言葉で等しく表しうるであろうか。

2

Qualiter ille indivisae Trinitatis libros stylo tumente contexuit, aut scripta Davidici carminis sermone cothurnato per singula reseravit? quam fuit in dissertione providus, in tractatu profundus, per litteraturam eloquens, per virtutem mirabilis, in complexionibus multiplex, in resolutione subtilis, astutus juxta prophetam, imo prudens, juxta Domini vocem ut serpens (Matth. X, 16) , columbae simplicis gratiam non amittens.

PL 9, 193B

いかにして彼は、分かたれぬ三位一体の書を高揚した文体で編み、ダビデの歌の書を、高い悲劇の靴のごとき語り口で、一つひとつ開き示したことか。論述においては先を見通し、講解においては深く、学識によって雄弁であり、力によって驚嘆すべく、包括においては多様であり、分析においては精緻であり、預言者に従えば老獪、いやむしろ、主の声に従えば蛇のように思慮深く(マタイ10:16)、単純な鳩の恩寵を失わなかった。

3

Ipse conditi sal ingenii, fons loquendi, thesaurus scientiae, lux doctrinae, defensor Ecclesiae, hostium oppugnator. Cujus dicta qui legerit, non credet dicere, sed tonare. Hoc fuit ultra hominem sapere, tam caute de religione censere.

PL 9, 193B

彼こそは、熟した才知の塩、語りの泉、知識の宝庫、教えの光、教会の擁護者、敵を攻める者であった。その言葉を読む者は、彼が語っているとは思わず、雷鳴を轟かせていると思うであろう。宗教についてこれほど慎重に判定したことは、人間を超えて知ることであった。

Pars II, Caput XV

第II部 第XV章PL 9, 193C
1

Sed qui vult ipsum cognoscere, ejus exsilia memoret, merita respiciat, volumina relegat, dicta perpendat, signa quotidiana percenseat.

PL 9, 193C

しかし彼を知ろうとする者は、その追放を思い起こし、功績を顧み、著作を読み返し、言葉を秤にかけ、日々のしるしを数え上げるがよい。

2

Qui dum superstes fuit in hoc saeculo, aut scripsit ecclesiasticae fidei documenta, aut pugnando calcavit haeretica crimina, aut petenti tribuit miraculorum suffragia; quae volente Domino usque in hodiernum diem ejus orationibus perseverant.

PL 9, 193C

彼はこの世に生き長らえたあいだ、あるいは教会の信仰の教えを書き記し、あるいは戦って異端の罪を踏みにじり、あるいは求める者に奇跡の助けを与えた。それらは主が望んで、今日に至るまで彼の祈りによって続いている。

3

Sed mea lingua non sufficit singulatim de sancto Spiritu, qui per eum et operatus est et locutus, sicut illi dignum est, cuncta proferre.

PL 9, 193C

しかし私の舌は、彼を通して働き、また語った聖なる霊について、彼にふさわしいとおりに、すべてを一つひとつ述べるには足りない。

Pars II, Caput XVI

第II部 第XVI章PL 9, 193C
1

Det mihi pius veniam, quia multa praeterii, qui vix pauca conscripsi. Ita beatus Hilarius de praesentis saeculi vita, Valente et Valentiniano regnantibus, cum gloria migravit ad Christum, terra plorante, coelo gaudente, eodem Jesu Christo praestante qui cum Patre et Spiritu sancto vivit et regnat Deus in saecula saeculorum. Amen.

PL 9, 193C

私がわずかしか書き得なかったのに多くを省いたことを、敬虔な方が赦してくれるように。こうして幸いなるヒラリウスは、現在の世の生から、ウァレンスとウァレンティニアヌスの統治のもとで、栄光のうちにキリストのもとへ移った。地は嘆き、天は喜んだ。同じイエス・キリストがそれを与えたのであり、この方は父と聖なる霊とともに、神として世々にわたって生き、統べている。アーメン。

Pars III, Prooemium

第III部 冒頭PL 9, 194A
1

DOMINO SANCTO ET MERITIS BEATISSIMO PATRI, PASCENTIO PAPAE, ET IN CHRISTO FLORIGERA PERENNITER CHARITATE VERNANTIBUS ECCLESIAE PICTAVENSIS HABITATORIBUS FORTUNATUS.

PL 9, 194A

聖なる主(あるじ)にして、功績においていと幸いなる父、パスケンティウス父へ、またキリストにおいて花を運ぶ愛によって永遠に若々しくあるポワティエ教会の住民たちへ、フォルトゥナトゥスより。

Pars III, Caput I

第III部 第I章PL 9, 194A
1

Profanis et Christianis alia atque alia scriptionis causa et merces. --Cum veteres infidelium conditores voluminum, eloquentiae suae pompam cunctis ostendere, causa provocaverit opinionis inflatae: dum inter regnum vota seu funera, id est, prospera vel adversa, confuso vocis ordine, quodam modo visi sunt ( al. nisi sunt) cantare pariter et plorare: ut hi qui dixerunt, vel de quibus locuti sunt, saltem in libris viverent, etsi vacuis actibus inaniter defecissent.

