Monumentum I
第I項PL 8, 673APrimo loco audi qui fuerint traditores, et plenius auctores schismatis disce. In Africa duo mala et pessima admissa esse constat: unum in traditione, alterum in schismate; sed utraque mala et uno tempore, et iisdem auctoribus videntur esse commissa.
PL 8, 673Aまず第一に、引き渡し者が誰であったかを聞け。そして分裂の創始者たちについては、いっそう詳しく学べ。アフリカにおいては、二つの、しかも最悪の悪事がなされたことは明らかである。一つは引き渡しにおいて、もう一つは分裂においてである。だが両方の悪事は、同じ時に、同じ創始者たちによってなされたと見える。
Debes ergo, frater Parmeniane, discere, quod intelligeris ignorare. Nam ferme ante annos sexaginta et quod excurrit, per totam Africam persecutionis est divagata tempestas; quae alios fecerit martyres, alios confessores; nonnullos funesta prostravit in morte, latentes dimisit illaesos.
PL 8, 673Aそれゆえ、兄弟パルメニアヌスよ、お前が知らないと見受けられることを、お前は学ばねばならない。というのも、およそ六十年余り前、迫害の嵐がアフリカ全土に吹き荒れ、ある者たちを殉教者とし、ある者たちを告白者とした。ある者たちを非業の死をもって打ち倒し、身を隠した者たちは無傷のまま見逃した。
Quid commemorem laicos, qui tunc in Ecclesia nulla fuerant dignitate suffulti? quid ministros plurimos? quid diaconos in tertio? quid presbyteros in secundo sacerdotio constitutos?
PL 8, 673A当時、教会内で何の地位も帯びていなかった信徒たちについて、私が何を述べよう。数多くの奉仕者たちについて何を述べよう。第三の位にある助祭たちについて何を述べよう。第二の聖職位に置かれた司祭たちについて何を述べよう。
Ipsi apices et principes omnium, aliqui episcopi illius temporis, ut damno aeternae vitae, istius incertae lucis moras brevissimas compararent, instrumenta divinae legis impie tradiderunt.
PL 8, 673Bすべての者の頂点であり長である者たち自身、すなわち当時の司教たちの幾人かが、永遠の生命という損失と引き換えに、この不確かな光のごく短い猶予を得ようとして、神の法の証書を不敬虔にも引き渡した。
Ex quibus erant Donatus Masculitanus, Victor Rusiccadensis, Marinus ab Aquis Tibilitanis, Donatus Calamensis, et homicida Purpurius Limatensis qui interrogatus de filiis sororis suae, quod eos in carcere Milei necasse diceretur, confessus est, dicens: Et occidi, et occido, non eos solos, sed et quicumque contra me fecerit.
PL 8, 673B彼らの中には、マスクラのドナトゥス、ルシッカデのウィクトル、アクアエ・ティビリタナエのマリヌス、カラマのドナトゥス、そして殺人者、リマタのプルプリウスがいた。彼は、ミレウムの牢獄で自分の姉妹の息子たちを殺したと言われたことについて尋問されると、自白して言った。「私は殺したし、これからも殺す。彼らだけではない、誰であれ私に逆らうことをする者もまた。」
Et Menalus, qui ne thurificasse a suis civibus probaretur, oculorum dolorem fingens ad consessum suorum procedere trepidavit.
PL 8, 673Bまた、メナルスは、自分が香を焚いたことを同郷人たちに証拠立てられまいとして、目の痛みを装い、自分の仲間たちの集会に進み出ることを恐れた。
Hi et caeteri, quos principes tuos fuisse paulo post docebimus, post persecutionem apud Cirtam civitatem (quia basilicae necdum fuerant restitutae), in domum Urbani Carisi consederunt die 3 iduum maiarum, sicut scripta Nundinarii tunc diaconi testantur, et vetustas membranarum testimonium perhibet, quas dubitantibus proferre poterimus.
PL 8, 673Bこの者たちと、お前の指導者たちであったことを我々が間もなく示す他の者たちは、迫害の後、キルタの町で(教会堂がまだ再建されていなかったため)、五月のイドゥスの三日前、ウルバヌス・カリシウスの家に集まった。これは当時助祭であったヌンディナリウスの記した文書が証しており、また羊皮紙の古さそのものが証言を与えている。それは、疑う者たちに対して我々が差し出すことのできるものである。
Harum namque plenitudinem in novissima parte istorum libellorum, ad implendam fidem adjunximus. Hi episcopi interrogante Secundo Tigisitano, tradidisse se confessi sunt.
PL 8, 673Cなぜなら、これらの全文を、信頼を裏づけるため、この書物群の末尾に加えておいたからである。これらの司教たちは、ティギシスのセクンドゥスの尋問に対して、自分が引き渡したことを告白した。
Et cum ipse Secundus a Purpurio increparetur, quod et ipse diu apud stationarios fuerit, et non fugerit, sed dimissus sit, non sine causa dimissum fuisse, nisi quia tradiderat: jam omnes erecti coeperant murmurare; quorum spiritum Secundus metuens, consilium accepit a filio fratris sui Secundo minore, ut talem causam Deo servaret.
PL 8, 674Aそしてセクンドゥス自身が、プルプリウスから咎められた。すなわち、彼自身も長らく衛兵のもとに留め置かれながら逃げず、しかも釈放されたのは、引き渡しをしたからでなければ理由なく釈放されるはずがない、というのである。すでに一同は色めき立ってざわめき始めていた。彼らの気勢を恐れたセクンドゥスは、自分の兄弟の子である小セクンドゥスから助言を受け、この件は神に委ねておくことにした。
Consulti sunt qui remanserant, id est Victor Garbiensis, Felix a Rotario, et Nabor a Centurion. Hi dixerunt talem causam Deo debere servari. Et dixit Secundus, Sedete omnes: tunc dictum est ab omnibus, Deo gratias. Et sederunt.
PL 8, 674A居残っていた者たちに諮問がなされた。すなわちガルバのウィクトル、ロタリウムのフェリクス、ケントゥリオのナボルである。彼らは、この件は神に委ねられるべきだと言った。するとセクンドゥスは言った。「皆、座られよ。」すると一同は言った。「神に感謝。」そして彼らは座った。
Habes ergo, frater Parmeniane, qui manifesto fuerint traditores. Deinde non post longum tempus iidem ipsi, tot et tales ad Carthaginem profecti traditores thurificati, homicidae, Majorinum, cujus tu cathedram sedes, post ordinationem Caeciliani ordinaverunt, schisma facientes.
PL 8, 674Aそれゆえ、兄弟パルメニアヌスよ、お前は、誰が明白に引き渡し者であったかを知った。それからさほど時を経ぬうちに、これと同じ者たち、これほど多く、これほどの者たちが、カルタゴに赴いた。引き渡し者にして、香を焚いた者たち、殺人者たちであるこれらの者は、カエキリアヌスの叙階の後に、お前がその座に着いているマヨリヌスを叙階し、分裂を引き起こした。
Et quoniam traditionis reos principes vestros fuisse monstratum est, consequens erit ostendere eosdem fuisse et auctores schismatis.
PL 8, 674Bそして、諸君の指導者たちが引き渡しの罪を負う者であったことは既に示されたので、続いて、彼らが分裂の創始者たちでもあったことを示すことになろう。
Quae res ut clara et manifesta esse omnibus possit, ostendendum est ex qua radice sese usque in hodiernum erroris protenderint rami, et ex quo fonte rivulus iste maligni liquoris occulte serpens usque in tempora nostra manaverit.
PL 8, 674Bこの事柄が万人にとって明白かつ判然たるものとなりうるように、誤りの枝が今日に至るまでどの根から伸び広がってきたか、また、この邪悪な液の小流れが、密かに這いながら我々の時代に至るまでどの源から流れ出てきたかを、示さねばならない。
Dicendum est, unde, et ubi, et a quibus ortum constet hoc alterum malum; quae convenerint causae, quae fuerint operatae personae, qui auctores hujus mali, qui nutritores; a quibus sint inter partes de imperatore postulata judicia, qui sederint judices, ubi sit actum concilium, quae sint prolatae sententiae.
PL 8, 674Bこの第二の悪がどこから、どこで、誰々によって生じたと知られるかを述べねばならない。いかなる事情が重なったか、いかなる人物たちが働いたか、誰がこの悪の創始者であり、誰が養い育てた者であるか、双方の間で皇帝に対しいかなる裁判が求められたか、誰が裁判官として座に着いたか、どこで会議が行われたか、いかなる判決が下されたかを。
De divisione agitur: et in Africa, sicut et in caeteris provinciis, una erat Ecclesia, antequam divideretur ab ordinatoribus Majorini, cujus tu haereditariam cathedram sedes.
PL 8, 674C分裂こそが問題である。アフリカにおいても、他の属州と同じく、マヨリヌスを叙階した者たちによって分割される以前は、教会はただ一つであった。お前は、その座を世襲の座として着いている。
Videndum est quis in radice cum toto orbe manserit, quis foras exierit, quis cathedram sederit alteram, quae ante non fuerat; quis altare contra altare erexerit, quis ordinationem fecerit salvo altero ordinato; quis jaceat sub sententia Joannis apostoli, qui dixit multos antichristos foras exituros: Quia non erant, inquit, nostri; nam si essent nostri, mansissent nobiscum (I Joan., II, 18, 19) .
PL 8, 674C誰が根にとどまり全世界と共にあったか、誰が外へ出て行ったか、誰が以前には存在しなかった別の座に着いたか、誰が祭壇に対して祭壇を打ち立てたか、誰が既に叙階された者がありながら別の叙階を行ったか、誰が使徒ヨハネの言葉のもとに置かれるかを見なければならない。ヨハネは、多くの反キリストが外へ出て行くであろうと言い、「彼らは我々のものではなかった。なぜなら、もし我々のものであったなら、我々と共にとどまっていたであろうから」と言っている(一ヨハネ2:18-19)。
Ergo qui in una manere cum fratribus noluit, haereticos secutus, quasi antichristus foras exivit.
PL 8, 675Aそれゆえ、兄弟たちと一致のうちにとどまることを望まず、異端者たちに従った者は、反キリストさながらに外へ出て行ったのである。
Hoc apud Carthaginem post ordinationem Caeciliani factum esse, nemo est qui nesciat: per Lucillam scilicet nescio quam, feminam factiosam, quae ante concussam persecutionis turbinibus pacem, dum adhuc in tranquillo esset Ecclesia, cum correptionem archidiaconi Caeciliani ferre non posset, quae ante spiritualem cibum et potum, os, nescio cujus martyris, si tamen martyris, libare dicebatur: et cum praeponeret calici salutari os nescio cujus hominis mortui, etsi martyris, sed necdum vindicati, correpta, cum confusione discessit irata.
PL 8, 675Aこのことが、カエキリアヌスの叙階の後、カルタゴにおいて起こったことを知らぬ者はいない。すなわち、党派的な女、名も知らぬあのルキッラを通じてである。彼女は、迫害の旋風によって平和が揺るがされる以前、教会がまだ平穏であった間に、大助祭カエキリアヌスの叱責に耐えられなかった。彼女は、霊的な糧と飲み物を受ける前に、誰とも知れぬ殉教者の——もし本当に殉教者であればの話だが——骨に口づけしていたと言われていた。そして彼女が、救いの杯よりも、誰とも知れぬ死者の——たとえ殉教者であったとしても、まだその名誉を認められてはいない者の——骨を優先させていたために、叱責され、恥辱のうちに怒って立ち去った。
Irascenti et dolenti, ne disciplinae succumberet, succurrit subito persecutionis innata tempestas.
PL 8, 675A怒り嘆く彼女が、教会規律に屈することのないようにと、突如として迫害の生まれ出た嵐が助けとなった。
Iisdem temporibus Felix quidam diaconus, qui propter famosam nescio quam de tyranno imperatore tunc factam epistolam, appellatus est, periculum timens apud Mensurium episcopum delituisse dicitur. Quem cum postulatum Mensurius publice denegaret, relatio missa est.
PL 8, 675B同じ頃、フェリクスというある助祭が、当時の僭主たる皇帝についてしたためられた、何やら誹謗の書簡のゆえに召喚された。彼は危険を恐れ、司教メンスリウスのもとに身を隠していたと言われる。彼の引き渡しが求められた際、メンスリウスが公然とそれを拒んだので、報告書が送られた。
Rescriptum venit, ut si Mensurius Felicem diaconum non reddidisset, ad palatium dirigeretur. Conventus non leves patiebatur angustias. Erant enim Ecclesiae ex auro et argento plurima ornamenta, quae nec defodere terrae, nec secum portare poterat.
PL 8, 675B勅答が届いた。もしメンスリウスが助祭フェリクスを引き渡さないならば、彼は宮廷へ召致されるべし、というものである。召喚された彼は、軽からぬ苦境に立たされた。というのも、教会には金銀の装飾品が数多くあり、それを地に埋めることも、身に携えて行くこともできなかったからである。
Quae quasi fidelibus senioribus commendavit, commemoratorio facto, quod cuidam aniculae dedisse dicitur: ita ut ipse non rediret, reddita pace christianis, anicula illa illi redderet, quem in episcopali cathedra sedentem inveniret.
PL 8, 675B彼はそれを、信頼できる者と見なした長老たちに託し、目録を作って、それをある老婆に渡したと言われる。もし彼自身が戻らなければ、キリスト教徒たちに平和が回復されたのち、その老婆が、司教座に着いているのを見出した者にそれを返す、という取り決めであった。
Profectus causam dixit, jussus est reverti, ad Carthaginem pervenire non potuit. Tempestas persecutionis peracta et definita est: jubente Deo, indulgentiam mittente Maxentio libertas christianis est restituta.
PL 8, 675C彼は出発して弁明を行ったが、戻るよう命じられ、カルタゴに戻り着くことはできなかった。迫害の嵐は過ぎ去り終わった。神の命により、マクセンティウスが恩赦を発したことで、キリスト教徒たちに自由が回復された。
Botrus et Celesius, ut dicitur, apud Carthaginem ordinari cupientes, operam dederunt, ut absentibus Numidis soli vicini episcopi peterentur, qui ordinationem apud Carthaginem celebrarent.
PL 8, 675Cボトルスとケレシウスは、言われるところによれば、カルタゴにおいて叙階されることを望み、ヌミディアの司教たちが不在のまま、近隣の司教たちだけが招かれてカルタゴで叙階を執り行うよう画策した。
Tunc suffragio totius populi Caecilianus eligitur, et manus ei imponente Felice Autumnitano episcopus ordinatur. Botrus et Celesius de spe sua dejecti sunt.
PL 8, 675Cそのとき、民全体の票決によりカエキリアヌスが選ばれ、アウトゥムニ〔アプトゥンガ〕のフェリクスが彼の上に按手して、司教として叙階された。ボトルスとケレシウスはその望みを打ち砕かれた。
Tunc brevis auri et argenti sedenti Caeciliano, sicuti delegatum a Mensurio fuerat, traditur, adhibitis testibus. Convocantur supra memorati seniores, qui faucibus avaritiae commendatam ebiberant praedam: cum reddere cogerentur, subduxerunt communioni pedem.
PL 8, 675Cそのとき、金銀の目録が、メンスリウスによって託されていたとおり、証人立ち会いのもとで、司教座に着いたカエキリアヌスに引き渡された。先に述べた長老たちが召集された。彼らは、託された獲物を貪欲の喉で飲み干してしまっていた者たちであった。返還を強いられると、彼らは教会の交わりから身を引いた。
Non minus et ambitores, quibus ordinari non contigit: necnon et Lucilla, quae jam dudum ferre non potuit disciplinam, cum omnibus suis, potens et factiosa femina, communioni misceri noluit.
PL 8, 675Dそれに劣らず、叙階にあずかれなかった野心家たちも、そしてまた、かねてより教会規律に耐えられずにいたルキッラも、その一党すべてと共に——この有力で党派的な女は——交わりに加わることを望まなかった。
Sic tribus convenientibus causis et personis factum est ut malignitas haberet effectum. Schisma igitur illo tempore confusae mulieris iracundia peperit, ambitio nutrivit, avaritia roboravit.
PL 8, 675Dこのように、三つの原因と人物とが重なり合って、悪意が実を結ぶこととなった。かくして、あの時、分裂を生んだのは恥をかかされた女の怒りであり、それを養ったのは野心であり、それを強めたのは貪欲であった。
Ab his tribus personis contra Caecilianum causae confictae sunt, ut vitiosa ejus ordinatio diceretur. Ad Secundum Tigisitanum missum est, ut Carthaginem veniretur.
PL 8, 676Aこの三種の人物たちによって、カエキリアヌスに対する訴えがでっち上げられ、彼の叙階が不正であると言われた。ティギシスのセクンドゥスのもとに使いが送られ、カルタゴへ来るようにと求められた。
Proficiscuntur omnes supra memorati traditores: suscepti hospitio ab avaris, ab ambitoribus, ab iratis, non a catholicis, quorum petitione Caecilianus fuerat ordinatus.
PL 8, 676A先に述べた引き渡し者たちは皆、出発した。彼らを客としてもてなしたのは、貪欲な者たち、野心家たち、怒れる者たちであって、その請願によってカエキリアヌスが叙階された公同の教会の者たちではなかった。
Interea ad basilicam, ubi cum Caeciliano tota civica frequentia fuerat, nullus de supra dictis accessit. Tunc a Caeciliano mandatum est: Si est quod in me probetur, exeat accusator et probet.
PL 8, 676Aその間、カエキリアヌスと共に町の全会衆がいた教会堂には、先に述べた者たちのうち誰一人として近づかなかった。そこでカエキリアヌスから、こう伝えられた。「もし私について立証できることがあるならば、告発者が出て来て、それを立証するがよい。」
Illo tempore a tot inimicis nihil in illum potuit confingi: sed de ordinatore suo, quod ab iis falso traditor diceretur, meruit infamari.
PL 8, 676Aその時、あれほど多くの敵によっても、彼に対して何一つでっち上げることができなかった。だが、自分を叙階した者について、彼らから偽って引き渡し者であると言われたことによって、悪評を被ることとなった。
Iterum a Caeciliano mandatum est, ut si Felix in se, sicut illi arbitrabantur, nihil contulisset, ipsi tamquam adhuc diaconum ordinarent Caecilianum.
PL 8, 676B再びカエキリアヌスから、次のように伝えられた。もし彼らの考えるとおり、フェリクスが自分に何ももたらしていないのであれば、彼らは、なおも助祭であるかのようにカエキリアヌスを叙階すればよい、と。
Tunc Purpurius solita malitia fretus, quasi et Caecilianus filius sororis ejus esset, sic ait: Exeat huc quasi ut imponatur illi manus in episcopatu, et quassetur illi caput de paenitentia.
PL 8, 676Bそのとき、プルプリウスは、いつもの悪意に任せて、まるでカエキリアヌスも自分の姉妹の息子であるかのように、こう言った。「彼をここへ出て来させよ、司教職において按手を受けるかのようにして、悔い改めのために頭を打ち砕かせよ。」
His rebus compertis tota Ecclesia Caecilianum tenuit, ne se latronibus tradidisset. Illo tempore aut reus debuit expelli, aut communicari debuit innocenti.
PL 8, 676Bこれらのことが知られると、教会全体はカエキリアヌスを引き留め、彼が盗賊どもに身を引き渡すことのないようにした。あの時、被告は追放されるべきであったか、あるいは、無実の者には交わりが与えられるべきであった。
Conferta erat Ecclesia populis: plena erat cathedra episcopalis: erat altare loco suo, in quo pacifici episcopi retro temporibus obtulerunt, Cyprianus, Carpophorus, Lucianus et caeteri.
PL 8, 676B教会は人々で満ち溢れ、司教座は満たされ、祭壇はその場所にあった。そこでは、平和を保った司教たち、キュプリアヌス、カルポフォルス、ルキアヌス、その他の者たちが、かつて捧げ物を捧げたのであった。
Sic exitum est foras, et altare contra altare erectum est: et ordinatio illicita celebrata est; et Majorinus, qui lector in diaconio Caeciliani fuerat, domesticus Lucillae, ipsa suffragante episcopus ordinatus est a traditoribus, qui in concilio Numidiae, ut superius diximus, crimina sua sibi confessi sunt, et indulgentiam sibi invicem tribuerunt.
PL 8, 676Bかくして、外へ出て行くことがなされ、祭壇に対して祭壇が打ち立てられた。そして不法な叙階が執り行われた。マヨリヌスは、カエキリアヌスが助祭であったとき朗読者であった者で、ルキッラの家人であったが、彼女の後押しによって、引き渡し者たちの手によって司教に叙階された。彼らは、先に述べたとおり、ヌミディアの会議において、互いに自分の罪を告白し合い、互いに互いを赦免しあったのであった。
Manifestum est ergo exisse de Ecclesia et ordinatores qui tradiderunt, et Majorinum qui ordinatus est.
PL 8, 676Cそれゆえ、引き渡しを行った叙階者たちも、叙階されたマヨリヌスも、教会から出て行ったことは明白である。
Interea de suorum criminum fonte, qui apud eos e multorum flagitiorum venis exuberaverat, unum traditionis convicium in ordinatorem Caeciliani derivandum esse putaverunt: providentes quod fama duas res similes uno tempore loqui non posset, ut crimina in silentium mitterent sua, vitam infamare conati sunt alienam: et cum possent ipsi ab innocentibus argui, innocentes arguere studuerunt, mittentes ubique litteras, livore dictante conscriptas, quas inter caeteros actus habemus in posterum.
PL 8, 676Cその間、彼らのうちで数々の不品行の血脈から溢れ出た彼ら自身の罪の源から、引き渡しという一つの非難を、カエキリアヌスの叙階者に転嫁すべきだと彼らは考えた。風評というものは、同じ時に似通った二つの事柄を語ることはできないと見越して、自分たちの罪を沈黙のうちに葬り去るために、他人の生き方を貶めようと努めたのである。そして自分たちこそが罪なき者たちから咎められうる立場にありながら、罪なき者たちを咎めることに励み、至るところへ、悪意が口述するままに書かれた書簡を送った。それらは、我々が他の記録と共に後の部分に収めている。
Adhuc Carthagine positi praecesserunt se epistolis suis, ut rumoribus falsis cunctorum auribus insererent mendacium, sparsa fama per populos. Et dum de uno celebrata sunt falsa, supra dictorum verissima crimina sub silentio latuerunt.
PL 8, 676D彼らはなおカルタゴに留まりながら、自分たちの書簡によって先手を打ち、虚偽の噂によって万人の耳に偽りを植えつけ、風評を民衆の間に広めた。そして、一人についての偽りが喧伝されている間、先に述べた者たちのまさに真実の罪は、沈黙のうちに隠れたままであった。
Frequenter solet erubesci de crimine, sed illo tempore non fuit cui erubesceretur: quia praeter paucos catholicos peccaverant universi; et quasi imago fuerat innocentiae, inter multos nefas admissum.
PL 8, 676D罪については恥じ入るのが常であるが、あの時には恥じ入るべき相手がいなかった。なぜなら、少数の公同の教会の者たちを除いて、すべての者が罪を犯していたからである。多くの者の間でなされた不義は、あたかも無垢の似姿であるかのようであった〔quasi imago fuerat innocentiae の含みは定かでない。皆が罪を犯していたためかえって無垢に見えた、の意に取った〕。
Parum erat traditionis facinus, quod per Donatum Masculitanum et caeteros supra dictos constabat admissum: etiam ingens flagitium schismatis traditioni junxerunt.
PL 8, 677Aマスクラのドナトゥスや、先に述べたその他の者たちによってなされたと知られる引き渡しの凶行だけでは、なお足りなかった。彼らは、分裂という途方もない不品行までも、引き渡しに付け加えたのである。
Vides ergo, Parmeniane, haec duo crimina, tam mala, tam gravia, traditionis et schismatis, ad tuos principes pertinere.
PL 8, 677Aそれゆえ、パルメニアヌスよ、お前は、引き渡しと分裂という、これほど悪しく、これほど重い二つの罪が、お前の指導者たちに帰せられることを見て取るのである。
Monumentum II
第II項PL 8, 678ARogamus te, o Constantine optime imperator, quoniam de genere justo es, cujus pater inter caeteros imperatores persecutionem non exercuit; et ab hoc facinore immunis est Gallia: nam in Africa inter nos et caeteros episcopos contentiones sunt: petimus ut de Gallia nobis judices dari praecipiat Pietas tua.
PL 8, 678A我々は、あなたに乞い願う、おお、この上なく善きコンスタンティヌス皇帝よ。あなたは正しい家系の出であり、あなたの父は、他の皇帝たちの中にあって迫害を行わなかった。それゆえガリアはこの凶行から免れている。だがアフリカにおいては、我々と他の司教たちとの間に争いがある。我々は、あなたの敬虔が、ガリアから我々に裁判官を与えるよう命じられんことを乞う。
Datae a Luciano, Digno, Nassutio, Capitone, Fidentio, et caeteris episcopis partis Donati.
PL 8, 678Aルキアヌス、ディグヌス、ナッスティウス、カピト、フィデンティウス、その他ドナトゥス派の司教たちにより、差し出された。
Monumentum III
第III項PL 8, 678A( Vide lib. de Morte persecut. Lactantii, t. VII, cap. 12 et 13, col. 213 et 214 , et notas Baluzii in eadem capita col. 316 et 317 ejusdem tomi. )
PL 8, 678A(第七巻所収のラクタンティウス『迫害者の死について』第12章および第13章、欄213および214、ならびに同巻欄316および317にある、同章へのバルーズの注を見よ。)
Monumentum IV
第IV項PL 8, 678AHaec omnia nostris temporibus completa sunt, tunc cum aedes sacras solo aequari ac funditus subverti; sacros divinarum Scripturarum libros in medio foro concremari, oculis nostris vidimus: Et ecclesiarum pastores, alios quidem turpiter modo hic modo illic sese occultantes: alios vero ignominiose comprehensos, et inimicorum ludibrio expositos conspeximus.
PL 8, 678Aこれらすべてのことは、我々の時代に成就した。すなわち、聖なる建物が地に均され、根底から覆されたとき、神の聖書の書物が広場の真ん中で焼かれるのを、我々は自らの目で見た。そして教会の牧者たちのうち、ある者たちは恥ずべきことに、あちこちで身を隠し、また、ある者たちは不名誉にも捕らえられ、敵の嘲弄にさらされるのを、我々は目にした。
Tunc cum prout alius sermo propheticus praenotaverat, effusus est contemptus super principes eorum: et errare fecit eos in invio, non autem in via (Psal. CVI) .
PL 8, 678Aそのとき、他の預言の言葉があらかじめ記していたとおり、「彼らの指導者たちの上に侮蔑が注がれ、彼は彼らを道においてではなく、道なき所で迷わせた」(詩篇106篇)。
Verum nefas mihi esse duco, tristes calamitates quae ad extremum illis acciderunt, oratione explicare: quippe cum nec dissensiones et injurias quibus ante persecutionem mutuo inter se certarunt commemorare nobis decorum sit.
PL 8, 678Aだが、彼らに最後に降りかかった悲惨な災いを言葉によって述べ立てることは、私にとって不敬なことだと考える。というのも、迫害以前に彼らが互いに争い合った不和と不正について語ることすら、我々にはふさわしくないからである。
Quamobrem ea dumtaxat de illis tradere nobis propositum est, ex quibus aequitatem divini judicii perspicere possimus.
PL 8, 678Aそれゆえ、我々は、彼らについて、神の裁きの公正さを見て取ることのできる事柄だけを伝えることを目的とする。
Proinde neque eorum qui in persecutione concussi sunt, nec eorum qui salutis suae prorsus naufragium fecerunt, et sua sponte in profundum aquarum gurgitem demersi sunt, mentionem facere constitui: sed ea sola in hanc universalem historiam deinceps conjiciam, quae primum quidem mihi ipsi, deinde vero et posteris usui esse possint.
PL 8, 678Aしたがって、迫害によって動揺させられた者たちについても、自らの救いにおいて完全に難破し、自ら進んで水の深淵に沈んでいった者たちについても、言及しないことに私は決めた。ただ、まず私自身に、次いで後の世の人々に役立ちうる事柄だけを、以後この全体の歴史のうちに書き加えることにする。
Abhinc ergo eorum qui divinae religionis testes extiterunt, sacra certamina describere ordiamur.
PL 8, 678Aそれゆえ今より、神の宗教の証人となった者たちの聖なる戦いを描くことに取りかかろう。
Nonusdecimus agebatur annus imperii Diocletiani, cum mense dystro quem Romani martium vocant, appetente die festo Dominicae passionis, proposita sunt ubique imperialia edicta, quibus ecclesiae quidem ad solum usque dirui; sacri vero codices flammis absumi jubebantur: utque honorati quidem infamia notarentur: plebeii vero libertate spoliarentur, si in christianae fidei proposito permansissent.
PL 8, 678Aディオクレティアヌスの治世第十九年目であった。ローマ人が三月と呼ぶディストロス月に、主の受難の祝日が近づく頃、至るところに皇帝の勅令が公示された。それによって、教会堂は地に至るまで取り壊され、聖なる典籍は火に焼き尽くされるよう命じられた。また、もしキリスト教の信仰の決意にとどまり続けるならば、位ある者たちは不名誉の烙印を押され、平民たちは自由を剥奪されることとなった。
Et primum quidem contra nos edictum hujusmodi fuit. Sed non multo post aliae rursus litterae supervenerunt, quibus mandabatur ut omnes ubicumque ecclesiarum antistites, primum quidem conjicerentur in vincula; deinde vero diis sacrificare, omnibus modis cogerentur.
PL 8, 678Aそして、我々に対する最初の勅令はこのようなものであった。だが、それからさほど経たぬうちに、再び別の書簡が届き、それによって、至るところの教会の司教たちすべてが、まず鎖につながれ、次いであらゆる仕方で神々に生贄を捧げるよう強制されるべし、と命じられた。
Monumentum V
第V項PL 8, 678Aアフリカにおける前掲勅令の執行
Monumentum VI
第VI項PL 8, 679BIncipit Passio sancti Felicis episcopi Tubyzacensis, qui propter legem Domini decollatus est 18 kalendas februarii. In diebus illis, Diocletiano octies et Maximiano septies coss.
PL 8, 679Bトゥビュザカの司教、聖フェリクスの受難がここに始まる。彼は主の律法のゆえに、二月のカレンダエの十八日前に斬首された。その頃、ディオクレティアヌスが八度目、マクシミアヌスが七度目の執政官であった。
Augustis, exivit edictum eorumdem Caesarum vel imperatorum super omnem faciem terrae, et propositum est per colonias et civitates principibus et magistratibus, suo cuique loco, ut libros deificos extorquerent de manibus episcoporum et presbyterorum.
PL 8, 680Aアウグストゥスたちの治世に、同じカエサルたちすなわち皇帝たちの勅令が全地の面に発せられ、各地の植民市や都市において、それぞれの地の有力者たちや政務官たちに向けて公示された。それは、司教たちと司祭たちの手から聖書を強奪せよというものであった。
Tunc programma positum est in civitate Tubyzacense die nonarum januariarum. Tunc Magnilianus curator ipsius civitatis jussit ad se perduci presbyteros, quia Felix episcopus Carthaginem erat profectus, Januarium presbyterum, Fortunatium et Septiminum lectores jussit ad se perduci.
PL 8, 680Aそこで、その布告がトゥビュザカの町に掲示されたのは、一月のノナエの日であった。すると、その町の監督官マグニリアヌスは、司祭たちを自分のもとへ連れて来させるよう命じた。フェリクス司教はカルタゴへ出向いていたので、彼は司祭ヤヌアリウスと、朗読者フォルトゥナティウスおよびセプティミヌスを、自分のもとへ連れて来させるよう命じた。
Quibus Magnilianus curator dixit: Episcopum habetis? Januarius presbyter respondit: Habemus. Magnilianus curator dixit: Ubi est? Januarius presbyter respondit: Nescio. Magnilianus dixit: Libros deificos habetis? Januarius respondit: Habemus.
PL 8, 680A監督官マグニリアヌスは彼らに言った。「諸君には司教がいるのか。」司祭ヤヌアリウスは答えた。「おります。」監督官マグニリアヌスは言った。「どこにいるのか。」司祭ヤヌアリウスは答えた。「存じません。」マグニリアヌスは言った。「諸君は聖書を持っているのか。」ヤヌアリウスは答えた。「持っております。」
Magnilianus dixit: Date illos igni aduri. Januarius presbyter, Fortunatius et Septiminus lectores dixerunt: Episcopus noster apud se illos habet. Magnilianus curator dixit: Eritis ergo sub officio donec Anulino proconsuli rationem reddatis.
PL 8, 680Bマグニリアヌスは言った。「それらを火に焼かれるために渡すがよい。」司祭ヤヌアリウス、朗読者フォルトゥナティウスおよびセプティミヌスは言った。「我々の司教が、それを自分の手元に持っております。」監督官マグニリアヌスは言った。「それでは諸君は、総督アヌリヌスに申し開きをするまで、拘束のもとに置かれるであろう。」
Postera autem die Felix episcopus a Carthagine venit Tubyza. Cumque ejus adventum Magnilianus comperisset, statim eum sibi per officium praesentari constituit. Qui cum dicto citius advenisset, Magnilianus curator dixit ad eum: Tu es Felix episcopus hujus civitatis?
PL 8, 680Bところが翌日、フェリクス司教はカルタゴからトゥビュザへやって来た。マグニリアヌスはその到来を知ると、直ちに彼を官吏を通して自分の前に出頭させるよう取り計らった。彼が言葉よりも早く到着すると、監督官マグニリアヌスは彼に向かって言った。「お前がこの町のフェリクス司教か。」
Felix episcopus dixit: Ego. Magnilianus curator dixit: Da libros vel membranas qualescumque penes te habes. Felix episcopus dixit: Habeo; sed non trado legem Domini Dei mei quem ego colo. Magnilianus dixit: Ergo major est Deus tuus a diis nostris?
PL 8, 680Bフェリクス司教は言った。「私だ。」監督官マグニリアヌスは言った。「お前が手元に持っている書物であれ羊皮紙であれ、何であれ渡すがよい。」フェリクス司教は言った。「持っている。しかし、私が崇める我が主なる神の律法は引き渡さない。」マグニリアヌスは言った。「では、お前の神は我々の神々よりも偉大だというのか。」
Felix episcopus dixit: Grandis et metuendus est Deus noster, qui fecit coelum et terram, mare et omnia quae in eis sunt.
PL 8, 680Cフェリクス司教は言った。「我々の神は大いなる方であり、畏れられるべき方である。天と地、海、そしてそれらの内にあるすべてのものを造った方である。」
Nam dii vestri lapides sunt, manu hominum facti, de quibus scriptum est: Oculos habent et non videbunt, aures habent et non audient, os habent et non loquentur. Similes illis fiant qui faciunt ea et omnes qui confidunt in eis.
PL 8, 681A「諸君の神々は石であり、人の手によって造られたものである。それについてはこう書かれている。『彼らは目を持っていても見ることはなく、耳を持っていても聞くことはなく、口を持っていても語ることはない。それらを造る者も、それらに頼るすべての者も、皆それらと同じようになるがよい。』」
Magnilianus curator dixit: Primum est quod imperatores jusserunt, quia nihil est quod loqueris. Quapropter trade libros omnes quos habes, ut possint, sicut constitutum est, igni aduri.
PL 8, 681A監督官マグニリアヌスは言った。「皇帝たちが命じたことこそが第一であって、お前が語ることなど何の意味もない。それゆえ、お前が持っている書物をすべて渡すがよい。定められたとおり、それらが火に焼かれうるように。」
Felix episcopus dixit: Melius est ut corpus meum tradam igni quam Scripturae dominicae per me videantur aduri: quia bonum est Deo obedire perpetuo regi et immortali quam imperatori hujus saeculi iniqua jubenti.
PL 8, 681Aフェリクス司教は言った。「主の聖書が私によって焼かれるのを見られるよりは、むしろ私の身を火に引き渡す方がよい。永遠にして不滅の王である神に従う方が、不義を命じるこの世の皇帝に従うよりも善いことだからである。」
Magnilianus dixit: Jam dixi tibi quia primum est quod imperatores jusserunt quam ea quae loqueris. Felix episcopus dixit: Primum est praeceptum Dei custodire quam hominibus obedire.
PL 8, 681Aマグニリアヌスは言った。「皇帝たちが命じたことの方が、お前の語ることよりも先だと、私はすでにお前に言った。」フェリクス司教は言った。「人に従うよりも、神の命令を守ることの方が先である。」
Magnilianus curator dixit: Interim in hoc triduum recogita tecum; quia si in hac propria civitate ea quae praecepta sunt implere neglexeris, ad proconsulem ibis, et ea quae nunc loqueris, apud ejus acta prosequeris.
PL 8, 681B監督官マグニリアヌスは言った。「さしあたり、この三日の間、お前自身でよく考えよ。もしこの町において、命じられたことを果たすことを怠るならば、お前は総督のもとへ行き、いま語っていることを、彼の記録の前で述べ続けることになろう。」
Post diem autem tertium Magnilianus curator jussit sibi sanctum Felicem episcopum praesentari. Ad quem cum Felix episcopus fuisset adductus, idem Magnilianus dixit: Deliberasti tecum quidnam melioris consilii videaris assequi?
PL 8, 681B三日目の後、監督官マグニリアヌスは、聖フェリクス司教を自分の前に出頭させるよう命じた。フェリクス司教が連れて来られると、同じマグニリアヌスは言った。「お前は、いかなるより良き考えに至ったか、自ら思案したか。」
Felix dixit: Sermo meus unus est: in quo coepit, in hoc etiam Deo praesule finiet. Quae enim primo locutus sum, haec et nunc eadem loquor, et ante proconsulem aliud penitus non sum dicturus.
PL 8, 681Bフェリクスは言った。「私の言葉はただ一つである。それが始まったところで、神の導きのもと、それは終わるであろう。私が最初に語ったこと、それを今も同じく語っている。そして総督の前でも、これと違うことは決して語るまい。」
Magnilianus curator dixit: Ibis ergo jam nunc ad proconsulem, et ibi redditurus es in examine rationem.
PL 8, 681B監督官マグニリアヌスは言った。「それでは、お前はいま直ちに総督のもとへ行き、そこで審問において申し開きをすることになろう。」
Tunc viros suos his allocutus est verbis: Quoniam Felix episcopus juxta imperatorum decreta ea quae nobis mandare dignati sunt facere nullo modo maturavit, vobis comitantibus Carthaginem perducatur. Felix episcopus dixit: Deo gratias.
PL 8, 681Cそこで、彼は自分の部下たちに、次のような言葉で語りかけた。「フェリクス司教は、皇帝たちの布告に従い、我々に命じるよう取り計らわれたことを、何ら実行しようとしなかった。それゆえ、諸君が同行して、彼をカルタゴへ連れて行くように。」フェリクス司教は言った。「神に感謝。」
Tunc designatus est illi ductor Vincentius nomine decurio civitatis Tubyzacensis. Profectus est autem Felix episcopus Carthaginem. Ubi cum venisset, oblatus est legato proconsulis. Cui idem legatus dixit: Quare Scripturas non tradis supervacuas?
PL 8, 681Cそのとき、トゥビュザカの町の市参事会員であるウィンケンティウスという名の者が、彼の案内人として定められた。フェリクス司教はカルタゴへと出発した。彼がそこへ到着すると、総督の代理人のもとへ差し出された。その代理人は彼に言った。「なぜお前は、無用な聖書を引き渡さないのか。」
Felix episcopus dixit: Habeo quidem, sed non do. Scripturae quae a nobis habentur, supervacuae non sunt, nec tradi a nobis ullo modo possunt. Tunc jussit eum legatus in ima carceris mitti.
PL 8, 682Aフェリクス司教は言った。「持ってはいる。だが渡しはしない。我々が持っている聖書は無用なものではなく、我々によっては決して引き渡されえない。」そこで代理人は、彼を牢獄の最奥に投じるよう命じた。
Ubi cum Felix episcopus fuisset ingressus, Dominum Deum suum deprecatus est dicens: Domine Deus, omnium creator et conditor, Domine Jesu Christe, ne me derelinquas, quia propter te et propter testamentum tuum haec patior.
PL 8, 682Aフェリクス司教はそこへ入ると、自分の主なる神に祈って言った。「主なる神よ、万物の創造主にして造り主よ、主イエス・キリストよ、汝、我を見捨てるな。私はこれを、汝のゆえに、そして汝の契約のゆえに耐え忍んでいるのだから。」
Miserere mei, et recipe spiritum meum, et derelinque in hoc saeculo corpus mortale, ut a te, Domine, sicut promittere dignatus es, tecum merear suscipere immortale. In te enim semper, Domine, vivens, numquam adversus me habebit mors potestatem.
PL 8, 682A「我を憐れめ、そして我が霊を受け取り、この世に死すべき肉体を留め置け。主よ、汝が約束することを良しとしたとおり、我が汝と共に不滅なるものを受けるに値する者とならんことを。主よ、我は汝のうちに常に生きるのだから、死が我に対して力を持つことは決してない。」
Post dies autem sedecim, hora noctis quarta, de carcere productus Felix episcopus Anulini proconsulis illico est praesentatus aspectibus. Cui Anulinus proconsul dixit: Quod tibi nomen est? Felix episcopus dixit: Christianus sum.
PL 8, 682B十六日の後、夜の第四刻に、フェリクス司教は牢獄から連れ出され、総督アヌリヌスの面前に直ちに出頭させられた。総督アヌリヌスは彼に言った。「お前の名は何か。」フェリクス司教は言った。「私はキリスト教徒である。」
Anulinus proconsul dixit: Non te de vocabulo quaesivi professionis, sed percunctatus sum quo nomine nuncuperis. Felix episcopus dixit: Sicut tibi jam dixi, hoc nunc et iterum dico, quia Christianus sum et episcopus.
PL 8, 682B総督アヌリヌスは言った。「私はお前に、その身分の呼称について尋ねたのではない。お前が何という名で呼ばれているかを問うたのだ。」フェリクス司教は言った。「すでにあなたに言ったとおり、今もまた重ねて言う。私はキリスト教徒であり、司教である。」
Tunc iratus Anulinus proconsul quod ei nomen suum dicere noluisset, ait illi: Habes Scripturas supervacuas? Felix episcopus dixit: Habeo Scripturas; sed non sunt, ut asseris, supervacuae: quas cognosce a me nequaquam esse tradendas.
PL 8, 682Bそこで総督アヌリヌスは、彼が自分の名を告げようとしなかったことに怒り、彼に言った。「お前は無用な聖書を持っているのか。」フェリクス司教は言った。「私は聖書を持っている。だがそれは、あなたが言うように無用なものではない。それが私によっては決して引き渡されえないことを知るがよい。」
Tunc Anulinus proconsul transmisit eum Romae ad praefectum praetorii. Cumque Felix episcopus ibidem advenisset, et eidem praefecto oblatus fuisset, jussit eum in carcere recipi et majoribus vinculis alligari.
PL 8, 682Bそこで総督アヌリヌスは、彼をローマの近衛長官のもとへ送った。フェリクス司教がそこへ到着し、その長官のもとへ差し出されると、長官は彼を牢獄に収容し、より重い鎖でつなぐよう命じた。
Post dies autem duodecim jussit eum praefectus praetorii post imperatores navigare. Tunc Felix episcopus navem conscendit catenarum duris nexibus colligatus, et fuit in subsanio navis quatuor diebus et quatuor noctibus jacens sub pedibus equorum, panem non comedens, nec aquae quippiam bibens.
PL 8, 682C十二日の後、近衛長官は彼に、皇帝たちの後を追って船で行くよう命じた。フェリクス司教は、鎖の固い縛めにつながれたまま船に乗り込み、船倉〔底本は subsanio。ミーニュの注は、三つの古い写本がこう読み、四つ目は subsannio、ダシェリの版は subsanno と刷るとし、船の最下部を指すとする〕の中で四日四夜、馬たちの足の下に横たわりながら過ごした。パンを食べることも、水を少しも飲むこともなかった。
Jejunus autem venit Nolam. Tunc cognitor ejusdem civitatis venientem Felicem episcopum sibi praesentari constituit vinculis gravioribus innodatum. Cui idem cognitor sic ait: Felix, quomodo huc venisti? Felix episcopus dixit: Quomodo Deus voluit.
PL 8, 683Aそして彼は、断食したまま、ノラに到着した。その町の裁判官は、到着したフェリクス司教を、より重い鎖に縛られたまま自分の前に出頭させるよう取り計らった。その裁判官は彼にこう言った。「フェリクスよ、お前はどのようにしてここまで来たのか。」フェリクス司教は言った。「神が望んだとおりに。」
Cognitor dixit: Si in tua propria civitate vel apud Carthaginem Scripturas deificas tradidisses, ad me huc usque minime advenisses.
PL 8, 683A裁判官は言った。「もしお前が、自分の町において、あるいはカルタゴにおいて、聖書を引き渡していたなら、ここ、私のもとまで来ることは決してなかったであろうに。」
Felix episcopus dixit: Habeo quidem Scripturas divinas; sed, sicut diversis inquirentibus me respondisse non nescis, hoc etiam tibi praesens modo certissime manifesto, quia eas nullo modo trado.
PL 8, 683Aフェリクス司教は言った。「私は確かに神の聖書を持っている。だが、様々な者たちが私を尋問した際に私がどう答えたか、あなたも知らぬわけではあるまい。今この場でも、私はあなたに、それをいかなる仕方によっても引き渡さないと、はっきりと明らかにする。」
Cognitor dixit: Si Scripturas deificas tradere nolueris, capite plecteris. Felix episcopus dixit: Plus paratus sum plecti capite quam libros dominicos sacrilegio tradere. Tunc memoratus cognitor jussit ut sacra imperatorum recitarentur.
PL 8, 683A裁判官は言った。「もしお前が神の聖書を引き渡そうとしないなら、お前は斬首刑に処せられるであろう。」フェリクス司教は言った。「主の書物を冒瀆に引き渡すよりは、むしろ斬首されることの方に、私は用意ができている。」そこで、かの裁判官は、皇帝たちの神聖な勅令が読み上げられるよう命じた。
Cumque a Vincentio scriba quae constituta fuerant legerentur, cognitor dixit: Quoniam iste homo tantum in eadem confessione duravit, secundum praeceptum hunc eumdem Felicem episcopum gladio animadverti constituo.
PL 8, 683B書記ウィンケンティウス〔6.0.18 の市参事会員ウィンケンティウスと同一人物かは本文から決められない〕によって、定められた事柄が読み上げられると、裁判官は言った。「この者は、これほどまでに同じ告白のうちにとどまり続けたのだから、勅令に従い、このフェリクス司教を剣によって処罰することを、私は決定する。」
Felix episcopus elevans oculos ad coelum dixit: « Deus, gratias tibi ago, qui per quinquaginta et sex annos in isto saeculo virginitatem meam in me custodire dignatus es.
PL 8, 683Bフェリクス司教は目を天に上げて言った。「神よ、汝に感謝を捧げる。汝は、この世において五十六年の間、私のうちに私の童貞を守ることを良しとした。」
Domine Deus coeli et terrae, Domini nostri Jesu Christi Pater, propter te et propter legem tuam et pro timore tuo hoc patior, et cervicem meam flecto ad victimam. Accipe spiritum meum de hoc mortali saeculo.
PL 8, 683B「主なる天と地の神よ、我々の主イエス・キリストの父よ、汝のゆえに、汝の律法のゆえに、そして汝への畏れのゆえに、私はこれを耐え忍ぶ。そして私は、我が首を、犠牲として屈める。この死すべき世から、我が霊を受け取れ。」
Solus enim es Deus vivens atque invictus et permanens gloriosus in sempiterna saecula saeculorum.
PL 8, 683B「汝こそ、唯一の生ける神であり、不敗にして、限りなき世々に至るまで栄光のうちにとどまる者である。」
Amen. » Completa hac oratione, ductus a militibus, ibidem, id est, in Nola, decollatus est die octavo decimo kalendas februarii, ibique in Nola corpus ejus positum est, et reliquiae ejus ad almam Carthaginem per religiosos Dei servos et matris Ecclesiae filios perlatae sunt et positae in via quae dicitur Scillitanorum.
PL 8, 683Cアーメン。」この祈りを終えると、彼は兵士たちに連れて行かれ、同じ場所、すなわちノラにおいて、二月のカレンダエの十八日前に斬首された。彼の遺体はそこ、ノラに納められ、彼の遺骨は、敬虔な神の僕たちと母なる教会の子らとによって、慈しみ深きカルタゴへと運ばれ、スキッリ人街道と呼ばれる道に納められた。
In eodem autem venerabili loco multa mirabilia fiunt, et languores universi curantur in nomine Domini nostri Jesu Christi, cui est cum Deo Patre honor et laus et gloria in Spiritu sancto per omnia saecula saeculorum. Amen.
PL 8, 683Cこの同じ尊むべき場所において、多くの奇蹟が起こり、あらゆる病が、我々の主イエス・キリストの名において癒される。彼にこそ、父なる神と共に、聖なる霊のうちにあって、限りなき世々にわたり、誉れと賛美と栄光がある。アーメン。
Monumentum VII, Prooemium
第VII項 冒頭PL 8, 684B聖フェリクス司教殉教者の記録。写本および既刊本による。
Monumentum VII, Caput I
第VII項 第I章PL 8, 686CDiocletiano octies et Maximiano septies consulibus, Augustis, exivit edictum imperatorum et Caesarum, super omnem faciem terrae; et propositum est per colonias et civitates principibus et magistratibus, suo cuique loco, ut libros deificos peterent de manu episcoporum et presbyterorum.
PL 8, 686Cディオクレティアヌスが八度目、マクシミアヌスが七度目の執政官であり、アウグストゥスたちであったとき、皇帝たちとカエサルたちの勅令が全地の面に発せられ、各地の植民市や都市において、それぞれの地の有力者たちや政務官たちに向けて公示された。それは、司教たちと司祭たちの手から聖書を求めよというものであった。
Tunc programma positum est in civitate Tibiurensi, die nonarum juniarum. Tunc Magnilianus (al. Magnellianus) jussit ad se perduci seniores plebis. Eadem die Felix episcopus Carthaginem fuerat profectus.
PL 8, 686Cそこで、その布告はティビウラの町に、六月のノナエの日に掲示された。そのとき、マグニリアヌス(別本ではマグネリアヌス)は、民の長老たちを自分のもとへ連れて来させるよう命じた。同じ日、フェリクス司教はカルタゴへ出向いていた。
Aprum vero presbyterum ad se jussit perduci, et Gyrum (Bar. Cyrum) et Vitalem lectores. Quibus Magnilianus curator dixit: Libros deificos habetis? Aper dixit: Habemus. Magnilianus curator dixit: Date illos igni aduri.
PL 8, 686Dそして司祭アペルと、朗読者ギュルス(バルーズ本ではキュルス)およびウィタリスを、自分のもとへ連れて来させるよう命じた。監督官マグニリアヌスは彼らに言った。「諸君は聖書を持っているのか。」アペルは言った。「持っております。」監督官マグニリアヌスは言った。「それらを火に焼かれるために渡すがよい。」
Tunc Aper: Episcopus noster apud se illos habet. Magnilianus curator dixit: Ubi est? Aper dixit: Nescio. Magnilianus curator dixit: Eritis ergo sub officio, donec Anulino proconsuli rationem reddatis.
PL 8, 686Dそこでアペルは言った。「我々の司教が、それを自分の手元に持っております。」監督官マグニリアヌスは言った。「どこにいるのか。」アペルは言った。「存じません。」監督官マグニリアヌスは言った。「それでは諸君は、総督アヌリヌスに申し開きをするまで、拘束のもとに置かれるであろう。」
Monumentum VII, Caput II
第VII項 第II章PL 8, 687APostera autem die Felix episcopus venit Carthagine Tibiuram. Tunc Magnilianus curator jussit Felicem episcopum ad se perduci per officialem. Cui Magnilianus curator dixit: Felix episcope, da libros vel membranas quascumque habes.
PL 8, 687Aところが翌日、フェリクス司教はカルタゴからティビウラへやって来た。そのとき監督官マグニリアヌスは、官吏を通してフェリクス司教を自分のもとへ連れて来させるよう命じた。監督官マグニリアヌスは彼に言った。「フェリクス司教よ、お前が持っている書物であれ羊皮紙であれ、何であれ渡すがよい。」
Felix episcopus dixit: Habeo, sed non do. Magnilianus curator dixit: Prius est quod imperatores jusserunt, quam quod tu loqueris. Da libros, ut possint igni aduri.
PL 8, 687Aフェリクス司教は言った。「持ってはいる。だが渡しはしない。」監督官マグニリアヌスは言った。「皇帝たちが命じたことの方が、お前が語ることよりも先である。書物を渡せ。それらが火に焼かれうるように。」
Felix episcopus dixit: Melius est me igne aduri, quam Scripturas deificas: quia bonum est, obedire Deo magis quam hominibus. Magnilianus curator dixit: Prius est quod imperatores jusserunt, quam id quod tu loqueris.
PL 8, 687Aフェリクス司教は言った。「私が火によって焼かれる方が、聖書が焼かれるよりもよい。人に従うよりも、神に従う方が善いことだからである。」監督官マグニリアヌスは言った。「皇帝たちが命じたことの方が、お前が語ることよりも先である。」
Felix episcopus dixit: Prius est praeceptum Domini quam hominum. Magnilianus dixit: Recogita tecum.
PL 8, 687Bフェリクス司教は言った。「人の命令よりも、主の命令の方が先である。」マグニリアヌスは言った。「お前自身でよく考えよ。」
Monumentum VII, Caput III
第VII項 第III章PL 8, 687BPost tertium autem diem jussit curator Felicem episcopum ad se perduci, et dixit ei: Recogitasti tecum? Felix episcopus dixit: Quae prius locutus sum, et modo loquor, et ante proconsulem ea sum dicturus.
PL 8, 687B三日目の後、監督官はフェリクス司教を自分のもとへ連れて来させるよう命じ、彼に言った。「お前はよく考えたか。」フェリクス司教は言った。「私が先に語ったことを、今も語っている。そして総督の前でも、それを語るつもりである。」
Magnilianus curator dixit: Ibis ergo ad proconsulem, et ibi rationem reddes. Tunc assignatus est illi Vincentius Celsinus decurio civitatis Tibiurensium.
PL 8, 687B監督官マグニリアヌスは言った。「それでは、お前は総督のもとへ行き、そこで申し開きをすることになろう。」そのとき、ティビウラの町の市参事会員であるウィンケンティウス・ケルシヌスが、彼の案内役として定められた。
Monumentum VII, Caput IV
第VII項 第IV章PL 8, 687BTunc profectus est Felix a Tibiura, octavo kalendas julias ligatus deductus est; ligatum vero jussit in carcerem trudi. Alia autem die productus est Felix episcopus ante lucem: cui dixit proconsul: Quare scripturas supervacuas non reddis?
PL 8, 687Bそこでフェリクスはティビウラを出発した。七月のカレンダエの八日前、彼は縛られて連行された。そして、縛られた彼を牢獄に投じるよう総督は命じた。別の日、フェリクス司教は夜明け前に引き出された。総督は彼に言った。「なぜお前は、無用な聖書を渡さないのか。」
Felix episcopus dixit: Habeo, sed non dabo. Tunc jussit eum alligatum in ima carceris mitti.
PL 8, 687Cフェリクス司教は言った。「持ってはいる。だが渡すまい。」そこで総督は、彼を、縛られたまま牢獄の最奥に投じるよう命じた。
Post sexdecim autem dies Felix episcopus productus est de carcere in vinculis, hora noctis quarta, ad Anulinum proconsulem: cui dixit Anulinus: Quare scripturas supervacuas non reddis? Felix episcopus respondit: Non sum eas daturus.
PL 8, 687C十六日の後、フェリクス司教は、鎖につながれたまま、夜の第四刻に、牢獄から総督アヌリヌスのもとへ引き出された。アヌリヌスは彼に言った。「なぜお前は、無用な聖書を渡さないのか。」フェリクス司教は答えた。「私はそれを渡すつもりはない。」
Tunc jussit illum Anulinus proconsul ad praefectum praetorio mitti, idibus julii. Tunc praefectus jussit eum suo carcere recipi, et majoribus vinculis ligari. Post dies autem novem jussit eum praefectus ad imperatores navigare.
PL 8, 687Cそこで総督アヌリヌスは、七月のイドゥスの日に、彼を近衛長官のもとへ送るよう命じた。長官は彼を自らの牢獄に収容し、より重い鎖でつなぐよう命じた。九日の後、長官は彼に、皇帝たちのもとへ船で行くよう命じた。
Monumentum VII, Caput V
第VII項 第V章PL 8, 687CTunc Felix episcopus ascendit navim cum vinculis magnis, et fuit in capsa navis diebus quatuor. Volutatus sub pedibus equorum panem et aquam non gustavit: jejunus in portum pervenit, et in civitate Agrigento exceptus est a fratribus cum summo honore.
PL 8, 687Cそこでフェリクス司教は、大きな鎖につながれたまま船に乗り込み、船の物入れの中で四日を過ごした。馬たちの足の下で転がされながら、パンも水も口にしなかった。断食したまま港に着くと、アグリゲントゥムの町において、兄弟たちから最高の敬意をもって迎えられた。
Inde venerunt in civitatem nomine Catanam: ibi similiter sunt excepti. Inde Messanam venerunt. Inde Taurominium: ibi similiter sunt excepti. Postea fretum navigarunt in partes Lucaniae civitatem, nomine Rulo.
PL 8, 688Aそこから彼らは、カタナという名の町へ行った。そこでも同じように迎えられた。それからメッサナへ行った。それからタウロメニウムへ。そこでも同じように迎えられた。その後、彼らは海峡を渡り、ルカニア地方のルロという名の町〔底本は Rulo。確かな比定ができない。ミーニュに載るリュイナールの注も、この町の名はイタリアの地誌に見えないとする〕へ向かった。
Inde profecti sunt Venusium, quae est civitas regionis Apuliae. Tunc praefectus jussit Felicem de vinculis eripi, et dixit: Felix, quare scripturas dominicas non das? aut forsitan non habes? Cui respondit: Habeo quidem, sed non do.
PL 8, 688Aそこから彼らは、アプリア地方の町であるウェヌシウムへと出発した。そのとき長官は、フェリクスを鎖から引き出すよう命じ、こう言った。「フェリクスよ、なぜお前は主の聖書を渡さないのか。それとも、もしや持っていないのか。」彼は答えた。「確かに持っている。だが渡さない。」
Praefectus dixit: Felicem gladio interficite. Felix episcopus dixit voce clara: Gratias tibi, Domine, qui me dignatus es liberare.
PL 8, 688A長官は言った。「諸君、フェリクスを剣で殺せ。」フェリクス司教は、はっきりとした声で言った。「主よ、汝に感謝する。汝は、私を解き放つことを良しとした。」
Monumentum VII, Caput VI
第VII項 第VI章PL 8, 688AEt ductus est ad passionis locum (cum etiam ipsa luna in sanguinem conversa est) die tertio kalendas septembris. Felix episcopus elevans oculos in coelum, clara voce dixit: Deus, gratias tibi. Quinquaginta et sex annos habeo in hoc saeculo.
PL 8, 688Aそして彼は、九月のカレンダエの三日前、受難の場所へと連れて行かれた(そのとき、月そのものまでもが血に変わった)。フェリクス司教は目を天に上げ、はっきりとした声で言った。「神よ、汝に感謝する。私はこの世において五十六年を数える。」
Virginitatem custodivi, evangelia servavi, fidem et veritatem praedicavi. Domine Deus coeli et terrae, Jesu Christe, tibi cervicem meam ad victimam flecto, qui permanes in aeternum; cui est claritas et magnificentia in saecula saeculorum. Amen.
PL 8, 688B「私は童貞を守り、福音を守り、信仰と真理を宣べ伝えた。主なる天と地の神よ、イエス・キリストよ、汝に対して、私は我が首を犠牲として屈める。汝は永遠にとどまる者であり、汝にこそ、世々にわたり光輝と壮麗とがある。アーメン。」
Monumentum VIII, Prooemium
第VIII項 冒頭PL 8, 688CIncipiunt confessiones et actus martyrum Saturnini presbyteri, Felicis, Dativi, Ampelii caeterorumque infra scriptorum, qui propter collectas et scripturas dominicas sub Anulino tunc proconsule Africae die pridie idus februarii Carthagine Dominum confessi, diversis locis temporibusque discretis beatissimum sanguinem profuderunt.
PL 8, 688C司祭サトゥルニヌス、フェリクス、ダティウス、アンペリウス、および以下に記される他の者たちの、殉教者としての告白と行状がここに始まる。彼らは集会と主の聖書のゆえに、当時アフリカの総督であったアヌリヌスのもとで、二月のイドゥスの前日、カルタゴにて主を告白し、場所と時とをそれぞれ異にして、いとも祝福された血を流した。
APPENDIX AD ILLA ACTA QUIBUS CONTINETUR ACCUSATIO DONATISTARUM IN MENSURIUM ET CAECILIANUM. De qua Optatus lib. I, § 19 et 20, p. 18 et 19. Vide ibi notam 44.
PL 8, 689Bメンスリウスとカエキリアヌスに対するドナトゥス派の告発を収めたあの記録への付録。これについてはオプタトゥス第1巻第19節・第20節、18–19頁を見よ。同所の注44を見よ。
Monumentum VIII, Caput I
第VIII項 第I章PL 8, 689BQui religionis sanctissimae fide exultat et gloriatur in Christo, quique dominica veritate gaudet, errore damnato, ut Ecclesiam catholicam teneat, sanctamque communionem a profana discernat, acta martyrum legat, quae necessario in archivo memoriae conscripta sunt, ne saeculis transeuntibus obsolesceret gloria martyrum et damnatio traditorum.
PL 8, 689Bいとも聖なる宗教への信仰によって喜び躍り、キリストにあって誇る者、また主の真理を喜びとし、誤りを断罪して公同の教会を保ち、聖なる交わりを俗なるものから見分ける者は、殉教者たちの記録を読むがよい。それは、時代が移ろう中で殉教者たちの栄光と引き渡し者たちの断罪とが色褪せることのないよう、必ず記憶の文書庫に書き留められたものである。
Aggredior itaque coelestes pugnas novaque certamina gesta per fortissimos milites Christi, bellatores invictos, martyres gloriosos, aggredior, inquam, ex actis publicis scribere, non tam ingenio praeditus, quam civili quo illis sum amore conjunctus, consultu quidem hoc faciens, duplici scilicet modo, ut et imitatoribus eorum ad martyrium animos praeparemus, et quos vivere in perpetuum atque cum Domino Christo regnare confidimus, etiam confessionis ipsorum pugnas atque victorias, cum in litteris digerimus, aeternae memoriae conferamus.
PL 8, 689Cそこで私は、キリストの最も勇敢な兵士たち、不敗の戦士たち、栄光ある殉教者たちによって戦われた天上の戦いと新たな闘いとを、公の記録に基づいて書き記すことに取りかかる。そう、取りかかるのである。才能に恵まれているからというよりも、彼らと結ばれた市民としての愛のゆえに、思慮をもってこれを行う。それは二重の意味においてである。すなわち、彼らに倣う者たちの心を殉教へと備えさせるためであり、また、永遠に生き、主キリストと共に統治すると我々が確信する者たちについて、その告白の戦いと勝利とをも文書に整理して記すことで、永遠の記憶に委ねるためである。
Sed non invenio, fratres dilectissimi, quibus utar exordiis, quove principio laudis aggrediar sanctissimorum martyrum felicissimam confessionem.
PL 8, 690Aしかし、いとも愛する兄弟たちよ、いかなる書き出しを用いるべきか、いとも聖なる殉教者たちのこの上なく幸いな告白の賛美をいかなる端緒から始めるべきか、私には見出せない。
Magnis enim rebus magnisque virtutibus rapior; et quidquid est quod in ipsis aspicio, hoc totum divinum atque coeleste admiror, in devotione fidem, in vita sanctitatem, in confessione constantiam, in passione victoriam.
PL 8, 690A大いなる事柄と大いなる力とに私は心を奪われる。彼らのうちに見るものすべてを、私は神的にして天上のものとして驚嘆する。すなわち、献身における信仰、生における聖性、告白における不動の心、受難における勝利である。
Quae res quanto solae in suis virtutibus fulgent, tanto sunt omnes in singulis martyribus clariores.
PL 8, 690Aこれらのものは、それぞれ単独でもその力において輝いているが、その輝きが大きければ大きいほど、一人ひとりの殉教者のうちにすべてが揃うとき、いっそう明らかに輝くのである。
Placet igitur in principio causam ipsius belli tractare totiusque mundi discrimen necessario breviter omni celeritate discurrere; ut agnita veritate, et praemia Martyrum et poenas quis noverit traditorum.
PL 8, 690Aそこでまず初めに、この戦いそのものの原因を論じ、全世界にかかわる危機を、必要な限り手短に、できる限り速やかに通観することとしたい。それは、真理が知られたのち、殉教者たちの褒賞と引き渡し者たちの刑罰とを人が知るためである。
Monumentum VIII, Caput II
第VIII項 第II章PL 8, 690ATemporibus namque Diocletiani et Maximiani bellum diabolus Christianis indixit isto modo ut sacrosancta Domini testamenta Scripturasque divinas ad exurendum peteret, basilicas dominicas subverteret, et ritus sacros coetusque sanctissimos celebrari Domino prohiberet.
PL 8, 690Aすなわちディオクレティアヌスとマクシミアヌスの治世に、悪魔はキリスト教徒に対しこのようなしかたで戦いを挑んだ。すなわち、主のいとも神聖な聖約の書と神の聖書とを焼くために求め、主の聖堂を覆し、主に捧げる聖なる儀式といとも聖なる集会とが行われることを禁じたのである。
Sed non tulit exercitus Domini Dei immane praeceptum, sacrilegamque jussionem perhorruit; et mox fidei arma corripuit, descendit in praelium, non tam contra homines quam contra diabolum pugnaturus.
PL 8, 690Aしかし主なる神の軍勢はこの凄まじい命令に耐えず、この瀆聖的な下命を忌み嫌った。そしてただちに信仰の武具を取り、戦いへと下った。人間に対してというよりも、むしろ悪魔に対して戦うためである。
Et quamvis tradendo gentilibus Scripturas dominicas atque testamenta divina profanis ignibus comburenda, a fidei cardine cecidere nonnulli, conservando tamen eas, et pro ipsis libenter suum sanguinem effundendo, fortiter fecere quamplurimi, quique pleni Deo, devicto atque prostrato diabolo, victricem palmam in passione gestantes, sententiam in traditores atque in eorum consortes, qua illos ab Ecclesiae communione rejecerant, cuncti martyres proprio sanguine consignabant.
PL 8, 690Aそして、主の聖書と神の聖約の書とを異教徒に引き渡し、俗なる火で焼かせることによって、信仰の要から転落した者も幾人かいたが、それらを守り抜き、それらのために喜んで自らの血を流すことによって、勇敢にふるまった者は極めて多かった。神に満たされ、悪魔を打ち負かし打ち倒して、受難において勝利の棕櫚を掲げたこれらの殉教者は皆、引き渡し者たちとその仲間たちに対する判決、すなわちそれによって彼らをすでに教会の交わりから退けていた判決を、自らの血をもって証印していったのである。
Fas enim non fuerat ut in Ecclesia Dei simul essent martyres et traditores. Advolabant igitur undique versum ad certaminis campum immensa agmina confessorum: et ubi quisque hostem repererat, castra illic dominica collocabat.
PL 8, 690Cなぜなら、神の教会において殉教者たちと引き渡し者たちとが共に存在することは許されないことだったからである。それゆえ、告白者たちの計り知れない軍勢が、あらゆる方角から闘いの野へと飛び集まってきた。そして各人が敵を見出したところに、主の陣営をそこに据えたのである。
Namque in civitate Alutinensi in domo Occani Felicis, cum bellica caneret tuba, dominica signa gloriosi martyres erexerunt; ubique celebrantes ex more dominica sacramenta, a coloniae magistratibus atque ab ipso stationario milite apprehenduntur, Saturninus presbyter cum filiis quatuor, id est, Saturnino juniore et Felice lectoribus, Maria sanctimoniali, Hilarione infante, itemque Dativus, qui et senator, Felix, alius Felix, Emeritus, Ampelius, Rogatianus, Quintus, Maximianus, Thelica, Rogatianus, Rogatus, Januarius, Cassianus, Victorianus, Vincentius, Caecilianus, Restituta, Prima, Eva, Rogatianus, Guinalius, Rogatus, Pomponia, Secunda, Januaria, Saturnina, Martinus, Elautus, Felix, Margareta major, Honorata, Regiola, Victorianus, Pelusius, Faustus, Dacianus, Matrona, Caecilia, Victoria, Herectina, secunda Matrona, Januaria.
PL 8, 690Cすなわちアビティナ〔底本は Alutinensi。ミーニュの注は、ヘンスケニウスの版が二つの古い写本から Abitinensi と刷るとし、編者自身は古い読みを残したと述べる。アビティナと読む〕の町、オッカヌス・フェリクスの家において、戦いのラッパが鳴り響く中、栄光ある殉教者たちは主の旗印を掲げた。そこで慣例に従い主の秘跡を執り行っていたところを、彼らは植民市の政務官たちと、駐屯の兵士自身とによって捕らえられた。すなわち司祭サトゥルニヌスとその四人の子ら、すなわち朗読者である小サトゥルニヌスとフェリクス、修道女マリア、幼子ヒラリオン、また元老院議員でもあるダティウス、フェリクス、もう一人のフェリクス、エメリトゥス、アンペリウス、ロガティアヌス、クィントゥス、マクシミアヌス、テリカ、ロガティアヌス、ロガトゥス、ヤヌアリウス、カッシアヌス、ウィクトリアヌス、ウィンケンティウス、カエキリアヌス、レスティトゥタ、プリマ、エウァ、ロガティアヌス、グイナリウス、ロガトゥス、ポンポニア、セクンダ、ヤヌアリア、サトゥルニナ、マルティヌス、エラウトゥス、フェリクス、大マルガレタ、ホノラタ、レギオラ、ウィクトリアヌス、ペルシウス、ファウストゥス、ダキアヌス、マトロナ、カエキリア、ウィクトリア、ヘレクティナ、第二のマトロナ、ヤヌアリアである。
Monumentum VIII, Caput III
第VIII項 第III章PL 8, 691BQui apprehensi producebantur alacres ad forum. Adhuc in primum certaminis campum prior Dativus ibat, quem sancti parentes candidum senatorem coelesti curiae genuerunt.
