Caput I
第I章PL 8, 1197CVERS. 15. Posuit vel quatuor causas vel quatuor personas, quae annuntient Christum. Ex his duae, prima et novissima, ex malignitate: duae mediae, ex bono animo et voluntate. Quod inter se distent, prima et postrema: quod inter se, secunda et tertia, dicendum.
PL 8, 1197C〔第15節〕彼は、キリストを告げ知らせる四つの動機、あるいは四つの人物像を挙げた。そのうち二つ、最初のものと最後のものは、悪意によるものであり、中間の二つは善い心と善い意志によるものである。最初のものと最後のものとが互いにどう異なるか、また第二のものと第三のものとが互いにどう異なるかを述べねばならない。
Prima est de malignitate, propter invidiam et contemptionem: invidiam enim dixit quod sentiant cum aemuli nobis sint. Postrema etiam est et ipsa de malo, ut, VERS. 17,-- quidam per contumaciam Christum pronuntiant. Id est ut nobis noceant.
PL 8, 1197C最初のものは悪意によるもの、すなわち妬みと侮りによるものである。というのも、彼らが我々に対して競争相手であるがゆえにそのように感じていることを、彼は妬みと呼んだからである。最後のものもまた悪しきものによるものであって、〔第17節〕「ある者たちは反抗心によってキリストを告げ知らせる」というのがそれである。すなわち、我々に害を与えるためである。
Cum enim aperte Christum negent, finxerunt se annuntiare; ut nos, qui eos adversarios putamus et credimus, doleamus ab his eadem pronuntiari quae nos pronuntiamus: per contumaciam enim, inquit, non sancte neque caste, pronuntiant Christum; sed ut nobis incutiant tribulationem et gemitum et dolorem; ut poenis et vinculis nostris se gaudere ostendant: quomodo dictum est ipsi Christo in cruce posito, si filius Dei es, libera te, ita et Paulo dicatur: Deus tuus a vinculis te liberet; ille Christus Deus, Deus est; sed tu tamen in poenis es Hoc igitur modo distat haec praedicatio malignorum ab illa superiore: illa non ut poenas inserat vinculis apostoli, sed ut ipsi affectent gloriam praedicationis, cum per invidiam hoc faciant, non per intelligentiam et propriam voluntatem.
PL 8, 1197C実に、彼らはあからさまにキリストを否定しているのに、告げ知らせているふりをした。それは、彼らを敵対者とみなし信じている我々が、自分たちが告げ知らせているのと同じことが彼らによっても語られていることに苦しむようにするためである。すなわち反抗心によって、と彼は言う、聖なる仕方でも清い仕方でもなくキリストを告げ知らせるのであり、我々に苦難と嘆きと苦しみとを引き起こし、我々の刑罰と鎖とを彼らが喜んでいることを示すためである。ちょうど、十字架にかけられたキリスト自身に対して「もし汝が神の子であるなら、自らを解き放て」と言われたように、パウロに対しても「汝の神が汝を鎖から解き放つように。かのキリストなる神は神であるが、汝はなお刑罰のうちにある」と言われるかのようである。それゆえ、悪意ある者たちのこの宣教は、先のものとはこの点で異なる。先のものは使徒の鎖に刑罰を加えるためのものではなく、彼ら自身が妬みによってこれを行いつつ、宣教の栄光を得ようとするものであって、知解と自らの意志とによるものではない。
At vero vel duplex causa, vel duplex persona, de bono sic se habet, quod quidam per bonam voluntatem Christum pronuntiant, quidam ex charitate. Hae duae causae de bono adversae sunt singulis de malo: namque ad primam respondit haec quae secunda est.
PL 8, 1198C他方、善きものによる二重の動機、あるいは二重の人物像は次のようなものである。すなわち、ある者たちは善い意志によってキリストを告げ知らせ、ある者たちは愛からそうする。この善きものによる二つの動機は、悪しきものによるそれぞれと対をなしている。というのも、最初のものに対応するのが、この第二のものだからである。
Si enim primi, quia invident et quia contendunt, ideo praedicant Christum; contra quidam de bonis per bonam voluntatem Christum annuntiant vere hoc sentientes, non invidentes nobis, sed quia bonum est quod sentiunt et habent bonam voluntatem circa Evangelium.
PL 8, 1198Cすなわち、もし最初の者たちが、妬みゆえに、また争いゆえに、キリストを宣べ伝えるのだとすれば、これに対して、善き者たちのうちのある者は、善い意志によって、真にそう感じつつキリストを告げ知らせる。彼らは我々を妬んでいるのではなく、自分たちが感じ、抱いていることが善いことであり、福音について善い意志を持っているからである。
Tertia autem quae de bonis causa est, contraria est illi, quae postrema est de malis. Nam si illa quae de malis est postrema, talis est, ut quidam in nostram poenam et tribulationem per contumaciam Christum pronuntient; haec de bonis contraria est, quia quidam ex charitate pronuntiant: hoc est me sequentes et chari mihi, non mihi insultantes: scilicet, inquit, quod in defensione Evangelii positus sum.
PL 8, 1198C第三の、善きものによる動機は、悪しきものによる最後のものと対をなしている。というのも、悪しきものによる最後のものが、ある者たちが我々への刑罰と苦難のために反抗心によってキリストを告げ知らせるというものであったとすれば、この善きものによるものはそれと反対に、ある者たちが愛からキリストを告げ知らせるというものだからである。すなわち、私に従い、私を親愛の情で慕う者たちであって、私を侮辱する者たちではない。すなわち、と彼は言う、「私が福音の弁明のために置かれている」ことを〔知っているからである〕。
Sciunt enim quia in defensione Evangelii sum, et idcirco poenas has meas pro evangelio me sustinere: unde et ipsi ex charitate Christum pronuntiant, vel charitate in Christum vel charitate in me, non mihi insultantes, ut illi qui per contumaciam Christum praedicant; non caste, sed existimantes tribulationem se suscitare vinculis meis.
PL 8, 1198Dというのも、彼らは私が福音の弁明のためにここにいること、それゆえ私がこの刑罰を福音のために耐え忍んでいることを知っているからである。それゆえ彼ら自身もまた、キリストへの愛であれ私への愛であれ、愛からキリストを告げ知らせるのであって、私を侮辱するのではない。反抗心によってキリストを宣べ伝えるあの者たちが、「清くではなく、私の鎖に苦難を引き起こそうと考えて」そうするのとは違うのである。
VERS. 18.-- Quid enim? dum omni modo sive sub obtentu sive veritate Christus annuntietur. Cum quatuor supra vel personas vel causas posuerit, ut Christus annuntietur, non se omnino motum a malignis quia Christum praedicant, declarat et ostendit.
PL 8, 1198D〔第18節〕「では何であろうか。あらゆる仕方で、口実によるにせよ、真実によるにせよ、キリストが告げ知らされる限り」。彼は上に、キリストが告げ知らされるための四つの人物像あるいは動機を挙げたが、悪意ある者たちがキリストを宣べ伝えているからといって、自分が全く動揺していないことを明らかにし、示している。
Frustra enim illi existimant tribulationem se suscitare vinculis meis. Quid enim, aut quare moveor? aut quare in tribulationem mittor? cum enim gaudeam laetusque sim quod per omnem modum annuntiatur Christus: sive dum illi aliquo, suo obtentu vel aliqua sua occasione vel nocendi vel invidendi praedicant Christum, dummodo praedicent, sive veritate pronuntient.
PL 8, 1199A実に、彼らは私の鎖に苦難を引き起こしていると考えているが、それは無益である。というのも、いったい何によって、あるいは何のために私は動揺するのか。あるいは何のために私は苦難に投げ込まれるのか。実に、あらゆる仕方でキリストが告げ知らされることを私は喜び、楽しんでいるのであるから。すなわち、彼らがある口実によって、あるいは害を与えようとする、あるいは妬もうとするいかなる機会によってであれキリストを宣べ伝えようとも、ともかく宣べ伝えさえすれば、あるいは真実によって告げ知らせようとも〔構わない〕。
Eventus enim mihi plurimum placet, quod de Christo pronuntiant; et Christum et nominant, et Deum, sub alio licet animo, fatentur et Dei Filium.
PL 8, 1199Aというのも、彼らがキリストについて告げ知らせるという出来事そのものが、私に大いに喜ばしいことだからである。彼らは、たとえ異なる心からであれ、キリストの名を挙げ、〔彼が〕神であり神の子であると告白しているのである。
Hoc enim cum celebratur, exercetur, agitur, sic annuntiatur Christus ab omnibus, et nos ad id pervenimus quod volumus ut Christus annuntietur. Quod si ita est, frustra existimarunt me in tribulationem mitti.
PL 8, 1199Bというのも、これが祝われ、行われ、なされるとき、キリストはこのようにしてすべての人によって告げ知らされ、我々は自分たちが望むこと、すなわちキリストが告げ知らされるということに到達するからである。もしそうであるなら、彼らが私を苦難に投げ込もうと見積もったことは無益であった。
Denique sic subjungit: Et in hoc gratulor, sed et gratulabor. Et gratulor, inquit, etiam in hoc ipso, quod annuntiatur Christus.
PL 8, 1199Bそれゆえ彼は次のように付け加える。「そしてこのことにおいて私は喜び、また喜ぶであろう」。「私は喜ぶ」と彼は言う、まさにこのこと、すなわちキリストが告げ知らされるということそのものにおいても。
Non enim negant etiam illi qui nocendi modo, ut mihi noceant, Christum annuntiant: neque illi qui per invidiam Christum annuntiant, animi causa, et latenter, et per maligna verba, tamen Christum confitentur, et Christum annuntiant: in hoc, inquit, gratulor et gratulabor.
PL 8, 1199Bというのも、害を与える仕方で、すなわち私に害を与えようとしてキリストを告げ知らせる者たちも、〔キリストを〕否定してはいないからである。妬みによって、自らの気晴らしのために、隠れて、悪意ある言葉によってキリストを告げ知らせる者たちもまた、それでもなおキリストを告白し、キリストを告げ知らせている。「このことにおいて」と彼は言う、「私は喜び、また喜ぶであろう」。
VERS. 19. Scio enim quoniam hoc mihi proveniet in salutem per orationem vestram, et subministrationem spiritus Christi Jesu.
PL 8, 1199B〔第19節〕「なぜなら私は、汝らの祈りとキリスト・イエスの霊の助けとによって、これが私に救いとなることを知っているからである」。
Pene audaciter ac temere libenter accepisse et in gaudium accepisse, quod quoque modo Christus annuntiaretur etiam ab improbis, etiam per contumaciam, etiam per invidiam: sed hoc ex fiducia Dei, et benevolentia, et, ut ipse ait, ex subministratione Christi et spiritus ejus confirmo futurum; et scio futurum, quoniam istud quoquo modo, quod pronuntiatur, erit verum, eritque etiam ita ut ipse ille Paulus vult, qui vere annuntiat: et idcirco ait, scio enim quod hoc mihi proveniat in salutem: ut hoc quod illi, vel in perniciem meam pronuntiant, qui per contumaciam Christum pronuntiant, vel illi qui per invidiam et contentionem Christum pronuntiant, omnia tamen ita scio, quoniam mihi proveniant in salutem, subministrante scilicet Christo et spiritu ejus: secundum, inquit, quod expecto, et spem habeo, ita mihi fiducia est, ut nunquam mihi ipsi noceant, etiamsi alia causa pronuntiant Christum, ut ego poenas patiar et crucier: tamen quoniam spes mea et expectatio est de Christo, proveniet id mihi in salutem.