PL 9, 194A

世俗の者たちとキリスト教徒とでは、書くことの理由と報いが異なる。――不信の者たちの古い書物の作者たちは、自らの雄弁の見せびらかしを万人に示すよう、膨れ上がった世評が促したのである。彼らは王国の願いと葬儀――すなわち順境と逆境――のあいだで、声の秩序を乱しつつ、いわば同時に歌い、また泣いているように見えた(別本では「努めた」)。それは、語った者たちも、語られた者たちも、たとえ空しい行いのうちにむなしく消え去ったとしても、せめて書物のなかでは生きるようにするためであった。

2

Cur ergo melioris spei sollicitatus instinctu, patiar reticeri de summi confessoris viventibus meritis et victoriis, non sine, quod absit, vindictae coelestis incursu; cum vix debita solverem, si de beati Hilarii indeficientis lampadis splendore, infatigabili voce, die continuata cum nocte pariter decantarem?

PL 9, 194B

それならばなぜ、よりよい望みの促しに動かされた私が、いと高き証聖者の生ける功績と勝利について沈黙されるのを許そうか。そうなれば、あってはならぬことだが、天の報復の襲来を免れまい。幸いなるヒラリウスの尽きることのない灯火の輝きについて、疲れぬ声で、昼を夜に続けて等しく歌い続けたとしても、負うべきものをほとんど返し得ないというのに。

3

Qua vero vel irretitus inscitia, vel impulsus offensa, in ea voluntate sub gravi corpore persisterem; ut cum illi decepti plurimo tractatu de resoluta umbrarum imagine nonnulla conficerent, et in pulverem redacta cadavera falsis quasi laudibus animarent, ego de sanctis permanentibus, et, quod est felicius, in regno Christi quotidie florentibus, nihil referrem: praesertim ubi diversa diversarum partium videtur esse causa mercedum: quod gentiles fructum laboris sui in inani tantum favore voluerunt consistere; nos autem oporteat illum in beatorum virorum intercessione plantare, quibus hic verba si solvimus, illic gaudia comparamus.

PL 9, 194B

いかなる無知に絡めとられ、あるいはいかなる怒りに駆られて、重い体のもとで、私はそのような意志に留まり続けようか。あの惑わされた者たちは、ばらばらになった影の像について多くの論述を重ねて何ごとかを作り上げ、塵に帰した屍を偽りの称賛でいわば生かしているのに、私は、永く留まり、しかもなお幸いなことに、キリストの国で日ごとに花咲く聖徒たちについて、何も述べないというのか。ことに、双方の報いの原因が、互いに異なると見えるところではそうである。異教徒たちは、自らの労苦の実がただ空しい好意にのみ成り立つことを望んだ。だが我々は、それを幸いなる者たちの取り成しのうちに植えねばならず、この地で彼らに言葉を捧げるなら、かの地で喜びを備えるのである。

Pars III, Caput II

第III部 第II章PL 9, 195A
1

Hilarii multa miracula auctori ignota. --Idcirco reddat illi mobilis lingua praeconium, a quo prius pectora hunc conceperunt affectum. Nam bonis ejus aperte credetur invideri, si quae de illo cognovimus, silentio videantur abscondi.

PL 9, 195A

ヒラリウスの多くの奇跡は、著者には知られていない。――それゆえ、動きやすい舌は、彼に称賛を返すがよい。その人によって、心がまずこの愛情を抱いたのである。実際、彼について我々が知ったことが沈黙に隠されるように見えるなら、彼の善き事柄に対して公然と妬みが向けられていると信じられるであろう。

2

Merito itaque cum caeteris et me de se loqui compellit, qui etiam mutos ut loquantur absolvit.

PL 9, 195A

それゆえ当然にも、彼は他の者たちとともに私をも、彼について語るよう強いる。彼は口のきけぬ者たちさえ、語るように解き放つのだから。

3

Sed quam plura superstes in corpore fecerit, vel quanta operatus sit postquam aeternam in requiem plaudentibus de se Angelis ad Christum victor de mundi certamine transmigravit, etsi non potui annorum vetustate subripiente contingere; attamen vel quae praesenti tempore miracula misericors praebuit, cupio indigenti memoriae non fraudare: ut quisquis haec fideli, sicut decet, auditu perceperit, et praeterita se cognoscere gaudeat, et similia fieri virtute confessoris in futurum confidat.