PL 8, 691B捕らえられた彼らは、勇み立って広場へと引き出された。闘いの最初の野へと、まずダティウスが進んでいった。聖なる両親が彼を、天の元老院にふさわしい清き元老院議員として生んだ人である。
Ibat etiam presbyter Saturninus numerosa vallatus propagine liberorum: cujus partus partem sibi sociam martyrio destinavit, partem sui nominis pignus Ecclesiae relinquebat.
PL 8, 691B司祭サトゥルニヌスもまた、多くの子らに囲まれて進んでいった。彼の子らのうち、ある者は殉教における自らの仲間として定め、ある者は自らの名の形見として教会に残した。
Hos agmen dominicum sequebatur, in quo fulgebat coelestium splendor armorum, scutum fidei, lorica justitiae, salvationis galea, et gladius bifrons sermo Dei: quorum praesidio fulti, spem victoriae fratribus promittebant.
PL 8, 691B彼らに主の軍勢が続いた。その中には天上の武具の輝きが光っていた。すなわち信仰の盾、正義の胸当て、救いの兜、そして両刃の剣である神の言葉である。彼らはこれらの守りに支えられて、兄弟たちに勝利の希望を約束していた。
Sed jam ad supradictae civitatis pervenerunt forum. Ibi primum congressi, confessionis palmam magistratus elogio sustulerunt.
PL 8, 691Bしかし今や彼らは、前述の町の広場に到着した。そこで最初に相まみえ、政務官の罪状書きにおいて告白の棕櫚を勝ち取った。
In isto namque foro jam pro scripturis dominicis dimicaverat coelum, cum Fundanus civitatis quondam episcopus scripturas dominicas traderet exurendas: quas cum magistratus sacrilegus igni apponeret, subito imber sereno coelo diffunditur, ignis scripturis sanctis admotus extinguitur, grandines adhibentur, omnisque ipsa regio pro scripturis dominicis, elementis furentibus, devastabatur.
PL 8, 691Bなぜなら、この広場においてはすでに、主の聖書のために天そのものが戦っていたからである。かつてこの町の司教であったフンダヌスが、主の聖書を焼くために引き渡したときのことである。瀆聖的な政務官がそれを火にかけると、晴れわたった空から突如として雨が降り注ぎ、聖書にあてられた火は消え、雹が降り、荒れ狂う諸元素によって、主の聖書のゆえに、この地方全体が荒らされたのである。
De hac igitur civitate martyres Christi exoptata prima vincula susceperunt; directique ad Carthaginem, alacres ac laeti per totum iter hymnos Domino canticaque psallebant.
PL 8, 691Cそこでキリストの殉教者たちはこの町から、待ち望んだ最初の枷を受けた。そしてカルタゴへと送られ、道中ずっと、勇み喜びながら主への賛歌と詩篇を歌っていた。
Qui cum ad officium Anulini tunc proconsulis pervenirent, starentque in acie constanter ac fortiter, saevientis impetus diaboli dominica constantia retundebant.
PL 8, 691C彼らは当時の総督アヌリヌスの官房に到着すると、陣列の中に堅く力強く立ち、猛り狂う悪魔の攻撃を、主にある不動の心によって打ち返していた。
Sed cum non contra omnes simul milites Christi diabolica rabies praevaleret, singulos in certamina postulavit.
PL 8, 691Cしかし悪魔の狂暴さは、キリストの兵士たち全員に対して同時には打ち勝つことができなかったので、一人ひとりを闘いへと呼び出した。
Quorum certaminum pugnas non tam meis exequar quam martyrum dictis; ut et saevientis hostis audacia in tormentis atque in ipsa sacrilega invectione noscatur, et Christi Domini praepotentis virtus in tolerantia martyrum atque in ipsa confessione laudetur.
PL 8, 691Dこれらの闘いの戦いを、私はむしろ自分の言葉によってではなく、殉教者たち自身の言葉によって辿ることにする。それは、猛り狂う敵の大胆さが、拷問とその瀆聖的な罵りとのうちに知られ、また、いとも力ある主キリストの力が、殉教者たちの忍耐とその告白そのもののうちに讃えられるためである。
Monumentum VIII, Caput IV
第VIII項 第IV章PL 8, 691DCum igitur ab officio proconsuli offerrentur, suggerereturque quod a magistratibus Alutinensium transmissi essent Christiani qui contra interdictum Imperatorum et Caesarum collectam dominicam celebrassent, primum proconsul Dativum interrogat cujus esset conditionis et utrum collectam fecisset: qui cum se christianum et in collecta fuisse profiteretur, auctor ab ipso collectionis sanctissimae postulatur, statimque jubetur officium eumdem in equuleum sublevare extensumque ungulis praeparare.
PL 8, 691Dこうして官房から総督のもとへ引き出され、皇帝と副帝の禁令に反して主の集会を行ったキリスト教徒たちが、アビティナの政務官たちから送られてきた旨が上申されると、総督はまずダティウスに、その身分は何か、また集会を行ったかどうかを尋問した。彼が自分はキリスト教徒であり集会にいたことを告白すると、そのいとも聖なる集会の主導者は誰かと彼に問われ、ただちに官吏に命じて、彼を拷問台に引き上げ、伸ばして鉤爪で責める用意をさせた。
Sed cum carnifices jussa crudelia atroci velocitate complerent, starentque saevientes in dictis, et denudatis ad vulnera martyris lateribus, erectis ungulis imminerent, subito sese per medium Thelica fortissimus martyr tormentis subjecit et clamavit, Quia christiani sumus nos, Nos, inquit, collegimus.
PL 8, 692Aそして処刑人たちが残忍な命令を凄まじい速さで果たし、猛り狂って言葉のままに立ちはだかり、殉教者の脇腹を傷のために裸にし、鉤爪を振り上げて迫ったとき、いとも勇敢な殉教者テリカが不意に人々の間から進み出て自ら拷問の身を差し出し、叫んで言った。「我々はキリスト教徒であるから、我々が集まったのだ。」
Statimque proconsulis furor exarsit, et ingemiscens, spiritali gladio graviter vulneratus, martyrem Christi gravissimis ictibus tutudit, in equuleum suspensum extendit, ungulis perstridentibus laniavit.
PL 8, 692Aするとただちに総督の怒りが燃え上がった。彼はうめきつつ、霊の剣によって深く傷つけられ、キリストの殉教者をいとも激しい打撃で打ちすえ、拷問台に吊り上げて引き伸ばし、きしむ鉤爪で切り裂いた。
At contra gloriosissimus Thelica martyr media de ipsa carnificum rabie hujusmodi preces Domino cum gratiarum actione effundebat: Deo gratias. In nomine tuo, Christe Dei Filius, libera servos tuos.
PL 8, 692Bこれに対していとも栄光ある殉教者テリカは、まさに処刑人たちの狂暴の只中にあって、このような祈りを感謝とともに主に捧げた。「神に感謝。汝の名において、神の子キリストよ、汝の僕たちを解き放て。」
Talia precanti proconsul, Quis est, inquit, auctor tecum congregationis vestrae? Qui crudelius saevienti carnifici clara voce respondit: Saturninus presbyter et omnes. O martyrem primatum omnibus dantem.
PL 8, 692Bこのように祈る彼に総督は言った。「諸君の集会の、お前と共にいた主導者は誰か。」彼は、いっそう残忍に猛り狂う処刑人に、はっきりした声で答えた。「司祭サトゥルニヌスと、すべての者たちだ。」おお、すべての者に首位を分け与える殉教者よ。
Non enim presbyterum fratribus praetulit, sed presbytero fratres confessionis consortio copulavit.
PL 8, 692Bなぜなら彼は司祭を兄弟たちより上に置いたのではなく、司祭に兄弟たちを告白の仲間として結びつけたからである。
Quaerente igitur proconsule Saturninum, ostendit non quod illum prodiderit, quem secum adversus diabolum pariter dimicare cernebat, sed ut illi panderet integre se celebrasse collectam, quando cum ipsis etiam presbyter fuerat.
PL 8, 692Bそこで総督がサトゥルニヌスについて尋ねたとき、彼がサトゥルニヌスを名指したのは、悪魔に対して自分と共に等しく戦っていると見なしていたその人を裏切ったからではなく、司祭も彼らと共にいたのだから、自分が集会を欠けるところなく正しく執り行ったことを総督に明らかにするためであった。
Manabat igitur cum voce sanguis Dominum deprecantis, et praeceptorum Evangelii memor, inimicis suis veniam martyr in ipsa corporis sui laniamenta poscebat. Inter ipsos namque vulnerum gravissimos cruciatus, tortores pariter et proconsulem his vocibus exprobrabat.
PL 8, 692Cこうして主に祈るその声とともに血が流れ出ていた。そして福音の教えを心に留め、殉教者は自らの体が引き裂かれるまさにそのさなかに、自分の敵たちのために赦しを求めていた。そして、まさにその傷のいとも激しい苦痛の最中に、拷問人たちと総督とを等しく次のような言葉で責め立てた。
Injuste facitis, infelices, contra Deum facitis. Deus altissime, noli illis consentire ad haec peccata. Peccatis, infelices, adversus Deum facitis. Custodimus praecepta Dei altissimi. Injuste agitis, infelices; innocentes laniatis.
PL 8, 692C「不当なことをしている、哀れな者たちよ、諸君は神に逆らって行っている。いと高き神よ、彼らがこの罪を犯すことに同意するな。罪を犯している、哀れな者たちよ、諸君は神に逆らって行っている。我々はいと高き神の戒めを守っている。不当な行いをしている、哀れな者たちよ。諸君は無実の者たちを引き裂いている。」
Non sumus homicidae, non fraudem fecimus. Deus, miserere. Gratias tibi ago. Pro nomine tuo, Domine, da sufferentiam. Libera servos tuos de captivitate hujus saeculi. Gratias tibi ago, nec sufficio tibi gratias agere.
PL 8, 692C「我々は殺人者ではない、欺きを働いてもいない。神よ、憐れめ。汝に感謝する。汝の名のゆえに、主よ、忍耐を与えよ。汝の僕たちをこの世の虜囚から解き放て。汝に感謝する、汝に感謝しても感謝しきれぬ。」
Et cum ictibus ungularum concussa fortius latera sulcarentur, profluensque sanguinis unda violentis tractibus emanaret, proconsulem sibi dicentem audivit: Incipies sentire quae vos pati oporteat. Et adjecit: Ad gloriam. Gratias ago Deo regnorum.
PL 8, 692Dそして鉤爪の打撃によって脇腹が激しく揺さぶられ溝を刻まれ、血の波が激しい引き裂きとともに流れ出るとき、彼は総督が自分に言うのを聞いた。「諸君が受けねばならぬことを、お前は感じ始めるだろう。」彼はこう付け加えた。「栄光のために。もろもろの王国の神に感謝する。」
Apparet regnum aeternum, regnum incorruptum. Domine Jesu Christe, Christiani sumus, tibi servimus; tu es spes nostra, tu es spes Christianorum. Deus sanctissime, Deus altissime, Deus omnipotens, tibi laudes pro nomine tuo agimus.
PL 8, 692D「永遠の王国が現れる、朽ちることなき王国が。主イエス・キリストよ、我々はキリスト教徒であり、汝に仕える。汝は我々の希望、汝はキリスト教徒たちの希望である。いと聖なる神よ、いと高き神よ、全能の神よ、汝の名のゆえに、汝に賛美を捧げる。」
Cui talia oranti cum a diabolo per judicem diceretur, custodire te oportuit jussionem Imperatorum et Caesarum, defatigato jam corpore, forti atque constanti sermone victor animo proclamavit: Non curo nisi legem Dei, quam didici.
PL 8, 693Aこのように祈る彼に、悪魔が裁判官を通して、「お前は皇帝と副帝の命令を守るべきであった」と言うと、すでに疲れ果てた体でありながら、彼は力強く不動の言葉で、勝利の心をもって宣言した。「私は自分が学んだ神の律法のほかは意に介さない。」
Ipsam custodio, pro ipsa moriar, in ipsa consumor, praeter quam non est aliud. Talibus itaque dictis gloriosissimi martyris in suis tormentis magis ipse Anulinus torquebatur: cujus tandem rabies ferocitate saginata, postea reclusum in carcere, passione condignum martyrem destinavit.
PL 8, 693A「私はこの律法を守る、この律法のために死ぬ、この律法のうちに費え尽きる。これをおいてほかに何もない。」こうしていとも栄光ある殉教者がこのように語ると、アヌリヌス自身のほうが、殉教者の拷問のうちにいっそう苛まれた。ついにその狂暴は残忍さに飽き足りると、彼をのちに牢獄に閉じ込め、その受難にふさわしい殉教者として留め置いた。
Monumentum VIII, Caput V
第VIII項 第V章PL 8, 693APost hunc Dativus a Domino in certamine erigitur, qui Thelicae ad fortissimum praelium de proximo conjunctus est: qui cum pendendo in equuleo extensus, se voce saepius repetita christianum esse et collectam fecisse fortiter proclamaret, emersit sanctissimae Victoriae martyris frater, vir sane togatus, sed a religionis christianae sanctissimo cultu ipsis temporibus alienus; qui suspensum in equuleo martyrem profanis vocibus hactenus arguebat: Hic est, ait, Domine, qui per absentiam patris nostri, nobis hic studentibus, sororem nostram Victoriam seducens, hinc de splendidissima Carthaginis civitate una cum Secunda et Restituta ad Alutinensem coloniam secum usque perduxit, quique numquam domum nostram ingressus est nisi tunc quando quibusdam persuasionibus puellares animos illiciebat.
PL 8, 693A彼の後、ダティウスが主によって闘いへと立たされた。彼はテリカと共に、すぐそばでいとも勇壮な戦いに結ばれていた。彼が拷問台に吊るされ伸ばされながら、自分はキリスト教徒であり集会を行ったと、繰り返し声を上げて力強く宣言していると、いと聖なる殉教者ウィクトリアの兄が進み出た。確かに弁護士ではあったが、当時はキリスト教のいと聖なる崇敬からは縁遠い者であった。彼は拷問台に吊るされた殉教者を、俗なる言葉でこう責め立てた。「閣下、これがその男です。我々の父の不在に乗じ、我々がここで学んでいる間に、我々の妹ウィクトリアを誘惑し、いとも華麗なカルタゴの町からセクンダとレスティトゥタとともに、アビティナの植民市へとこの男自ら連れ去った者です。そして、娘たちの心をある種の説得によって惑わすとき以外、我々の家に足を踏み入れたことは一度もありません。」
Sed non tulit Victoria clarissima martyr Domini collegam et commartyrem suum falso appeti Senatorem, statimque christiana libertate prorumpens, Nullius, inquit, persuasione profecta sum, nec cum ipso ad Alutinensem coloniam veni. Hoc possum per cives probare.
PL 8, 693Cしかし、いと輝かしい主の殉教者ウィクトリアは、自らの仲間にして共に殉教する者である元老院議員が偽りの訴えを受けることに耐えられず、ただちにキリスト教徒としての率直さをもって進み出て言った。「私は誰の説得によって出発したのでもなく、この人とともにアビティナの植民市へ来たのでもない。これは町の人々によって証明できる。」
Omnia mea sponte atque voluntate perfeci. Nam et in collecta fui, et dominicum cum fratribus celebravi, quia christiana sum. Tunc impudens advocatus maledicta exaggerabat in martyrem. Et contra martyr gloriosus de equuleo cuncta vera responsione solvebat.
PL 8, 693C「私はすべてを自分の意志と望みによって行った。集会にもいたし、兄弟たちと共に主の集いを行った。私はキリスト教徒だからだ。」そのとき恥知らずな弁護人は殉教者に対する罵りを募らせた。これに対して栄光ある殉教者は、拷問台の上から、真実の答えをもってすべてに応じていた。
Monumentum VIII, Caput VI
第VIII項 第VI章PL 8, 693CInter haec Anulinus ardescens, premi ungulas in martyrem jubet. Statim carnifices nuda praeparataque ictibus latera cruentis vulneribus invenerunt.
PL 8, 693Cこうしている間にアヌリヌスは怒りに燃え、殉教者に鉤爪を押しつけるよう命じた。処刑人たちはただちに、打撃に備えて裸にされた脇腹が、すでに血まみれの傷を負っているのを見出した。
Advolabant truces in manus jussis velocibus, secretaque pectoris, diruptis cutibus visceribusque divulsis, nefandis aspectibus profanorum annixa crudelitate pandebant.
PL 8, 693D荒々しい者たちは速やかな命令のままに手を振るい、皮膚を引き裂き内臓を露わにし、胸の奥深くの秘めた部分を、俗人たちの忌まわしい眼差しの前に、力を込めた残忍さでさらけ出していった。
Inter haec martyris mens immobilis; et licet membra rumpantur, divellantur viscera, latera dissipentur, animus tamen martyris integer inconcussusque perdurat.
PL 8, 693Dその間、殉教者の心は揺るがなかった。手足が砕かれ、内臓が引き裂かれ、脇腹が裂かれようとも、殉教者の魂はなお損なわれることなく、揺るぎなく持ちこたえていた。
Denique dignitatis suae memor Dativus, qui et Senator, tali voce preces Domino sub carnifice rabiente fundebat: O Christe Domine, non confundar. His dictis, beatissimus martyr quod a Domino poposcerat, tam facile meruit quam breviter postulavit.
PL 8, 693Dついに、元老院議員でもあるダティウスは、自らの品位を心に留め、猛り狂う処刑人のもとで、このような声で主に祈りを捧げた。「おお主キリストよ、私が辱められることのないように。」このように言うと、いとも幸いな殉教者は、主に求めたことを、短く求めたのと同じほどたやすく得た。
Denique mox proconsul mente concussa, lingua volente parcere prosilivit. Cessavere carnifices. Fas enim non erat martyrem Christi in commartyris suae Victoriae causa torqueri.
PL 8, 694Aそこでまもなく総督は心を揺さぶられ、赦そうとする言葉がその口からほとばしり出た。処刑人たちは手を止めた。なぜなら、キリストの殉教者が、共に殉教するウィクトリアの件で拷問されることは許されなかったからである。
Namque cum contra eum etiam Pompeianus suspicionis indignae saevus aecusator accederet, calumniosamque conjungeret actionem, despectus a martyre est et percussus. Quid agis hoc in loco, diabole? Quid contra martyres Christi adhuc usque conaris?
PL 8, 694Aというのも、彼に対してさらにポンペイアヌスが、不当な疑いを掲げる過酷な告発者として進み出て、讒訴を重ねてきたが、殉教者によって侮られ、打ちのめされたのである。悪魔よ、この場でお前は何をしているのか。キリストの殉教者たちに対して、今なおお前は何を企てようというのか。
A Senatore Domini ac martyre et potestas simul et forensis rabies superata est. Sed clarissimus martyr etiam pro Christo tortus, cum interrogatus utrum in collecta fuisset, profiteretur constanter et diceret cum collecta fuisset se supervenisse et dominicum cum fratribus congrua religionis devotione celebrasse auctoremque ejusdem collectionis sanctissimae unum fuisse, in sese rursus proconsulem acrius excitavit; cujus recrudescente saevitia, geminata martyris dignitas iterato ungulis sulcantibus exaratur.
PL 8, 694A主の元老院議員にして殉教者であるこの人物によって、権力と法廷の狂暴とが同時に打ち負かされた。しかし、いと輝かしい殉教者はキリストのためになお拷問を受け、集会にいたかどうかを尋問されると、確固として告白し、集会が行われているところに自分が来合わせたこと、兄弟たちと共に相応しい信仰の献身をもって主の集いを執り行ったこと、そしてそのいとも聖なる集会の主導者はただ一人であったことを述べたので、彼は再び総督をいっそう激しく怒らせた。総督の残忍さは新たに燃え上がり、殉教者の二重の品位は、再び鉤爪によって溝を刻まれ抉られた。
At martyr ad vulnerum cruciatus saevissimos pristinam suam repetens orationem, Rogo, ait, Christe, non confundar. Quid feci? Saturninus est presbyter noster.
PL 8, 694Bしかし殉教者は、傷のいとも激しい苦痛の中で、先ほどの祈りを繰り返して言った。「キリストよ、願う、私が辱められることのないように。私が何をしたというのか。サトゥルニヌスは我々の司祭である。」
Monumentum VIII, Caput VII
第VIII項 第VII章PL 8, 694BHujus cum latera, duri trucisque carnificis magistra crudelitate monstrante, aduncis ungulis raderentur, Saturninus presbyter ad praelium postulatur: qui coelestis regni contemplatione considerans parva admodum ac levia suos commartyres sustinere, congredi etiam ipse taliter coepit.
PL 8, 694B彼の脇腹が、冷酷で獰猛な処刑人の見せつける残忍さの命ずるままに、曲がった鉤爪で掻きむしられているとき、司祭サトゥルニヌスが闘いへと呼び出された。彼は天の王国を観想しつつ、共に殉教する者たちが耐えているのはごくわずかで軽いものにすぎないと見なし、自らも同じように闘いへと臨み始めた。
Nam dicente proconsule, Tu contra jussionem imperatorum et Caesarum fecisti, ut hos omnes colligeres, respondit presbyter Saturninus, Domini Spiritu suggerente securus: Dominicum celebravimus. Proconsul ait: Quare? Respondit: Quia non potest intermitti dominicum.
PL 8, 694B総督が「お前は皇帝と副帝の命令に反して、この者たち全員を集めた」と言うと、司祭サトゥルニヌスは主の霊に促されて確信をもって答えた。「我々は主の集いを行った。」総督は言った。「なぜか。」彼は答えた。「主の集いは絶やすことができないからだ。」
Qui mox ut haec dixit, contra Dativum statim jubet aptari. Spectabat interea Dativus laniamenta corporis sui potiusquam dolebat, et cujus ad Dominum mens animusque pendebat, nihil dolorem corporis aestimabat; sed tantum Dominum precabatur dicens: Subveni, rogo, Christe, habe pietatem, serva animam meam, custodi spiritum meum, non confundar.
PL 8, 694C彼がこう言うが早いか、総督はただちにダティウスに対して用意をさせるよう命じた。その間ダティウスは、自らの体が引き裂かれるのを苦しむというよりはむしろ見つめており、その心と魂とは主のもとに懸かっていたので、体の痛みを何とも思わなかった。ただ主にのみ祈って言った。「助けよ、キリストよ、願う、慈しみを持て、私の魂を守れ、私の霊を守れ、私が辱められることのないように。」
Rogo, Christe, da sufferentiam. Cui cum a proconsule diceretur, Ex hac splendidissima civitate magis debueras alios ad bonam mentem vocare, et non contra praecepta imperatorum et Caesarum facere, fortius atque constantius acclamabat: Christianus sum.
PL 8, 694C「キリストよ、願う、忍耐を与えよ。」総督が彼に「このいとも華麗な町の出であるお前は、むしろ他の者たちを良識へと呼び戻すべきであって、皇帝と副帝の命令に反することをすべきではなかった」と言うと、彼はいっそう力強く不動の声で叫んだ。「私はキリスト教徒である。」
Qua voce diabolus superatus, Parce, inquit. Simulque illum in carcerem tradens, passioni condignae martyrem reservavit.
PL 8, 694Dこの言葉によって悪魔は打ち負かされ、「やめよ」と言った。そして彼を牢獄に引き渡すと同時に、殉教者をふさわしい受難のために取っておいた。
Monumentum VIII, Caput VIII
第VIII項 第VIII章PL 8, 694DAt vero presbyter Saturninus recenti martyrum sanguine delibutus, cum penderet in equuleo, admonebatur in eorum fide persistere in quorum cruore perstabat.
PL 8, 694Dさて司祭サトゥルニヌスは、殉教者たちの生々しい血にまみれながら、拷問台に吊るされたとき、自分がその血のうちに立ち続けている者たちの信仰に、なお踏みとどまるよう促されていた。
Hic cum interrogaretur utrum auctor ipse esset et omnes ipse adunasset, et diceret; Etiam, ego praesens in collecta fui, Emeritus lector ad certamen exiliens, congrediente presbytero: Ego sum auctor, inquit, in cujus domo collecta facta fuit.
PL 8, 694D自分が主導者であったのか、自分がすべての者を集めたのかと尋問され、「その通りだ、私は集会に居合わせた」と言ったとき、朗読者エメリトゥスが闘いへと躍り出て、司祭が相対しているところへ進み出て言った。「集会は私の家で行われた。この私こそが主導者だ。」
At proconsul qui jam totiens victus fuerat, impetus Emeriti perhorrebat; et tamen in presbyterum versus, Quare contra praeceptum, inquit, faciebas, Saturnine? Cui Saturninus: Intermitti dominicum non potest, ait. Lex sic jubet.
PL 8, 695Aすでに幾度となく打ち負かされていた総督は、エメリトゥスの勢いに慄いた。それでも司祭のほうへ向き直り、「サトゥルニヌスよ、なぜ命令に反することをしていたのか」と言った。サトゥルニヌスは彼に言った。「主の集いは絶やすことができない。律法がそう命じている。」
Tunc proconsul: Non tamen debuisti prohibita contemnere, sed observare potius, et non rem facere contra praeceptum imperatorum. Et meditata jamdiu in martyribus voce, terrorem suae irae commovit; cui non pigro paretur obsequio.
PL 8, 695Aそのとき総督は言った。「それでもお前は禁じられたことを軽んじるべきではなく、むしろそれを守り、皇帝の命令に反することを行うべきではなかった。」そして殉教者たちに対して久しく用いてきた声で、自らの怒りの恐ろしさを引き起こした。それに対しては怠りなき服従がなされた。
Nam carnifices in senile corpus presbyteri ruunt, et grassante rabie, rupta nervorum connexione, discerpunt.
PL 8, 695A処刑人たちは司祭の老いた体に襲いかかり、狂暴さを募らせながら、腱の結合を断ち切り、引き裂いた。
Ingemiscenda supplicia et novi generis in sacerdotem Dei exquisita tormenta videres, quasi in pabulo vulnerum famis rabie saevire carnifices, apertisque visceribus, ad horrorem videntium inter ruborem sanguinis, ossa nudata pallere, et nec inter moras torquentium, exclusam animam corpus supplicio pendente deserere.
PL 8, 695A嘆かわしい刑罰と、神の司祭に対する新たな種類の、念入りに考え出された拷問とを、そこに見ることができただろう。処刑人たちは、まるで傷という餌食に飢えの狂暴さをぶつけるかのように猛り狂い、内臓が開かれて、見る者を戦慄させる血の赤さの中に、剥き出しの骨が青白く見えていた。それでも、拷問する者たちの手が休む間にも、締め出されかけた魂は、刑罰に吊るされたままの体を見捨てることがなかった。
At tali voce Dominum presbyter precabatur: Rogo te, Christe, exaudi. Gratias tibi ago, Deus: Jube me decollari. Rogo, Christe, miserere. Fili Dei, subveni. Cui proconsul: Quare contra praeceptum facis? Et presbyter: Lex sic jubet, lex sic docet, inquit.
PL 8, 695Bしかし司祭はこのような声で主に祈っていた。「キリストよ、願う、聞き入れよ。汝に感謝する、神よ。私を斬首するよう命じよ。キリストよ、願う、憐れめ。神の子よ、助けよ。」総督は彼に言った。「なぜ命令に反することをするのか。」司祭は言った。「律法がそう命じ、律法がそう教えているのだ。」
O admiranda satis ac praedicanda presbyteri doctoris divina responsio! Legem sanctissimam etiam in tormentis presbyter praedicat, pro qua libenter supplicia sustinebat.
PL 8, 695Bおお、教師たる司祭のこの神々しい答えは、まことに驚嘆に値し、語り伝えるにふさわしい。司祭は拷問の最中にあってもなお、いと聖なる律法を宣べ伝えている。そのために彼は喜んで刑罰に耐えていたのである。
Legis denique voce deterritus Anulinus: Parcam, inquit, eumque in custodiam carceris redigens, exoptato supplicio destinavit.
PL 8, 695Bついに律法の言葉に怯んだアヌリヌスは、「赦してやろう」と言い、彼を牢獄の監禁に戻し、待ち望まれた刑罰へと留め置いた。
Monumentum VIII, Caput IX
第VIII項 第IX章PL 8, 695BAt vero Emerito applicito, in tua, inquit proconsul, domo collectae factae sunt contra praecepta imperatorum? Cui Emeritus sancto Spiritu inundatus: in domo mea, inquit, egimus dominicum. At ille: Quare permittebas, ait, illos ingredi?
PL 8, 695Bさてエメリトゥスが引き出されると、総督は言った。「お前の家で、皇帝の命令に反して集会が行われたのか。」聖なる霊に満たされたエメリトゥスは彼に言った。「私の家で、我々は主の集いを行った。」総督は言った。「なぜお前は彼らの立ち入りを許したのか。」
Respondit: Quoniam fratres mei sunt, et non poteram illos prohibere. Sed prohibere, inquit, illos debuisti. At ille: Non potui, ait, quoniam sine dominico non possumus. Statim etiam ipse in equuleo jubetur extendi extensusque vexari.
PL 8, 695C彼は答えた。「彼らは私の兄弟たちだからだ。禁じることはできなかった。」総督は言った。「しかしお前は彼らを禁じるべきだった。」彼は言った。「できなかった。我々は主の集いなしではいられないからだ。」ただちに彼自身も拷問台に伸ばすよう命じられ、伸ばされて責め苛まれた。
Qui cum validos ictus innovato carnifice pateretur: Rogo, ait, Christe, subveni. Contra praeceptum Dei facitis, o infelices. Et interloquenti proconsuli: Non oportuerat te eos suscipere, respondit: Non potueram quin susciperem fratres meos.
PL 8, 695C新たな処刑人による強烈な打撃を受けながら彼は言った。「キリストよ、願う、助けよ。諸君は神の戒めに逆らって行っている、哀れな者たちよ。」総督が「お前は彼らを受け入れるべきではなかった」と口を挟むと、彼は答えた。「私の兄弟たちを受け入れずにいることはできなかった。」
At proconsul sacrilegus: Sed prior, inquit, erat jussio imperatorum et Caesarum. Contra religiosissimus martyr, Deus, inquit, major est quam imperatores. Rogo, Christe, tibi laudes. Christe Domine, da sufferentiam.
PL 8, 695C瀆聖的な総督は言った。「だが皇帝と副帝の命令のほうが優先する。」これに対していと敬虔な殉教者は言った。「神は皇帝たちよりも偉大だ。キリストよ、願う、汝に賛美を。主キリストよ、忍耐を与えよ。」
Cui talia precanti haec proconsul injecit: Habes ergo scripturam aliquam in domo tua? Et respondit: Habeo, sed in corde meo. Et proconsul: In domo, inquit, tua habes, an non? Emeritus martyr ait: In corde meo illas habeo. Rogo, Christe, tibi laudes.
PL 8, 695Dこのように祈る彼に総督はこう浴びせた。「では、お前の家に何か聖書を持っているのか。」彼は答えた。「持っている、しかし私の心の中に。」総督は言った。「お前の家に持っているのか、いないのか。」殉教者エメリトゥスは言った。「私の心の中にそれらを持っている。キリストよ、願う、汝に賛美を。」
Libera me, Christe, in nomine tuo. Breviter patior, libenter patior. Christe, non confundar. O martyrem apostoli memorem, qui legem Domini conscriptam habuit, non atramento, sed Spiritu Dei vivi, non in tabulis lapideis, sed in tabulis cordis carnalibus.
PL 8, 695D「汝の名において、私を解き放て、キリストよ。しばし苦しむが、喜んで苦しむ。キリストよ、私が辱められることのないように。」おお、使徒の言葉を心に留める殉教者よ、彼は主の律法を、墨によってではなく生ける神の霊によって、石の板にではなく肉の心の板に、書き記されたものとして持っていたのである。
O martyrem legis sacrae idoneum diligentemque custodem, qui traditorum facinus perhorrescens, scripturas dominicas, ne perderet, inter secreta sui pectoris collocavit. Quo cognito, proconsul: Parce, inquit.
PL 8, 695Dおお、聖なる律法のふさわしく熱心な守り手たる殉教者よ、彼は引き渡し者たちの凶行を忌み嫌い、主の聖書を失うことのないよう、自らの胸の奥深くに納めたのである。これを知ると総督は「やめよ」と言った。
Ejusque confessionem in memoriam una cum caeterorum confessionibus redigens: Pro vestris meritis omnes, inquit, secundum confessionem vestram poenas meritas persolvetis.
PL 8, 696Aそして彼の告白を、他の者たちの告白とともに記録に留めたのち、総督は言った。「諸君は皆、諸君の所業に応じ、その告白にしたがって、当然の刑罰を受けるであろう。」
Monumentum VIII, Caput X
第VIII項 第X章PL 8, 696ASed jam ferina rabies ore cruento tormentis martyrum saginata languebat. Sed cum Felix nomine et passione processisset in praelium, aciesque Domini omnis incorrupta invictaque perstaret, tyrannus mente prostratus, voce demissus, anima et corpore dissolutus: Spero vos, inquit, hanc partem potius eligere, qua possitis vivere, ut jussiones conservetis.
PL 8, 696Aしかし、もはや獣のような狂暴さは、殉教者たちの拷問に血まみれの口で飽き足り、弱まりつつあった。しかし、名も受難もフェリクスという者が闘いへと進み出て、主の陣列がことごとく汚れなく打ち負かされぬままであり続けると、僭主は心において打ちのめされ、声は弱まり、魂と体とを損なわれて言った。「諸君が、命令を守り、生きながらえることのできるこの道をこそ選んでくれることを望む。」
Contra quae confessores Domini, invicti martyres Christi, tanquam ex uno ore dixerunt: Christiani sumus, non possumus nisi Domini legem sanctam usque ad effusionem sanguinis custodire.
PL 8, 696Aこれに対して主の告白者たち、キリストの不敗の殉教者たちは、あたかも一つの口から出るように言った。「我々はキリスト教徒である。我々は、主の聖なる律法を血を流すまで守り抜くよりほかにはできない。」
Qua voce percussus inimicus Felici dicebat: Non quaero utrum christianus sis, sed an collectam feceris, vel scripturas aliquas habeas. O stulta judicis et ridenda interrogatio! Christianus, inquit, utrum sis tace. Et addidit: Si in collecta fuisti?
PL 8, 696Bこの言葉に打ちのめされた敵はフェリクスに言った。「お前がキリスト教徒であるかどうかを尋ねているのではない。集会を行ったか、あるいは何か聖書を持っているかを尋ねているのだ。」おお、裁判官の愚かしく、嘲笑に値する尋問よ。「お前がキリスト教徒かどうかは黙っていろ」と彼は言い、こう付け加えた。「集会にいたかどうかだ。」
Respondit: Quasi christianus sine dominico possit, aut dominicum sine christiano celebrari. An nescis, Satanas, in dominico christianum et in christiano dominicum constitutum, ut nec alterum sine altero valeat esse?
PL 8, 696B彼は答えた。「まるでキリスト教徒が主の集いなしにありえるかのように、あるいは主の集いがキリスト教徒なしに行われうるかのようだ。サタンよ、お前は知らないのか、主の集いのうちにキリスト教徒が、キリスト教徒のうちに主の集いが据えられており、一方が他方なしにはありえないということを。」
Cum nomen audieris, frequentiam Domini disce; et cum collectam audieris, nomen agnosce. Denique cognosceris a martyre et rideris, tali responsione confunderis.
PL 8, 696B「お前が名を聞いたなら、主の集会を悟るがよい。そして集会を聞いたなら、名を知るがよい。」結局のところ、お前は殉教者に見抜かれ、嘲笑され、このような答えによって恥じ入らされるのだ。
Collectam, inquit, gloriosissime celebravimus, ad scripturas dominicas legendas in dominicum convenimus semper.
PL 8, 696B彼は言った。「集会は、いとも栄光ある仕方で我々は執り行った。主の聖書を読むために、我々はつねに主の集いに集ったのだ。」
Qua confessione confusus graviter Anulinus, fustibus caesum, exanimem, coelesti concilio martyrem properantem ad siderea tribunalia, expleta passione, consociat.
PL 8, 696Cこの告白によって深く辱められたアヌリヌスは、棒で打たせ、絶命した彼を、受難を果たして星の法廷へと急ぐ殉教者として、天の集いに加えた。
Monumentum VIII, Caput XI
第VIII項 第XI章PL 8, 696CSed Felicem sequitur alius Felix nomine pariter, et confessione atque ipsa passione consimilis. Pari etenim virtute congressus, etiam ipse fustium laesione quassatus, animam in tormenta carceris ponens, superioris Felicis est martyrio copulatus.
PL 8, 696Cフェリクスに続いて、同じくフェリクスという名の別の者が、告白においても受難そのものにおいても等しく続いた。彼もまた等しい力をもって戦い、棒による傷を受けて打ちのめされ、牢獄の責め苦の中で命を捨て、先のフェリクスの殉教に結ばれたのである。
Post hos suscepit certamen Ampelius custos legis, scripturarum divinarum fidelissimus conservator.
PL 8, 696C彼らに続いて、律法の守り手にして神の聖書のいとも忠実な保持者であるアンペリウスが闘いを引き受けた。
Hic quaerente proconsule an in collecta fuisset, hilaris atque securus alacri voce respondit: Cum fratribus, inquit, feci collectam, dominicum celebravi; et scripturas dominicas habeo mecum, sed in corde meo conscriptas. Christe, tibi laudes refero.
PL 8, 696C総督が集会にいたかどうかを尋ねると、彼は快活かつ確信をもって、はきはきとした声で答えた。「兄弟たちと共に、私は集会を行った。主の集いを執り行った。そして主の聖書を、私と共に持っている、ただし私の心の中に書き記された形で。キリストよ、汝に賛美を捧げる。」
Exaudi, Christe. Qui cum haec dixisset, cervicibus contusis, quasi jam in tabernaculum dominicum laetus cum fratribus relegatur. Hunc sequitur Rogatianus: qui confessus Domini nomen, supradictis fratribus jungebatur illaesus.
PL 8, 696D「聞き入れよ、キリストよ。」彼はこう言うと、首筋を打ち据えられ、あたかもすでに主の幕屋に入るかのように、喜びをもって兄弟たちのもとへ送り返された。彼に続いたのはロガティアヌスである。彼は主の名を告白し、傷つけられることなく前述の兄弟たちに加わった。
Quintus vero Applicitus, egregie nomen Domini magnificeque confessus, caesus fustibus in carcerem truditur, condigno martyrio reservatus. Hunc sequebatur et Maximianus, in confessione par, in congressione consimilis, in victoriae triumphis aequalis.
PL 8, 696D引き出されたクィントゥスは、主の名を立派かつ荘厳に告白し、棒で打たれて牢獄へ押し込まれ、ふさわしい殉教のために留め置かれた。彼に続いてマクシミアヌスもまた、告白において等しく、戦いにおいて似通い、勝利の凱旋において同等であった。
Post quem junior Felix spem salutemque Christianorum dominicum esse proclamans, cum similiter etiam ipse fustibus caederetur: Ego, inquit, devota mente celebravi dominicum, collectam cum fratribus feci, quia christianus sum. Qua confessione supradictis fratribus meruit etiam ipse sociari.
PL 8, 696D彼に続いて若きフェリクスは、主の集いこそキリスト教徒たちの希望と救いであると宣言し、彼自身も同じように棒で打たれながら言った。「私は献身の心をもって主の集いを執り行い、兄弟たちと共に集会を行った。私はキリスト教徒だからだ。」この告白によって、彼もまた前述の兄弟たちに加わるにふさわしいものとなった。
Monumentum VIII, Caput XII
第VIII項 第XII章PL 8, 697AAt junior Saturninus, martyris Saturnini presbyteri progenies, in certamen optatum festinus accessit, approperans patris virtutibus gloriosissimis adaequari. Cui cum proconsul furibundus diabolo suggerente dixisset: Et tu, Saturnine, interfuisti?
PL 8, 697A一方、殉教者である司祭サトゥルニヌスの子である小サトゥルニヌスは、待ち望んだ闘いへと急いで進み出た。父のいとも栄光ある力に等しくなろうと急ぎながら。悪魔にそそのかされ激怒した総督が彼に「サトゥルニヌスよ、お前もその場にいたのか」と言うと、
Respondit Saturninus, Christianus sum. Non a te quaero hoc, ait, sed utrum egeris dominicum. Cui Saturninus respondit: Egi dominicum, quia Salvator est Christus. Quo nomine Salvatoris audito, Anulinus exarsit, et in filium patrium instaurat equuleum.
PL 8, 697Aサトゥルニヌスは答えた。「私はキリスト教徒である。」総督は言った。「私がお前に尋ねているのはそのことではない、お前が主の集いを行ったかどうかだ。」サトゥルニヌスは彼に答えた。「私は主の集いを行った。キリストは救い主だからだ。」救い主というこの名を聞くと、アヌリヌスは怒りに燃え、父のかけられた拷問台を、その子に対してあらためて据えさせた。
Extensoque Saturnino: Quid, inquit, Saturnine, profiteris? Vides ubi positus sis. Habes aliquas scripturas? Respondit: Christianus sum. Proconsul vero ait: Ego quaero an conveneris et an scripturas habeas. Respondit: Christianus sum.
PL 8, 697Aサトゥルニヌスが伸ばされると、総督は言った。「サトゥルニヌスよ、お前は何を告白するのか。お前が今どこに置かれているか分かっているだろう。何か聖書を持っているか。」彼は答えた。「私はキリスト教徒である。」総督は言った。「私が尋ねているのは、お前が集まったかどうか、また聖書を持っているかどうかだ。」彼は答えた。「私はキリスト教徒である。」
Aliud non est nomen quod post Christum oporteat nos sanctum observare. Qua confessione diabolus inflammatus: Quoniam permanes, inquit, in obstinatione tua, etiam te oportet tormentis affici. Dic an aliquas scripturas habeas. Et ad officium dixit: Vexa illum.
PL 8, 697B「キリストの名の後に我々が聖なるものとして守るべき名は、他にない。」この告白に悪魔は怒りに燃え、言った。「お前がその頑迷さに留まり続けるのなら、お前もまた拷問を受けねばならない。何か聖書を持っているか言え。」そして官吏に向かって言った。「彼を痛めつけろ。」
Ibant in adolescentis latera paternis vulneribus lassati tortores, et adhuc humectantem in ungulis patrium sanguinem cognato filii cruori miscebant.
PL 8, 697B拷問人たちは、父の傷ですでに疲れ果てながら、この若者の脇腹に襲いかかり、まだ鉤爪の上に湿っている父の血を、血縁である息子の血と混ぜ合わせた。
Videres per hiantium vulnerum sulcos de lateribus antea genitoris sanguinem fluere, et cruorem filii paterno permixtum ungulis rorantibus emanare.
PL 8, 697B口を開いた傷の溝を通して、先に父の脇腹から流れた血が今なお流れ出ているのが見え、息子の血が父の血と混ざり合い、滴る鉤爪から流れ出ているのを見ることができただろう。
At juvenis gemini sanguinis admixtione recreatus, medelam potius quam tormenta sentiebat, et recepta in tormentis fortitudine, fortissimis vocibus exclamabat: Scripturas dominicas habeo, sed in corde meo. Rogo, Christe, da sufferentiam. Spes est vitae.
PL 8, 697Bしかし若者は、二つながらの血の混じり合いによってかえって力づけられ、拷問というよりはむしろ癒やしを感じていた。そして拷問の中で不屈の力を得て、いとも力強い声で叫んだ。「私は主の聖書を持っている、ただし私の心の中に。キリストよ、願う、忍耐を与えよ。それは命の希望だ。」
Anulinus inquit: Quare contra praeceptum faciebas? Respondit: Quia christianus sum. Quo audito: Parce, inquit. Et statim cessante tormento in patrium consortium relegatur.
PL 8, 697Cアヌリヌスは言った。「なぜお前は命令に反することをしていたのか。」彼は答えた。「私がキリスト教徒だからだ。」これを聞くと総督は「やめよ」と言った。そしてただちに拷問がやみ、彼は父のもとへ送り返された。
Monumentum VIII, Caput XIII
第VIII項 第XIII章PL 8, 697CInterea mergebat in noctem horis labentibus dies, et consumptis cum sole tormentis, defecit atra tortorum rabies, et cum sui judicis crudelitate languebat.
PL 8, 697Cその間に、時の移ろいとともに昼は夜へと沈み、太陽とともに拷問も尽き果て、拷問人たちの暗い狂暴さは衰え、彼らの裁判官の残忍さとともに弱まっていった。
Sed legiones dominicae, in quibus Christus, perpetuum lumen, armorum coelestium corusco splendore fulgebat, fortius atque constantius in certamina prosilibant.
PL 8, 697Cしかし主の軍団は、その中で永遠の光であるキリストが、天上の武具の輝く光をもって光り輝いていたが、いっそう力強く不動のままに闘いへと躍り出ていった。
Cum vero adversarius Domini tot martyrum praeliis gloriosissimis victus, tantisque ac talibus congressionibus superatus, desertus a die, comprehensus a nocte, deficiente jam carnificum rabie, profligaturus cum singulis congredi ulterius non valeret, totius exercitus Domini animos percontatur, devotasque sanctorum mentes tali interrogatione propulsat: Vidistis, inquit, eos qui perseveraverunt, quid sustinuerunt, vel quid in sua confessione perstantes adhuc habeant sustinere.
PL 8, 697C主の敵は、これほど多くの殉教者たちのいとも栄光ある戦いによって打ち負かされ、これほど多くこれほどの戦闘によって打ち勝たれ、昼に見放され、夜に捕らえられ、拷問人たちの狂暴さもすでに尽き果てて、もはや一人ひとりと相対して打ち負かすことができなくなると、主の全軍勢の心を問いただし、聖なる者たちの献身した心にこう尋問を突きつけた。「諸君は、耐え抜いた者たちが何に耐えたか、あるいは自らの告白に踏みとどまり続ける者たちがなお何に耐えねばならないかを見ただろう。」
Et ideo qui vult ex vobis ad indulgentiam pervenire, ut salvus esse possit, profiteatur. Ad haec confessores Domini, gloriosi martyres Christi, laeti ac triumphantes simul, non ex proconsulis dictis, sed ex victoria passionis Spiritu sancto ferventes, fortius clariusque tamquam ex uno ore dixerunt: Christiani sumus.
PL 8, 698A「それゆえ、諸君のうち、赦しを得て助かりたいと望む者があれば、名乗り出るがよい。」これに対して主の告白者たち、キリストの栄光ある殉教者たちは、共に喜び勝ち誇りながら、総督の言葉によってではなく、受難の勝利によって聖なる霊に燃え立ち、いっそう力強く明瞭に、あたかも一つの口から出るように言った。「我々はキリスト教徒である。」
Qua voce prostratus est diabolus, et concussus Anulinus confususque, omnes sanctos in carcerem trudens, illos martyrio destinavit.
PL 8, 698Aこの言葉によって悪魔は打ち倒された。そして動揺し狼狽したアヌリヌスは、聖なる者たち全員を牢獄へ押し込み、彼らを殉教のために留め置いた。
Monumentum VIII, Caput XIV
第VIII項 第XIV章PL 8, 698AEt ne devotissimus feminarum sexus florentissimusque sacrarum virginum chorus certaminis tanti gloria privaretur, omnes feminae, Christo Domino auxiliante in Victoria congressae sunt et coronatae.
PL 8, 698Aそして、いと敬虔な女性たちと、聖なる童貞女たちのいとも花咲く群れとが、これほど大いなる闘いの栄光を奪われることのないように、主キリストの助けのもと、すべての女性たちはウィクトリアにおいて戦い、冠を得た。
Etenim Victoria sanctissima feminarum, flos virginum, decus et dignitas confessorum, honesta natalibus, religione sanctissima, moribus temperata, in qua naturae bonum candida pudicitia relucebat, respondebatque pulchritudini corporis fides pulchrior mentis et integritas sanctitatis, ad secundam palmam restitutam se in Domini martyrio laetabatur.
PL 8, 698Aすなわちウィクトリアは、女性たちの中でもいと聖なる者、童貞女たちの花、告白者たちの誉れと品位であり、生まれにおいて高貴、信仰においていと聖なる者、生き方において慎み深い者であった。彼女のうちには、生まれながらの善が清らかな貞潔として輝いており、体の美しさに応じて、いっそう美しい心の信仰と聖性の完全さとが応えていた。彼女は、自分が第二の棕櫚へと取り戻され、主の殉教にあずかることを喜んでいた。
Huic namque ab infantia jam clara pudicitiae signa fulgebant, et rudibus adhuc annis, apparebat rigor castissimus mentis et quaedam dignitas futurae passionis.
PL 8, 698Bなぜなら、彼女には幼少の頃からすでに明らかな貞潔の徴が輝いており、まだ幼い年齢にありながらも、いと清らかな心の堅固さと、来たるべき受難の一種の品位とが現れていたからである。
Denique postquam plena virginitas ultimum aetatis tempus explevit, cum puella nolens et reluctans in nuptias a parentibus cogeretur, invitamque tradere sponso praedo suggereret, clam se per praeceps puella dimittit, aurisque famulantibus supportata, incolumis gremio terrae suscipitur.
PL 8, 698Bついに、完全な童貞が年齢の最後の時を満たしたのち、少女が望まず抗いながらも両親によって結婚を強いられ、奪う者たる花婿に意に反して引き渡されようとしたとき、少女はひそかに高所から身を投げた。すると風がしもべのように彼女を支え、無傷のまま大地の懐に受け止められた。
Neque fuerat postmodum pro Christo Domino passura, si pro sola tunc pudicitia moreretur. Liberata igitur nuptialibus taedis, illusoque simul cum parentibus sponso media pene de ipsa nuptiarum frequentia prosiliens, ad aedem pudicitiae portumque pudoris Ecclesiam intacta virgo confugit, ibique consecrati Deo dicatique capitis in perpetuam virginitatem sacratissimum crinem inconcusso pudore servavit.
PL 8, 698Bもしそのとき貞潔のためだけに死んでいたなら、彼女はのちに主キリストのために苦しむこともなかったであろう。こうして婚礼の松明から解き放たれ、花婿と両親とを同時に欺き、婚礼の群衆そのものの真っ只中から躍り出て、汚れなき童貞女は貞潔の館、慎みの港である教会へと逃れ、そこで神に捧げられ献げられた頭の、永遠の童貞のためのいとも聖なる髪を、揺るぎない慎みをもって保ち続けた。
Haec ergo ad martyrium properans, florentem pudicitiae palmam triumphali dextera praeferebat. Namque interroganti proconsuli quid profiteretur, clara voce respondit: Christiana sum.
PL 8, 698Cこうして彼女は殉教へと急ぎながら、花咲く貞潔の棕櫚を、勝利の右手に掲げていた。何を告白するのかと尋ねる総督に対し、彼女ははっきりした声で答えた。「私はキリスト教徒である。」
Et cum a Fortunatiano fratre togato ejusque defensore vanis argumentationibus mente capta esse diceretur, Victoria respondit: Mens mea est, inquit, numquam mutata sum. Ad haec proconsul: Vis, inquit, ire cum Fortunatiano fratre tuo?
PL 8, 698C弁護士である兄フォルトゥナティアヌス、彼女の弁護人でもある彼から、空しい議論によって正気を失わされたのだと言われると、ウィクトリアは答えた。「これは私自身の心だ。私は一度も変わっていない。」これに対して総督は言った。「お前の兄フォルトゥナティアヌスと一緒に行きたいか。」
Respondit: Nolo, quia christiana sum; et illi sunt fratres mei qui Dei praecepta custodiunt. O puellam divinae legis auctoritate fundatam! O virginem gloriosam aeterno Regi merito consecratam!
PL 8, 698D彼女は答えた。「望まない。私はキリスト教徒だからだ。そして、神の戒めを守る者たちこそ、私の兄弟である。」おお、神の法の権威に基づいた少女よ。おお、永遠の王にふさわしく捧げられた栄光ある童貞女よ。
O beatissimam martyrem evangelica professione clarissimam quae dominica voce respondit! Hi sunt fratres mei qui Dei praecepta custodiunt. Quibus auditis, Anulinus deposita judicis auctoritate, ad persuasionem puellae descendit. Consule tibi, inquit.
PL 8, 698Dおお、福音の告白によっていと輝かしい、いと幸いな殉教者よ、彼女は主の声をもって答えた。「神の戒めを守る者たちこそ、私の兄弟である。」これを聞くと、アヌリヌスは裁判官としての権威を脇に置いて、少女を説得することへと降りていった。「お前自身のために考えよ」と彼は言った。
Vides enim fratrem tuum providere cupientem saluti tuae. Cui martyr Christi: Mens mea est, inquit, numquam mutata sum. Nam et in collecta fui, et dominicum cum fratribus celebravi, quia christiana sum.
PL 8, 699A「お前は、お前の兄がお前の身の無事を図ろうと望んでいるのを見ているだろう。」キリストの殉教者は彼に言った。「これは私自身の心だ。私は一度も変わっていない。私は集会にもいたし、兄弟たちと共に主の集いを執り行った。私はキリスト教徒だからだ。」
Mox cum haec Anulinus audisset, furiis agitatus exarsit, et puellam sacratissimam martyrem Christi in carcerem una cum caeteris relegans, passioni omnes reservavit.
PL 8, 699Aアヌリヌスはこれを聞くとまもなく、激情に駆られて怒りに燃え、いと聖なる少女、キリストの殉教者を、他の者たちと共に牢獄へと送り返し、皆をその受難のために留め置いた。
Monumentum VIII, Caput XV
第VIII項 第XV章PL 8, 699ASed Hilarianus adhuc supererat, unus de natis presbyteri martyris Saturnini, qui aetatem suam parvulam ingenti devotione vincebat. Hic patris fratrumque triumphis approperans jungi, diras tyranni minas non tam exhorruit quam in nihilum duxit.
PL 8, 699Aしかしヒラリアヌスはなお残っていた。彼は殉教者である司祭サトゥルニヌスの子らの一人であり、その幼い年齢を、はかり知れぬ献身によって凌駕していた。彼は父と兄たちの勝利に急いで加わろうとし、僭主の恐ろしい脅しを、恐れるというよりはむしろ無に等しいものと見なしていた。
Huic cum diceretur: Patrem tuum aut fratres tuos secutus es? subito brevi de corpore vox juvenilis auditur, et angustum pueri pectus ad confessionem Domini totum aperitur in voce respondentis: Christianus sum, et mea sponte atque voluntate cum patre meo et cum fratribus meis feci collectam.
PL 8, 699B彼に「お前は父や兄たちに従ったのか」と言われると、たちまちその小さな体から幼い声が聞こえ、少年の狭い胸は、答える声のうちに、主への告白へと余すところなく開かれた。「私はキリスト教徒である。私自身の意志と望みによって、父や兄たちと共に集会を行った。」
Audiebas patris Saturnini martyris vocem per dulcis filii meatus exire et confitentem Christum Dominum linguam de fratris exemplo secuturam.
PL 8, 699B殉教者である父サトゥルニヌスの声が、その愛しい子の口を通して出てくるのを、そして主キリストを告白する舌が、兄の模範に従おうとしているのを、人は聞くことができただろう。
Sed proconsul stultus, non intelligens contra se non homines, sed Deum in martyribus dimicare, nec quia in puerilibus annis ingentes animos sentiebat, putabat puerum tormentis infantiae posse terreri.
PL 8, 699Bしかし愚かな総督は、自分に対して戦っているのが人間ではなく殉教者たちのうちにある神であることを理解せず、幼い年齢のうちにこれほど大いなる勇気を感じ取っていながらも、その子供らしい拷問によって少年を怯えさせることができると思っていた。
Denique amputabo, inquit, et comam tibi et nasum et auriculas, et sic te dimitto. Ad haec Hilarianus puer, patris fratrumque virtutibus gloriosus, qui jam didicerat a majoribus suis tormenta contemnere, clara voce respondit: Quidquid facere volueris, fac, quia christianus sum.
PL 8, 699B「私はお前の髪も鼻も耳も切り落としてやろう、そしてそのままお前を解き放ってやる。」これに対し、父と兄たちの力によって栄光を得ていた少年ヒラリアヌスは、すでに年長者たちから拷問を蔑むことを学んでいたので、はっきりした声で答えた。「何であれ、あなたのしたいようにするがよい。私はキリスト教徒だからだ。」
Mox in carcerem recipi etiam ipse jubetur; ingentique cum gaudio vox Hilariani auditur dicentis: Deo gratias.
PL 8, 699Cまもなく彼もまた牢獄へ入れられるよう命じられた。そして大いなる喜びとともに、ヒラリアヌスの声が「神に感謝」と言うのが聞こえた。
Hic certaminis magni pugna perficitur, hic diabolus superatur et vincitur, hic martyres Christi de passionis futurae gloria aeterna congratulatione laetantur.
PL 8, 699Cここに大いなる闘いの戦いは成し遂げられ、ここに悪魔は打ち負かされ征服され、ここにキリストの殉教者たちは、来たるべき受難の栄光を、永遠の喜びをもって喜ぶのである。
Monumentum VIII, Caput XVI
第VIII項 第XVI章PL 8, 699CVerum quoniam nos, ut supra diximus, schismatis tempus admonuit confessionibus tantis ac talibus martyrum decreta conjungere constitutionesque sanctissimas amicorum Dei gestis superioribus catenare, necessario breviter cuncta quae martyres in carcere ex auctoritate legis divinae sanxerunt, servandaque posteris reliquerunt, discurram, nec lapsorum superbiam atque audaciam traditorum in hac ipsa mea festinatione praeteream.
PL 8, 699Cしかし、上に述べたように、分裂の時代が我々に、これほど多くこれほどの殉教者たちの告白に、殉教者たちの決定を結びつけ、神の友たちのいと聖なる定めを先立つ行状に繋げるよう促したので、私は必要な限り手短に、殉教者たちが牢獄の中で神の法の権威によって定め、後の世に残した一切の事柄を辿ることにする。そしてこの急ぎ足の記述の中でも、転落者たちの傲慢と引き渡し者たちの大胆さとを見過ごすことはしない。
Coegit enim me transcendere nihil gestorum fides, amor legis, Ecclesiae status, salus publica, vita communis.
PL 8, 700Aなぜなら、記録の信頼性、律法への愛、教会の状態、公共の安泰、共同の生活が、私に何一つ見過ごさせなかったからである。
His enim de rebus Ecclesia catholica quae sit poterit recognosci, si labes pestifera traditorum nefandis actibus suis sententiaque martyrum omnibus saeculis declaretur.
PL 8, 700Aこれらの事柄によってこそ、公同の教会が何であるかが認識されうるであろう。もし引き渡し者たちの害毒に満ちた堕落が、その忌まわしい行いと殉教者たちの判決とによって、すべての時代にわたって明らかにされるならば。
Postquam igitur supradictos martyres Christi exoptatus carcer recepit, confessores qui priores illic detrusi fuerant, victricibus palmis triumphales dexteras venientibus adjungebant.
PL 8, 700Aこうして前述のキリストの殉教者たちを、待ち望まれた牢獄が受け入れると、そこに先に押し込まれていた告白者たちは、勝利の棕櫚をもって、来る者たちに凱旋の右手を差し伸べていた。
Veniebant praeterea ad eumdem locum et ex diversis Provinciae partibus alii quoque quamplurimi confessores; inter quos erant episcopi, presbyteri, diaconi, caeterique clerici, qui legem Domini asserentes, collectam dominicumque constanter et fortiter celebrabant, quique scripturas dominicas divinaque testamenta de flamma atque de incendio conservantes, seipsos diris ignibus cruciatibusque diversis, Machabaeico more, pro divinis legibus obtulerunt.
PL 8, 700Aさらに、属州のさまざまな地方からも、他の極めて多くの告白者たちが同じ場所へとやって来た。彼らの中には司教、司祭、助祭、そしてその他の聖職者たちがいた。彼らは主の律法を主張し、集会と主の集いとを確固として力強く執り行っていた。そして主の聖書と神の聖約の書とを炎と火災とから守り抜き、マカベアの人々の流儀に倣って、神の法のために自ら、恐ろしい火とさまざまな責め苦とに身を捧げたのである。
Monumentum VIII, Caput XVII
第VIII項 第XVII章PL 8, 700BEa igitur tempestate, cum horridus carcer crassaeque tenebrae intra se clausos retinerent testes fidelissimos Dei, et ingentia catenarum pondera devota membra vincirent, cum debilitaret fames, fatigaret sitis, frigus quateret, turba comprimeret, latera ipsa recenti ungularum laceratione disrupta ferverent, inter catenas et ferrum instrumentaque tormentorum ex auctoritate legis divinae, quod sibimet posterisque martyribus conservarent, celebrantes concilium, coelestia decreta condebant.
PL 8, 700Bそのころ、恐ろしい牢獄と濃い闇とが、神のいとも忠実な証人たちを内に閉じ込め、鎖の巨大な重みが献身した手足を縛りつけていたそのとき、飢えが力を奪い、渇きが疲れさせ、寒さが震わせ、群衆がひしめき、鉤爪による生々しい裂傷で脇腹そのものが熱を帯びていたが、その鎖と鉄と拷問の道具との間にあって、彼らは神の法の権威によって会議を開き、自分たちと後の世の殉教者たちのために守るべきものとして、天の定めを制定していった。
Vere enim vivus ille Spiritus sanctus confessorum mentes aeternis aspirando et divinis colloquiis exercebat.
PL 8, 700Bまことに、かの生ける聖なる霊は、永遠にして神的な語らいを吹き込みながら、告白者たちの心を鍛えていたのである。
Sed post crudelem tempestatem ac persecutionis horribiles minas, quibus christianam religionem tyrannica rabies infestaverat, quo iterum purior ac serenior christiani nominis pax aeterna lucesceret, nec defuit traditorum omnium callidissima fraus conspiratioque pestiferorum naufragorum diabolica arte composita, quae sub praetextu religionis religionem impugnaret, fidem everteret, legem divinaque jura turbaret; maxime cum etiam Mensurius Carthaginensis quondam episcopus recenti scripturarum traditione pollutus, sceleris sui amentiam pejore coepisset ferocia publicare: quippe qui combustorum veniam librorum a martyribus poscere atque implorare debuerat, ut delicta sua majoribus flagitiis cumularet, eo animo saeviebat in martyres quo divinas tradiderat leges.
PL 8, 700Cしかし、残忍な嵐と迫害の恐ろしい脅しの後——それによって僭主的な狂暴がキリスト教の信仰を襲ったのだが——キリスト教徒の名のいっそう清く、いっそう晴朗な永遠の平和が再び輝き出ようとするそのとき、引き渡し者たち皆のいとも狡猾な欺きと、悪魔の技巧によって組み立てられた、害毒に満ちた難破者たちの謀議とが欠けることはなかった。それは、信仰の名を隠れ蓑として信仰そのものを攻撃し、信仰を覆し、律法と神の権利とを乱そうとするものであった。とりわけ、カルタゴのかつての司教であったメンスリウスが、近ごろ聖書を引き渡した汚れをまとったまま、いっそう悪しき狂暴さをもって自らの罪の狂気を公然と示し始めたときには、なおのことであった。すなわち彼は、焼かれた書物の赦しを殉教者たちに乞い求めるべきであったにもかかわらず、自らの咎をいっそう大きな不祥事によって重ねようとするかのように、神の法を引き渡したその同じ心をもって、殉教者たちに対して猛り狂ったのである。
Etenim hic tyranno saevior, carnifice crudelior, idoneum sceleris sui ministrum diaconum suum elegit Caecilianum; idemque lora et flagra cum armatis ante fores carceris ponit, ut ab ingressu atque aditu cunctos qui victum potumque in carcerem martyribus afferebant, gravi affectos injuria propulsaret.
PL 8, 700Dまことに彼は僭主よりも残忍で、処刑人よりも冷酷であった。彼は自らの罪にふさわしい従僕として、自分の助祭カエキリアヌスを選んだ。そして彼は革紐と鞭とを武装した者たちと共に牢獄の門前に据え、殉教者たちのために飲食を運んでくる者たち全員を、その入場と接近とから、重い危害を加えて追い払った。
Et caedebantur à Caeciliano passim qui ad alendos martyres veniebant, sitientibus intus in vinculis confessoribus pocula frangebantur ante carceris limina, cibi passim lacerandi canibus spargebantur, jacebant ante carceris fores martyrum patres matresque sanctissimae, et ab extremo conspectu liberorum excussi, graves nocte dieque vigilias ad ostium carceris exercebant.
PL 8, 700D殉教者たちを養うためにやって来る者たちは、いたるところでカエキリアヌスによって打たれた。牢獄の中で枷につながれ渇いている告白者たちのための杯は、牢獄の入口の前で打ち砕かれた。食物はいたるところで犬に引き裂かせるためにまき散らされた。殉教者たちのいと聖なる父母たちは牢獄の門前に横たわり、子らを最後にひと目見ることすら奪われながら、夜も昼も牢獄の戸口で辛い見張りを続けていた。
Erat fletus horribilis et acerba omnium qui aderant lamentatio, prohibere pios martyrum complexus, et divelli a pietatis officio christianos, Caeciliano saeviente tyranno et crudeli carnifice.
PL 8, 701Aそこにいたすべての者の恐ろしい嘆きと苦い悲嘆があった。殉教者たちの敬虔な抱擁を妨げること、そしてキリスト教徒たちが敬虔の務めから引き離されることが、僭主にして冷酷な処刑人であるカエキリアヌスの狂暴によって行われていたのである。
Monumentum VIII, Caput XVIII
第VIII項 第XVIII章PL 8, 701AInterea martyres Christi non carceris squalor, non viscerum dolor, non denique ulla rerum penuria commovebat; sed meritis jam Domino et confessione vicini direxerunt in posteros salutem, quae communem christiani nominis progeniem ab omni recidiva communione traditorum secerneret, tali sub comminatione: Si quis traditoribus communicaverit, nobiscum partem in regnis coelestibus non habebit.
PL 8, 701Aその間、キリストの殉教者たちを、牢獄の不潔も、内臓の痛みも、いかなる物の欠乏も揺るがすことはなかった。むしろ彼らは、功績によってすでに主に近く、告白によって近づいていたので、後の世への救いを定めた。それは、キリスト教徒の名を共にする子孫を、引き渡し者たちとのいかなる再度の交わりからも切り離すためであり、次のような警告のもとにあった。「もし誰かが引き渡し者たちと交わるならば、その者は我々と共に天の王国に分を持たないであろう。」
Et hanc sententiam suam sancti Spiritus auctoritate conscriptam tali comparatione firmabant.
PL 8, 701Bそして彼らはこの自らの判決を、聖なる霊の権威によって書き記されたものとして、次のような比較によって裏づけていた。
Scriptum est, inquiunt, in Apocalypsi: Quicumque adjecerit ad librum istum apicem unum aut litteram unam, adjiciat illi Deus innumerabiles plagas; et quicumque deleverit, deleat partem ejus Dominus de libro vitae.
PL 8, 701B「黙示録にはこう書かれている」と彼らは言う。「誰であれ、この書物に一つの点、一つの文字でも加える者があれば、神はその者に数えきれぬ災いを加えるであろう。そして誰であれ削り去る者があれば、主はその者の分を命の書から削り去るであろう。」
Si ergo additus apex unus, aut littera una dempta de libro sancto radicitus amputat, et sacrilegum facit, et subvertit auctorem, necesse est omnes eos qui testamenta divina legesque venerandas omnipotentis Dei et Domini nostri Jesu Christi profanis ignibus tradiderunt exurendas, aeternis gehennae ardoribus atque inexstinguibili igne torqueri.
PL 8, 701Bそれゆえ、聖なる書物に一つの点を加えること、あるいは一つの文字を取り除くことが、その者を根こそぎに断ち切り、冒瀆者とし、著者を覆すのであれば、全能の神と我々の主イエス・キリストとの、神の聖約の書と敬うべき律法とを、焼くために俗なる火に引き渡した者たちすべてが、ゲヘナの永遠の炎と消えることなき火とに苛まれるのは必定である。
Et ideo, ut supra diximus, si quis traditoribus communicaverit, nobiscum partem in regnis coelestibus non habebit. Haec communicantes singuli ad passionis gloriam festinabant, supremaque testatione unusquisque martyrum cruore proprio consignabat. Exinde Ecclesia sancta sequitur martyres, et detestatur execratae perfidiae traditores.
PL 8, 701C「それゆえ、上に述べたように、もし誰かが引き渡し者たちと交わるならば、その者は我々と共に天の王国に分を持たないであろう。」これを共に確認しながら、各人は受難の栄光へと急いでいた。そして最後の証しとして、殉教者一人ひとりが自らの血をもってこれを証印した。以来、聖なる教会は殉教者たちに従い、呪われた不実の引き渡し者たちを忌み嫌う。
Monumentum VIII, Caput XIX
第VIII項 第XIX章PL 8, 701CIgitur cum haec ita sint, quisnam est divini juris peritia pollens, fide praeditus, devotione praeclarus, religione sanctus, qui judicis Dei memor veritatem ab errore discernat, a fide perfidiam disjungat, simulationemque fictam a certa et integra sanctitate recludat, separet a stante lapsum, ab integro vulneratum, a justo reum, ab innocente damnatum, a custode legis proditorem, a confessore Christi nominis negatorem, a martyre Domini persecutorem, et unum atque idem esse existimet et Ecclesiam martyrum et conventicula traditorum?
PL 8, 701Cさて、事柄がこのようであるとすれば、いったい誰が、神の律法に通じ、信仰を備え、献身において卓越し、信仰において聖なる者でありながら、審判者なる神を心に留め、真理を誤りから見分け、信仰を不実から切り離し、偽りの見せかけを確かで完全な聖性から締め出し、立つ者から転落した者を、無傷の者から傷ついた者を、義なる者から罪に問われた者を、無実の者から断罪された者を、律法の守り手から裏切り者を、キリストの名を告白する者から否認する者を、主の殉教者から迫害者を区別しつつ、しかも殉教者たちの教会と引き渡し者たちの集まりとを一つの同じものと見なすことができるだろうか。
Nemo scilicet, quoniam haec inter se ita repugnant contrariaque sibi sunt ut lux tenebris, vita morti, sanctus angelus diabolo, Christus antichristo, Paulo Apostolo dicente: Quasi filiis dico, dilatamini et vos, et nolite conjungi cum infidelibus.