PL 8, 1199B彼は、キリストがたとえ悪しき者たちによってであれ、反抗心によってであれ、妬みによってであれ、あらゆる仕方で告げ知らされることを、ほとんど大胆に、また向こう見ずなまでに、喜んで受け入れ、また喜びをもって受け入れたと〔言っている〕。しかし、神への確信と〔神の〕好意とから、また彼自身が言うように、キリストとその霊との助けから、私はこれが必ずそうなると確言する、と彼は言う。私はそうなることを知っている。告げ知らされることがどのような仕方であれ、それは真実となるであろうし、真に告げ知らせるあのパウロ自身が望むとおりにもなるであろうからである。それゆえ彼はこう言う、「私は、これが私に救いとなることを知っている」。すなわち、反抗心によってキリストを告げ知らせる者たちが私の破滅のために告げ知らせることであれ、妬みと争いによってキリストを告げ知らせる者たちのそれであれ、これらすべてが、キリストとその霊の助けによって、私に救いとなることを私は知っている、と。すなわち、と彼は言う、私が期待し、望みを抱いているとおりに、私にはこのような確信がある。たとえ彼らが別の動機から、すなわち私が刑罰を受け責め苦に遭うようにと、キリストを告げ知らせるのであっても、彼らが私自身を害することは決してない。それでも、私の希望と期待とはキリストにあるのだから、これは私にとって救いとなるであろう。
VERS. 20. Quoniam in nullo erubescam; sed in omni fiducia, quemadmodum semper, et nunc magnificabitur Christus in corpore meo.
PL 8, 1199D〔第20節〕「なぜなら、私はいかなる点においても恥じることがなく、むしろ常にそうであったように今もあらゆる確信をもって、キリストが私の体において讃えられるであろうから」。
Sequebatur uti non continuo in salutem provenire posset istud ipsum, quod maligni praedicant, quod per invidiam praedicant, quod per contumaciam praedicant, uti posset illi et perniciem afferre et poenas, ut in catenis semper esset, verum etiam et in morte, sed utrumque.
PL 8, 1200A続きとしては、悪意ある者たちが告げ知らせること、妬みによって告げ知らせること、反抗心によって告げ知らせることが、直ちに救いとならないこともありうる、ということが述べられるはずであった。すなわち、それが彼〔パウロ〕に破滅と刑罰とをもたらし、常に鎖につながれたままにし、あるいは死にさえ至らしめる、という可能性もありうる、いずれにせよ両方とも、と。
Nam apostolus prospiciens dicit futurum esse ut Christus praedicetur quolibet in eventu: nunquam enim, inquit, erubescam, sed ex utroque et gaudio laetabor et gratulabor, et sicut semper et nunc magnificabitur, inquit, Christus: in corpore, inquit, meo; id est cum meum corpus poenis subjectum omnibus tolerat universa, et Christum praedicat, nec desistit, nec poenis terretur, et omnibus poenis non cedit.
PL 8, 1200Aしかし使徒は先を見越して、いかなる成り行きになろうともキリストが宣べ伝えられることになると言う。「なぜなら私は」と彼は言う、「決して恥じることはなく、むしろどちらの結果からも喜びをもって喜び、また喜ぶであろうし、常にそうであったように今もキリストは」と彼は言う、「讃えられるであろう。私の体において」と彼は言う。すなわち、私の体があらゆる刑罰にさらされてすべてを耐え忍びつつ、キリストを宣べ伝え、たじろがず、刑罰に脅かされることなく、いかなる刑罰にも屈しないということである。
Quid est autem omnibus poenis, ipse exponit subjungendo sive per vitam, sive per mortem. Sive enim tolerando poenas vixero, praedicabitur Christus: sive sub poenis mortuus fuero, magis ac magis praedicabitur; cum videant omnes me nec poenis deterritum, nec morte revocatum, sed in evangelio aut vitam cum poenis exegisse, aut usque ad mortem poenas tolerasse, et tamen in evangelio praedicando perseverasse.
PL 8, 1200Aでは、あらゆる刑罰とは何であるかを、彼自身が「生によってであれ、死によってであれ」と付け加えて説明している。すなわち、もし刑罰を耐え忍びつつ私が生きるならば、キリストは宣べ伝えられるであろう。もし刑罰のもとで私が死ぬならば、なおさらいっそう宣べ伝えられるであろう。すべての人が、私が刑罰にも脅かされず、死によっても引き戻されず、福音において刑罰と共に生を送ったか、あるいは死に至るまで刑罰を耐え忍びつつ、それでもなお福音を宣べ伝えることをやめなかったかを見ることになるからである。
VERS. 21. Mihi enim vita Christus est et mori lucrum. Non igitur mortem timeo, quia mori mihi lucrum est: non ipsa mors lucrum, sed mori: vita autem Christus est, quia qui in illo sperat, semper vivit, et nunc et postea.
PL 8, 1200B〔第21節〕「なぜなら私にとって、生はキリストであり、死ぬことは益であるから」。それゆえ私は死を恐れない。なぜなら死ぬことは私にとって益だからである。死そのものが益なのではなく、死ぬことが益なのである。他方、生とはキリストである。なぜならキリストに希望を置く者は、今も後も常に生きるからである。
Etenim cum dixerit, in corpore meo magnificabitur Christus, sive per vitam sive per mortem, ad vitam istam referens; si vincit eos, qui sibi parant insidias, et perseverat in Evangelio, gloriabitur vita ejus, quia in Christo gloriatur, non in catenis, non in salute, non si nihil patiatur.
PL 8, 1200B実に、彼が「私の体においてキリストは讃えられるであろう、生によってであれ死によってであれ」と言ったとき、それを彼はこの生に関わらせて言っている。もし彼が、自分を陥れようとする者たちに打ち勝ち、福音のうちに留まり続けるならば、その生は誇りを得るであろう。なぜなら、彼はキリストにおいて誇るのであって、鎖においてでも、無事であることにおいてでも、何も苦しまないことにおいてでもないからである。
Si autem occisus fuerit, lucrum est mori, cum illi vita sit Christus. Sic igitur singulis singula reddidit; ut ad mortem responderit, non timeo mortem, cum mihi vita sit Christus: sive in vita, sive in catenis licet me alligent, tamen mihi vita Christus est, et ipsum mori lucrum est, cum pervenio ad Christum.
PL 8, 1200Cしかしもし彼が殺されるならば、死ぬことは益である。なぜなら彼にとって生とはキリストだからである。このように彼は、それぞれに対して個々に答えを与えた。すなわち死に対しては、私は死を恐れない、なぜなら私にとって生はキリストだからだ、と答え、生においてであれ、たとえ鎖につながれようとも、それでも私にとって生とはキリストであり、キリストに到達するのだから死ぬこと自体が益である、と。
Sive utrumque hoc singulis superioribus datur, non timeo mortem, quia vita mihi Christus est, et mori lucrum est: sive cum vitae mihi in poena erit, non timeo vitam, quia vita mihi Christus est.
PL 8, 1200Cあるいは、この両方が上述のそれぞれに対して同時に与えられている、すなわち、私は死を恐れない、なぜなら私にとって生とはキリストであり、死ぬことは益だから、あるいは、生が私にとって刑罰のうちにあるとしても〔底本は cum vitae。本文が崩れているらしく、vita と読んで解した〕、私は生を恐れない、なぜなら私にとって生とはキリストだからだ、と。
Ergo illi nihil agunt, sive me morti tradant, sive in vita cruciatibus dedant: mihi enim utrumque non nocet, quia non est apud me in tormentis vita cum poena, propterea quia vita mihi Christus est: sive interficiant, non est mihi et ista poena, quia vita mihi Christus est, et mori lucrum.
PL 8, 1200Cそれゆえ彼らは何もなしえない。私を死に引き渡そうとも、生において責め苦に引き渡そうとも、私にとってはそのいずれも害とはならない。なぜなら私にとって拷問のうちにある生が刑罰と共にあるとは考えないからであり、それは私にとって生とはキリストだからである。たとえ彼らが私を殺そうとも、それもまた私にとって刑罰ではない。なぜなら私にとって生とはキリストであり、死ぬことは益だからである。
VERS. 22. Quod si vivere in carne, hic mihi fructus operis est. Quoniam supra dixit, vita mihi Christus est; et incertum quam vitam dixerit, utrum istam quae in carne, an illam quae postea; adjecit de ista vita, quae hic in carne est, et dixit nihilominus etiam in ista vita, cum hic in carne vivimus, fructus est mihi, inquit, operis.
PL 8, 1200D〔第22節〕「しかし肉において生きるなら、これが私にとって働きの実である」。彼は上で「私にとって生とはキリストである」と言ったが、どちらの生を言ったのかは定かではない、この肉における生か、それとも後にあるあの生か。そこで彼はこの肉における生について付け加え、それにもかかわらず、我々がここで肉において生きているこの生においてさえも、私には働きの実がある、と言ったのである。
Qui iste operis fructus? ut labore meo et Evangelio annuntiem Christum, et multis spem vitae et salvationis efficiam, cum sperare in Christum coeperint, et fidem Evangelio dare. Hic est, inquit, mihi fructus operis etiam in carne vivere. Et quid eligam ignoro.
PL 8, 1201Aこの働きの実とは何か。私の労苦と福音とによってキリストを告げ知らせ、多くの人々に生と救いへの希望をもたらすこと——彼らがキリストに希望を置き始め、福音に信を置き始めるときに。これが、と彼は言う、肉においてなお生きることの実である。「そして何を選ぶべきか私は知らない」。
Sive enim moriar, quia mors lucrum est, ac mihi vita Christus est, et ad illum utique pervenio, cum morior hic in carne: sive rursus hic in carne vivam, quia mihi fructus est operis annuntiare Christum et evangelizare; quid eligam, inquit, nescio; utrum mortem appetam, an adhuc in vita maneam.
PL 8, 1201Aなぜなら、もし死ぬなら、死は益であり、私にとって生はキリストであるから、いずれにせよ私はこの肉において死ぬときに彼のもとへと至るからである。あるいは、もしこの肉においてなお生きるなら、それは私にとってキリストを告げ知らせ福音を宣べ伝えることが働きの実であるからである。何を選ぶべきか、と彼は言う、私は知らない。死を望むべきか、それともなお生にとどまるべきか。
VERS. 23, 24. Coarctor autem ex duobus, concupiscentiam habens dissolvi et esse cum Christo, quanto magis optimum est. Ut vero autem in carne permaneam, necessarium propter vos.