PL 9, 195A

しかし、体にあるあいだに彼がどれほど多くを行ったか、また、天使たちが彼のために喝采するなか、世の戦いの勝利者として永遠の安息へとキリストのもとへ移ったのち、どれほど多くの業をなしたかは、年月の古さが奪い去ったため、私は及ぶことができなかった。それでも、現在の時に彼が憐れみ深く示した奇跡だけは、乏しい記憶のために失わせたくないと望む。これを信仰をもって、ふさわしく聞いて受け取る者が、過ぎたことを知って喜び、また証聖者の力によって同様のことが将来も起こると信頼するようにである。

Pars IV, Caput III

第IV部 第III章PL 9, 195B
1

Probianus moribundus sanatur. Igitur Probianus cum dubio jam vitae penderet in fine, et spem convalescendae infantiae mors invida parentibus subripere festinaret, nec parvuli funus acerbum considerans, nec desideria ingemiscentis senectutis spectans, avida quidquid invenit extra sortem cuncta concludens, sola tamen intercessione beati Hilarii restiterat moribundo salutis occasio.

PL 9, 195B

瀕死のプロビアヌスが癒される。――さて、プロビアヌスが、すでに命の終わりに疑わしくぶら下がっており、妬み深い死が、両親から幼年の回復の望みを奪い去ろうと急いでいたとき、死は幼子の苦い葬りをも、うめく老年の願いをも顧みず、貪欲に、見つけたものすべてを運命の外へ閉じ込めていたが、それでも幸いなるヒラリウスの取り成しだけが、死にゆく者に救いの機会を残していた。

2

Quem Franco suus genitor, et Periculosa mater, quae magis converso nomine, filii periclitabatur in nece, jam quasi defuncti praemeditantes exequias, cum ingenti luctu et fletu in confessoris tabernaculum detulerunt.

PL 9, 195C

彼を、父フランコと、母ペリクロサ(「危うい女」の意)――名が転じられたかのように、むしろ息子の死において危うい目に遭っていた母――が、すでに亡くなった者のように葬儀を思いめぐらし、大きな悲嘆と涙とともに、証聖者の幕屋へ運んだ。

3

Tunc sanctus Hilarius ab auctore suo secretae artis exhibens medicinam, consuetus de dispendio funeris reddere compendia sanitatis, subito membrorum fluentem fabricam verbo operante erexit, et in statum pristinum, tanquam si nihil in ea fuisset solutum, reformavit: moxque parentum lacrymas laetitiae mole superveniente siccavit, gemitus voto succedente praeclusit: ubi jam per dolorem non erat, sed prae gaudio, quod plorarent.

PL 9, 195C

そのとき、聖ヒラリウスは、自らの創造者から授かった秘められた技の薬を施し、葬儀の損失を健康の利得に変えることに慣れていたので、たちまち、流れ出ていた肢体の構えを、言葉が働いて立て直し、あたかもそこで何も解かれていなかったかのように、元の状態に作り直した。そしてただちに、両親の涙を、喜びの重みがのしかかって乾かし、うめきを、願いの成就が続いて塞いだ。そこではもはや痛みのゆえにではなく、喜びのゆえに泣いていた。

4

Quas poenas, quae tormenta mors ipsa tunc pertulit, quando illud, quod credebat invadere, sic amisit? Profecto quando alterum victrix ferire non potuit, sese ipsam victa percussit.

PL 9, 195C

そのとき死そのものは、どのような刑罰、どのような拷問を受けたことか。襲いかかろうと信じていたものを、こうして失ったのだから。まことに、他方を打ち倒す勝者となれなかったとき、自らを打ち、敗れたのである。

5

Qui tamen Probianus postea apicem promeruit obtinere pontificis, et usque in hodiernum diem ad luminaria sui medici singulis annis vitae debitor tributa persolvit.

PL 9, 195D

しかし、このプロビアヌスは後に司教の最高位を得るにふさわしいとされ、今日に至るまで、毎年、自らの医師の灯火のために、命の負い目を負う者として供物を納めている。

Pars IV, Caput IV

第IV部 第IV章PL 9, 196A
1

Leprosi duo mundantur de pulvere sepulcri. --Illud quoque nobis est tam singulare miraculum, pro gloria collatoris, ad memoriam populi revocandum.

PL 9, 196A

重い皮膚病の二人が、墓の塵によって清められる。――これほど比類なき奇跡もまた、授け主の栄光のために、民の記憶へ呼び戻されねばならない。

2

Nam cum a Cadurcis venissent duo homines leprae maculis immutati, spem suae salutis in sancti Hilarii intercessione fundantes persistebant, et de pulvere, qui ab ejus sepulcro abstergebatur, sua cum aqua lavantes capita, et membra reliqua perungentes, tam diu sibi talem curam fideliter impenderunt, donec infirmitatis ipsius ulcerosa varietas de corpore, quod captivaverat, captiva migraret: ut decepta suis solatiis colorem, quem invaserat, inviolatum relinqueret, et quam secum attulerat, turpitudinis speciem non teneret.