PL 8, 701D誰一人いない。なぜなら、これらは互いに、光が闇に、命が死に、聖なる天使が悪魔に、キリストが反キリストに対するのと同じように相反し、対立しているからである。使徒パウロは言う。「私は子らに語るように言う。汝らも広く心を開き、不信の者たちと結びついてはならない。」
Quae est enim participatio justitiae ad iniquitatem, aut quae communicatio luminis ad tenebras, quae particula est fideli cum infideli, quae est autem conventio templi Dei cum simulacris? Vos autem templum Dei vivi estis.
PL 8, 701D「義と不義との間にいかなる分かち合いがあろうか。光と闇との間にいかなる交わりがあろうか。信ずる者と信じない者との間にいかなる分があろうか。神の宮と神像との間にいかなる一致があろうか。汝らは生ける神の宮である。」
Dicit enim: Quia inhabitabo in eis et inambulabo, et ero illorum Deus, et ipsi erunt mihi populus.
PL 8, 702Aなぜなら、こう言われているからである。「私は彼らのうちに住み、その中を歩み、私は彼らの神となり、彼らは私の民となるであろう。」
Propter quod discedite de medio eorum et separamini, dicit Deus omnipotens, et immundum ne tetigeritis, et ego recipiam vos, et ero vobis in patrem, et vos eritis mihi in filios et filias, dicit Dominus omnipotens (II Cor. VI) .
PL 8, 702A「それゆえ、彼らの中から出て、離れよ、全能の神は言う。汚れたものに触れてはならない。そうすれば私は汝らを受け入れ、汝らの父となり、汝らは私の息子、娘となるであろう、全能の主は言う。」(二コリント6章)
Quamobrem fugienda bonis et vitanda est semper religiosis conspiratio traditorum, hypocritarum domus, Pharisaeorumque sententia.
PL 8, 702Aそれゆえ、引き渡し者たちの謀議は、善き者たちによって避けられ、敬虔な者たちによって常に忌避されるべきである。それは偽善者の家、ファリサイ派の判断にほかならない。
Utinam adoptiones filiorum filiarumque Dei in sancta Ecclesia spiritaliter nati digne succedant, et non alienis facinoribus immersi, pro luce tenebras et pro vita mortem, interitum sibi pro salute acquirant.
PL 8, 702A願わくは、聖なる教会において霊的に生まれた神の息子・娘たる養子とされた者たちが、ふさわしく後に続き、他者の凶行に沈むことなく、光の代わりに闇を、命の代わりに死を、救いの代わりに滅びを自らに得ることのないように。
Talis est enim Ecclesia Domini, quae una semper singularisque contra sese et in partes duas dividi non potest, sed post teterrimam persecutionis noctem turbinesque pestiferos tyrannorum, ad deceptionem innocentium praedamque populorum diabolus versutia callidissimae fraudis adinvenit; ut quos aperta persecutionis clade transvorare non valuit, nec in sacrilego saeculo idolorum servitio mancipandos delictorum nexibus in perpetuam perniciem potuit retinere, eos pollutis traditionibus jungens sibi, sub praetextu sanctissimae religionis exstinguat.
PL 8, 702Bなぜなら主の教会とは、つねに一つにして唯一のものであり、それ自体に逆らって二つの部分に分裂することはできないものだからである。しかし、迫害のいとも忌まわしい夜と僭主たちの害毒に満ちた嵐との後、無垢な者たちを欺き民たちを餌食とするために、悪魔はいとも狡猾な欺きの技巧を考え出した。すなわち、あからさまな迫害の惨禍によって呑み込むことができなかった者たち、また瀆聖的な世にあって偶像への隷従に引き渡されるべく罪の絆によって永遠の破滅へと留め置くことができなかった者たちを、汚れた引き渡しによって自らに結びつけ、いと聖なる信仰を隠れ蓑として滅ぼそうとするのである。
Denique illi falsi sacrorum ritus fictaque mysteria non tam in salutem quam in perniciem miserorum celebrantur, cum erigit altare sacrilegus, celebrat sacramenta profanus, baptizat reus, curat vulneratus, veneratur martyres persecutor, legit Evangelia traditor, haereditatem coeli promittit divinorum testamentorum exustor: quos Dominus increpat et objurgat in Evangelio dicens: Vae vobis, Scribae et Pharisaei hypocritae, qui circuitis mare et aridam facere unum proselytum, et cum factus fuerit, facitis eum filium gehennae dupliciter plus quam estis vos. (Matth. XXV.) Et propheta polluta eorum sacrificia respuens ait: Sacrificia eorum tamquam pannus illotus.
PL 8, 702B実に、それらの偽りの聖なる儀式と作り事の秘儀とは、哀れな者たちの救いのためというよりは、むしろその滅びのために行われる。冒瀆者が祭壇を築き、瀆聖の者が秘跡を執り行い、罪に問われた者が洗礼を授け、傷ついた者が癒やしを行い、迫害者が殉教者たちを崇め、引き渡し者が福音書を読み、神の聖約の書を焼いた者が天の相続を約束する。彼らを主は福音書の中で叱り咎めて言う。「災いあれ、偽善の律法学者とファリサイ派の人々よ、汝らは海と陸とを巡り歩き、一人の改宗者を作ろうとするが、それができると、汝ら自身よりも二倍もゲヘナの子にしてしまう。」(マタイ25章)〔底本の出典表示は Matth. XXV だが、引用はマタイ23章15節に当たる〕また預言者は彼らの汚れた犠牲を退けて言う。「彼らの犠牲は洗われていない布切れのようだ。」
Omnis qui tetigerit illum, inquinabitur (Ose. IX) . Sed et per Aggaeum clarissimum Prophetarum: Interroga, inquit Dominus, sacerdotes legem.
PL 8, 702C「彼に触れる者は皆、汚れるであろう」(ホセア9章)。そして預言者たちのうちでいとも輝かしいハガイを通しても、主は言う。「祭司たちに律法について尋ねよ。」
Si acceperit homo carnem sanctam in summo vestimenti sui, et tetigerit summitas vestimenti ejus aliquam partem panis, vini, aut olei, si sanctificabitur? et dixerunt sacerdotes: Non. Et dixit Aggaeus: Si tetigerit inquinatus in anima horum aliquid, si inquinabitur?
PL 8, 702C「もし人が自分の衣の裾に聖なる肉を持ち、その衣の裾が、パン、ぶどう酒、あるいは油のいずれかの一部に触れたならば、それは聖なるものとなるだろうか。」祭司たちは言った。「否。」ハガイは言った。「もし魂において汚れた者がこれらの何かに触れたならば、それは汚れるだろうか。」
Et dixerunt sacerdotes: Inquinabitur. Et dixit Aggaeus: Sic et populus hic: et gens haec coram me, dicit Dominus, et omnis quicumque accesserit illic, inquinabitur (Agg. II) .
PL 8, 702D祭司たちは言った。「汚れるであろう。」ハガイは言った。「この民もまた同じであり、この国民も私の前に同じである、と主は言う。そしてそこに近づく者は誰であれ、汚れるであろう。」(ハガイ2章)
Monumentum VIII, Caput XX
第VIII項 第XX章PL 8, 702DFugienda est ergo et execranda pollutorum omnium congregatio vitiosa, et appetenda omnibus beatissimorum martyrum successio gloriosa, quae est Ecclesia sancta, una et vera catholica, ex qua martyres profecti sunt, et a quibus divina testamenta servata sunt.
PL 8, 702Dそれゆえ、汚れた者たちすべての悪徳に満ちた集まりは避けられ、忌み嫌われるべきであり、いとも幸いな殉教者たちの栄光ある継承こそ、すべての人によって求められるべきである。それは、聖なる教会、唯一にして真の公同の教会であり、そこから殉教者たちが出て、彼らによって神の聖約の書が守られたのである。
Haec enim sola persecutionis infestae impetum fregit, haec legem Domini usque ad effusionem sanguinis conservavit: in hac virtutes populi sancti Spiritus praesentia frequentantur, baptisma a Salvatore perficitur, vita perpetua reparatur.
PL 8, 703Aなぜなら、これのみが敵意に満ちた迫害の猛攻を打ち破り、これのみが主の律法を血を流すまで守り抜いたからである。この教会においてこそ、聖なる霊の臨在によって民のうちに力の証がしばしば現れ、救い主による洗礼が全うされ、永遠の命が回復される。
Semper enim illis propitius Deus adest, Dominus Christus collaetatur, et gaudet Spiritus sanctus, in confessoribus victor, in martyribus triumphator.
PL 8, 703Aなぜなら、彼らには常に恵み深い神が共にあり、主キリストは共に喜び、聖なる霊は喜ぶからである。告白者たちのうちにあって勝利者として、殉教者たちのうちにあって凱旋者として。
Postremo cum nec Mensurius, nec minister ejus Caecilianus ab hac immani crudelitate cessare vellent, Anulino proconsule aliisque persecutoribus interim circa alia negotia occupatis, beati martyres isti, corporeis alimentis destituti, paulatim et per intervalla dierum naturali conditioni, famis atrocitate cogente, cesserunt et ad siderea regna cum palma martyrii migraverunt, praestante Domino nostro Jesu, qui cum Patre regnat in saecula saeculorum. Amen.
PL 8, 703A最後に、メンスリウスも、その従僕カエキリアヌスも、この凄まじい残忍さをやめようとしなかった一方、総督アヌリヌスも他の迫害者たちもその間、他の用件にかかりきりであったので、これらの幸いなる殉教者たちは、肉体の糧を絶たれ、日々の経過とともに徐々に、飢えの過酷さに強いられて、自然の定めに屈し、殉教の棕櫚をもって星の王国へと移っていった。我々の主イエスの恵みによって。主は父と共に、世々限りなく統治する。アーメン。
Monumentum IX, Prooemium
第IX項 冒頭PL 8, 703CACTA SANCTORUM SATURNINI, DATIVI ET ALIORUM PLURIMORUM MARTYRUM IN AFRICA. Ex codd. mss. et editis inter se collatis.
PL 8, 703Cアフリカにおける聖サトゥルニヌス、ダティウスおよびその他多数の殉教者たちの記録。写本と刊本とを校合したものによる。
Incipiunt confessiones et actus martyrum Saturnini presbyteri, Felicis, Dativi, Ampelii, caeterorumque infra scriptorum, qui propter collectas et scripturas dominicas sub Anulino tunc proconsule Africae die pridie idus februarii Carthagine Dominum confessi diversis locis temporibusque discretis beatissimum sanguinem profuderunt.
PL 8, 704D司祭サトゥルニヌス、フェリクス、ダティウス、アンペリウス、および以下に記される他の者たちの、殉教者としての告白と行状がここに始まる。彼らは集会と主の聖書のゆえに、当時アフリカの総督であったアヌリヌスのもとで、二月のイドゥスの前日、カルタゴにて主を告白し、場所と時とをそれぞれ異にして、いとも祝福された血を流した。
Monumentum IX, Caput I
第IX項 第I章PL 8, 705ATemporibus Diocletiani et Maximiani bellum diabolus Christianis indixit isto modo ut sacrosancta Domini testamenta (Colb. sacramenta) scripturasque divinas ad exurendum peteret, basilicas dominicas subverteret, et ritus sacros coetusque sanctissimos celebrari Domino prohiberet.
PL 8, 705Aディオクレティアヌスとマクシミアヌスの治世に、悪魔はキリスト教徒に対しこのようなしかたで戦いを挑んだ。すなわち、主のいとも神聖な聖約の書(コルベール写本では「秘跡」)と神の聖書とを焼くために求め、主の聖堂を覆し、主に捧げる聖なる儀式といとも聖なる集会とが行われることを禁じたのである。
Sed non tulit exercitus Domini Dei tam immane praeceptum, sacrilegamque jussionem perhorruit; et mox fidei arma arripuit, descendit in praelium, non tam contra homines quam contra diabolum pugnaturus.
PL 8, 705Bしかし主なる神の軍勢はかくも凄まじい命令に耐えず、この瀆聖的な下命を忌み嫌った。そしてただちに信仰の武具を取り、戦いへと下った。人間に対してというよりも、むしろ悪魔に対して戦うためである。
Et quamvis tradendo gentilibus scripturas dominicas atque testamenta divina profanis ignibus comburenda, a fidei cardine cecidere nonnulli, conservando tamen eas, et pro ipsis libenter suum sanguinem effundendo, fortiter finiere (Ed. fecere) quamplurimi quique pleni Deo, devicto atque prostrato diabolo, victricem palmam in passione gestantes, sententiam in traditores atque in eorum consortes, qua illos ab Ecclesiae communione rejecerant (Pratel. rejicerent) cuncti martyres proprio sanguine consignabant. Fas enim non fuerat ut in Ecclesia Dei simul essent martyres et traditores.
PL 8, 705Bそして、主の聖書と神の聖約の書とを異教徒に引き渡し、俗なる火で焼かせることによって、信仰の要から転落した者も幾人かいたが、それらを守り抜き、それらのために喜んで自らの血を流すことによって、勇敢に生涯を終えた者は極めて多かった(刊本では「勇敢にふるまった」)。神に満たされ、悪魔を打ち負かし打ち倒して、受難において勝利の棕櫚を掲げたこれらの殉教者は皆、引き渡し者たちとその仲間たちに対する判決、すなわちそれによって彼らをすでに教会の交わりから退けていた(プラテルス写本では「退けるべしとした」)判決を、自らの血をもって証印していったのである。なぜなら、神の教会において殉教者たちと引き渡し者たちとが共に存在することは許されないことだったからである。
Monumentum IX, Caput II
第IX項 第II章PL 8, 705CAdvolabant igitur undique versum ad certaminis campum immensa agmina confessorum; et ubi quisque hostem reperiebat, castra illic dominica collocabat.
PL 8, 705Cそれゆえ、告白者たちの計り知れない軍勢が、あらゆる方角から闘いの野へと飛び集まってきた。そして各人が敵を見出したところに、主の陣営をそこに据えたのである。
Namque in civitate Abitinensi in domo Octavi Felicis, cum bellica caneret tuba, dominica signa gloriosi martyres erexerunt; ubique celebrantes ex more dominicum, a coloniae magistratibus atque ab ipso stationario milite apprehenduntur, Saturninus presbyter cum filiis quatuor, id est, Saturnino juniore et Felice lectoribus, Maria, Sanctimoniali, Hilarione (Boll. Hilariano) infante, itemque Dativus, qui et Senator, Felix, alius Felix, Emeritus, Ampelius, Rogatianus, Quintus, Maximianus, Thelica, Rogatianus, Rogatus, Januarius, Cassianus, Victorianus, Vincentius, Caecilianus, Restituta, Prima, Eva, Rogatianus, Givalius (al. Guinalius) , Rogatus, Pomponia, Secunda, Januaria, Saturnina, Martinus, Dantus, Felix, Margarita, Major, Honorata, Regiola (Boll. Regula) , Victorinus, Pelusius, Faustus, Dacianus, Matrona, Caecilia, Victoria, Herectina, Secunda, item Matrona, Januaria: qui apprehensi producebantur alacres ad forum.
PL 8, 705Cすなわちアビティナの町、オクタウィウス・フェリクスの家において、戦いのラッパが鳴り響く中、栄光ある殉教者たちは主の旗印を掲げた。そこで慣例に従い主の集いを執り行っていたところを、彼らは植民市の政務官たちと、駐屯の兵士自身とによって捕らえられた。すなわち司祭サトゥルニヌスとその四人の子ら、すなわち朗読者である小サトゥルニヌスとフェリクス、修道女マリア、幼子ヒラリオン(ボランドゥス版では「ヒラリアヌス」)、また元老院議員でもあるダティウス、フェリクス、もう一人のフェリクス、エメリトゥス、アンペリウス、ロガティアヌス、クィントゥス、マクシミアヌス、テリカ、ロガティアヌス、ロガトゥス、ヤヌアリウス、カッシアヌス、ウィクトリアヌス、ウィンケンティウス、カエキリアヌス、レスティトゥタ、プリマ、エウァ、ロガティアヌス、ギワリウス(別本では「グイナリウス」)、ロガトゥス、ポンポニア、セクンダ、ヤヌアリア、サトゥルニナ、マルティヌス、ダントゥス、フェリクス、マルガリタ、マヨル、ホノラタ、レギオラ(ボランドゥス版では「レグラ」)、ウィクトリヌス、ペルシウス、ファウストゥス、ダキアヌス、マトロナ、カエキリア、ウィクトリア、ヘレクティナ、セクンダ、同じくマトロナ、ヤヌアリアである。捕らえられた彼らは、勇み立って広場へと引き出された。
Monumentum IX, Caput III
第IX項 第III章PL 8, 706AAd hoc in primum certaminis campum prior Dativus ibat, quem sancti parentes candidum (Baron. candidatum) senatorem coelesti curiae genuerunt.
PL 8, 706Aそこで闘いの最初の野へと、まずダティウスが進んでいった。聖なる両親が彼を、天の元老院にふさわしい清き(バロニウス版では「候補者たる」)元老院議員として生んだ人である。
Ibat etiam Saturninus presbyter numerosa vallatus propagine liberorum; cujus partus partem sibi sociam martyrio destinavit, partem sui nominis pignus Ecclesiae relinquebat.
PL 8, 706A司祭サトゥルニヌスもまた、多くの子らに囲まれて進んでいった。彼の子らのうち、ある者は殉教における自らの仲間として定め、ある者は自らの名の形見として教会に残した。
Hos agmen dominicum sequebatur, in quo fulgebat coelestium splendor armorum, scutum fidei, lorica justitiae, salvationis galea, et gladius bifrons (al. vibrans) sermo Dei: quorum praesidio fulti, spem victoriae fratribus promittebant.
PL 8, 706B彼らに主の軍勢が続いた。その中には天上の武具の輝きが光っていた。すなわち信仰の盾、正義の胸当て、救いの兜、そして両刃の(別本では「閃く」)剣である神の言葉である。彼らはこれらの守りに支えられて、兄弟たちに勝利の希望を約束していた。
Sed jam ad supradictae civitatis pervenerunt forum. Ibi primum congressi, confessionis palmam magistratus elogio sustulerunt.
PL 8, 706Bしかし今や彼らは、前述の町の広場に到着した。そこで最初に相まみえ、政務官の罪状書きにおいて告白の棕櫚を勝ち取った。
In isto namque foro jam pro dominicis scripturis dimicaverat coelum, cum Fundanus ipsius civitatis quondam episcopus scripturas dominicas traderet exurendas: quas cum Magistratus sacrilegus igni apponeret, subito imber sereno coelo diffunditur, ignis scripturis sanctis admotus extinguitur, grandines adhibentur, omnisque ipsa regio pro scripturis dominicis, elementis furentibus, devastatur.
PL 8, 706Bなぜなら、この広場においてはすでに、主の聖書のために天そのものが戦っていたからである。かつてこの町の司教であったフンダヌスが、主の聖書を焼くために引き渡したときのことである。瀆聖的な政務官がそれを火にかけると、晴れわたった空から突如として雨が降り注ぎ、聖書にあてられた火は消え、雹が降り、荒れ狂う諸元素によって、主の聖書のゆえに、この地方全体が荒らされたのである。
Monumentum IX, Caput IV
第IX項 第IV章PL 8, 706CDe hac igitur civitate martyres Christi exoptata prima vincula susceperunt, directique ad Carthaginem, alacres ac laeti per totum iter hymnos Domino canticaque psallebant.
PL 8, 706Cそこでキリストの殉教者たちはこの町から、待ち望んだ最初の枷を受けた。そしてカルタゴへと送られ、道中ずっと、勇み喜びながら主への賛歌と詩篇を歌っていた。
Qui cum ad officium Anulini tunc proconsulis pervenirent, starentque in acie constanter ac fortiter, saevientis impetus diaboli dominica constantia retundebant.
PL 8, 706C彼らは当時の総督アヌリヌスの官房に到着すると、陣列の中に堅く力強く立ち、猛り狂う悪魔の攻撃を、主にある不動の心によって打ち返していた。
Sed cum non contra omnes simul milites Christi diabolica rabies praevaleret. singulos in certamina postulavit.
PL 8, 706Cしかし悪魔の狂暴さは、キリストの兵士たち全員に対して同時には打ち勝つことができなかったので、一人ひとりを闘いへと呼び出した。
Quorum certaminum pugnas non tam meis exequar quam martyrum dictis; ut et saevientis hostis audacia in tormentis atque in ipsa sacrilega invectione noscatur, et Christi Domini praepotentis virtus in tolerantia martyrum atque in ipsa confessione laudetur.
PL 8, 706Cこれらの闘いの戦いを、私はむしろ自分の言葉によってではなく、殉教者たち自身の言葉によって辿ることにする。それは、猛り狂う敵の大胆さが、拷問とその瀆聖的な罵りとのうちに知られ、また、いとも力ある主キリストの力が、殉教者たちの忍耐とその告白そのもののうちに讃えられるためである。
Monumentum IX, Caput V
第IX項 第V章PL 8, 707ACum igitur ab officio proconsuli offeruntur, suggeriturque quod a magistratibus Abitinensium transmissi essent Christiani qui contra interdictum imperatorum et Caesarum collectam et dominicum celebrassent, primum proconsul Dativum interrogat cujus esset conditionis et utrum collectam fecisset: qui cum se christianum et in collecta fuisse profiteretur, auctor ab ipso collectionis sanctissimae postulatur; statimque jubetur officium eumdem in equuleum sublevare extensumque ungulis praecidi.
PL 8, 707Aこうして官房から総督のもとへ引き出され、皇帝と副帝の禁令に反して集会と主の集いとを行ったキリスト教徒たちが、アビティナの政務官たちから送られてきた旨が上申されると、総督はまずダティウスに、その身分は何か、また集会を行ったかどうかを尋問した。彼が自分はキリスト教徒であり集会にいたことを告白すると、そのいとも聖なる集会の主導者は誰かと彼に問われ、ただちに官吏に命じて、彼を拷問台に引き上げ、伸ばして鉤爪で切り裂かせた。
Sed cum carnifices jussa crudelia atroci velocitate complerent, starentque saevientes in dictis (Comp. in diguitis) et denudatis ad vulnera martyris lateribus, erectis ungulis imminerent, subito sese per medium Thelica fortissimus martyr tormentis objecit (al. subjecit) , et clamavit: Christiani sumus nos, Nos, inquit, collegimus.
PL 8, 707Aそして処刑人たちが残忍な命令を凄まじい速さで果たし、猛り狂って言葉のままに(コンプルテンシス版では「指の上に」)立ちはだかり、殉教者の脇腹を傷のために裸にし、鉤爪を振り上げて迫ったとき、いとも勇敢な殉教者テリカが不意に人々の間から進み出て自ら拷問に身を投じ(別本では「身を差し出し」)、叫んで言った。「我々はキリスト教徒である。我々が集まったのだ。」
Statimque proconsulis furor exarsit, et ingemiscens, spiritali gladio graviter vulneratus, martyrem Christi gravissimis ictibus tutudit, in equuleum suspensum extendit, ungulis perstridentibus laniavit.
PL 8, 707Bするとただちに総督の怒りが燃え上がった。彼はうめきつつ、霊の剣によって深く傷つけられ、キリストの殉教者をいとも激しい打撃で打ちすえ、拷問台に吊り上げて引き伸ばし、きしむ鉤爪で切り裂いた。
At contra gloriosissimus Thelica martyr media de ipsa carnificum rabie hujusmodi preces Domino cum gratiarum actione effundebat: Deo gratias. In nomine tuo, Christe Dei Fili, libera servos tuos.
PL 8, 707Bこれに対していとも栄光ある殉教者テリカは、まさに処刑人たちの狂暴の只中にあって、このような祈りを感謝とともに主に捧げた。「神に感謝。汝の名において、神の子キリストよ、汝の僕たちを解き放て。」
Monumentum IX, Caput VI
第IX項 第VI章PL 8, 707BTalia precanti proconsul, Quis est, inquit, auctor tecum congregationis vestrae? Qui crudelius saeviente carnifice clara voce respondit: Saturninus presbyter et omnes. O martyrem primatum omnibus dantem!
PL 8, 707Bこのように祈る彼に総督は言った。「諸君の集会の、お前と共にいた主導者は誰か。」彼は、処刑人がいっそう残忍に猛り狂う中、はっきりした声で答えた。「司祭サトゥルニヌスと、すべての者たちだ。」おお、すべての者に首位を分け与える殉教者よ。
Non enim presbyterum fratribus praetulit, sed presbytero fratres confessionis consortio copulavit.
PL 8, 707Cなぜなら彼は司祭を兄弟たちより上に置いたのではなく、司祭に兄弟たちを告白の仲間として結びつけたからである。
Quaerente igitur proconsule Saturninum, ostendit, non quod illum prodiderit, quem secum adversus diabolum pariter dimicare cernebat, sed ut illi panderet integre se celebrasse collectam, quando cum ipsis etiam presbyter fuerat.
PL 8, 707Cそこで総督がサトゥルニヌスについて尋ねたとき、彼がサトゥルニヌスを名指したのは、悪魔に対して自分と共に等しく戦っていると見なしていたその人を裏切ったからではなく、司祭も彼らと共にいたのだから、自分が集会を欠けるところなく正しく執り行ったことを総督に明らかにするためであった。
Manabat igitur cum voce sanguis Dominum deprecantis, et praeceptorum Evangelii memor, inimicis suis veniam martyr inter ipsa corporis sui laniamenta poscebat.
PL 8, 707Cこうして主に祈るその声とともに血が流れ出ていた。そして福音の教えを心に留め、殉教者は自らの体が引き裂かれるまさにそのさなかに、自分の敵たちのために赦しを求めていた。
Inter ipsos namque vulnerum gravissimos cruciatus, tortores pariter et proconsulem his vocibus exprobrabat. Injuste facitis, infelices, contra Deum facitis. Deus altissime, noli illis consentire ad haec peccata. Peccatis infelices, adversus Deum facitis.
PL 8, 707Cそして、まさにその傷のいとも激しい苦痛の最中に、拷問人たちと総督とを等しく次のような言葉で責め立てた。「不当なことをしている、哀れな者たちよ、諸君は神に逆らって行っている。いと高き神よ、彼らがこの罪を犯すことに同意するな。罪を犯している、哀れな者たちよ、諸君は神に逆らって行っている。」
Custodite praecepta Dei altissimi. Injuste agitis, infelices, innocentes laniatis. Non sumus homicidae, non fraudem fecimus. Deus, miserere. Gratias tibi ago. Pro nomine tuo, Domine, da sufferentiam. Libera servos tuos de (al. in) captivitate hujus saeculi.
PL 8, 707D「いと高き神の戒めを守れ。不当な行いをしている、哀れな者たちよ。諸君は無実の者たちを引き裂いている。我々は殺人者ではない、欺きを働いてもいない。神よ、憐れめ。汝に感謝する。汝の名のゆえに、主よ、忍耐を与えよ。汝の僕たちをこの世の虜囚から(別本では「虜囚のうちにあって」)解き放て。」
Gratias tibi ago, nec sufficio tibi gratias agere. Et cum ictibus ungularum concussa fortius latera sulcarentur, profluensque sanguinis unda violentis tractibus emanaret, proconsulem sibi dicentem audivit: Incipies sentire quae vos pati oporteat.
PL 8, 708A「汝に感謝する、汝に感謝しても感謝しきれぬ。」そして鉤爪の打撃によって脇腹が激しく揺さぶられ溝を刻まれ、血の波が激しい引き裂きとともに流れ出るとき、彼は総督が自分に言うのを聞いた。「諸君が受けねばならぬことを、お前は感じ始めるだろう。」
Et adjecit: Ad gloriam. Gratias ago Deo regnorum. Apparet regnum aeternum, regnum incorruptum. Domine Jesu Christe, christiani sumus, tibi servimus; tu es spes nostra, tu es spes christianorum.
PL 8, 708A彼はこう付け加えた。「栄光のために。もろもろの王国の神に感謝する。永遠の王国が現れる、朽ちることなき王国が。主イエス・キリストよ、我々はキリスト教徒であり、汝に仕える。汝は我々の希望、汝はキリスト教徒たちの希望である。」
Deus sanctissime, Deus altissime, Deus omnipotens, tibi laudes pro nomine tuo reddimus, Domine Deus omnipotens.
PL 8, 708A「いと聖なる神よ、いと高き神よ、全能の神よ、汝の名のゆえに、汝に賛美を捧げる、全能なる主なる神よ。」
Cui talia oranti cum a diabolo per judicem diceretur, custodire te oportuit jussionem imperatorum et Caesarum, defatigato jam corpore, forti atque constanti sermone victor animo proclamavit. Non curo nisi legem Dei, quam didici.
PL 8, 708Bこのように祈る彼に、悪魔が裁判官を通して、「お前は皇帝と副帝の命令を守るべきであった」と言うと、すでに疲れ果てた体でありながら、彼は力強く不動の言葉で、勝利の心をもって宣言した。「私は自分が学んだ神の律法のほかは意に介さない。」
Ipsam custodio, pro ipsa moriar, in ipsa consummor, praeter quam non est alia. Talibus itaque dictis gloriosissimi martyris in suis tormentis magis ipse Anulinus torquebatur: cujus tandem rabies ferocitate saginata, Parce, inquit, reclusumque in carcerem passioni condignae martyrem destinavit.
PL 8, 708B「私はこの律法を守る、この律法のために死ぬ、この律法のうちに費え尽きる。これをおいてほかに律法はない。」こうしていとも栄光ある殉教者がこのように語ると、アヌリヌス自身のほうが、殉教者の拷問のうちにいっそう苛まれた。ついにその狂暴は残忍さに飽き足りると、「やめよ」と言い、彼を牢獄に閉じ込め、ふさわしい受難のために殉教者を留め置いた。
Monumentum IX, Caput VII
第IX項 第VII章PL 8, 708BPost hunc Dativus a Domino in certamine erigitur, qui Thelicae fortissimum praelium de proximo cominus cum penderet equuleo spectaverat extensus: idemque cum se voce saepius repetita christianum esse, et collectam fecisse fortiter proclamaret, emersit Fortunatianus sanctissimae martyris Victoriae frater, vir sane togatus, sed a religionis christianae sanctissimo cultu ipsis temporibus alienus; qui suspensum in equuleo martyrem profanis vocibus hactenus arguebat: Hic est, ait, o Domine, qui per absentiam Patris nostri, nobis hic studentibus, sororem nostram Victoriam seducens, hinc de splendidissima Carthaginis civitate una cum Secunda et Restituta ad Abitinensem coloniam secum usque perduxit, quique numquam domum nostram ingressus est nisi tunc quando quibusdam persuasionibus puellares animos illiciebat.
PL 8, 708B彼の後、ダティウスが主によって闘いへと立たされた。彼は拷問台に吊るされ伸ばされながら、テリカのいとも勇壮な戦いをすぐそばで間近に見ていた。その彼が、自分はキリスト教徒であり集会を行ったと、繰り返し声を上げて力強く宣言していると、いと聖なる殉教者ウィクトリアの兄フォルトゥナティアヌスが進み出た。確かに弁護士ではあったが、当時はキリスト教のいと聖なる崇敬からは縁遠い者であった。彼は拷問台に吊るされた殉教者を、俗なる言葉でこう責め立てた。「おお閣下、これがその男です。我々の父の不在に乗じ、我々がここで学んでいる間に、我々の妹ウィクトリアを誘惑し、いとも華麗なカルタゴの町からセクンダとレスティトゥタとともに、アビティナの植民市へとこの男自ら連れ去った者です。そして、娘たちの心をある種の説得によって惑わすとき以外、我々の家に足を踏み入れたことは一度もありません。」
Sed non tulit Victoria clarissima martyr Domini collegam et commartyrem suum falso appeti senatorem, statimque christiana libertate prorumpens, Nullius, inquit, persuasione profecta sum, nec cum ipso ad Abitinas veni. Hoc possum per cives probare.
PL 8, 708Cしかし、いと輝かしい主の殉教者ウィクトリアは、自らの仲間にして共に殉教する者である元老院議員が偽りの訴えを受けることに耐えられず、ただちにキリスト教徒としての率直さをもって進み出て言った。「私は誰の説得によって出発したのでもなく、この人とともにアビティナへ来たのでもない。これは町の人々によって証明できる。」
Omnia mea sponte atque voluntate perfeci. Nam et in collecta fui, et dominicum cum fratribus celebravi, quia christiana sum. Tunc impudens advocatus maledicta exaggerabat in martyrem. Et contra martyr gloriosus de equuleo cuncta vera responsione solvebat.
PL 8, 708D「私はすべてを自分の意志と望みによって行った。集会にもいたし、兄弟たちと共に主の集いを行った。私はキリスト教徒だからだ。」そのとき恥知らずな弁護人は殉教者に対する罵りを募らせた。これに対して栄光ある殉教者は、拷問台の上から、真実の答えをもってすべてに応じていた。
Inter haec Anulinus ardescens premi ungulas in martyrem jubet. Statim carnifices nuda praeparataque ictibus latera cruentis vulneribus invenerunt.
PL 8, 709Aこうしている間にアヌリヌスは怒りに燃え、殉教者に鉤爪を押しつけるよう命じた。処刑人たちはただちに、打撃に備えて裸にされた脇腹が、すでに血まみれの傷を負っているのを見出した〔底本は invenerunt。構文が取りにくく、invaserunt(襲った)の誤りの可能性もある〕。
Advolabant truces manus jussis velocibus leviores, secretaque pectoris, disruptis cutibus visceribusque divulsis, nefandis aspectibus profanorum annixa crudelitate pandebant.
PL 8, 709A荒々しい手は速やかな命令よりもなお軽やかに飛びかかり、皮膚を引き裂き内臓を露わにし、胸の奥深くの秘めた部分を、俗人たちの忌まわしい眼差しの前に、力を込めた残忍さでさらけ出していった。
Inter haec martyris mens immobilis perstat; et licet membra rumpantur, divellantur viscera, latera dissipentur, animus tamen martyris integer inconcussusque perdurat.
PL 8, 709Aその間、殉教者の心は揺るぎなく立ち続けた。手足が砕かれ、内臓が引き裂かれ、脇腹が裂かれようとも、殉教者の魂はなお損なわれることなく、揺るぎなく持ちこたえていた。
Denique dignitatis suae memor Dativus, qui et senator, tali voce preces Domino sub carnifice rabiente fundebat: O Christe Domine, non confundar. His dictis, beatissimus martyr quod a Domino poposcerat, tam facile meruit quam breviter postulavit.
PL 8, 709Aついに、元老院議員でもあるダティウスは、自らの品位を心に留め、猛り狂う処刑人のもとで、このような声で主に祈りを捧げた。「おお主キリストよ、私が辱められることのないように。」このように言うと、いとも幸いな殉教者は、主に求めたことを、短く求めたのと同じほどたやすく得た。
Monumentum IX, Caput VIII
第IX項 第VIII章PL 8, 709BDenique mox proconsulis mente concussa, lingua, Parce, prosilivit (id est dixit). Cessavere carnifices. Fas enim non erat martyrem Christi in commartyris suae Victoriae causa torqueri.
PL 8, 709Bそこでまもなく総督は心を揺さぶられ、その口から「やめよ」との言葉がほとばしり出た(すなわちそう言ったのである)。処刑人たちは手を止めた。なぜなら、キリストの殉教者が、共に殉教するウィクトリアの件で拷問されることは許されなかったからである。
Namque cum contra eum etiam Pompeianus suspicionis indignae saevus accusator accederet, calumniosamque conjungeret actionem, despectus a martyre est et retusus (al. codd. percussus) . Quid agis hoc in loco, diabole? Quid contra martyres Christi adhuc usque conaris?
PL 8, 709Bというのも、彼に対してさらにポンペイアヌスが、不当な疑いを掲げる過酷な告発者として進み出て、讒訴を重ねてきたが、殉教者によって侮られ、撃退された(別の写本では「打ちのめされた」)のである。悪魔よ、この場でお前は何をしているのか。キリストの殉教者たちに対して、今なおお前は何を企てようというのか。
A Senatore Domini ac martyre et potestas simul et forensis rabies superata est. Sed quoniam debuerat clarissimus martyr etiam pro Christo torqueri, cum interrogatus utrum in collecta fuisset, profiteretur constanter et diceret cum collecta fuisset se supervenisse et dominicum cum fratribus congrua religionis devotione celebrasse auctoremque ejusdem collectionis sanctissimae non (in al. deest non) unum fuisse, in sese proconsulem rursus acrius excitavit; cujus recrudescente saevitia, geminata martyris dignitas iterato ungulis sulcantibus exaratur.
PL 8, 709B主の元老院議員にして殉教者であるこの人物によって、権力と法廷の狂暴とが同時に打ち負かされた。しかし、いと輝かしい殉教者はキリストのためになお拷問を受けねばならなかったので、集会にいたかどうかを尋問されると、確固として告白し、集会が行われているところに自分が来合わせたこと、兄弟たちと共に相応しい信仰の献身をもって主の集いを執り行ったこと、そしてそのいとも聖なる集会の主導者は一人ではなかった(別本では「ではなかった」を欠き、「ただ一人であった」となる)ことを述べたので、彼は再び総督をいっそう激しく怒らせた。総督の残忍さは新たに燃え上がり、殉教者の二重の品位は、再び鉤爪によって溝を刻まれ抉られた。
At martyr inter vulnerum cruciatus saevissimos pristinam suam repetens orationem, Rogo, ait, Christe, non confundar. Quid feci? Saturninus est presbyter noster.
PL 8, 709Cしかし殉教者は、傷のいとも激しい苦痛の中で、先ほどの祈りを繰り返して言った。「キリストよ、願う、私が辱められることのないように。私が何をしたというのか。サトゥルニヌスは我々の司祭である。」
Monumentum IX, Caput IX
第IX項 第IX章PL 8, 709CEjus cum latera, duri trucisque carnificis magistra crudelitate monstrante, aduncis ungulis raderent, Saturninus presbyter ad praelium postulatur: quique coelestis regni contemplatione considerans parva admodum ac levia suos commartyres sustinere, congredi etiam ipse taliter coepit.
PL 8, 709C彼の脇腹が、冷酷で獰猛な処刑人の見せつける残忍さの命ずるままに、曲がった鉤爪で掻きむしられているとき、司祭サトゥルニヌスが闘いへと呼び出された。彼は天の王国を観想しつつ、共に殉教する者たちが耐えているのはごくわずかで軽いものにすぎないと見なし、自らも同じように闘いへと臨み始めた。
Nam dicente proconsule: Tu contra jussionem imperatorum et Caesarum fecisti, ut hos omnes colligeres, respondit presbyter Saturninus, Domini Spiritu suggerente: Securi Dominicum celebravimus. Proconsul ait: Quare? Respondit: Quia non potest intermitti dominicum.
PL 8, 709D総督が「お前は皇帝と副帝の命令に反して、この者たち全員を集めた」と言うと、司祭サトゥルニヌスは主の霊に促されて答えた。「我々は確信をもって主の集いを行った。」総督は言った。「なぜか。」彼は答えた。「主の集いは絶やすことができないからだ。」
Qui mox ut haec dixit, contra Dativum statim jubetur aptari. Spectabat interea Dativus lanienam corporis sui potius quam dolebat; et cujus ad Dominum mens animusque pendebat, nihil dolorem corporis aestimabat; sed tantum ad Dominum precabatur dicens: Subveni, rogo, Christe, habe pietatem, serva animam meam, custodi spiritum meum ut non confundar.
PL 8, 709D彼がこう言うが早いか、総督はただちにダティウスに対して用意をするよう命じられた〔jubetur の主語は明示されていない。総督が命じたと取った〕。その間ダティウスは、自らの体が引き裂かれるのを苦しむというよりはむしろ見つめており、その心と魂とは主のもとに懸かっていたので、体の痛みを何とも思わなかった。ただ主にのみ祈って言った。「助けよ、キリストよ、願う、慈しみを持て、私の魂を守れ、私の霊を守れ、私が辱められることのないように。」
Rogo, Christe, da sufferentiam. Cui cum a proconsule diceretur: Ex hac splendidissima civitate magis debueras alios ad bonam mentem vocare, et non contra praeceptum imperatorum et Caesarum facere, fortius atque constantius acclamabat: Christianus sum.
PL 8, 710A「キリストよ、願う、忍耐を与えよ。」総督が彼に「このいとも華麗な町の出であるお前は、むしろ他の者たちを良識へと呼び戻すべきであって、皇帝と副帝の命令に反することをすべきではなかった」と言うと、彼はいっそう力強く不動の声で叫んだ。「私はキリスト教徒である。」
Qua voce diabolus superatus, Parce, inquit. Simulque illum in carcerem trudens, passioni condignae martyrem reservavit.
PL 8, 710Aこの言葉によって悪魔は打ち負かされ、「やめよ」と言った。そして彼を牢獄に押し込むと同時に、殉教者をふさわしい受難のために取っておいた。
Monumentum IX, Caput X
第IX項 第X章PL 8, 710AAt vero presbyter Saturninus recenti martyrum sanguine delibutus (al. delibuto) , cum penderet in equuleo, admonebatur in eorum fide persistere in quorum cruore perstabat.
PL 8, 710Aさて司祭サトゥルニヌスは、殉教者たちの生々しい血にまみれながら(別本では「まみれた〔拷問台〕で」)、拷問台に吊るされたとき、自分がその血のうちに立ち続けている者たちの信仰に、なお踏みとどまるよう促されていた。
Hic cum interrogaretur utrum auctor ipse esset et omnes ipse adunasset, et diceret, Etiam, ego praesens in collecta fui, Emeritus lector ad certamen exiliens, congrediente presbytero, Ego sum auctor, inquit, in cujus domo collectae factae sunt.
PL 8, 710A自分が主導者であったのか、自分がすべての者を集めたのかと尋問され、「その通りだ、私は集会に居合わせた」と言ったとき、朗読者エメリトゥスが闘いへと躍り出て、司祭が相対しているところへ進み出て言った。「集会は私の家で行われた。この私こそが主導者だ。」
At proconsul qui jam toties victus fuerat, impetus Emeriti perhorrebat; et tamen in presbyterum versus, Quare contra praeceptum faciebas, inquit, Saturnine? Cui Saturninus, Intermitti dominicum non potest, ait. Lex sic jubet.
PL 8, 710Aすでに幾度となく打ち負かされていた総督は、エメリトゥスの勢いに慄いた。それでも司祭のほうへ向き直り、「サトゥルニヌスよ、なぜ命令に反することをしていたのか」と言った。サトゥルニヌスは彼に言った。「主の集いは絶やすことができない。律法がそう命じている。」
Tunc proconsul: Non tamen debuisti prohibita contemnere, sed observare potius, et non rem facere contra praeceptum imperatorum. Et meditata jamdiu in martyribus voce, tortorem saevire commonuit; cui non pigro paretur obsequio.
PL 8, 710Aそのとき総督は言った。「それでもお前は禁じられたことを軽んじるべきではなく、むしろそれを守り、皇帝の命令に反することを行うべきではなかった。」そして殉教者たちに対して久しく用いてきた声で、拷問人に猛り狂うよう促した。それに対しては怠りなき服従がなされた。
Nam carnifices in senile corpus presbyteri ruunt, et grassante rabie, rupta nervorum connexione, discerpunt illud in gemiscenda supplicia et novi generis in sacerdotem Dei exquisita tormenta.
PL 8, 710C処刑人たちは司祭の老いた体に襲いかかり、狂暴さを募らせながら、腱の結合を断ち切り、これを嘆かわしい刑罰へと、神の司祭に対する新たな種類の、念入りに考え出された拷問へと引き裂いた。
Videres quasi in pabulum vulnerum fame rabida saevire carnifices, apertisque visceribus, ad horrorem videntium inter ruborem sanguinis, ossa nudata pallere, et ne inter moras torquentium, exclusa anima corpus supplicio pendente desereret, tali voce Dominum presbyter precabatur: Rogo, Christe, exaudi me.
PL 8, 710C処刑人たちが、まるで傷という餌食に狂った飢えをぶつけるかのように猛り狂うのを、そこに見ることができただろう。内臓が開かれて、見る者を戦慄させる血の赤さの中に、剥き出しの骨が青白く見えていた。そして、拷問する者たちの手が休む間に、締め出された魂が、刑罰に吊るされたままの体を見捨てることのないようにと、司祭はこのような声で主に祈っていた。「キリストよ、願う、私の祈りを聞き入れよ。」
Gratias tibi ago, Deus: Jube me decollari. Rogo, Christe, miserere. Dei Fili subveni. Cui proconsul: Quare contra praeceptum faciebas? Et presbyter, Lex sic jubet, lex sic docet, inquit. O admiranda satis ac praedicandi presbyteri doctoris divina responsio!
PL 8, 710C「汝に感謝する、神よ。私を斬首するよう命じよ。キリストよ、願う、憐れめ。神の子よ、助けよ。」総督は彼に言った。「なぜ命令に反することをしていたのか。」司祭は言った。「律法がそう命じ、律法がそう教えているのだ。」おお、教師たる司祭のこの神々しい答えは、まことに驚嘆に値し、語り伝えるにふさわしい。
Legem sanctissimam etiam in tormentis presbyter praedicat, pro qua libenter supplicia sustinebat. Legis denique voce deterritus Anulinus, Parce, inquit; eumque in custodiam carceris redigens, exoptato supplicio destinavit.
PL 8, 710D司祭は拷問の最中にあってもなお、いと聖なる律法を宣べ伝えている。そのために彼は喜んで刑罰に耐えていたのである。ついに律法の言葉に怯んだアヌリヌスは、「やめよ」と言い、彼を牢獄の監禁に戻し、待ち望まれた刑罰へと留め置いた。
Monumentum IX, Caput XI
第IX項 第XI章PL 8, 710DAt vero Emerito applicito: In tua, inquit proconsul, domo collectae factae sunt contra praecepta imperatorum? Cui Emeritus sancto Spiritu inundatus: In domo mea, inquit, egimus dominicum. At ille: Quare permittebas, ait, illos ingredi?
PL 8, 710Dさてエメリトゥスが引き出されると、総督は言った。「お前の家で、皇帝の命令に反して集会が行われたのか。」聖なる霊に満たされたエメリトゥスは彼に言った。「私の家で、我々は主の集いを行った。」総督は言った。「なぜお前は彼らの立ち入りを許したのか。」
Respondit: Quoniam fratres mei sunt, et non poteram illos prohibere. Sed prohibere, inquit, illos debuisti. At ille: Non poteram (al. potui) , quoniam sine dominico non possumus. Statim etiam ipse in equuleo jubetur extendi, extensusque vexari.
PL 8, 711A彼は答えた。「彼らは私の兄弟たちだからだ。禁じることはできなかった。」総督は言った。「しかしお前は彼らを禁じるべきだった。」彼は言った。「できなかった(別本では完了形で『できなかった』)。我々は主の集いなしではいられないからだ。」ただちに彼自身も拷問台に伸ばすよう命じられ、伸ばされて責め苛まれた。
Qui cum validos ictus innovato carnifice pateretur: Rogo, ait, Christe, subveni mihi. Contra praeceptum Dei facitis, o infelices! Et interloquendo proconsul, Non oportuerat te, inquit, eos suscipere. Respondit: Non poteram nisi susciperem fratres meos.
PL 8, 711A新たな処刑人による強烈な打撃を受けながら彼は言った。「キリストよ、願う、私を助けよ。諸君は神の戒めに逆らって行っている、哀れな者たちよ。」総督が「お前は彼らを受け入れるべきではなかった」と口を挟むと、彼は答えた。「私の兄弟たちを受け入れずにいることはできなかった。」
At proconsul sacrilegus, Sed prior, inquit, erat jussio imperatorum et Caesarum. Contra religiosissimus martyr, Deus, inquit, major est, non imperatores. Rogo, Christe, tibi laudes refero. Christe Domine, da sufferentiam.
PL 8, 711A瀆聖的な総督は言った。「だが皇帝と副帝の命令のほうが優先する。」これに対していと敬虔な殉教者は言った。「神が偉大なのであって、皇帝たちではない。キリストよ、願う、汝に賛美を捧げる。主キリストよ、忍耐を与えよ。」
Cui talia precanti haec proconsul injecit: Habes ergo scripturas aliquas in domo tua? Et respondit: Habeo, sed in corde meo. Et proconsul, In domo tua, inquit, habes, an non? Emeritus martyr ait: In corde meo illas habeo. Rogo, Christe, tibi laudes.
PL 8, 711Bこのように祈る彼に総督はこう浴びせた。「では、お前の家に何か聖書を持っているのか。」彼は答えた。「持っている、しかし私の心の中に。」総督は言った。「お前の家に持っているのか、いないのか。」殉教者エメリトゥスは言った。「私の心の中にそれらを持っている。キリストよ、願う、汝に賛美を。」
Libera me, Christe, patior in nomine tuo. Breviter patior, libenter patior. Christe Domine, non confundar.
PL 8, 711B「キリストよ、私を解き放て。汝の名において私は苦しむ。しばし苦しむが、喜んで苦しむ。主キリストよ、私が辱められることのないように。」
O martyrem Apostoli memorem, qui legem Domini conscriptam habuit, non atramento, sed Spiritu Dei vivi, non in tabulis lapideis, sed in tabulis cordis carnalibus.
PL 8, 711Bおお、使徒の言葉を心に留める殉教者よ、彼は主の律法を、墨によってではなく生ける神の霊によって、石の板にではなく肉の心の板に、書き記されたものとして持っていたのである。
O martyrem legis sacrae idoneum diligentissimumque custodem, qui traditorum facinus perhorrescens, scripturas dominicas, ne perderet, intra secreta sui pectoris collocavit. Quo cognito, proconsul: Parce, inquit.
PL 8, 711Bおお、聖なる律法のふさわしくいとも熱心な守り手たる殉教者よ、彼は引き渡し者たちの凶行を忌み嫌い、主の聖書を失うことのないよう、自らの胸の奥深くに納めたのである。これを知ると総督は「やめよ」と言った。
Ejusque professionem in memoriam una cum caeterorum confessionibus redigens, Pro meritis vestris omnes, inquit, secundum confessionem vestram poenas meritas persolvetis.
PL 8, 711Cそして彼の表明を、他の者たちの告白とともに記録に留めたのち、総督は言った。「諸君は皆、諸君の所業に応じ、その告白にしたがって、当然の刑罰を受けるであろう。」
Monumentum IX, Caput XII
第IX項 第XII章PL 8, 711CSed jam ferina rabies ore cruento tormentis martyrum saginata languebat. Sed cum Felix nomine et passione processisset in praelium, aciesque Domini omnis incorrupta invictaque perstaret, tyrannus mente prostratus, voce demissus, anima et corpore dissolutus, Spero vos, inquit, hanc partem potius eligere, qua possitis vivere, ut jussiones conservetis.
PL 8, 711Cしかし、もはや獣のような狂暴さは、殉教者たちの拷問に血まみれの口で飽き足り、弱まりつつあった。しかし、名も受難もフェリクスという者が闘いへと進み出て、主の陣列がことごとく汚れなく打ち負かされぬままであり続けると、僭主は心において打ちのめされ、声は弱まり、魂と体とを損なわれて言った。「諸君が、命令を守り、生きながらえることのできるこの道をこそ選んでくれることを望む。」
Contra quae confessores Domini, invicti martyres Christi, tamquam ex uno ore dixerunt: Christiani sumus, non possumus nisi Domini legem sanctam usque ad effusionem sanguinis custodire.
PL 8, 711Cこれに対して主の告白者たち、キリストの不敗の殉教者たちは、あたかも一つの口から出るように言った。「我々はキリスト教徒である。我々は、主の聖なる律法を血を流すまで守り抜くよりほかにはできない。」
Qua voce percussus inimicus Felici dicebat: Non quaero utrum christianus sis, sed an collectam feceris, vel scripturas aliquas habeas. O stulta judicis et ridenda interrogatio! Christianus, inquit, utrum sis tace. Et addidit: Si in collecta fuisti?
PL 8, 711Dこの言葉に打ちのめされた敵はフェリクスに言った。「お前がキリスト教徒であるかどうかを尋ねているのではない。集会を行ったか、あるいは何か聖書を持っているかを尋ねているのだ。」おお、裁判官の愚かしく、嘲笑に値する尋問よ。「お前がキリスト教徒かどうかは黙っていろ」と彼は言い、こう付け加えた。「集会にいたかどうかだ。」
Responde: Quasi christianus sine dominico esse possit, aut dominicum sine christiano celebrari. An nescis, Satanas, in dominico christianum et in christiano dominicum constitutum, ut nec alterum sine altero valeat esse?
PL 8, 711D「答えよ。」〔底本は Responde。総督が問いを締めくくる命令と取り、続く Quasi 以下を語り手の反論と読む〕まるでキリスト教徒が主の集いなしにありえるかのように、あるいは主の集いがキリスト教徒なしに行われうるかのようだ。サタンよ、お前は知らないのか、主の集いのうちにキリスト教徒が、キリスト教徒のうちに主の集いが据えられており、一方が他方なしにはありえないということを。
Cum nomen audieris, frequentiam Domini disce; et cum collectam audieris, nomen agnosce. Denique cognosceris a martyre et rideris, tali responsione confunderis.
PL 8, 712A「お前が名を聞いたなら、主の集会を悟るがよい。そして集会を聞いたなら、名を知るがよい。」結局のところ、お前は殉教者に見抜かれ、嘲笑され、このような答えによって恥じ入らされるのだ。
Collectam, inquit, gloriosissime celebravimus, ad scripturas dominicas legendas in dominicum convenimus semper.
PL 8, 712A彼は言った。「集会は、いとも栄光ある仕方で我々は執り行った。主の聖書を読むために、我々はつねに主の集いに集ったのだ。」
Qua confessione confusus graviter Anulinus, fustibus caesum exanimem, coelesti concilio, martyrem properantem ad siderea tribunalia, expleta passione, consociat. Sed felicem alius sequitur Felix nomine pariter et confessione atque ipsa passione consimilis.
PL 8, 712Aこの告白によって深く辱められたアヌリヌスは、棒で打たせ、絶命した彼を、受難を果たして星の法廷へと急ぐ殉教者として、天の集いに加えた。このフェリクス〔底本は felicem。Felicem と読む〕に続いて、同じくフェリクスという名の別の者が、告白においても受難そのものにおいても等しく続いた。
Pari etenim virtute congressus, etiam ipse fustium illisione quassatus, animam in tormenta carceris ponens, superioris Felicis est martyrio copulatus.
PL 8, 712A彼もまた等しい力をもって戦い、棒による傷を受けて打ちのめされ、牢獄の責め苦の中で命を捨て、先のフェリクスの殉教に結ばれたのである。
Monumentum IX, Caput XIII
第IX項 第XIII章PL 8, 712BPost hos suscepit certamen Ampelius custos legis, scripturarumque divinarum fidelissimus conservator.
PL 8, 712B彼らに続いて、律法の守り手にして神の聖書のいとも忠実な保持者であるアンペリウスが闘いを引き受けた。
Hic quaerenti proconsuli an in collecta fuisset, hilaris atque securus alacri voce respondit: Cum fratribus feci collectam, dominicum celebravi; et scripturas dominicas habeo mecum, sed in corde meo conscriptas. Christe, tibi laudes refero. Exaudi, Christe.
PL 8, 712B総督が集会にいたかどうかを尋ねると、彼は快活かつ確信をもって、はきはきとした声で答えた。「兄弟たちと共に、私は集会を行った。主の集いを執り行った。そして主の聖書を、私と共に持っている、ただし私の心の中に書き記された形で。キリストよ、汝に賛美を捧げる。聞き入れよ、キリストよ。」
Qui cum haec dixisset, cervicibus contusus, in carcerem quasi jam in dominicium tabernaculum laetus cum fratribus relegatur (al. religatur) . Hunc sequitur Rogatianus: qui confessus Domini nomen, supradictis fratribus jungebatur illaesus.
PL 8, 712B彼はこう言うと、首筋を打ち据えられ、あたかもすでに主の幕屋に入るかのように、喜びをもって兄弟たちと共に牢獄へ送り返された(別本では「繋がれた」)。彼に続いたのはロガティアヌスである。彼は主の名を告白し、傷つけられることなく前述の兄弟たちに加わった。
Quintus vero applicitus, nomen Domini egregie magnificeque confessus, caesus fustibus in carcerem truditur, condigno martyrio reservatus. Hunc sequebatur et Maximianus, in confessione par, in congressione consimilis, in victoriae triumphis aequalis.
PL 8, 712B引き出されたクィントゥスは、主の名を立派かつ荘厳に告白し、棒で打たれて牢獄へ押し込まれ、ふさわしい殉教のために留め置かれた。彼に続いてマクシミアヌスもまた、告白において等しく、戦いにおいて似通い、勝利の凱旋において同等であった。
Post quem junior Felix spem salutemque christianorum dominicum esse proclamans, cum similiter etiam ipse fustibus caederetur, Ego, inquit, devota mente celebravi dominicum, collectam cum fratribus feci, quia christianus sum. Qua confessione supradictis fratribus meruit etiam ipse sociari.
PL 8, 712C彼に続いて若きフェリクスは、主の集いこそキリスト教徒たちの希望と救いであると宣言し、彼自身も同じように棒で打たれながら言った。「私は献身の心をもって主の集いを執り行い、兄弟たちと共に集会を行った。私はキリスト教徒だからだ。」この告白によって、彼もまた前述の兄弟たちに加わるにふさわしいものとなった。
Monumentum IX, Caput XIV
第IX項 第XIV章PL 8, 712CAt junior Saturninus, martyris Saturnini presbyteri sancta progenies, in certamen optatum festinus accessit, approperans patris virtutibus gloriosissimis adaequari. Cui cum proconsul furibundus diabolo suggerente dixisset: Et tu, Saturnine, interfuisti?
PL 8, 712C一方、殉教者である司祭サトゥルニヌスの聖なる子である小サトゥルニヌスは、待ち望んだ闘いへと急いで進み出た。父のいとも栄光ある力に等しくなろうと急ぎながら。悪魔にそそのかされ激怒した総督が彼に「サトゥルニヌスよ、お前もその場にいたのか」と言うと、
Respondit Saturninus: Christianus sum. Non a te quaero hoc, ait, sed utrum egeris dominicum. Cui respondit Saturninus: Egi dominicum, quia Salvator est Christus. Quo nomine Salvatoris audito, Anulinus exarsit, et in filium patrium instaurat equuleum.
PL 8, 712Cサトゥルニヌスは答えた。「私はキリスト教徒である。」総督は言った。「私がお前に尋ねているのはそのことではない、お前が主の集いを行ったかどうかだ。」サトゥルニヌスは彼に答えた。「私は主の集いを行った。キリストは救い主だからだ。」救い主というこの名を聞くと、アヌリヌスは怒りに燃え、父のかけられた拷問台を、その子に対してあらためて据えさせた。
Extensoque Saturnino: Quid, inquit, Saturnine, profiteris? Vides ubi positus sis. Habes scripturas aliquas? Respondit, Christianus sum. Proconsul vero ait: Ego quaero an conveneris, et an scripturas habeas? Respondit, Christianus sum.
PL 8, 712Dサトゥルニヌスが伸ばされると、総督は言った。「サトゥルニヌスよ、お前は何を告白するのか。お前が今どこに置かれているか分かっているだろう。何か聖書を持っているか。」彼は答えた。「私はキリスト教徒である。」総督は言った。「私が尋ねているのは、お前が集まったかどうか、また聖書を持っているかどうかだ。」彼は答えた。「私はキリスト教徒である。」
Aliud non est nomen quod post Christum oporteat nos sanctum observare. Qua confessione diabolus inflammatus: Quoniam permanes, inquit, in obstinatione tua, etiam tormentis oportet te affici. Dic an aliquas Scripturas habeas? Et ad officium dixit: Vexa illum.
PL 8, 713A「キリストの名の後に我々が聖なるものとして守るべき名は、他にない。」この告白に悪魔は怒りに燃え、言った。「お前がその頑迷さに留まり続けるのなら、お前もまた拷問を受けねばならない。何か聖書を持っているか言え。」そして官吏に向かって言った。「彼を痛めつけろ。」
Ibant in adolescentis latera paternis vulneribus lassati tortores, et adhuc humectantem in ungulis patrium sanguinem cognato filii cruori miscebant.
PL 8, 713A拷問人たちは、父の傷ですでに疲れ果てながら、この若者の脇腹に襲いかかり、まだ鉤爪の上に湿っている父の血を、血縁である息子の血と混ぜ合わせた。
Videres per hiantium vulnerum sulcos de lateribus nati, antea genitoris sanguinem fluere, et cruorem filii paterno permixtum ungulis rorantibus emanare.
PL 8, 713A息子の脇腹の口を開いた傷の溝を通して、先に父の流した血が流れ出ているのが見え、息子の血が父の血と混ざり合い、滴る鉤爪から流れ出ているのを見ることができただろう。
At juvenis genuini (Ed. gemini) sanguinis admixtione recreatus, medelam potius quam tormenta sentiebat et, recepta in tormentis fortitudine, fortissimis vocibus exclamabat: Scripturas dominicas habeo, sed in corde meo. Rogo, Christe, da sufferentiam.
PL 8, 713Aしかし若者は、血縁の(刊本では「二つながらの」)血の混じり合いによってかえって力づけられ、拷問というよりはむしろ癒やしを感じていた。そして拷問の中で不屈の力を得て、いとも力強い声で叫んだ。「私は主の聖書を持っている、ただし私の心の中に。キリストよ、願う、忍耐を与えよ。」
Spes est in te. (Ed. vitae) Anulinus inquit: Quare contra praeceptum faciebas? Respondit: Quia christianus sum. Quo audito, parce, inquit. Et statim cessante tormento, in patrium consortium relegatur.
PL 8, 713B「希望は汝のうちにある(刊本では「それは命の希望だ」)。」アヌリヌスは言った。「なぜお前は命令に反することをしていたのか。」彼は答えた。「私がキリスト教徒だからだ。」これを聞くと総督は「やめよ」と言った。そしてただちに拷問がやみ、彼は父のもとへ送り返された。
Monumentum IX, Caput XV
第IX項 第XV章PL 8, 713BInterea mergebat (f. vergebat) in noctem horis labentibus dies, et consumptis cum sole tormentis, defecit atra (Boll. defatigata) tortorum rabies, et cum sui judicis crudelitate languebat.
PL 8, 713Bその間に、時の移ろいとともに昼は夜へと沈み(あるいは「傾き」)、太陽とともに拷問も尽き果て、拷問人たちの暗い(ボランドゥス版では「疲れ果てた」)狂暴さは衰え、彼らの裁判官の残忍さとともに弱まっていった。
Sed legiones dominicae, in quibus Christus, perpetuum lumen, annorum coelestium corusco splendore fulgebat, fortius atque constantius in certamina prosiliebant.
PL 8, 713Bしかし主の軍団は、その中で永遠の光であるキリストが、天上の武具〔底本は annorum。armorum と読む〕の輝く光をもって光り輝いていたが、いっそう力強く不動のままに闘いへと躍り出ていった。
Cum vero adversarius Domini tot martyrum praeliis gloriosissimis victus, tantisque ac talibus congressionibus superatus, desertus a die, comprehensus a nocte, deficiente jam carnificum rabie, profligatus cum singulis congredi ulterius non valeret, totius exercitus Domini animos percontatur, devotasque confessorum mentes tali interrogatione propulsat: Vidistis, inquit, eos qui perseveraverunt, quid sustinuerunt, vel quid in sua confessione perstantes adhuc habeant sustinere.
PL 8, 713B主の敵は、これほど多くの殉教者たちのいとも栄光ある戦いによって打ち負かされ、これほど多くこれほどの戦闘によって打ち勝たれ、昼に見放され、夜に捕らえられ、拷問人たちの狂暴さもすでに尽き果てて、打ち破られて、もはや一人ひとりと相対することができなくなると、主の全軍勢の心を問いただし、告白者たちの献身した心にこう尋問を突きつけた。「諸君は、耐え抜いた者たちが何に耐えたか、あるいは自らの告白に踏みとどまり続ける者たちがなお何に耐えねばならないかを見ただろう。」
Et ideo qui vult vestrum ad indulgentiam pervenire, ut salvus esse possit, profiteatur. Ad haec confessores Domini, gloriosi martyres Christi, laeti ac triumphantes simul, non ex proconsulis dictis, sed ex victoria passionis Spiritu sancto ferventes, fortius clariusque tamquam uno ex ore dixerunt: Christiani sumus.
PL 8, 713C「それゆえ、諸君のうち、赦しを得て助かりたいと望む者があれば、名乗り出るがよい。」これに対して主の告白者たち、キリストの栄光ある殉教者たちは、共に喜び勝ち誇りながら、総督の言葉によってではなく、受難の勝利によって聖なる霊に燃え立ち、いっそう力強く明瞭に、あたかも一つの口から出るように言った。「我々はキリスト教徒である。」
Qua voce prostratus est diabolus, et concussus (al. concidit) . Anulinus confususque, omnes in carcerem trudens, sanctos illos martyrio destinavit.
PL 8, 713Cこの言葉によって悪魔は打ち倒され、揺さぶられた(別本では「崩れ落ちた」)。狼狽したアヌリヌスは、全員を牢獄へ押し込み、その聖なる者たちを殉教のために留め置いた。
Monumentum IX, Caput XVI
第IX項 第XVI章PL 8, 713DEt ne devotissimus feminarum sexus florentissimusque sacrarum virginum chorus certaminis tanti gloria privaretur, omnes feminae, Christo Domino auxiliante, in Victoria congressae sunt et coronatae.
PL 8, 713Dそして、いと敬虔な女性たちと、聖なる童貞女たちのいとも花咲く群れとが、これほど大いなる闘いの栄光を奪われることのないように、主キリストの助けのもと、すべての女性たちはウィクトリアにおいて戦い、冠を得た。
Etenim Victoria sanctissima feminarum, flos virginum, decus et dignitas confessorum, honesta natalibus, religione sanctissima, moribus temperata, in qua naturae bonum candida pudicitia relucebat, respondebatque pulchritudini corporis fides pulchrior mentis et integritas sanctitatis, ad secundam palmam restitutam se in Domini martyrio laetabatur.
PL 8, 713Dすなわちウィクトリアは、女性たちの中でもいと聖なる者、童貞女たちの花、告白者たちの誉れと品位であり、生まれにおいて高貴、信仰においていと聖なる者、生き方において慎み深い者であった。彼女のうちには、生まれながらの善が清らかな貞潔として輝いており、体の美しさに応じて、いっそう美しい心の信仰と聖性の完全さとが応えていた。彼女は、自分が第二の棕櫚へと取り戻され〔ad secundam palmam restitutam の含意は定かでない。字義どおりに訳した〕、主の殉教にあずかることを喜んでいた。
Huic namque ab infantia jam clara pudicitiae signa fulgebant, et in rudibus jam annis apparebat rigor castissimus mentis, et quaedam dignitas futurae passionis.
PL 8, 714Aなぜなら、彼女には幼少の頃からすでに明らかな貞潔の徴が輝いており、幼い年齢のうちにすでに、いと清らかな心の堅固さと、来たるべき受難の一種の品位とが現れていたからである。
Denique postquam plena virginitas adultum aetatis tempus explevit, cum puella nolens et reluctans in nuptias a parentibus cogeretur, invitaeque sibi traderent sponsum parentes, ut praedonem fugeret, clam sese per praeceps puella dimittit, aurisque famulantibus supportata, incolumis gremio terrae suscipitur.
PL 8, 714Aついに、完全な童貞が成年の時を満たしたのち、少女が望まず抗いながらも両親によって結婚を強いられ、両親が意に反して彼女に花婿をあてがおうとしたとき、奪う者から逃れるために、少女はひそかに高所から身を投げた。すると風がしもべのように彼女を支え、無傷のまま大地の懐に受け止められた。
Neque fuerat postmodum etiam pro Christo Domino passura, si pro sola tunc pudicitia moreretur.
PL 8, 714Aもしそのとき貞潔のためだけに死んでいたなら、彼女はのちに主キリストのためにもまた苦しむことはなかったであろう。
Liberata igitur nuptialibus taedis, illusoque simul cum parentibus sponso, media pene de ipsa nuptiarum frequentia prosiliens, ad aedem pudicitiae portumque pudoris Ecclesiam intacta virgo confugit, ibique consecrati Deo dicatique capitis in perpetua virginitate sacratissimum crinem inconcusso pudore servavit.
PL 8, 714Bこうして婚礼の松明から解き放たれ、花婿と両親とを同時に欺き、婚礼の群衆そのものの真っ只中から躍り出て、汚れなき童貞女は貞潔の館、慎みの港である教会へと逃れ、そこで神に捧げられ献げられた頭の、永遠の童貞のうちにあるいとも聖なる髪を、揺るぎない慎みをもって保ち続けた。
Haec ergo ad martyrium properans, florem pudicitiae palmam triumphali dextera praeferebat. Namque interroganti proconsuli quid profiteretur, clara voce respondit: Christiana sum.
PL 8, 714Bこうして彼女は殉教へと急ぎながら、貞潔の花たる棕櫚を、勝利の右手に掲げていた。何を告白するのかと尋ねる総督に対し、彼女ははっきりした声で答えた。「私はキリスト教徒である。」
Et cum a Fortunatiano fratre togato ejusque defensore vanis argumentationibus mente capta esse diceretur, Victoria respondit: Mens mea est, numquam mutata sum. Ad haec proconsul: Vis ire, inquit, cum Fortunatiano fratre tuo?
PL 8, 714B弁護士である兄フォルトゥナティアヌス、彼女の弁護人でもある彼から、空しい議論によって正気を失わされたのだと言われると、ウィクトリアは答えた。「これは私自身の心だ。私は一度も変わっていない。」これに対して総督は言った。「お前の兄フォルトゥナティアヌスと一緒に行きたいか。」
Respondit: Nolo, quia christiana sum; et illi sunt fratres mei qui praecepta Dei custodiunt. O puellam divinae legis auctoritate fundatam! O virginem gloriosam aeterno Regi merito consecratam!