PL 8, 1201A〔第23–24節〕「しかし私は二つのものから締めつけられている。解かれてキリストと共にあることへの欲望を持っている——それはどれほどはるかに最善であることか。しかし私が肉において留まることは、汝らのために必要である」。
Duplex, inquit, me necessitas et cupiditas in divisa deducit; nam et habeo concupiscentiam dissolvi, id est discedere a corpore, et esse cum Christo; etiam illam, lucrum consequi; quod est quidem optimum et eligendum.
PL 8, 1201B二重の必然性と欲望とが、私を分かれた道へと導く、と彼は言う。というのも、私は解かれること、すなわち体から去ること、そしてキリストと共にあることへの欲望を抱いているが、それはまた益を得ることでもあり、確かに最善であり、選ばれるべきものだからである。
Sed rursus est mihi in carne necessitas ut maneam et perseverem propter vos. Ita superiori parti concupiscentiam dedit dissolvi velle et esse cum Christo, quia summum est et praecipuum et optimum; hic autem ut in carne adhuc maneat necessitatem magis dixit, quam illam; ut propter hoc vivam, ut vos instruam, ut vos in Evangelio confirmem.
PL 8, 1201Bしかしまた、肉においてとどまり持続することが、私にとって必然でもある、諸君のためにである。彼は先の部分に、解かれてキリストと共にあることを望む欲望を、それが至高で第一であり最善であるものとして与えた。しかしここでは、なお肉にとどまることを、あの欲望よりもむしろ必然として語った。これのために私は生き、諸君を教え導き、諸君を福音において確固たるものとするために、と。
Cum igitur duas veluti concupiscentias habeat, confirmat unam quod hic in carne adhuc manebit; et hoc confidenter scio, quoniam manebo, et permanebo vobis, ad vestrum profectum et gratiam fidei.
PL 8, 1201Bそれゆえ、彼はいわば二つの欲望を持っていながら、そのうちの一つを確認する。すなわち、私はここ肉においてなお留まるであろう、と。「そして私はこのことを確信をもって知っている、私は留まり、汝らのために、汝らの進歩と信仰の恩寵のために、留まり続けるであろう」と。
Vere ut pater, vere ut famulus Dei, de duabus cupiditatibus suis illam quasi reliquit, quae ipsi tantum fuerat profutura, ut jam abiret, jam dissolveretur essetque cum Christo. VERS. 25.
PL 8, 1201C真に父として、真に神の僕として、彼は自らの二つの欲望のうち、自分自身にとってのみ益となったであろうもの——すなわち、既に去り、既に解かれ、キリストと共にあること——を、いわば脇に置いたのである。〔第25節〕
Confido, inquit, et confidenter scio, quoniam Deus me hic adhuc esse faciet, ut permaneam; et permanebo, ut vobis omnibus prosim, et profectum habeatis ad gloriam fidei.
PL 8, 1201C「私は確信している」と彼は言う、「そして確信をもって知っている、神が私をなお今ここに留まらせてくださるであろうことを。私は留まり、留まり続け、汝らすべての益となり、汝らが信仰の栄光へと進歩を遂げるであろうことを」。
Manebo, inquit, et adjecit amplius, et permanebo, id est, usque ad perfectionem manebo; perfectionem autem profectus vestri, ut proficiatis et gratiam consequamini, fidei scilicet; id est cum fidem praestatis a Deo gratiam mercamini. VERS. 26.
PL 8, 1201C「私は留まるであろう」と彼は言い、さらに付け加えて「そして留まり続けるであろう」、すなわち完成に至るまで留まるであろう、と。その完成とは諸君の進歩の完成であって、諸君が進歩を遂げ、恩寵を、すなわち信仰の恩寵を得ることである。すなわち、諸君が信を差し出すとき、神から恩寵を得るのである。〔第26節〕
Ut gloria et exultatio vestra abundet in Christo Jesu penes me, per praesentiam meam denuo apud vos.
PL 8, 1201C「汝らの栄光と喜びとが、私のもとでキリスト・イエスにおいて豊かになるように、私が再び汝らのもとに現れることによって」。
Ut cum apud vos esse iterum coepero, hoc est per praesentiam meam denuo ad vos, exultet gloria vestra, et abundet ipsa exaltatio in Christo Jesu penes me, per praesentiam meam denuo apud vos: id est ut ego praesens sentiam quemadmodum gloria vestra exultet et abundet in Christo, quod Christum diligitis, quod Christo servitis, quod Christo vos servire gaudetis.
PL 8, 1201Cすなわち、私が再び諸君のもとにいるようになるとき——つまり私が再び諸君のもとに現れることによって——諸君の栄光が喜び踊り、その喜びそのものがキリスト・イエスにおいて私のもとで豊かになるように、私が再び諸君のもとに現れることによって。すなわち、私が現に居合わせて、諸君の栄光がキリストにおいてどのように喜び踊り豊かになるかを感じ取るように、ということである。諸君がキリストを愛し、キリストに仕え、キリストに仕えることを喜んでいるがゆえに。
VERS. 27. Tantummodo digne in Evangelio Christi conversamini. Tota vitae summa christianae ista est, in Evangelio Christo conversari, ipsum sibi annuntiare et caeteris, in ipso spem habere, omne quod agat ex mandatis ejus agere: hoc est digne in Evangelio Christi conversari.
PL 8, 1202A〔第27節〕「ただ、キリストの福音においてふさわしく生きよ」。キリスト教徒の生のすべての要諦はこれである。すなわち、福音においてキリストに向けて生き〔底本は in Evangelio Christo。前後の Christi と異なるが、与格に取った〕、彼を自らと他の人々に告げ知らせ、彼に希望を置き、行うことすべてを彼の命令に従って行うこと、これがキリストの福音においてふさわしく生きることである。
Sed et hoc parum est: ergo jungendum ut in Evangelio Christi conversemur ante omnia, et digne conversemur. Est digne conversari, secundum ejus praecepta vivere, et ea facere quae Christus praecipit.
PL 8, 1202Aしかしこれだけでは十分ではない。それゆえ、何よりもまずキリストの福音において生きるべきこと、そしてふさわしく生きるべきことが結びつけられねばならない。ふさわしく生きるとは、その命令に従って生き、キリストが命じることを行うことである。
Ut sive cum venero, et videro vos; sive per absentiam, audiam de vobis quoniam statis in uno spiritu, una anima concertantes cum fide Evangelii.
PL 8, 1202A「私が来て汝らに会うにせよ、あるいは不在のうちに、汝らについて汝らが一つの霊にあって立ち、一つの魂をもって福音の信仰と共に戦っていると聞くにせよ」。
Ipse exponit quid sit digne in Evangelio Christi conversari, uno spiritu stantes, una anima concertantes cum fide Evangelii: Spiritu autem, inquit, stantes uno: quia unus est spiritus cum jam sapimus, et Evangelium sentimus, et ita vivimus.
PL 8, 1202A彼自身が、キリストの福音にふさわしく生きるとはどういうことかを、一つの霊にあって立ち、一つの魂をもって福音の信仰と共に戦うことであると説明している。「一つの霊にあって」と彼は言う、「立ち」——というのも、我々が既に知恵を得て福音を感じ取り、そのように生きるとき、霊は一つだからである。
Animae autem opus hoc est, ut adversa corporis expellamus: ideo una, inquit, concertantes cum fide; quam fidem vobis Evangelium dedit. Ergo state, inquit, in uno spiritu, et colluctamini una anima cum fide Evangelii.
PL 8, 1202A魂の働きとはこうである、すなわち体の逆らうものを追い払うことである。それゆえ「一つの〔魂をもって〕」と彼は言う、「信仰と共に戦う」——福音が諸君に与えたその信仰である。それゆえ「一つの霊にあって立ち、一つの魂をもって福音の信仰と共に戦え」と彼は言う。
Verum haec expositio illud continet quod supra dixit, digne in Evangelio Christi conversamini.
PL 8, 1202Aしかしこの説明は、彼が上で述べたこと、すなわち「キリストの福音においてふさわしく生きよ」ということを含んでいる。
Quomodo autem se habeant verba ut integra sibi et juncta sint, sic attendemus: conversamini, inquit, digne in Evangelio, ut digne vobis audiam quoniam statis in uno spiritu et una anima concertantes cum fide Evangelii.
PL 8, 1202Aしかし、これらの言葉がどのように互いに一体をなし結びついているかを、我々はこのように見ていく。「福音においてふさわしく生きよ」と彼は言う、「それは、汝らが一つの霊にあって立ち、一つの魂をもって福音の信仰と共に戦っていると、汝らについてふさわしく私が聞くためである」。
Audiam autem vel per absentiam; fides autem erit, ut cum audiam, credam, cum venero ad vos, et videro vos. Sive per absentiam audiam de vobis, jam ad utrumque videro vos, quoniam statis in uno spiritu. VERS. 28.
PL 8, 1202A聞くというのは、あるいは不在のうちにでもある。しかし信とはこうである、私が聞くとき信じ、諸君のもとに来て諸君に会うときも同様である。あるいは不在のうちに諸君について聞くにせよ、いずれにせよ私は〔jam ad utrumque videro vos は構文が取りにくい。「いずれにせよ」と解した〕諸君が一つの霊にあって立っていることを見るであろう。〔第28節〕
Et nec in quocumque territi sitis ab adversariis: et hoc opus pertinet ad expositionem quod est digne in Evangelio Christi conversari, numquam terreri ab adversariis, nec in aliquo terreri: quandoquidem est illis declaratio interitus, nobis autem salutis.
PL 8, 1202C「そしていかなる点においても敵対者たちに脅かされることのないように」。これもまた、キリストの福音にふさわしく生きるという説明に関わる働きである。すなわち、敵対者たちに決して脅かされないこと、いかなる点においても脅かされないこと。「それは彼らにとっては滅びの証しであり、我々にとっては救いの証しなのだから」。
Hoc, inquit, non terreri Evangelio servientes. Id est omnis actus christiani ad salutem est, non conturbari ab adversis, fidem Evangelii credere in Christo, pati pro Christo, simulque etiam ut sciamus ex Dei gratia provenire.
PL 8, 1202C「これは」と彼は言う、福音に仕える者たちが脅かされないということである。すなわち、キリスト教徒のあらゆる行為は救いへ向かうものであり、逆境によって動揺しないこと、福音の信仰をキリストにあって信じること、キリストのために苦しむこと、そしてこれが神の恩寵によって生じることを知ることでもある。
Ergo haec, inquit, res non terreri in aliquo ab adversariis, et nobis ad salutem est, et nostris adversariis causa est ad interitum: et hoc tamen donum est Dei.
PL 8, 1202Cそれゆえこのこと、すなわち敵対者たちによっていかなる点においても脅かされないということは、我々にとっては救いへの道であり、我々の敵対者たちにとっては滅びへの原因である。しかもこれは神の賜物である。
Et hoc a Deo: ne operae nostrae putemus esse, quod non terreri causa nobis est ad salutem: nam et hoc a Deo est, sicuti frequenter monui, ut Dei nutu et misericordia et gratia fiant omnia. VERS. 29, 30. Quoniam vobis donatum est a Christo.