PL 9, 196A

カドゥルキから、重い皮膚病の斑によって姿を変えられた二人の男が来て、自らの救いの望みを聖ヒラリウスの取り成しに置いて留まり、彼の墓から拭い取られた塵を自分たちの水に混ぜて頭を洗い、その他の肢体に塗りつけて、信仰をもってこのような療法を長い間施し続けた。ついに、病そのものの潰瘍だらけの多様さが、自らが捕らえていた体から、捕らえられたまま去った。そのため、自らの慰めに欺かれて、侵していた肌の色を損なわずに残し、携えてきた醜悪の様も保たなかった。

3

Post innumerabilia itaque vulnera, membris omnibus instaurata est cutis una: vultus ille diuturna deletus sorde ( Ms. sordine) , sua coepit in ambobus repingi imagine nec agnosci qualis fuerat per infirmitatem.

PL 9, 196B

こうして、数えきれぬ傷ののち、すべての肢体に一つの皮膚が再び整えられた。長い汚れ(一つの写本では「汚れ」の別形)に消されていたあの顔は、二人とも、自らの像で描き直され始め、病によってかつてどのようであったかも見分けられなくなった。

4

Per fidelissimum namque lavacrum pulveris, Pictavis purificus illis inventus est Jordanis: et non ipsi ad fluvium, sed ipsis fluvius hic occurrit.

PL 9, 196B

まことに、塵による最も信仰深い洗いによって、ポワティエは彼らにとって、清めのヨルダンとなった。彼ら自身が川へ行ったのではなく、この川が彼らのもとに来たのである。

5

Ex quo tam praedicabilis patuit miseratio confessoris, quod et laborem eis longinqui itineris abstulit, et salutis vota porrexit. O quam inaestimabilium claruerunt documenta virtutum, ubi sepulcri immunditiae mundaverunt maculas leprae!

PL 9, 196B

これによって、証聖者の宣べ伝えるにふさわしい慈悲が明らかとなった。彼は彼らから長い旅の労苦をも取り除き、救いの願いをも差し出したのである。ああ、測り知れぬ力の証は、いかに輝いたことか。墓の汚れが、重い皮膚病の斑を清めたのだ。

6

Cujus hoc facere cura potuisset artificis, qui de tali pulvere ferret beneficia medicinae?

PL 9, 196B

いかなる技術者の配慮が、このような塵から、医術の恩恵をもたらすことができたであろうか。

7

Ex quibus Castorius diaconus et Crispus ( Ms. Crispio) subdiaconus institutus, ad ejus obsequium usque in finem suum, per quem sanati sunt, adhaeserunt: et merito illius elegerunt sustinere juga Domini a quo a poena liberi sunt effecti.

PL 9, 196B

彼らのうち、カストリウスは助祭に、クリスプス(一つの写本ではクリスピオ)は副助祭に任じられ、自分たちを癒した彼への奉仕に、生涯の終わりまで付き従った。そして当然にも、自分たちを刑罰から解き放ったかの主の軛を担うことを選んだ。

Pars IV, Caput V

第IV部 第V章PL 9, 196C
1

Manus contracta sanatur. Quaedam puella in hanc vitam veniens, dexteram mortuam traxerat natura formante et debilem manum in speciem glomi collegerant nervorum fila contracta: fluxa suo stamine digitorum tela marcebat.

PL 9, 196C

縮んだ手が癒される。――ある少女が、この生に生まれ出るとき、自然が形づくるままに、死んだ右手を身に負ってきた。萎えた手は、収縮した腱の糸が玉の形に集めていた。垂れた指の織物は、自らの縦糸でしおれていた。

2

Tunc occurrens ad beatissimi Hilarii sepulturam, intercessione ejus vivacibus est officiis ordinata: paulatim mobilis vigor articulos stupentes et ungues irrepsit. Post longa tempora manus illi tunc nata est, cum sensit munera confessoris.

PL 9, 196C

そこで彼女は、いと幸いなるヒラリウスの墓所へ駆けつけ、彼の取り成しによって、生き生きとした機能を整えられた。動く力が少しずつ、しびれていた関節と爪に忍び入った。長い年月ののち、証聖者の賜物を感じたとき、ようやく彼女に手が生まれたのである。

3

Extincta manus venit ab utero: viva rediit de sancti sepulcro. Ecce quam larga remuneratoris est pietas, ut quae natura non genuit, hic membra suppleret.

PL 9, 196C

死んだ手が胎から来たが、生きた手が聖者の墓から戻って来た。見よ、報いる方の慈愛のなんと豊かなことか。自然が生み出さなかったものを、ここで肢体として補ったのである。

Pars IV, Caput VI

第IV部 第VI章PL 9, 196D
1

Caeco visus redditur. --Nec illud quidem praeterire convenit quod caeco felici post vota successit. Nam cum ad beati Martini limina pro recipiendo lumine intentus properaret, in sancti Hilarii praeteriens templum ingressus est.