PL 8, 714B彼女は答えた。「望まない。私はキリスト教徒だからだ。そして、神の戒めを守る者たちこそ、私の兄弟である。」おお、神の法の権威に基づいた少女よ。おお、永遠の王にふさわしく捧げられた栄光ある童貞女よ。
O beatissimam martyrem evangelica professione clarissimam, quae dominica voce respondit: Hi sunt fratres mei qui praecepta Dei custodiunt. Quibus auditis, Anulinus deposita judicis auctoritate, ad puellae persuasionem descendit. Consule tibi, inquit.
PL 8, 714Cおお、福音の告白によっていと輝かしい、いと幸いな殉教者よ、彼女は主の声をもって答えた。「神の戒めを守る者たちこそ、私の兄弟である。」これを聞くと、アヌリヌスは裁判官としての権威を脇に置いて、少女を説得することへと降りていった。「お前自身のために考えよ」と彼は言った。
Vides enim fratrem tuum providere cupientem saluti tuae. Cui martyr Christi: Mens mea est, inquit, numquam mutata sum. Nam et in collecta fui, et dominicum cum fratribus celebravi, quia christiana sum.
PL 8, 714C「お前は、お前の兄がお前の身の無事を図ろうと望んでいるのを見ているだろう。」キリストの殉教者は彼に言った。「これは私自身の心だ。私は一度も変わっていない。私は集会にもいたし、兄弟たちと共に主の集いを執り行った。私はキリスト教徒だからだ。」
Mox cum haec Anulinus audisset, furiis agitatus exarsit, et puellam sacratissimam, martyrem Christi in carcerem una cum caeteris relegans, passioni omnes dominicae reservavit.
PL 8, 714Cアヌリヌスはこれを聞くとまもなく、激情に駆られて怒りに燃え、いと聖なる少女、キリストの殉教者を、他の者たちと共に牢獄へと送り返し、皆を主の受難のために留め置いた。
Monumentum IX, Caput XVII
第IX項 第XVII章PL 8, 714DSed Hilarianus adhuc supererat, unus de natis presbyteri martyris Saturnini, qui aetatem suam parvulam ingenti devotione vincebat. Hic patris fratrumque triumphis approperans jungi, diras tyranni minas non tam exhorruit quam in nihilum duxit.
PL 8, 714Dしかしヒラリアヌスはなお残っていた。彼は殉教者である司祭サトゥルニヌスの子らの一人であり、その幼い年齢を、はかり知れぬ献身によって凌駕していた。彼は父と兄たちの勝利に急いで加わろうとし、僭主の恐ろしい脅しを、恐れるというよりはむしろ無に等しいものと見なしていた。
Huic cum diceretur: Patrem tuum aut fratres tuos secutus es? subito brevi de corpore vox juvenilis auditur et angustum pueri pectus ad confessionem Domini totum aperitur in voce respondentis: Christianus sum, et mea sponte atque voluntate cum patre meo et cum fratribus feci collectam.
PL 8, 714D彼に「お前は父や兄たちに従ったのか」と言われると、たちまちその小さな体から幼い声が聞こえ、少年の狭い胸は、答える声のうちに、主への告白へと余すところなく開かれた。「私はキリスト教徒である。私自身の意志と望みによって、父や兄たちと共に集会を行った。」
Audiebas patris Saturnini martyris vocem per dulcis filii meatus exire, et confitentem Christum Dominum linguam de fratris exemplo securam (al. ed. et mss. secuturam) .
PL 8, 715A殉教者である父サトゥルニヌスの声が、その愛しい子の口を通して出てくるのを、そして主キリストを告白する舌が、兄の模範によって確信に満ちている(他の刊本と写本では「兄の模範に従おうとしている」)のを、人は聞くことができただろう。
Sed proconsul stultus, non intelligens contra se non homines, sed Deum in martyribus dimicare, nec quia in puerilibus annis ingentes animos sentiebat, putabat puerum tormentis infantiae posse terreri.
PL 8, 715Aしかし愚かな総督は、自分に対して戦っているのが人間ではなく殉教者たちのうちにある神であることを理解せず、幼い年齢のうちにこれほど大いなる勇気を感じ取っていながらも、その子供らしい拷問によって少年を怯えさせることができると思っていた。
Denique amputabo, inquit, et comam tibi et nasum et auriculas, et sic te dimitto. Ad haec Hilarianus puer, patris fratrumque virtutibus gloriosus, qui jam didicerat a majoribus suis tormenta contemnere, clara voce respondebat: Quidquid facere volueris, fac, quia christianus sum.
PL 8, 715A「私はお前の髪も鼻も耳も切り落としてやろう、そしてそのままお前を解き放ってやる。」これに対し、父と兄たちの力によって栄光を得ていた少年ヒラリアヌスは、すでに年長者たちから拷問を蔑むことを学んでいたので、はっきりした声で答えた。「何であれ、あなたのしたいようにするがよい。私はキリスト教徒だからだ。」
Mox in carcerem recipi etiam ipse jubetur; ingentique cum gaudio vox Hilariani auditur dicentis: Deo gratias.
PL 8, 715Bまもなく彼もまた牢獄へ入れられるよう命じられた。そして大いなる喜びとともに、ヒラリアヌスの声が「神に感謝」と言うのが聞こえた。
Hic certaminis magni pugna perficitur, hic diabolus superatur et vincitur, hic martyres Christi de passionibus futurae gloriae aeterna congratulatione laetantur.
PL 8, 715Bここに大いなる闘いの戦いは成し遂げられ、ここに悪魔は打ち負かされ征服され、ここにキリストの殉教者たちは、その受難のゆえに、来たるべき栄光を、永遠の喜びをもって喜ぶのである。
Monumentum X
第X項PL 8, 715CGESTA PURGATIONIS FELICIS. Desunt plurima.. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . in municipio Autumnitanorum Gallienus duumvir dixit: Quoniam praesens es, Caeciliane, audi litteras domini mei Aelii Paulini, viri spectabilis agentis vicariam praefecturam, quid jubere sit dignatus secundum epistolam ad nos datam, quae declarare te compellit, et scribam quem habuisti tunc temporis administrationis tuae, et tabularium.
PL 8, 715Cフェリクスの身の潔白の審理の議事録。大部分は欠けている。……アウトゥムニ市において、二人役ガッリエヌスは言った。「カエキリアヌスよ、お前は出頭しているのだから、我が主人、代理長官の職にある閣下アエリウス・パウリヌスの書簡を聞け。彼が我々に宛てて下された書簡に従って何を命じられたかを、そしてその書簡が、その当時のお前の在任中の書記と文書係とをお前に明らかにするよう強いていることを。」
Sed quoniam tabularius ejus temporis vita functus est, et omnes actus administrationis tuae, secundum fidem litterarum ejusdem mei domini, tecum perferre debebis, et ad Coloniam Carthaginensem cum scriba tuo proficisci necesse est; praesens est curator, sub cujus praesentiam vos compellimus: quid ad hoc respondes?
PL 8, 719A「しかし当時の文書係はすでに死去しているので、お前は、我が主人殿の書簡の趣旨に従い、お前の在任中の記録一切を携えて、お前の書記とともにカルタゴ植民市へ赴かねばならない。監督官がここに出頭しており、我々はその面前に諸君を出頭させる。これについて何を答えるか。」
Caecilianus dixit: Mox ad me epistolam Aelii Paulini viri spectabilis agentis vicariam praefecturam pertulistis, statim ad scribam Miccium misi, ut veniret, ut acta ipsius temporis confecta mihi obtulisset, et usque adhuc inquirit, quoniam non modicum tempus est, ex quo duumviratum administravi: anni sunt undecim.
PL 8, 719Aカエキリアヌスは言った。「代理長官の職にある閣下アエリウス・パウリヌスの書簡が私のもとに届けられるや否や、私はただちに書記ミッキウスのもとに人を遣り、彼が来て、当時作成された記録を私に差し出すようにいたしました。しかし彼は今なお探しております。私が二人役の職にあったときから、それほど短くない時が経っているからです。十一年になります。」
Itaque cum invenerit, parebo tanto praecepto. Gallienus duumvir dixit: Tua interest jussioni parere, vides enim jussionem esse sacram. Caecilianus dixit: Devotus sum tanto praecepto.
PL 8, 719B「それゆえ、彼がそれを見つけ次第、私はかくも大いなる命令に従います。」二人役ガッリエヌスは言った。「命令に従うことはお前の務めである。命令が至聖のものであることは見ての通りだ。」カエキリアヌスは言った。「私はかくも大いなる命令に献身いたします。」
Item, cum paulo post scriba Miccius supervenisset, Fuscius duumvir dixit: Audisti et tu, Micci, quod et tu una cum Caeciliano necessarius es ire ad officium viri spectabilis vicarii, instructionem ejus temporis ut vobiscum perferatis. Ad haec quid dicis?
PL 8, 720A同じく、しばらくして書記ミッキウスが到着すると、二人役フスキウスは言った。「ミッキウスよ、お前も聞いたはずだ、お前もカエキリアヌスとともに、閣下代理長官の役所へ赴き、当時の関係書類を諸君が携えて行かねばならないことを。これについて何と言うか。」
Miccius respondit: Magistratus suppleto anno omnes actus suos domum suam tulit: si mei in cera possint inveniri inquiro. Et cum quaereret, Quintus Sisenna duumvir dixit: Quod cognovit officium, respondit.
PL 8, 720Aミッキウスは答えた。「政務官は任期満了の折、自らの記録一切を自宅に持ち帰りました。私の分が蝋板の中に見つかるかどうか、探しております。」彼が探していると、二人役クィントゥス・シセンナは言った。「役所は、知り得たところを答えた〔Quod cognovit officium, respondit は構文が取りにくい。officium を主語と取った〕。」
Apronianus dixit: Si omnes actus suos tulerat magistratus, unde acta, quae tunc emissa erant, vel confecta tanto tempore? Et cum diceret, Aelianus proconsul dixit: Et mea interrogatio, et singularum personarum responsio actis continetur.
PL 8, 720Aアプロニアヌスは言った。「政務官が記録をすべて持ち去ったのならば、当時発行された、あるいはこれほどの年月を経て作成されたという記録は、どこから出てきたのか。」彼がそう言うと、総督アエリアヌスは言った。「私の尋問も、各人の答弁も、記録に収められている。」
Agesilaus dixit: Sunt praeterea et aliae epistolae huic rei necessariae: interest ut legantur: Aelianus proconsul dixit: Lege Caeciliano audiente, ut agnoscat an ipse dictaverit. Agesilaus recitavit. Volusiano et Anniano consulibus, 14 kalend.
PL 8, 720Aアゲシラウスは言った。「このほか、この件に必要な書簡がほかにもございます。それらが読み上げられることが肝要です。」総督アエリアヌスは言った。「カエキリアヌスが聞いている前で読み上げよ、彼自身が口述したものかどうかを彼が認められるように。」アゲシラウスは朗読した。ウォルシアヌスとアンニアヌスが執政官であった年、九月のカレンダエの十四日前、
Septembris, in jure apud Aurelium, Didymum, Speretium sacerdotem Jovis Optimi Maximi duumvirum recitavit. Splendidae coloniae Carthaginensium Maximus dixit: Loquor nomine seniorum christiani populi catholicae legis.
PL 8, 721A法廷において、至高至善なるユピテルの祭司にして輝かしきカルタゴ植民市の二人役たるアウレリウス・ディデュムス・スペレティウスの面前で――と朗読した――、マクシムスは言った。「私は公同の律法に属するキリスト教徒の民の長老たちの名において語ります。」
Apud maximos imperatores, causa agenda erit contra Caecilianum et Felicem, qui principatum ejusdem legis omnia conatur invadere. Contra ipsos documenta criminum ejus conquiruntur.
PL 8, 721A「至高の皇帝陛下方の御前において、カエキリアヌスとフェリクスに対する訴えが起こされることになりましょう。彼は同じ律法の首位をことごとく奪い取ろうと企てているのです〔qui の動詞 conatur は単数なので、カエキリアヌスを指すと取った〕。彼らに対する罪状の証拠書類が集められております。」
Nam cum persecutio esset indicta Christianis, id est, ut sacrificarent, aut quascumque Scripturas haberent, incendio traderent; Felix qui tunc episcopus fuit Autumnis, consensum attulerat, ut de manu Galatii Scripturae traderentur, ut igni concremari possent, et erat tunc temporis magistratus Alfius Caecilianus, quem praesentem videre dignaris.
PL 8, 721A「と申しますのも、キリスト教徒に対して迫害が布告されたとき——すなわち犠牲を捧げるか、あるいは持っている聖書をことごとく火に引き渡すかを命じるものでしたが——当時アウトゥムニの司教であったフェリクスは、ガラティウスの手を通じて聖書が引き渡され、火で焼かれることに同意を与えたのです。そして当時の政務官はアルフィウス・カエキリアヌスでした。閣下がご覧のとおり、彼は今ここに出頭しております。」
Et quoniam ejus temporis officium incumbebat; ut ex jussione proconsulari omnes sacrificarent, et si quas Scripturas haberent, offerrent secundum sacram legem, quaeso, secundum sens est, et senem vides, et non potest ad comitatum sacrum pergere: apud acta deponat, utrumne jam de pactione secundum ab eodem habita litteras dederit, et utrum ea quae in litteris contulerit vera sint, ut horum actus et fides in judicio sacro detegi possit.
PL 8, 721B「そして、当時の職責として、総督の命令によりすべての者が犠牲を捧げ、もし聖書を所持していればそれを至聖の法に従って差し出すべきであったのですから——お願い申し上げます、彼はご覧の通りすでに老人であり〔底本は quaeso, secundum sens est。ミーニュに載るバルーズの注は、古い写本がこう読むとし、マッソンの版の Secundus senex est を退ける。ここで言われているのはセクンドゥスではなく、アプトゥンギの元二人役アルフィウス・カエキリアヌスだからである。老人であるの意と解した〕、至聖の御前会議に赴くことができませんので——記録の場において、彼がすでにこの件についての取り決めに関する書簡を出したかどうか、また書簡に記した内容が真実であるかどうかを供述させ、こうして彼らの行為と誠実さとが至聖の裁きにおいて明らかにされるようにしていただきたく存じます。」
Astanti Caeciliano Speretius duumvir dixit: Audis quae apud acta sint deposita. Alfius Caecilianus dixit: Zamae eram propter lineas comparandas cum Saturnino.
PL 8, 722Aそこに立っているカエキリアヌスに、二人役スペレティウスは言った。「記録に供述されたことを聞いたか。」アルフィウス・カエキリアヌスは言った。「私はサトゥルニヌスとともに亜麻布を購入するためにザマにおりました。」
Et cum veniremus illo, mittunt ad me in praetorio ipsi Christiani, ut dicerent: Sacrum praeceptum ad te pervenit? Ego dixi: Non, sed vidi jam exempla. Et Zamae et Furnis dirui basilicas, et uri Scripturas vidi.
PL 8, 722A「我々がそこに着きますと、キリスト教徒たち自身が官邸の私のもとに人を遣わし、こう言わせました。『至聖の勅令はあなたのもとに届いたか』。私は言いました。『いや、しかし私はすでに写しを見た』と。そしてザマとフルニスとで、聖堂が取り壊され、聖書が焼かれるのを私は見ました。」
Itaque proferte, si quas Scripturas habetis, ut jussioni sacrae pareatur. Tunc mittunt in domum episcopi Felicis, ut tollerent inde Scripturas, ut exuri possent secundum sacrum praeceptum.
PL 8, 722A「『それゆえ、もし聖書を持っているならば差し出せ。至聖の命令に従うためだ』と。そこで彼らは司教フェリクスの家に人を遣わし、至聖の勅令に従って焼くことができるよう、そこから聖書を取り出させようとしました。」
Sic Galatius nobiscum perrexit ad locum, ubi orationes celebrare consueti fuerant. Inde cathedram tulimus, et epistolas salutatorias, et ostia omnia combusta sunt secundum sacrum praeceptum.
PL 8, 722A「こうしてガラティウスは我々とともに、彼らが常々祈りを行っていた場所へと赴きました。そこから我々は司教座と、挨拶の書簡とを持ち去り、扉はことごとく至聖の勅令に従って焼かれました。」
Et cum ad domum ejusdem Felicis episcopi mitteremus, renuntiaverunt officiales publici illum absentem esse.
PL 8, 722A「そして我々が同じ司教フェリクスの家に人を遣わしたところ、公の吏員たちは彼が不在であると報告しました。」
Nam cum posteriori tempore adveniret Ingentius scriba Augentii, cum quo aedilitatem administravi, dictavi epistolam eidem collegae, quam feci ad eumdem episcopum Felicem. Maximus dixit: Praesens est, eadem epistola ei offeratur, ut eamdem recognoscat.
PL 8, 722B「と申しますのも、後になって、かつて私とともに按察官の職を務めた同僚アウゲンティウスの書記インゲンティウスが到着したので、私はその同僚に、同じ司教フェリクスに宛てた書簡を口述して書き取らせたのです。」マクシムスは言った。「彼は出頭しております。この書簡を彼に示し、それが自分のものであると認めさせていただきたい。」
Respondit: Ipsa est. Maximus dixit: Quoniam recognovit epistolam suam, hanc lego, et oro plena actis inseratur. Et recitavit: Caecilianus parenti Felici salutem.
PL 8, 722B彼は答えた。「それに相違ありません。」マクシムスは言った。「彼が自分の書簡と認めたので、これを読み上げます。どうか全文を記録に加えていただきたく存じます。」そして朗読した。「カエキリアヌスより、父フェリクスに挨拶を送る。」
Cum Ingentius collegam meum Augentium amicum suum conveniret, et inquisisset anno duoviratus mei, an aliquae Scripturae legis vestrae secundum sacram legem adustae sint . . . . . quam Galatius unus ex lege vestra publice epistolas salutatorias de basilica protulerit.
PL 8, 723A「インゲンティウスが友人である我が同僚アウゲンティウスと会い、私の二人役在任の年に、諸君の律法の聖書が至聖の法に従って焼かれたことがあったかどうかを尋ねたところ……〔底本はここで欠けている〕諸君の律法に属する一人であるガラティウスが、聖堂から挨拶の書簡を公然と持ち出したことを。」
Opto te bene valere. Hoc signum quod deprecatorium ad me miserant Christiani, et ipse cujus est precatorium: et dixisti, Tolle clavem, et quos inveneris in cathedra libros, et super lapide codices, tolle illos: sane vide officiales ne tollant oleum et triticum.
PL 8, 723A「あなたのご健勝を祈ります。これは、キリスト教徒たちが私のもとに送ってきた嘆願書のしるしであり、それは嘆願書の持ち主自身のものでもあります〔この一文は構文が取りにくい。10.0.44 で朗読される同じ書簡とは文言が異なる〕。そしてあなたは言われました、『鍵を取り、司教座にある書物と、石の上にある写本とを見つけ次第、それらを持ち去れ。ただし、吏員たちが油と小麦とを持ち去らぬよう気をつけよ』と。」
Et ego dixi tibi: Tu nescis quia ubi Scripturae inveniuntur, ipsa domus diruitur? Et dixisti: Quid ergo faciemus? Et dixi ego vobis. Tollat aliquis de vestris in area ubi orationes facitis, et illic ponantur; et ego venio cum officialibus, et tollo.
PL 8, 723A「そこで私はあなたに言いました、『あなたは、聖書が見つかった家そのものが取り壊されることをご存じないのですか』と。するとあなたは言われました、『それでは我々はどうすればよいのか』と。そこで私は諸君に言いました、『諸君のうちの誰かが、祈りを行う場所にそれらを移し、そこに置くがよい。そうすれば私が吏員たちとともに来て、それを取り去ろう』と。」
Et nos illo venimus, et omnia tulimus, secundum sacrum praeceptum. Maximus dixit: Quoniam ejus epistolae lectio apud acta recitata est, quam ipse agnovit se misisse, quae dixit, quaesumus actis haereant. Speretius duumvir dixit: Quae dixisti scripta sunt.
PL 8, 723A「そして我々はそこへ赴き、至聖の勅令に従ってすべてを持ち去りました。」マクシムスは言った。「この書簡の朗読は記録において読み上げられました。彼自身がこれを送ったと認めた以上、彼が述べたことが記録に留められますようお願い申し上げます。」二人役スペレティウスは言った。「お前が述べたことは記されている。」
Agesilaus dixit: Ad praesentem epistolam recognovit; residuam partem, quam nunc legit, falsam esse dicit. Caecilianus dixit: Domine, usque ad hoc dictavi usquequo habet, Opto te, parens charissime, bene valere.
PL 8, 723Bアゲシラウスは言った。「この目下の書簡について彼は認めたが、いま読まれた残りの部分は偽りであると言っている。」カエキリアヌスは言った。「閣下、私が口述いたしましたのはここまでで、『最愛の父上、ご健勝をお祈りいたします』とあるところまでです。」
Apronianus dixit: Semper sic falsum, per terrorem, per scenam, per irreligiosam mentem actum est ab his qui catholicae Ecclesiae consentire noluerunt.
PL 8, 723Bアプロニアヌスは言った。「公同の教会に同意しようとしなかった者たちによって、常にこのように、恐怖によって、芝居によって、不信心な心によって、偽りがなされてきたのです。」
Nam Paulino hic administrante vices praefectorum, subornatus est quidam privatus homo, qui modum cursoris haberet, qui ad Catholicae unitatem veniret, atque eos induceret et terreret. Detecta igitur factio est.
PL 8, 723B「と申しますのも、このパウリヌスが代理長官の職を務めていたとき、ある私人が使嗾されました。急使の身なりをして、公同の一致のもとに赴き、彼らを欺き脅すためです。かくして陰謀が露見したのです。」
Nam componebatur Felici religiosissimo episcopo per mendacium, ut videretur Scripturas prodidisse et exussisse.
PL 8, 723C「と申しますのも、いと敬虔なる司教フェリクスに対し、偽りによって、あたかも彼が聖書を引き渡し焼いたかのように見せかける策謀が仕組まれていたからです。」
Ingentius quidem, cum hoc totum quidquid agebat, obesset sanctitati et religioni Caeciliani, subornatus est ut veniret cum litteris veluti Felicis episcopi ad Caecilianum duumvirum, et ei confingeret a Felice se esse mandatum.
PL 8, 723C「インゲンティウスは、この企てのすべてが、カエキリアヌスの清廉と敬虔とを害するものであったのですが、あたかも司教フェリクスからのものであるかのような書簡を携えて二人役カエキリアヌスのもとに赴くよう使嗾され、フェリクスから委任されたのだと彼に偽って告げるようにされたのです。」
Dicat ipsa verba quibus hoc est confictum. Aelianus proconsul dixit: Dic. Apronianus dixit: Dic, inquit, amico meo Caeciliano, quod codices accepi pretiosos deificos undecim, quiaque me nunc convenit ut illos restituam, die quod anno magistratus tui eos exusseris, ne reddam illos.
PL 8, 723C「これが仕組まれたそのままの言葉を彼に言わせてください。」総督アエリアヌスは言った。「言え。」アプロニアヌスは言った。「『私の友カエキリアヌスに言え、私は貴重な聖なる写本十一冊を受け取ったが、いま私がそれを返却することを求められているので、お前の政務官在任の年にそれらを焼いたと言え、私がそれらを返さずに済むように』と。」
Qua de re igitur de Ingentio quaerendum est, quatenus haec machinata sint ac fabricata, et quatenus voluerit circumscribere magistrum ad mendacium, ut Felicem aspergeret infamia: dicat a quo missus sit, verumtamen machinationem istam in conscientiam Felicis, quo Caeciliani pudori et initio derogaret.
PL 8, 723C「それゆえ、この件についてインゲンティウスを尋問しなければなりません。この企てと偽造がどこまで及ぶものか、また彼がどこまで政務官を欺いて偽りを言わせようとし、フェリクスに汚名を着せようとしたのかを。彼は誰に遣わされたのかを言うべきです。とはいえ、この策謀はフェリクスの良心を汚し、カエキリアヌスの名誉と、その〔司教職の〕始まりとを貶めるためのものでした〔後半は構文が崩れていて取りにくく、文意を汲んで訳した〕。」
Est enim quidam qui per Mauritaniam et Numidiam legatus missus sit ex adversa parte. Et astante Ingentio Aelianus proconsul dixit: Cujus praecepto ea suscepisti agenda, quae tibi objiciuntur? Ingentius dixit: Ubi?
PL 8, 724A「と申しますのも、敵対する側から、マウレタニアとヌミディアを巡る使者として遣わされた者がおるのです。」インゲンティウスが立っているところで、総督アエリアヌスは言った。「お前に対して問われている事柄を、お前は誰の命によって引き受けたのか。」インゲンティウスは言った。「どこでですか。」
Aelianus proconsul dixit: Quoniam fingis te non intelligere quod interrogaris, dicam apertius: Quis te ad magistratum Caecilianum misit? Ingentius dixit: Nemo me misit. Aelianus proconsul dixit: Quomodo ergo venisti ad magistratum Caecilianum?
PL 8, 724A総督アエリアヌスは言った。「お前は問われていることを理解していないふりをしているのだから、より明らかに言おう。誰がお前を政務官カエキリアヌスのもとへ遣わしたのか。」インゲンティウスは言った。「誰も私を遣わしてはおりません。」総督アエリアヌスは言った。「それではどのようにして政務官カエキリアヌスのもとへ来たのか。」
Ingentius dixit: Cum venissemus, et ageretur causa Mauri ab Utica episcopi, qui episcopatum sibi redemit, ad urbem ascendit Autumnitanus episcopus Felix, ut tractaret, et dixit, Nemo communicet, quia falsum admisit.
PL 8, 724Aインゲンティウスは言った。「我々が着いたとき、ウティカの司教であるマウルスの件が審理されており——彼は司教職を自ら買い取った者です——アウトゥムニの司教フェリクスが都に上り、事を取り計らおうとして、『誰も交わりを持ってはならない、彼は偽りを犯したのだから』と言いました。」
Et dixi illi ego e contra: Nec tibi, nec illi, qui traditor es. Dolui enim causam Mauri hospitis mei, quia communicaveram cum illo in peregre, quia evasi persecutionem.
PL 8, 724A「そこで私は反対に彼に言いました。『〔誰も〕あなたとも、彼とも、交わりを持ってはならない。あなたこそ引き渡し者なのだから』と。私は客人であったマウルスの件を悲しんだのです。というのも、私は異郷で彼と交わりを持っており、迫害を逃れていたからです。」
Exinde ivi in patriam ipsius Felicis, duxi mecum tres seniores, ut viderent an verum tradidisset, an non. Apronianus dixit: Non ita venit ad Caecilianum quaerere de Caeciliano. Aelianus proconsul Caeciliano dixit: Quomodo ad te venit Ingentius?
PL 8, 724B「そこから私はフェリクスの故郷に赴き、三人の長老を連れて行きました。彼が本当に引き渡しを行ったのかどうかを見届けさせるためです。」アプロニアヌスは言った。「そのような仕方でカエキリアヌスのもとにカエキリアヌスについて尋ねに来たのではありません。」総督アエリアヌスはカエキリアヌスに言った。「インゲンティウスはどのようにお前のもとへ来たのか。」
Caecilianus respondit: Domi ad me venit: prandebam cum operariis; venit illuc; stetit in janua. Caecilianus ubi est? dixit. Respondi: Hic. Ego dico ei: Quid est? Omnia recte? Omnia, dicit. Respondi illi: Si non fastidis prandere, veni, prande.
PL 8, 724Bカエキリアヌスは答えた。「彼は私の家に来ました。私は作業員たちと昼食をとっておりました。彼はそこへ来て、戸口に立ちました。『カエキリアヌスはどこか』と言いました。私は答えました、『ここだ』と。私は彼に言いました、『どうしたのか。すべて息災か』。『すべて』と彼は言いました。私は彼に答えました、『もし昼食を厭わないなら、来て食べよ』と。」
Dicit mihi: Revertor huc. Venit illuc solus, Dicere mihi coepit: Ecce sic mihi curare et inquirere an adusta fuerit Scriptura anno duumviratus mei. Dico illi ego: Molestus es mihi, tu homo immissus es: laxa hinc te a me. Et sprevi illum a me.
PL 8, 724B「彼は私に言いました、『ここに戻ります』と。彼は一人でそこへ来て、私に話し始めました、『さあ、私はこのように、調べて尋ねるよう〔言いつかっております〕』と——私の二人役在任の年に聖書が焼かれたかどうかを、です。私は彼に言いました、『お前は私を悩ませる。お前は差し向けられた回し者だ。私から離れよ』と。そして私は彼を退けました。」
Et venit illo iterato cum collega meo, cum quo fui aedilis. Ait mihi collega meus: Felix noster episcopus misit huc hominem, ut facias illi litteras, quia accepit codices pretiosos, et noluit revocare illos: scribas illo, quod anno duumviratus tui combusti sunt.
PL 8, 724C「そして彼は再びそこへ、かつて私が按察官を務めた同僚とともに来ました。私の同僚は私に言いました、『我々の司教フェリクスがここに人を遣わした。お前に手紙を書かせるためだ。彼は貴重な写本を受け取ったが、それを返すことを望まなかったので、お前の二人役在任の年にそれらが焼かれたと書け』と。」
Et dixi ego: Haec est fides Christianorum? Ingentius dixit: Domine, veniat et Augentius. Et ego honorificus sum, et honor meus pereat, et hujus latera habemus. Aelianus proconsul Ingentio dixit: Revinceris alio titulo.
PL 8, 724C「そこで私は言いました、『これがキリスト教徒たちの信義か』と。」インゲンティウスは言った。「閣下、アウゲンティウスも来させてください。私は名誉ある者であり、私の名誉が失われることになりますし、この者を後ろ盾としております〔hujus latera habemus は取りにくい。この者を後ろ盾とする意に解した〕。」総督アエリアヌスはインゲンティウスに言った。「お前は別の点で論破される。」
Aelianus proconsul dixit ad Officium: Apta illum. Cumque aptaretur, Aelianus proconsul dixit: Suspendatur. Cumque suspenderetur, Aelianus proconsul Caeciliano dixit: Quomodo ad te Ingentius venit?
PL 8, 724C総督アエリアヌスは官吏団に言った。「彼を縛につけよ。」彼が縛につけられると、総督アエリアヌスは言った。「吊るせ。」彼が吊るされると、総督アエリアヌスはカエキリアヌスに言った。「インゲンティウスはどのようにお前のもとへ来たのか。」
Respondit: Misit huc me Felix, dixit, noster, ut scribas illo, quia est unus perditus nescio qui, habens penes me codices pretiosos, et nolo illos restituere. Itaque fac litteras, quia adusti sunt, ne revocem illos. Et ego dixi: Christiani fides haec est?
PL 8, 724D彼は答えた。「『我々のフェリクスが私をここへ遣わしたのです』と彼は言いました。『彼に手紙を書いていただくためです。どこの誰とも知れぬ身を持ち崩した男が一人いて、貴重な写本が私の手元にあるのですが、私はそれを返したくない。だから、それらは焼かれたと手紙を書いてください、私がそれらを返さずに済むように』と。そこで私は言いました、『これがキリスト教徒の信義か』と。」
Et coepi illum corripere. Et ait collega meus: Scribe illo, Felici nostro. Et sic ego epistolam dictavi, quae paret usquequo dictavi. Aelianus proconsul dixit: Audi sine metu recitationem epistolae tuae. Recognosce quousque dictaveris.
PL 8, 725A「そして私は彼を叱り始めました。すると私の同僚は言いました、『彼に、我々のフェリクスに書け』と。そこで私はこのように手紙を口述しました、それは私が口述したところまで明らかです。」総督アエリアヌスは言った。「恐れることなく、お前の手紙の朗読を聞け。どこまでお前が口述したかを確認せよ。」
Agesilaus recitavit: Opto te, parens charissime, multos annos bene valere. Aelianus proconsul Caeciliano dixit: Huc usque dictasti? Respondit: Huc usque; reliquum falsum est.
PL 8, 725Aアゲシラウスは朗読した。「最愛の父上、末永くご健勝であられますように。」総督アエリアヌスはカエキリアヌスに言った。「ここまでお前は口述したのか。」彼は答えた。「ここまでです。残りは偽りです。」
Agesilaus recitavit: Hoc signo, quod deprecatorium ad me misisti, nisi ego et tu et cujus est precatorium: et dixisti, Tolle clavem, et quos invenies in cathedra libros, et super lapide codices, tolle illos: sane vide, officiales ne tollant oleum et triticum.
PL 8, 725Aアゲシラウスは朗読した。「あなたが嘆願として私に送ってきたこのしるしにかけて——〔これを知るのは〕私とあなたと、その嘆願の主のほかにはおりません〔nisi ego et tu 以下は構文が取りにくく、文意を汲んで訳した〕——。そしてあなたは言われました、『鍵を取り、司教座にあるのを見つける書物と、石の上の写本とを持ち去れ。ただし吏員たちが油と小麦とを持ち去らぬよう気をつけよ』と。」
Et ego dixi tibi: Tu nescis quia ubi Scripturae inveniuntur, ipsa domus diruitur? Et dixisti: Quid ergo faciemus? Et dixi ego vobis: Tollat aliquis de vobis in areis ubi orationes facitis, et illic ponantur; et ego venio cum officialibus, et tollo.
PL 8, 725B「そこで私はあなたに言いました。『あなたは、聖書が見つかった家そのものが取り壊されることをご存じないのですか』と。あなたは言われました、『それでは我々はどうすればよいのか』と。そこで私は諸君に言いました。『諸君のうちの誰かが、祈りを行う場所にそれらを移し、そこに置くがよい。そうすれば私が吏員たちとともに来て、それを取り去ろう』と。」
Et nos illo venimus et omnia tulimus secundum placitum, et adussimus secundum sacrum praeceptum. Maximus dixit: Quoniam ejus epistolae tenor etiam apud acta recitatus est, quam ipse agnovisse ac misisse dixit, quaesumus hoc actis tuis haereat.
PL 8, 725B「そして我々はそこへ赴き、取り決めどおりにすべてを持ち去り、至聖の勅令に従って焼きました。」マクシムスは言った。「この書簡の内容もまた記録において朗読されましたので、彼自身がこれを認め、送ったと述べた以上、どうかこれがあなたの記録に留められますよう。」
Speretius dixit: Quae dixistis scripta sunt. Caecilianus respondit, Cillo est falsum, quousque est epistola mea, quousque dixit, Bene vale, parens charissime. Aelianus proconsul dixit: Quem dicis addidisse ad epistolam? Caecilianus dixit: Ingentium.
PL 8, 725Bスペレティウスは言った。「諸君が述べたことは記されている。」カエキリアヌスは答えた。「そこは偽りです〔底本は Cillo。Illud と読む〕。私の手紙であるのはそこまで、『最愛の父上、ご健勝を』と述べたところまでです。」総督アエリアヌスは言った。「誰が手紙に書き加えたと言うのか。」カエキリアヌスは言った。「インゲンティウスです。」
Aelianus proconsul dixit: Professio tua actis haeret, Aelianus proconsul Ingentio dixit: Torqueris, ne mentiaris. Ingentius dixit: Erravi, huic epistolae ego addidi, dolens causa Mauri hospitis mei.
PL 8, 725B総督アエリアヌスは言った。「お前の申し立ては記録に留められる。」総督アエリアヌスはインゲンティウスに言った。「お前は拷問される、偽りを言わぬように。」インゲンティウスは言った。「私が誤りました。私がこの手紙に書き加えました。客人であったマウルスの件を悲しんでのことです。」
Aelianus proconsul dixit: Constantinus Maximus semper Augustus et Licinius Caesares, ita pietatem Christianis exhibere dignantur, ut disciplinam corrumpi nolint, sed potius observari religionem istam, et coli velint.
PL 8, 725C総督アエリアヌスは言った。「至高にして常に尊厳なるコンスタンティヌスとリキニウスの両皇帝は、キリスト教徒に対し、規律が損なわれることを望まず、むしろこの信仰が守られ尊ばれることを望むほどの敬虔を示すことを良しとしている。」
Noli itaque tibi blandiri, quod mihi dicas, decurionem te esse, ac propterea non possis torqueri. Torqueris, ne mentiaris, quod alienum Christianis esse videtur. Et ideo dic simpliciter, ne torquearis.
PL 8, 725C「それゆえ、市参事会員であるから拷問され得ないなどと私に言おうとして、自らを慰めようとするな。お前は拷問される、偽りを言わぬためだ。偽りはキリスト教徒には無縁のことと思われるのだから。それゆえ率直に言え、拷問されぬために。」
Ingentius dixit: Jam confessus sum sine tormento, Apronianus dixit: Dignare de eo quaerere, qua auctoritate, quo dolo, qua insania circuierit Mauritanias omnes, Numidias etiam, qua ratione seditionem commoverit catholicae Ecclesiae.
PL 8, 725Cインゲンティウスは言った。「私はすでに拷問なしに自白いたしました。」アプロニアヌスは言った。「彼がいかなる権限によって、いかなる奸計によって、いかなる狂気によって、マウレタニアの全域を、さらにヌミディアをも巡り歩き、いかなる理由によって公同の教会に騒擾を引き起こしたのかを、お尋ねいただければ幸いです。」
Aelianus proconsul dixit: Ad Numidias fuisti? Respondit: Non, domine: sit qui probet. Aelianus proconsul dixit: Nec in Mauritania? Respondit: Negotiari illo fui.
PL 8, 725D総督アエリアヌスは言った。「ヌミディアへ行ったことがあるか。」彼は答えた。「ございません、閣下。証明できる者がいるなら出てくればよいのです。」総督アエリアヌスは言った。「マウレタニアにもないのか。」彼は答えた。「商用でそこにおりました。」
Apronianus dixit: Et in hoc mentitur, domine (nam ad Mauritaniae situm nonnisi per Numidias pergitur), quatenus dicit se in Mauritania fuisse, non fuisse in Numidia. Aelianus proconsul Ingentio dixit: Cujus conditionis es?
PL 8, 725Dアプロニアヌスは言った。「そしてこの点でも彼は偽っております、閣下——と申しますのも、マウレタニアの地へはヌミディアを通らねば行けないのですから——彼はマウレタニアにいたと言いながら、ヌミディアにはいなかったと言っているのです。」総督アエリアヌスはインゲンティウスに言った。「お前の身分は何か。」
Ingentius respondit: Decurio sum Ziquensium. Aelianus proconsul dixit ad officium: Submitte illum. Quo submisso, Aelianus proconsul Caeciliano dixit: Falsa dicis quae dixisti? Caecilianus respondit: Non, domine. Is qui scripsit epistolam, jube veniat.
PL 8, 726Aインゲンティウスは答えた。「私はズィカの市参事会員です。」総督アエリアヌスは官吏団に言った。「彼を下ろせ。」彼が下ろされると、総督アエリアヌスはカエキリアヌスに言った。「お前が述べたことは偽りか。」カエキリアヌスは答えた。「いいえ、閣下。手紙を書いた者を、来るように命じてください。」
Amicus ipsius est. Ipse dicet, quousque dictavi epistolam. Aelianus proconsul dixit: Quis est ille, quem venire desideras? Caecilianus dixit: Augentium, cum quo fui aedilis.
PL 8, 726A「彼は本人の友人です。彼が、私がどこまで手紙を口述したかを述べるでしょう。」総督アエリアヌスは言った。「お前が来させたいと望むのは誰か。」カエキリアヌスは言った。「アウゲンティウスです、かつて私とともに按察官を務めた者です。」
Non possum probare nisi per ipsum Augentium, qui scripsit epistolam, quousque dictavi illi: ipse dicere potest. Aelianus proconsul dixit: Constat ergo falsam esse epistolam? Caecilianus respondit: Constat, domine, non mentior in sanguine meo.
PL 8, 726A「私は、手紙を書いたアウゲンティウス本人によらなければ、私がどこまで彼に口述したかを証明することができません。彼自身が述べることができます。」総督アエリアヌスは言った。「では手紙が偽りであることは確かか。」カエキリアヌスは答えた。「確かです、閣下。私は自らの血にかけて偽りを申しません。」
Aelianus proconsul dixit: Cum duumviratum egeris in patria tua, oportet fidem verbis tuis habere. Apronianus dixit: Nec novum est illis hoc facere. Caeterum et actis addiderunt quod voluerunt. Jam artificium est illis.
PL 8, 726B総督アエリアヌスは言った。「お前は自らの故郷で二人役を務めたのであるから、お前の言葉には信を置くのが当然である。」アプロニアヌスは言った。「彼らがこのようなことをするのは今に始まったことではありません。そのうえ、記録にも欲するままに書き加えてきました。もはや彼らの常套手段なのです。」
Aelianus proconsul dixit: Ex professione Caeciliani, qui acta falsata esse dicit, atque epistolae plurima addita, manifestum est qua voluntate haec gesserit Ingentius: et ideo recipiatur in carcerem. Est enim arctiori interrogationi necessarius.
PL 8, 726B総督アエリアヌスは言った。「記録が偽造されたと述べるカエキリアヌスの申し立てから、また手紙に多くのものが付け加えられたことから、インゲンティウスがいかなる意図でこれを行ったかは明らかである。それゆえ彼は牢に収監されるべきである。彼にはより厳しい尋問が必要だからである。」
Felicem autem religiosum episcopum liberum esse ab exustione instrumentorum deificorum manifestum est, cum nemo in eum aliquid probare potuerit, quod religiosissimas Scripturas tradiderit vel exusserit.
PL 8, 726B「他方、敬虔なる司教フェリクスが聖なる書物の焼却から無縁であることは明らかである。誰も、彼がいと聖なる聖書を引き渡したか焼いたかを証明することができなかったからである。」
Omnium enim interrogatio suprascripta manifesta est, nullas Scripturas deificas vel inventas, vel corruptas, vel incensas fuisse.
PL 8, 726B「以上に記された尋問すべてから、聖なる聖書が見つかったことも、損なわれたことも、焼かれたこともなかったことは明らかである。」
Hoc actis continetur, quod Felix episcopus religiosus, illis temporibus, neque praesens fuerit, neque conscientiam accommodaverit, neque tale aliquid fieri jusserit. Agesilaus dixit: De his qui ad potestatem vestram instruendam venerunt, quid jubet Potestas tua?
PL 8, 726C「敬虔なる司教フェリクスが、当時その場に居合わせもせず、その事に加担してもおらず、そのようなことが行われるよう命じもしなかったことが、記録に収められている。」アゲシラウスは言った。「閣下の権威に証拠を示すために出頭した者たちについて、閣下の権威は何を命じられますか。」
Aelianus proconsul dixit: Revertantur ad sedes suas. Expliciunt gesta purgationis Felicis episcopi Autumnitati ordinatoris Caeciliani Carthaginis.
PL 8, 726C総督アエリアヌスは言った。「各々の住まいへ戻るがよい。」アウトゥムニの司教フェリクス、すなわちカルタゴのカエキリアヌスを叙階した者の、身の潔白の審理の議事録、ここに終わる。
Monumentum XI
第XI項PL 8, 726DIncipiunt gesta ubi constat traditorem Silvanum, qui cum caeteris ordinavit Majorinum, cui Donatus successit.
PL 8, 726Dシルワヌス——他の者たちとともにマヨリヌスを叙階した者であり、そのマヨリヌスの後継者がドナトゥスである——が引き渡し者であることが明らかにされた議事録、ここに始まる。
Constantino Maximo Augusto et Constantino juniore nobilissimo Caesare conss., idibus decembribus, Sexto Thamugadiensi inducto, et applicito Victore grammatico, adsistente etiam Nundinario diacono, Zenophilus vir clarissimus consularis dixit: Quis vocaris?
PL 8, 727A至高のアウグストゥス・コンスタンティヌスと、いと高貴なる副帝小コンスタンティヌスとが執政官であった年、十二月のイドゥスの日、タムガディのセクストゥスが召喚され、文法学者ウィクトルが同席させられ、助祭ヌンディナリウスも立ち会う中、輝ける身分の執政官格総督ゼノフィルスは言った。「お前は何と呼ばれるか。」
Respondit: Victor. Zenophilus v. c. consularis dixit: Cujus conditionis es? Victor dixit: Professor sum romanarum litterarum, grammaticus latinus. Zenophilus v. c. consularis dixit: Cujus dignitatis es?
PL 8, 728A彼は答えた。「ウィクトルです。」執政官格総督ゼノフィルスは言った。「お前の身分は何か。」ウィクトルは言った。「私はローマの文学の教師、ラテン語文法学者です。」執政官格総督ゼノフィルスは言った。「お前の位階は何か。」
Victor dixit: Patre decurione Constantiniensium, avo milite, in comitatu militaverat. Nam origo nostra de sanguine Mauro descendit.
PL 8, 728Aウィクトルは言った。「父はコンスタンティナの市参事会員、祖父は兵士で、宮廷において軍務についておりました。と申しますのも、我々の出自はムーア人の血筋に発しているからです。」
Zenophilus v. c. consularis dixit: Memor fidei et honestatis tuae simpliciter designa quae causa fuerit dissensionis inter Christianos. Victor dixit: Ego dissensionis originem nescio: unus sum de populo Christianorum.
PL 8, 728A執政官格総督ゼノフィルスは言った。「お前の信義と誠実とを心に留め、キリスト教徒の間の不和の原因が何であったかを率直に述べよ。」ウィクトルは言った。「私は不和の起こりを存じません。私はキリスト教徒の民の一人にすぎません。」
Siquidem cum essem apud Carthaginem, Secundus episcopus cum Carthaginem tandem aliquando venisset, dicuntur invenisse Caecilianum episcopum nescio quibus non recte constitutum, illi contra alium instituerunt.
PL 8, 728A「と申しますのも、私がカルタゴにおりましたとき、司教セクンドゥスがついにカルタゴへ来たところ、司教カエキリアヌスが、誰によってか存じませんが、正しからぬ仕方で立てられているのを見出したと言われ、彼らはそれに対して別の者を立てたのです。」
Inde illic apud Carthaginem coepta dissensio est; et inde originem scire dissensionis plene non possum, quoniam semper civitas nostra unam Ecclesiam habet, et si habuit dissensionem, nescimus omnino. Zenophilus v. c. consularis dixit: Silvano communicas.
PL 8, 729A「そこからカルタゴにおいて不和が始まりました。そこから先、不和の起こりを私は十分には知り得ません。というのも、我々の都市はつねに一つの教会を持っており、もし不和があったとしても、我々はまったく存じないからです。」執政官格総督ゼノフィルスは言った。「お前はシルワヌスと交わりを持っているか。」
Victor respondit: Ipsi. Zenophilus v. c. consularis dixit: Cur ergo intermisso eo cujus innocentia purgata est? Et adjecit: Asseveratur praeterea te aliud certissime scire, quod Silvanus traditor sit, de eo confitere. Victor respondit: Hoc nescio.
PL 8, 729Aウィクトルは答えた。「その方とです。」執政官格総督ゼノフィルスは言った。「それではなぜ、身の潔白の審理によって無垢が明らかにされた者を離れたのか〔原文 Cur ergo intermisso eo は動詞を欠く。「離れた」と補って解した〕。」そして付け加えた。「そのうえ、お前はほかにも、シルワヌスが引き渡し者であることを確実に知っていると言われている。それについて白状せよ。」ウィクトルは答えた。「それは存じません。」
Zenophilus v. c. consularis Nundinario diacono dixit: Negat se Victor scire quod Silvanus traditor sit. Nundinarius diaconus dixit: Scit ipse num tradidit codices. Victor respondit: Fugeram hanc tempestatem; et, si mentior, peream.
PL 8, 729A執政官格総督ゼノフィルスは助祭ヌンディナリウスに言った。「ウィクトルは、シルワヌスが引き渡し者であることを知らないと言っている。」助祭ヌンディナリウスは言った。「彼が写本を引き渡したかどうかは、彼自身が知っているはずです。」ウィクトルは答えた。「私はこの嵐から逃れていたのです。もし私が偽りを言っているなら、滅びてしまえばよい。」
Cum incursum pateremur repentinae persecutionis, fugivimus in montem Bellonae. Ego sedebam cum Marte diacono; et Victor presbyter, cum ab eodem Marte quaererentur omnes codices, negavit se habere. Tunc Victor dedit nomina omnium lectorum. Ventum est ad domum meam.
PL 8, 729B「我々が突然の迫害の襲来を被っていたとき、我々はベッローナの山へ逃れました。私は助祭マルスとともに座っておりました。そして司祭ウィクトルは、同じマルスからすべての写本を尋ねられたとき、自分は持っていないと言いました。そのときウィクトルは朗読者全員の名を告げました。私の家にも及びました。」
Cum absens essem, ascensum est a magistratibus, et sublati sunt codices mei. Cum ego venissem, inveni codices sublatos. Nundinarius diaconus dixit: Tu ergo respondisti apud acta, quoniam dedisti codices. Quare negantur haec quae prodi possunt?
PL 8, 730A「私が不在であったとき、政務官たちによって捜索が行われ、私の写本は持ち去られました。私が戻って来たとき、写本が持ち去られていたのを見出しました。」助祭ヌンディナリウスは言った。「それではお前は、写本を差し出したと記録の中で答えているではないか。明るみに出し得るこれらのことを、なぜ否むのか。」
Zenophilus v. c. consularis Victori dixit: simpliciter confitere, ne strictius interrogeris. Nundinarius diaconus dixit: Legantur acta. Zenophilus v. c. consularis dixit: Legantur. Et dedit Nundinarius, et exceptor recitavit.
PL 8, 730A執政官格総督ゼノフィルスはウィクトルに言った。「素直に白状せよ、さもなくばさらに厳しく尋問されることになろう。」助祭ヌンディナリウスは言った。「記録を読み上げていただきたい。」執政官格総督ゼノフィルスは言った。「読み上げよ。」そしてヌンディナリウスがそれを渡し、記録係がそれを朗読した。
Diocletiano VIII, et Maximiano VII consulib. 14 kalendas junias, ex actis Munatii Felicis flaminis perpetui curatoris coloniae Cirtensium.
PL 8, 730Aディオクレティアヌスが八たび、マクシミアヌスが七たび執政官であった年、六月のカレンダエの十四日前、キルタ植民市の監督官にして終身神官ムナティウス・フェリクスの記録より。
Cum ventum esset ad domum in qua Christiani conveniebant, Felix flamen perpetuus curator Paulo episcopo dixit: Proferte scripturas legis, et si quid aliud hic habetis, ut praecepto et jussioni parere possitis.
PL 8, 731Aキリスト教徒が集まっていた家に至ったとき、終身神官にして監督官フェリクスは、司教パウルスに言った。「律法の聖書と、ここに何かほかに持っているものがあれば差し出せ、命令と指示とに従うことができるように。」
Paulus episcopus dixit: Scripturas lectores habent, sed nos quod hic habemus, damus. Felix flamen perpetuus curator Paulo episcopo dixit: ostende lectores, aut mitte ad illos. Paulus episcopus dixit: Omnes cognoscitis.
PL 8, 731A司教パウルスは言った。「聖書は朗読者たちが持っております。しかし我々がここに持っているものは差し出します。」終身神官にして監督官フェリクスは司教パウルスに言った。「朗読者たちを示せ、あるいは彼らのもとへ人を遣わせ。」司教パウルスは言った。「皆をご存じのはずです。」
Felix flamen perpetuus curator reipublicae dixit: Non eos novimus. Paulus episcopus dixit: novit eos officium publicum, id est, Edusius et Junius exceptores.
PL 8, 731A終身神官にして共同体の監督官フェリクスは言った。「我々は彼らを知らない。」司教パウルスは言った。「公の吏員がた、すなわち記録係のエドゥシウスとユニウスが彼らを知っております。」
Felix flamen perpetuus curator reipublicae dixit: Manente ratione de lectoribus, quos demonstrabit officium, vos quod habetis date.
PL 8, 731A終身神官にして共同体の監督官フェリクスは言った。「朗読者についての件は保留とし、吏員が示す者らのことは追ってのこととして、諸君が持っているものを差し出せ。」
Sedente Paulo episcopo, Montano, et Victore, Deusatelio, et Memorio presbyteris, adstant Marte cum Helio et Marte diacones, Marcuclio, Catullino, Silvano, et Caroso subdiacones, Januario, Meraclo, Fructuoso, Miggine, Saturnino, Victore Samsurici, et caeteris fossoribus, contra scribente Victore Aufidii, in brevi sic: Calices duo aurei, item calices sex argentei, urceola sex argentea, cuccumellum argenteum, lucernas argenteas septem, cereofala duo, candelas breves aeneas cum lucernis suis septem, item lucernas aeneas undecim cum catenis suis, tunicas muliebres 82, mafortea 38, tunicas viriles 16, caligas viriles paria 13, caligas muliebres paria 47, coplas rusticanas 19.
PL 8, 731A司教パウルスが座に着き、司祭モンタヌス、ウィクトル、デウサテリウス、メモリウスが列席し、助祭マルスがヘリウスおよびマルスとともに立ち会い、副助祭マルクリウス、カトゥリヌス、シルワヌス、カロススが、そして墓掘り人ヤヌアリウス、メラクルス、フルクトゥオスス、ミッギン、サトゥルニヌス、サムスリキのウィクトルおよびその他の者たちが立ち会う中、記録係はアウフィディウスのウィクトルが行い、目録は次の通りである。金の聖杯二個、同じく銀の聖杯六個、銀の水差し六個、銀の小鍋一個、銀の灯火七個、蝋燭立て二個、それぞれ灯火付きの短い青銅の燭台七基、同じく鎖付きの青銅の灯火十一個、女物の上衣八十二着、頭巾三十八枚、男物の上衣十六着、男物の編み上げ靴十三足、女物の編み上げ靴四十七足、田舎風の外套十九枚〔coplas rusticanas の語義は定まらず、外套と取ったのは推測である〕。
Felix flamen perpetuus curator reipublicae Marcuclio, Silvano, et Caroso fossoribus dixit: Proferte hoc quod habetis. Silvanus et Carosus dixerunt: Quod hic fuit, totum hoc ejecimus.
PL 8, 731B終身神官にして共同体の監督官フェリクスは、墓掘り人マルクリウス、シルワヌス、カロススに言った。「諸君が持っているものを差し出せ。」シルワヌスとカロススは言った。「ここにあったものは、すべて我々が外へ運び出しました。」
Felix flamen perpetuus curator reipublicae Marcuclio, Silvano, et Caroso dixit: Responsio vestra actis haeret, Posteaquam in bibliothecis inventa sunt ibi armaria inania.
PL 8, 731C終身神官にして共同体の監督官フェリクスは、マルクリウス、シルワヌス、カロススに言った。「諸君の答弁は記録に留められる。」その後、書庫の中に空の戸棚が見つかった。
Ibi protulit Silvanus capitulatam argenteam et lucernam argenteam, quod diceret se post orcam eas invenisse. Victor Aufidii Silvano dixit: Mortuus fueras, si non illas invenisses.
PL 8, 731Cそこでシルワヌスは、頭部を象った銀器〔capitulata は稀な語で語義が定まらない。頭部を象った器と取ったのは推測である〕と銀の灯火とを差し出し、それらを壺の後ろで見つけたと言った。アウフィディウスのウィクトルはシルワヌスに言った。「もしそれらを見つけていなければ、お前は死んでいただろう。」
Felix flamen perpetuus curator reipublicae Silvano dixit: Quaere diligentius, ne quid hic remanserit. Silvanus dixit: Nihil remansit, totum hoc ejecimus. Et cum apertum esset triclinium, inventa sunt ibi dolia IV et orcas sex.
PL 8, 731C終身神官にして共同体の監督官フェリクスはシルワヌスに言った。「もっと入念に探せ、ここに何も残っていないように。」シルワヌスは言った。「何も残っておりません、これらすべてを我々は運び出しました。」そして食堂が開けられると、そこに四つの大甕と六つの壺が見つかった。
Felix flamen perpetuus curator reipublicae dixit: Proferte scripturas quas habetis, ut praeceptis imperatorum et jussioni parere possitis. Catulinus protulit codicem unum pernimium majorem.
PL 8, 732A終身神官にして共同体の監督官フェリクスは言った。「諸君が持っている聖書を差し出せ、皇帝陛下方の命令と指示とに従うことができるように。」カトゥリヌスは非常に大きな写本を一つ差し出した。
Felix flamen perpetuus curator reipublicae Marcuclio et Silvano dixit: Quare unum tantummodo codicem dedistis? Proferte scripturas quas habetis. Catulinus et Marcuclius dixerunt: plus non habemus, quia subdiacones sumus: sed lectores habent codices.
PL 8, 732A終身神官にして共同体の監督官フェリクスはマルクリウスとシルワヌスに言った。「なぜ写本を一つしか渡さなかったのか。諸君が持っている聖書を差し出せ。」カトゥリヌスとマルクリウスは言った。「これ以上は持っておりません。我々は副助祭にすぎませんから。しかし朗読者たちが写本を持っております。」
Felix flamen perpetuus Curator reipublicae Marcuclio et Catulino dixit: Demonstrate nobis lectores. Marcuclius et Catulinus dixerunt: Non scimus ubi maneant.
PL 8, 732A終身神官にして共同体の監督官フェリクスはマルクリウスとカトゥリヌスに言った。「朗読者たちを我々に示せ。」マルクリウスとカトゥリヌスは言った。「彼らがどこに住んでいるか、我々は存じません。」
Felix flamen perpetuus curator reipublicae Catulino et Marcuclio dixit: Si ubi manent non nostis, nomina eorum dicite. Catulinus et Marcuclius dixerunt: Nos non sumus proditores. Ecce sumus, jube nos occidi.
PL 8, 732B終身神官にして共同体の監督官フェリクスはカトゥリヌスとマルクリウスに言った。「どこに住んでいるか知らないのなら、彼らの名を言え。」カトゥリヌスとマルクリウスは言った。「我々は密告者ではありません。ご覧のとおり、我々はここにおります。我々を殺すようお命じください。」
Felix flamen perpetuus curator reipublicae dixit: Recipiantur. Et cum ventum esset ad domum Eugenii, Felix flamen perpetuus curator reipublicae dixit Eugenio: Profer scripturas quas habes, ut praecepto parere possis, et protulit codices quatuor.
PL 8, 732B終身神官にして共同体の監督官フェリクスは言った。「収監せよ。」そしてエウゲニウスの家に至ったとき、終身神官にして共同体の監督官フェリクスはエウゲニウスに言った。「お前が持っている聖書を差し出せ、命令に従うことができるように。」すると彼は写本を四つ差し出した。
Felix flamen perpetuus curator reipublicae Silvano et Caroso dixit: Demonstrate caeteros lectores. Silvanus et Carosus dixerunt: Jam dixit episcopus quia Edusius et Junius exceptores omnes noverunt. Ipsi tibi demonstrent ad domus eorum.
PL 8, 732B終身神官にして共同体の監督官フェリクスはシルワヌスとカロススに言った。「ほかの朗読者たちを示せ。」シルワヌスとカロススは言った。「記録係のエドゥシウスとユニウスが皆を知っていると、司教もすでに申しました。彼らこそが、あなたに彼らの家へと案内できます。」
Edusius et Junius exceptores dixerunt: Nos eos demonstramus, Domine. Et dum ventum fuisset ad domum Felicis sarsoris, protulit codices quinque. Et cum ventum esset ad domum Victorini, protulit codices octo.
PL 8, 732B記録係のエドゥシウスとユニウスは言った。「我々が彼らを示しましょう、閣下。」そして仕立て屋フェリクスの家に至ったとき、彼は写本を五つ差し出した。そしてウィクトリヌスの家に至ったとき、彼は写本を八つ差し出した。
Et cum ventum fuisset ad domum Projecti, protulit codices quinque majores et minores duos. Et cum ad grammatici domum ventum fuisset, Felix flamen perpetuus curator Victori grammatico dixit: Profer scripturas quas habes, ut praecepto parere possis.
PL 8, 732Cそしてプロイエクトゥスの家に至ったとき、彼は大小の写本、大きいもの五つ、小さいもの二つを差し出した。そして文法学者の家に至ったとき、終身神官にして監督官フェリクスは文法学者ウィクトルに言った。「お前が持っている聖書を差し出せ、命令に従うことができるように。」
Victor grammaticus obtulit codices II et quiniones quatuor. Felix flamen perpetuus curator Victori dixit: Profer scripturas, plus habes. Victor Grammaticus dixit: Si plus habuissem, dedissem.
PL 8, 732C文法学者ウィクトルは写本二つと五枚綴りの帖四つを差し出した。終身神官にして監督官フェリクスはウィクトルに言った。「聖書を差し出せ、お前はもっと持っている。」文法学者ウィクトルは言った。「もし私がもっと持っていたなら、差し出していたでしょう。」
Et cum ventum fuisset ad domum Euticii Caesarianensis, Felix flamen perpetuus curator Euticio dixit: Profer scripturas quas habes, ut praecepto parere possis. Euticius dixit: Non habeo. Felix flamen perpetuus curator Euticio dixit: professio tua actis haeret.
PL 8, 733Aそしてカエサリアナのエウティキウスの家に至ったとき、終身神官にして監督官フェリクスはエウティキウスに言った。「お前が持っている聖書を差し出せ、命令に従うことができるように。」エウティキウスは言った。「持っておりません。」終身神官にして監督官フェリクスはエウティキウスに言った。「お前の申し立ては記録に留められる。」
Et cum ventum fuisset ad domum Coddeonis, protulit uxor ejus codices sex. Felix flamen perpetuus curator reipublicae dixit: Quaere, ne plus habeatis, profer. Mulier respondit: Non habeo.
PL 8, 733Aそしてコッデオの家に至ったとき、その妻が写本六つを差し出した。終身神官にして共同体の監督官フェリクスは言った。「探せ、それ以上持っていないか。差し出せ。」その女は答えた。「持っておりません。」
Felix flamen perpetus curator reipublicae Bovi servo publico dixit: Intra, et quaere, ne plus habeat. Servus publicus dixit: Quaesivi, et non inveni.
PL 8, 733A終身神官にして共同体の監督官フェリクスは公の奴隷ボウスに言った。「中に入って探せ、それ以上持っていないか。」公の奴隷は言った。「探しましたが、見つかりませんでした。」
Felix flamen perpetuus curator reipublicae Victorino, Silvano et Caroso dixit: Si quid minus factum fuerit, vos contingit periculum. Quibus lectis, Zenophilus v. c. consularis Victori dixit: confitere simpliciter. Victor respondit: Non fui praesens.
PL 8, 733A終身神官にして共同体の監督官フェリクスはウィクトリヌス、シルワヌス、カロススに言った。「もし何か不足があれば、諸君の身に危険が及ぶ。」これらが読み上げられると、執政官格総督ゼノフィルスはウィクトルに言った。「素直に白状せよ。」ウィクトルは答えた。「私はその場におりませんでした。」
Nundinarius diaconus dixit: legimus epistolas episcoporum factas a Forte, et legit exemplar libelli traditi episcopis a Nundinario diacono.
PL 8, 733B助祭ヌンディナリウスは言った。「我々は、フォルティスが作成した司教たちの書簡を読み上げます。」そして助祭ヌンディナリウスによって司教たちに手渡された訴状の写しを読んだ。
Testis est Christus et angeli ejus quoniam tradiderunt quibus communicastis, id est, Silvanus a Cirta traditor est et fur rerum pauperum.
PL 8, 733B「キリストとその天使たちが証人です。諸君が交わりを持っている者たちが引き渡しを行ったことを。すなわち、キルタのシルワヌスは引き渡し者であり、貧しい者たちの財を盗む者です。」
Quod omnes vos episcopi, presbyteri, diacones, seniores scitis de quadringentis follibus Lucillae, clarissimae foeminae, pro quo vobis conjurastis ut fieret Majorinus episcopus: et inde factum est schisma.
PL 8, 734A「このことは、司教、司祭、助祭、長老たる諸君すべてが、いと輝かしき婦人ルキッラの四百フォッリスの件について知っている。諸君はそれと引き換えにマヨリヌスを司教に立てようと誓い合ったのだ。そこから分裂が生まれたのである。」
Nam et Victor fullo vestri praesentia et populi dedit folles viginti ut factus esset presbyter, quod scit Christus et angeli ejus. Et recitatum est exemplum epistolae. Purpurius episcopus Silvano coepiscopo in Domino salutem.
PL 8, 734A「そして仕上げ職人ウィクトルもまた、諸君と民衆の面前で、司祭に立てられるために二十フォッリスを渡したのだ。このことはキリストとその天使たちが知っている。」そして書簡の写しが朗読された。「司教プルプリウスより、同僚司教シルワヌスへ、主にあって挨拶を送る。」
Venit ad me Nundinarius diaconus filius noster, et petiit has litteras deprecatorias a me ad te, sanctissime, dirigerem, ut si fieri posset, pax inter te et ipsum sit. Hoc enim volo fieri, ut nemo sciat quid inter nos agatur.
PL 8, 734A「我々の子、助祭ヌンディナリウスが私のもとに来て、いと聖なる方よ、あなたに宛ててこの嘆願の書簡を私から送っていただきたいと願い出ました。もし可能ならば、あなたと彼との間に和が結ばれるようにと。私はこれが実現することを望んでおります、我々の間で何が行われているかを誰も知ることのないように。」
Si volueris, scripto tuo (agatur) ut et ego solus ibi in re praesenti veniam, et dissensionem ipsam de inter vos amputem. Manu sua enim mihi tradidit libellum rei gestae, pro qua causa tuo praecepto fuerit lapidatus.
PL 8, 734A「もしあなたが望まれるならば、あなたの書面によって(取り計らわれ)、私一人がその場に赴き、諸君の間のこの不和を断ち切ることができますように。彼は自らの手で、あなたの命令によって石打ちにされる原因となった出来事の訴状を私に手渡しました。」
Non est verum ut pater castiget filium contra veritatem, et scio quia vera sunt quae in libello mihi tradito sunt conscripta.
PL 8, 734B「父が真実に反して子を懲らしめるということはあってはならないことです。私に手渡された訴状に記されていることが真実であることを、私は存じております。」
Quaere remedium quomodo poterit ibi malignitas ista extingui antequam flamma exsurgat, quae post demum extingui non poterit sine sanguine spiritali.
PL 8, 734B「炎が燃え上がる前に、この悪意がどのようにそこで消し止められ得るか、その対策を求めてください。ひとたび燃え上がれば、後になっては霊的な血なくしては消すことができないでしょうから。」
Adhibete conclericos et seniores plebis ecclesiasticos viros, et inquirant diligenter quae sunt istae dissensiones, ut ea quae fiunt secundum fidei praecepta fiant. Non declinabis ad dextram vel ad sinistram.
PL 8, 734B「同僚聖職者と教会の民の長老たちを招き入れ、彼らがこの不和が何であるかを入念に調べさせ、信仰の命じるところに従って事が行われるようにしてください。右にも左にも逸れてはなりません。」
Libenter autem aurem commodare nolis malis instructoribus, qui nolunt pacem. Omnes nos occiditis, et alia manu, Vale. Item et exemplum epistolae. Purpurius episcopus clericis et Senioribus Cirtensium in Domino aeternam salutem.
PL 8, 735A「そして、和を望まぬ悪しき教唆者たちに、快く耳を貸してはなりません。諸君は我々すべてを殺そうとしているのです。」そして別筆で。「ではお元気で。」同じくまた書簡の写しがある。「司教プルプリウスより、キルタの聖職者と長老たちへ、主にあって永遠の挨拶を送る。」
Clamat Moyses ad omnem senatum filiorum Israel, dixitque illis, quae Dominus jubeat fieri sine consilio seniorum nihil agebatur.
PL 8, 735A「モーセはイスラエルの子らの長老会全体に向かって叫び、彼らに告げた。主が命じることは、長老たちの相談なくしては何ごともなされなかった、と。」
Itaque et vos, carissimi, quos scio omnem sapientiam coelestem et spiritalem habere, omni vestra virtute cognoscite quae sit dissensio haec et perducite ad pacem.
PL 8, 735A「それゆえ最愛なる諸君も——諸君が天的にして霊的なあらゆる知恵を持っていることを私は知っているのだから——あらん限りの力を尽くして、この不和が何であるかを見極め、和へと導いてほしい。」
Dicit enim Nundinarius diaconus quod nihil vos lateat unde haec dissensio est inter carissimum nostrum Silvanum et ipsum. Tradidit enim mihi libellum in quo omnia sunt conscripta. Dixit enim et vos non latere. Ego scio quia auris non est.
PL 8, 735A「助祭ヌンディナリウスは、我々の最愛のシルワヌスと彼自身との間のこの不和がどこから来るのか、諸君に隠れたことは何もないと言っております。彼は私に、すべてが記された訴状を手渡しました。そして諸君にも隠れていないと言いました。私は、〔聞く〕耳がないことを存じております〔Ego scio quia auris non est は文が乱れており、文意は定かでない。字義どおりに訳した〕。」
Bonum quaerite remedium quomodo extinguatur haec res sine periculo animae vestrae; ne subito cum personam accipitis, in judicio veniatis. Justum judicium inter partes judicate secundum gravitatem vestram et justitiam.
PL 8, 735B「諸君の魂に危険が及ばぬよう、この事がどのように消し止められるか、良き対策を求めてください。人を偏り見ることによって、不意に裁きの座に臨むことのないように。当事者の間で、諸君の重々しさと正義とに従って、正しい裁きを下してください。」
Cavete vobis ne declinetis in dexteram neque in sinistram. Dei res agitur, qui scrutatur cogitationes singulorum. Elaborate nemo sciat quae sit conjuratio haec. Vera sunt quae libello continentur, non est bonum.
PL 8, 735B「右にも左にも逸れることのないよう、お気をつけください。事は神のことがらであり、神は一人ひとりの思いを調べ尽くす方です。この共謀が何であるかを誰も知ることのないよう努めてください。訴状に記されていることは真実です。それは良いことではありません〔non est bonum は前後とのつながりが取りにくく、文意は確定できない〕。」
Dicit enim Dominus: Ex ore tuo condemnaberis, et ex ore tuo justificaberis (Matth. XII) . Item alia recitata. Silvano fratri carissimo Fortis in Domino aeternam salutem.
PL 8, 735B「主は言う、『汝は自分の口によって断罪され、自分の口によって義とされる』(マタイ12章)と。」同じくまた別の書簡が朗読された。「最愛の兄弟シルワヌスへ、フォルティスより、主にあって永遠の挨拶を送る。」
Venit ad me filius noster Nundinarius diaconus, et retulit ea quae inter te et illum contigerunt per malivoli intercessum, qui vult animas justorum a via veritatis avertere. Cum haec audirem, mente defectus sum, quod talis dissensio inter vos venit.