PL 8, 1202Dそしてこれは神から〔与えられたもの〕である。我々が脅かされないことが我々の救いの原因であるのを、我々自身の働きによるものと考えないためである。というのも、これもまた神からのものだからである。私がしばしば戒めたように、すべては神の御旨と慈しみと恩寵とによって成るのである。〔第29–30節〕「なぜなら、汝らにはキリストから賜物として与えられたのだから」。
Omni exhortatione praecepta haec jungit: pertinet enim digne in Evangelio Christi conversari quid sit, sic ostendere secundum superiora praecepta: et nunc cum exhortatio adjungitur ut credant in Christo; neque tantum credant, sed ut etiam patiantur pro illo.
PL 8, 1202D彼はあらゆる勧告をこれらの命令に結びつける。というのも、キリストの福音にふさわしく生きるとはどういうことかを、上の命令に従って示すことに関わるからである。そして今、キリストを信じるようにという勧告が付け加えられる。ただ信じるだけでなく、彼のために苦しむようにもと。
Quae autem patiantur, subjungit: vel quae in me vidistis, vel quae de me audistis: hoc est enim digne in Evangelio Christi conversari, et hoc dono datum est nobis pro Christo, quoniam ille mysterium complevit, et ad liberationem nostram passus est omnia.
PL 8, 1203A何を苦しむべきかについては、彼はこう続けて付け加える。すなわち、「汝らが私において見たこと、あるいは私について聞いたこと」である。これこそキリストの福音にふさわしく生きることであり、これはキリストのために我々に賜物として与えられたのである。なぜなら彼は奥義を成し遂げ、我々の解放のためにすべてを受難したからである。
Pro ipso igitur donum nobis dedit, ut credamus in eum. Magnum autem donum, si sola in eum fide tantam gratiam meremur. Sed ita credamus, ut etiam patiamur pro illo; hoc enim subjungit: Id ipsum certamen et agonem habentes, quem et vidistis in me, et audistis de me.
PL 8, 1203Aそれゆえ彼はキリストのために我々に賜物を与えた、我々が彼を信じるようにと。しかしこれは大いなる賜物である、もし彼への信仰のみによって我々がこれほどの恩寵に値するとすれば。しかし我々は、彼のために苦しむほどにも信じるべきである。それゆえ彼はこう付け加える。「同じ戦いと苦闘とを、汝らは私において見、私について聞いたとおりに持ちながら」。
Ut vos quoque credentes in Christo, patiamini omnia pro illo, id est propter ipsum. Facere enim omnia, neque in alium converti, et pro illo pati omnia, hoc est certamen: et hunc agonem habemus scilicet et contentionem et intentionem, quae educit ad palmam et ad coronam.
PL 8, 1203Aすなわち、諸君もまたキリストを信じつつ、彼のために、すなわち彼のゆえに、あらゆることを苦しむように。すべてを行い、他のものへと向きを変えず、彼のために万事を苦しむこと、これが戦いである。そして我々はこの苦闘を持っている、すなわち争いと努力とを、これが勝利の棕櫚と冠とへと導くのである。
Hunc igitur agonem ne ignoretis, ipse est quem in me vidistis, scilicet de catenis, de carcere, de cunctis malis, quae perpessus est Paulus: quae utraque apud vos habent fidem me passum esse, cum aut audistis aut vidistis.
PL 8, 1203Bそれゆえ、この苦闘を諸君は知らないでいてはならない。それはまさに、諸君が私において見たもの、すなわち鎖について、牢獄について、パウロが耐え忍んだあらゆる災いについてのものである。そしてこれらの両方——諸君が聞いたにせよ見たにせよ——は、諸君のもとで、私が苦しみを受けたということの信を保っている。
Caput II
第II章PL 8, 1203BVERS. 1, 2, 3, 4. Si qua igitur advocatio in Christo, si qua consolatio dilectionis, si qua societas spiritus, si qua viscera et miserationes; implete gaudium meum, ut idem sentiatis omnes.
PL 8, 1203B〔第1–4節〕「そこで、もしキリストにあって何らかの召しがあり、愛の慰めが何かあり、霊の交わりが何かあり、慈しみの心と憐れみが何かあるならば、私の喜びを満たせ。すなわち汝らが皆同じ思いを抱くように。」
Petiturus beneficium, ut gaudium suum impleatur quod gaudium circa hoc mandatum est, ut idem sentiatis omnes, ut nullus discrepet (tunc enim et charitas et concordia est, idem sentientibus cunctis; et si concordia est, hoc habebit apostolus gaudium): ut ergo hoc impetret quod suum gaudium vult esse, per illorum unanimitatem, concordiam, eamdemque sententiam, et caetera similia, quasi rationem meritorum praemittit, quod ab ipsis meretur, ut impleatur gaudium suum circa hoc, ut idem omnes sentiant, et caetera.
PL 8, 1203B恩恵を求めようとして——すなわち自らの喜びが満たされることであるが、その喜びはこの点に託されている。「汝らが皆同じ思いを抱く」こと、誰も食い違わないことである(皆が同じ思いを抱くときにこそ愛も一致もあるのであり、一致があれば使徒はこの喜びを得るからである)——、そこで彼は、自らの喜びとしたいもの、すなわち彼らの心が一つであること、一致、同じ判断、その他これに類することを得るために、いわば功の理由をあらかじめ示す。自分は彼らからそれを受けるに値する、というのである。この点をめぐる自らの喜びが満たされ、皆が同じ思いを抱くように、等々。
Meritorum autem rationes istae sunt, quia advocati simul in Christo sunt: advocat enim Deus in Christo nos; eos enim sanctificat, quos vocavit et elegit et quos ordinavit.
PL 8, 1203Cその功の理由とはこうである。すなわち、彼らが共にキリストにあって召された者たちであるということである。神はキリストにあって我々を召すのであり、神は召し、選び、定めた者たちを聖別するからである。
Advocatio ergo prima est; si est, inquit, advocatio in Christo aliqua in nobis, quod simul vocati sumus, et vocati in Christo, et meritum meum erga vos; ergo implete gaudium meum.
PL 8, 1203Cそれゆえ召しが第一である。「もし」と彼は言う、「我々のうちにキリストにおける何らかの召しがあるならば——すなわち我々が共に召され、しかもキリストにあって召されたということであり——、また汝らに対する私の功があるならば、それゆえ私の喜びを満たせ」。
Prima igitur haec ratio meritorum inter se, ut se invicem audiant: quod advocati sunt in Christo. Ex hoc autem quod advocati sunt in Christo, est etiam dilectio. Item adjungit si qua consolatio dilectionis.
PL 8, 1203Cこれが、彼らが互いに耳を傾け合うための、功の第一の理由である。すなわち彼らがキリストにあって召されたということである。ところで、彼らがキリストにあって召されたということから、愛もまた生じる。そこで彼は続けて、「愛の慰めが何かあるならば」と付け加える。
Cum enim in malis simus, et mundi malis laboremus, si nos invicem diligamus, Deus erit nobis consolatio dilectionis. Haec, inquit, igitur si est consolatio dilectionis, ut quia vos diligo, vos me consolemini in malis in quibus sum: implete ergo gaudium meum.
PL 8, 1203Dというのも、我々は数々の悪の中にあり、世界の悪に苦しんでいるのだから、もし我々が互いに愛し合うならば、神は我々にとって愛の慰めとなるからである。「それゆえ」と彼は言う、「もし愛の慰めがこういうものであるならば、すなわち私が汝らを愛しているのだから、私のいるこの悪の中で汝らが私を慰めるということであるならば、それゆえ私の喜びを満たせ」。
Singulis ergo hoc adjungendum. Deinde adjecit, si qua societas spiritus. Bono ordine et hoc tertium: nam primum est advocari in Christo, deinde dilectionem habere: cum autem utrumque fuerit, ut jam et advocati in Christo sint, et consolationem habeant inter se dilectus et dilectionis, sine dubio est societas spiritus.
PL 8, 1204Aそれゆえこれは各々に付け加えられるべきことである。次に彼は、「霊の交わりが何かあるならば」と加えた。この第三のものも正しい順序で置かれている。まず第一はキリストにあって召されることであり、次いで愛を持つことである。そしてこの両者がそろい、すでにキリストにあって召された者たちが選びの者、愛の者として互いのうちに慰めを持つならば〔底本は dilectus et dilectionis。ミーニュの脚注は dilectus を delectus(選び)の意に取り、キケロ『国家について』1.34 の用例を引く。これに従って訳した〕、疑いなく霊の交わりがある。
Si qua, inquit, est societas spiritus. Audiamus illud, implete gaudium meum. Adjungit deinde, si qua viscera et miserationes.
PL 8, 1204A「もし」と彼は言う、「霊の交わりが何かあるならば」。あの言葉、「私の喜びを満たせ」に耳を傾けよう。次に彼は、「慈しみの心と憐れみが何かあるならば」と付け加える。
Unum enim corpus efficitur Ecclesiae, cum sibi vocati in Christo charitate junguntur, junguntur etiam spiritu, et fiunt eadem viscera et eaedem miserationes.
PL 8, 1204Aというのも、キリストにあって召された者たちが愛によって互いに結ばれ、霊によっても結ばれるとき、彼らは同じ慈しみの心、同じ憐れみとなり、教会の一つの体が形づくられるからである。
Si qua igitur viscera, si quae miserationis sint viscera, ad hoc ut vocatio sit in Christo, et societas in spiritu.
PL 8, 1204Aそれゆえ、もし何らかの慈しみの心が、もし憐れみの心があるならば、それは召しがキリストにあること、また交わりが霊にあることに向けられている。
Miserationes autem sunt ad hoc, si qua consolatio est dilectionis, ut omnis alterum consoletur, quod in malis semper in mundo sumus: quoniam viscera eadem sumus, miserationes invicem nobis praestare debemus.
PL 8, 1204B一方、憐れみは、もし愛の慰めが何かあるならば、という点に向けられている。すなわち、我々が常に世界において悪の中にあるゆえに、各々が互いを慰めるように、ということである。我々は同じ慈しみの心であるのだから、互いに憐れみを示し合うべきなのである。
Sic ergo si qua viscera miserationis, implete gaudium meum. Quod autem gaudium, subjunxit, ut idem sentiatis, omnes id ipsum.
PL 8, 1204Bこのように、「もし憐れみの心が何かあるならば、私の喜びを満たせ」ということである。ところでその喜びとは何であるかを、彼は「汝らが皆同じ思いを、まさに同一のことを抱くように」と続けて示した。
Quid est idem sentiatis? supponit per subjecta, aut in quibus idem sentiant, aut quemadmodum idem sentiant:-- Eamdem dilectionem exerc eatis unanimes, unum sentientes, nihil per contentionem, neque per inanem gloriam, sed in humilitate sensus invicem vos ab alteris praecedi arbitrantes.