PL 9, 196D

盲人に視力が返される。――また、幸運なる盲人に、願いののち起きたことも、通り過ぎるのはふさわしくない。彼は光を受けるために、幸いなるマルティヌスの聖所へと心を張りつめて急いでいたとき、通りがかりに、聖ヒラリウスの聖堂に入った。

2

Quo dum vigilias officio solito celebrarent Clerici, mane facto, apertis oculis, ipse diem coepit aliis nuntiare, qui hoc semper egebat audire. Apud quem una semper nox erat, tenebras illi S. Hilarius ea nocte purgavit.

PL 9, 196D

そこで聖職者たちがいつもの務めで徹夜の祈りを行っていたとき、朝になり、目が開かれて、彼は他の人々に日を告げ始めた。それを聞くことをいつも必要としていた者が。彼にとっては夜はいつもひとつだけであった。聖ヒラリウスはその夜、彼の闇を拭い去った。

3

Qui nunquam viderat ornamenta diei, coepit illi novus sol mirae claritatis nasci. Tunc illi fabricata sunt omnia, quando eorum videre meruit facturam, et ut ita dicam, quodam modo post se illi mundus est natus, cum factus est agnitus.

PL 9, 197A

日の飾りを一度も見たことのなかった者に、新しい太陽が驚くべき輝きをもって昇り始めた。そのとき彼にはすべてが造られた。それらの造られたものを見ることにふさわしいとされたときである。そして、言ってみれば、いわば世界は彼よりも後に、彼のために生まれた。それが認められたときに。

4

Caecus ad beati Martini ecclesiam festinabat accedere, iste cum in suo templo dignatus est illuminare. Quanta micat gratia donatoris qui praevenit desideria supplicantis!

PL 9, 197A

盲人は幸いなるマルティヌスの教会へ急いで行こうとしていたが、こちらは彼〔底本は cum。eum と読む〕を自らの聖堂で照らすことをよしとした。願う者の望みに先立つ与え主の恩寵は、なんと輝くことか。

Pars IV, Caput VII

第IV部 第VII章PL 9, 197A
1

Chlodoveo promissa lumine ac voce victoria praestatur. --Quid etiam dignum referam de tam regali mysterio, quod ab ipso est in regem collatum?

PL 9, 197A

クロドウェクスに、光と声によって、約束された勝利が与えられる。――彼によって王に授けられたこの王にふさわしい奥義について、私は何を語るに値することとして述べようか。

2

Denique Chlodoveus rex dum contra haereticam gentem pugnaturus, armatas acies commovisset, media nocte meruit de basilica beati Hilarii lumen super se veniens, adspicere, admonitus insuper ut festinanter, sed non sine venerabilis loci oratione, adversus hostes conflictaturus descenderet.

PL 9, 197A

すなわち、クロドウェクス王が異端の民族と戦おうとして、武装した軍勢を動かしたとき、真夜中に、幸いなるヒラリウスの聖堂から自分の上に来る光を見るにふさわしいとされた。さらに、敵と交戦しようとして、急いで、しかし尊ぶべき場所での祈りを欠くことなく、下って行くよう諭された。

3

Quod ille diligenter observans, et orationi occurrens, tanta prosperitate, altero pro se pugnaturo, processit ad bellum, ut intra horam diei tertiam ultra humana vota sortiretur a Domino victoriam. Ubi multitudo occisorum cadaverum colles ex se visa est erexisse.

PL 9, 197B

彼はこれを注意深く守り、祈りに赴いて、別の者が自分のために戦おうとしていることによる大いなる幸いをもって戦へ進み、日の第三時のうちに、人の望みを超えて主から勝利を得た。そこでは、殺された屍の群れが、自らのうちから丘を築いたように見えた。

4

Ecce terribiliter formidanda prodigia, et delectabiliter amplectenda miracula. Parum illi fuit pro solatio regis, signum luminis ostendere, nisi aperte monita addidisset et vocis. Similis quaedam contigit, Israelitici populi tempore, hujus causa virtutis. Nam ibi columna ignis populum praecesserat, hic figura lampadis admonebat.

PL 9, 197B

見よ、恐るべく畏れられるしるし、また喜ばしく抱かれるべき奇跡である。王の慰めのために光のしるしを示すだけでは彼には足りず、声による諭しをもあからさまに加えたのである。イスラエルの民の時代にも、この力に似た事例が起こった。かしこでは火の柱が民に先立ち、ここでは灯火の形が諭したのである。

Pars IV, Caput VIII

第IV部 第VIII章PL 9, 197C
1

Arianos debellat etiam mortuus. --Vellem nosse, quod fuerit tanti ardoris secretum mysterium, tam manifeste prolatum. Sed quantum ipso inspirante videor agnoscere, non tacebo. Nam contra haereticas acies, sicut olim in corpore, non cessavit spiritu dimicare.