PL 8, 735C「我々の子、助祭ヌンディナリウスが私のもとに来て、義人たちの魂を真理の道から逸らそうと望む悪意ある者の介入によって、あなたと彼との間に起こったことを報告いたしました。これを聞いて、私は心を失いました。諸君の間にこのような不和が生じたことを。」
Dei enim sacerdos ut ad hoc veniat quod non nobis expediat fiat. Nunc ergo petite eum ut, quod potest, cum ipso pax Domini salvatoris Christi sit. Non ad publicum veniamus et a gentibus damnemur.
PL 8, 735C「神の司教たる者が、我々にとって益とならぬ事態に至ることがあってはなりません。それゆえ今、彼に求めてください、できる限り、救い主キリストなる主の平和が彼とともにありますように。我々が公の場に出て、異教徒たちから断罪されることのないように。」
Scriptum est enim: Videte ne dum mordetis, et causamini in invicem, ab invicem consumamini (Gal. V) .
PL 8, 735C「こう記されているからです。『互いに噛み合い、咎め合うならば、互いに滅ぼし合うことにならぬよう気をつけよ』(ガラテヤ5章)と。」
Ergo peto Dominum ut tollatur de medio nostrum hoc scandalum, ut possit res Dei cum gratiarum actione celebrari, Domino dicente: Pacem meam do vobis, pacem meam relinquo vobis (Joan. XIV) . Quae pax poterit esse ubi dissensio est, aemulationes sunt?
PL 8, 735C「それゆえ私は主に願います、我々の間からこの躓きが取り除かれ、神のことがらが感謝のうちに執り行われ得るように。主は言う、『我が平和を汝らに与える、我が平和を汝らに残す』(ヨハネ14章)と。不和があり、争いがあるところに、どうして平和がありえましょうか。」
Nam cum ego a milites essem ass. separatus et in illo venissem, cum injuria tali, Deo commendavi animam meam, et remisi tibi, quia Deus videt mentes hominum et eorum, sive a te ad illos perductus sum, sed Deus nos liberavit, et tecum servimus.
PL 8, 736A「と申しますのも、私が兵士たちから引き離され〔底本は a milites essem ass. の後に空白を置いて separatus と続け、欠落を示す。ass. も判読できないので大意で訳した〕、そこへ赴いたとき、かくのごとき不当な扱いを受けながらも、私は自らの魂を神に委ね、あなたのことを赦しました。神は人々の心を見る方だからです。彼らのことも、私があなたによって彼らのもとへ導かれたのだとしても——しかし神は我々を解き放ち、我々はあなたとともに仕えているのです。」
Ergo, sicuti dimissum est nobis, et vos reconciliamini paci, ut in nomine Christi possimus cum gaudio pascha celebrare. Nemo sciat. Fratribus et filiis, clero et senioribus, Fortis in Domino aeternam salutem.
PL 8, 736A「それゆえ、我々が赦されたのと同じように、諸君も平和に和解してください。キリストの名において、我々が喜びをもって過越祭を祝うことができますように。誰も知ることのないように。」「兄弟たちと子らへ、聖職者と長老たちへ、フォルティスより、主にあって永遠の挨拶を送る。」
Venit ad me filius meus Nundinarius diaconus vester, et retulit de ea quae contra vos sunt gesta, necnon utique a vobis debuit componi, ne ventum esset ut talem insaniam passi, a quibus lapidarentur pro veritate, quod et vos et nos scimus, sicuti nobis retulistis et scriptum est: Non est sapiens quisquam inter vos qui possit judicare inter fratres? sed frater cum fratre judicatur, sed apud infideles (I Cor. VI) .
PL 8, 736A「我が子、諸君の助祭ヌンディナリウスが私のもとに来て、諸君に対してなされたことについて報告いたしました。それはまさしく諸君によって収められるべきであったのです。真理のゆえに石打ちにされるというかくのごとき狂気を被るまでに至ることのないように〔この辺りの構文は崩れており、大意で訳した〕——これは諸君も我々も存じていることです、諸君が我々に報告し、また記されているとおりです。『汝らの中には、兄弟の間を裁くことのできる知恵ある者が一人もいないのか。むしろ兄弟が兄弟を、しかも不信仰な者たちの前で裁いている』(一コリント6章)と。」
Sicuti vos cum in judicio non intenditis, sic ad hoc exilitum est ut gentibus demus tale exemplum, ut qui per nos Deo credebant, ipsi nobis maledicant, cum ad publicum pervenimus?
PL 8, 736B「諸君が裁きにおいて心を留めないのと同じように、このことは異教徒たちにかくのごとき手本を示す結果にまで至っているのです。我々を通して神を信じるようになった者たちが、我々が公の場に出るときには、かえって我々を呪うことになるのではないでしょうか。」
Ergo, ne ad hoc veniatur, vos, qui spiritales estis, facite ut nemo sciat, ut cum pace Pascha celebremus, et hortemini eos paci reconciliari, et dissensio non sit, ne cum ad publicum ventum fuerit, incipiatis et vos periclitari si hoc factum fuerit, et postea vobis imputetis.
PL 8, 736B「それゆえ、そこまで至ることのないよう、霊的な者である諸君は、誰も知ることのないようにしてください。我々が平和のうちに過越祭を祝うことができるように。そして彼らに、平和へと和解するよう勧めてください。不和がないように。公の場に至ったときに、諸君自身もこの事が起こった場合には危険にさらされ始め、後になって自らを責めることのないように。」
Dabitis quam plurime, tu possessor Donati presbyter, singuli Valeri et Victor, qui omnia scitis actum, date operam ut pax sit vobiscum. Item alia recitata. Fratri Silvano Sabinus in Domino aeternam salutem.
PL 8, 736B「あなた、ドナトゥスの占有地の司祭よ、そしてウァレリウスとウィクトルよ、事の次第をすべて知っている諸君は、できる限りのことをなし、諸君の間に平和があるよう努めてください。」同じくまた別の書簡が朗読された。「兄弟シルワヌスへ、サビヌスより、主にあって永遠の挨拶を送る。」
Pervenit ad nos Nundinarius filius tuus, non tantum ad me, sed et ad fratrem nostrum Fortem, fortem et gravem querelam referens. Miror gravitati tuae, sic te egisse cum filium tuum, quem tu nutristi et ordinasti.
PL 8, 736C「あなたの子ヌンディナリウスが我々のもとに、すなわち私だけでなく、我々の兄弟フォルティスのもとにも到来し、重く深刻な訴えを報告いたしました。あなたが、自らが養い育て叙階したその子に対して、そのように振る舞われたことに、私はあなたの重々しさにふさわしからぬことと驚いております。」
Si enim aedificium terrae structum sit, non additur quid coeleste, quod per manum sacerdotis aedificatur. Sed non est tibi mirandum, Scriptura dicente: Perdam sapientiam sapientium, et prudentiam prudentium reprobabo (I Cor. I) .
PL 8, 736C「もし地上の建物が建てられるとしても、司教の手によって建てられる天的なものは加えられません。しかし、これはあなたにとって驚くべきことではありません。聖書に、『私は知者の知恵を滅ぼし、賢者の賢さを退けよう』(一コリント1章)と記されているとおりです。」
Et iterum dicit: Potius dilexerunt homines tenebras magis quam lucem (Joan. III) . Sicuti et tu facis. Sufficiat vobis omnia scire, super quod et frater noster Fortis tibi scripsit.
PL 8, 736C「そしてまた言う、『人々は光よりも闇を愛した』(ヨハネ3章)と。あなたがなしていることもそのとおりです。すべてを知っていただければ十分です。我々の兄弟フォルティスもあなたにそのことを書き送りました。」
Nunc petierim de charitate tua, frater benignissime, ut suppleas dictum Esaiae prophetae: Expellite malignitatem de animis vestris, et venite, disputemus, dicit Dominus (Isa. I) . Et iterum: Projicite malum de medio vestrum. Sic et tu fac.
PL 8, 736C「今、いと慈しみ深い兄弟よ、あなたの愛にお願いしたく存じます、預言者イザヤの言葉を満たしていただきたく——『汝らの魂から悪意を追い払い、来たれ、我々は論じ合おう、と主は言う』(イザヤ1章)。そしてまた、『汝らの間から悪を投げ捨てよ』と。あなたもそのようになさってください。」
Subjuga et averte seditionem, quae noluerunt esse pacem inter te et filium tuum. Sed filius tuus Nundinarius in pace tecum Pascha celebret, ne res ad publicum veniat praeterea jam omnibus nobis nota.
PL 8, 737A「あなたと子との間に平和があることを望まなかった騒擾を、服させ、退けてください。あなたの子ヌンディナリウスが、あなたとともに平和のうちに過越祭を祝うことができますように。すでに我々すべてに知られているこの事が、このうえ公の場に至ることのないように。」
Rogaverim te, frater benignissime, mediocritatis meae compleas petitionem. Nemo sciat. Item alia recitata. Fratri Forti Sabinus in Domino aeternam salutem.
PL 8, 737A「いと慈しみ深い兄弟よ、私の乏しき願いをかなえていただきたく、お願い申し上げます。誰も知ることのないように。」同じくまた別の書簡が朗読された。「兄弟フォルティスへ、サビヌスより、主にあって永遠の挨拶を送る。」
Quae sit charitas juxta omnes collegas, certus sum peculiariter, tamen secundum Dei voluntatem qui dixit: Quosdam diligo super animam meam. Silvanum te coluisse certus sum.
PL 8, 737A「すべての同僚に対する愛がいかなるものであるか、私は特に確信しております。しかしまた、『私はある者たちを我が魂にもまして愛する』と言った神の意志に従って、あなたがシルワヌスを敬ってこられたことを、私は確信しております。」
Quare non dubitavi haec scripta ad te dare, quia scripta tua ad eum facta dari feci propter nomen Nundinarii: et qui impigre agit, semper res Dei impetu procedit. Ne praetendas excusationem.
PL 8, 737A「それゆえ私は、これらのことをあなたに書き送ることをためらいませんでした。ヌンディナリウスの名のゆえに、あなたの書いたものが彼に届けられるようにいたしましたから。そして怠りなく行う者には、神のことがらは常に勢いをもって進むものです。言い訳を口実にすることのないように。」
Occupatio namque nos diebus istis stringit, et incunctanter commovet circa haec usque ante diem solemnissimum Paschae, ut per te fiat pinguissima pax, ut digni cohaeredes Christi inveniamur, qui dixit: Pacem meam do vobis, pacem meam relinquo vobis (Joan. XIV) .
PL 8, 737B「と申しますのも、これらの日々、我々は多忙に迫られており、過越祭のいと厳粛な日を前にして、絶えることなくこれらのことに心を動かされているからです。あなたを通して最も豊かな平和が実現し、我々が、『我が平和を汝らに与える、我が平和を汝らに残す』(ヨハネ14章)と言ったキリストの、ふさわしい共同相続人と見出されますように。」
Et iterum. Peto ut facias. Et alia manu. Opto te in Domino bene valere et nostri memorem esse. Vale. Sed rogo te, nemo sciat.
PL 8, 737B「そしてまた、あなたがそうしてくださるよう願います。」そして別の筆跡で。「主にあってご健勝であられ、我々のことを覚えておられますように。ではお元気で。しかしお願いいたします、誰も知ることのないように。」
Quibus lectis Zenophilus v. c. consularis dixit: Et actis et litteris quae recitatae sunt traditorem constat esse Silvanum; et Victori dixit: Simpliciter confitere utrum scias eum aliquid tradidisse. Victor dixit: Tradidit, sed non me praesente.
PL 8, 737Bこれらが読み上げられると、執政官格総督ゼノフィルスは言った。「記録によっても、朗読された書簡によっても、シルワヌスが引き渡し者であることは明らかである。」そしてウィクトルに言った。「彼が何かを引き渡したことを知っているかどうか、素直に白状せよ。」ウィクトルは言った。「引き渡しました。しかし私はその場におりませんでした。」
Zenophilus v. c. consularis dixit: Quid administrabat tunc Silvanus in clero? Victor respondit: Sub Paulo episcopo orta est persecutio, et Silvanus subdiaconus fuit.
PL 8, 737B執政官格総督ゼノフィルスは言った。「当時シルワヌスは聖職者としてどのような任にあったか。」ウィクトルは答えた。「司教パウルスのもとで迫害が起こり、シルワヌスは副助祭でした。」
Nundinarius diaconus respondit: Quando ventum est illic, ait, ut factus esset episcopus, respondit populus: Alius fiat, exaudi, Deus. Zenophilus v. c. consularis Victori dixit: Dictum est a populo, Silvanus traditor? Victor dixit: Ego ipse luctatus sum episcopus.
PL 8, 737C助祭ヌンディナリウスは答えた。「そこに至ったとき、彼が司教にされようとするや、民衆は言いました、『別の者にせよ、神よ、聞き入れよ』と。」執政官格総督ゼノフィルスはウィクトルに言った。「民衆によって、シルワヌスは引き渡し者だと言われたのか。」ウィクトルは言った。「私自身、彼が司教となることに抗って争いました〔Ego ipse luctatus sum episcopus は構文が取りにくく、司教の選任に抗ったの意に解した〕。」
Zenophilus v. c. consularis Victori dixit: Ergo sciebas traditorem? De hoc confitere. Victor respondit: Traditor fuit. Nundinarius diaconus dixit: Vos seniores clamabatis: Exaudi, Deus, civem nostrum volumus, ille traditor est.
PL 8, 737C執政官格総督ゼノフィルスはウィクトルに言った。「それでは、お前は彼が引き渡し者であることを知っていたのか。これについて白状せよ。」ウィクトルは答えた。「引き渡し者でした。」助祭ヌンディナリウスは言った。「長老たる諸君は叫んでいた、『神よ、聞き入れよ、我々の市民を望む、あの者は引き渡し者だ』と。」
Zenophilus v. c. consularis Victori dixit: Clamasti ergo cum populo quod traditor esset Silvanus, et non deberet fieri episcopus? Victor dixit: Clamavi et ego et populus. Nos enim civem nostrum petebamus integrum virum.
PL 8, 737C執政官格総督ゼノフィルスはウィクトルに言った。「それでは、シルワヌスが引き渡し者であり、司教になるべきではないと、お前は民衆とともに叫んだのか。」ウィクトルは言った。「私も民衆も叫びました。我々は、清廉な人物である我々の市民を求めていたのです。」
Zenophilus v. c. consularis dixit: Qua causa putabatis eum non mereri? Victor dixit: Integrum petebamus, et civem nostrum. Sciebam enim causam imperatorum (f. ante imperatores) ad hoc nos esse venturos, dum enim talibus committitur.
PL 8, 737C執政官格総督ゼノフィルスは言った。「どのような理由で、彼にはその資格がないと諸君は考えたのか。」ウィクトルは言った。「我々は清廉な者を、我々の市民を求めていたのです。と申しますのも、私は、皇帝陛下方の件のゆえに(あるいは「皇帝陛下方の御前に」と読むべきか)我々がこの事態に至るであろうことを知っていたからです。かくのごとき者たちに委ねられている限りは〔dum enim talibus committitur は構文が取りにくく、大意で訳した〕。」
Item inductis et applicitis Victore Samsurici et Saturnino fossoribus, Zenophilus v. c. consularis dixit: Quis vocaris? Respondit: Saturninus. Zenophilus v. c. dixit: Cujus conditionis es? Saturninus respondit: Fossor.
PL 8, 738A同じく、墓掘り人サムスリキのウィクトルとサトゥルニヌスが召喚され、同席させられると、執政官格総督ゼノフィルスは言った。「お前は何と呼ばれるか。」彼は答えた。「サトゥルニヌスです。」執政官格総督ゼノフィルスは言った。「お前の身分は何か。」サトゥルニヌスは答えた。「墓掘り人です。」
Zenophilus v. c. consularis dixit: Silvanum scis esse traditorem? Saturninus dixit: Scio lucernam tradidisse argenteam. Zenophilus v. c. consularis Saturnino dixit: Quid aliud? Saturninus respondit: Aliud nescio, nisi quia de post orcam eam ejecit.
PL 8, 738A執政官格総督ゼノフィルスは言った。「シルワヌスが引き渡し者であることを知っているか。」サトゥルニヌスは言った。「銀の灯火を引き渡したことは知っております。」執政官格総督ゼノフィルスはサトゥルニヌスに言った。「ほかには。」サトゥルニヌスは答えた。「ほかには存じません。ただ、彼がそれを壺の後ろから運び出したということのほかは。」
Et remoto Saturnino, Zenophilus v. c. consularis dixit adstanti: Et tu, quis vocaris? Respondit: Victor Samsurici. Zenophilus v. c. consularis dixit: Cujus conditionis es? Victor dixit: Artifex sum. Zenophilus v. c. dixit: Tabulam argenteam quis tradidit?
PL 8, 738Aそしてサトゥルニヌスが退けられると、執政官格総督ゼノフィルスはそこに立っている者に言った。「お前も、何と呼ばれるか。」彼は答えた。「サムスリキのウィクトルです。」執政官格総督ゼノフィルスは言った。「お前の身分は何か。」ウィクトルは言った。「職人です。」執政官格総督ゼノフィルスは言った。「銀の板を引き渡したのは誰か。」
Victor respondit: Non vidi. quod scio, hoc dico. Zenophilus v. c. consularis dixit Victori: Licet jam constiterit ex responsione eorum qui supra sunt interrogati, tamen tu confitere utrum Silvanus traditor sit.
PL 8, 738Bウィクトルは答えた。「私は見ておりません。私が知っていることを申し上げます。」執政官格総督ゼノフィルスはウィクトルに言った。「すでに前に尋問された者たちの答弁から明らかになっているとはいえ、それでもお前は、シルワヌスが引き渡し者であるかどうかを白状せよ。」
Victor dixit: Secundo petito quomodo hoc dimisit ut duceremur ad Carthaginem, ore ipsius episcopi audivi. Data est mihi lucerna argentea, et capitulata argentea, et has tradidi. Zenophilus v. c. Victori Samsurici dixit: A quo audisti?
PL 8, 738Bウィクトルは言った。「二度目に尋ねられたとき、我々がカルタゴへ連れて行かれることになったことをどのように彼が済ませたか〔Secundo petito quomodo hoc dimisit … は構文が取りにくく、大意で訳した〕、私は司教自身の口から聞きました。『私には銀の灯火と、頭部を象った銀器とが渡され、私はそれらを引き渡した』と。」執政官格総督ゼノフィルスはサムスリキのウィクトルに言った。「誰から聞いたのか。」
Victor dixit: A Silvano episcopo. Zenophilus v. c. consularis Victori dixit: Ab ipso audisti quod tradidisset? Victor dixit: Ab ipso audivi quod suis manibus tradidisset illas. Zenophilus v. c. dixit: Ubi audisti? Victor dixit: In basilica.
PL 8, 738Bウィクトルは言った。「司教シルワヌスからです。」執政官格総督ゼノフィルスはウィクトルに言った。「彼が引き渡したことを、彼自身から聞いたのか。」ウィクトルは言った。「彼自身から、自らの手でそれらを引き渡したと聞きました。」執政官格総督ゼノフィルスは言った。「どこで聞いたのか。」ウィクトルは言った。「聖堂においてです。」
Zenophilus v. c. consularis dixit: Apud Constantinam? Victor dixit: Ibi coepit alloqui populum dicens: De quo dicunt me traditorem esse, de lucerna et capitulata? Zenophilus v. c. consularis Nundinario dixit: Quid aliud putas ex his esse quaerendum?
PL 8, 738B執政官格総督ゼノフィルスは言った。「コンスタンティナにおいてか。」ウィクトルは言った。「そこで彼は民衆に語りかけ始め、こう言いました、『灯火と頭部を象った銀器のことで、私が引き渡し者だと人々が言うのは、どういうことか』と。」執政官格総督ゼノフィルスはヌンディナリウスに言った。「これらのほかに、何を尋ねるべきだと思うか。」
Nundinarius dixit: De cupis fisci, quis illas tulit? Zenophilus v. c. consularis Nundinario dixit: Quas cupas?
PL 8, 738Cヌンディナリウスは言った。「国庫の大甕について、誰がそれらを持ち去ったのか。」執政官格総督ゼノフィルスはヌンディナリウスに言った。「どの大甕か。」
Nundinarius dixit: In templo Sarapis fuerunt, et tulit illas Purpurius episcopus; acetum quod habuerunt, tulit illum Silvanus episcopus, Dontius presbyter, et Lucianus. Zenophilus v. c. consularis Nundinario dixit: Sciunt id factum qui assistunt?
PL 8, 738Cヌンディナリウスは言った。「セラピスの神殿にあったもので、それらを持ち去ったのは司教プルプリウスです。彼らが持っていた酢は、司教シルワヌス、司祭ドンティウス、そしてルキアヌスが持ち去りました。」執政官格総督ゼノフィルスはヌンディナリウスに言った。「立ち会っている者たちは、この事が行われたことを知っているか。」
Nundinarius respondit: Sciunt. Diaconus Saturninus dixit: Dicebant majores nostri quia sublatae sunt. Zenophilus v. c. consularis dixit: A quo sublatae dicuntur?
PL 8, 738Cヌンディナリウスは答えた。「知っております。」助祭サトゥルニヌスは言った。「我々の年長者たちは、それらが持ち去られたと言っておりました。」執政官格総督ゼノフィルスは言った。「誰によって持ち去られたと言われているのか。」
Saturninus dixit: A Purpurio episcopo, et acetum a Silvano et Dontio et Superio presbyteris et Luciano diacono. Nundinarius dixit: Viginti folles dedit, et factus est presbyter Victor? Saturninus dixit.
PL 8, 738Cサトゥルニヌスは言った。「司教プルプリウスによってです。そして酢は、司祭シルワヌスとドンティウスとスペリウス、および助祭ルキアヌスによってです。」ヌンディナリウスは言った。「ウィクトルは二十フォッリスを渡して、司祭にされたのではないか。」サトゥルニヌスは答えようとした。
Et cum diceret, Zenophilus v. c. consularis Saturnino dixit: Cui dedit? Saturninus dixit: Silvano episcopo. Zenophilus v. c. consularis Saturnino dixit: Ergo, ut fieret presbyter, Silvano episcopo viginti folles praemium dedit? Saturninus dixit: Dedit.
PL 8, 739A彼が答えかけると、執政官格総督ゼノフィルスはサトゥルニヌスに言った。「誰に渡したのか。」サトゥルニヌスは言った。「司教シルワヌスにです。」執政官格総督ゼノフィルスはサトゥルニヌスに言った。「それでは、司祭にされるために、司教シルワヌスに褒賞として二十フォッリスを渡したのか。」サトゥルニヌスは言った。「渡しました。」
Zenophilus v. c. consularis Saturnino dixit: Ante Silvanum positum est? Saturninus dixit: Ante cathedram episcoporum. Zenophilus v. c. consularis Nundinario dixit: A quo pecunia sublata est? Nundinarius dixit: Ipsi episcopi diviserunt eam inter se.
PL 8, 739A執政官格総督ゼノフィルスはサトゥルニヌスに言った。「シルワヌスの前に置かれたのか。」サトゥルニヌスは言った。「司教たちの座の前にです。」執政官格総督ゼノフィルスはヌンディナリウスに言った。「その金は誰によって持ち去られたのか。」ヌンディナリウスは言った。「司教たち自身がそれを分け合いました。」
Zenophilus v. c. consularis Nundinario dixit: Donatum desideras exhiberi? Nundinarius dixit: Utique veniat, de quo clamavit populus biduo post pare: Exaudi, Deus, civem nostrum volumus. Zenophilus v. c. consularis Nundinario dixit: Certe clamavit hoc populus?
PL 8, 739A執政官格総督ゼノフィルスはヌンディナリウスに言った。「ドナトゥスを出頭させることを望むか。」ヌンディナリウスは言った。「ぜひとも来させてください。彼について、二日後にも民衆は同じように叫んだのです、『神よ、聞き入れよ、我々の市民を望む』と。」執政官格総督ゼノフィルスはヌンディナリウスに言った。「民衆は確かにそう叫んだのか。」
Respondit: Clamavit. Zenophilus v. c. consularis Saturnino dixit: Traditorem clamavit Silvanum? Saturninus dixit: Utique. Nundinarius dixit: Quando factus est episcopus, non illi communicavimus, quia dicebatur traditor esse. Saturninus dixit: Quod dicit, verum est.
PL 8, 739B彼は答えた。「叫びました。」執政官格総督ゼノフィルスはサトゥルニヌスに言った。「シルワヌスを引き渡し者だと叫んだのか。」サトゥルニヌスは言った。「まさしく。」ヌンディナリウスは言った。「彼が司教にされたとき、我々は彼と交わりを持ちませんでした。引き渡し者であると言われていたからです。」サトゥルニヌスは言った。「彼の言うことは真実です。」
Nundinarius dixit: Vidi quia Mutus harenarius tulit eum in collo. Zenophilus v. c. consularis Saturnino dixit: Sic factum est? Saturninus dixit: Sic.
PL 8, 739Bヌンディナリウスは言った。「私は、砂場の職人ムトゥスが彼を肩に担いで運ぶのを見ました。」執政官格総督ゼノフィルスはサトゥルニヌスに言った。「そのように行われたのか。」サトゥルニヌスは言った。「そのとおりです。」
Zenophilus v. c. consularis dixit: Vera sunt omnia quae dicit Nundinarius, quia ab harenariis factus est episcopus Silvanus? Saturninus dixit: Vera Nundinarius dixit: prostibulae illic fuerint.
PL 8, 739B執政官格総督ゼノフィルスは言った。「ヌンディナリウスの述べることはすべて真実か、シルワヌスは砂場の職人たちによって司教にされたのか。」サトゥルニヌスは言った。「真実です。」〔Vera Nundinarius dixit は、ヌンディナリウスの言うことは真実だというサトゥルニヌスの言葉の続きとも読める〕ヌンディナリウスは言った。「そこには娼婦たちもおりました。」
Zenophilus v. c. consularis Saturnino dixit: Harenarii illum gestaverunt? Saturninus dixit: Ipsi eum tulerunt, et populus. Nam cives in area martyrum fuerunt inclusi. Nundinarius diaconus dixit: Numquid populus Dei ibi fuit?
PL 8, 739B執政官格総督ゼノフィルスはサトゥルニヌスに言った。「砂場の職人たちが彼を担いだのか。」サトゥルニヌスは言った。「彼らと民衆とが彼を運びました。市民たちは殉教者たちの広場に閉じ込められていたのです。」助祭ヌンディナリウスは言った。「そこに神の民がいたであろうか。」
Saturninus dixit: In casa majore fuit inclusus. Zenophilus v. c. consularis dixit: Certa omnia quae dicit Nundinarius, vera sunt? Saturninus dixit: Vera. Zenophilus v. c. consularis dixit: Tu quid dicis? Victor dixit: Vera sunt omnia, Domine.
PL 8, 739Cサトゥルニヌスは言った。「大きな小屋に閉じ込められていました。」執政官格総督ゼノフィルスは言った。「ヌンディナリウスの述べることはすべて確かに真実か。」サトゥルニヌスは言った。「真実です。」執政官格総督ゼノフィルスは言った。「お前は何と言うか。」ウィクトルは言った。「すべて真実です、閣下。」
Nundinarius dixit: Purpurius episcopus tulit centum folles. Zenophilus v. c. consularis Nundinario dixit: De quadringentis follibus quos putas interrogandos? Nundinarius dixit: Lucianus diaconus exhibeatur, quia ipse totum scit.
PL 8, 739Cヌンディナリウスは言った。「司教プルプリウスは百フォッリスを持ち去りました。」執政官格総督ゼノフィルスはヌンディナリウスに言った。「四百フォッリスについては誰を尋問すべきだと思うか。」ヌンディナリウスは言った。「助祭ルキアヌスを出頭させていただきたい、彼こそすべてを知っておりますから。」
Zenophilus v. c. consularis Nundinario dixit: line sciunt? Nundinarius dixit: Non sciunt. Zenophilus v. c. consularis dixit: Exhibeatur Lucianus. Nundinarius dixit: Sciunt isti acceptos esse quadringentos folles; sed quia episcopi cos diviserunt, nesciunt.
PL 8, 739C執政官格総督ゼノフィルスはヌンディナリウスに言った。「この者たちは知っているか。」〔底本は Iine sciunt(この活字では I と l を見分けられない)。Illi sciunt の崩れと見て訳した。Hine(この者たちは…か)とも読める〕ヌンディナリウスは言った。「知りません。」執政官格総督ゼノフィルスは言った。「ルキアヌスを出頭させよ。」ヌンディナリウスは言った。「四百フォッリスが受け取られたことは、この者たちも知っております。しかし司教たちがそれを分けた〔底本は刷りがかすれて cos とも見える。eos と読む〕ことは知りません。」
Zenophilus v. c. consularis Nundinario et Victori dixit: Scitis acceptos esse folles a Lucilla? Saturninus et Victor dixerunt: Scimus, Zenophilus v. c. consularis dixit: Pauperes non acceperunt? dixerunt: Nemo nihil accepit.
PL 8, 740A執政官格総督ゼノフィルスはヌンディナリウスとウィクトルに言った。「ルキッラからフォッリスが受け取られたことを知っているか。」サトゥルニヌスとウィクトルは言った。「存じております。」執政官格総督ゼノフィルスは言った。「貧しい者たちは受け取らなかったのか。」彼らは言った。「誰も何も受け取っておりません。」
Zenophilus v. c. consularis Saturnino et Victori dixit: Nihil de fano Sarapis sublatum est? Saturninus et Victor dixerunt: Purpurius tulit cupas, et Silvanus episcopus, et Dontius et Superius presbyteri, et Lucianus diaconus tulerunt acetum.
PL 8, 740A執政官格総督ゼノフィルスはサトゥルニヌスとウィクトルに言った。「セラピスの神殿から何も持ち去られなかったか。」サトゥルニヌスとウィクトルは言った。「プルプリウスは大甕を持ち去り、司教シルワヌス、司祭ドンティウスとスペリウス、助祭ルキアヌスは酢を持ち去りました。」
Zenophilus v. c. consularis dixit: Responsione Victoris grammatici et Victoris Samsurici et Saturnini claruit vera esse omnia quae suggessit Nundinarius. Submoveantur et exeant. Zenophilus v. c. consularis dixit: Quos alios putas interrogandos?
PL 8, 740A執政官格総督ゼノフィルスは言った。「文法学者ウィクトル、サムスリキのウィクトル、サトゥルニヌスの答弁によって、ヌンディナリウスが申し立てたことがすべて真実であることが明らかになった。彼らを退かせ、退出させよ。」執政官格総督ゼノフィルスは言った。「ほかに誰を尋問すべきだと思うか。」
Nundinarius dixit: Castum diaconum, ut dicat si non est traditor. Ipse illum ordinavit. Et inducto et applicito Casto diacone, Zenophilus v. c. consularis dixit: Quis vocaris? Respondit: Castus. Zenophilus v. c. consularis Casto dixit: Cujus conditionis es?
PL 8, 740Bヌンディナリウスは言った。「助祭カストゥスを。彼が引き渡し者でないかどうか述べさせてください。彼を叙階したのは彼自身なのですから。」そして助祭カストゥスが召喚され同席させられると、執政官格総督ゼノフィルスは言った。「お前は何と呼ばれるか。」彼は答えた。「カストゥスです。」執政官格総督ゼノフィルスはカストゥスに言った。「お前の身分は何か。」
Castus dixit: Nullam dignitatem habeo. Zenophilus v. c. consularis Casto dixit; Licet nunc per Victorem grammaticum quam etiam per Victorem Samsurici et Saturninum venerunt in confessionem quae Nundinarius obicit, tamen etiam tu confitere utrum traditor sit Silvanus.
PL 8, 740Bカストゥスは言った。「いかなる位階も持っておりません。」執政官格総督ゼノフィルスはカストゥスに言った。「文法学者ウィクトルによっても、サムスリキのウィクトルとサトゥルニヌスによっても、ヌンディナリウスが申し立てたことがすでに自白として確認されているとはいえ、それでもお前も、シルワヌスが引き渡し者であるかどうかを白状せよ。」
Castus respondit: Dicebat quod invenerit lucernam post orcam. Zenophilus v. c. consularis dixit Casto: Etiam de cupis de fano Serapis sublatis et aceto confitere. Castus respondit: Purpurius episcopus tulit cupas. Zenophilus v. c. consularis dixit: Acetum quis?
PL 8, 740Bカストゥスは答えた。「彼は、壺の後ろで灯火を見つけたと言っておりました。」執政官格総督ゼノフィルスはカストゥスに言った。「セラピスの神殿から持ち去られた大甕と酢についても白状せよ。」カストゥスは答えた。「司教プルプリウスが大甕を持ち去りました。」執政官格総督ゼノフィルスは言った。「酢は誰が。」
Respondit Castus quod tulerunt inde acetum Silvanus episcopus, Dontius et Superius presbyteri. Zenophilus v. c. consularis Casto dixit: Confitere quot folles dedit Victor ut presbyter fieret? Castus dixit: Obtulit, Domine, sacellum, et quid habuerit, nescio.
PL 8, 740Cカストゥスは、司教シルワヌス、司祭ドンティウスとスペリウスとがそこから酢を持ち去ったと答えた。執政官格総督ゼノフィルスはカストゥスに言った。「ウィクトルが司祭にされるために何フォッリス渡したか、白状せよ。」カストゥスは言った。「閣下、彼は袋を差し出しました。そこに何が入っていたかは存じません。」
Zenophilus v. c. consularis Casto dixit: Cui datum est sacellum? Castus dixit: Illo tulit eum in casa majore. Zenophilus v. c. consularis Casto dixit: Populo non est divisa pecunia? Castus respondit: Non est data, nec vidi.
PL 8, 740C執政官格総督ゼノフィルスはカストゥスに言った。「袋は誰に渡されたのか。」カストゥスは言った。「彼はそれを大きな小屋の中へ運んで行きました。」執政官格総督ゼノフィルスはカストゥスに言った。「民衆にはその金は分けられなかったのか。」カストゥスは答えた。「与えられませんでしたし、私は見ておりません。」
Zenophilus v. c. consularis Casto dixit: De follibus quos Lucilla dedit, populus minutus nihil accepit? Castus dixit: Non vidi accipere neminem. Zenophilus v. c. consularis Casto dixit: Quo ergo pervenerunt? Castus dixit: Nescio.
PL 8, 740C執政官格総督ゼノフィルスはカストゥスに言った。「ルキッラが与えたフォッリスのうち、貧しい民衆は何も受け取らなかったのか。」カストゥスは言った。「誰かが受け取るのを見ませんでした。」執政官格総督ゼノフィルスはカストゥスに言った。「それでは、どこへ行き着いたのか。」カストゥスは言った。「存じません。」
Nundinarius dixit: Utique vel audisti vel vidisti si dictum est pauperibus: Dat et vobis de re sua Lucilla. Castus dixit: Non vidi aliquem accipere.
PL 8, 741Aヌンディナリウスは言った。「貧しい者たちに、『ルキッラが自分の財から諸君にも与える』と言われたのを、聞いたか見たかしたはずだ。」カストゥスは言った。「誰かが受け取るのを見ませんでした。」
Zenophilus v. c. consularis dixit: Manifesta est Casti confessio quod folles quos Lucilla donavit, populo divisos esse nesciret, et ideo amoveatur. Et applicito Crescentiano subdiacono, Zenophilus v. c. consularis dixit: Quis vocaris? Respondit: Crescentianus.
PL 8, 741A執政官格総督ゼノフィルスは言った。「ルキッラが贈ったフォッリスが民衆に分けられたことをカストゥスが知らないという自白は明らかである。それゆえ彼を退けよ。」そして副助祭クレスケンティアヌスが同席させられると、執政官格総督ゼノフィルスは言った。「お前は何と呼ばれるか。」彼は答えた。「クレスケンティアヌスです。」
Zenophilus v. c. consularis Crescentiano dixit: Simpliciter sicut et caeteri confitere utrum scias traditorem Silvanum. Crescentianus dixit: Priores qui fuerunt clerici, ipsi retulerunt singula.
PL 8, 741A執政官格総督ゼノフィルスはクレスケンティアヌスに言った。「ほかの者たちと同じように、素直に、シルワヌスが引き渡し者であることを知っているかどうかを白状せよ。」クレスケンティアヌスは言った。「以前聖職者であった者たちが、各々の事柄を報告いたしました。」
Zenophilus vir clarissimus consularis Crescentiano dixit: Quid retulerunt? Crescentianus dixit: Referebant quod traditor esset. Zenophilus vir clar. consularis Crescentiano dixit: Dixerunt illum traditorem? Et adjecit: Qui dicebant?
PL 8, 741A執政官格総督ゼノフィルスはクレスケンティアヌスに言った。「彼らは何を報告したのか。」クレスケンティアヌスは言った。「彼が引き渡し者であると報告しておりました。」執政官格総督ゼノフィルスはクレスケンティアヌスに言った。「彼らは彼を引き渡し者だと言ったのか。」そして付け加えた。「誰がそう言っていたのか。」
Crescentianus dixit: Qui cum illo conversabantur in plebe, dixerunt quod aliquando tradidisset. Zenophilus v. c. consularis Crescentiano dixit: De Silvano dicebant? Crescentianus dixit: Utique.
PL 8, 741Bクレスケンティアヌスは言った。「民衆の間で彼と交わりのあった者たちが、かつて彼が引き渡しを行ったことがあると言っておりました。」執政官格総督ゼノフィルスはクレスケンティアヌスに言った。「シルワヌスについて言っていたのか。」クレスケンティアヌスは言った。「まさしく。」
Zenophilus v. c. consularis Crescentiano dixit: cum factus fuisset episcopus, praesto fuisti? Crescentianus dixit: Praesens cum populo fui, inclusus in casa majore. Nundinarius diaconus dixit: Campenses et harenarii fecerunt illum episcopum.
PL 8, 741B執政官格総督ゼノフィルスはクレスケンティアヌスに言った。「彼が司教にされたとき、お前はその場に居合わせたか。」クレスケンティアヌスは言った。「民衆とともにその場におり、大きな小屋の中に閉じ込められておりました。」助祭ヌンディナリウスは言った。「田舎の者たちと砂場の職人たちとが彼を司教にしたのです。」
Zenophilus v. c. consularis Crescentiano dixit: Mutus harenarius certe eum sustulit? Dixit: Manifeste. Zenophilus v. c. consularis Crescentiano dixit: Cupas de fano Sarapis scis esse sublatas?
PL 8, 741B執政官格総督ゼノフィルスはクレスケンティアヌスに言った。「砂場の職人ムトゥスが確かに彼を担ぎ上げたのか。」彼は言った。「明らかにそうです。」執政官格総督ゼノフィルスはクレスケンティアヌスに言った。「セラピスの神殿から大甕が持ち去られたことを知っているか。」
Crescentianus dixit: Plures dicebant quod Purpurius episcopus ipse sustulerit cupas et acetum, quod ad senem nostrum Silvanum pervenenisset, et filii Aelionis dicebant. Zenophilus v. c. consularis Crescentiano dixit: Quid audisti?
PL 8, 741Bクレスケンティアヌスは言った。「多くの者たちが、司教プルプリウス自身が大甕と酢とを持ち去り、それが我々の長老シルワヌスのもとに届いたと言っておりましたし、アエリオの子らもそう言っておりました。」執政官格総督ゼノフィルスはクレスケンティアヌスに言った。「お前は何を聞いたのか。」
Crescentianus dixit: Acetum sublatum a sene Silvano et Dontio et Superio presbyteris et Luciano diacono. Zenophilus v. c. consularis Crescentiano dixit: Ex quadringentis follibus quos Lucilla donavit, populus aliquid accepit?
PL 8, 741Cクレスケンティアヌスは言った。「酢は長老シルワヌスと、司祭ドンティウスおよびスペリウス、助祭ルキアヌスによって持ち去られました。」執政官格総督ゼノフィルスはクレスケンティアヌスに言った。「ルキッラが贈った四百フォッリスのうち、民衆は何か受け取ったか。」
Crescentianus dixit: Nihil inde nemo accepit, nescio, nec quis illos erogaverit. Nundinarius dixit: Aniculae numquam inde aliquid acceperunt? Crescentianus dixit: Nihil.
PL 8, 741Cクレスケンティアヌスは言った。「そこからは誰も何も受け取っておりません。存じませんし、誰がそれを分配したのかも存じません。」ヌンディナリウスは言った。「老婦人たちは、そこから何か受け取ったことは一度もなかったのか。」クレスケンティアヌスは言った。「何もありませんでした。」
Zenophilus v. c. consularis dixit: Certe quotiens aliquid tale donatur, omnes inde populares publice accipiunt. Crescentianus dixit: Non audivi vel vidi dedisse illum aliquos.
PL 8, 741C執政官格総督ゼノフィルスは言った。「確かに、このような贈り物が与えられるときはいつでも、民衆はみな公に受け取るものではないか。」クレスケンティアヌスは言った。「彼が誰かに与えたのを聞いたことも見たこともありません。」
Zenophilus v. c. consularis Crescentiano dixit: Nihil ergo datum est de quadringentis follibus populo? Crescentianus dixit: Nihil. Utique pervenisset aliqua partiuncula ad nos. Zenophilus v. c. consularis dixit: Quo ergo sublati sunt? Crescentianus dixit: Nescio.
PL 8, 742A執政官格総督ゼノフィルスはクレスケンティアヌスに言った。「それでは、四百フォッリスのうち何も民衆には与えられなかったのか。」クレスケンティアヌスは言った。「何もありません。もしあれば、いくらかは我々のもとにも届いたはずです。」執政官格総督ゼノフィルスは言った。「それでは、どこへ持ち去られたのか。」クレスケンティアヌスは言った。「存じません。」
Nemo nihil accepit. Nundinarius dixit: Victor quot folles dedit ut fieret presbyter? Crescentianus dixit: Vidi allatos cophinos cum pecunia. Zenophilus v. c. consularis Crescentiano dixit: Cui dati sunt cophini? Crescentianus dixit: Episcopo Silvano.
PL 8, 742A「誰も何も受け取っておりません。」ヌンディナリウスは言った。「ウィクトルは司祭にされるために何フォッリス渡したのか。」クレスケンティアヌスは言った。「金を入れた籠が運ばれてくるのを見ました。」執政官格総督ゼノフィルスはクレスケンティアヌスに言った。「その籠は誰に渡されたのか。」クレスケンティアヌスは言った。「司教シルワヌスにです。」
Zenophilus v. c. consularis dixit: Silvano dati sunt? Crescentianus dixit: Silvano. Zenophilus v. c. consularis dixit: Populo nihil datum est? Respondit: Nihil. Necesse est ut et nos aliquid acciperemus, si distribuerentur sicut solet.
PL 8, 742A執政官格総督ゼノフィルスは言った。「シルワヌスに渡されたのか。」クレスケンティアヌスは言った。「シルワヌスにです。」執政官格総督ゼノフィルスは言った。「民衆には何も渡されなかったのか。」彼は答えた。「何も。もし常のように分配されていたなら、我々も何か受け取っていたはずです。」
Zenophilus v. c. consularis Nundinario dixit: Quid aliud de Crescentiano putas esse requirendum? Nundinarius dixit: Ipsud est. Zenophilus v. clar. consularis dixit: Quoniam de omnibus Crescentianus subdiaconus simpliciter confessus est, submoveatur.
PL 8, 742B執政官格総督ゼノフィルスはヌンディナリウスに言った。「クレスケンティアヌスについて、ほかに尋ねるべきことがあると思うか。」ヌンディナリウスは言った。「それだけです。」執政官格総督ゼノフィルスは言った。「副助祭クレスケンティアヌスはすべての事柄について素直に自白したので、退けよ。」
Item inducto et applicito Januario subdiacono, Zenophilus v. clar. consularis dixit: Quis vocaris? Respondit . . . . . Caetera desunt.
PL 8, 742B同じく副助祭ヤヌアリウスが召喚され同席させられると、執政官格総督ゼノフィルスは言った。「お前は何と呼ばれるか。」彼は答えた……以下欠。
Monumentum XII
第XII項PL 8, 742CTunc Donastistae aliquantum praelocuti sunt, quod Mensurius qui fuerat ante Caecilianum Ecclesiae Carthaginensis episcopus, tempore persecutionis tradiderit persecutoribus sanctas scripturas.
PL 8, 742Cそのときドナトゥス派は、カエキリアヌス以前にカルタゴ教会の司教であったメンスリウスが、迫害の時代に聖書を迫害者たちに引き渡した、といくらか前置きして述べた。
Et hoc ut probarent, legerunt ejus epistolam ad Secundum Tigisitanum datam, qui tunc habebat primatum episcoporum Numidiae.
PL 8, 742Cそしてこれを証明するため、彼らは当時ヌミディアの司教たちの首位を保持していたティギシスのセクンドゥスに宛てて彼が送った書簡を読み上げた。
In qua epistola videbatur Mensurius velut de suo crimine confiteri: qui tamen non scripserat se sanctos codices tradidisse, sed potius ne a persecutoribus invenirentur abstulisse atque servasse; dimisisse autem in basilica novorum quaecumque reproba scripta haereticorum, quae cum invenissent persecutores et abstulissent, nihil ab illo amplius postulasse.
PL 8, 742Cその書簡の中でメンスリウスは、あたかも自分の犯した罪を告白しているかのように見えた。とはいえ彼は、聖なる書物を引き渡したとは書いておらず、むしろ迫害者たちに見つからぬよう、それらを持ち去って保管したのだと書いていた。そして「新しき者たちの聖堂」〔basilica novorum は特定の聖堂の名と見られるが、読み方は定まらない。語義どおりに訳した〕には異端者たちの退けられた書物を何であれ残しておいたのであり、迫害者たちはそれを見つけて持ち去ると、それ以上彼に何も要求しなかった、とも書いていた。
Verumtamen quosdam Carthaginensis ordinis viros postea suggessisse proconsuli, quod illusi fuerant qui missi erant ad Christianorum scripturas auferendas et incendendas, quia non invenerant nisi nescio quae ad eos non pertinentia; ipsas autem in domo episcopi custodiri, unde deberent proferri et incendi: proconsulem vero ad hoc eis consentire noluisse.
PL 8, 743Aしかしその後、カルタゴの市参事会に属するある人々が総督に対し、キリスト教徒の聖書を持ち去り焼却するために遣わされた者たちは欺かれたのだ、彼らが見つけたのはキリスト教徒に関わりのない何やら知れぬ物にすぎなかったのだから、と告げ口をしたという。そして聖書そのものは司教の家に保管されており、そこから取り出して焼却すべきである、とも言った。だが総督はこれに同意しようとしなかった。
In eisdem etiam litteris lectum est, eos qui se offerrent persecutionibus non comprehensi, et ultro dicerent se habere scripturas, quas non traderent, a quibus hoc nemo quaesierat, displicuisse Mensurio, et ab eis honorandis eum prohibuisse Christianos.
PL 8, 743A同じ書簡にはまた、捕らえられてもいないのに自ら進んで迫害に身をさらし、誰にも問われていないのに、自分は聖書を持っているが引き渡しはしないと言い立てる者たちがいたが、これがメンスリウスの意に染まず、彼はキリスト教徒たちに彼らを敬うことを禁じた、と読まれた。
Quidam etiam in eadem epistola facinorosi arguebantur et fisci debitores, qui occasione persecutionis vel carere vellent onerosa multis debitis vita, vel purgare se putarent, et quasi abluere facinora sua, vel certe acquirere pecuniam, et in custodia deliciis perfrui de obsequio Christianorum.
PL 8, 743A同じ書簡の中では、迫害を好機として、多くの負債に苦しむ生活から逃れようとし、あるいは自分の身を潔白にできる、いわば自分の凶行を洗い流せると考え、あるいは少なくとも金を得て、キリスト教徒たちの奉仕によって獄中で贅沢を享受しようとする、凶悪な者どもや国庫の債務者たちも非難されていた。
Crimen tamen Donatistae non ingerebant Mensurio, nisi de codicibus traditis: mentitum eum quippe dicebant, quod illi non fuerint codices sancti, et peccatum suum tegere voluisse, quamvis et ipsam fictionem criminarentur.
PL 8, 743Bとはいえドナトゥス派は、引き渡された書物についてのほかは、メンスリウスに罪を負わせようとはしなかった。すなわち彼らは、彼がそれらは聖なる書物ではなかったと偽りを言い、自分の罪を覆い隠そうとしたのだと言っていた。もっとも、その偽装そのものをも彼らは罪として責めてはいたのであるが。
Recitarunt etiam rescripta Secundi Tigisitani ad eumdem Mensurium pacifice data, ubi et ipse narravit, in Numidia persecutores quae egerint: et qui comprehensi et scripturas sanctas tradere nolentes, et multa mala passi et gravissimis suppliciis excruciati et occisi sunt: eosque honorandos pro martyrii sui merito commendavit, laudans eos non tradidisse scripturas sanctas, illius mulieris exemplo, quae duos exploratores in Jericho (Josue II) , in quibus figurarentur duo testamenta, vetus et novum, tradere persecutoribus noluit.
PL 8, 743B彼らはまた、ティギシスのセクンドゥスが同じメンスリウスに宛てて穏やかに送った返書も読み上げた。そこで彼自身、ヌミディアで迫害者たちが何を行ったかを語っていた。すなわち、捕らえられて聖書の引き渡しを拒んだ者たちが、多くの苦しみを受け、きわめて重い刑罰によって責めさいなまれて殺されたことである。彼はその殉教の功に応じて彼らを敬うべきであると勧め、彼らが聖書を引き渡さなかったことを、エリコで二人の斥候(ヨシュア記2章)――そこには旧約と新約という二つの契約が予表されている――を迫害者たちに引き渡すことを拒んだ、あの女の例に重ねて称えた。
Quod quidem exemplum si sub hac figura est intelligendum, Mensurium potius adjuvabat. In suis enim litteris Mensurius reprehendebat eos qui scripturas sanctas, quamvis eas non traderent, se tamen habere faterentur; quod mulier illa non fecit.
PL 8, 743Cもっとも、この例をこの予表のもとで理解すべきだとすれば、それはむしろメンスリウスを助けるものであった。というのも、メンスリウスは自分の書簡の中で、聖書を引き渡しはしないまでも、自分がそれを持っていると告白する者たちを非難していたのであり、あの女はそのようなことをしなかったからである。
Neque enim eos exploratores qui quaerebantur, apud se esse confessa est, sed negavit. Scripsit etiam Secundus, et ad se ipsum missos a curatore et ordine centurionem et beneficiarium, qui peterent divinos codices exurendos, eisque respondisse, Christianus sum et episcopus, non traditor.
PL 8, 743Cすなわち彼女は、探し求められていたその斥候たちが自分のもとにいるとは告白せず、かえって否定したのである。セクンドゥスはまた、監督官と市参事会から百人隊長と特務兵が自分のもとにも遣わされ、焼却のために神の書物を求めたが、自分は彼らに「私はキリスト教徒であり司教である。引き渡し者ではない」と答えた、とも書いていた。
Et cum ab eo vellent aliqua Ecbola, aut quodcumque accipere, neque hoc eis dedisse, exemplo Eleazari Macchabaei (II Mac. VI, 24) , qui nec fingere voluit suillam carnem se manducare, ne aliis praeberet praevaricationis exemplum.
PL 8, 743Cそして彼らが彼から何らかの反古の書、あるいは何であれ受け取ろうとしたときにも、彼はこれを彼らに与えなかった。豚肉を食べる真似すらしようとしなかったマカバイのエレアザル(マカバイ二6:24)に倣ってのことであり、それは他の者に違反の実例を示さぬためであった。
Hae litterae Mensurii et Secundi donec legendo terminarentur, Catholici patienter audierunt; quamvis testati fuerint eas esse familiares, nec ad causam Ecclesiae pertinere. Et n. 27.
PL 8, 743Dメンスリウスとセクンドゥスのこれらの書簡が読み終えられるまで、公同の教会側の者たちは辛抱強く聞いていた。もっとも彼らは、それらが私信にすぎず、教会の訴訟には関わらないものであると証言してはいた。また、第27節〔編者のつなぎで、以下が同じ著作の第27項からの抜粋であることを示す〕。
Hoc autem quod ei objecit Purpurius, detentum eum fuisse a curatore et ordine ut scripturas daret, idem Secundus in litteris quas Mensurio rescripserat, pene confessus est, ubi ait missum ad se fuisse a curatore et ordine centurionem et beneficiarium, et a se scripturas petitas, vel quaelibet ecbola; quae quidem se non tradidisse dixit: sed cum ipse illic commemoraverit tot martyres, qui cum tradere noluissent, excruciati et occisi sunt; quomodo ipse detentus et convictus et nolens aliquid tradere, nihil pati et dimitti potuerit, nec Mensurio scripsit, nec Purpurio respondit.
PL 8, 744Aしかし、プルプリウスが彼に対して、聖書を差し出すよう監督官と市参事会に拘束されたのだと非難したその件について、同じセクンドゥスは、メンスリウスに宛てて書いた返書の中でほとんど認めてしまっていた。そこで彼は、監督官と市参事会から百人隊長と特務兵が自分のもとに遣わされ、自分に聖書か何らかの反古の書が求められたが、自分はそれを引き渡さなかったと述べている。しかし彼自身そこで、引き渡すことを拒んで責め苦にかけられ殺された多くの殉教者たちを語りながら、いかにして自分は拘束され、有罪を証されながらも何一つ引き渡すことを拒みつつ、何の苦しみも受けずに釈放され得たのか、その点については、メンスリウスにも書かず、プルプリウスにも答えなかった。
Non enim centurioni et beneficiario dixit se scripturas non habere, sed respondit se omnino non tradere.
PL 8, 744Aすなわち彼は百人隊長と特務兵に、聖書を持っていないとは言わず、断じて引き渡さないと答えたのである。
Quod illi auditum quomodo illo dimisso renuntiare potuerint sine suo exitio, non apparet; praesertim quia idem Secundus non quoslibet infimos, sed etiam patresfamilias, cum hoc idem persecutoribus respondissent, crudelissimis mortibus dixit occisos.
PL 8, 744A彼らがその言葉を聞きながら、彼を釈放したまま自分たちの破滅を招かずにどう報告し得たのかは明らかでない。とりわけ、同じセクンドゥスが、迫害者たちに同じ答えをした者たちについて、どこにでもいる下賤の者たちだけでなく一家の主人たちまでもが、この上なく残酷な死をもって殺されたと述べているだけになおさらである。
Monumentum XIII
第XIII項PL 8, 744BHoc autem Secundus etiam in litteris suis ad Mensurium datis, quas vos ipsi protulistis atque recitastis, sine ambiguitate confessus est, quod non tradiderit, sed quod ad eum pervenerint a curatore et ordine missi persecutores; quos ei Purpurius Limatensis objecit, ut scripturas traderet: quas cum ab illo peterent, se respondisse, Christianus sum et episcopus, non traditor, eisque nihil omnino tradere voluisse.
PL 8, 744Bしかしこの点については、セクンドゥスもまた、諸君自身が持ち出し読み上げたメンスリウス宛ての自分の書簡の中で、曖昧さなく告白している。すなわち、引き渡したということではなく、監督官と市参事会から遣わされた迫害者たち――リマタのプルプリウスが彼に突きつけたのはこの者たちのことである――が、聖書を引き渡させるために彼のもとに来たこと、そして彼らがそれを彼に求めたとき、自分は「私はキリスト教徒であり司教である。引き渡し者ではない」と答え、彼らに何一つ引き渡そうとしなかったこと、である。
Quod ei vultis ut credamus, cum et vos ipsi quam sit incredibile videatis, fervente illa persecutione detentum episcopum sive conventum ut scripturas dominicas traderet, nullis traditis fuisse dimissum.
PL 8, 744C諸君はこれを我々に信じさせようとするが、あの迫害が燃え盛るさなかに、主の聖書を引き渡すよう拘束され、あるいは呼び出された司教が、何一つ引き渡さずに釈放されたということが、いかに信じがたいかは、諸君自身も見て取っているはずである。
Nempe contendebatis non potuisse episcopos ad ordinandum episcopum ad civitatem Cirtensem persecutionis tempore convenire. Quomodo ergo persecutio illa fervebat, si potuit episcopus propter scripturas tradendas teneri, nullisque traditis impune dimitti?
PL 8, 744C諸君はまさに、迫害の時代には司教たちが司教を叙任するためにキルタの町に集まることができなかった、と主張していたはずである。それならば、聖書の引き渡しのために司教が拘束されながら、何一つ引き渡さずに無事に釈放され得たとすれば、その迫害はいったいどうして燃え盛っていたと言えるのか。
Monumentum XIV
第XIV項PL 8, 744DDiocletiano octies, et Maximiano septies consulibus, quarto nonas martii, Cirtae, cum Secundus episcopus Tigisitanus primae cathedrae consedisset in domo Urbani Donati, idem dixit: Probemus nos primo, et sic poterimus hic ordinare episcopum.
PL 8, 744Dディオクレティアヌスが八度目、マクシミアヌスが七度目の執政官であった年、三月のノナエの四日前、キルタにて、首座にあるティギシスの司教セクンドゥスがウルバヌス・ドナトゥスの家に着座したとき、彼は言った。「まず我々自身を吟味しよう。そうすれば、ここで司教を叙任することができる。」
Secundus Donato Masculitano dixit: Dicitur te tradidisse. Donatus respondit: Scis quantum me quaesivit Florus ut thurificarem, et non tradidit me Deus in manibus ejus, frater: sed quia Deus mihi dimisit, ergo et tu serva me Deo.
PL 8, 745Aセクンドゥスはマスクラのドナトゥスに言った。「お前は引き渡したと言われている。」ドナトゥスは答えた。「フロルスが私に香を焚かせようとどれほど求めたか、あなたは知っているはずだ、兄弟よ。だが神は私を彼の手に引き渡さなかった。神が私を赦したのだから、あなたも私を神のために取っておいてほしい。」
Secundus dixit: Quid ergo facturi sumus de martyribus? Quia non tradiderunt, ideo et coronati sunt. Donatus dixit: Mitte me ad Deum, ibi reddam rationem. Secundus dixit: Accede una parte. Secundus Marino ab Aquis Tibilitanis dixit: Dicitur et te tradidisse.
PL 8, 745Aセクンドゥスは言った。「それでは、殉教者たちについては我々はどうすればよいのか。彼らは引き渡さなかったからこそ冠を受けたのだ。」ドナトゥスは言った。「私を神のもとに行かせてくれ。そこで申し開きをしよう。」セクンドゥスは言った。「一方に寄っていなさい。」セクンドゥスはアクアエ・ティビリタナエのマリヌスに言った。「お前も引き渡したと言われている。」
Marinus respondit: Dedi Pollo chartulas, nam codices mei salvi sunt. Secundus dixit: Transi una parte. Secundus Donato Calamensi dixit: Dicitur te tradidisse. Donatus respondit: Dedi codices medicinales. Secundus dixit: Transi una parte.
PL 8, 745Aマリヌスは答えた。「私はポルスに反古を渡したが、私の書物は無事である。」セクンドゥスは言った。「一方に移っていなさい。」セクンドゥスはカラマのドナトゥスに言った。「お前は引き渡したと言われている。」ドナトゥスは答えた。「私は医術の書物を渡した。」セクンドゥスは言った。「一方に移っていなさい。」
Et alio loco: Secundus Victori a Rusiccade dixit: Dicitur te tradidisse quatuor Evangelia. Victor respondit: Valentianus curator fuit, ipse me coegit ut mitterem illa in ignem. Sciebam illa deletitia fuisse. Hoc delictum mihi indulge, et indulget mihi et Deus.
PL 8, 745Bそして別の箇所では。セクンドゥスはルシッカデのウィクトルに言った。「お前は四福音書を引き渡したと言われている。」ウィクトルは答えた。「ウァレンティアヌスが監督官であって、彼が自ら私にそれらを火に投じるよう強いたのだ。あれらが文字の消えかけたものであったことを私は知っていた。この罪を私に赦してほしい。神も私を赦してくれる。」
Secundus dixit: Transi una parte. Et alio loco: Secundus Purpurio a Limata dixit: Dicitur te necasse filios sororis tuae duos Milei. Purpurius respondit: Putas me terreri a te, sicut et alteri? Tu quid egisti, qui tentus es a curatore et Ordine ut Scripturas dares?
PL 8, 745Bセクンドゥスは言った。「一方に移っていなさい。」そして別の箇所では。セクンドゥスはリマタのプルプリウスに言った。「お前はミレウィスで〔底本の綴りは Milei。地名ミレウィスの処格と取った〕自分の姉妹の二人の息子を殺したと言われている。」プルプリウスは答えた。「私が、ほかの者と同じように、お前に脅されるとでも思っているのか。お前こそ何をしたのだ、監督官と市参事会に、聖書を差し出せと拘束されたではないか。」
Quomodote liberasti ab ipsis, nisi quia dedisti aut jussisti dari quodcumque? Nam non te dimittebant passim. Nam ego occidi et occido eos qui contra me faciunt. Ideo noli me provocare ut plus dicam. Scis me de nemine tractare.
PL 8, 745B「お前が彼らから解放されたのは、何かを与えたか、あるいは与えるよう命じたからでなくて何だというのか。彼らはむやみにお前を釈放したりはしなかったはずだ。私はといえば、私に逆らう者を殺したし、これからも殺す。だから私をこれ以上言わせようと挑発するな。私が誰のことも大目に見ないことは、お前も知っているはずだ。」
Secundus minor patruo suo Secundo dixit: Audis quae dicat in te? Paratus est recedere, et schisma facere, non tantum ipse, sed et omnes quos arguis, quos scio quia dimittere te habent, et dare in te sententiam, et remanebis solus haereticus.
PL 8, 745C若いセクンドゥスは、叔父の同名のセクンドゥスに言った。「彼があなたについて何を言っているか聞いているか。彼は退いて分裂を起こす構えでいる。それも彼一人ではなく、あなたが咎めているすべての者もそうだ。彼らはあなたを見捨て、あなたに対して判決を下すことになるだろうと私は知っている。そうすればあなたは、ただ一人の異端者として残ることになる。」
Ideo quid ad te pertinet, quis quid egit? Deo habet reddere rationem. Secundus Felici a Rotaria centurioni et Victori a Garbe dixit: Quid vobis videtur? Responderunt: Habent Deum, cui reddant rationem. Secundus dixit: Vos scitis et Deus. Sedete. Et omnes responderunt: Deo gratias.
PL 8, 745C「それゆえ、誰が何をしたかは、あなたに何の関わりがあるのか。その者は神に申し開きをすべきなのだ。」セクンドゥスは、ロタリアのフェリクス、ケントゥリオ〔の者〕〔底本は centurioni。地名ケントゥリオと読む。ミーニュの注は、コルビー写本が a Rotoria Centurionis、他の写本も属格 Centurionis と読み、オプタトゥスは「ケントゥリオのナボル」と書くとする〕、ガルベのウィクトルに言った。「諸君にはどう見えるか。」彼らは答えた。「彼らには、申し開きをすべき神がある。」セクンドゥスは言った。「諸君も神も知っているとおりだ。座っていなさい。」そして全員が答えた。「神に感謝。」
Monumentum XV
第XV項PL 8, 745DEt recitatum est a Donatistis concilium ferme septuaginta episcoporum contra Caecilianum apud Carthaginem factum, ubi eum absentem damnaverunt, quod ad eos venire noluerit, tamquam a traditoribus ordinatus, et quia cum esset diaconus, victum afferri martyribus in custodia constitutis prohibuisse dicebatur.
PL 8, 745Dそしてドナトゥス派は、カルタゴでカエキリアヌスに対して行われた、およそ七十人の司教による会議の記録を読み上げた。そこで彼らは、不在のままの彼を断罪した。彼が引き渡し者たちによって叙任された者として、自分たちのもとに来ようとしなかったこと、そして彼が助祭であったとき、獄に囚われた殉教者たちに食料が運ばれるのを禁じたと言われていたことによってである。
Nominati sunt etiam quidam collegae Caeciliani, qui traditores asserebantur publicis gestis, quae tamen gesta non legebantur. Inter hos autem maxime Felix Abtugnensis acerbius accusatus est, ita ut fons malorum omnium diceretur.
PL 8, 746Aカエキリアヌスの同僚たちのうちの何人かも名指しされ、彼らは公の議事録によって引き渡し者であると主張されたが、その議事録そのものは読み上げられなかった。彼らのうちでもとりわけアプトゥンガのフェリクスが厳しく告発され、あらゆる悪の源であるとまで言われた。
Deinde sententiae a singulis dictae sunt, primitus a Secundo Tigisitano, qui corum Princeps fuit; deinde a caeteris, quibus expresserunt se Caeciliano et collegis ejus non communicare.
PL 8, 746Aそれから各人が判決を述べた。まず初めに、彼らの首位であったティギシスのセクンドゥスが、次いでほかの者たちが述べ、彼らはカエキリアヌスとその同僚たちとの交わりを絶つことを言明した。
Monumentum XVI
第XVI項PL 8, 746AMarcianus vester inter caeteros talem sententiam protulit dicens, quam utique septuaginta qui aderant non improbabant.
PL 8, 746A諸君のマルキアヌスは、ほかの者たちの中でこのような判決を述べたのであり、その場に居合わせた七十人は当然これを非としなかった。
In Evangelio suo, inquit, Dominus ait: Ego sum vitis vera, et Pater meus agricola; omnem palmitem in me non afferentem fructum, excidet et projiciet, et omnem manentem in me et fructum ferentem purgat illum.
PL 8, 746A彼は言った。「主はその福音書の中でこう言った。『私はまことのぶどうの木であり、我が父は農夫である。私において実を結ばない枝はことごとく切り取って投げ捨て、私にとどまって実を結ぶ枝はことごとく手入れする。』」
Sicut ergo palmites infructuosi amputati projiciuntur; ita thurificati, traditores, et qui in schismate a traditoribus ordinantur, manere in Ecclesia Dei non possunt, nisi cognito ululatu suo per poenitentiam reconcilientur. Unde Caeciliano in schismate a traditoribus ordinato non communicare oportet.
PL 8, 746A「それゆえ、実を結ばない枝が切り取られて投げ捨てられるように、香を焚いた者たち、引き渡し者たち、そして分裂のうちに引き渡し者たちによって叙任された者たちも、自分の泣き叫ぶべき有様を悟って悔い改めによって和解されない限り、神の教会にとどまることはできない。したがって、分裂のうちに引き渡し者たちによって叙任されたカエキリアヌスとは、交わりを持つべきではない。」
Monumentum XVII
第XVII項PL 8, 746C公同の教会に属していたものが公同の教会へ返還されるように。(前出、第479欄を見よ。)
Monumentum XVIII
第XVIII項PL 8, 746CDe immunitate Clericorum Ecclesiae Catholicae, cui Caecilianus praest. (Vide supra, col. 481) .
PL 8, 746Cカエキリアヌスが率いる公同の教会の聖職者たちの免除特権について。(前出、第481欄を見よ。)
Monumentum XIX
第XIX項PL 8, 746DQua pecunias Ecclesiis donat et eos reprehendit qui in Africa Catholicam Ecclesiam impugnabant. (Vide supra, col. 481) .
PL 8, 746Dこれによって諸教会に金銭を下賜し、アフリカで公同の教会を攻撃していた者たちを譴責する〔書簡〕。(前出、第481欄を見よ。)
Monumentum XX
第XX項PL 8, 747ACum libello donatistarum imperatori oblata. (Vid. supra, ' col. 479.) Episcoporum partis Majorini preces ad Constantinum.
PL 8, 747Aドナトゥス派の上申書とともに皇帝に差し出されたもの。(前出、第479欄を見よ。)マヨリヌス派の司教たちからコンスタンティヌスへの嘆願。
Rogamus te, o Constantine optime imperator, quoniam de genere justo es, cujus pater inter caeteros imperatores persecutionem non exercuit; et ab hoc facinore immunis est Gallia: nam in Africa inter nos et caeteros episcopos contentiones sunt: petimus ut de Gallia nobis judices dari praecipiat Pietas tua.
PL 8, 747A我々は、あなたに乞い願う、おお、この上なく善きコンスタンティヌス皇帝よ。あなたは正しい家系の出であり、あなたの父は、他の皇帝たちの中にあって迫害を行わなかった。それゆえガリアはこの凶行から免れている。だがアフリカにおいては、我々と他の司教たちとの間に争いがある。我々は、あなたの敬虔が、ガリアから我々に裁判官を与えるよう命じられんことを乞う。
Datae a Luciano, Digno, Nassutio, Capitone, Fidentio, et caeteris episcopis partis Donati.
PL 8, 747Aルキアヌス、ディグヌス、ナッスティウス、カピト、フィデンティウス、その他ドナトゥス派の司教たちにより、差し出された。
Monumentum XXI
第XXI項PL 8, 747Bこれによってカエキリアヌスの訴訟を裁くため、ローマで会議を開くよう命じる〔書簡〕。(前出、第478欄を見よ。)
Monumentum XXII
第XXII項PL 8, 747BDati sunt judices, Maternus ex Agrippina civitate, Rheticius ab Augustoduno civitate, Marinus Arelatensis. Ad urbem Romam ventum est ab iis tribus Gallis, et ab aliis quindecim Italis.
PL 8, 747B裁判官として、アグリッピナ市のマテルヌス、アウグストドゥヌム市のレティキウス、アレラテのマリヌスが任命された。この三人のガリア人と、ほかの十五人のイタリア人が、ローマの都に到来した。
Convenerunt in domum Faustae in Laterano, Constantino ter et Licinio ter Coss. sexto nonas octobres die sexta feria.
PL 8, 747B彼らはコンスタンティヌスが三度目、リキニウスが三度目の執政官であった年、十月のノナエの六日前、金曜日に、ラテラノのファウスタの家に集った。
Cum consedissent Miltiades episcopus urbis Romae, et Rheticius et Maternus et Marinus episcopi Gallicani, et Merocles a Mediolano, Florianus a Caesana, Zoticus a Quintiano, Stemnius ab Arimino, Felix a Florentia Tuscorum, Gaudentius a Pisis, Constantius a Faventia, Proterius a Capua, Theophilus a Benevento, Savinus a Terracina, Secundus a Praeneste, Felix a Tribus Tabernis, Maximus ab Ostia, Evandrus ab Ursino, Donatianus a Foro Claudii: his decem et novem consedentibus episcopis, causa Donati et Caeciliani in medium missa est.