PL 8, 1204B「汝らが同じ思いを抱く」とはどういうことか。彼はそれを、同じ思いを抱く対象、あるいは同じ思いを抱く仕方によって示している。――「汝らは心を一つにして同じ愛を行い、一つのことを思い、争いによっても空しい誉れによってもではなく、へりくだった思いによって、互いに他の者から自分が先んじられていると考えよ。」
Non sua propria tantum unusquisque vestrum perspiciat, sed aliorum singuli. VERS. 5.-- Hoc enim sentite in vobis quod et in Jesu Christo.
PL 8, 1204B「汝らの各々は自分自身のことばかりを見るのではなく、それぞれ他人のことをも見よ。」〔第5節〕「実に、イエス・キリストにおいても〔汝らが思う〕このことを、汝らのうちに思え。」
Ut dixi, exhortatio ista est quam nunc exsequitur, praeceptis plenioribus: implete, inquit, gaudium meum, quibus in rebus effici potest: quae praecepta, ut semper docuit, tenent quae facienda sunt, et item quae non facienda.
PL 8, 1204C私が言ったとおり、これはこれから彼がより充実した命令をもって遂行しようとする勧めである。「私の喜びを満たせ」と彼は言うが、それはいかなる事柄によって果たされうるのかを言うのである。その命令は、常にそうしてきたように、なすべきことと、なすべきでないことの両方を保持している。
Quae facienda sunt, sic subjungit, ut idem sentiatis omnes, eamdem dilectionem exerceatis omnes, unanimes, unum sentientes. Interponit quae non facienda, nihil per contentionem neque per inanem gloriam.
PL 8, 1204Cなすべきことについては、彼はこう続ける。「汝らが皆同じ思いを抱き、皆が同じ愛を行い、心を一つにし、一つのことを思うように。」なすべきでないことについては、「争いによっても空しい誉れによってもではなく」と挿入する。
Et subjungit quae facienda rursus, sed per humilitatem sensus invicem vos ab alteris praecedi arbitrantes. Item subjungit quae non facienda: non sua propria unusquisque perspiciat. Deinde id quod faciendum, sed aliorum singuli.
PL 8, 1204Cそして再びなすべきことを続ける。「むしろへりくだった思いによって、互いに他の者から自分が先んじられていると考えよ。」続いてなすべきでないことを続ける。「各々は自分自身のことばかりを見るのではなく」。それから、なすべきことを、「それぞれ他人のことをも見よ」と続ける。
Sic deinde subjungit, quod ad exhortationem plurimum valet, et certam exhortationem de praeceptis, in qua conclusio praecepti haec est, ut de aliorum recreatione singuli cogitent.
PL 8, 1204Cこのように彼は続けて、勧めにとって最も力を持つこと、すなわち命令についての確かな勧めを示す。その命令の結論はこうである。各々が他人の慰めについて思いをめぐらすように、というのである。
Hoc, inquit, facere debetis et constituere et sentire in vobis, quod Christus fecit: quod de aliis cogitans, de se et de sua gloria nihil cogitavit: vel de eo quod potentiam suam, ut docebit, ipse deposuit, ut aliis caeteris subveniret.
PL 8, 1204D「これを」と彼は言う、「汝らは自分たちのうちに行い、定め、思わねばならない。キリストが行ったとおりに。」すなわち、他人について思いをめぐらしながら、自分自身についても自分の栄光についても何一つ思わなかった、あるいは、後に彼が教えるように、自分の力そのものを自ら脱ぎ捨てて、他のすべての者を助けようとした、ということである。
Ergo hoc tenetur in exhortatione, ut gaudium possit impleri ipsius Pauli. Videamus igitur singula quae praecepta sint. Primo ait ut idem, omnis christianitatis potestatis, et jus et operatio illa est non dissentire, sed unum atque idem in animo habere.
PL 8, 1205Aそれゆえ勧めにおいて保持されているのは、パウロ自身の喜びが満たされうるように、ということである。それでは、いかなる命令があるのかを一つ一つ見てゆこう。まず彼は、「同じことを」と言う。キリスト教のあらゆる権能〔底本は potestatis。potestas と読んで解した〕、その権利と働きとは、食い違わないこと、むしろ心において一つの同じことを持つことである。
Etenim si unus Deus, si unus ejus filius, si unus Spiritus sanctus est, si omnia ista tria unum, ita debemus et nos unum habere quod sentimus, ut idem sentiamus omnes. Deinde sequitur ut eamdem dilectionem exerceamus.
PL 8, 1205Aなぜなら、もし神が一つであり、その子が一つであり、聖なる霊が一つであり、これら三つのものが一つであるならば、我々もまた、皆が同じ思いを抱くように、思うところにおいて一つのものを持つべきだからである。次いで、「同じ愛を行うように」と続く。
Hoc jam ad moralem disciplinam, id est ad vitam pertinet; illud ad scientiam. Nam cum duo genera dixissem esse in Paulo, et in omni tractatu, ut alia discerentur ad scientiam, alia discerentur ad actus et ad vitam; ita et hic ad scientiam, ita positum ut idem sentiatis: deinde ad vitam, eamdem dilectionem exerceatis.
PL 8, 1205Aこれはすでに道徳の教え、すなわち生に関わることであり、先のものは知に関わる。というのも、私が、パウロのうちには、またあらゆる論述の中には二つの種類があると述べたように、あるものは知に関して学ばれ、あるものは行いと生に関して学ばれるからである。ここでもそのように、知に関しては「汝らが同じ思いを抱くように」と置かれ、次いで生に関しては「同じ愛を行うように」と置かれている。
Eamdem quid est? quam alter circa vos, eamdem vos circa alterum; neque divisam dilectionem, sed in Christo dilectionem. Ipsa est eadem dilectio. Deinde adjecit: unanimes unum scientes. Eadem repetisse mihi videtur verso ordine, quae supra sunt dicta.
PL 8, 1205B「同じ」とは何か。相手が諸君に対して抱くのと同じ愛を、諸君も相手に対して抱く、ということであり、分かたれた愛ではなく、キリストにある愛である。それは同一の愛なのである。次いで彼は、「心を一つにして、一つのことを知り」と付け加えた。私には、これは順序を逆にして、先に述べたことを繰り返しているように思われる。
Namque unum est unanimes quod ad eamdem dilectionem: aliud est unum scientes, quod supra ut dixi, ut unum sentiatis omnes. Verum et amplius aliud in his duobus est, quod in superioribus.
PL 8, 1205Bというのも、「心を一つにする」というのは同じ愛に関わることであり、「一つのことを知る」というのは、先に述べたように「汝らが皆同じ思いを抱く」ということに関わる、別のことだからである。しかし、この二つには先の二つ以上のものがある。
Namque aliud est idem sentiatis omnes, aliud unum scientes, in ipso quidem: quippe cum ad scientiam utrique pertineat.
PL 8, 1205Bというのも、「汝らが皆同じ思いを抱く」ことと「一つのことを知る」こととは、そのもの自体においては別のことだからである。もっとも、両者ともに知に属してはいるのだが。
Verum illud superius idem sentire, ad hoc est, ut adhuc scientia nondum confirmata, par tamen videatur sciendi potestas, nondum confecta, jam perfecta scientia.
PL 8, 1205B先の「同じ思いを抱く」というのは、知がまだ確定されていないながらも、知る力が等しいものと見なされる、という段階に向けられており、知はまだ完成されず、いまだ完全な知には至っていない、ということである。
Secundo igitur praecepto cum uno in sensu utrumque sit, fortius tamen positum; unum, inquit, scientes: jam praeceptio est ipsa, cum scientes dixit.
PL 8, 1205Cそれゆえ第二の命令は、意味において両者が一つでありながら、より強く置かれている。「一つのことを知り」と彼は言う。「知り」と言ったからには、これはもはや命令そのものである。
At vero superius idem sentientes dixit, id est sensus eosdem intelligentiae habentes: illud ergo adhuc in actu est, hoc in perfectione videri potest. Idem sentientes et ad vitam pari modo, etiam in actu est, circa vitam eamdem dilectionem exerceatis.
PL 8, 1205Cこれに対して先には「同じ思いを抱く」と言われていた。すなわち、同じ知解の感覚を持つ、ということである。それゆえ前者はいまだ行為の途上にあり、後者は完成において見られうる。「同じ思いを抱く」ことは、生に関しても同様に行為の途上にあり、それは生において「同じ愛を行うように」ということに関わる。
Porro autem in perfectione hoc est unanimes et utrumque de moribus et de vitae genere: unde tamen cum eadem videantur singula in singulis, posteriora potiora sunt. Deinde adjunxit: nihil per contentionem neque per gloriam inanem.
PL 8, 1205Cさらに、完成においてあるのは「心を一つにする」ことであり、両者ともに人柄と生き方の類に属する。それゆえ、個々においては同じことのように見えても、後に置かれたものの方がより勝っているのである。次いで彼は、「争いによっても空しい誉れによってもではなく」と付け加えた。
Potuit enim, et idem sentiendi, et idem sciendi esse tamen contentio. Modus igitur subjunctis est, qui esse debeat, vel potius qui non esse: nihil, inquit, per contentionem. Multi enim contendendi vel necessitatem habent vel voluntatem.
PL 8, 1205Cというのも、同じ思いを抱くことにも、同じことを知ることにも、なお争いがありうるからである。それゆえここに付け加えられているのは、あるべき仕方、というよりむしろあるべきでない仕方である。「争いによってではなく」と彼は言う。多くの者は争うことへの必要か、あるいは意志かのいずれかを持っているのである。
Utramque igitur contentionem tulit, ut necessitas non sit contendendi nec voluntas. Quippe cum utrumque vitiosum sit. Alii curiositate in ipsam contentionem irruunt: alii natura tales sunt, ut contentiosi sint: ideo adjectum, nihil per contentionem.
PL 8, 1205Dそれゆえ彼は両方の争いを取り除いた。争うことの必要も意志もないように、ということである。両方とも悪徳だからである。ある者たちは好奇心によってまさに争いへと突き進み、またある者たちは生まれつき争いを好む性質を持っている。それゆえ「争いによってではなく」と付け加えられたのである。
Deinde rursus alii ad jactantiam hoc proferunt, ut contendant, et pares esse videantur, aut potiores resistendi pertinacia et superiores aut gloriandi. Hoc ergo auferri vult, dicitque, neque per gloriam inanem.
PL 8, 1205Dさらにまた、ある者たちは誇示のためにこれを持ち出し、争って対等に見られようとしたり、あるいは頑なに抵抗することでより勝った者、あるいは誇ることでより優れた者に見られようとしたりする。それゆえ彼はこれを取り除こうとして、「空しい誉れによってでもなく」と言う。
Etenim gloria inanis est placere velle sermonibus, placere ingenti calliditate, et contentione disserendi. Raro enim apud christianum debet esse contentio, non in sermone jactantia.