PL 9, 197C

アリウス派を、死んだのちにも征服する。――これほどの熱意の隠された奥義、かくも明らかに示されたそれが何であったかを、知りたいものだ。しかし、彼自身の霊感によって悟ると思える限りは、黙さない。実際、異端の軍勢に対して、かつて体においてそうであったように、霊において戦うことをやめなかったのである。

2

Quanta fuit illi semper pro cultu catholicae religionis aviditas; cum in requie posito, adhuc sollicitudinis non desit ubertas? Nam qui tunc in synodo ad confundendum hostem verba fidelia protulit, hic in campo arma tractavit victoriae.

PL 9, 197C

公同の宗教の崇拝のために、彼にはいかに大きな渇望が常にあったことか。安息に置かれてもなお、その配慮の豊かさは尽きていない。実に、かつて会議で敵を恥じ入らせるために信仰の言葉を述べた彼が、今は野で勝利の武器を扱ったのである。

Pars IV, Caput IX

第IV部 第IX章PL 9, 197C
1

Mulieri manus arida redditur sana. --Mulier in vico Tonaciaco, dum aquam ad opus suum deportaret die Dominico (non est meum nosse quo praeventa peccato), manus ejus adtracta est, venarum arefacto discursu.

PL 9, 197C

女に、萎えた手が健全なものとして返される。――トナキアクスの村のある女が、主日に自分の仕事のために水を運んでいたとき(いかなる罪に先んじられたのかを知るのは、私の務めではない)、その手が引きつり、血管の走りが干からびた。

2

Tunc revelatione commonita est, ut ad sancti limina, si vellet salva fieri, properaret. Quo illa fidens nuntio, tanquam cum ipso sanitatis suae praeviatore, laeta percurrit.

PL 9, 197C

そのとき、啓示によって諭された。救われることを望むなら、聖者の聖所へ急ぐようにと。彼女はこの知らせを信じ、まるで自らの癒しの先導者である彼自身とともにいるかのように、喜びつつ走った。

3

Et dum in ecclesia psalleretur, similiter in absolutione, die Dominico, quo praecesserat poena, secuta sunt gaudia. Ecce consuetudinem patroni singularis amabilem, qui ut inveniat quod praestet, et causas exquirit.

PL 9, 198A

そして教会で詩篇が歌われていたとき、同様に解放において、罰が先立ったその主日に、喜びが続いた。見よ、比類なき守護者の愛すべき習わしを。彼は与えるべきものを見出すために、その理由までも探し求めるのである。

4

O beatum Hilarium omnium corde, ore, voce cantandum: cujus tam larga benignitas est, ut non solum se alicui non abscondat, sed ultro ingerat! Veniamus ad alios venerandi fructus miraculi.

PL 9, 198A

ああ、すべての人の心、口、声によって歌われるべき、幸いなるヒラリウスよ。その慈愛はあまりに豊かで、誰に対しても自らを隠さないばかりか、みずから進んで身を差し出すほどである。さあ、崇めるべき奇跡の、ほかの実りへ向かおう。

Pars IV, Caput X

第IV部 第X章PL 9, 198A
1

In una puella plura eduntur miracula. --Quaedam paralytica, annis adulta puella non merito, sine vitae vivebat officiis.

PL 9, 198A

一人の少女において、多くの奇跡が成し遂げられる。――ある麻痺した少女は、年は成人していながら、いわれなく〔non merito の係りは定かでない。麻痺がいわれのないものであった意に取った〕、命の務めを欠いて生きていた。

2

Cui intra funus extincti corporis tantum superstes anima palpitabat, et in toto cadavere lumina quasi sola vigebant, ac velut mortua in se membra vigilantes oculi custodiebant.

PL 9, 198A

彼女には、死んだ体の葬りのうちに、ただ魂だけが残って脈打ち、屍全体のなかで、目だけがいわば生きていた。目覚めた眼が、いわば死んだような肢体を見張っていた。

3

Non lingua torpens intra palati cameram, volubilis ( Ottob. ms. vocabulis) excurrebat, nec imo ducta de pectore vox collata poterat verba disponere: non manus, cum soluta languesceret natura, debita servitia dissolvebat, neque pes instabilis membrorum structuram sustentabat: adhuc insuper totius corporis infabricata massa torpebat.

PL 9, 198B

口蓋の穹窿のうちで鈍った舌は、自在に動き出ることができず(オットボーニ写本では「言葉を」)、胸の底から引き出された声は、集められても言葉を整えることができなかった。手は、自然が緩んで萎えたので、しかるべき奉仕を果たせず、足は不安定で、肢体の構造を支えなかった。そのうえ、全身の形づくられぬ塊が鈍ったままであった。

4

Quae in festivitate B. Hilarii intra basilicam posita, cum ingenti favore spectantibus omnibus est erecta: In unius ergo debilis corpore miracula plura Sanctus complevit.