PL 8, 747Bローマの都の司教ミルティアデス、そしてガリアの司教たちレティキウス、マテルヌス、マリヌス、さらにメディオラヌムのメロクレス、カエサナのフロリアヌス、クィンティアヌムのゾティクス、アリミヌムのステムニウス、トゥスキアのフロレンティアのフェリクス、ピサのガウデンティウス、ファウェンティアのコンスタンティウス、カプアのプロテリウス、ベネウェントゥムのテオフィルス、テラキナのサウィヌス、プラエネステのセクンドゥス、トレス・タベルナエのフェリクス、オスティアのマクシムス、ウルシヌムのエウアンデル、フォルム・クラウディイのドナティアヌスが着席したとき――この十九人の司教が着席したもとで、ドナトゥスとカエキリアヌスの訴訟が取り上げられた。
A singulis in Donatum dictae sunt sententiae: Quod confessus sit se rebaptizasse, et episcopis lapsis manum imposuisse, quod ab Ecclesia alienum est. Testes inducti a Donato, confessi sunt se non habere in Caecilianum quod dicerent.
PL 8, 747C各人がドナトゥスに対して判決を述べた。彼が再洗礼を施したこと、そして堕落した司教たちに按手を行ったことを自ら認めたが、それは教会から外れたことである、と。ドナトゥスによって連れて来られた証人たちは、カエキリアヌスについて言うべきことを何も持っていないと認めた。
Caecilianus omnium supra memoratorum sententiis innocens est pronuntiatus, etiam Miltiadis sententia, qua judicium clausum est his etiam verbis: Cum constiterit Caecilianum ab iis qui cum Donato venerunt, juxta professionem suam non accusari, nec a Donato convictum esse in aliqua parte constiterit, suae communioni ecclesiasticae integro statu retinendum merito esse censeo.
PL 8, 747Cカエキリアヌスは、上に述べたすべての者たちの判決によって無実であると宣告され、さらにミルティアデスの判決によってもそうであった。この判決によって審理は次の言葉でも締めくくられた。「ドナトゥスとともに来た者たちが、自らの申告のとおりカエキリアヌスを告発してはおらず、いかなる点においてもドナトゥスによって有罪を証されてはいないことが明らかになった以上、彼は当然、その教会の交わりのうちに、いささかも損なわれぬ地位のままとどめられるべきである、と私は判じる。」
Sufficit ergo et Donatum tot sententiis percussum esse, et Caecilianum tanto judicio esse purgatum. Et tamen Donatus appellandum esse ab episcopis credidit. Ad quam appellationem Constantinus imperator sic respondit: O rabida furoris audacia!
PL 8, 748Aしたがって、ドナトゥスがこれほど多くの判決によって断罪され、カエキリアヌスがこれほどの審理によって潔白を証されたことで十分である。それでもなおドナトゥスは、司教たちの判決を不服として上訴すべきだと考えた。この上訴に対して、皇帝コンスタンティヌスはこう答えた。「おお、狂おしい激情の大胆さよ。」
Sicut in causis Gentilium fieri assolet, appellationem interposuerunt. Eunomius et Olympius episcopi in Africam missi, Carthaginensibus contra partem Donati declarant ubi sit Catholica, et sententiam a concilio Romano pro Caeciliano dictam corroborant.
PL 8, 748A「異教徒たちの訴訟において通例そうであるように、彼らは上訴を差し挟んだのである。」司教エウノミウスとオリュンピウスがアフリカに遣わされ、カルタゴの人々に対し、ドナトゥス派に反して公同の教会がどこにあるかを宣言し、ローマの会議がカエキリアヌスのために下した判決を確認した。
Eodem tempore idem Donatus petiit, ut ei reverti licuisset, et nec ad Cathaginem accederet. Tunc a Filumino suffragatore ejus Imperatori suggestum est, ut bono pacis Caecilianus Brixiae retineretur; et factum est.
PL 8, 748A同じ時期、この同じドナトゥスは、自分が戻ることを許されるようにと、そしてカルタゴには近づかないようにと願い出た。そのとき彼を支持するフィルミヌスから皇帝に、平和のためにカエキリアヌスをブリクシアにとどめておくようにと進言され、そのとおりになった。
Tunc duo episcopi ad Africam missi sunt, Eunomius et Olympius. Venerunt, et apud Carthaginem fuerunt per dies quadraginta, ut pronuntiarent ubi esset Catholica. Hoc seditiosa par Donati fieri passa non est. De studio partium strepitus quotidiani sunt habiti.
PL 8, 748Bそのとき二人の司教、エウノミウスとオリュンピウスがアフリカに遣わされた。彼らは到来し、公同の教会がどこにあるかを宣言するため、四十日間カルタゴに滞在した。ドナトゥスの騒然たる一派はこれをそのままにはさせなかった。党派の熱意から、日々騒動が起こった。
Novissima sententia eorumdem episcoporum Eunomii et Olympii talis legitur, ut dicerent illam esse Catholicam, quae esset in toto terrarum orbe diffusa; et sententiam decem et novem episcoporum jamdudum datam dissolvi non posse.
PL 8, 748B同じ司教エウノミウスとオリュンピウスの最終的な判決は、このようなものであったと読まれる。すなわち彼らは、全世界に広がっている教会こそが公同の教会であると言い、また十九人の司教によって以前に下された判決は無効にはできない、と言ったのである。
Sic communicaverunt clero Caeciliani, et reversi sunt. De his rebus habemus volumina actorum. Quod si quis voluerit, in novissimis partibus legat. Inter haec Donatus ultro prior ad Carthaginem rediit. Quo audito Caecilianus ad suam plebem properavit.
PL 8, 748Bこうして彼らはカエキリアヌスの聖職者団と交わりを結び、そして帰って行った。これらの事柄について、我々は議事録の巻を持っている。望む者があれば、末尾の部分でそれを読むがよい。この間に、ドナトゥスは自ら先んじてカルタゴに戻った。これを聞いたカエキリアヌスは、自分の民のもとへ急いだ。
Hoc modo iterum renovellatae sunt partes. Constat tamen et Donatum tot sententiis esse percussum et Caecilianum innocentem totidem sententiis pronuntiatum.
PL 8, 748Cこうして党派の争いは再び新たになった。しかしながら、ドナトゥスがこれほど多くの判決によって断罪され、カエキリアヌスが同じ数の判決によって無実と宣告されたことは、確かなことである。
Monumentum XXIII
第XXIII項PL 8, 748CQua Caecilianum et alios episcopos Afros ad oppidum Arelatense mitti jubet. (Vid. supra, col. 483.)
PL 8, 748Cこれによってカエキリアヌスとほかのアフリカの司教たちを、アレラテの町へ送り出すよう命じる〔書簡〕。(前出、第483欄を見よ。)
Monumentum XXIV
第XXIV項PL 8, 749AQua Chrestum ad concilium in Arelatensem civitatem convenire jubet. (Vide supra, col. 485) .
PL 8, 749Aこれによってクレストゥスに、アレラテの都市での会議に出席するよう命じる〔書簡〕。(前出、第485欄を見よ。)
Monumentum XXV
第XXV項PL 8, 749A(後出、第815欄を見よ。)
Monumentum XXVI
第XXVI項PL 8, 749Aアレラテ教会会議の後に書かれたもの。(前出を見よ。)
Monumentum XXVII
第XXVII項PL 8, 749AIn indice collationis 3, cap. 549. Recitatur epistola Constantini ad Vicarium Verinum destinata, qua libertatem agendi tribuit Donatistis. Ibid. c. 550.
PL 8, 749A会議第三回の索引、第549章。代官ウェリヌスに宛てられたコンスタンティヌスの書簡が朗読される。それによって皇帝はドナトゥス派に行動の自由を与えている。同書、第550章。
Prosecutio Catholicorum, quae dicit pro se magis epistolam facere Constantini, quia non de Caeciliano aliquid judicatum est, sed furori suo ipsi permissi sunt.
PL 8, 749B公同の教会側の申し立て。それは、コンスタンティヌスの書簡はむしろ自分たちに有利なものであると言う。なぜなら、カエキリアヌスについては何も判決されておらず、彼ら〔ドナトゥス派〕はただ自分たちの狂乱に任されたにすぎないからである。
Augustinus in lib. post Collat. cap. 33, testatur has ad Valerium seu Verinum Vicarium de illorum exilio soluto, et corum furore Deo vindici dimittendo litteras datas Crispo et Constantino iterum consulibus tertio Nonas Maias, id est, post quartum annum et mensem fere sextum, elapsum a tempore rescripti Eumalio directi. Confer Breviculum Collat. 3, c. 22, et epist. 141, n. 9, tom. II, op. Aug.
PL 8, 749Bアウグスティヌスは『会議の後の書』第33章で、これらの書簡が、ウァレリウスすなわち代官ウェリヌス宛てに、彼らの追放が解かれ、その狂乱を復讐する神に委ねることについて、クリスプスとコンスタンティヌスが再び執政官であった年の五月のノナエの三日前、すなわちエウマリウス宛ての勅答の時から数えておよそ四年と六か月を経た後に、送られたものであると証言している。『会議摘要』第3巻第22章、および書簡第141、第9節、アウグスティヌス著作集第2巻を参照せよ。
Monumentum XXVIII
第XXVIII項PL 8, 749CQua episcopos partis Donati ad finiendam causam Caeciliani adesse jubet. (Vid. supra, col. 489.)
PL 8, 749Cこれによってドナトゥス派の司教たちに、カエキリアヌスの訴訟を終結させるために出頭するよう命じる〔書簡〕。(前出、第489欄を見よ。)
Monumentum XXIX
第XXIX項PL 8, 749CQua promittit Constantinus ad Africum se venturum, ut inter Caecilianum et Donatum de Schismate in Africa facto judicet. (Vid. supra, col. 489.)
PL 8, 749Cこれによってコンスタンティヌスは、アフリカで生じた分裂についてカエキリアヌスとドナトゥスとの間を裁くため、自らアフリカへ赴くことを約束する〔書簡〕。(前出、第489欄を見よ。)
Monumentum XXX
第XXX項PL 8, 749CUbi haeretici tulerunt basilicas a Catholicis ut ad aliam basilicam faciendam sibi locum vel domum eis dent. (Vid. suppra, col. 551.)
PL 8, 749C異端者たちが公同の教会側から聖堂を奪い取った際、公同の教会側が自分たちのために別の聖堂を建てられるよう、土地か家を彼らに与えるようにと〔命じる書簡〕。(前出、第551欄を見よ。)
Monumentum XXXI
第XXXI項PL 8, 749CCAECILIANUS PARENTI FELICI SALUTEM. Cum ingentius collega meus Augentianum amicum suum conveniret, et inquisisset anno duoviratus mei, an aliquae scripturae legis vestrae secundum sacram legem adustae sunt, quam Galatius unus ex lege vestra publice epistolas salutatorias de basilica protulerit. Opto te, parens charissime, bene valere.
PL 8, 749Cカエキリアヌスより、尊父フェリクスに挨拶を送る。私の同僚インゲンティウス〔底本は小文字の ingentius。固有名インゲンティウスと取った〕が、その友人アウゲンティアヌスに会い、私の二人役の年に、諸君の律法の書物のうちいくらかが聖なる法に従って焼かれたことがあったかどうかを問いただしたところ、諸君の律法に属する一人であるガラティウスが、聖堂から挨拶の書簡を公然と差し出した、とのことであった〔この書簡は構文が崩れており、刷られたとおりに訳した。第723欄に載る同じ書簡では quam の前に点線の欠落がある〕。最も愛する尊父よ、汝が健やかであるように願う。
Monumentum XXXII
第XXXII項PL 8, 749DQuoniam Lucianum, Capitonem, Fidentium et Nasutium episcopos, et Mammarium presbyterum, qui secundum coeleste praeceptum Domini Constantini Maximi invicti semper Augusti ad Gallias cum aliis legis ejus hominibus venerant, dignitas ejus ad lares proprios venire praecepit; angarialem his cum annonaria competentia usque ad Arelatensem portum secundum imperatum aeternitatis ejusdem clementissimi principis dedimus, frater, qua inde Africam navigent.
PL 8, 749D主コンスタンティヌス・マクシムス、常に不敗のアウグストゥスの天来の命に従い、その宗旨の他の者たちとともにガリアに来た司教ルキアヌス、カピト、フィデンティウス、ナスティウス、および司祭マンマリウスに、皇帝の尊厳が自分の家郷へ戻ることを命じたので、我々は同じ最も慈悲深い皇帝の永遠なる命令に従って、彼らに、そこからアフリカへ航海できるように、アレラテ港までの駅逓の便とそれに見合う食糧を与えた、兄弟よ。
Quod solertiam tuam litteris nostris scire conveniat. Optamus te, frater, felicissimum bene valere. Hilarius princeps obtulit IV Kalendas Maias. Triberis.
PL 8, 750Aこのことを汝の練達なる配慮に我々の書簡によって知らせるのが相応しいと思われた。兄弟よ、汝が最も幸いに健やかであるように願う。官房長ヒラリウスが提出した。五月のカレンダエの四日前。トレウェリにて。
Monumentum XXXIII
第XXXIII項PL 8, 750AIn indice Collationis Carthag. 3, cap. 516, legitur, Recitatio judicii Constantini, quo apud se quoque Caecilianum fuisse purgatum post Arelatense concilium significat Imperator. Ibid., cap. 521. Interlocutio quod inter partes sententiam tulerit Imperator.
PL 8, 750Aカルタゴ会議第三回の索引、第516章に、コンスタンティヌスの判決の朗読が読まれる。そこで皇帝は、アレラテ教会会議の後、自分のもとでもカエキリアヌスが潔白を証されたことを示している。同書、第521章。皇帝が両党派の間で判決を下したことについての中間判断。
Ibid., cap. 523: Interlocutio hoc ipsum significans ex rescripto Principis superius recitato. Rescriptum istud ad Eumalium vicarium Africae, laudat Augustinus in Breviculo Collat.
PL 8, 750B同書、第523章。上に読み上げられた皇帝の勅答から、まさにこのことを示す中間判断。アフリカの代官エウマリウス宛てのこの勅答を、アウグスティヌスは『会議摘要』の中で引いている。
III, n. 37; et lib. post Collationem, n. 56, ubi datum dicit Sabino et Ruffino consulibus, quarto idus novembres.
PL 8, 750B第三巻、第37節。また『会議の後の書』第56節では、サビヌスとルフィヌスが執政官であった年の十一月のイドゥスの四日前に発せられたと述べている。
Ipsam quoque Constantini sententiam secundum Caecilianum dictam ex eodem rescripto affert in lib. III contra Crescon., n. 82: Insero adhuc, ait, et verba Constantini ex litteris ejus ad Eumalium vicarium, ubi se inter partes cognovisse, et innocentem Caecilianum comperisse testatur.
PL 8, 750B同じ勅答から、カエキリアヌスに有利に下されたコンスタンティヌスの判決そのものも、『クレスコニウス駁論』第三巻第82節で引いている。彼は言う。「私はさらに、代官エウマリウス宛ての書簡からコンスタンティヌスの言葉をも挿入する。そこで彼は、自分が両党派の間を審理し、カエキリアヌスが無実であると分かったと証言している。」
Cum enim narrasset in his quae supra locutus est, quemadmodum ad judicium ejus post episcopalia judicia partes perductae fuerint: In quo pervidi, inquit, Caecilianum virum omni innocentia praeditum, ac debita religionis suae officia servantem, eique ita ut oportuit servientem; nec ullum in eo crimen reperiri potuisse evidenter apparuit, sicut absenti fuerat adversariorum suorum simulatione compositum.
PL 8, 750Bすなわち彼は、上に語ったことの中で、司教たちによる審理の後、両党派がいかにして自分の審理に導かれたかを語ったのち、こう言っている。「その事において私は、カエキリアヌスという人物があらゆる無垢を具え、自らの宗教の当然の務めを守り、しかるべき仕方でこれに仕えている者であることを見て取った。そして、彼の不在中に敵対者たちの偽りによって組み立てられていたような罪状は、彼のうちに何一つ見出され得なかったことが、明白になった。」
Confer. epist. 43, n. 20, t. 2. Aliquanto post illud judicium, legem contra partem Donati dedit severissimam, ut testatur Augustinus in epistola 105, n. 9.
PL 8, 750C書簡第43、第20節、第2巻を参照せよ。その判決から少し後、彼はドナトゥス派に対してきわめて厳しい法律を発した。アウグスティヌスが書簡第105、第9節でそう証言している。
Primus adversus eorum errorem multa constituit, et eis basilicas jussit auferri. ex lib. II contra Litteras Petiliani, n. 205: praecepitque ut loca congregationum ipsorum fisco vindicarentur ex ejusdem Augustini epist. 88, n. 3.
PL 8, 750C彼は最初に、彼らの誤りに対して多くの定めを設け、彼らから聖堂を取り上げるよう命じた。『ペティリアヌスの書簡駁論』第二巻第205節による。そして彼らの集会所を国庫に没収するよう命じた。同じアウグスティヌスの書簡第88、第3節による。
Legis Constantini contra Donatistas mentio fit a Gratiano in l. II cod. Theod., tit. Ne sanctum Baptismo iteretur.
PL 8, 750Cドナトゥス派に対するコンスタンティヌスの法律への言及は、『テオドシウス法典』の「聖なる洗礼は繰り返されるべきでない」の章の第二法において、グラティアヌスによってなされている。
Monumentum XXXIV
第XXXIV項PL 8, 750C(前出、第491欄を見よ。)
Monumentum XXXV, Prooemium
第XXXV項 冒頭PL 8, 751A三月のイドゥスの四日前。聖ドナトゥスと聖アドウォカトゥスの受難についての説教。
Monumentum XXXV, Caput I
第XXXV項 第I章PL 8, 752DSi manifesta persecutionum gesta non otiose conscripta sint, nec inconsulte in honorem martyrum et aedificationem credentium anniversaria solemnitate leguntur: cur non magis subdolae fraudes et blandae deceptionis insidiae conscribantur pariter et legantur, quae sub obtentu religionis animas fraudulenta circumventione subvertunt.
PL 8, 752D迫害の明白な事跡がいたずらに記されたのではなく、殉教者たちの誉れと信じる者たちの徳を建てるために、年ごとの祭儀において分別をもって読まれているとすれば、なぜ狡猾な欺きと、甘言による欺瞞の罠――宗教を装って欺瞞の術策によって魂を覆すもの――もまた同様に記され、読まれるべきではないのか。
Magis enim necessaria instructio illic est, ubi professa hostilitas non est, quia hostilis societas ad decipiendum facilis et proxima est, et inimici, inquit, hominis domestici ejus (Math. X, 36).
PL 8, 752Dというのも、公然たる敵意が無いところにこそ、いっそう必要な教えがあるからである。敵意ある交わりは欺くにたやすく、身近だからである。そして「人の敵はその家の者である」と言われている(マタイ10:36)。
Ideo alienum ab officio religionis et pietatis erit non solum martyrum glorias invida quodammodo taciturnitate comprimere, sed eo patrocinante silentio deceptoria subtilitate celare quod salutare est.
PL 8, 753Aそれゆえ、殉教者たちの栄光をいわば妬み深い沈黙によって押し殺すだけでなく、その沈黙を口実として、救いとなるものを欺瞞的な巧みさによって隠すことは、信仰と敬虔の務めにとって異質なことであろう。
Quid enim tam periculose tacetur a prudentibus, quam inutiliter a simplicibus ignoratur. Quoniam quidem, ut facile est, incautos appellatione nominis Christi a fallacibus decipi, ita necesse est fugere hoc nomen ministros Antichristi.
PL 8, 753A実に、思慮ある者たちが黙していることが危険であるのと同じだけ、単純な者たちがそれを知らずにいることは無益である。不用意な者たちが、キリストの名という呼び名によって欺く者たちに欺かれるのがたやすいように、この名を〔帯びる〕反キリストの手先たちを避けることもまた必要である。
Proditione ergo luporum latentium sub vestitu ovium aut liberabuntur instructi, qui imperitia fallebantur, aut contumaces vitio suo perient sine culpa et periculo praedicantium Christianorum ergo causa repetendi quae gesta sunt, et utilitatis et justitiae plena sunt, quia fideles commemorando corroborantur, et rudes quosque ad tolerantiam tentationum instigant, et inimicos detegendo condemnant.
PL 8, 753Aそれゆえ、羊の衣の下に潜む狼どもが暴かれることによって、無知のゆえに欺かれていた者たちは教え示されて救われるか、あるいは強情な者たちは自らの悪徳のゆえに滅びるであろう――宣べ伝える者たちに咎めも危険も及ぶことなしに。それゆえキリスト教徒にとって、起こったことを繰り返し語る理由は、有益さと正しさとに満ちている。というのも、〔その記録は〕想起させることによって信徒たちを強め、未熟な者たちをみな試練への忍耐へと駆り立て、敵たちを暴くことによって断罪するからである。
Praedicet ergo patientissimam filiorum suorum fidem pia mater Ecclesia. Recognoscat et fructum operis sui latronum crudelissimorum spelunca. Ergo jam veniamus ad causas.
PL 8, 753Bそれゆえ、敬虔な母なる教会は、その子らの限りなき忍耐の信仰を宣べ伝えるがよい。そして、この上なく残忍な盗賊どもの巣窟もまた、おのれの所業の実りを思い知るがよい〔operis sui が教会の働きを指すか、盗賊の巣窟自身の働きを指すかは定かでない〕。それでは、いよいよ事の次第に入ろう。
Monumentum XXXV, Caput II
第XXXV項 第II章PL 8, 753BRes apud Carthaginem gesta est Caeciliano Eudinepiso tunc instante, assentiente Leontio comite, duce Ursatio, Marcellino tunc tribuno, Diabolo tamen omnium istorum consiliatore existente.
PL 8, 753B事はカルタゴにおいて、当時エウディネピススことカエキリアヌスが〔底本は Eudinepiso。ミーニュに載るウァレシウスの注は、これをカエキリアヌスの添え名と見る。pseudoepiscopo(偽司教)の崩れとも読める〕強く迫り、伯レオンティウスが同意し、指揮官ウルサキウス、当時の千人隊長マルケリヌスのもとで行われた。しかしながら、これらすべての者の謀り手として存在していたのは悪魔であった。
Primo et enim ut inveterato draconi mos est insitus, quasi non ipse jamdudum persecutione manifesta christiani nominis impugnator exstiterit, eos quos aperta persecutione superare non potuit, callida fraude circumvenire molitus est, ut eo facilius deceptio proderet, quo deceptionis auctor latuisset.
PL 8, 753Bというのも、まず第一に、年経た竜に染みついた習いのとおり――あたかも彼自身がかつて公然たる迫害によってキリストの名の攻撃者として立ち現れたことがなかったかのように――、公然たる迫害によって打ち負かすことのできなかった者たちを、狡猾な欺きによって陥れようと図ったのである。欺瞞を企てた者が隠れていればいるほど、それだけ欺きが容易く功を奏するようにと。
Sed quibus praecepta divina semper sunt arma victricia, tam blandientis intellexerunt insidias quam minis saevientis tunc territi non sunt.
PL 8, 753Bしかし、神の掟がつねに勝利の武具である者たちは、甘言を弄する者の罠を見抜いたのと同じように、猛威を振るう者の脅しにも、あのとき怯むことがなかった。
At ubi ergo non blandiendo cautos vigilantesque fefellit, sciens invidus artifex illos quos jamdudum publica strage dejecerat, ad eum quem negaverunt reverti per poenitentiam posse, ipsumque Dominum ad suscipiendam dolentium exomologesim promptum utpote non volentem mortem morientis, quantum ut revertatur et vivat, mentes quas in praelio tormentorum metu subegit, blandimentis adversus tempora pacis erexit, ablata humilitate, qua sola posset ira Dei indignantis mitigari, insinua at que superbia qua certissime scivit Deum gravius offendi, posse tenere lapsos illicite rursus ecclesiasticos honores insinuans, quos tunc tenuerant sacramentorum coelestium desertores.
PL 8, 753Cだが、甘言によって用心深く目覚めた者たちを欺くことができなかったとき、妬み深い策謀家は、かつて公然たる打撃によって打ち倒した者たちが、悔い改めを通して、自らが否んだ方のもとへ立ち帰りうること、そして主自身が、死にゆく者の死を望まず、ただその者が立ち帰って生きることを望む方であるがゆえに、嘆く者たちの告白を受け入れる用意があることを知っていた。そこで彼は、責め苦への恐れによって戦いのさなかに屈服させた心を、平和な時勢に向けて甘言によって奮い立たせ、神の憤りをなだめうる唯一のもの、謙遜を奪い去り、かえって高慢を忍び込ませた〔底本は insinua at que。insinuans atque と読む〕――神がこの高慢によっていっそう重く侮辱されることを、彼は確実に知っていたからである。そして、天の秘跡を見捨てた脱落者たちがかつて保持していた教会の名誉の座を、堕落した者たちが不法にもふたたび保持しうると忍び込ませた。
Tantumdem horum falsa proditione nunc laetus, quam imbecillitate fidei nuper gavisus. Imo securior modo cum quasi episcopi vel Christiani dicuntur, quam tunc cum nominis negatione ruerunt: tantum inimicos habens ibi nomine nuncupari suos, dummodo tali fraude tutius, ut jam diximus, teneat, quos falsa appellatione ludificat: non solum oblectans inani gloria miseros, sed et regali amicitia muneribusque terrenis circumscribens avaros.
PL 8, 753D彼は今、これらの者たちの偽りの裏切りを喜ぶこと、かつて彼らの信仰の弱さを喜んだのと同じほどである。それどころか、彼らが名ばかりの司教あるいはキリスト教徒と呼ばれる今のほうが、かつて名を否んで転落したときよりも、いっそう安んじている。ただ、己の手の者たちがそこで名目上〔自分の〕敵と呼ばれるだけのことであり〔tantum inimicos habens ibi nomine nuncupari suos は構文が取りにくく、大意で訳した〕、それも、すでに述べたとおり、この欺きによって、偽りの呼び名で弄ぶ者たちをいっそう確実に掌中に収めていられさえすればよいのである。哀れな者たちを空しい栄光によって喜ばせるだけでなく、王侯の友誼と地上の贈り物とによって、貪欲な者たちを籠絡しながら。
Monumentum XXXV, Caput III
第XXXV項 第III章PL 8, 754ATamen insatiabilis praedo moleste ferens quod non omnes hac arte possederit, subtilius argumentum ad violandum fidei sinceritatem invenit salutis inimicus.
PL 8, 754Aしかし、飽くことを知らぬ略奪者は、この策略によってすべての者を意のままにできなかったことを腹立たしく思い、救いの敵は、信仰の純真さを汚すためのいっそう巧妙な論法を見出した。
Christus, inquit, amator unitatis est, unitas igitur fiat: ante plebem nimis sibi semper obsecutam, ideoque a Deo desertam, Catholicam vocans ut de praejudicio nominis, qui communicare noluerunt, haeretici dicerentur.
PL 8, 754A彼は言う、「キリストは一致を愛する方である、それゆえ一致が成れ」と。かねてより己にあまりに従順で、それゆえ神に見捨てられた民を「公同の」と呼びながら、その名の予断によって、交わりを拒んだ者たちが異端者と呼ばれるようにしたのである。
Mittit pecunias quibus vel fidem caperet, vel professione legis occasionem faceret avaritiae.
PL 8, 754A彼は金を送り、それによって信仰を捕らえるか、あるいは律法を公言することを口実にして貪欲を煽った。
Sed cum his omnibus illecebrantibus tentamentis rigidus atque inflexibilis tenor justitiae devotius obsisteret, jubentur intervenire judices, coguntur ut cogant saeculi potestates, circumdantur vexillationibus domus, proscriptionum minae protenduntur divitibus, profanantur sacramenta, superinducta gentilitatis caterva, conventicula sacra fiunt, luculenta convivia.
PL 8, 754Bしかし、これらすべての誘惑の企てに対して、厳格で撓むことのない正義の姿勢がいっそう敬虔に抗ったとき、裁判官たちが介入するよう命じられ、この世の権力者たちが強制するよう強いられ、家々は騎兵隊に取り囲まれ、財産没収の脅しが富める者たちに向けて突き付けられ、秘跡は汚され、異教の群れが押し入れられ、聖なる集会は華美な宴と化した。
Monumentum XXXV, Caput IV
第XXXV項 第IV章PL 8, 754BJam quae dicta vel gesta sunt, illic inter epulas lascivientium juvenum et ubi praesto fuerint aspernamenta foeminarum scelus est edicere fidelissimi fratres. Quanta repente rerum mutatio! Basilica in popinam, ne turpius dicam, conversa est.
PL 8, 754Bさて、そこで、みだらな若者たちの宴のさなかに、また女たちへの侮辱が公然と行われたところで語られ、あるいは行われたことを述べるのは――この上なく忠実な兄弟たちよ――罪深いことである。事の変わりようの何と急なことか。聖堂は――もっと醜い言い方はすまい――酒場と化してしまった。
Qui dolor videre in domo Dei tantum piaculum, locum illum castis precibus et votis assuetum, incestis operibus, et spuriis vocibus profanari! Quis, oro, hominum cujuslibet extremae conditionis intra suos parietes id fieri pateretur?
PL 8, 754B神の家において、これほどの罪を見ることの何という痛みであろうか。清き祈りと誓願に馴染んだあの場所が、淫らな行いと恥ずべき叫び声によって汚されるとは。いったい、どのような身分の卑しい者であれ、己の家の壁の内で、そのようなことが行われるのを許すであろうか。
Nemo hoc vellet, nisi qui et facere posset. Quis talia vel filiis diaboli auctoribus gesta negat, vel facti auctores christianos appellat, nisi qui aut ipsum diabolum excusatum velit, aut de Christo Domino aliter sentit? Quanta serpentis industria!
PL 8, 754Cみずからもそれをなしうる者でなければ、誰もこれを望みはしまい。悪魔の子らの手でなされたそのような行いを否むか、あるいはその行いをなした者たちをキリスト教徒と呼ぶか――そのいずれかをする者は、悪魔そのものを免罪しようとするか、主キリストについて異なる考えを抱いている者でなくて何であろうか。蛇の企ての何と巧みなことか。
Quanta his malis expediendis incubuit, ut tam sua familia divino nomine titulata se celaret ex nomine, quam nomen suis operibus infamaret!
PL 8, 754C彼はこれらの悪事を果たすために、いかに力を注いだことか――神の名を冠したおのれの一党が、その名によって己を隠しつつ、同時にその名をおのれの行いによって辱めるようにと。
O veneranda divinae patientiae virtus! quae tantum se extendente mali nequitia sustinens patitur, ut facta subdoli hostis sibi vel suo nomini reputet.
PL 8, 754Cおお、崇め敬うべき神の忍耐の力よ。悪がこれほどまでに広がりゆく中で、それを耐え忍び、狡猾な敵の行いを、あたかも自らの、あるいは自らの名の行いであるかのように負わせられるとは〔sibi が神の忍耐を指すか神自身を指すかは定かでない〕。
Ne quisquam aestimet leve, quid accidere quotiens schismata et haereses oriuntur, quarum utique ministerio profano et opere adulterino Deum et Christum infamat Satanae transfiguratio.
PL 8, 754C分離や異端が生じるたびに起こることを、誰も軽んじて考えてはならない。その俗なる奉仕と姦淫のごとき業によって、サタンの変装は神とキリストとを辱めるのである。
Monumentum XXXV, Caput V
第XXXV項 第V章PL 8, 755ASed ne a propositis longius evagemur, sacrarum virginum stupra praetereamus, ab illis sacerdotum Dei dissimulo caedes, contumelias, praedas et spolia taceo, ut etiam ipsi intelligant pauca nos de multo consulto decerpere, et ea breviter ac verecunde proferre, utpote qui non vindictam de inimicis studeamus exigere, sed miserorum animas de lupi rapacis faucibus et de ipso jam pene draconis ore liberare.
PL 8, 755Aしかし、これ以上、当初の主題から逸れないために、聖なる処女たちが受けた凌辱については触れずに措く。彼らによる神の司教たちの殺戮については目をつむり、侮辱、略奪、強奪については語らずにおく。それは、あの者たち自身にも分からせるためである――我々が数多くの中からわずかを、思慮深く選び取り、簡潔かつ慎み深く述べているに過ぎないことを。我々は敵に対する報復を求めているのではなく、哀れな魂たちを、貪り食う狼の顎から、いや、すでにほとんど竜の口そのものから解き放とうと努めているのだから。
Poterat igitur disciplinae salutaris eversor castitatem fidei unitatis vocabulo violare, id est, unitatem ipsam sibi non Deo cogere.
PL 8, 755Aこうして、救いをもたらす規律を覆す者は、「一致」という言葉によって信仰の貞潔を汚しえた。すなわち、一致そのものを、神にではなく自分自身のために強制したのである。
Quod neque rectores hujus mundi, et harum tenebrarum fieri praecipiebant, ut id quod jubebatur quale fuisset persona praecipientis indicaret.
PL 8, 755Aそしてこれを、この世とこの闇の支配者たちでさえ、命じられたことの何であるかが命じる者の素性から知れてしまうような仕方では、行わせるよう命じていなかった〔構文が取りにくく、支配者たちが公然とは命じていなかったの意に解した〕。
Quae et quanta inter haec edita Ecclesiae Dei et Christi gloriosa exempla? quae Christianae professionis signa? exilia quae? verae fidei et integrae devotionis indicia publicata, quibus palam factis nullum potuit veritas latuisse, nisi qui contra suam conscientiam secundum Prophetae sententiam, spem suam in mendacio ponere destinasset.
PL 8, 755Aこの中で、神の教会とキリストの、何と、そしてどれほど多くの輝かしい実例が示されたことか。キリスト教徒としての告白の徴は何であったか。どのような追放があったか。真の信仰と汚れなき献身の証しが公にされ、それが明らかにされたことによって、預言者の言葉のとおり、自らの良心に反して己の望みを偽りの上に置くことを定めた者でない限り、誰にも真理が隠れたままではありえなかった。
Monumentum XXXV, Caput VI
第XXXV項 第VI章PL 8, 755BAd ultima veniamus illa quae deficientibus fallaciis et fatigatis insidiarum machinamentis in apertas minas, manifestasque furias eruperunt.
PL 8, 755Bいよいよ最後の出来事へと進もう。欺きが尽き、企みの策略も疲れ果てたとき、それらは公然たる脅しとあらわな狂暴へと爆発したのである。
Erat tunc videre militum manus traditorum furiis ministrantes, quae ad perpetrandum tanti facinoris opus memoratorum mercede conductae sunt: circumstabant denique diligentissima curiositate, inspicientes ne quid illic mitius gerere crudelitati mercenariae licuisset, quae illam tam curiosi spectaculi intentionem non tam defensio pravae assertionis, quam exactionem locati sanguinis profitebatur.
PL 8, 755Bそのとき、引き渡し者どもの狂暴に仕える兵士たちの手勢を見ることができた。彼らは、これほどの凶行を成し遂げるために、先に述べた者たちの報酬によって雇われたのであった。実に〔引き渡し者どもは〕この上なく念入りな詮索をもって周りに立ち、傭われた残忍さがそこで何かをより穏やかに行うことが許されぬよう見張っていた。その残忍さは、かくも執拗な見世物へのその熱中が、邪な主張の擁護というよりも、請け負わせた血の取り立てであることを明かしていた。
At vero populus Dei ante, licet opinionem futurae caedis et audierit et ex ipsa dispositione cognoverit, non solum fugatus non est imminentis exitiosae mortis metu, quin potius ad orationis domum voto passionis animosius convolavit, ubi cum fides sacris lectionibus pascitur et imperata jejunia continuis precibus saginantur, cumque ipsa prece in manu Dei commendantur animae iniquorum manibus propinatae, ex castris ecce ad instar dominicae passionis cohors militum progreditur ad Christianorum necem a Pharisaeis neotericis procurata.
PL 8, 755Cだが実に、神の民は前もって、来るべき殺戮の噂を耳にし、またその手はずそのものから察知していたにもかかわらず、迫り来る破滅の死への恐れによって逃げ去ることがなかったばかりか、むしろ受難への願いをもって、いっそう勇んで祈りの家へと馳せ参じた。そこでは、信仰が聖なる朗読によって養われ、命じられた断食が絶え間ない祈りによって満たされ、そしてまさにその祈りによって、不義なる者たちの手に渡される魂が神の手に委ねられていたところに、見よ、陣営から、主の受難になぞらえて、新手のパリサイ人らによって企てられたキリスト教徒殺害のために、兵士の一隊が進み出てきた。
Manus contra innocuas ad Dominum extensas armantur fustibus dexterae, quasi minus martyrium dicerent, qui non gladiis, sed impia caede fustibus trucidabantur.
PL 8, 755C主に向かって差し伸べられた咎なき手に逆らって、右手は棍棒で武装された。剣によってではなく、棍棒による不敬な殺戮によって虐殺された者たちを、殉教とは呼びがたいとでもいうかのように。
Monumentum XXXV, Caput VII
第XXXV項 第VII章PL 8, 755CQuamquam Honoratum sanctissimi Scilibensis episcopi jugulum tribuni gladius etsi non penetravit, tamen compunxit, atque ita et illic tam ministros diaboli furor detexit, quam gloriosi antistitis patientia Christi Ecclesiam manifestavit: quia nec alius ostendebatur Christi Domini servus, quam ille qui haec eadem patiebatur, quae et ipse passus est Dominus: Non est, inquit, servus major domino suo; si me persecuti sunt, et vos persequentur (Joan. XV, 20) .
PL 8, 755Cスキリの至聖なる司教ホノラトゥスの喉に、千人隊長の剣は貫き通すことこそなかったが、しかし突き刺した。そしてそこでもまた、悪魔の手先どもの狂暴が暴かれ、同時に、あの栄えある司教の忍耐がキリストの教会を明らかにした。というのも、まさに主自身が受けたのと同じ苦しみを受けているその人以外に、主キリストの僕は示されなかったからである。〔主は〕言う、「僕はその主人にまさるものではない。もし彼らが私を迫害したなら、汝らをも迫害するであろう」(ヨハネ15:20)と。
Quare caesi hi servi Dei sunt qui a saeculo diliguntur, ostendant ipsum Dominum a saeculo fuisse dilectum. Si autem saeculum nonnisi eos qui sui sunt diligit, necesse est eos odio habeat quos de saeculo Dominus Jesus elegit.
PL 8, 756Aそれゆえ、討たれたこれらの者たちこそ神の僕である〔Quare … sunt の文意は取りにくい。ここで文が切れると取った〕。この世に愛されている者たちは、主自身がこの世に愛されていたことを示してみるがよい。だが、もしこの世が己に属する者のみを愛するのなら、この世は必然的に、主イエスがこの世から選び出した者たちを憎むはずである。
Si de saeculo essetis, inquit, saeculum quod suum esset, amaret; sed quia de saeculo non estis, sed ego elegi vos de saeculo, propterea odit vos saeculum (Ibid. XV, 19) .
PL 8, 756A〔主は〕言う、「もし汝らがこの世のものであったなら、世は自分のものを愛したであろう。しかし汝らはこの世のものではなく、私が汝らをこの世から選び出したのであるから、それゆえ世は汝らを憎むのである」(ヨハネ15:19)と。
Monumentum XXXV, Caput VIII
第XXXV項 第VIII章PL 8, 756ADenique hujus odii semper exitus effusione sanguinis signatus est sicut et nunc pactum conventionemque sceleris non aliter quam consignatione sanguinis transegerunt, cum omnis aetas et sexus clausis admodum oculis caesa in media basilica necaretur.
PL 8, 756Aそしてついに、この憎しみの帰結はつねに血の流出によって印づけられてきた。今もまた、あらゆる年齢、あらゆる性の者が、固く閉ざされた目のまま、聖堂の真ん中で討たれて殺されたとき、彼らはまさに血の証印によってこそ、この凶行の盟約と取り決めを成し遂げたのである。
Basilica, inquam, intra cujus parietes et occisa et sepulta sunt corpora numerosa, et illic ex titulationibus nominum persecutionis etiam Caecilianensis usque in finem memoria prorogatur: ne alios quandoque post modum Episcopatus nomine gestae rei expertes deceperit parricida.
PL 8, 756B聖堂と言うのは、その壁の内側で数多の遺体が殺され、また葬られた場所であり、そこでは、名を刻んだ銘によって、カエキリアヌス派による迫害の記憶さえも、最後に至るまで長く伝えられている――のちのちいつか、事の次第を知らぬ他の者たちが、司教職の名によって、この近親殺しの者に欺かれることのないように。
Monumentum XXXV, Caput IX
第XXXV項 第IX章PL 8, 756BNam et anniversalis dies religiosa devotione non immerito celebratur: est enim honorandus dies iste, in quo et omnis Ecclesia Dei confessa, et post ejus Christi Domini aeterni judicis dextera coronata est.
PL 8, 756B実に、この記念日が敬虔な献身をもって祝われるのは、理由なきことではない。この日は敬うべき日である。この日において、神の全教会は告白を行い、そしてそれに続いて、永遠の審判者である主キリストの右手によって冠を授けられたのだから。
Viderit enim cur non omnes permiserit summa pietas trucidari, tamen corda conspiciens omnium martyrum praemio muneravit, quos tota devotione pati voluisse prospexit qui non sanguinem sed fidem credentium quaerit.
PL 8, 756B至高の敬虔がなぜすべての者が虐殺されるのを許さなかったのか、それは至高の敬虔自身の考えることである。しかし、信じる者たちの血ではなく信仰を求めるその方は、すべての心を見通し、ひたすらの献身をもって苦しみを望んだと見て取った者たちすべてに、殉教者の報いを授けたのである。
Illum autem sanguinis omnium necesse est teneri reum quem totam interficiendam locasse plebem non est incertum.
PL 8, 756Cしかし、民全体を殺害するために雇ったことが疑いなき者は、必然的に、すべての血について有罪とされねばならない。
Monumentum XXXV, Caput X
第XXXV項 第X章PL 8, 756CAdhuc autem quod dementiae majoris fuit, etiam post tam nefarium factum eamdem basilicam possidendam homicida putavit, quasi amore loci succumberet.
PL 8, 756Cさらに、いっそう大きな狂気であったのは、これほどの凶悪な所業のあとでもなお、この殺人者が、あたかもその場所への愛に屈するかのように、同じ聖堂を我がものとして占有しようと考えたことである。
Caeteri qui evaserunt Christiani a quibus videbat vitam ipsam seculi praesentis contemni, illis opinor se placiturum putavit post sanguinis maculam, quorum sanguinem appetivit, post traditionis ruinam, quos ideo persequebatur, quia communionis ejus contagium declinabant, ipsos communicaturos sibi post perpetratum homicidium promittebat.
PL 8, 756C生き延びたほかのキリスト教徒たち――彼らがこの現世の命そのものを軽んじているのを彼は見ていた――について言えば、思うに彼は、血の汚れのあとでも、その血を求めた当の者たちに気に入られるだろうと考えたのである。引き渡しという破滅のあとで、自分の交わりの汚染を彼らが避けていたがゆえにこそ迫害していたその者たちが、殺人を犯したあとで自分と交わるだろうと、彼は見込んでいたのである〔構文が取りにくいが、post … post … で並ぶ二つの文と取った〕。
O imprudentia vanitati dementiaeque permixta! qua obcaecatus latro deterrimus, id consilium statuendum putaret quo sua ipsa dispositione nescius impediretur.
PL 8, 756Cおお、虚しさと狂気とに入り混じった無分別よ。この上なく極悪な盗賊は、それに目を眩まされて、自らの企てそのものによって、知らぬ間に自分自身が阻まれることになる、そのような計略を立てるべきだと考えたのである。
Monumentum XXXV, Caput XI
第XXXV項 第XI章PL 8, 756DJam violentiam ipsius potestatis ante oculos proponendam quod tunc visum est, nunc animo revolvendum.
PL 8, 756Dさて、あのときに目にされたその権力そのものの暴力を、今この目の前に差し出し、心の内でめぐらさねばならない。
Cum Dei sacerdos ante aram sacri nominis mactaretur, cum catechumenus puer expers disciplinae sacramentorum pene exanimis gratiam lavacri salutaris sitientissime postularet: Subvenite, ait, catechumeno mihi: anima jam Deo scilicet proxima, hoc sibi magnum voluisse contingere ultima voce signabat, si ad instar dominicae passionis aqua sanguini jungeretur.
PL 8, 757A神の司教が、聖なる名の祭壇の前で屠られたとき、また、秘跡の教えにまだあずかっていなかった幼い求道者が、ほとんど息絶えながらも、救いの洗いの恩寵を渇き求めてやまずに願い求めたとき――「この求道者である私を助けてください」と彼は言った。すでに神に近づいていたその魂は、最後の声によって、もし主の受難になぞらえて水が血に加えられるならば、この大いなることが自分の身に起こるのを望んでいたことを示していた。
Monumentum XXXV, Caput XII
第XXXV項 第XII章PL 8, 757AAt vero memoratus episcopus ex Advocatensi oppido Carthaginem hospes adveniens tanta catholicae istius humanitate hospitalitatis exceptus est, ut non ante post itineris tanti laborem vel aquae modicum sumeret, quam sui sanguinis poculo traditorum fauces avidissimas satiasset.
PL 8, 757Aしかし実に、アドウォカタの町からカルタゴへ客として訪れた、先に述べたあの司教は、かの「公同の」教会の、これほどの人情厚いもてなしをもって迎えられた――それほどの旅の労苦のあとでさえ、わずかな水すら口にする前に、自らの血の杯によって、引き渡し者どもの貪欲極まりない喉を満たさせられたほどに。
Unde quaerendum puto qualis esse possit apostasia, si digne talis appellatur catholica. Nam et hoc ad injuriam magnopere procuravit nominis inimicus, ut eam vulgo dici fecisset catholicam, ubi impune committitur quicquid publico jure damnatur.
PL 8, 757Aそれゆえ、もしこのような教会が正当にも「公同の」と呼ばれるのであれば、いったい棄教とはいかなるものでありうるのか、問われねばならないと私は思う。実に、この名の敵は、公けの法によって断罪されることが何であれ罰せられずに行われるその教会を、世間で「公同の」と呼ばせることによって、大いに侮辱を図ったのである。
Monumentum XXXV, Caput XIII
第XXXV項 第XIII章PL 8, 757BInterea cum traditorum votis tribunus obsequi paravisset, cumque ardorem saevitiae sanguinis copia satiasset, basilicam rursus aliqui fratres ingressi qualia pro tempore poterant obsequia martyribus exhibebant.
PL 8, 757Bそうこうするうち、千人隊長が引き渡し者どもの望みに従う用意をし、また血の多さが残虐の激情を満たしたとき、幾人かの兄弟たちがふたたび聖堂に入り、その時にできる限りの弔いを殉教者たちに捧げていた。
Quae tunc animorum perturbatio! qui profluvii lacrymarum! qui lamentationum gemitus! quae inter cadavera trucidatorum discurrens pietas uniuscujusque jacentis faciem dignoscere properavit!
PL 8, 757Bそのときの心の動揺の何と大きかったことか。涙の何とあふれ流れたことか。嘆きの呻きの何と深かったことか。虐殺された者たちの死骸のあいだを駆け巡る敬虔な思いは、横たわる一人ひとりの顔を見分けようと急いだのであった。
Ubi cum filii parentum, filiorum parentes prostrata corpora reperirent, videres alios suorum amplexibus inhaerentes, alios repentino visu percussos consedisse semianimes, nonnullos colligendis corporibus pias manus accommodantes; dum diversi sexus corpora aliter quam decebat jacentia, contegunt, dum membra saevis ictibus comminuta, etiamsi non officiis, locis tamen suis reddunt.
PL 8, 757Bそこで、子らが親の、親が子らの、倒れ伏した遺体を見出したとき、ある者は身内の遺骸に取りすがり、ある者は不意の光景に打たれて半ば死んだように座り込み、また幾人かは遺体を集めるために敬虔な手を差し伸べているのを、目にすることができたであろう。彼らは、あるべき姿とは異なる形で横たわる、男女それぞれの遺体を覆い、また、残忍な打撃によって砕かれた肢体を、その働きに戻すことはできないにせよ、せめてもとの場所へと戻していた。
Vespertinum jamjamque tempus diei illius lucem tentabat excludere, atque ita e diversis locis corpora numerosa statim festinanterque gesta sunt, ita tamen religiose laborantes ditabat Spiritus, ut ubi pastor percussus jacebat, illo et ovium grex de passione colligeretur, quod divinitus factum ipsa res protestata est; ut qui Deo sacrificium semet obtulerant aram Dei circum per ambitum coronent, ut Episcopus cui obsequia exhibebantur a populo sacerdotium administranti, etiam martyrio promotus comitatu et obsequio suorum commartyrum frueretur.
PL 8, 757Cその日の光を、宵の刻がすでに閉ざそうとしていたので、あちこちの場所から数多くの遺体が急いで速やかに運ばれた。しかし、敬虔に働く者たちを、霊はそれでも豊かにした――牧者が討たれて横たわっていたその場所に、羊の群れもまた受難のうちに集められるように。このことが神によってなされたことは、事の次第そのものが証ししている。すなわち、自らを神への犠牲として捧げた者たちが、神の祭壇の周りを取り囲んで冠をなすように、また、司教職を担っていたとき民から奉仕を受けていたその司教が、殉教によってさらに高められ、共に殉教した者たちの伴いと奉仕とを享受するように、と。
Monumentum XXXV, Caput XIV
第XXXV項 第XIV章PL 8, 757DO vere divinum et longe diversum a sapientia humana, sicut ipse Dominus ait per prophetam: Non sunt, inquit, cogitationes meae sicut vestrae, neque vestrae sicut meae; sicut enim distat coelum a terra, ita distant viae meae a viis vestris, et cogitationes vestroe a sensu meo (Is. LV, 9) .
PL 8, 757Dおお、まことに神的であり、人間の知恵からはるかに異なることよ。主自身が預言者を通して言うとおりである。〔主は〕言う、「私の思いは汝らの思いのようではなく、汝らの思いも私の思いのようではない。天が地から隔たっているように、私の道は汝らの道から、汝らの思いは私の考えから隔たっている」(イザヤ55:9)と。
In acie denique nationum adversarium interfecisse victoria est: in nostro certamine occidi ab inimico triumphus est. Valde enim misere vincit, qui homicida post victoriam vivit.
PL 8, 758A諸国民の戦列においては、敵を殺すことが勝利である。しかし我々の戦いにおいては、敵によって殺されることこそが凱旋である。勝利の後になお人殺しとして生き続ける者は、まことに惨めに勝つのである。
Gaude et exulta pia mater Ecclesia, quae disciplinis erudita coelestibus, inaccusabili atque illibata conflictatione luctaris. Si enim resistendum est, mente non armis resistis, si non manu sed fide congrederis.
PL 8, 758A喜び喜び踊れ、敬虔な母なる教会よ。天の教えに鍛えられたお前は、責められることなく汚れなき戦いをもって戦っている。もし抗わねばならないのなら、お前は武具によってではなく心によって抗い、もし相対わねばならないのなら、手によってではなく信仰によって相対うのだから。
Haec te pugnarum diversitas probat in saeculo, coronat in coelo, commendat Domino Christo. Sic vincit qui post victoriam vinci nescit: sic triumphat cujus non finitur triumphus.
PL 8, 758Aこの戦い方の違いこそが、お前をこの世において試し、天において冠し、主キリストへと推挙する。かくして、勝利ののちに敗れることを知らぬ者が勝つのであり、かくして、その凱旋が終わることのない者が凱旋するのである。
Tibi soli licet pie congredi, beneficium alieno maleficio consequi, pura et virgine conscientia coronari per Christum cui est gloria et imperium in saecula saeculorum. Amen.
PL 8, 758Aお前にのみ、敬虔に相対うことが許されている――他者の悪しき行いから恩恵を得、清く汚れなき良心をもって、キリストによって冠せられることが。そのキリストにこそ、世々限りなく栄光と統治とがあらんことを。アーメン。
Monumentum XXXVI
第XXXVI項PL 8, 758CINCIPIT PASSIO BENEDICTI MARTYRIS MARCULI. 8 (al. die 3) kal. decembris. Quoniam multorum martyrum passiones et gloriae in sublimem memoriam eximi olim sermone digestae ad magnam utilitatem proficiunt populorum, dum ad incentivum virtutis et laudis Ecclesiae semper auribus recitantur; idcirco me quoque et honor martyris tanti, et communis omnium devotionis profectus accendit, ut passionem MARCULI gloriosi, sacerdotali etiam honore fulgentem ( al. fulgentis) , traditorum nuper scelere consummatam (in Corb. consummatum) , indigna (in Corb. indiga) licet, sed plena amoris oratione decurrerem.
PL 8, 758C祝福された殉教者マルクルスの受難、ここに始まる。十二月のカレンダエの八日前(別本では三日前)。数多くの殉教者たちの受難と栄光とは、崇高な記憶に留めるべく、かつて言葉に綴られ、民に大いなる益をもたらしている。それらはつねに、徳と教会の誉れへの励みとして人々の耳に読み上げられるからである。それゆえ、これほど偉大な殉教者への敬意と、すべての者に共通する信心の深まりとが、私をも駆り立てた――司教としての誉れにも輝いていた(別本では語形が異なる)栄えあるマルクルスの受難、引き渡し者どもの凶行によって近ごろ成し遂げられた(コルビー写本では語形が異なる)その受難を、ふさわしからぬ(コルビー写本では「乏しい」の意)ものながら愛に満ちた言葉をもって、私も語り進めようと。
Justum enim ac satis dignum est, ut antiquorum testium laudibus recentium (in Corb. praecedentium) quoque martyrum virtus adjuncta glutinetur.
PL 8, 760C実に、古の証人たちへの称賛に、近時の(コルビー写本では「先立つ」の意)殉教者たちの徳もまた結び合わされ、固く結ばれることは、正しく十分にふさわしいことである。
Sicut enim (Deest in Corb. enim) illos gentilis saevitia diabolo parens destinavit ad regnum; sic et hos traditorum rabies Antichristo serviens misit ad coelum.
PL 8, 760Cというのも(コルビー写本にはこの語がない)、悪魔に従う異教徒の残忍さが彼らを王国へと定めたように、反キリストに仕える引き渡し者どもの狂暴もまた、この者たちを天へと送ったのだからである。
Et quia praetermittendus non est superioris vitae memorabilis cursus; de virtutibus Marculi gloriosi ( al. gloriosis) , etsi propter multitudinem nequeunt omnia, propter testimonium; tamen vel pauca dicenda sunt.
PL 8, 760Dそして、この人の先立つ生涯の記憶すべき歩みを見過ごしてはならないゆえに、栄えあるマルクルス(別本では語形が異なる)の徳について、その多さゆえにすべてを語ることはできないとしても、証しのために、せめて少しは語らねばならない。
Ille namque olim praeelectus et praedestinatus a Domino, mox ubi primum beatae fidei rudimenta suscepit, statim mundanas litteras respuens, forense exercitium et falsam saecularis scientiae dignitatem suspensa ad coelum mente calcavit, et a calumniosis tribunalium septis ad sanctissimam Ecclesiae transiens scholam, dum verum magistrum elegit Christum, sic inter principales Christi discipulos meruit honorari.
PL 8, 760D彼はかつて主によって予め選ばれ、予め定められていた者であって、幸いなる信仰の初歩を受けるやいなや、直ちに世俗の学問を退け、心を天へと懸けて、法廷の営みと世俗の学知の偽りの栄誉とを踏みつけ、讒訴に満ちた法廷の囲いから、教会というこの上なく聖なる学び舎へと移り、まことの師としてキリストを選び取ったことによって、キリストの主だった弟子たちの中に数えられる誉れに値したのであった。
Quae vero in illo fuerit probitas conscientiae, quae illustrium morum innata verecundia, quae gratia spiritalis in vultu; non arbitror diu multumque laborandum, cum superiorem ejus vitam illa res probet, quod (in Corb. quae) meruit sacerdotium.
PL 8, 761A彼のうちにいかなる良心の正しさがあったか、いかなる輝かしい徳の生まれながらの慎ましさがあったか、その面立ちにいかなる霊的な恩寵があったか――これらについて長く多くを労する必要はないと私は思う。彼が司教職に値した(コルビー写本では語形が異なる)ということ自体が、彼の先立つ生涯を証しているのだから。
Sacerdotium vero qualiter gesserit inde fit (in Corb. sit) clarum, cui pro praemio Dominus dignatus est praestare martyrium.
PL 8, 761Aそして、彼が司教職をいかに務めたかは、そこから明らかとなる(コルビー写本では語形が異なる)――主が報いとして彼に殉教を与えるにふさわしいとしたことから。
Igitur dum in his officiis coelestium praeceptorum laudabiliter conversatur (in Corb., conversatus) , dum summus pontifex constitutus cum caeteris sanctis bono et sacerdotio suo fruitur; ecce subito de Constantis regis tyrannica domo et de palatii ejus arce pollutum Macarianae persecutionis murmur increpuit: et duabus bestiis ad Africam missis, eodem (deest in Corb. eodem) scilicet Macario et Paulo, execrandum prorsus ac dirum Ecclesiae certamen indictum est; ut populus christianus ad unionem (in Corb. unitatem) cum traditoribus faciendam nudatis militum gladiis, et draconum praesentibus signis, et turbarum vocibus cogeretur.
PL 8, 761Aこうして、彼が天の教えに従ってこれらの務めのうちに称賛されるべく身を処していた(コルビー写本では語形が異なる)とき、また、最高の司教の位に立てられ、他の聖なる者たちとともにその善き司教職を享受していたとき――見よ、突如として、コンスタンス王の暴虐な宮廷から、その宮殿の砦から、マカリウスによる迫害の汚れた囁きが轟き渡った。そして二頭の獣がアフリカへと遣わされた。すなわちマカリウスとパウルスその二人であり(コルビー写本にはこの語がない)、教会に対する、まったく忌まわしく凄惨な戦いが命じられた。それは、キリスト教徒の民が、抜き身の兵士たちの剣と、竜の軍旗と、群衆の叫び声とによって、引き渡し者どもとの一致(コルビー写本では「一体性」の意)を強いられるためであった。
Sed Macarius qui ex his duabus bestiis tetrior fuit, cum hoc negotium sanguinis in reliquis provinciis per subtilitatem diu attentasset (in Corb. jam tentasset) , in Numidia tamen, et erga Marculum gloriosum aperta crudelitatis barbarae et inauditae feritatis indicia publicavit.
PL 8, 761Bしかし、この二頭の獣のうちいっそう凶悪であったマカリウスは、他の属州ではこの血なまぐさい企てを巧妙さによって長らく試みていた(コルビー写本では語形が異なる)が、ヌミディアにおいては、そして栄えあるマルクルスに対しては、野蛮な残虐と前代未聞の獰猛さの明白な証しを公然と示したのである。
Nam cum ad eum antiquissimorum patrum sanctissimus chorus, et adunatum concilium sacerdotum decem a numero suo probatos Episcopos legationis causa misisset (in Corb. misissent) , qui eum salutaribus monitis aut a tanto scelere revocarent, aut certe (quod contigit) priores ipsi ad devotissimi certaminis campum et ad fidei aciem prosilirent; sic divinitus gubernata est nobilium cura pastorum, ut quaecumque (in Corb., quocumque) illa erat crudelitas quae ovibus impendebat, ante ipsorum membra laniaret.
PL 8, 761Bというのも、いと古き教父たちの至聖なる合唱団と、一つに集った司教たちの会議とが、その数の中から選び出された十人の司教を、彼のもとへ使節として遣わし(コルビー写本では語形が異なる)――彼らをして、救いとなる訓戒によって、この大いなる凶行から彼を思い留まらせるか、あるいは(実際そうなったことだが)むしろ自分たちが先んじて、この上なく献身的な戦いの場、信仰の戦列へと真っ先に躍り出るかさせようとしたとき、高貴な牧者たちのこの配慮は、神によって導かれ、羊たちに降りかかろうとしていたその残虐が何であれ(コルビー写本では語形が異なる)、まずは彼ら自身の肢体を引き裂くこととなったのである。
Inter hos igitur et sanctissimus Marculus venit: qui cum eum in quadam possessione reperissent, cui Vegeselae nomen est, statim hac ejus qui sacrilegae unitati praeerat humanitate suscepti sunt, ut ad columnas singulas vincti, nudatis publice sacerdotalibus membris, acerbis fustium ( al. funium) ictibus caederentur.
PL 8, 761Cこの者たちの中に、至聖なるマルクルスもまた加わった。彼らが、ウェゲセラエという名のある地所において彼を見出したとき、あの瀆聖的な一致を主導する者のこの厚遇によって、直ちに迎え入れられた――すなわち、それぞれ柱に縛りつけられ、司教たちの肢体を人々の前にあらわにされたうえで、棍棒(別本では「綱」)による痛烈な打擲を受けさせられたのである。
Hic jam constantiam Marculi gloriosi quis enarrare sufficiat? quis eloquentiae viribus explicare praevaleat, aut inauditam persecutoris insaniam, aut Christi Domini circa martyrem suum praesentem stupendamque tutelam?
PL 8, 761Cここに至って、栄えあるマルクルスの不動の心を、いったい誰が語り尽くせるであろうか。前代未聞の迫害者の狂気にせよ、その殉教者のそばに現存する主キリストの驚くべき守りにせよ、いったい誰が雄弁の力によって説き明かしうるであろうか。
Inde enim contra eum acriori saevitia immitis feritas concitata est, quod et diabolum futuri jam martyris invidia stimularet, et Spiritum sanctum praecursoris Antichristi nequitia non lateret.
PL 8, 761Dというのも、それゆえにこそ、彼に対して、いっそう激しい残虐さと苛烈な獰猛さが掻き立てられたのである。未来の殉教者への妬みが悪魔を駆り立て、また、反キリストの先駆けたる者の悪意は、聖なる霊にとって隠されることがなかったからである。
Qui cum animum divina constantia roboratum sustinere non posset, fragilitati corporis certamen doloris indixit. Circumdant igitur Christi fortissimum bellatorem cruentae latronum manus, et barbarae militum classes in carnifices repente mutatae.
PL 8, 761D彼は、神的な不動の心によって強められた魂に耐えかねて、肉体の弱さに対して苦痛の戦いを命じた。こうして、キリストのこの上なく勇敢な戦士を、盗賊どもの血まみれの手が取り囲み、野蛮な兵士たちの一団が、たちまち処刑人へと姿を変えた。
Cumque eum ad columnam duris nexibus conarentur astringere; prompte ille continuo occasionem tantam ostentandae Dei virtutis arripuit: nam in columnam ipsam ita ultro vinculis brachiorum et digitorum nodis instrinxit, ut eum inde nulla valeret poena divellere, nulla posset crudelitas separare.
PL 8, 761D彼らが彼を柱に固い縛めで縛りつけようとしたとき、彼はただちに、進んでこの大いなる機会を捉え、神の力を示そうとした。すなわち、みずから進んで、腕と指の結び目の縛めをもって、その柱そのものに己を結びつけたので、いかなる責め苦もそこから彼を引き離すことができず、いかなる残虐もこれを引き裂くことができなかったのである。
Quo facto intelligere potuit persecutor, Dei servum pro ejus nomine exoptare potius quam timere tormenta; nec dolorem corporis posse sentire quorum Spiritus complectitur Christum, et spes jam possidet regnum.
PL 8, 762Aこの行いによって、迫害者は悟ることができた――神の僕が、御名のために苦しみを恐れるよりも、むしろそれを切に望んでいること、そして、霊がキリストを抱き、望みがすでに御国を所有している者たちは、肉体の痛みを感じえないことを。
Saeviebat itaque contra unum multiplex carnificum numerus, et sacratos conficiens artus dura fustium poena laniabat, ac reciprocante tormento, in quantum supplicii ictus infligebat a tergo, in tantum pectus columnae duritia retundebat.
PL 8, 762Aこうして、数多くの処刑人が、ただ一人に対して猛威を振るい、聖別された肢体を打ち砕きながら、棍棒の過酷な責め苦によって引き裂いた。そして責め苦が跳ね返るように、背後から加えられた苦痛の一撃と同じだけの強さで、柱の固さが胸を打ち返していた。
Pulsabat corpus ex omni parte crudelitas, nec quicquam, nisi Dei laudem, illustris lingua proferebat. Anhelabat rabies: jam lassitudine tortorum, et perseverantia patientis feritas victa languebat.
PL 8, 762A残虐さは体のあらゆる部分を打ちすえたが、その輝かしい舌は、神への讃美のほかは何一つ口にしなかった。狂暴は息を切らせ、すでに拷問する者たちの疲労と、忍耐する者の不屈とによって打ち負かされ、その獰猛さは力を失いつつあった。
Tale denique illic tunc miraculum Christus martyris sui membris indutus ostendit, ut ad eum non solum dolorem adire non sineret; verum etiam ab ejus corpore universas saevitiae notas atque omnia carnificinae signa detergeret.
PL 8, 762Bついにそこで、キリストは殉教者の肢体をまとい、これほどの奇跡を示した――苦痛が彼に近づくことを許さなかっただけでなく、その体から残虐のあらゆる痕跡、拷問のあらゆる徴までも、ことごとく拭い去ったのである。
Quo praelio victus ac subactus inimicus, nulla jam poenarum crudelitate ( al. carnificii) contentus, atrocissimae, quantum sibi videbatur, sententiae et passioni eum manifestissimae destinavit.
PL 8, 762Bこの戦いに打ち負かされ屈服させられた敵は、もはやいかなる責め苦の残虐(別本では「処刑」の意)にも満足せず、自らには最も苛烈と思われる判決と、この上なく明白な受難とを彼に定めたのであった。
Tunc eum secum per aliquas Numidiae civitates quasi quoddam crudelitatis suae spectaculum ducens, nesciens feritas et gentilibus ( al. gentibus) stuporem, et Christi hostibus confusionem, et fidelibus Dei servis incentivum gloriosi certaminis exhibebat.
PL 8, 762Bそこで彼は、マルクルスをヌミディアのいくつかの町々へと、いわば自らの残虐の見世物として連れ回した。そのあずかり知らぬところで、その獰猛さは、異教徒たち(別本では語形が異なる)には驚愕を、キリストの敵たちには恥辱を、そして神の忠実な僕たちには栄えある戦いへの励みを与えていたのである。
At vero postquam exquisitum atque truculentum genus mortis invenit, statim eum secum ad castellum Novae-Petrae, quod ardui montis praecipitio et nomine et vicinitate conjunctum est, sub arctissima militum prosecutione perduxit.
PL 8, 762Bしかし、彼が念入りに考え抜かれた凄惨な死に方を見出したのちは、直ちに彼を、峻険な山の絶壁と名においても近さにおいても結びついているノウァ・ペトラ〔「新しき岩」〕の砦へと、厳重極まりない兵士たちの護送のもとで連れて行った。
Quo in loco tantam martyri suo Dominus laetitiam praestitit, tantum gaudium de vicina passione concessit, ut quatriduum illud, quo illic a corona impendente dilatus est, jam non inter aerumnas saecularium pressurarum, sed inter triumphos regnorum coelestium debeat numerari.
PL 8, 762Cその場所において、主は自らの殉教者に、これほどの喜びを与え、迫り来る受難についてこれほどの歓びを許したので、迫る冠を目前にして彼がそこに留め置かれたその四日間は、もはやこの世の苦難の日々のうちにではなく、天の国々の凱旋のうちに数えられるべきであった。
Quantum enim exultare poterat, qui post laboriosam peregrinationem carnis et mundi ad videndum Deum et Christum completo itinere festinabat, qui proficiscens ad angelorum consortium, sanctorum quoque complexum pene jam paradisi limen intrabat?
PL 8, 762C実に、肉と世の労苦に満ちた旅路ののち、神とキリストを見るために、旅を終えていよいよ急いでいた者、天使たちとの交わりへ、また聖徒たちの抱擁へと旅立ちながら、すでにほとんど楽園の敷居に踏み入ろうとしていた者――その者が、いかばかり喜び躍ることができたであろうか。
Erat illi assidua ac jugis oratio, erat contiuua de devotione meditatio; habebat in sermone Evangelium, in cogitatione ( al. contradictione) martyrium; et tam voce quam sensu divinis virtutibus deditus, hoc proferebat ore quod inclusum gestabat in pectore.
PL 8, 762C彼には絶え間なく続く祈りがあり、献身についての絶えざる黙想があった。その語りには福音があり、その思いには殉教(別本では「反論」の意)があった。そして声においても心においても神の力にひたすら委ねられ、胸のうちに秘めていたものを、その口によって語り出していた。
Adhuc etiam spiritalem justitiam sitiens, et promerendo Deo totus inserviens, ultimum quatridui illius diem jejunio terminavit, scilicet ut illucescente Dominico, in quo erat et ipsius passio consummanda, ad offerendum geminum sacrificium acceptior Deo fieret devota anima sacerdotis: ut summus Pontifex non solum ab illecebris saeculi, verum etiam a cibis ejus alienus, ad imponendas Christi altaribus hostias tam purus accederet, ut fieri pro Christo hostia ipse mereretur.
PL 8, 762Dさらになお、霊的な正しさに渇き、神の御心にかなおうとひたすら仕えながら、彼はその四日間の最後の日を断食のうちに終えた。それは、主の日が明け初めるとき――その日にこそ彼自身の受難も成し遂げられるはずであった――二重の犠牲を捧げるにあたって、この司教の献身する魂がいっそう神に受け入れられるものとなるためであった。すなわち、この最高の司教が、この世の誘惑からだけでなく、その糧からも離れ、キリストの祭壇に捧げ物を献げるにあたって、これほど清いままに臨み、ついにはキリストのために自らが捧げ物となるにふさわしい者となるためであった。
Denique tantum apud Dominum illo jejunio potuit, tantum purificatione illa Christi in se praesentiam provocavit, ut ei revelatione coelesti ante passionem suam praemium fuerit passionis ostensum.
PL 8, 763Aついに、その断食は主のみもとでこれほどの力を持ち、その清めはこれほどまでにキリストの現存を自らのうちに呼び起こしたので、天よりの啓示によって、彼の受難に先立って、その受難の報いが彼に示されたのであった。
Nam ubi majora noctis spatia exacta sunt, et vicinum luci tempus advenit, cujus opportunitas inde semper orationibus atque omnibus divinis rebus accepta est, quod (in Corb., quo) jam et nascenti adscribitur diei, tamen adhuc humana opera et negotia conquiescunt.