PL 8, 1206Aなぜなら、空しい誉れとは、言葉によって気に入られようとすること、途方もない巧みさによって、また論争の言い争いによって気に入られようとすることだからである。キリスト教徒のもとには争いはめったにあるべきではなく、言葉における誇示もあるべきではない。
Huic ita posito posteriori praecepto ne quid per gloriam inanem facere videamur, necessario subjunctum, sed per humilitatem sensus. Sic enim inanis gloria poterit auferri, si humilitas sit in sensibus, id est intellectibus. Hos enim sensus posuit.
PL 8, 1206Aこのように後の命令、すなわち我々が空しい誉れによって何かをしていると見られないように、という命令が置かれた上で、必然的に「むしろへりくだった思いによって」ということが続けて置かれた。というのも、思い、すなわち知性のうちにへりくだりがあるならば、空しい誉れはそれによって取り除かれうるからである。彼はこの「思い」という語をそのような意味で用いたのである。
Quaerendi modo, proferat quaecumque tractat, non auctoritate suscepta. Invicem vos ab alteris praecedi arbitrantes.
PL 8, 1206A人は、論じることは何であれ、探求する者の仕方で持ち出すべきであって、権威を振りかざしてではない。「互いに、他の者から自分が先んじられていると考えよ。」
Vere enim haec humilitas, si omnem alterum putas esse potiorem: hoc est enim invicem praecedi ut vos arbitremini; ne quisquam alterum non ita putet, ut non potiorem aestimet, et praecedere et esse meliorem. Quod si ita est, haec est humilitas sensus.
PL 8, 1206Aというのも、他のすべての者を自分より勝った者と考えるならば、それこそが真にへりくだりだからである。すなわち、諸君が互いに、自分が他の者から先んじられていると考えるとはこういうことである。誰も、他の者をより勝った者と見なさず、先んじており優れた者だとも見なさない、というふうに考えてはならない。もしそうであるならば、これが思いにおけるへりくだりである。
Deinde subjungit: Non sua propria unusquisque vestrum perspiciat, sed aliorum. Ex hoc sensu nectitur id quod postea subjungitur.
PL 8, 1206B次いで彼は続けて言う。「各々は自分自身のことばかりを見るのではなく、他人のことを見よ。」この思いから、後に続けて言われることが結び付けられる。
Interea referendum hoc ad superiora, tunc enim implebitis meum gaudium, si et hoc quoque faciatis ut unusquisque non tantum sua propria perspiciat, sed aliorum, et ita singuli de aliis atque aliorum curas habeant. Hoc enim nos putamus.
PL 8, 1206Bさしあたり、これは先に述べたことに関連づけられるべきである。というのも、「各々が自分自身のことだけでなく他人のことをも見て、こうして各人が他人について、また他人のための配慮を持つならば、そのときにこそ汝らは私の喜びを満たすことになる」からである。我々はこれをそのように考える。
Quod si de nobis tantum cogitemus, nobis prodesse poterimus, et de nostris tantum rebus agere, de spe, de liberatione nostra: sed hoc parum est. Tunc enim vere de nobis agimus, si et alios curemus, et aliis prodesse properemus.
PL 8, 1206Bもし我々が自分自身のことばかりを思うならば、我々は自分のためになりえようし、自分の希望や自分の解放という自分のことがらばかりを行うことになろう。しかし、それでは足りない。我々が真に自分自身のために行うのは、他人を配慮し、他人のためになろうと努めるときだからである。
Cum enim omnes unum corpus simus, aliis si prospiciamus, nobis prospicimus: si de aliis cogitemus, de nobis magis cogitamus.
PL 8, 1206Bというのも、我々は皆一つの体であるのだから、他人のために思いやるならば、それは我々自身のために思いやることになる。他人について思うならば、それはより多く自分自身について思うことになるのである。
Hinc subjungit, quantum sit istud quod monet, quod praecipuum, quod vehemens, cum dicit: Hoc idem nos in nostris sensibus habeamus, quod et in Christo Jesu. Quid istud est, Hoc sentite in vobis quod sentitis in Christo Jesu; ipse exponit et explicat.
PL 8, 1206Cここから彼は、彼が勧告することがいかに重大で、いかに主要で、いかに強いものであるかを続けて示す。すなわち、「我々は自分たちの思いのうちに、キリスト・イエスにおけるのと同じこの思いを持とう」と言うときである。「キリスト・イエスにおいて汝らが思うこのことを、汝らのうちに思え」とはどういうことか。彼自身がこれを説き明かし、解き明かす。
Etenim si hoc sentimus in Christo Jesu, quia ipse magis de aliis, id est de nobis curam gessit, non de se, neque de eo quod ipse posset aut poterat, aut potest, sed de nobis potius cogitavit.
PL 8, 1206Cというのも、もし我々がキリスト・イエスにおいてこのことを思うならば、それは、彼が自分自身についてよりも、むしろ他人について、すなわち我々について配慮した、ということであり、彼自身についても、彼がなしえたであろうこと、なしえたこと、なしうることについてでもなく、むしろ我々について思いをめぐらしたということだからである。
Hoc est quod supra dixit, sed aliorum singuli curam geramus: etenim Dominus noster Christus Salvator, utique cum Salvator esset, aliis salutem attulit: et quemadmodum non modo benignitate tantum usus, neque fulgens sua benevolentia sua luce vestit et texit, atque ad se benignitate infusa et majestate revocavit.
PL 8, 1206Cこれは先に彼が述べたこと、すなわち各々が他人のための配慮を持とうということである。というのも、我々の主キリスト救い主は、救い主である以上、他人に救いをもたらしたからである。そして彼は、ただ慈愛を用いるにとどまらず、自らの慈しみをもって輝きながら、その光によって人々を覆い包み、注がれた慈愛と威厳とをもって自らのもとへと呼び戻したのである〔底本は non modo … neque … vestit et texit … revocavit で構文が崩れている。文脈から意を汲んで解した〕。
Ut ergo magis beneficium ejus, et maximum nosse possemus, exinanivit, inquit, se atque omni exuit majestate, ut in carnem descendens, ut omnem illam patientiam humilitatis suscipiens, nobis ut prodesset carne, injurias in carne, deinde crucem mortemque sustinuit.
PL 8, 1206Dそれゆえ、我々が彼の恩恵を、しかも最大の恩恵をより深く知りうるように、「彼は」と彼は言う、「自らを空しくし」、あらゆる威厳を脱ぎ捨てた。こうして彼は肉へと下り、あのへりくだりの忍耐のすべてを引き受け、肉において我々の益となるために、肉における数々の侮辱を、そして十字架と死とを耐え忍んだのである。
Quae omnia docent et hortantur nos, ut similiter imitantes Dominum, non de aliis potius cogitemus quam de nobis ipsis. Hoc est enim vere de nobis agere, aliorum curam pro eorum salute suscipere. Hoc est ergo ut hoc sentiatis in vobis, quod et in Christo sentitis.
PL 8, 1206Dこれらすべてのことは、我々が同じように主に倣って、自分自身のことよりもむしろ他人のことを思うようにと教え勧めるものである〔底本は non de aliis potius cogitemus quam de nobis ipsis(自分自身のことよりも他人のことを思わないように)。文脈から non を除いて読む〕。これこそ真に自分自身のために行うということであり、他人の救いのためにその配慮を引き受けることである。それゆえこれが、「キリストにおいても汝らが思うこのことを、汝らのうちに思え」ということである。
Illum profuisse aliis sentitis: ergo et in vobis hoc sentite, ut pro aliis cogitetis, et sollicitudinem pro aliis suscipiatis, ut aliis prodesse possitis. VERS. 6, 7, 8.
PL 8, 1206D諸君は、彼が他人の益となったことを思っている。それゆえ諸君も自らのうちにこのことを思い、他人のために思いをめぐらし、他人のための配慮を引き受け、他人の益となりうるようにせよ。〔第6–8節〕
Qui cum in forma Dei constitutus esset, non rapinam arbitratus est, ut esset aequalis Deo; sed et semetipsum exinanivit, et servi sumpsit formam in similitudine hominum factus, et habitu inventus tanquam homo.
PL 8, 1207A「彼は神の形相のうちにありながら、神と等しくあることを強奪と見なさなかった。むしろ自らを空しくし、僕の形相を受け、人間の似姿となり、様において人間のように見出された。」
Humiliavit se ipsum, subditus factus usque ad mortem, mortem autem crucis. Duas res, id est duo praecepta, supra dederat, unum ut diligerent humilitatem, aliud non sua tantum curarent, sed et aliorum. Et ait: Hoc sapite in vobis, quod et in Christo Jesu.
PL 8, 1207A「彼は自らをへりくだらせ、死に至るまで、しかも十字架の死に至るまで服する者となった。」彼は先に二つの事柄、すなわち二つの命令を与えていた。一つはへりくだりを愛せよということ、もう一つは自分のことだけでなく他人のことをも配慮せよということである。そして彼は言う。「キリスト・イエスにおいても〔汝らが思う〕このことを、汝らのうちに思え。」
Quid igitur de duobus istis accipimus in Christo Jesu? utrum unum? et quod unum? an ambo potius? Namque unum de humilitate manifestum, quod semetipsum humiliavit Christus, et servi sumpsit personam.
PL 8, 1207Aそれでは、この二つのうちどちらを我々はキリスト・イエスにおいて受け取るのか。一つだけか。それはどちらか。それとも両方か。というのも、一つはへりくだりについて明らかである。すなわちキリストが自らをへりくだらせ、僕の形相〔底本は personam。フィリピ2:7に合わせて訳す〕を受けたということである。
Potest tamen esse hic etiam secundum praeceptum: propter alios enim ita sustinuit, et de aliis potius quam de se cogitavit. Breviter autem hic expositum, quod Christus sit, et antequam in carne descenderet, et in qua sit virtute atque substantia.
PL 8, 1207Bしかしここには第二の命令もありうる。というのも、彼は他人のためにこのように耐え忍び、自分自身についてよりも他人について思いをめぐらしたからである。またここでは簡潔に、キリストが肉へと下る以前にも存在していたこと、そして彼がいかなる力と実体のうちにあるかが説き明かされている。
Dictum est enim quod forma Dei Christus esset. Quid autem sit Dei forma? non figura, non vultus, sed imago et potentia.
PL 8, 1207Bというのも、キリストは神の形相であると言われているからである。では神の形相とは何であるか。形姿ではなく、顔でもなく、像であり力である。
Plene de hoc et hic tetigi ad Ephesios, et plenus uberiusque in aliis tractavi libris, Deum esse in eo quod est ipsum principale esse; esse autem ipsum, est principale habere, vivere et intelligere.
PL 8, 1207Bこのことについては、エフェソ書への註解でも触れたし、他の書物においてはより十分に、より豊かに論じた。すなわち、神は、それ自体において第一次の存在であるという点において神であり、その存在すること自体とは、第一次的に、生きることと知解することとを持つことである。
Sed intelligere atque vivere, forma quaedam est et imago ipsius existentiae. Cum igitur existentia Deus sit, ut multis probatur, atque id magis quod supra existentiam est; forma autem existentiae, moveri, intelligere, vivere; circumformatur enim et definitur quodammodo, id est in considerationem et cognoscentiam devocatur, quod sit illud esse, quod invisibile est et incomprehensibile, vivere intelligitur et intelligere.