PL 9, 198B

彼女は、幸いなるヒラリウスの祝日に聖堂のなかに置かれ、見守るすべての人の大いなる喝采とともに立ち上がらされた。こうして聖者は、ひとりの弱き者の体において、多くの奇跡を成し遂げた。

5

Attenuata genuum vestigia roboravit, linguam rigentem flexibilitati et facilitati vocis aptavit, ad usum lanificii debiles quondam palmas armavit, lineamenta viscerum gratia pii muneris animavit.

PL 9, 198B

細くなった膝の歩みを強め、こわばった舌を柔軟さと声の容易さにかなうように整え、かつては弱かった手のひらを羊毛紡ぎの用のために備えさせ、内臓の輪郭を、敬虔な賜物の恩寵によって生かした。

6

Aliquando vetus infans in verba prorupit; et quod est conspicuum, voce prima, lactis alimenta quaesivit. Ergo ut tales cibos ante omnia posceret, quid aliud datur intelligi, nisi quando sanata est, tunc prius credidisse se nasci?

PL 9, 198C

やがて、年を経た幼児は言葉にほとばしった。そして目立つことには、最初の声で乳の糧を求めた。すべてに先んじてそのような食物を求めたことは、癒されたそのときはじめて、自分が生まれたと信じたということ以外に、何を悟らせるであろうか。

Pars IV, Caput XI

第IV部 第XI章PL 9, 198C
1

Cera ad Hilarii sepulcrum oblata. --Nec illud tam fidele mysterium oblivione noxia subtrahatur.

PL 9, 198C

ヒラリウスの墓に蝋が捧げられる。――これほど信仰に満ちた奥義も、有害な忘却によって取り去られてはならない。

2

Itaque cum duo negotiatores ad beati basilicam occurrissent, habentes formam cerae quasi socialiter in commune; quidam ex his alloquitur alterum, ut eam etsi tam parvam rem, tamen tanto confessori vel libenter offerrent.

PL 9, 198C

さて、二人の商人が、幸いなる方の聖堂に来て、いわば仲間として共有のかたちで蝋の塊を持っていたとき、そのうちの一人が、他方に語りかけた。これほど小さなものであっても、これほどの証聖者に、せめて進んで捧げようと。

3

Sed in cassum sua verba in animo socii nolentis expendit. Ipse tamen cum eodem collega suo in oratione prosternitur, ceramque illam occulte ante tremendi sepulcri cancellos exponit.

PL 9, 198C

しかし彼は、望まぬ仲間の心に向けて、むなしく言葉を費やした。それでもなお、その同じ同僚とともに祈りにひれ伏し、その蝋をひそかに、畏るべき墓の格子の前に置いた。

4

Moxque ad omnem aequalitatem cerae ipsius species se divisit, et pars illius fidelis oblatoris accepta, pars altera, videntibus plurimis, volvendo usque ad alios cancellos, nutu divino cum omni contumelia est repulsa: quasi nollet Sanctus invadere, quod alter illi devotus non obtulit: et quoniam semper abhorruit quod ex fide non venit, tam certus in judicio, quam misericors est in voto.

PL 9, 198D

するとただちに、その蝋の形は、あらゆる等しさにしたがって二つに分かれ、その一部は信仰ある捧げ手に受け入れられ、もう一部は、多くの者が見ているなか、転がって別の格子まで行き、神の意向により、あらゆる侮辱とともに退けられた。あたかも聖者が、他方の者が自分に献身して捧げなかったものを受け取ろうとしなかったかのようである。彼は、信仰から出ないものをいつも忌み嫌ったからであり、願いにおいて憐れみ深いのと同じだけ、判断において確かなのである。

5

O quam incorruptibilis arbiter claret! Castior ( al. cautior) est iste in examinatione judicii, quam in electione florum illa, quae ceram casta producit.

PL 9, 198D

ああ、なんと清廉な裁定者が輝き出ることか。彼は判断の吟味において、清らかに蝋を作るあの蜜蜂が花を選ぶ際よりも、いっそう清らか(別本ではいっそう慎重)である。

6

Tunc itaque ille qui offerre noluit, admissi criminis se teste confusus, et immensi pudoris reatu perculsus est: vidensque sibi a radice suae conscientiae tantae turpitudinis opprobria pullulasse, et in faciem suam occultae cognitionis facinora revelata adspexit, consideravit, ingemuit et flevit: ut saltem lacrymarum fonte rigante dilueret, quod corde delinquente foedavit. Qui postea majora obtulit exactus, cerae judicio castigante.