PL 8, 763Aというのも、夜のより大きな部分が過ぎ去り、光に近い時が訪れたとき――その時の好機は、まさにそれゆえに、祈りとあらゆる神聖な事柄にとってつねに好ましいものとされてきた。その時はすでに、生まれ出づる一日に属するとされながら(コルビー写本では語形が異なる)、しかしなお人間の営みと仕事とは休らっているのである。
In hoc igitur tempore ad celebranda sacramenta sacerdos exsurgens, non tam a somno expergefactus, quam (in Corb. est) ad orandum Deum gaudio recentis visionis incensus, prius tamen quam ad ipsa mysteria veniretur, quid ei divinitus esset ostensum, in gaudium praesentium fratrum fideli sermone patefecit.
PL 8, 763Aそこで、この時に司教は秘跡を執り行うために起き上がったが、それは眠りから目覚めたというよりも、むしろ(コルビー写本ではこの語を欠き「であった」とする)、つい先ごろの幻の喜びによって、神への祈りへと燃え立たされたのであった。しかし、その神秘そのものに臨む前に、神によって何を示されたかを、その場に居合わせた兄弟たちの喜びのために、誠実な語りによって明らかにしたのである。
Videbam, inquit, tria haec mihi munera de aeternis thesauris Domini largientis oblata, ex nitidissimo argento poculum factum, et coronam auro rutilo refulgentem, et sublimissimam palmam, quae plena laetitia antecedentium numerum triumphorum (in Corb. munerum triumphos) expleret.
PL 8, 763B〔彼は〕言った、「私は見た。主が惜しみなく与える永遠の宝庫から、これら三つの賜物が私に差し出されるのを。輝く純銀で作られた杯と、赤く輝く金の冠と、そしてこの上なく気高い棕櫚の枝とを。それは、満ちあふれる喜びをもって、先立つ者たちの凱旋の数(コルビー写本では「賜物の凱旋」の意)を満たし尽くすものであった」と。
Magnam, fratres, martyri suo Dominus imminentis gloriae fiduciam praestitit, magnam veritatem futurae circa ipsum suae dignationis expressit.
PL 8, 763B兄弟たちよ、主は自らの殉教者に、迫り来る栄光への大いなる確信を与え、彼に対する自らの未来の厚意の大いなる真実を明らかにしたのである。
Neque enim aliquid est quod obscurum, aut ambiguum in hac revelatione videatur, in qua accepit calicem, quem fuerat in passione bibiturus; in qua sumpsit coronam, quae ei peracto martyrio debebatur; in qua meruit et palmam, per quam victoriam sperans, esset jam de congressione securus.
PL 8, 763B実に、この啓示のうちには、曖昧であったり不確かであったりするものは何一つない。その中で彼は、受難において飲むはずであった杯を受け、殉教を成し遂げたのちに彼に約束されていた冠を受け取り、勝利を望みつつ、すでに戦いについて確信を得ることのできる棕櫚の枝をも得たのである。
Post haec peractis ex more solemniis, dum adhuc aliqua noctis momenta (in Corb. somnia) superessent, subito cum Macarii feralibus jussis pervigil ( ita in Corb. al. pervigilis) nequitiae nuntius supervenit, qui crudelissimae mortis manifestam sententiam gestans, et innumeras martyris glorias, et execrandum persecutorum facinus consummaret.
PL 8, 763Cこの後、慣わしどおりの儀式を終えてから、まだ夜のいくらかの時が残っていた(コルビー写本では「夢」の意)とき、突如として、マカリウスの非情な命令とともに、寝ずの(コルビー写本でもこの形。別本では語形が異なる)悪意の使者が到来した。彼は、この上なく残忍な死の明白な宣告を携えて、殉教者の数知れぬ栄光と、迫害者たちの忌まわしい凶行とを成し遂げようとしていたのである。
Cui cum clausas adhuc fores custodum cura reserasset, agnovissetque quid ejus tam immaturus pertulisset adventus, continuo in planctum eorum corda conversa sunt.
PL 8, 763C見張りの者たちの配慮が、彼のためになお閉ざされていた扉を開き、その者たちがこれほど時ならぬ到来の意味を知ったとき、彼らの心は直ちに嘆きへと変わった。
O quanta fuit illius viri gratia! quam generalis circa ipsum amor omnium! quam commune desiderium, ut in passione ejus ad pias lacrymas etiam custodum immanitas et militaris duritia flecteretur.
PL 8, 763Cおお、あの人の恵みの何と大きかったことか。彼をめぐる、すべての者のあまねき愛の何と大きかったことか。彼の受難にあたって、見張りの者たちの残忍さも兵士たちの冷酷さすらも、敬虔な涙へと打ち砕かれるほどの、共通の願いの何と大きかったことか。
In quo quidem fletu ac perturbatione cunctorum solus ipse perseverabat intrepidus, qui consummationis suae horam appropinquasse gaudebat. Neque enim vel conturbatus poterat esse vel tristis, quem gaudentem fides, et pacatum fecerat divina revelatio.
PL 8, 763Cそして、すべての者のこの涙と動揺の中にあって、ただ彼一人だけが、恐れることなく毅然としていた。彼は、自らの成し遂げの時が近づいたことを喜んでいたのである。信仰が彼を喜ばせ、神的な啓示が彼を平安にしていた以上、彼は動揺することも悲しむこともありえなかった。
Illic tunc unus ex ipsorum militum numero teterrimus carnifex et qui timentibus caeteris ad perficiendam illustris viri mortem solus esset a diabolo praeparatus, factum suum sermone praecurrens, enarrare martyrium audientibus cunctis (in Corb. omnibus) coepit, cujusmodi somnium (in Corb. quemadmodum omnia) etiam ipse vidisset.
PL 8, 763Dそこにいた兵士たちのうちの一人、この上なく忌まわしい処刑人――ほかの者たちが恐れをなす中、あの高名な人物の死を成し遂げるために、悪魔によって独り備えられていた者――は、自らの行いに先立って語り出し、聞く者すべてに(コルビー写本では同義の別語)、殉教のことを、自分もまたどのような夢を見たか(コルビー写本では「どのようにすべてを見たか」の意)を語り始めた。
Cum nocturna, inquit, quiete detinerer, videbam subito apparuisse te mihi durissimis veluti nexibus vinctum, ac gravibus omnino (in Corb. admodum) vincul is oneratum, atque eadem postmodum vincula mea manu esse resoluta, propter quod spera veniam et indulgentiam secuturam.
PL 8, 764A〔彼は〕言った、「夜の眠りに捕らわれていたとき、私は見た――お前が突如として私の前に現れ、いとも堅固な縛めに縛られ、まったく(コルビー写本では同義の別語)重い鎖に繋がれているのを。そして、その後、その同じ鎖が私の手によって解かれるのを。それゆえ、赦しと恩赦とがやがて続くだろうと望むがよい」と。
Non incongrua igitur visione absurdum somnium quod carnifex vidit, nec sine causa utique quod viderat retulit, Caiphae scilicet sacrilegi secutus exemplum; ut qui ipse interfecturus fuerat Dominum, ipse de ejus passione prophetaret.
PL 8, 764Aそれゆえ、処刑人が見た夢は、ふさわしからぬ幻による不合理な夢ではなかった。また、彼が見たことを語ったのも理由なきことではなかった。すなわち、あの冒瀆者カイアファの前例に倣ったのである――主を殺そうとしていたその当人が、まさに主の受難について予言することになったように。
Nam alligatum recte viderat martyrem eum, qui adhuc in habitatione corporea constitutus, et gemino carcere mundi et carnis inclusus, temporalis vitae angustiis stringebatur. Ille enim corporis vinculum, ille mundi carcerem sentit, qui ejus tentationibus agitatur.
PL 8, 764Aというのも、彼はまさしく正しく、その殉教者が縛られているのを見たのである。なぜなら、彼はなお肉体という住まいの中に置かれ、世と肉との二重の牢獄に閉ざされ、束の間の命の苦しみに締め付けられていたからである。実に、その誘惑に揺り動かされる者こそが、肉体の縛めを、そして世の牢獄を感じるのである。
Resolutum quoque a se esse non irrationabiliter somniaverat, cujus crudelibus manibus oportebat eum interventu mortis a corpore separari; qui ei post gravissimos nexus saecularium pressurarum ad regnorum coelestium libertatem iter fuerat in passione facturus.
PL 8, 764Bまた、その解かれることを、彼が自らの手によってなすという夢を見たのも、理に適わぬことではなかった。まさに、死の到来によって彼が肉体から引き離されるべきは、その残忍な手によってであり、その受難において、この世の重苦しい束縛ののちに、天の国々の自由へと至る道を彼のために開くはずであったのだから。
Magnis enim nos vinculis relaxari, cum liberati de hoc mundo ad Dominum properamus, Apostolus probat dicens: Dissolvi et cum Christo esse multo melius est.
PL 8, 764B実に、我々がこの世から解き放たれて主のもとへと急ぐとき、大いなる縛めから解かれることを、使徒は次のように言って証ししている。「解き放たれてキリストとともにあることは、はるかに善いことである」と。
Quod simili ratione etiam Simeon ille justissimus demonstravit, qui securitate vicinae mortis accensus, evasurum se vitae hujus molestias laetabatur: Nunc dimittis, inquit, Domine, servum tuum in pace, quoniam viderunt oculi mei salutare tuum.
PL 8, 764B同じ道理によって、かの至って正しきシメオンもまたこれを示した。彼は、死が近いという確信に燃え立ち、この命の煩わしさから逃れ出ることを喜んでいた。〔彼は〕言った、「主よ、今こそ汝は汝の僕を、平安のうちに去らせる。わが目が汝の救いを見たからである」と。
Qui numquam utique dimittendum se cum omni gaudio testaretur, nisi qui (in Corb. quia) conditione corporis, quasi quibusdam vinculis tenebatur.
PL 8, 764B肉体という定めによって、いわばある種の縛めに捕らわれていたのでなければ(コルビー写本では語形が異なる)、彼が満ちあふれる喜びとともに、自らが去らせられることをこのように証しすることは、決してなかったであろう。
Nulla denique mora, nullum spatium temporis intercessit, quin statim crudelissimus carnifex ante lucano latrocinio aggrederetur implere quod viderat.
PL 8, 764Cついに、いかなる遅れも、いかなる時の隔たりも介在することなく、この上なく残忍な処刑人は、夜明け前の強盗さながらに、直ちに自らが見たことを果たそうと襲いかかった。
Nam continuo infestus urgebat, ut productus de custodia Dei testis, ad praeruptam naturalis petrae celsitudinem atque asperrimae rupis praecipitium duceretur.
PL 8, 764Cというのも、彼は間断なく敵意をもって迫り立て、神の証し人は牢から引き出され、切り立った天然の岩の高みへ、この上なく険しい崖の絶壁へと連れて行かれたのであった。
Hoc enim immitissimum genus mortis elegerat et cruentus ac barbarus profanae unitatis exactor, et detestanda omnibus saeculis saevitia traditorum.
PL 8, 764Cというのも、この血に飢えた野蛮な、瀆聖の一致の取り立て役も、そしてすべての世代にわたって忌み嫌われるべき引き渡し者どもの残虐さも、この上なく非情なこの死に方を選んでいたのである。
Egrediebatur itaque de domo Marculus gloriosus, custodum excubiis ac militum classe circumdatus, atque ab ipsis persequentibus honoratus. Egrediebatur constantia christiani vigoris erectus, hospitia jam humana derelinquens, et ad mansiones properans angelorum.
PL 8, 764Cこうして、栄えあるマルクルスは、見張りの番兵と兵士たちの一団に取り囲まれながら、その家から歩み出た。彼を迫害する当の者たちからさえ、敬意を表されながら。彼は、キリスト教徒としての気力の不動さに支えられ、もはや人間の宿りを離れ、天使たちの住まいへと急ぎながら、歩み出たのである。
Egrediebatur vultu laetus, festinus incessu, non tam praesentem poenam, quam futuram cogitans gloriam.
PL 8, 764D彼は喜ばしい面持ちで、足取りも急ぎながら歩み出た。目前の苦しみよりも、むしろ来るべき栄光を思いながら。
Iter quoque ipsum quo ad supplicium ducebatur, tale illi fuerat procuratum, ut extructis undique versum terrae molibus, ac paulatim in altum aggeribus elevatis, ad passionis suae insigne fastigium perveniret, ipsa montis famulante natura: ut primo humilia collis juga, dehinc arduos vertices calcans velut per gradus quosdam in sublime conscendens, etiam cum ipso corpore coelo ac sideribus propinquaret: ut adhuc in mundo positus esset celsior mundo; et quicquid pretiosum, quicquid elatum videtur in saeculo, sub plantis suis jacere gauderet.
PL 8, 764D彼が処刑へと導かれていくその道のりそのものも、彼のために次のように整えられていた。すなわち、あらゆる方角から地の土塊が積み上げられ、少しずつ高く土手が築かれることによって、彼はその受難の際立った頂きへと至ることになった。まさに山そのものの本性がこれに仕えたのである。すなわち、まず丘のなだらかな稜線を、次いで険しい頂きを踏みしめ、あたかも幾段かの階を登るように高みへ昇りながら、その体をもってすら天と星々に近づいたのであった。それは、彼がなおこの世に置かれながら、この世よりも高くあるためであり、この世において貴いと見えるもの、高いと見えるものが何であれ、その足の下に横たわることを彼が喜ぶためであった。
Mox ubi vero ad ipsum petrae culmen ascensum est, inde universi milites partim metu, partim dolore secedentes, tam inaudito facinori etsi conscientia intererant, vel opere interesse noluerunt.
PL 8, 764Dやがて、その岩の頂きにまで登り着いたとき、そこから兵士たちは皆、あるいは恐れによって、あるいは苦痛によって身を退き、これほど前代未聞の所業に、良心においては関わっていたとしても、行いにおいて関わることは望まなかった。
Tunc immanissimus carnifex qui duplici crudelitate, et praecipitio armatus et ferro, geminam mortem gestabat in manibus, crudeli dextera in praeceps impulit martyrem, et eum in tetrum chaos demersisse credidit, cui coelorum sublimitas debebatur.
PL 8, 765Aそのとき、この上なく凶暴な処刑人――絶壁と刃という二重の残虐によって武装し、両手に二重の死を携えていた者――は、その残忍な右手をもって殉教者を絶壁へと突き落とし、天の高みこそがふさわしいその者を、おぞましい深淵へと沈めたと信じたのであった。
Sed enim sacrosanctum corpus terrae soliditate subducta a celsitudine ad ima descendens, per vacua liquidi a eris spatia ferebatur, neque quicquam offensionis in illa inanitate reperiens, velocitatem sui cursus ipso impetu duplicabat.
PL 8, 765Aしかし実に、この聖なる体は、地の堅固さから引き離され、高みから低みへと降りながら、澄み渡る大気の空虚な広がりを運ばれていった。その虚空の中で何一つ妨げとなるものを見出さぬまま、その勢いそのものによって、落下の速さを二倍にしていったのである。
Qua pernicitate itineris spatio vertigo nutrita est inter commoti aëris concitos strepitus tanta divinitus moderatio procurata est, ut immunia (in Corb. immunita) cunctis asperitatibus membra supra ipsam saxorum duritiam, velut super mollissimos thoros (in Corb. mollissimum stratum) ac sinus placidissimos ponerentur.
PL 8, 765Aその道のりの速さによって眩暈が生じ、掻き乱された大気の激しい唸りの中にあってすら、これほどの神的な配慮がもたらされたので〔vertigo nutrita est と tanta … procurata est の間に接続語がない。このようにつないで解した〕、あらゆる粗さから守られたその肢体は(コルビー写本では語形が異なる)、岩そのものの固さの上に、あたかもこの上なく柔らかな寝床(コルビー写本では「この上なく柔らかな敷物」の意)と穏やかな懐の上にでもあるかのように、横たえられたのであった。
Tunc victrix anima naturali cursu velocius coelum, petit, quam descenderat Corpus ad terram; ut scilicet passione perfecta utraque substantia antiquissimis originis suae principiis redderetur omnipotentis Dei manibus, circa totum martyrem suum clementer operantibus: qui et spiritum ejus adjuvantibus Angelis ad aeternas sedes jussit imponi, et corpus intactum auris blandientibus cinctum, a famulantibus ventis leniter supportatum, in media petrarum crepidine collocari.
PL 8, 765Bそのとき、勝利を得た魂は、体が地へと降りていったよりもなお速く、その自然な歩みで天を目指した。すなわち、受難が成し遂げられたことによって、両方の実体は、それぞれの起源のいと古き原理へと、全能なる神の御手によって返されることとなった。その御手は、この殉教者の全身をめぐって、慈しみ深く働いていたのである。神は、助けの天使たちによって彼の霊を永遠の座に置くよう命じ、また、傷一つない体を、優しく吹く大気に包ませ、仕える風によって静かに運ばせ、岩々の裂け目の真ん中に横たえさせた。
Confusa sunt igitur virtutibus Christi persecutorum exquisita ingenia, et traditorum iniqua consilia, qui ad hoc tale supplicium cogitaverant, ne umquam in testimonium eorum a populis Dei memoria martyris posset honorari. [Putaverant enim in illo praecipitio corpus per frustra discerpi, et acutis cautibus laniari, ut cui ademerant vitam, nec sepultura superesset].
PL 8, 765Bこうして、迫害者たちの入念に凝らされた策略と、引き渡し者どもの不義なる企てとは、キリストの力によって打ち砕かれた。彼らは、この殉教者の記憶が、彼らを咎める証しとして神の民によって敬われることが決してないようにと、このような処刑を考え出していたのであった。〔彼らは、その絶壁において体が幾つもの断片に引き裂かれ、鋭い岩によって切り刻まれ、命を奪った者に葬りすら残らないようにと考えていたのである。〕
Putaverant nihil pervenire usque ad terram posse, quod collectum pia fraternitas sepeliret.
PL 8, 765C彼らは、敬虔な兄弟たちが集めて葬ることのできるようなものは、何一つ地に届くはずがないと考えていた。
Cum per illa montis ardui confragosa singulae rupes singula sibi membra tenuissent, vel certe cum semel integrum corpus inter fissuras petrarum aut rimosas latebras scopulorum hiatu aliquo fuisset absorptum: ecce consecratis artubus dura saxa et rupes asperae pepercerunt; et quem traditores occidere non timuerunt, montes laedere timuerunt.
PL 8, 765C険しい山のあの岩だらけの地にあっては、それぞれの岩がそれぞれの肢体を捉えたであろうし、あるいは少なくとも、一度に全身が、岩の裂け目や崖の割れ目の隙間に呑み込まれたであろう。しかし見よ、聖別された肢体を、固い岩々と険しい崖とは容赦したのである。そして、引き渡し者どもが殺すことを恐れなかったその人を、山々は傷つけることを恐れたのであった。
Exceptis enim ipsis, Creatorem suum omnis creatura veneratur; nec in hac causa ad promerendum Deum deesse poterat montibus sensus, quibus ad ejus laudem etiam vocem scriptura concessit.
PL 8, 765C実に、彼らを除いては、すべての被造物がその創造主を敬っている。この件において、神の御心にかなうための分別が、山々に欠けているはずはなかった。聖書は、山々にすら、神の讃美のために声を与えているのだから。
Interea Marculum gloriosum beatam certaminis sui perfecisse victoriam intra solas militum conscientias celebatur.
PL 8, 765Dそうこうするうちに、栄えあるマルクルスがその戦いの幸いなる勝利を成し遂げたことは、ただ兵士たちの良心のうちにのみ、知られていた。
Ita enim nocturno silentio furtivum consummaverant scelus, ut nec vel (in Corb. id) in castello, in quo fuerat asservatus, tam de extraneis quam de fratribus sciri (in Corb. nemo scire) potuisset, nisi rem gestam divinae virtutes (in Corb. divina virtus) et coelestia signa prodidissent.
PL 8, 765D彼らは、夜の静けさに紛れて、この密やかな凶行を成し遂げていたので、彼が留め置かれていたその砦においてすら(コルビー写本では別の語)、外の者にせよ兄弟たちにせよ、そのことを知りうるはずはなかった(コルビー写本では「誰も知りえなかった」の意)。もし神の力(コルビー写本では単数形)と天よりの徴とが、その出来事を明らかにしていなかったならば。
Nam ubi primum diei albescentis ingressus pallorem globi noctis infudit, et discolorem coeli faciem tenebrarum ac lucis discordia variavit, continuo sub ejusdem montis gremio splendida nubes apparuit, quae interdum fulgore (Ita in Corb. In al. fulgure) promicante consciam (in Corb. contestantem) se de martyris corpore blando lumine testabatur.
PL 8, 766Aというのも、白みゆく日の到来が、夜の天球に蒼白さを注ぎ込み、闇と光の不調和が空の色をまだらに変え始めるやいなや、その同じ山の懐に、直ちに輝く雲が現れた。その雲は、ときに閃く輝き(コルビー写本でもこの形。別本では「稲光」の意)をもって、殉教者の体について知る者であることを(コルビー写本では「証しする者であることを」の意)、その柔らかな光によって証していたのである。
Neque enim illa matutinis roribus gravida fusco tegmine vividos (al. subitos) obumbraverat colles; sed candido vellere tota praefulgens sic membra felicia contegebat, ut cessantibus paulisper humanis officiis amictum quodammodo sepulturae ipsa interim exhibere videretur; quae ad hoc (in Corb. huc) interdum tremulo (al. tumulo) fine discissa, per flexuosos hiatus corusco igne vibrabat, ut aut tantae passionis ignaros stupendis magnalibus admoneret, aut quia adhuc erat aliqua de vicinitate noctis obscuritas, inveniendi corporis viam devote quaerentibus demonstraret.
PL 8, 766Aその雲は、朝露を含んで、生気に満ちた(別本では「にわかな」の意)丘々を薄暗い覆いで影にしたのではなく、真っ白な羊毛のごとく全身輝きながら、あの幸いなる肢体をこのように覆い、人の手による弔いの務めがしばしの間なされていない中で、あたかも自ら葬りの衣を差し出しているかのように見えたのであった。その雲は、このために(コルビー写本では「ここへ」の意)、ときに震える(別本では「塚のような」の意)縁でちぎれ、曲がりくねった裂け目を通して閃く光をきらめかせ、これほどの受難を知らぬ者たちに驚くべき徴によって知らせるため、あるいは、まだ夜の名残の暗さがいくらか残っていたゆえに、敬虔に体を探し求める者たちに、その道を示すためであった。
His igitur admirabilibus Dei admonitus fraternitatis fervor (al. ardor) exarsit, totusque ille subito locus exultanti elamore completus est, ac religioso discursu vota invicem communia nuntiaverunt.
PL 8, 766Bこうして、神のこれらの驚くべき徴によって呼び覚まされ、兄弟たちの熱情(別本では同義の別語)は燃え上がり、その場所全体はたちまち歓喜の叫びに満たされ、人々は敬虔に駆けめぐりながら、互いに共通の願いを告げ知らせ合った。
Tunc derelictis domibus raptim omnis sexus atque aetas egressa ad montem pariter ac nubem desiderio martyris convolabat: nec ullam illic animam poterat aut senectutis debilitas, aut pueritiae infirmitas, aut sexus fragilitas retardare.
PL 8, 766Bそのとき、家々を後にして、あらゆる性、あらゆる年齢の者たちが慌ただしく歩み出て、殉教者への慕わしさをもって、山とその雲へと一斉に馳せ参じた。そこでは、老いの衰えも、幼さの弱さも、性の脆さも、いかなる魂をも押しとどめることができなかった。
Omnes enim unius fidei ardor accenderat. Cum vero ad illa loca quae praecipitio subjacebant, festinans turba venisset; quos conglobatos fecerat intentio una currendi; mox per totum montem quaerendi corporis cura dispersit.
PL 8, 766Bというのも、すべての者を、一つの信仰の熱情が燃え立たせていたからである。そして、絶壁の下に広がるその場所へ、急ぐ群衆が到着したとき――一つの走ろうとする思いが彼らを一つに結び集めていたのだが――ほどなく、体を探し求める配慮が、彼らを山全体に散らばらせた。
Erat illic cernere divisa per singulos officia pietatis. Alii enim condensos duris stirpibus sentes manu celeri pertractabant, alii tortuosis petrarum dehiscentium foveis testes oculos inserebant: alii, ne forte festinatio esset illusa, sollicitis luminibus etiam quae jam respexerant saxa lustrabant.
PL 8, 766Cそこでは、信心の務めが、一人ひとりに分かれて果たされているのを見ることができた。ある者たちは、固い棘の茂みを素早い手でかき分け、ある者たちは、裂け開いた岩の曲がりくねった穴の中に、証人たる目を差し入れた。またある者たちは、その急ぎが空しく終わることのないようにと、すでに一度目を向けた岩々をも、なお不安げな眼差しであらためて見渡した。
Postremo, quia et hoc sine Domino esse non poterat, desideratum ab omnibus locum quae ad hoc missa fuerant fulgura prodiderunt, et exoptatum fratribus corpus index nubis candor ostendit.
PL 8, 766Cついに、これもまた主なくしてありえないことであったから、そのために遣わされた稲光が、皆の望んでいたその場所を明らかにし、雲の白い輝きという徴が、兄弟たちの待ち望んでいたその体を示したのであった。
Qui tunc illic fuit omnium mixtus cum gaudiis fletus, qui circa illustria membra complexus?
PL 8, 766Cそのとき、そこにあった、喜びと入り混じったすべての人々の涙の何であったことか。かの輝かしい肢体をめぐる抱擁の何であったことか。
Vix denique a cunctis satietate percepta, suprema ingenti obsequia fratrum laetitia celebrata sunt, et religiosus (al. gloriosus) sepulturae honor cum triumphis maximis restitutus est.
PL 8, 766Cようやく皆がその思いを満たされたのち、兄弟たちの大いなる喜びのうちに、最後の弔いが執り行われ、敬虔な(別本では「栄えある」の意)葬りの誉れが、この上なき凱旋とともに彼に返されたのであった。
Totum enim in gloriam nominis sui repraesentaverat Dominus, quidquid fraudare tentaverat inimicus.
PL 8, 766D実に、敵が奪い去ろうと試みたものすべてを、主は自らの名の栄光へと、余すところなく取り戻したのであった。
O memorabile beati Marculi atque insigne martyrium! o appetendum devotis omnibus inconcussae virtutis exemplum! o necessarium universis ecclesiasticis gradibus documentum, quo ejus laudabilis vitae meritum pervenit ad palmam, in primordiis fidei renuntians mundo, in tirociniis dignam se exhibens sacerdotio, in sacerdotio munera honorata martyrii, in martyrio divinarum virtutum testimonium! Cui est honor et gloria et imperium in saecula saeculorum. Amen. Explicit.
PL 8, 766Dおお、記憶すべき、祝福されたマルクルスの、そして卓越した殉教よ。おお、敬虔なすべての者が慕い求めるべき、揺るぎなき徳の模範よ。おお、教会のあらゆる位にある者たちにとって必要な教訓よ――それによって、彼の称賛すべき生涯の功績は棕櫚の枝にまで至った。すなわち、信仰の初めには世を捨て、修練の間には司教職にふさわしい自らを示し、司教職にあっては殉教という誉れある賜物を得、殉教にあっては神の力の証しを得たのである。その方にこそ、世々限りなく誉れと栄光と統治とがあらんことを。アーメン。終わる。
Monumentum XXXVII
第XXXVII項PL 8, 767AIncipit Passio SS. Martyrum Isaac et Maximiani, quae est 7 kal. septembris. Opportunus me, fratres, et laetus scribendi ad vos gloriosae exhortationis ardor accendit, et illustris occasio, quoniam testium Christi testis indignus has litteras feci, ut qui minus idoneus sum Domino perhibere martyrium, vel martyribus ejus admitterer dicere testimonium.
PL 8, 767A聖なる殉教者イサアクとマクシミアヌスの受難、ここに始まる。その日は九月のカレンダエの七日前である。兄弟たちよ、時宜を得た喜ばしい熱情、すなわち栄えある勧めへの情熱が私を燃え立たせて諸君に書かせ、また輝かしい機会がそうさせた。それは、私がキリストの証人たちの証人としてふさわしからぬ者でありながら、この書簡をしたためたからである。主に対して殉教を証しするにふさわしくない私ではあるが、せめて主の殉教者たちについて証言することを述べる者として迎え入れられるように、と。
Et hoc quoque prorsus ad tales extremum scripto proferre de talibus non auderem, nisi per alium vobis talia nuntiarem, aemulatione inculpabili devoti pectoris inviderem. Scio enim quicquam plenius aliquem referre non posse, nisi qui potuit pati et ipse vel facere.
PL 8, 767Aそしてまた、このように優れた人々について、かくも劣った者が書き記して差し出すことなど、到底なしえないはずであった。もし私が、他人の手によってこの出来事を諸君に告げるとすれば、献身する心の咎めなき競望のゆえに、それを妬ましく思ったであろう〔nisi 以下は構文が取りにくく、大意で訳した〕。というのも、みずから苦しみを受け、あるいは行うことのできた者でなければ、誰であれ十全に語ることなどできないと、私は知っているからである。
Is vero qui neutrum meruit, solam culpam non congrue referendo commisit: sed aliam et non saepius revelat causam, nisi quod impune gerunt quicquid ad laudes Christi audacter gesserint gaudia.
PL 8, 767Bしかし、そのいずれをも得なかった者は、ふさわしくない仕方で語ることによって、ただその咎のみを犯す。それ以外の理由は明らかにされない。ただ、喜びというものは、キリストの誉れのために大胆になしたことを何であれ、咎めを受けずになすものだ、ということを除いては〔sed 以下は文意が取りにくく、大意で訳した〕。
Congruit igitur, fratres, credo vobis procuratum repentinae virtutis exemplum, ut geminos martyres Ecclesiae Carthagine Isaac et Maximianum, seu Maximinianum pariter et Isaac Dominus rapuisset ad coelum, quorum triumphos exsequi quemquam per ordinem posse tam credo difficile, quam quicquid fecerit Christus, non modo terrena praeconia, verum etiam coelestia non valent numerare.
PL 8, 767Bそれゆえ兄弟たちよ、思うに、突然現れた徳の模範が諸君のために備えられたことはふさわしいことである。すなわち、主はカルタゴの教会の双子の殉教者、イサアクとマクシミアヌス(あるいはマクシミニアヌスとイサアク)とを等しく天へと奪い去ったのである。彼らの勝利を順序立てて語り尽くすことは、誰にとっても至難であると私は信じる。それはあたかも、キリストがなしたことのすべてを、地上の讃美の声のみか、天上の声さえも数え尽くすことができないのと同じである。
Quippe cum sic raptum subito totius agonis percurrerint gesta, ut nesciam quae sint prima vel secunda, seu tertia, et sic immensam semel omnes glorias praepropera celeritate confuderint, ut ante compleverint pene quam coeperint, aut, ut verius dixerim, semel utrumque in illis innati sint.
PL 8, 767Cというのも、彼らは戦いの全体の出来事を、かくも突然かつ急速に駆け抜けたので、何が第一で何が第二か、あるいは第三かを、私はわきまえることができないほどであり、また、あまりに性急な速さで、あらゆる栄光をひとたびに混然とさせたので、始めるより先に、ほとんど成し遂げてしまったかのようであった。いや、より正しく言うならば、彼らのうちでは、始めと終わりがひとたびに、同時に生まれたのである。
Unde igitur incipiam, unde limen tantae laudis ingrediar, unde rursum ejusdem liminis exitum claudam. Aperire conturbor, et claudere fatigor.
PL 8, 767Cそれゆえ、私はどこから始めればよいのか。どこからこれほど大いなる称賛の敷居をまたげばよいのか。そして再び、同じ敷居の出口をどこで閉じればよいのか。私は始めることに困惑し、閉じることに疲れ果てる。
Si vitae totius memorare mores incipiam, revertenti martyrio facere videbor injuriam; si ad praedicationem martyrii dirigam gressus, tantae vitae contemptor tenebor adstrictus. Premor cuncta percurrere, et scio me cuncta nequire.
PL 8, 767Cもし彼らの生涯全体の徳行を語り始めれば、立ち返るべき殉教〔revertenti martyrio の意は取りにくい〕に対して不正をなすと見られるであろう。もし殉教を語ることへと歩みを向ければ、かくも大いなる生涯を蔑ろにする者として縛られるであろう。私はすべてを語り尽くすことに迫られながら、そのすべてをなしえないことを知っている。
Undique mihi onus devoti laboris accedit, sed contra unum levamen sententia Evangelii recordata succurrit, ut martyrii securus jam monumento conetur exponere quando Dominum Jesum Christum finem vitae cernerit laudasse.
PL 8, 767C至るところから、献身の労苦という重荷が私にのしかかる。しかし、これに抗して、思い起こされた福音書の言葉がただ一つの慰めとして私を助けに来る。すなわち、主イエス・キリストが生涯の終わりを称えたのを見て取る以上、〔筆者は〕殉教についてもはや安んじて、記念の文としてそれを語り出そうと努めてよい、ということである。
Siluerat hic apud Carthaginem persecutionis immanitas, ut longioris temporis cessatione nutriret pejores insidias, et ubique hoste grassante, hic solum tacebant formidines atque terrores, ut nihil jam moturas ipsas saeculi diceres potestates.
PL 8, 767Dここカルタゴにおいて、迫害の凶暴さは沈黙していた。それは、より長い時の中断によって、いっそう悪しき陰謀を育てるためであった。そして敵はいたるところで猛威をふるっていたのに、ここでだけ恐怖と戦慄は鳴りを潜めていたので、この世の権力そのものが、もはや何も動かすまいとしているかのように見えたのである。
Nulli jam prima terribiles aures et pectora quatiebat, sola de vobis martyribus infinitis Numidiae opinionis consolatio fratrum animos exigebat, frequentabatur apud omnes gloriarum vestrarum velut propria gratulatio, sicut et vos hodie collaetamini quasi de vestro martyrio, cum repente diabolus iterum fremens sopitas furoris flammas in poenis accendit, et insana, suae grassationis arma commovit.
PL 8, 768Aもはや誰の耳と胸をも、初めのような恐ろしさで揺さぶることはなく、ただ諸君、すなわちヌミディアの数えきれぬ殉教者たちについての評判の慰めだけが、兄弟たちの心を駆り立てていた。諸君の栄光についての、いわば自分自身のことのような祝いの言葉が、すべての者の間で繰り返し語られていた。ちょうど今日、諸君が自分自身の殉教についてであるかのように共に喜び合っているように。そこへ突然、悪魔が再びうなりを上げ、鎮まっていた怒りの炎を刑罰のうちに燃え立たせ、その乱暴の狂った武具を動かし始めたのである。
Quibus idcirco reor diutius illum cessasse, quia cunctos exercitus Christi putaverat sibi mancipasse.
PL 8, 768Aそれゆえ私は思う、彼〔悪魔〕が長らく手を止めていたのは、キリストの全軍勢をすでに自分のものにしたと思い込んでいたからである、と。
At ubi cognovit Ecclesiam Domini fortioribus cunctis quotidiana exercitatione valere, sensit protinus spei suae se fraudibus irridere, et atrocioribus stimulis concitatus requirebat cujus aptum sibi diligeret judicis pectus, sed nec segnior et Proconsule desideriis ejus parem se ipse subjecit, et feralis edictis proposito sacrilegae unitatis iterum foedus celebrari constitutis cruciatibus imperavit, legem scilicet addens insuper traditorum, ut perenni quos Christus pro se mandat recipi ab omnibus pellerentur, nec quasi contra unitatis foedera molirentur, nec moras proinde triumphorum suorum sustinens Christus, segnes dividere hoste provocante proprios non permisit exercitus.
PL 8, 768Aしかし彼〔悪魔〕は、主の教会が日々の鍛錬によって、あらゆる者にまさって強くなっているのを知るや、たちまち自分の希望が欺きによって自分を嘲っていたことを悟った。そしていっそう凶暴な刺激に駆り立てられて、自分にふさわしい裁判官の心を誰のうちに選び取ればよいかを探し求めた。総督もまた怠ることなく、自ら進んで彼の望みにかなう者として身を委ねた。そして残忍な彼は、掲げられた勅令によって、瀆聖の一致の盟約を定められた責め苦をもって再び執り行うよう命じ、さらにそれに加えて、引き渡し者たちの法を付け加えた。すなわち、キリストが自分のために迎え入れよと命じている者たちが、すべての人から永久に追い払われるようにし、あたかも一致の盟約に背いて謀ることのないようにさせるものであった。しかしキリストは、自らの勝利が遅れることに耐えず、敵が挑発する中で、自らの軍勢が怠惰のうちに分断されるのを許さなかった。
Sed elegit statim robustum de viris fortibus militem Maximianum, quem de tali certamine faceret gloriosum.
PL 8, 768Bしかし主はただちに、力強き男たちのうちから屈強な兵士マクシミアヌスを選び出し、この戦いによって彼を栄光ある者としようとした。
Non quod caeteri impares essent; sed ut de uno totum bellum singulari dimicatione prosterneretur, quem jam bene sciens de prima confessione magnanimum, cumulata virtute produxit armatum, ut non esset illud vacuum vel inane, quod illi dignatus est Dominus ante diem passionis ostendere.
PL 8, 768Bそれは他の者たちが劣っていたからではなく、ただ一人によって、単独の戦いによって、戦いの全体が打ち倒されるようにするためであった。主はすでに、彼が最初の告白において雄々しい者であることをよく知っていたので、積み重ねられた徳をもって、武装した者として彼を送り出した。それは、殉教の日に先立って主が彼に示すことをよしとしたあの出来事が、空しいものとも、意味のないものともならないためであった。
Nam fuerat ei pridie cum quibusdam fratribus in domo laudabilis viri de sobrietate Christiana convivium, qui cum calicem potaturus acciperet, necnon subinde miscuisset, ecce protinus se corona descendens intra calicis oras infudit, et intus inclusa cohaerens utrobique lateribus mixta et ipsum conclusit, sic splendido sanguineoque colore diffulgens, ut instar passionis in sanguine et splendore pariter futurae in coelo proderet dignitatis.
PL 8, 768Cというのも、その前日、彼は数人の兄弟たちとともに、称賛すべき人の家で、キリスト教徒らしい節制の会食にあずかっていた。彼が飲もうとして杯を受け取り、続いてそれに水を混ぜたとき、見よ、たちまち一つの冠が降り来たって杯の縁の内側に流れ込み、内側に閉じ込められて両側にぴったりと付着し、混ざり合って杯そのものを閉ざした。それは輝かしく血のような色に光り輝き、血においては受難の似姿を、輝きにおいてはやがて天において得るであろう栄誉の似姿を、等しく示すものであった。
Hoc illi miraculum gaudebundus cunctis praesentibus demonstrabat, et omnes ut secum exinde computassent dilectionis animo conrogabat, et volebat esse commune quodcumque contigerat.
PL 8, 768C彼はこの奇跡を喜びに満ちて、その場にいたすべての人に示し、愛の心をもって、それ以来皆が自分とともにこれを分かち合うようにと請い願い、起こったことは何であれ皆で共有されることを望んだ。
At postquam et ipse coepit ebibere, nullo modo coronae ambitus rumpebatur, sed commixti modo semetipsa sensim subtrahendo debrevians, immo vel colligens, cum potus quantitate subducte bibi nitebatur, ut interius ad quem venerat animum faceret coronatum.
PL 8, 768Dしかし彼自身が飲み始めた後も、冠の輪はどのようにも壊れることなく、むしろ混ざり合ったまま、少しずつ自らを引き退けて縮まりながら、いや、むしろ凝集しながら、飲まれる量に応じて、ひそかに飲み干されようとするかのようであった。それは内なるところで、この冠がそこに来たっていた心を、冠を戴く者にしようとするためであった〔この一文は本文の崩れが多く、大意で訳した〕。
Denique ille continuo de tali securitate jam fretus in posterum diem ebrietatem pridiani calicis eructabat, et intra medullas inclusa magnanimitate foecundi pectoris, videbatur sperare victoriam.
PL 8, 769Aこうして彼は、そのような確信にすでに支えられて、翌日になっても前日の杯の酔いを吐き出すかのようであり、豊かな胸の内に閉じ込められた雄々しさによって、勝利を望んでいるように見えた。
Sed quid pluribus callidae mentis celeritate nec pedum protinus fore certamen ultro provocaturus ascendit, et funestos apices tamquam diaboli ibi membra discerperet, manu rapida dissipavit.
PL 8, 769A何を多く語ろうか。機敏な心の速さと、たちどころに足を運ぶ勢いとをもって〔この辺りの本文は構文が取れず、大意で訳した〕、彼は自ら進んで戦いを挑もうとして〔掲示の場に〕登り、あたかもそこで悪魔の肢体を引き裂くかのように、あの死をもたらす文字〔勅令〕を、素早い手で引き裂き散らした。
Inde confestim raptus ad tribunal, in fundum sine ulla dilatatione Proconsulis jussu vallatus est et fera caterva tortorum.
PL 8, 769Aそれからただちに法廷へと引き立てられ、いかなる猶予もなく、総督の命により、獄の奥に〔in fundum は「底」とも「地所」とも取れる。獄の奥と解した〕、獰猛な拷問人の群れに取り囲まれた。
Ex hinc igitur referre quis possit Christi virtutem, aut laniantium feritatem, carnificum poenas, aut Christi victorias; diuturnam furoris insaniam, aut Christianae tolerantiae pertinaciam?
PL 8, 769Aさてここから先、キリストの力を、あるいは引き裂く者たちの獰猛さを、処刑人たちの与える苦痛を、あるいはキリストの勝利を、長く続いた狂乱の錯乱を、あるいはキリスト教徒の忍耐の不屈さを、いったい誰が語り尽くせようか。
Surgebant in ictus expressos plumbatorum vim suis conatibus geminantes tortores horrendi, et iram judicis gestantes in manibus decertabant saeviendo, quis possit fortior inveniri?
PL 8, 769A恐ろしい拷問人たちは、力を込めた打撃に立ち上がり、鉛を仕込んだ鞭の力を己が力で倍加させ、裁判官の怒りを手に帯びて、猛り狂いながら、誰がいっそう強い者と見出されるかを競い合った。
Sed contra aderat Christus, qui militis sui membris indutus retundebat deintus quidquid impendebat foris carnifex furiosus.
PL 8, 769Bしかしそれに対して、キリストが立ち会っていた。キリストは自らの兵士の肢体をまとい、狂乱する処刑人が外から加えるものを、内側から鈍らせていたのである。
Agebant illi acriori pene tormenta, indignantes frustra se tantam irrogasse saevitiam, necnon reparatam fortius augebat et Dominus sua fortitudine sustinentiam.
PL 8, 769B彼らはほとんどいっそう激しい責め苦を加えながら、これほどの残忍さを加えても効なきことに憤っていた。そして主もまた、自らの力強さによって、立て直された忍耐をいっそう強く増し加えていた。
Mutabant illi recentiores insaniae crudeliores se carnifices, et ad unum de innocente homicidium faciendum tot demutatae parum fuerunt classes immites, nec ex alia parte Dominus desinebat perseverantiae suae in melius demutare constantiam.
PL 8, 769B彼らは新手のいっそう残忍な処刑人たちへと入れ替わり、この無垢な一人を殺害するために、これほど多くの容赦なき部隊が交代してもなお足りなかった。しかし他方で主も、その忍耐の不屈さを、いっそう良きものへと変えることをやめなかった。
Non deficeret vis ponderosi supplicii, nisi virgarum jeberetur et postmodum laniatione disrumpi, ut quod vehemens illa contusio miserat in tumorem, posteriores plagae discissis artubus aperirent: quae sic totum corpus fecerant laniatum, ut unum vulnus fecissent tota laniamenta membrorum.
PL 8, 769B重い刑罰の力は衰えることがなかった。むしろ鞭が命じられ、その後さらに引き裂かれて砕かれることになった。それは、激しい打撲が腫れとして残したものを、後の打撃が肢体を切り裂いて開かせるためであった。こうして全身は引き裂かれ、肢体のすべての裂傷が、あたかも一つの傷であるかのようになった。
Nec his tamen cessit, qui velut alienus sui corporis de omnibus triumphavit. Sic illic bellum gestum est inter corpus et poenas, inter sacrilegos et devotum, inter animi vires et laniantes, inter militem Christi et milites diaboli, inter patientem et judicem, et unus sufficit afflictus contra tantam dimicare suppliciorum hostiumque gloriosius multitudinem, ut in uno certamine non unam victoriam reportasset.
PL 8, 769Cしかし彼は、あたかも自分の身体には無縁であるかのように、これらすべてに打ち勝ち、屈することがなかった。こうしてそこでは、身体と刑罰との間、瀆聖の者たちと献身の者との間、心の力と引き裂く者たちとの間、キリストの兵士と悪魔の兵士たちとの間、忍耐する者と裁判官との間で、戦いが交わされた。そして苦しめられた一人だけで、これほど多くの刑罰と敵の群れに対して、いっそう栄えある仕方で戦うのに十分であった。ただ一つの戦いにおいて、一つの勝利にとどまらなかったのである。
Posset illic adipisci supremi cruciatus examen (in Corb. examine) qui cum triumpho mittit (in Corb. mitteretur) ad mortem, sed oportebat ut interim retardasset ad eum quem Christus illi delegarat comitem.
PL 8, 769C彼はそこで、極みの責め苦という試練(コルビー写本では語形が異なる)を得ることもできたであろう。それは勝利とともに死へと送り出す(コルビー写本では「送り出されたであろう」の意)ものであった。しかし、キリストが彼に伴侶として定めた者のところまで、しばらくの間、遅らせることが必要であった。
Nam tunc illic illustris Isaac de luctamine sui socii non retinens gaudium, inter fraternos populos publica exultatione sancti Spiritus ferebatur, qui plenus coelesti constantia liberius proclamabat: Traditores (in Corb. traditoribus) , venite, salvate vestrae unitatis insaniam (in Corb. satiate vestrae crudelitatis insaniam) .
PL 8, 769Dというのは、そのときそこで、輝かしいイサアクは、自らの同志の闘いを見て喜びを抑えることができず、兄弟である民たちの間で、聖なる霊による公然たる歓喜のうちに運ばれていた。彼は天の不屈さに満たされて、より自由に声高らかに叫んだ。「引き渡し者たちよ(コルビー写本では『引き渡し者たちに』)、来たれ、諸君の一致の狂気を救え(コルビー写本では『諸君の残忍の狂気を満たせ』)。」
Cujus ad vocem Proconsul furibundus auctorem clamoris instanter officium conturbabat inquirere.
PL 8, 769Dその声に対して、狂乱した総督は、叫びの主を探し出すよう役人に厳しく詰め寄って命じた。
Sed non deerant traditores qui milites praecessissent: ex quibus statim ministri ipsi sacrilegi de uno minime satiati, et alterum tradiderunt propriis manibus similiter victimari; ut patrum illorum mensura super (in Corb. per) illos manifestius posset (in Corb. possit) impleri.
PL 8, 769Dしかし、兵士たちに先んじていた引き渡し者たちが不在ではなかった。彼らのうちから、瀆聖の従僕たち自身が、一人だけでは満足せず、ただちに自らの手で、もう一人をも同様に犠牲として引き渡した。それは、彼らの先祖たちの量り〔罪の量〕が、彼らの上に(コルビー写本では「彼らを通して」)、いっそう明らかに満たされうる(コルビー写本では語形が異なる)ようにするためであった。
Continuo judex vehementer incensus, remoto illo, quem paulo ante torquebat, in hunc contorsit acrius quod furebat: quasi qui unam necdum digesserat, et alteram conciperet iracundiam.
PL 8, 770A裁判官はただちに激しく怒りに燃え、少し前まで拷問にかけていた者を退け、自らの猛りをこの者へといっそう激しく向け直した。あたかも一つの怒りをまだ消化しきらぬうちに、もう一つの怒りを新たに抱いたかのようであった。
Repetebant iterum furiariam defatigati tortores, quorum lassa jam brachia faciebat sola crudelitas fortiora.
PL 8, 770A疲れ果てた拷問人たちは、再び狂気の業を繰り返した。すでに疲れきったその腕を、ただ残忍さだけが再び強めていた。
Liciebat idemtidem classis illa carnivorum violentiam plumbatorum, et totas vires imponderans egestis nisibus gementi rabie grassabatur, quasi ipsa quod irrogaverat pateretur. Qualis fuerat sustinentia patientis, ubi gemebat grassatio saevientis!
PL 8, 770A肉を食らう者どもの部隊は、鉛入りの鞭の暴力を繰り返し放ち、力の限りを尽くしながら、あえぎ苦しみつつ、荒れ狂う怒りをもって猛威をふるった。あたかも、自らが加えていたその苦痛そのものを、自ら受けているかのようであった。忍耐する者の耐え忍びがいかばかりであったか、猛る者の猛威そのものがうめき苦しんでいたところに見て取れよう。
Sed nec in secundo permissus est diabolus superare, quia victoriam Christi quae fervebat fas non erat in aliquo posse succumbere.
PL 8, 770Aしかし悪魔は、この第二の戦いにおいても、勝利することを許されなかった。燃えたぎるキリストの勝利が、何ものかに屈することなど、許されていなかったからである。
Denique sic rursus postquam plumbatis nihil valuere tormenta, similiter virgas admovit immanitas furiosa, ut in nullo dispari genere tolerantiae discreparent coelestes armigeri, et in nullo videretur hostis leniori supplicio mitigari.
PL 8, 770Aこうして、鉛入りの鞭による責め苦が何の効もなさなかった後、狂った残忍さは同様に笞を加えた。それは、天の武人たちが忍耐の種類においていささかも異ならぬようにするため、また敵がいささかもより緩やかな刑罰で和らげられたと見られぬようにするためであった。
Laniabatur Isaac, nomen scilicet victimae, virgis rumpentibus, patientiam sui nominis imitatus, et caesoribus iterum atque iterum repetitis, inconcussa permanebat devotio confitentis.
PL 8, 770Bイサアク――すなわち犠牲の名――は、笞に引き裂かれながら、自らの名〔を負う族長イサアク〕の忍耐に倣った。打つ者たちが幾度も幾度も繰り返し打ち続けても、告白する者の献身は揺るぐことなく保たれた。
Patuerant omnes compagines ruptis conjunctionibus madidatae; et quasi per tot vulnera exitum reperiret, vox illa videbatur confessionis praeconia resonare.
PL 8, 770Bすべての関節は、結合を破られて開かれ、血にまみれていた。そして、あたかもこれほど多くの傷を通して出口を見出すかのように、その声は告白の宣言を響かせているように見えた。
Nemo enim putet pro levi castigatione plagas tunc fuisse virgarum, quae pro certo lanienam vicerant ungularum: adeo ab ipso judice ungulae fastiditae sunt.
PL 8, 770B誰も、そのとき笞による打撃を軽い懲らしめであったなどと思ってはならない。それは確かに鉤爪による責め苦を凌ぐものであったからである。それほどまでに、裁判官自身によって鉤爪は退けられたのである。
Jam non erant vulnera, sed secreta corporis denudata; nec ab ullo dici poterat caesus, qui madentibus frustis fuerat enervatus. Jam virgarum cesserant fasces, obtunderentur pene si tantos comminuerent bipennes aut falces.
PL 8, 770Bもはやそれは傷ではなく、身体の内奥があらわにされたものであった。そして、ぬれた肉塊となるまで力を失った者を、もはや打たれたとは誰も言うことができなかった。笞の束はすでに尽き果て、もし斧や鎌でこれほどのものを切り刻んだとしても、ほとんど刃こぼれしていたであろう。
Jam truces ministri aegris ictibus victae feritatis hiatus languidos anhelabant, et adhuc esurientia membra mandendis ac devorandis poenis omnibus inhiabant.
PL 8, 770C残忍な従僕たちはすでに、弱まった打撃とともに、力尽きた獰猛さの疲れた息を吐き出していたが、それでもなお飢えたる肢体は、あらゆる責め苦をもって噛み砕き貪り食らうことを求め続けていた。
Tunc illic insultavit cruciatibus corpus, mens laeta saevientibus tot torquentibus unus et tortus ac judici judicatus nulla protinus mora sententiam retardavit, sed ambos judex pari sorte conjungens ad exilium religavit: quibus in carcerem trusis, Isaac statim martyrii consummavit effectum; et, quod plus est, semel omnes carceres et corpus dimisit et mundum, ne in aliquo visionis ejus revelatio falleretur.
PL 8, 770Cそのときそこで身体は責め苦を嘲り笑い、心は、これほど多くの猛る者たちが責め苛む間も喜びに満ちていた。ただ一人、責め苛まれ、裁判官によって裁かれた者は、判決をいささかも遅らせることなく受けた〔unus et tortus ac judici judicatus 以下の係りは定かでない。大意で訳した〕。裁判官は二人をひとしい運命に結び合わせ、追放の刑に処した。二人は獄に投じられ、イサアクはただちに殉教の成就を遂げた。さらにそれ以上に、彼は一挙に、あらゆる獄をも、身体をも、世をも去った。それは、彼の幻視の啓示が、いかなる点においても偽りとならないためであった。
Sic enim cuncta per ordinem percurrit (in Corb. praecucurrit) , ut et in ipsa revelatione propemodum quod passus ejus (in Corb. passurus) fuerat ante jam passus sit.
PL 8, 770Cというのも、彼はこのようにすべてを順序どおりに駆け抜けた(コルビー写本では「先んじて駆け抜けた」)ので、その幻視そのものにおいてさえ、彼がのちに受けることになる苦しみ(コルビー写本では「受けようとしていた苦しみ」)を、ほとんどすでに、あらかじめ受けていたかのようであった。
Nam cum quietis sopore paululum teneretur, videbatur sibimet cum ministris imperatoris habere certamen, non aliunde scilicet, quam unde sustinuit passionem.
PL 8, 770Dというのも、しばらくのあいだ安らかな眠りに包まれていたとき、彼は皇帝の従者たちと戦いを交えている自分自身の姿を見ていたのであり、それは他でもなく、彼が実際に殉教を耐え忍んだのと同じ源からのものであった。
Et hoc plane non fuerat aliud nisi devotionis indicium, ut quod vigilans desiderio retractabat etiam dormiens pateretur: ut quod Propheta de se professus est in eodem compleretur. Ego, inquit, dormio, et cor meum vigilat.
PL 8, 770Dそしてこれは、まさに献身のしるし以外の何ものでもなかった。すなわち、目覚めているときに願いをもって思い巡らしていたことを、眠っているときにも同じく受けたのである。それは、預言者が自らについて言い表したことが、彼において成就するためであった。〔預言者は〕言う。「私は眠っているが、私の心は目覚めている」と。
Vigilabat ergo devotio illa jam conamina virtutis exercens, et ministros (in Corb. conamine virtutes exercens, et ministris, etc.) nequitiae cum jussionibus regis constantius repellebat audacius repugnantes.
PL 8, 770Dそれゆえ、その献身はすでに徳の努力を働かせながら目覚めており(コルビー写本では「力の努力を働かせながら、そして従僕たちに」など)、王の命とともにいっそう大胆に抵抗する悪の従僕たちを、いっそう毅然として退けていた。
Quos cum diuturno certamine superaret, ipsum quoque imperatorem respexit subito venientem: qui cum ad complendam jussionem ab eodem cogeretur, fortior refutabat sacrilegae jussionis imperium, et minantis (in Corb. minanti) saeva supplicia.
PL 8, 771A長きにわたる戦いの末に彼らを打ち破ると、彼は突然やって来た皇帝その人に目を向けた。皇帝が命令の実行を彼に強いようとしたとき、彼はいっそう強く、瀆聖の命令の権威と、脅す者の(コルビー写本では「脅す者に対する」)残忍な刑罰とを、はねつけた。
Ipse quoque oculum se illi pariter eruturum frequenti comminatione terribilis promittebat.
PL 8, 771A彼もまた、恐るべき者となって、繰り返し脅しながら、皇帝の目を同じようにえぐり取ってやると約束していた。
Cum his diu certationibus inter semetipsos ferocius dimicarent, non passus est tantum se differri victorem: sed injecta fortiter manu moram suae comminationis irrupit, et oculum violenter eliciens, viduata facie (in Corb. facies) sedem luminis evacuavit.
PL 8, 771Aこのような争いのうちに、二人が長く激しく戦い合っていたとき、彼〔イサアク〕は、勝利者としての自分がこれ以上引き延ばされることに耐えず、力強く手を伸ばして自らの脅しの猶予を打ち破り、目を乱暴にえぐり出して、顔からそれを奪い(コルビー写本では語形が異なる)、光の座を空にした。
De cujus victoria protinus juvenis mirae claritudinis visus est triumphare, et coronam subinde radiatam capiti ejus imponere: quibus radiis multae fratrum atque sororum facies ejus videbantur infixae, quam cum illi pro praemio traderet (in Corb. tradere) gaudens, adversarium quoque magnis exprobrationibus ludificabat irridens.
PL 8, 771Aその勝利について、たちどころに、驚くべき輝きをもった若者が凱旋するのが見え、光を放つ冠を彼の頭に載せた。その光の中には、多くの兄弟姉妹たちの顔が刻み込まれているように見えた。彼は喜びながら、その冠を報いとして彼〔イサアク〕に手渡す(コルビー写本では「手渡そうとする」)とともに、敵をも大いなる非難の言葉で嘲り笑った。
Tunc hostis vehementi dolore compulsus jussit eum poenis saevientibus laniari, ut quasi poenam suam posset ulcisci.
PL 8, 771Bそのとき敵は激しい苦痛に駆られ、あたかも自らの受けた痛みに報いようとするかのように、猛る刑罰によって彼を引き裂くよう命じた。
Sed ille jam victor cernebat se gestantium manibus ad superiora subduci, et volantem celerius ad coelorum sublimia sublevari: quo cum laetus ascenderet, senis cujusdam vociferantis audiebat vocem desuper dicentem: Vae tibi saeculum quia peristi.
PL 8, 771Bしかし彼はすでに勝利者として、自分が担い手たちの手によって上へと引き上げられ、飛び翔けるように速やかに天の高みへと運び上げられるのを見た。喜びながらそこへと上っていくとき、彼は上方から、ある老人が声高く叫ぶのを聞いた。「世よ、汝に災いあれ、汝は滅びたのだから」と。
Hoc clamore ter iterato, visionis pervenit ad metam, et iteravit postmodum faciendo quod viderat. Quid igitur hac visione manifestius? quid agi per diem posset expressius, quando in actibus digestus est visus?
PL 8, 771Bこの叫びが三度繰り返されたのち、幻視はその目的地に達した。そして彼はのちに、自らが見たことを実行することによって、それを繰り返したのである。それゆえ、この幻視よりも明白なものが他にあろうか。昼になしたことが、これほどはっきりと示されうるであろうか、幻視がすでに行為として展開されていたのであれば。
Nunc oppugnasse se contra ministros regis sic in nocte sibi soli conspexit, sicut per diem nobis postmodum demonstravit: sic lumen imperatori eruisse, sic eum habebat vincendo caecasse, sic praemia coronae sortitus est, sic et publice coronatus est; sic coronae radiis plurimos inhaerere viderat vultus, sicut passioni ejus universus populus fuerat excubaturus: sic volavit ad coelum, sicut propere meruit adipisci martyrium.
PL 8, 771Bすなわち、夜のうちに自分ひとりで、王の従者たちに対して戦いを挑んだと見たとおりに、彼は後に昼において我々にそれを示した。すなわち、彼が皇帝の光をえぐり取ったのと同じように、彼は勝利によって皇帝を盲目にした。彼が冠の報いを得たのと同じように、彼は公然と冠を戴いた。冠の光に多くの顔が付着しているのを彼が見たのと同じように、彼の殉教には全民衆が徹夜で付き添うことになった。彼が天へと飛び翔けたのと同じように、彼は速やかに殉教を得るにふさわしい者となった。
Hoc solum plane de dictis ejus adhuc usque restitisse cognoscitur, quod mundo prophetavit interitum, quod cum, omnes siquidem scimus non fuisse mentitum, aliquis fortasse de fratribus expavescat, et Maximianum imparem dicat, quia prior confessus, superstes est modico tempore reservatus.
PL 8, 771C彼の言葉のうち、今に至るまでなお〔成就せずに〕残っていると知られているのは、ただこれだけである。すなわち、彼が世に滅びを予言したということである。そして、それが偽りではなかったことを我々は皆知っているのであるから、あるいは兄弟たちのうちの誰かが恐れをなし、マクシミアヌスを彼と対等でないと言うかもしれない。というのも、マクシミアヌスは先に告白しながらも、なお短い間、生き残された者だからである。
Absit fratres ut dividantur, quia aequali praelio pugnaverunt; nam si per diversas horas venientes ad vineam Dominus de pacto mercedis aequavit, quomodo dispares judicat quos uno tempore laborantes invenit?
PL 8, 771C兄弟たちよ、彼らが分け隔てられることなどあってはならない。彼らは等しい戦いを戦い抜いたからである。というのも、もし主が、異なる時刻にぶどう畑にやって来た者たちを、賃金の約束において等しくしたのであれば、同じ時に働いているのを見出した者たちを、どうして異なる者と判断するであろうか。
Sed quod Isaac prior videtur excedere, inde magis eos dico Dominum comparasse: ut sicut ille huic confessionis incitamentum suggesserat, sic eum et hic provocaret pariter ad coronam.
PL 8, 771Dしかし、イサアクが先んじていたように見えるのは、むしろ主がこの二人を等しくしたことの理由であると、私は言いたい。すなわち、イサアクがマクシミアヌスに告白への刺激を与えたように、マクシミアヌスもまた、イサアクを等しく冠へと促したのである。
Ambos voluit Dominus sibimetipsos esse doctores, ut de vicissitudine documenti fecisset aequales; ne unus in omnibus antecederet, et unus in omnibus videretur se ipse sequentem. Nunc vero ambo se invicem praecesserunt, et ambo se invicem consecuti sunt.
PL 8, 771D主は二人を、互いに互いの教師とすることを望んだ。それは、教えの交替によって二人を等しい者とするためであった。一人がすべてにおいて先んじ、もう一人がすべてにおいてただそれに従う者と見られることのないように。実際には、二人は互いに互いを追い越し、互いに互いに従ったのである。
Sed reclusis interim custodia carceris, navis scilicet ad exilium praeparatur. quod non humano consilio credo fuisse dispositum, quia claruit superna dignatione provisum.
PL 8, 771Dしかし、その間、二人が獄の監禁のうちに閉じ込められているあいだに、追放のための船が準備されていた。これは人間の計らいによって整えられたものではなく、天上の恩寵によって備えられたことが明らかであると、私は信じる。
Ad hoc enim sic voluit eos Dominus sibimet unius diei dilatione concludi, ut secundum visum martyris sui faceret populorum excubationibus honorari, nam consummato Isaac perfecti martyrii notius cunctorum aures impleverat.
PL 8, 772Aというのも、主はこのために、彼らが一日の遅れをもって閉じ込められることを望んだのである。それは、この殉教者の幻視のとおりに、民の徹夜の付き添いによって彼が敬われるようにするためであった。すなわち、イサアクが完全な殉教を成し遂げたことは、すでにすべての人の耳に、いっそう広く知れ渡っていたからである。
Ad cujus corpus universa continuo fraternitas laetis cursibus properaverat, quibus cum sepultura corporis a carnificibus negaretur, excubias omnes, ne inhumatum corpus abjiceretur, cum magna exultatione tenuerunt, illic tota die cum nocte populi triumphantes, psalmis, hymnis, canticis in testimonium cunctis gloriose decantabant: et omnis aetas ac sexus interesse tantis gratulationibus ardenti cupiditate gaudebat.
PL 8, 772Aその亡骸のもとへ、兄弟団の全体がただちに喜びに満ちて駆けつけた。処刑人たちによって亡骸の埋葬が拒まれると、彼らは、亡骸が埋葬されぬまま打ち捨てられることのないよう、大いなる歓喜のうちに、皆で徹夜の見張りを続けた。そこでは民が、昼も夜も通して勝ち誇りながら、詩篇と讃歌と頌歌とを、すべての人への証しとして栄えある声で歌っていた。あらゆる年齢と性の人々が、燃える思いをもって、これほど大いなる祝いにあずかることを喜んだ。
Quale fuit illud, fratres, quod Dominus suis martyribus ad honorem dignatus est procurare, ut XVIII kal. Sept. die sabbato ad instar Paschae permitteretur populus vigilias celebrare. Sic ergo peractus est dies, et nox ita consumpta est.
PL 8, 772A兄弟たちよ、主が自らの殉教者たちの誉れのために備えることをよしとしたことが、いかばかりであったか。すなわち、九月のカレンダエの十八日前、安息日に、まさに過越の祭りさながらに、民が徹夜祭を執り行うことが許されたのである。こうして一日は終わり、夜もまたこのようにして過ぎた。
Mox ubi dies alter exortus est, et exspectabatur proconsul qui de corporis humatione jussisset, quid forsitan concederet miser, quod negasse nec homicidis nec adulteris ullus judicum solet, nisi e contra traditorum saeva pernicies ad crudelitatis capienda consilia vigilaret! quorum suggestione proconsul tunc coactus populos a carcere jussit expelli, et vivum pariter cum defuncto, marinis fluctibus mergi, ne quasi permitteret eos dignitatem martyrum venerari.
PL 8, 772Bまもなく次の日が明けると、亡骸の埋葬について命令を下すであろう総督が待たれていた。この哀れな男も、あるいは許したであろう――いかなる裁判官も殺人者にも姦通者にも拒まぬのが常であることを――もし引き渡し者たちの残忍な破滅が、その反対に残忍な計略をめぐらそうと目を光らせていなかったならば。彼らの入れ知恵によって、総督はそのとき強いられ、民衆を獄から追い払うよう命じ、生きている者を死んだ者ともども、海の波に沈めるよう命じた。それは、彼らが殉教者たちの誉れを崇めることを、いわば許すことのないようにするためであった。
Quam stulta crudelitas, quae corpora voluit nostris manibus abnegare, quasi venerationem nobis de mente posset auferre: aut si illi non sepelirentur in terra, non possent aliter regna intrare coelestia?
PL 8, 772Bなんと愚かな残忍さであろうか。亡骸を我々の手から奪おうとしたのは、あたかも崇敬の思いを我々の心から奪い去ることができるかのようであった。あるいは、もし彼らが地に葬られなければ、天の国に入ることができないとでもいうのか。
Sed accessit illis ad felicitatis argumentum, ut et defuncti post terrena supplicia pro Christo marinis quoque vexationibus quaterentur, ne ullus locus remaneret in mundo, ubi non irriserant inimicum.
PL 8, 772Cしかし彼らにとっては、それがかえって幸いのしるしとなった。というのも、地上の責め苦の後、死者となってなお、キリストのために海の苦しみによっても揺さぶられることによって、世のうちに、彼らが敵を嘲り笑わなかった場所は、もはやどこにも残らなかったからである。
Hoc illis ad cumulos triumphorum providerat Dominus, ut et in majori odio saeculi laborassent, et in defunctis corporibus posset sicut et in vivis exhibere virtutem.
PL 8, 772C主はこのことを、彼らの勝利をいっそう積み重ねるために備えていた。それは、彼らがこの世のいっそう大きな憎しみのうちに労苦するためであり、また、死せる亡骸のうちにも、生ける者たちのうちにと同じように、力を示すことができるようにするためであった。
Veniunt ergo ad carcerem milites et triarii fustibus onerati, et via caedis populos repellentes, cunctos pene fecerant vulneratos. Tantum enim debuit martyrum dignitati concedi, ut pro sepultura eorum mererentur et alteri confiteri.
PL 8, 772Cこうして兵士たちと、こん棒を携えた古参兵たちが獄へとやって来て、殴打の道をもって民衆を追い払い、ほとんどすべての者を負傷させた。というのも、殉教者たちの誉れには、これほどのものが認められねばならなかったからである。すなわち、彼らの埋葬のために、他の者たちもまた〔殉教を〕告白するに値する者とされたのである。
Postea quam vix valuerunt universos excludere defunctum pariter et superstitem, ex utroque latere non par militum numerus deducebat. Delusit se nesciens immanitas vana, ut ipsa illis praebuisset obsequia, quibus negavit aliena.
PL 8, 772C彼らがようやく、死者と生き残った者とをともに、すべての民から引き離すことができたのち、両側から等しからぬ数の兵士たちがこれを護送した。むなしい残忍さは、自らが何をしているかを知らぬまま、自らを欺いた。すなわち、他の者による奉仕を拒みながら、自ら彼らに奉仕を捧げることになったのである。
Jam littus accesserant maris, jam navis acceptos martyres vehebat ut mergeret. Ast ubi profundi aequoris altitudinem perniciter introivit, non segnius satellites Satanae celerabant jussa complere, devinctos scilicet funibus, et binas orcas arena confertas singulorum cervicibus pedibusque nectentes, intervallo non modico ab invicem separatos demergente pondere dimiserunt (in Corb. demerserunt) .
PL 8, 772Dすでに彼らは海辺に着き、すでに船は殉教者たちを乗せて沈めるために運んでいた。そして深い海の底へと速やかに入っていくと、サタンの従者たちは劣らぬ速さで命令を果たそうと急いだ。すなわち縄で縛り、砂を詰めた二つの壺を、それぞれの首と足に結びつけ、互いに少なからぬ間隔で引き離し、沈む重みとともに投げ捨てた(コルビー写本では「沈めた」)。
Quos sinu (in Corb. ut in se) pelagus projectos ut agnovit, continuo quasi flammis totum coelestibus ureretur, sacrosanctos artus tenere non potuit: sed convolutis deorsum desuper fluctibus, ad ejicienda corpora detrusas arenas funditus abradebat, et ab imo fundo ad superiora terga subvertens undis resilientibus removebat.
PL 8, 772D海は、彼らが自らの懐に(コルビー写本では「自らのうちに」)投げ込まれたのを知ると、たちまち、あたかも天の火によって全身を焼かれるかのようになり、この聖なる肢体を留めておくことができなかった。むしろ、上から下へと波を巻き返し、亡骸を投げ出そうとして、沈められた砂を底から根こそぎに掻き上げ、深い底から上の面へと反転させ、跳ね返る波によって取り除いた。
Mergebantur scrutantes fluctus de summis cumulis ad inferiora rapienda vasto impetu descendentes ad fundum, et tempestivum mare de inferioribus repulsum egesto potiori iterum citabatur parturiens membra sanctorum, donec impulsibus rapidis undarum turbo depressos artus excussit, et immensum pondus eliciens, corporibus raptis victor tandem fluctus evasit.