PL 8, 1207Bしかし知解することと生きることとは、実在そのものの一種の形相であり像である。それゆえ、神が実在であることは多くのことによって証明されるとおりであり、しかもそれは実在を超えるものであるが、実在の形相とは、動くこと、知解すること、生きることである。というのも、それによって、見えることも把握されることもないあの存在が、いかなるものであるかが、いわば形づけられ、ある仕方で定められる、すなわち考察と認識のうちへと呼び込まれるのであり、生きることと知解することとして知解されるのである。
Ita esse, pater est: vivere autem et intelligere, quae ista ipsa in eo sunt, quod est esse, quasi forma. Christus ergo Dei forma est: vita est enim Christus, et cognoscentia et intellectus. Haec igitur forma et imago Dei.
PL 8, 1207Cこのように存在することは父である。他方、生きることと知解すること、すなわちこれらが、存在することであるところのそれのうちにあるものは、いわば形相である。それゆえキリストは神の形相である。というのも、キリストは生命であり、認識であり、知性だからである。それゆえこれが神の形相であり像である。
Quanta potentia, et quanta deitas, vel virtus sit, alibi expressum. Ergo nunc Paulus: non, inquit, Christus rapinam credidit, id est hoc sibi vindicavit, tantum habere voluit, ut forma Dei esset; sed etiam se ipsum exinanivit potentia, ut ad mundum et ad carnem descenderet, et formam hominis sumeret, id est parvi et humilis imaginem.
PL 8, 1207Cいかほどの力、いかほどの神性、あるいはいかほどの力があるかは、他の箇所で述べた。それゆえ今パウロは言う。「キリストは強奪と見なさなかった」、すなわち、彼はこれを自分のものとして固守せず、神の形相であることだけを保とうとは望まなかった、と。むしろ彼は、力において自らを空しくし、世界と肉へと下り、人間の形相、すなわち小さく低い者の像を受けたのである。
Illud autem diligenter et acute attendendum puto, quod cum et ipse se missum a Deo dicat, et voluntatem patris implere, hoc ita positum mysterium est, ut ipsius sit voluntatis, quod venerit, et quod formam vel imaginem servi sumpserit.
PL 8, 1207Dしかし私は、次の点に注意深く鋭く目を向けるべきだと考える。すなわち、彼自身は、自分は神から遣わされたのであり、父の御旨を果たすのだと言っているけれども、この奥義はここでは、彼が来たこと、僕の形相ないし像を受けたことが彼自身の意志によるものであるように置かれている、ということである。
Sic enim ait, qui cum in forma Dei constitutus esset, non rapinam arbitratus est, ut esset aequalis Deo; sed semetipsum exinanivit, et servi sumpsit formam.
PL 8, 1208Aというのも、彼は次のように言うからである。「彼は神の形相のうちにありながら、神と等しくあることを強奪と見なさなかった。むしろ自らを空しくし、僕の形相を受けた。」
Sed cum ita jungamus semper, et hoc intellectus necessitate capiamus, et in eo quod est esse, intelligentiam inesse et vitam, ut et Deo, cui est potentia haec ut esse sit, et esse omnibus praebeat, sit tamen intelligens illud, ut vivens vel supra intelligentiam et supra vitam, et supra existentiam Christus, qui vita est, etiam progressa a Deo vita insit, et in eo quod vita est ipsa existentia, et ipsa intelligentia aequalis Deo est: unde et in Filio Pater est, et in Patre est Filius.
PL 8, 1208Aしかし我々は常にこのように結び付け、知解の必然性によってこのことを捉える。すなわち、存在することのうちには知解と生命とが内在しているのであって、存在することそのものであり、しかもすべてのものに存在を与えるという力を持つ神にも、なお知解する者であること、生きる者であることが属する——ただし知解を超え、生命を超え、実在を超えてである〔構文が入り組んでいる。supra … existentiam を神についての語として一続きに読み、Christus 以下を別の文と取った〕。そして生命であるキリストは、神から進み出た生命として内在し、生命であるという点において実在そのもの、知解そのものであって、神に等しい。それゆえ子のうちに父があり、父のうちに子があるのである。
Sed haec, ut dixi, plenius alibi. Ergo et cum Pater voluit, Filius voluit: et cum Filius voluit, Pater voluit. Unde utrumque recte, et quod missus a Patre est, et quod hic positum ut ipse se exinaniverit.
PL 8, 1208Bしかし、これについては、私が言ったとおり、他の箇所でより十分に論じた。それゆえ、父が意志したときには子も意志したのであり、子が意志したときには父も意志したのである。それゆえ両方とも正しく、父から遣わされたということも、彼自身が自らを空しくしたとここに置かれていることも、正しいのである。
Intelligamus autem ipsum se exinanisse, non in eo esse quod potentiam suam alibi dimiserit, aut se privaverit; sed ad sordida quaeque se humiliarit, ad postrema officia descendens. Cum haec implevit, se et potentiam suam exinanivit.
PL 8, 1208Bしかし我々は、彼が自らを空しくしたということを、自分の力をどこかへ手放した、あるいは自らをそれから奪った、という意味に解してはならない。むしろ、彼はもろもろの卑しいことどもへと自らをへりくだらせ、最も低い務めへと下ったのである。彼がこれらのことを果たしたとき、彼は自らとその力とを空しくしたのである。
Nam carnem sumens et formam hominis et similitudinem, omnia quae hominis erant perpessus est, egit, implevit. Hoc est enim quod ait, in similitudine hominis factus, et habitu inventus tanquam homo.
PL 8, 1208Bというのも、肉と人間の形相と似姿とを受けて、彼は人間に属することのすべてを被り、行い、果たしたからである。これこそ彼が言うことである。「人間の似姿となり、様において人間のように見出された。」
Non enim audiendi sunt illi qui phantasma dicunt fuisse, quia dictum hic est in similitudine hominis: sed ad Deum refertur, et λόγον ipsum formatum per carnis assumptionem in similitudine hominum.
PL 8, 1208Bというのも、ここで「人間の似姿に」と言われているからといって、それは幻影であったと言う者たちに耳を傾けてはならないからである。むしろこれは神に関わるものであり、肉を受けることによって形づくられたロゴスそのものが、人間の似姿においてあった、ということに関わる。
Etenim cum caro in terris diversas formas habeat, accepisse autem carnem Christum manifestum sit; sed in qua similitudine dictum, in similitudine hominum, id est caetera animalia non quo hic similitudo hominum in Christo fuerit, non ipse homo susceptus.
PL 8, 1208Cというのも、地上において肉はさまざまな形相を持っているのであり、キリストが肉を受けたことは明らかであるが、いかなる似姿において言われているかといえば、人間の似姿においてであり、すなわち他の動物の似姿ではない、ということである〔底本は id est caetera animalia non quo … で文が乱れている。「他の動物の似姿ではない」の意に解して読む。ミーニュはこの文の二か所に「Ita codd.(写本のまま)」と注する〕。これは、キリストにおいて人間の似姿があったにすぎず、人間そのものが受け取られたのではない、ということを意味するのではない。
Denique adjectum post similitudinem et habitum, ut ita se haberet tanquam homo. Sic adjunxit, inventus tanquam homo. Graecus quidem σχῆμα dixit, latinus habitum nominavit.
PL 8, 1208C最後に、似姿と様とに続けて、彼が人間のようであった、ということが付け加えられている。このように彼は、「人間のように見出された」と付け加えた。ギリシア語の本文はスケーマ(形)と言い、ラテン語の本文はこれを「様」と名付けている。
Ita cum duo posita sunt apud graecum, in similitudine et habitu; accipiamus igitur habitu figuram, et ut se homo habeat. Etenim omnis hominis qualitas his duobus exprimitur, similitudine et figura.
PL 8, 1208Cこのようにギリシア語においては、似姿と様という二つのものが置かれているのであるから、我々は「様」によって形姿を、また人間としてのふるまいを受け取ろう。というのも、あらゆる人間の性質は、似姿と形姿というこの二つによって表されるからである。
Potuit enim in immenso similitudo hominis, ut in gigantibus, ut in vultibus et in membris, quae finguntur: ideo ergo adjecit: et figura hominis, ut certus habitus et modus praeter similitudinem hominis, videatur assumptus.
PL 8, 1208Cというのも、人間の似姿は、巨人におけるように、また造形される顔や肢体におけるように、途方もない大きさのものでもありえたからである。それゆえ彼は「そして人間の形姿」と付け加えたのであり、それは、人間の似姿にとどまらず、確かな様と仕方とが受け取られたと見られるためである。
Porro autem quod dixit inventus tanquam homo, non hic cum dubitatione dictum, tanquam homo quasi non homo fuerit, sed phantasia hominis; sed dictum, inventus tanquam homo.
PL 8, 1208Dさらに、「人間のように見出された」と彼が言ったことは、疑いをもって、あたかも人間ではなく人間の幻影であったかのように言われたのではなく、「人間のように見出された」と言われたのである。
Haec scilicet media pronuntiatione, qua vere non homo fuit, sed Deus, et carne et figura accepta quasi homo. Quod autem dixit, servi formam sumpsit, quoniam ipse forma Dei fuit, Dei autem servus homo est, idcirco dictum, servi formam sumpsit.
PL 8, 1208Dこれはいわば中間的な言い表し方によるものであって、それによって彼は真には人間ではなく神でありながら、肉と形姿とを受けて人間のようであった、ということが示されているのである。また、「僕の形相を受けた」と彼が言ったのは、彼自身が神の形相であり、神の僕は人間であるからであり、それゆえ「僕の形相を受けた」と言われたのである。
Ex qua re se humiliavit, et se exinanivit factus, inquit, ut subditus usque ad mortem scilicet crucis.
PL 8, 1209Aそのことによって彼は自らをへりくだらせ、自らを空しくして、「死に至るまで、すなわち十字架〔の死〕に至るまで服する者となった」と彼は言う。
Ecce in hoc ipso cum dixit, subditus factus, graece autem aperte et plene, cum dictum ὑπήκοος γενόμενος, quod est, subauditor effectus, in quo ut dixit, in hoc ipso expressum, quod paulo ante diximus, quoniam a Patre missus est.
PL 8, 1209A見よ、まさにここで彼が「服する者となった」と言ったとき、ギリシア語では、ヒュペーコオス・ゲノメノス、すなわち「聞き従う者となった」と、あからさまに、しかも十分に言われている。まさにここに、我々が少し前に述べたこと、すなわち彼が父から遣わされた者である、ということが表されているのである。
Si enim subauditor, verum est illud et integre dictum, qui me huc misit et subditus factus; certe potest utrumque non solum per illam rationem accipi atque intelligi quia et in Christo Deus est, et est in Filio Pater, et in Patre Filius, sed quod etiam in multis locis simile reperimus, ut et mittentis sit auctoritas, et voluntas obtemperantis.