PL 9, 198D

そのとき、捧げようとしなかった者は、自ら証人となって、犯した罪に恥じ入り、莫大な恥の罪責に打たれた。そして、これほどの醜悪の辱めが、自らの疚しい良心の根から芽生えたことを見、隠れた認識の悪行が自分の顔に暴かれたのを目にして、考え、うめき、泣いた。せめて涙の泉を注いで、罪ある心が汚したものを洗い流すためである。彼は後に、蝋の裁きに懲らしめられて、より多くを求められて捧げた。

Pars IV, Caput XII

第IV部 第XII章PL 9, 199A
1

Cereus nocte accendi solitus. --Item cum juxta consuetudinem quadam nocte cereus ibi illuminatus fuisset, casu super sepulcrum ejus, qui intercessione sua mortuos vivificat, ardens corruit: ita ut super mafortem, quo cecidit, sine laesione aliqua perarderet.

PL 9, 199A

夜に灯されるのを常とする大蝋燭。――また、習わしにしたがって、ある夜そこで大蝋燭が灯されていたとき、偶然、その取り成しによって死者に命を与える者の墓の上に、燃えたまま落ちた。落ちたその覆い布の上で、少しも損なわれることなく燃え尽きるほどであった。

2

Nam in quantum fuit cerei longitudo, cera jacens inventa est papyro consumpto: tanquam si confinium cera ipsa fecisset inter ignem et pallium, ut ab ipsa inveniretur defendi, per quam potuisset exuri. Attendite beneficium.

PL 9, 199A

実際、大蝋燭の長さのぶんだけ、蝋は横たわったまま見出され、紙草の芯は焼け尽きていた。あたかも、蝋自身が火と覆いのあいだに境を設けて、自らによって焼き尽くされ得たものを、自ら守っているのが見出されるようにしたかのようである。この恩恵に目を留めよ。

3

Ut obediretur confessoris praecepto, quam semper scit subdere, hic ceram ignis expavit, et quam in ardendi auxilium sumpserat, ipsa ei visa est repugnare.

PL 9, 199B

証聖者の命令に従うために、蝋を常に屈服させることを知る火が、ここでは蝋を恐れた〔ミーニュの注:ボランディストの版は「そして焼き尽くす」を加える〕。火が燃える助けとして取っていたその蝋が、自ら火に逆らうかのように見えたのである。

4

Sed inter haec illud admonet potius ut dicatur, in virtute confessoris, quas deducit cera flammas extinxisse, et converso ordine illud a quo vorari potuit, praefocasse.

PL 9, 200A

しかしこの間に、むしろ次のことを言うよう促される。証聖者の力によって、蝋が導く炎を消し、順序を転じて、自らを呑み得たものを窒息させたのだと。

5

Diversae species suam visae sunt naturam mutasse: et ne quid incendia laederent, pallium pro marmore, cera fuit pro flumine. Sed quantum est apud illum cerei lumen extinguere, qui caecorum lumen accendit?

PL 9, 200A

異なる二つの物が、それぞれの本性を変えたと見えた。火が何も損なわないよう、覆い布は大理石のようになり、蝋は水の流れのようになった。しかし、盲人たちの光を灯す者にとって、蝋燭の光を消すことがどれほどのことか。

6

Aut cum ad alterius cadaveris sepulturam oculorum ignem redintegrat, quam facile credimus de sepulcro proprio ut flammas expellat?

PL 9, 200A

あるいは、他の屍の埋葬のために目の火を再び灯すのなら、自らの墓から炎を追い払うことを、我々はどれほど容易に信じられよう。

Pars IV, Caput XIII

第IV部 第XIII章PL 9, 200A
1

Vellem adhuc insatiatus sacratissimi viri miracula quasi peculiariter decantare; sed vereor ne unde meam cupio devotionem ostendere, auditoris animum fastidio nascente videar obturare.

PL 9, 200A

いと聖なる人の奇跡を、なお飽くことなく、いわば特別に歌い続けたいと思う。しかし、私の献身を示したいと願うその点で、聴く者の心に倦怠が生じ、それを塞いでしまうように見えるのではないかと恐れる。

2

Da mihi, pie, veniam de textus hujus parvitate, da casui culpam; ne dum hominis cupio vitare fastidia, videar incurrere confessoris offensam, de quo exigua dicerem, si libros implerem.

PL 9, 200A

敬虔な方よ〔pie の呼びかけの相手は定かでない。パスケンティウスとも、ヒラリウスとも取れる〕、この文章の小ささについて私に赦しを与えてほしい。偶然に罪を負わせてほしい。人の倦怠を避けようとするあまり、証聖者への不快を招くように見えることのないように。彼については、たとえ書物を満たしたとしても、わずかしか語れないであろうに。

3

Sed praesumo plurima de te minus dicere, ut de te legere populum brevitas plus invitet: auxiliante Domino Deo nostro nunc et semper, Amen.

PL 9, 200B

しかし私は、あなたについて多くを〔te の指示対象は定かでない。ヒラリウスとも、パスケンティウスとも取れる〕語らずにおくことを、あえてする。簡潔さが、民があなたについて読むことをいっそう促すように。我々の神なる主の助けによって、今も、いつも。アーメン。