PL 8, 773A探るような波が、高い波頭から低みへと引きずり下ろそうとして、巨大な勢いで底へと沈んでいった。そして、時を得た海は、下方から押し返され、より強い力が吐き出されて、再び沸き立ち、聖なる者たちの肢体を産み出そうとするかのようであった。ついに、波の激しい衝撃の渦が、沈められた肢体を揺さぶり出し、途方もない重みを引き上げ、亡骸を奪い取って、ついに波は勝利のうちにそこを脱した。
Erigebantur proinde violentius cumuli solidatis aquarum montibus elevati, ut congeries conglobata securius onerosa membra subveheret, ne victa iterum laborassent, et sub adunatis undique molibus pelagi facta testudine pugnabat unda cum pondere, ne oneri violento valida maris terram contingeret aperire.
PL 8, 773Aそれゆえ、いっそう激しく波の山が固められ、高く盛り上がった。それは、寄り集まった塊が、より確かにその重い肢体を運び上げるためであり、いま一度打ち負かされて苦しむことのないようにするためであった。そして四方から積み重ねられた海の量塊のもと、海面が甲羅のようになった中で、波はその重みと戦った。それは、力強い海が、この激しい重みのために、地を開いて触れることのないようにするためであった。
Sed adhuc restabat alterius laboris opus scilicet et conamen, ut intervallo infinito discretos, in unum celeri congregatione colligeret, ne alienum sacrilegium ejus negligentiae remaneret.
PL 8, 773Bしかしなお、もう一つの労苦の業、すなわち試みが残っていた。それは、果てしない間隔によって隔てられた二人を、一つに、速やかな集結によって集めることであった。それは、他者の瀆聖の罪が、この海の怠りとして残ることのないようにするためであった。
Ducebant hinc aquae, hinc geminis cornibus volumina sinuantia, et pari sibimet coitione (in Corb. cohibitione) , subvecta corpora cominus inhiabat (in Corb. communis inibat) .
PL 8, 773Bこちらからも、あちらからも、水は二つの角のようにうねる流れを引き連れて動き、互いに等しい合流をもって(コルビー写本では「抑制をもって」)、運ばれる亡骸に間近から迫った(コルビー写本では「共なる〔海〕が入り込んだ」)〔この一文は構文・語形とも崩れているらしく、大意で訳した〕。
Jam venientis occursus ex utraque cornuum breviare coeperat medium, et utraque per partes propinquante, conventu de intervalli longitudo decrescens venerat in angustum: cum semel utrique plenis spatiis exemptis tota intercapedo consumpta est, et redactis omnibus simul et undarum corporumque celebrata concordia est.
PL 8, 773Bすでに両方の角から来る流れの出会いが、その中間を狭め始めていた。そして両者が部分ごとに近づき合うにつれ、隔たりの長さは、その合流によって次第に狭まり、ついに狭まりきった。やがて両者の間の空間がすべて満たされ尽くすと、隔たりの全体が消え去った。そしてすべてが一つに集められると、波と亡骸との調和が祝われた。
Obsidebantur haec igitur a fratribus littora, quasi jam certius adventantes martyres ulla praecederet fama, et diebus noctihusque sollicite per momenta, defixis obtutibus sperabatur quod credebant quandoque de Dei solita virtute venturum.
PL 8, 773Cこうしてこの海辺は、兄弟たちによって取り囲まれていた。あたかも、近づきつつある殉教者たちについて、すでに確かな噂がそれに先立っていたかのようであった。そして昼も夜も、刻々と気を配りながら、じっと目を凝らして、彼らはいつか神の常なる力によってそれが来たるべきことを、信じながら待ち望んでいた。
Cum subito post bis ternos dies templa Christi venire gandebant, et occurrentes cuncti, quomodo poterant, oculis exsultante alacritate pendebant (in Corb. pandebant) : quorum extensis manibus optata membra eum tropaeis suis unda festinans velut in gaudium resonans tradidit, et compoti desiderio devota fraternitas cum amplexibus laetis accepit.
PL 8, 773Cそこへ突然、六日ののち、人々はキリストの神殿〔殉教者の遺体〕が来るのを喜んだ。皆が出会おうとして、できる限りの喜び勇む心をもって、目を凝らしていた(コルビー写本では「目を見開いていた」)。彼らが手を差し伸べると、待ち望まれた肢体を、急ぎ寄せる波が、その勝利の証とともに、あたかも喜びに響き合うかのように手渡し、望みを遂げた献身の兄弟団は、喜びの抱擁をもってそれを受け取った。
Sic beati martyres sepulturam debitam receperunt, et optatum reddiderunt fratribus obsequium, et frustrata Christus exhibuit consilia traditorum, ne aut insepulta tantorum corpora remanere permitteret, aut devotionem populi ex parte ulla fraudasset, aut nefandos vota crudelitatis implere (in Corb. nefandorum crudelitatem impleri) cum blasphemia sui nominis immotus aspiceret.
PL 8, 773Cこうして幸いなる殉教者たちは、当然受けるべき埋葬を受け、兄弟たちに望まれた奉仕を返した。そしてキリストは、引き渡し者たちの企てを空しいものとして示した。すなわち、これほど偉大な者たちの亡骸が埋葬されぬまま残ることを許さず、民の献身をいささかも欺かせず、また、忌まわしき者たちが残忍の願いを満たす(コルビー写本では「忌まわしき者たちの残忍が満たされる」)のを、自らの名への冒瀆とともに、動じることなく眺めることもしなかった。
Lugeat nunc demensa saevitia perfidorum, quae dominicarum noluit recordari virtutum: non timuit eum posse de mari corpora liberare, quem novit ab inferis etiam animas posse eruere: aut si nihil aliud vel nec cetus qui evomisset acciperet, perdidit misera crudelitas quo credebat magnum se comperisse consilium, cui nec mare voluit ferre consensum.
PL 8, 773D今こそ、不信者たちの狂った残忍さは嘆くがよい。それは、主の力を思い起こそうとしなかった。すなわち、冥界からさえも魂を救い出す力を知っていながら、海から亡骸を解き放つことができるとは恐れなかったのである。あるいは、たとえ他に何もなかったとしても、〔ヨナを〕吐き出した鯨さえも彼を受け入れなかったであろうに〔aut si nihil aliud … acciperet は構文が取りにくく、大意で訳した〕、この哀れな残忍さは、自らが大いなる計略を得たと信じていたものを、失ってしまった。海でさえも、それに同意を与えることを望まなかったのである。
Male commendavit desideria sua, quae contra creatorem suum pelagus negare non potuit. Quid agit humana (in Corb. humiliando) jam rabies, ubi mare non persequitur martyres? quid agit sceleratorum feritas, saeva ubi maria revocant ad sepulturam? aut quales a persecutoribus judicantur, quos et ipsa elementa violare timuerunt?
PL 8, 774A〔残忍さは〕自らの望みをよからぬ仕方で託した。海でさえも、自らの創造主に逆らってそれを拒むことはできなかったのである。海が殉教者たちを追い立てないとき、人間の(コルビー写本では「卑しめる」)狂乱はいったい何をなしうるであろうか。荒れ狂う海々が埋葬へと呼び戻すとき、罪人たちの獰猛さはいったい何をなしうるであろうか。あるいは、諸要素そのものさえも害することを恐れた者たちを、迫害者たちはいかなる者と裁くというのか。
O beatae passionis memorabilis gloria, in qua dignatus est Christus tot exhibere magnalia!
PL 8, 774Aおお、幸いなる殉教の記念すべき栄光よ。その中で、キリストはこれほど多くの偉大な業を示すことをよしとしたのである。
O felix exitus, qui talibus contigit, quem pro illorum meritis tantis virtutibus decoravit! in devotione constantia, in passione tolerantia, in morte victoria, miraculum in sepultura. Ad vos nunc, fratres, cuncta jam redeunt, quae vos ad regna coelestia deduxerunt.
PL 8, 774Aおお、幸いなる最期よ。このような者たちに与えられ、彼らの功にふさわしく、これほど大いなる力によって飾られたものよ。献身においては不屈さ、殉教においては忍耐、死においては勝利、埋葬においては奇跡があった。兄弟たちよ、今やそのすべては、諸君を天の国へと導いた、諸君のもとへと立ち返る。
Vos exempla ista compellunt, quae illos primo per vos ad has glorias compulerunt. Magistros vos illis confessionum frequentia crebris opinionibus fecerat, et ipsi nunc vobis de martyrio suggerunt.
PL 8, 774Bこの模範は諸君を駆り立てる。それはまず、諸君を通して彼らをこれらの栄光へと駆り立てたものであった。度重なる告白の評判が、諸君を彼らにとっての教師とした。そして今、彼ら自身が、殉教について諸君に語りかけているのである。
Similiter documenta vestra vos adhortantur quae alios adhortata sunt. Tendunt ad vos e coelo jam brachia, opperientes tempus quo vobis occurrant. Properate graviter, concurrite pertinaciter, exspectant vobiscum simul capere dignitatem.
PL 8, 774B同じように、諸君の教えは諸君自身を励ます。それはすでに他の者たちをも励ましたものだからである。天からはすでに、諸君に向かって腕が差し伸べられ、諸君に出会うべき時を待っている。厳粛に急げ、粘り強く駆け寄れ。彼らは、諸君とともにこの誉れを受け取ることを待ち望んでいる。
Eia agite, fratres, accelerate quantocius, ut et de vobis non aliter gaudeamus. Inveniat apud vos reditus noster unde glorietur, sicut et de his secessio nostra sortita est gaudia gloriarum.
PL 8, 774Bさあ、兄弟たちよ、行え、できる限り急げ。我々が諸君についても、これと変わらず喜べるように。我々の帰還が、諸君のもとで誇るべきものを見出すように。ちょうど彼らについての我々の離別が、栄光の喜びを得たのと同じように。
Sed euntes ad tropaea vestra veniamus: ut sicut vobis horum victorias nuntiavimus, sic postmodum vestras huc ad Carthaginem secuturis caeteris nuntiemus. Explicit epistola beatissimi martyris Macrobi ad plebem Karthaginis de passione martyrum Isaac et Maximiani. Deo gratias, amen.
PL 8, 774Bしかし、我々は赴いて、諸君の勝利の記念のもとへと来るようにしよう。ちょうど我々が彼らの勝利を諸君に告げたように、その後は、諸君の勝利を、ここカルタゴへと続く他の人々に告げるために。至福なる殉教者マクロビウスから、カルタゴの民への、殉教者イサアクとマクシミアヌスの受難についての書簡、終わる。神に感謝、アーメン。
Monumentum XXXVIII
第XXXVIII項PL 8, 774CCum Gratus episcopus Carthaginensis in concilio una cum collegis suis consedisset, et qui ex diversis provinciis Africanis convenerunt . . . . .
PL 8, 774Cカルタゴの司教グラトゥスが、同僚たちとともに教会会議の座に着き、アフリカの様々な属州から集まった者たちも列していたとき……
Idem Gratus episcopus dixit: Gratias Deo omnipotenti et Christo Jesu, qui dedit malis schismatibus finem, et respexit Ecclesiam suam, ut in ejus gremium erigeret universa membra dispersa, qui imperavit religiosissimo Constanti Imperatori, ut votum gereret unitatis, et mitteret ministros sancti operis famulos Dei Paulum et Macarium.
PL 8, 774C同じくグラトゥス司教は言った。「全能なる神と、キリスト・イエスに感謝をささげる。主は悪しき分裂に終わりを与え、自らの教会を顧みて、散らされたすべての肢体をその懐に立て直した。主は、いと信心深き皇帝コンスタンスに命じて、一致の願いを果たさせ、聖なる業の従僕たち、神のしもべパウルスとマカリウスとを遣わさせた。」
Ex Concilio Carthaginensi I. Gratus episcopus dixit: Gratias Deo omnipotenti et Christo Jesu, qui dedit malis schismatibus finem, et respexit Ecclesiam suam, ut in ejus gremium erigeret universa membra dispersa: qui imperavit religiosissimo Constanti imperatori, ut votum gereret unitatis, et mitteret ministros sancti operis famulos Dei Paulum et Macarium.
PL 8, 774Dカルタゴ第一教会会議より。グラトゥス司教は言った。「全能なる神と、キリスト・イエスに感謝をささげる。主は悪しき分裂に終わりを与え、自らの教会を顧みて、散らされたすべての肢体をその懐に立て直した。主は、いと信心深き皇帝コンスタンスに命じて、一致の願いを果たさせ、聖なる業の従僕たち、神のしもべパウルスとマカリウスとを遣わさせた。」
Ejusdem concilii sunt canones contra Donatistas duo: I, ut baptisma in Trinitate susceptum non iteretur; II, de martyrum sepulcris et honorificentia. Ad Donatistas pertinent duo hujus concilii Canones sequentes.
PL 8, 774D同じ教会会議には、ドナトゥス派に対する二つの教会法規がある。第一は、三位一体の名において受けた洗礼を繰り返してはならないというもの。第二は、殉教者たちの墓と、それに対する敬意についてのものである。この教会会議の次に続く二つの教会法規は、ドナトゥス派にかかわるものである。
I. Ergo, si vobis placet, consideremus primum titulum rebaptizationis. Unde sanctitatem vestram postulo, ut mentis vestrae placita producatis ad descendentem in aquam, et interrogatum in Trinitate secundum Evangelii fidem et Apostolorum doctrinam, et confessum bonam conscientiam in Deum, de resurrectione Jesu Christi, si liceat iterum interrogari in eadem fide, et in aqua iterum intingi.
PL 8, 775A第一〔法規〕。それゆえ、諸君がよしとするならば、まず再洗礼の項目を検討しよう。それゆえ、聖なる諸君に願う。水に下り、福音の信仰と使徒の教えに従って三位一体について問われ、良き良心をもって神への告白をなし、イエス・キリストの復活について告白した者に対して、再び同じ信仰について問い、再び水に浸すことが許されるかどうか、諸君の心の定めを示していただきたい。
Universi episcopi dixerunt. Absit, absit. Illicitas esse sancimus rebaptizationes, et satis esse alienum a sincera fide et catholica disciplina.
PL 8, 775Aすべての司教たちは言った。「あってはならない、あってはならない。我々は再洗礼を違法なるものと定める。それは純粋な信仰と公同の教えとに、まったく相容れないものである。」
Gratus episcopus dixit: Magna beatitudo a Deo patre per Dominum Christum concessa est tempore nostro, ut liceat religiosis mentibus insinuare ecclesiasticam disciplinam, ut auditores percipientes regulam rectam et Deo placentem, praemia meritorum bonorum percipiant, ut in ipsis Deus in omnibus et pro omnibus honoretur.
PL 8, 775Bグラトゥス司教は言った。「我々の時代に、父なる神より、主キリストを通して、大いなる祝福が与えられた。信心深い心に教会の教えを説き示すことが許され、聞く者たちが正しく神に喜ばれる規範を受け取り、善き功に対する報いを得て、彼らのうちにあって、神があらゆることにおいて、あらゆる人のために讃えられるようになったのである。」
Discussus est titulus necessarius rebaptizationis, in quo plus schismatis rabies delitescebat, et habita moderatione, legis vigor et auctoritas fidei custodita est.
PL 8, 775B再洗礼の項目が必要な議題として論じられ、その中にこそ分裂の狂気がいっそう潜んでいたのであるが、節度をもって審議され、法の力と信仰の権威とが守られた。
Illud sane sapientissimis vestris sensibus insinuare contendo, licet vestra prudentia sit instructa et a Deo docta, et mereatur in pace et unitate consequi desuper munera larga; tamen et ego unus ex vobis, et qui parem vobiscum sollicitudinem gero, propter Ecclesiasticum ordinem illud insinuare curabo.
PL 8, 775B諸君のこの上なく賢明な思慮に、あえてこう申し述べたい。諸君の思慮深さはすでに神により教え導かれ、整えられており、平和と一致のうちに、上より豊かな賜物を受けるにふさわしいものであるとはいえ、私もまた諸君のうちの一人であり、諸君と等しい配慮を担う者として、教会の秩序のゆえに、これを申し述べることに努めよう。
II. Martyrum dignitatem nemo profanus infamet, neque ad passiva corpora, quae sepulturae tantum propter misericordiam ecclesiasticam, commendari mandatum est, redigat, ut aut insania praecipitatos, aut aliquo tali pacto, aut alia ratione peccati disjunctos, non ratione vel tempore competenti, quo martyria celebrentur, martyrum nomine appellet.
PL 8, 775C第二〔法規〕。いかなる瀆聖の者も殉教者の尊厳を辱めてはならず、また、教会の慈しみのゆえにただ埋葬に委ねることだけが命じられている雑多な遺体にまで、それを引き下げてはならない。すなわち、狂気のうちに身を投げた者、あるいは何らかのそのような取り決めによって、あるいは罪の他の理由によって〔教会から〕切り離された者を、殉教が祝われるにふさわしい理由によらず、ふさわしい時にもよらずに、殉教者の名で呼んではならない。
At si quis ad injuriam martyrum, claritati eorum adjungat infamiam, placet eos, si laici sint, ad poenitentiam redigi: si autem sunt clerici, post commonitionem, et post cognitionem, honore privari. Universi dixerunt: Recte statuit sanctitas vestra.
PL 8, 775Cしかしもし誰かが、殉教者たちに対する侮辱として、彼らの輝きに恥辱を付け加えるならば、その者が信徒であれば悔い改めに服させ、聖職者であれば、訓戒ののち、審理ののちに、その職を剥奪することが適当である、と定める。すべての者は言った。「あなたの聖性は正しく定めた。」
Hoc et singulis conciliis statutum est. De indulgentia et arbitrii libertate Donatistis concessa a Constantino. In indice Collat.
PL 8, 775Dこれは個々の教会会議においても定められたことである。コンスタンティヌスによってドナトゥス派に許された寛大な処置と、選択の自由について。会議の索引、
3, cap. 544, legitur: Prosecutio Donatistarum, qua principi Constantino libellum asserunt proprios dedisse majores, et eo principem motum agendi eis dedisse licentiam. Ibid., c.
PL 8, 775D第三回、第544章に、こう読まれる。ドナトゥス派の側の陳述、それによれば、自分たちの祖先がコンスタンティヌス帝に請願書を差し出したと主張し、それによって皇帝が心を動かされ、彼らに行動の自由を与えたとする。同書、第
549: Recitatur epistola Constantini ad vicarium Verinum destinata, qua libertatem agendi tribuit Donatistis. Ibid., c.
PL 8, 775D549章。代官ウェリヌスに宛てられたコンスタンティヌスの書簡が朗読される。それによって皇帝はドナトゥス派に行動の自由を与えている。同書、第
550: Prosecutio catholicorum, quae dicit pro se magis epistolam facere Constantini, quia non de Caeciliano aliquid judicatum est, sed furori suo ipsi permissi sunt. Ibid., c.
PL 8, 775D550章。公同の教会側の申し立て。それは、コンスタンティヌスの書簡はむしろ自分たちに有利なものであると言う。なぜなら、カエキリアヌスについては何も判決されておらず、彼ら〔ドナトゥス派〕はただ自分たちの狂乱に任されたにすぎないからである。同書、第
552: Donatistae petunt ut judex (Marcellinus) de permissa sibi a Constantino arbitrii libertate pronuntiet.
PL 8, 776A552章。ドナトゥス派は、裁判官(マルケリヌス)に対し、コンスタンティヌスによって自分たちに許された選択の自由について宣告するよう求める。
Augustinus in lib. post Collat., n. 56, testatur has ad Valerium seu Verinum vicarium de illorum exsilio soluto, et eorum furore Deo vindici dimittendo litteras datas Crispo et Constantino iterum consulibus, tertio nonas maias, id est, post quartum annum et mensem fere sextum, elapsum a tempore rescripti Eumalio directi.
PL 8, 776Aアウグスティヌスは『会議の後の書』、第56節において証言する。代官ウァレリウス、あるいはウェリヌスに宛てて、彼らの追放を解き、その狂乱を神という報復者に委ねることについての書簡が、クリスプスとコンスタンティヌスが再び執政官であった年、五月のノナエの三日前に発せられたと。すなわち、エウマリウスに宛てられた勅答の時から、四年とほぼ六か月を経てのことである。
Confer Breviculum Collat. 3, n. 40, et epist. 141, n. 9. De Pauli et Macarii persecutione quam injusta Donatistarum expostulatio. Ab operariis unitatis multa quidem aspere gesta sunt: sed ea quid imputatis Leontio, Macario, vel Taurino?
PL 8, 776A『会議摘要』第三巻、第40節、および書簡141、第9節を参照せよ。パウルスとマカリウスによる迫害について、ドナトゥス派の抗議がいかに不当であるか。一致のための働き手たちによって、確かに多くの過酷な行いがなされた。しかし諸君は、それをレオンティウス、マカリウス、あるいはタウリヌスの責めに帰そうとするのか。
Imputate majoribus vestris, etc., illis primo qui populum Dei diviserunt, et basilicas fecerunt non necessarias. Deinde, Donato Carthaginis, qui provocavit ut unitas proximo tempore fieri tentaretur.
PL 8, 776Bむしろ諸君の祖先の責めに帰すがよい。まず、神の民を分裂させ、不要な聖堂を建てた者たちに。次に、カルタゴのドナトゥスに。彼は、一致が近い将来試みられるようにと挑発した者である。
Tertio, Donato Bagaiensi, qui insanam collegerat multitudinem, a qua ne Macarius violentiam pateretur, ad se et ad ea quae ferebat tutanda, armati militis postulavit auxilium.
PL 8, 776B第三に、バガイのドナトゥスに。彼は狂乱した群衆を集め、それゆえマカリウスは暴力を被らぬよう、自分自身と、自分が携えてきたものを守るために、武装した兵士の助けを求めたのである。
Venerunt tunc cum pharetris armigeri; repleta est unaquaeque civitas vociferantium: nuntiata unitate fugistis omnes, etc. Fugerunt igitur omnes episcopi cum clericis suis, aliqui sunt mortui: qui fortiores erant, capti et longe relegati sunt.
PL 8, 776Bそのとき、矢筒を帯びた武装の兵たちがやって来た。どの都市も、叫び声をあげる者たちで満ちた。一致が告げられると、諸君はことごとく逃げ去った。こうしてすべての司教は、その聖職者たちとともに逃げ、ある者たちは死んだ。より強く抵抗した者たちは捕らえられ、遠く追放された。
Et tamen horum omnium nihil actum est cum voto nostro, nihil cum consilio, nihil cum conscientia, nihil cum opere, etc. Quis negare potest rem, cui tota Carthago principaliter testis est, imperatorem Constantem Paulum et Macarium primitus non ad faciendam unitatem misisse, sed cum eleemosynis, quibus sublevata per Ecclesias singulas posset respirare, vestiri, pasci, gaudere paupertas?
PL 8, 776Bしかもこれらすべてのことは、我々の願いによってではなく、我々の計らいによってでもなく、我々の認識のもとでもなく、我々の行為によってでもなされたのではない。カルタゴ全体がまさにその証人であるこの事実を、誰が否定しうるであろうか――皇帝コンスタンスがパウルスとマカリウスを遣わしたのは、はじめは一致を実現するためではなく、施しを携えさせてであり、それによって、それぞれの教会を通して助けられた貧しき者たちが一息つき、身をまとい、養われ、喜ぶことができるようにするためであった、と。
Qui cum ad Donatum patrem tuum venirent, et quare venerant indicarent, ille solito furore succensus in haec verba prorupit: Quid est imperatori cum Ecclesia?
PL 8, 776C彼らが、お前の父ドナトゥスのもとに来て、何のために来たかを告げたとき、彼はいつもの怒りに燃え立ち、こう言い放った。「皇帝が教会と何のかかわりがあるのか。」
Et de fonte levitatis suae multa maledicta effudit: non minus quam et in Gregorium aliquando, ad quem sic scribere minime dubitavit, Gregori, macula senalus, dedecus praefectorum, et caetera talia.
PL 8, 776Cそして彼は、その軽率さの泉から、多くの呪いの言葉を吐き出した。かつてグレゴリウスに対して用いたのに劣らぬほどであり、彼に宛ててこう書くことをためらわなかった。「グレゴリウスよ、元老院の汚点、長官たちの恥辱よ」と。そしてこれに類する言葉が続いた。
Cui Donato Praefectus patientia episcopali rescripsit, etc. Miserat enim (Imperator) ornamenta domibus Dei, miserat pauperibus eleemosynam, nihil Donato. Cur ergo insanivit? cur iratus est? cur quod missum fuerat repudiavit?
PL 8, 776Cこのドナトゥスに対し、長官は司教にふさわしい忍耐をもって返答した。〔皇帝は〕神の家々には装飾品を送り、貧しき者たちには施しを送ったが、ドナトゥスには何も送らなかったのである。それでは、なぜ彼は狂乱したのか。なぜ怒ったのか。なぜ送られたものを拒んだのか。
Et cum illi qui missi fuerant dicerent se ire per provincias singulas, et accipere volentibus se daturos; ille dixit, ubique se litteras praemisisse, ne id quod allatum fuerat, pauperibus alicubi dispensaretur, etc. Veniebant Paulus et Macarius, qui pauperes ubique dispungerent, et ad unitatem singulos hortarentur.
PL 8, 776D遣わされた者たちが、それぞれの属州を巡って、受け取ることを望む者たちに与えるつもりであると言ったとき、彼〔ドナトゥス〕は、どこにも先んじて書簡を送り、もたらされたものがどこであれ貧しき者たちに配られることのないようにした、と言った。パウルスとマカリウスは、いたるところで貧しき者たちを検め、一人ひとりを一致へと勧めながら、やって来ていた。
Et cum ad Bagaiensem civitatem proximarent, tunc alter Donatus, ut supra diximus, ejusdem civitatis episcopus, impedimentum unitati et obicem venientibus supra memoratis opponere cupiens, praecones per vicina loca et per omnes nundinas misit, Circumcelliones Agonesticos nuncupans, ad praedictum locum ut concurrerent invitavit.
PL 8, 776D彼らがバガイの都市に近づいたとき、先に述べたように、同じ都市の司教であるもう一人のドナトゥスは、一致を妨げ、先に述べた来訪者たちに障害を立てようと望み、近隣の地とすべての定期市とに使者を送り、キルクムケリオネスを「戦士たち」と呼びつつ、定められた場所に集まるよう招いた。
Et eorum illo tempore concursus est flagitatus, quorum dementia paulo ante ab ipsis episcopis impie videbatur esse succensa.
PL 8, 777Aそのとき彼らの参集が求められたのであるが、その者たちの狂乱は、少し前まで、まさにその司教たち自身によって不敬虔にも煽り立てられたものであったように見える。
Nam cum hujusmodi hominum genus ante unitatem per loca singula vagaretur, cum Maxido et Fasir, ab ipsis insanientibus sanctorum duces appellarentur, nulli licuit securum esse in possessionibus suis: debitorum chirographa amiserant vires, nullus creditor illo tempore exigendi habuit potestatem.
PL 8, 777Aというのも、この種の人間たちが一致より前に各地をさまよい歩いていたとき、そしてマクシド〔底本は cum Maxido。ミーニュの脚注は、ジェルマン写本が cum Axido et Fasirab と読むとする。オプタトゥスもアクシドと書く〕とファシルが、狂乱する当の者たちから「聖なる者たちの指導者」と呼ばれていたとき、誰も自らの所有物において安全ではいられなかった。債務の証書は効力を失い、その当時、いかなる債権者も取り立てる力を持たなかった。
Terrebantur omnes litteris eorum, qui se sanctorum duces fuisse jactitabant, etc. Unde cum a vestrae partis episcopis invidia tunc fieret, Taurino illo tempore comiti scripsisse dicuntur, hujusmodi homines in Ecclesia corrigi non posse mandaverunt, ut a supra memorato comite acciperent disciplinam.
PL 8, 777Aすべての人は、自らを聖なる者たちの指導者であると誇っていた者たちの書状に脅えていた。それゆえ、そのとき諸君の側の司教たちに悪評が向けられたので、彼らは当時の伯タウリヌスに書簡を送ったと言われている。彼らは、この種の人間たちは教会のうちでは正すことができない、として、先に述べた伯からその懲らしめを受けるようにと申し送ったのである。
Tunc Taurinus ad eorum epistolas ire militem jussit armatum per nundinas, ubi Circumcellionum furor vagari consueverat. In loco Octavensi occisi sunt plurimi, detruncati sunt multi. Quorum corpora usque in hodiernum per dealbatas aras aut mensas potuerunt numerari.
PL 8, 777Bそこでタウリヌスは、彼らの書簡に応じて、武装した兵士を、キルクムケリオネスの狂乱が常にさまよい歩いていた定期市へと派遣した。オクタウァの地では、多くの者が殺され、多くの者が手足を切断された。彼らの亡骸は、今日に至るまで、白く塗られた祭壇や台のもとに数えることができた。
Ex quorum numero cum aliqui in basilicis sepeliri coepissent, Clarius presbyter in loco Subbulensi ab episcopo suo coactus est ut insepultam faceret sepulturam.
PL 8, 777B彼らのうちの何人かが聖堂に葬られ始めると、スブラ地方の司祭クラリウスは、自らの司教から、葬らずして葬るよう強いられた。
Unde proditum est, mandatum fuisse fieri quod factum est, quando nec sepultura in domo Dei exhiberi concessa est. Eorum postea convaluerat multitudo. Sic invenit Donatus Bagaiensis unde contra Macarium furiosam conduceret turbam.
PL 8, 777Bこれによって明らかになったのは、なされたことが命令によってなされたということである。というのも、神の家における埋葬さえも許されなかったからである。その後、彼らの数は増していった。こうしてバガイのドナトゥスは、マカリウスに対して狂乱の群衆を集める術を見出したのである。
Ex ipso genere fuerunt, qui sibi percussores sub cupiditate falsi martyrii in suam perniciem conducebant: inde etiam illi qui ex altorum montium cacuminibus viles animas projicientes se praecipites dabant.
PL 8, 777Cまさにこの同じ類のうちに、偽りの殉教への欲望から、自らの破滅のために自らへの殺害者を雇い入れる者たちがいた。そこからまた、高い山々の頂から、卑しい命を投げ捨てて身を投じる者たちも出たのである。
Ecce quali ex numero sibi episcopus alter Donatus cohortes effecerat. Hoc metu deterriti illi qui thesauros ferebant, quos pauperibus erogarent, invenerunt in tanta necessitate consilium, ut a Silvestro comite armatum militem postularent; non per quem vim alicui facerent, sed ut vim a Donato supra memorato episcopo dispositam prohiberent, etc. Querclam per ordinem deponitis, sub Leontio, sub Ursacio injuriatos esse quam plurimos, sub Paulo et Macario aliquos necatos, a sequentibus eorum nescio quos ad tempus esse proscriptos.
PL 8, 777C見よ、このような者たちのうちから、もう一人の司教ドナトゥスは自らの部隊を編成していたのである。この恐れに脅かされ、貧しき者たちに分け与えるべき財宝を携えていた者たちは、これほどの窮地にあって一つの策を見出した。伯シルウェステルに武装した兵士を求めることであった。それは誰かに暴力を加えさせるためではなく、先に述べた司教ドナトゥスが仕組んだ暴力を防ぐためであった。諸君は順を追って苦情を並べ立て、レオンティウスのもとで、ウルサキウスのもとで、実に多くの者が害を受けたと、パウルスとマカリウスのもとで幾人かが殺されたと、その後継者たちのもとで、何者とも知れぬ者たちがしばらくの間財産を没収されたと訴える。
Quid hoc ad nos? quid ad Ecclesiam catholicam? Quidquid objicitis, vos fecistis, qui pacem a Deo commendatam noluistis libenter excipere, etc. Aliqui accusandam aut fugiendam aestimant unitatem, quod Marculus et Donatus dicantur occisi vel mortui: quasi omnino in vindicta Dei nullus mereatur occidi, etc. Legimus enim in Ezechiele propheta parietem dealbatum, cui Deus comminatus est tempestatem, pluviam, et lapides petrobulos, et accusationes (Ezech. XIII, 13) , etc. Et istae quatuor res non poterant uno tempore fieri.
PL 8, 778Aそれが我々に何のかかわりがあろうか。公同の教会に何のかかわりがあろうか。諸君が非難することはすべて、諸君自身がなしたことである。神が委ねた平和を、諸君は喜んで受け入れようとしなかったのだから。ある者たちは、マルクルスとドナトゥスが殺された、あるいは死んだと言われることをもって、一致を非難すべき、あるいは避けるべきものと考える。あたかも、神の裁きにおいて、誰一人として殺されるに値することがまったくないかのように。というのも、我々は預言者エゼキエルのうちに、白く塗られた壁のことを読むからである。神はそれに対して、嵐と、雨と、投石機の石と、告発とを予告した(エゼキエル13:13)。そして、これら四つの事柄は、同時に起こることはできなかった。
Fuit primo tempestas sub Ursacio: agitatus est paries, sed non cecidit, ut haberet pluvia ubi operaretur. Secuta est pluvia sub Gregorio: udatus est paries, sed non maduit, ut haberent lapides ubi operarentur.
PL 8, 778Aまず、ウルサキウスのもとで嵐があった。壁は揺さぶられたが、崩れ落ちはしなかった。それは、雨がなお働く余地を残すためであった。続いて、グレゴリウスのもとで雨が来た。壁は濡らされたが、ずぶ濡れにはならなかった。それは、石がなお働く余地を残すためであった。
Post pluviam secuti sunt lapides sub operariis unitatis: dispersus est paries, sed fundamentis suis se iterum reparavit. Jam tria peracta sunt, etc.
PL 8, 778B雨の後には、一致のための働き手たちのもとで、石が続いた。壁は打ち崩されたが、その礎の上に、再び立て直された。すでに三つのことが成し遂げられた。
Monumentum XXXIX
第XXXIX項PL 8, 778B. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . tamen cessit, qui velut alienus sui corporis de omnibus triumphavit.
PL 8, 778B……それでも屈し〔なかった〕〔底本は tamen cessit で否定語を欠く。否定は欠落部にあったと見て補った〕。あたかも自分の身体には無縁であるかのように、すべてに打ち勝ったのである。
Sic illic bellum gestum est inter corpus et poenas, inter sacrilegos et devotum, inter animi vires et laniantes, inter militem Christi et militem diaboli, inter patientem et judicem, et unus sufficit afflictus contra tantam dimicare suppliciorum hostiumque gloriosius multitudinem, ut in uno certamine non unam victoriam reportasset.
PL 8, 778Bこうしてそこでは、身体と刑罰との間、瀆聖の者たちと献身の者との間、心の力と引き裂く者たちとの間、キリストの兵士と悪魔の兵士との間、忍耐する者と裁判官との間で、戦いが交わされた。そして苦しめられた一人だけで、これほど多くの刑罰と敵の群れに対して、いっそう栄えある仕方で戦うのに十分であった。ただ一つの戦いにおいて、一つの勝利にとどまらなかったのである。
Posset illic adipisci supremi cruciatus examen qui cum triumpho mittit ad mortem, sed oportebat ut interim retardasset ad eum quem Christus illi delegarat comitem.
PL 8, 778C彼はそこで、極みの責め苦という試練を得ることもできたであろう。それは勝利とともに死へと送り出すものであった。しかし、キリストが彼に伴侶として定めた者のところまで、しばらくの間、遅らせることが必要であった。
Nam tunc illic illustris ISAAC de luctamine sui socii non retinens gaudium, inter fraternos populos publica exultatione sancti Spiritus ferebatur, qui plenus coelesti constantia liberius proclamabat: Traditores, Venite, salvate vestrae unitatis insaniam.
PL 8, 778Cというのは、そのときそこで、輝かしいイサアクは、自らの同志の闘いを見て喜びを抑えることができず、兄弟である民たちの間で、聖なる霊による公然たる歓喜のうちに運ばれていた。彼は天の不屈さに満たされて、より自由に声高らかに叫んだ。「引き渡し者たちよ、来たれ、諸君の一致の狂気を救え。」
Cujus ad vocem Proconsul furibundus auctorem clamoris instanter Officium conturbabat inquirere.
PL 8, 778Cその声に対して、狂乱した総督は、叫びの主を探し出すよう役人に厳しく詰め寄って命じた。
Sed non deerant Traditores qui milites praecessissent: ex quibus statim ministri ipsi sacrilegi de uno minime satiati, et alterum tradiderunt propriis manibus similiter victimari; ut Patrum illorum mensura super illos manifestius posset impleri.
PL 8, 778Cしかし、兵士たちに先んじていた引き渡し者たちが不在ではなかった。彼らのうちから、瀆聖の従僕たち自身が、一人だけでは満足せず、ただちに自らの手で、もう一人をも同様に犠牲として引き渡した。それは、彼らの先祖たちの量り〔罪の量〕が、彼らの上に、いっそう明らかに満たされうるようにするためであった。
Continuo judex vehementer incensus, remoto illo, quem paulo ante torquebat, in hunc contorsit acrius quod furebat, quasi qui unam necdum digesserat, et alteram conciperet iracundiam.
PL 8, 778D裁判官はただちに激しく怒りに燃え、少し前まで拷問にかけていた者を退け、自らの猛りをこの者へといっそう激しく向け直した。あたかも一つの怒りをまだ消化しきらぬうちに、もう一つの怒りを新たに抱いたかのようであった。
Repetebant iterum furiariam defatigati tortores, quorum lassa jam brachia faciebat sola crudelitas fortiora.
PL 8, 779A疲れ果てた拷問人たちは、再び狂気の業を繰り返した。すでに疲れきったその腕を、ただ残忍さだけが再び強めていた。
Liciebat idemtidem classis illa carnivorum violentiam plumbatarum, et totus vires imponderans egestis nisibus gementi rabie grassabatur, quasi ipsa quod inrogaverat pateretur. Qualis fuerat sustinentia patientis, ubi gemebat grassatio saevientis!
PL 8, 779A肉を食らう者どもの部隊は、鉛入りの鞭の暴力を繰り返し放ち、力の限りを尽くしながら、あえぎ苦しみつつ、荒れ狂う怒りをもって猛威をふるった。あたかも、自らが加えていたその苦痛そのものを、自ら受けているかのようであった。忍耐する者の耐え忍びがいかばかりであったか、猛る者の猛威そのものがうめき苦しんでいたところに見て取れよう。
Sed nec in secundo permissus est diabolus superare, quia victoriam Christi quae fervebat fas non erat in aliquo posse succumbere.
PL 8, 779Aしかし悪魔は、この第二の戦いにおいても、勝利することを許されなかった。燃えたぎるキリストの勝利が、何ものかに屈することなど、許されていなかったからである。
Denique sic rursus postquam plumbatis nihil valuere, tormenta similiter admovit immanitas furiosa, ut in nullo dispari genere tolerantiae discreparent coelestes armigeri, et in nullo videretur hostis leniori supplicio mitigari.
PL 8, 779Aこうして、鉛入りの鞭が何の効もなさなかった後、狂った残忍さは同様に責め苦を加えた。それは、天の武人たちが忍耐の種類においていささかも異ならぬようにするため、また敵がいささかもより緩やかな刑罰で和らげられたと見られぬようにするためであった。
Laniabatur Isaac, nomen scillcet victimae, virgis rumpentibus, patientiam sui nominis imitatus, et caesoribus iterum atque iterum repetitis, inconcussa permanebat devotio confitentis.
PL 8, 779Bイサアク――すなわち犠牲の名――は、笞に引き裂かれながら、自らの名〔を負う族長イサアク〕の忍耐に倣った。打つ者たちが幾度も幾度も繰り返し打ち続けても、告白する者の献身は揺るぐことなく保たれた。
Patuerant omnes compagines ruptis conjunctionibus madidatae; et quasi per tot vulnera exitum reperiret, vox illa videbatur confessionis praeconia resonare.
PL 8, 779Bすべての関節は、結合を破られて開かれ、血にまみれていた。そして、あたかもこれほど多くの傷を通して出口を見出すかのように、その声は告白の宣言を響かせているように見えた。
Nemo enim putet pro levi castigatione plagas tunc fuisse virgarum, quae pro certo lanienam vicerant ungularum. adeo ab ipso judice ungulae fastiditae sunt.
PL 8, 779B誰も、そのとき笞による打撃を軽い懲らしめであったなどと思ってはならない。それは確かに鉤爪による責め苦を凌ぐものであったからである。それほどまでに、裁判官自身によって鉤爪は退けられたのである。
Jam non erant vulnera, sed secreta corporis denudata; nec ab ullo dici poterat caesus, qui madentibus frustis fuerat enervatus. Jam virgarum cesserant fasces, obtunderentur pene si tantos comminuerent bipennes aut falces.
PL 8, 779Bもはやそれは傷ではなく、身体の内奥があらわにされたものであった。そして、ぬれた肉塊となるまで力を失った者を、もはや打たれたとは誰も言うことができなかった。笞の束はすでに尽き果て、もし斧や鎌でこれほどのものを切り刻んだとしても、ほとんど刃こぼれしていたであろう。
Jam truces ministri aegris ductibus victae feritatis hiatus languidos anhelabant, et adhuc esurientia membra mandendis ac devorandis poenis omnibus inhiabant.
PL 8, 779C残忍な従僕たちはすでに、弱まった打撃とともに〔底本は aegris ductibus。第37項の並行箇所の aegris ictibus と同じ意に取った〕、力尽きた獰猛さの疲れた息を吐き出していたが、それでもなお飢えたる肢体は、あらゆる責め苦をもって噛み砕き貪り食らうことを求め続けていた。
Tunc illic insultavit cruciatibus corpus, mens laeta saevientibus tot torquentibus unus et tortus ac judici judicatus nulla protinus mora sententiam retardavit, sed ambos judex pari sorte conjungens ad exilium religavit: quibus in carcerem trusis, Isaac statim martyrii consummavit effectum; et, quod plus est, semel omnes carceres et corpus dimisit et mundum, ne in aliquo visionis ejus revelatio falleretur.
PL 8, 779Cそのときそこで身体は責め苦を嘲り笑い、心は、これほど多くの猛る者たちが責め苛む間も喜びに満ちていた。ただ一人、責め苛まれ、裁判官によって裁かれた者は、判決をいささかも遅らせることなく受けた。裁判官は二人をひとしい運命に結び合わせ、追放の刑に処した。二人は獄に投じられ、イサアクはただちに殉教の成就を遂げた。さらにそれ以上に、彼は一挙に、あらゆる獄をも、身体をも、世をも去った。それは、彼の幻視の啓示が、いかなる点においても偽りとならないためであった。
Sic enim cuncta per ordinem percucurrit, ut et in ipsa revelatione propemodum quod passus ejus fuerat ante jam passus sit.
PL 8, 779Cというのも、彼はこのようにすべてを順序どおりに駆け抜けたので、その幻視そのものにおいてさえ、彼がのちに受けることになる苦しみを、ほとんどすでに、あらかじめ受けていたかのようであった。
Nam cum quietis sopore paululum teneretur; videbatur sibimet cum ministris imperatoris habere certamen, non aliunde scilicet, quam unde sustinuit passionem.
PL 8, 779Cというのも、しばらくのあいだ安らかな眠りに包まれていたとき、彼は皇帝の従者たちと戦いを交えている自分自身の姿を見ていたのであり、それは他でもなく、彼が実際に殉教を耐え忍んだのと同じ源からのものであった。
Et hoc plane non fuerat aliud nisi devotionis indicium, ut quod vigilans desiderio rectratabat etiam dormiens patoretur, ut quod propheta de se professus est in eodem compleretur. Ego, inquit, dormio, et cor meum vigilat.
PL 8, 779Dそしてこれは、まさに献身のしるし以外の何ものでもなかった。すなわち、目覚めているときに願いをもって思い巡らしていたことを、眠っているときにも同じく受けたのである。それは、預言者が自らについて言い表したことが、彼において成就するためであった。〔預言者は〕言う。「私は眠っているが、私の心は目覚めている」と。
Vigilabat ergo devotio illa jam conamina virtutis exercens, ministros nequitiae cum jussionibus regis constantius repellebat audacius repugnantes.
PL 8, 779Dそれゆえ、その献身はすでに徳の努力を働かせながら目覚めており、王の命とともにいっそう大胆に抵抗する悪の従僕たちを、いっそう毅然として退けていた。
Quos cum diuturno certamine superaret, ipsum quoque imperatorem respexit subito venientem: qui cum ad complendam jussionem ab eodem cogeretur, fortior refutabat sacrilegae jussionis imperium, et minantis saeva supplicia.
PL 8, 779D長きにわたる戦いの末に彼らを打ち破ると、彼は突然やって来た皇帝その人に目を向けた。皇帝が命令の実行を彼に強いようとしたとき、彼はいっそう強く、瀆聖の命令の権威と、脅す者の残忍な刑罰とを、はねつけた。
Ipse quoque oculum se illi pariter eruturum frequenti comminatione terribilis promittebat.
PL 8, 780A彼もまた、恐るべき者となって、繰り返し脅しながら、皇帝の目を同じようにえぐり取ってやると約束していた。
Cum his diu certationibus inter semetipsos ferocius dimicarent, non passus est tantum se differri victorem: sed injecta fortiter manu moram suae comminationis irrupit, et oculum violenter eliciens, viduata facie sedem luminis evacuavit.
PL 8, 780Aこのような争いのうちに、二人が長く激しく戦い合っていたとき、彼〔イサアク〕は、勝利者としての自分がこれ以上引き延ばされることに耐えず、力強く手を伸ばして自らの脅しの猶予を打ち破り、目を乱暴にえぐり出して、顔からそれを奪い、光の座を空にした。
De cujus victoria protinus juvenis mirae claritudinis visus est triumphare, et coronam subinde radiatam capiti ejus imponere: quibus radiis multae fratrum atque sororum facies ejus videbantur infixae, quam cum illi pro praemio traderet gaudens, adversarium quoque magnis exprobrationibus ludificabat irridens.
PL 8, 780Aその勝利について、たちどころに、驚くべき輝きをもった若者が凱旋するのが見え、光を放つ冠を彼の頭に載せた。その光の中には、多くの兄弟姉妹たちの顔が刻み込まれているように見えた。彼は喜びながら、その冠を報いとして彼〔イサアク〕に手渡すとともに、敵をも大いなる非難の言葉で嘲り笑った。
Tunc hostis vehementi dolore compulsus jussit eum poenis saevientibus laniari, ut quasi poenam suam posset ulcisci.
PL 8, 780Aそのとき敵は激しい苦痛に駆られ、あたかも自らの受けた痛みに報いようとするかのように、猛る刑罰によって彼を引き裂くよう命じた。
Sed ille jam victor cernebat se gestantium manibus ad superiora subduci, et volantem celerius ad coelorum sublimia sublevari: quo cum laetus ascenderet, senis cujusdam vociferantis audiebat vocem desuper dicentem: Vae tibi, saecule, quia peristi.
PL 8, 780Bしかし彼はすでに勝利者として、自分が担い手たちの手によって上へと引き上げられ、飛び翔けるように速やかに天の高みへと運び上げられるのを見た。喜びながらそこへと上っていくとき、彼は上方から、ある老人が声高く叫ぶのを聞いた。「世よ、汝に災いあれ、汝は滅びたのだから」と。
Hoc clamore ter iterato, visionis pervenit ad metam, et iteravit postmodum faciendo quod viderat. Quid igitur hac visione manifestius? quid agi per dies posset expressius, quando in aclibus digestus est visus?
PL 8, 780Bこの叫びが三度繰り返されたのち、幻視はその目的地に達した。そして彼はのちに、自らが見たことを実行することによって、それを繰り返したのである。それゆえ、この幻視よりも明白なものが他にあろうか。日々になしたことが、これほどはっきりと示されうるであろうか、幻視がすでに行為として展開されていたのであれば。
Nunc oppugnasse se contra ministros Regis sic in nocte sibi soli conspexit, sicut per diem nobis postmodum demonstravit: sic lumen imperatoris eruisse, sic cum habebat vincendo caecasse, sic praemia coronae sortitus est, sic et publice coronatus est; sic coronae radiis plurimos inhaerere viderat vultus, sicut passioni ejus universus populus fuerat excubaturus: sic volavit ad coelum, sicut propere meruit adipisci martyrium.
PL 8, 780Bすなわち、夜のうちに自分ひとりで、王の従者たちに対して戦いを挑んだと見たとおりに、彼は後に昼において我々にそれを示した。すなわち、彼が皇帝の光をえぐり取ったのと同じように、彼は勝利によって彼〔皇帝〕〔底本は cum。eum と読む〕を盲目にした。彼が冠の報いを得たのと同じように、彼は公然と冠を戴いた。冠の光に多くの顔が付着しているのを彼が見たのと同じように、彼の殉教には全民衆が徹夜で付き添うことになった。彼が天へと飛び翔けたのと同じように、彼は速やかに殉教を得るにふさわしい者となった。
Hoc solum plane de dictis ejus adhuc usque restitisse cognoscitur, quod mundo prophetavit interitum, quod eum, omnes siquidem scimus non fuisse mentitum, aliquis fortasse de fratribus expavescat, et MAXIMIANUM imparem dicat, quia prior confessus, superstes est modico tempore reservatus.
PL 8, 780C彼の言葉のうち、今に至るまでなお〔成就せずに〕残っていると知られているのは、ただこれだけである。すなわち、彼が世に滅びを予言したということである。そして、それが偽りではなかったことを我々は皆知っているのであるから、あるいは兄弟たちのうちの誰かが恐れをなし、マクシミアヌスを彼と対等でないと言うかもしれない。というのも、マクシミアヌスは先に告白しながらも、なお短い間、生き残された者だからである。
Absit fratres videantur, quia aequali praelio pugnaverunt, nam si per diversas horas venientes ad vineam Dominus de pacto mercedis aequavit, quomodo dispares judicat quas uno tempore laborantes invenit.
PL 8, 780C兄弟たちよ、彼らが〔対等でない者と〕見なされることがあってはならない〔底本は Absit fratres videantur。本文が崩れているらしく、第37項の並行箇所に準じて補って訳した〕。彼らは等しい戦いを戦い抜いたからである。というのも、もし主が、異なる時刻にぶどう畑にやって来た者たちを、賃金の約束において等しくしたのであれば、同じ時に働いているのを見出した者たちを、どうして異なる者と判断するであろうか。
Sed quod Isaac prior videtur excedere, inde magis eos dico Dominum comparasse: ut sicut ille huic confessionis incitamento suggesserat, sic eum et hic provocaret pariter ad coronam.
PL 8, 780Cしかし、イサアクが先んじていたように見えるのは、むしろ主がこの二人を等しくしたことの理由であると、私は言いたい。すなわち、イサアクがマクシミアヌスに告白への刺激を与えたように、マクシミアヌスもまた、イサアクを等しく冠へと促したのである。
Ambos voluit Dominus sibimetipsos esse Doctores, ut de vicissitudine documenti fecisset aequales; ne unus in omnibus antecederet, et unus in omnibus videretur se ipse sequentem. Nunc vero ambo se invicem praecesserunt, et ambo se invicem consecuti sunt.
PL 8, 780D主は二人を、互いに互いの教師とすることを望んだ。それは、教えの交替によって二人を等しい者とするためであった。一人がすべてにおいて先んじ、もう一人がすべてにおいてただそれに従う者と見られることのないように。実際には、二人は互いに互いを追い越し、互いに互いに従ったのである。
Sed reclusis interim custodiis carceris, navis scilicet ad exilium praeparatur, quod non humano consilio credo fuisse dispositum, quia claruit superna dignatione provisum.
PL 8, 780Dしかし、その間、二人が獄の監禁のうちに閉じ込められているあいだに、追放のための船が準備されていた。これは人間の計らいによって整えられたものではなく、天上の恩寵によって備えられたことが明らかであると、私は信じる。
Ad hoc enim si voluit eos Dominus sibimet unius diei dilatione concludi, ut secundum visum martyris sui faceret populorum excubationibus honorari, non consummato Isaac perfecti martyrii nuntius cunctorum aures impleverat.
PL 8, 780Dというのも、主はこのために、彼らが一日の遅れをもって閉じ込められることを望んだのである。それは、この殉教者の幻視のとおりに、民の徹夜の付き添いによって彼が敬われるようにするためであった。イサアクが完全な殉教を成し遂げたという知らせが、すでにすべての人の耳に満ちていたのである〔底本は si と non consummato。本文が崩れているらしく、第37項の並行箇所に準じて訳した〕。
Ad cujus corpus universa continuo fraternitas laetis cursibus properaverat, quibus cum sepultura corporis a carnificibus negaretur, excubias omnes, ne inhumatum corpus abjiceretur, cum magna exultatione tenuerunt, illic tota die cum nocte populi triumphantes, psalmis, hymnis, canticis in testimonium cunctis gloriae Domini decantabant: et omnis aetas ac sexus interesse tantis gratulationibus ardenti cupiditate gaudebant.
PL 8, 781Aその亡骸のもとへ、兄弟団の全体がただちに喜びに満ちて駆けつけた。処刑人たちによって亡骸の埋葬が拒まれると、彼らは、亡骸が埋葬されぬまま打ち捨てられることのないよう、大いなる歓喜のうちに、皆で徹夜の見張りを続けた。そこでは民が、昼も夜も通して勝ち誇りながら、詩篇と讃歌と頌歌とを、すべての人への証しとして、主の栄光のために歌っていた。あらゆる年齢と性の人々が、燃える思いをもって、これほど大いなる祝いにあずかることを喜んだ。
Quale fuit istud, fratres, quod Dominus suis martyribus ad honorem dignatus est procurare, ut XVIII Kalend. Septembris die sabbato ad instar Paschae permitteretur populus vigilias celebrare. Sic ergo peractus est dies, et nox ita consumpta est.
PL 8, 781A兄弟たちよ、主が自らの殉教者たちの誉れのために備えることをよしとしたことが、いかばかりであったか。すなわち、九月のカレンダエの十八日前、安息日に、まさに過越の祭りさながらに、民が徹夜祭を執り行うことが許されたのである。こうして一日は終わり、夜もまたこのようにして過ぎた。
Mox ubi dies alter exortus est, exspectabatur proconsul quid de corporis humatione jussisset, quid forsitan concederet miser, quod negasse nec homicidis nec adulteris ullus judicum solet, nisi e contra traditorum saeva pernicies ad crudelitatis capienda consilia vigilarent! quorum suggestione proconsul tunc coactus protinus a carcere jussit expelli vivum pariter cum defuncto, et marinis fluctibus mergi, ne quasi permitteret eos dignitatem Martyrum venerari.
PL 8, 781Bまもなく次の日が明けると、亡骸の埋葬について何を命じるであろうか、総督が待たれていた。この哀れな男も、あるいは許したであろう――いかなる裁判官も殺人者にも姦通者にも拒まぬのが常であることを――もし引き渡し者たちの残忍な破滅が、その反対に残忍な計略をめぐらそうと目を光らせていなかったならば。彼らの入れ知恵によって、総督はそのとき強いられ、ただちに、生きている者を死んだ者ともども獄から追い払い、海の波に沈めるよう命じた。それは、彼らが殉教者たちの誉れを崇めることを、いわば許すことのないようにするためであった。
Quam stulta crudelitas, quae corpora volvit nostris manibus abnegare, quasi venerationem nobis de mente posset auferre: aut si illi non sepelirentur in terra, non possent aliter regna intrare coelestia?
PL 8, 781Bなんと愚かな残忍さであろうか。亡骸を我々の手から奪おうとしたのは、あたかも崇敬の思いを我々の心から奪い去ることができるかのようであった。あるいは、もし彼らが地に葬られなければ、天の国に入ることができないとでもいうのか。
Sed accessit illis ad felicitatis augmentum, ut et defuncti post terrena supplicia pro Christo marinis quoque vexationibus quaterentur, ne ullus locus remaneret in mundo, ubi non irriserant inimicum.
PL 8, 781Bしかし彼らにとっては、それがかえって幸いの増し加えとなった。というのも、地上の責め苦の後、死者となってなお、キリストのために海の苦しみによっても揺さぶられることによって、世のうちに、彼らが敵を嘲り笑わなかった場所は、もはやどこにも残らなかったからである。
Hoc illis ad cumulos triumphorum providerat Dominus, ut et in majori odio saeculi laborassent, et in defunctis corporibus posset sicut et in vivis exhibere virtutem.
PL 8, 781C主はこのことを、彼らの勝利をいっそう積み重ねるために備えていた。それは、彼らがこの世のいっそう大きな憎しみのうちに労苦するためであり、また、死せる亡骸のうちにも、生ける者たちのうちにと同じように、力を示すことができるようにするためであった。
Venerant ergo ad carcerem militum cuncti et trivarii fustibus onerati, et via caedis populos repellentes, cunctos pene fecerant vulneratos. Tantum enim debuit Martyrum dignitati concedi, ut pro sepultura eorum mererentur et alteri confiteri.
PL 8, 781Cこうして兵士たちのすべてと、こん棒を携えた古参兵たちが獄へとやって来て、殴打の道をもって民衆を追い払い、ほとんどすべての者を負傷させた。というのも、殉教者たちの誉れには、これほどのものが認められねばならなかったからである。すなわち、彼らの埋葬のために、他の者たちもまた〔殉教を〕告白するに値する者とされたのである。
Postea quia vix valuerunt universos excludere defunctum pariter et superstitem, ex utroque latere non paris militum numerus deducebat. Delusit se nescius immanitas vana, ut ipsa illis praebuisset obsequia, quibus negavit aliena.
PL 8, 781C彼らがようやく、死者と生き残った者とをともに、すべての民から引き離すことができたのち、両側から等しからぬ数の兵士たちがこれを護送した。むなしい残忍さは、自らが何をしているかを知らぬまま、自らを欺いた。すなわち、他の者による奉仕を拒みながら、自ら彼らに奉仕を捧げることになったのである。
Jam littus accesserat maris, jam navis acceptos martyres vehebat ut mergeret. Ast ubi profundi aequoris altitudinem perniciter introivit, non segnius satellites Satanae celerabant jussa complere, devinctos scilicet funibus, et binas orcas arena contectas singulorum cervicibus pedibusque nectentes, intervallo non modico ab invicem separatos demergente pondere dimiserunt.
PL 8, 781Dすでに彼らは海辺に着き、すでに船は殉教者たちを乗せて沈めるために運んでいた。そして深い海の底へと速やかに入っていくと、サタンの従者たちは劣らぬ速さで命令を果たそうと急いだ。すなわち縄で縛り、砂で覆われた二つの壺を、それぞれの首と足に結びつけ、互いに少なからぬ間隔で引き離し、沈む重みとともに投げ捨てた。
Quos sinu pelagus projectos ut agnovit, continuo quasi flammis totum coelestibus ureretur, sacrosanctos artus tenere non potuit: sed convolutis deorsum desuper fluctibus, ad ejicienda corpora detrusas arenas funditus abradebat, et ab imo fundo ad superiora terga subvertens undis resilientibus removebat.
PL 8, 781D海は、彼らが自らの懐に投げ込まれたのを知ると、たちまち、あたかも天の火によって全身を焼かれるかのようになり、この聖なる肢体を留めておくことができなかった。むしろ、上から下へと波を巻き返し、亡骸を投げ出そうとして、沈められた砂を底から根こそぎに掻き上げ、深い底から上の面へと反転させ、跳ね返る波によって取り除いた。
Mergebantur scrutantes fluctus de summis cumulis ad inferiora rapienda vasto impetu descendentes ad fundum, et tempestivum mare de inferioribus repulsum egesto potiori iterum citabatur parturiens membra sanctorum, donec impulsibus rapidis undarum turbo depressos artus excussit, et immensum pondus eliciens, corporibus raptis victor tandem fluctus evasit.
PL 8, 781D探るような波が、高い波頭から低みへと引きずり下ろそうとして、巨大な勢いで底へと沈んでいった。そして、時を得た海は、下方から押し返され、より強い力が吐き出されて、再び沸き立ち、聖なる者たちの肢体を産み出そうとするかのようであった。ついに、波の激しい衝撃の渦が、沈められた肢体を揺さぶり出し、途方もない重みを引き上げ、亡骸を奪い取って、ついに波は勝利のうちにそこを脱した。
Erigebantur proinde violentius cumuli solidatis aquarum montibus elevati, ut congeries conglobata securius onerosa membra subveheret, ne victa iterum laborassent, et sub adunatis undique molibus pelagi facta testudine pugnabat unda cum pondere; ne oneri violento valida maris terga contigere aperiret.
PL 8, 782Aそれゆえ、いっそう激しく波の山が固められ、高く盛り上がった。それは、寄り集まった塊が、より確かにその重い肢体を運び上げるためであり、いま一度打ち負かされて苦しむことのないようにするためであった。そして四方から積み重ねられた海の量塊のもと、海面が甲羅のようになった中で、波はその重みと戦った。それは、力強い海が、この激しい重みのために、〔波の〕背を開いて触れることのないようにするためであった〔底本は terga contigere aperiret。第37項の並行箇所(第773欄)は ne oneri violento valida maris terram contingeret aperire と刷り、コルビー写本によって直したと注する。含みは取りにくい〕。
Sed adhuc restabat alterius laboris opus scilicet et conamen, ut intervallo infinito discretos, in quo quinquies unum celeri congregatione colligeret, ne alienum sacrilegium ejus negligentiae remaneret.
PL 8, 782Aしかしなお、もう一つの労苦の業、すなわち試みが残っていた。それは、果てしない間隔によって隔てられた二人を、〔その間に五度〕(意味不詳)一つに、速やかな集結によって集めることであった。それは、他者の瀆聖の罪が、この海の怠りとして残ることのないようにするためであった。
Ducebant hinc aquae, hinc geminis cornibus volumina sinuantia, et pari sibimet coitione subvecta corpora quominus inhiabat.
PL 8, 782Bこちらからも、あちらからも、水は二つの角のようにうねる流れを引き連れて動き、互いに等しい合流をもって、運ばれる亡骸を遠ざけまいとして迫った。
Jam venientis occursus ex utraque cornuum brevi aequiperant medium, et utraque per partes propinquante conventu intervalli longitudo decrescens venerat in angustum: cum semel utrique plenus spatiis exemptis tota intercapedo consumpta est, et redactis omnibus simul et undarum corporumque celebrata concordia est.
PL 8, 782Bすでに両方の角から来る流れの出会いが、すぐにその中間を等しくならしめていた。そして両者が部分ごとに近づき合うにつれ、隔たりの長さは、その合流によって次第に狭まり、ついに狭まりきった。やがて両者の間の空間がすべて満たされ尽くすと、隔たりの全体が消え去った。そしてすべてが一つに集められると、波と亡骸との調和が祝われた。
Obsidebantur haec igitur a fratribus littora, quasi jam certius adventantes Martyres ulla praecederet fama, et diebus noctibusque sollicite praemonita, defixis oppantibus sperabatur quod credebant quandoque de Dei solita virtute venturum.
PL 8, 782Bこうしてこの海辺は、兄弟たちによって取り囲まれていた。あたかも、近づきつつある殉教者たちについて、すでに確かな噂がそれに先立っていたかのようであった。そして昼も夜も、刻一刻と気を配り、目を凝らして待ち構えて〔底本は praemonita、defixis oppantibus。第37項の並行箇所(第773欄)は sollicite per momenta, defixis obtutibus sperabatur と刷る。これに拠って大意を訳した〕、彼らはいつか神の常なる力によってそれが来たるべきことを、信じながら待ち望んでいた。
Cum subito post bis ternos dies ad exemplum umere scilicet geminatum templa Christi venire gaudebant, et occurrentes cuncti, quomodo poterant, oculis exsultante alacritate pendebant: quorum extensis manibus optata membra cum tropaeis suis unda festinans velut in gaudium resonans tradidit, et compoti desiderio devota fraternitas cum amplexibus laetis accepit.
PL 8, 782Bそこへ突然、六日――すなわち〔三日という〕数〔底本は umere。numeri と読む〕の範型を倍にした日数――ののち、人々はキリストの神殿〔殉教者の遺体〕が来るのを喜んだ。皆が出会おうとして、できる限りの喜び勇む心をもって、目を凝らしていた。彼らが手を差し伸べると、待ち望まれた肢体を、急ぎ寄せる波が、その勝利の証とともに、あたかも喜びに響き合うかのように手渡し、望みを遂げた献身の兄弟団は、喜びの抱擁をもってそれを受け取った。
Sic beati Martyres sepulturam debitam receperunt, et optatum reddiderunt fratribus obsequium, et frustrata Christus exhibuit consilia Traditorum, ne aut insepulta tantorum corpora remanere permitteret, aut devotionem populi ex parte ulla fraudasset, aut nefandos vota crudelitatis implere cum blasphemia sui nominis immotus aspiceret.
PL 8, 782Cこうして幸いなる殉教者たちは、当然受けるべき埋葬を受け、兄弟たちに望まれた奉仕を返した。そしてキリストは、引き渡し者たちの企てを空しいものとして示した。すなわち、これほど偉大な者たちの亡骸が埋葬されぬまま残ることを許さず、民の献身をいささかも欺かせず、また、忌まわしき者たちが残忍の願いを満たすのを、自らの名への冒瀆とともに、動じることなく眺めることもしなかった。
Lugeat nunc demensa saevitia perfidorum, quae Dominicarum noluit recordari virtutum: non timuit eum posse de mare corpora liberare, quem novit ab inferis etiam animas posse eruere: aut si nihil aliud vel nec cetus qui se vomisset acciperet, perdidit misera crudelitas quo credebat magnum se comperisse consilium, cui nec mare voluit ferre consensum.
PL 8, 782C今こそ、不信者たちの狂った残忍さは嘆くがよい。それは、主の力を思い起こそうとしなかった。すなわち、冥界からさえも魂を救い出す力を知っていながら、海から亡骸を解き放つことができるとは恐れなかったのである。あるいは、たとえ他に何もなかったとしても、〔ヨナを〕吐き出した鯨〔底本は se vomisset。第37項の並行箇所(第773欄)は nec cetus qui evomisset acciperet と刷る。evomisset と読む〕さえも彼を受け入れなかったであろうに、この哀れな残忍さは、自らが大いなる計略を得たと信じていたものを、失ってしまった。海でさえも、それに同意を与えることを望まなかったのである。
Male commendavit desideria sua, quae contra creatorem suum pelagus negare non potuit. Quid agit humana jam rabies, ubi mare non persequitur mortes?
PL 8, 782D〔残忍さは〕自らの望みをよからぬ仕方で託した。海でさえも、自らの創造主に逆らってそれを拒むことはできなかったのである。海が死者たちを追い立てないとき、人間の狂乱はいったい何をなしうるであろうか。
Quid agit sceleratorum feritas, saeva ubi maria revocant ad sepulturam? aut quales a persecutoribus judicantur, quos et ipsa elementa violare timuerunt? o beatae passienis memorabilis gloria, in qua dignatus est Christus tot exhibere magnalia! o felix exitus, qui talibus contigit, quem pro illorum meritis tantis virtutibus decoravit!
PL 8, 782D荒れ狂う海々が埋葬へと呼び戻すとき、罪人たちの獰猛さはいったい何をなしうるであろうか。あるいは、諸要素そのものさえも害することを恐れた者たちを、迫害者たちはいかなる者と裁くというのか。おお、幸いなる殉教の記念すべき栄光よ。その中で、キリストはこれほど多くの偉大な業を示すことをよしとしたのである。おお、幸いなる最期よ。このような者たちに与えられ、彼らの功にふさわしく、これほど大いなる力によって飾られたものよ。
In devotione constantia, in passione tolerantia, in morte victoria, magnalibus in sepultura. Ad vos nunc, fratres, cuncta jam redeunt, quae vos ad regna coelestia deduxerunt. Vos exempla ista compellunt, quae illos primo per vos ad has glorias compulerunt.
PL 8, 783A献身においては不屈さ、殉教においては忍耐、死においては勝利、埋葬においては大いなる業があった。兄弟たちよ、今やそのすべては、諸君を天の国へと導いた、諸君のもとへと立ち返る。この模範は諸君を駆り立てる。それはまず、諸君を通して彼らをこれらの栄光へと駆り立てたものであった。
Magistros vos illis confessionum frequentia crebris opinionibus fecerat, et ipsi nunc vobis de martyrio suggerunt. Similiter documenta vestra vos adhortantur quae alios adhortata sunt. Tendunt ad vos e coelo jam bracchia, operientes tempus quo vobis occurrant.
PL 8, 783A度重なる告白の評判が、諸君を彼らにとっての教師とした。そして今、彼ら自身が、殉教について諸君に語りかけているのである。同じように、諸君の教えは諸君自身を励ます。それはすでに他の者たちをも励ましたものだからである。天からはすでに、諸君に向かって腕が差し伸べられ、諸君に出会うべき時を待っている。
Properate naviter, concurrite pertitinaciter: exspectant vobiscum simul capere dignitatem. Eia, agite, fratres, accelerate quantocius, ut et de vobis non aliter gaudeamus.
PL 8, 783A熱心に急げ、粘り強く駆け寄れ。彼らは、諸君とともにこの誉れを受け取ることを待ち望んでいる。さあ、兄弟たちよ、行え、できる限り急げ。我々が諸君についても、これと変わらず喜べるように。
Inveniat apud vos reditus noster unde glorietur, sicut et de his secessio nostra sortita est gaudia gloriarum. Sed euntes ad tropaea vestra veniamus: ut sicut vobis horum victorias nuntiavimus, sic postmodum vestras huc ad Carthaginem secuturis caeteris nuntiemus.
PL 8, 784A我々の帰還が、諸君のもとで誇るべきものを見出すように。ちょうど彼らについての我々の離別が、栄光の喜びを得たのと同じように。しかし、我々は赴いて、諸君の勝利の記念のもとへと来るようにしよう。ちょうど我々が彼らの勝利を諸君に告げたように、その後は、諸君の勝利を、ここカルタゴへと続く他の人々に告げるために。
Explicit epistola beatissimi Martyris Macrobi ad plebem Carthaginis de passione Martyrum Isaac et Maximiani. Deo gratias, amen.
PL 8, 784A至福なる殉教者マクロビウスから、カルタゴの民への、殉教者イサアクとマクシミアヌスの受難についての書簡、終わる。神に感謝、アーメン。