PL 8, 1209Aというのも、もし彼が聞き従う者であるならば、「私をここに遣わした方」ということも、「服する者となった」ということも、共に真実であり、余すところなく言われているからである。確かに、この両者は、キリストにおいて神があり、子のうちに父があり、父のうちに子がある、というあの理によってのみ受け取られ理解されうるのではなく、多くの箇所で我々が見出すのと同様の仕方によっても受け取られうる。すなわち、遣わす者には権威があり、従う者には意志がある、ということによってである。
Etenim ut apud poetas, si cum pater Mercurium mittens imperio suo misit; Mercurius autem patris cum pareret imperio, se ipsum composuit, et se exinanivit ut volaret et iter tenderet, si fas est divinis talia comparare; intelligi licet, et Patris imperio Dei omnipotentis missum Christum: et Christus Filius, eo ipso quod imperio obtemperabat, se exinanivit, ut hominis formam sumeret, et in carne veniret, et servi imaginem sustineret, se humilians et obauditor factus, obauditor autem usque ad mortem.
PL 8, 1209Bというのも、詩人たちのもとで、父がメルクリウスをその命令によって遣わしたとき、メルクリウスは父の命令に従いながら自らを整え、飛び立って道を進むために自らを空しくした、というように――もしこのようなことを神的な事柄に喩えることが許されるならば――、全能の神である父の命令によってキリストが遣わされた、と理解することができるのであり、子キリストは、まさにその命令に従うことによって自らを空しくし、人間の形相を受け、肉において来たり、僕の像を身に帯び、自らをへりくだらせて、聞き従う者となった、しかも死に至るまで聞き従う者となった、と理解することができる。
Quam illam mortem? multa enim genera mortis sunt: nam primum esse in carne, mortis est: deinde accipere omnia peccata carnis, et ipsa mors est: ideo adjectum, usque ad mortem. Quam mortem? crucis, inquit.
PL 8, 1209Bいかなる死にか。死には多くの種類があるからである。まず、肉のうちにあること自体が死である。次に、肉の罪のすべてを引き受けることも、それ自体死である。それゆえ「死に至るまで」と付け加えられたのである。いかなる死にか。「十字架の」と彼は言う。
Etenim nos Salvator morte non liberavit, sed morte crucis liberavit: omne enim mysterium non in morte tantum, sed Christi, sed et in morte crucis: unde dixit Paulus, fidem se habere in Christum, et in Christum ipsum crucifixum.
PL 8, 1209Cというのも、救い主は我々を単なる死によって解放したのではなく、十字架の死によって解放したからである。あらゆる奥義は、キリストの死そのものだけにあるのではなく、十字架の死のうちにもあるのである。それゆえパウロは、自分はキリストへの、しかも十字架にかけられたそのキリストへの信仰を持つ、と言ったのである。
VERS. 9, 10, 11.Quibus omnibus quid colligitur? Ergo Christus et aliis consuluit, et se humilem fecit.
PL 8, 1209C〔第9–11節〕これらすべてのことから何が結論されるか。すなわちキリストは他人のために計らい、自らを低くした、ということである。
Propter quod et Deus exaltavit illum, et donavit illi nomen, ut in nomine Jesu omnes genua flectant, coelestium, terrestrium, et infernorum; et omnis lingua confiteatur quoniam Dominus Jesus Christus in gloria Dei Patris.
PL 8, 1209C「それゆえ神は彼を高め、彼に名を与えた。それは、イエスの名において、天にあるもの、地にあるもの、地の下にあるもの、すべての者が膝をかがめ、すべての舌が、主イエス・キリストは父なる神の栄光にあると告白するためである。」
Quid istud sit, quod nunc dictum est, quia ideo Deus Filium suum exaltavit, et ei donavit nomen quod supra omnia nomina est, et quod sit hoc ipsum nomen, et quare nunc haec donaverit atque concesserit, etsi magni tractatus est magnaeque doctrinae, tamen nos id quale sit, breviter admonemus.
PL 8, 1209Cいま述べられたこと、すなわち神が自らの子をそれゆえに高め、あらゆる名にまさる名を彼に与えたということ、その名そのものが何であるかということ、そしてなぜいまこれらを与え、許したのかということ――これは大いなる論述と大いなる教説を要することではあるが、それでもなお我々は、それがどのようなものであるかを簡潔に述べておこう。
Christus, id est λόγος, qui cum Deo est, et apud Deum, juxta Deum, et idcirco etiam ipse Deus, cui λόγος hic ex operatione ejus provenit, ut et Christus esset Jesus, et exaltaretur, et supra omnia nomina nomen acciperet, λόγος, inquam, iste in eo quod λόγος est, forma Dei est, vere jungitur, copulatur, unumque est, et idcirco et λόγος Deus est, per quem creata sunt omnia, et in quo quod effectum est, vita est, et hoc fuit a principio, et sine logo factum est nihil, qui jungitur.
PL 8, 1209Dキリスト、すなわちロゴスは、神と共にあり、神のもとに、神のかたわらにある。それゆえ彼自身もまた神である。このロゴスには、その働きから、キリストがイエスであり、高められ、あらゆる名にまさる名を受けるということが生じる。この、私が言うロゴスは、ロゴスであるという点において神の形相であり、まことに結び合わされ、結合し、一つのものである。それゆえロゴスもまた神であり、彼を通してすべてのものが造られ、彼において成ったものは生命であり、これは初めからあった。そしてロゴスなしには何一つ成らなかった。彼は結び合わされる者である〔文末の qui jungitur は先行詞から離れている。ロゴスを受けて神と結び合わされている方と取った〕。
Simpliciter hoc aures accipiant, num ipso tempore Filius non dicebatur? Intelligi quidem potest, quoniam virtute Dei, ut Deus ipse, et forma Dei, ipse Deus, nomen hoc et hoc vocabulum postea acceperit, posteaquam in mundum descendens, id est ὓλην, ipsam ὓλην praecidit, et vicit, et mortem superavit, ut jam mors non dominaretur.
PL 8, 1209D耳は単純にこう受け取るがよい。すなわち、その当時、彼は「子」と呼ばれていなかったのではないか、と。確かにこう理解することもできる。すなわち、彼は神の力によって、神自身として、また神の形相として、自ら神でありながら、この名、この名称を後に受けたのだ、と。それは、世界へ、すなわちヒュレー(質料)へと下り、まさにそのヒュレーを断ち切り、これに打ち勝ち、死に打ち勝って、もはや死が支配することのないようにした後のことである。
Quod si tanta haec ejus opera, et tanta misericordia Dei, per hoc ab illo munus impletum est, in reditu atque reversione hoc nomen accepit, et hinc exaltatus est, et hanc gratiam consecutus est, ut Filii nomen acciperet, quod nomen supra omne nomen est.
PL 8, 1210Aもしこれほど大いなる彼の業と、これほど大いなる神の慈しみとが、この務めによって彼によって果たされたのであるならば、その帰還と復帰において彼はこの名を受け、これによって高められ、この恩寵を得た。すなわち、あらゆる名にまさる「子」という名を受けたのである。
Sed catholica disciplina dicit, et semper fuisse Patrem, et semper Filium: et ita et dicendum est, et intelligendum.
PL 8, 1210Aしかしカトリックの教えは、父も常にあり、子も常にあったと言う。そしてそのように言われるべきであり、そのように理解されるべきである。
Verumtamen, quoniam apud nos hic error est natus, quod constet ante in carne descensum, nunquam filium dictum esse λόγον, nec nunc ita expositio ista currit, et sententiam suam tenet, ut cum dictum sit quod se ipsum exinaniverit, et cum Dei esset forma, formam servi acceperit et figuram, in similitudine inventus hominis et factus; et usque ad mortem se humiliaverit, et mortem crucis, et adjunctum ita sit, propter quod Deus illum exaltavit: videtur propter ipsam passionem exaltatus esse, et accepisse se hanc gratiam, ut hoc nomen acciperet quod supra omne nomen est, propter istam, inquam, causam.
PL 8, 1210Aしかしながら、我々のもとでは次のような誤りが生じている。すなわち、肉への降下以前にはロゴスは一度も「子」と呼ばれたことがなかった、というのが定まったことだとする誤りである。そして今のこの箇所の論述も、そのように進み〔底本は nec nunc ita expositio ista currit(そのようには進まない)。否定では文脈が通らないため、否定を訳さずに読む〕、その趣旨を保っているかに見える。というのも、彼が自らを空しくしたこと、また神の形相でありながら僕の形相と形姿とを受け、人間の似姿において見出され、人間の似姿となったこと、そして死に至るまで、しかも十字架の死に至るまで自らをへりくだらせたことが言われ、そのうえで「それゆえ神は彼を高めた」と続けられている以上、彼はまさにその受難のゆえに高められ、あらゆる名にまさるこの名を受けるというこの恩寵を得たように見えるからである——まさにこの理由のゆえに、と私は言うのである。
Sic enim dicit Paulus. Quod si ita est, quasi intelligi vult, ante hoc non fuisse nomen, ut fuerit virtus Dei, λόγος fuerit, etiam forma fuerit in eo quod λόγος, et Deus, et fuerit apud Deum: ac propterea quasi non conveniat, ut tunc filii nomen acceperit, sed posteaquam missus.
PL 8, 1210Bパウロはこのように言っているからである。もしそうであるならば、それは、これ以前にはこの名がなかったかのように理解させようとしているようにも思われる。すなわち、彼は神の力であり、ロゴスであり、ロゴスであるという点において形相でもあり、神であり、神のもとにあったのであるが、それだからこそ、彼がその時に「子」の名を受けたのはふさわしくなく、遣わされた後にこそふさわしい、というかのようである。
In quo intelligimus jam, ex eo quod missus est, illum esse Patrem, et hunc Filium: deinde propter opera, propter mysterium, propter passionem, qua vita mors est, morte ipsa Christi; propter hanc, inquam, gratiam accepit nomen quod supra omne nomen est; ut tantum nomen accesserit, res eadem fuerit: et ante, id est λόγος, atque ipsa virtus; non ut nunc primum res fuerit, quando in carnem venit.
PL 8, 1210Cこのことにおいて我々はすでに、彼が遣わされたということから、かの方が父であり、この方が子である、ということを理解する。次いで、業のゆえに、奥義のゆえに、受難のゆえに――それによって生命が死となる、キリストその方の死のゆえに――まさにこの恩寵のゆえに、彼はあらゆる名にまさる名を受けたのであり、それは、ただ名だけが加わったのであって、そのもの自体は同じであった、ということである。すなわち以前から、彼はロゴスであり、その力そのものであったのであって、肉に来たとき初めてそのものが存在するようになったのではない。
Sed cum res venit, id est virtus, et sapientia, et actus, et operatio, λόγος tamen dictus fuerit, et λόγος fuerit.
PL 8, 1210Cしかし、そのもの、すなわち力であり、知恵であり、行為であり、働きであるものが来たとき、それでもなお彼はロゴスと呼ばれており、ロゴスであった。
Nunc autem ipse λόγος cum induit carnem, ut dictum est, ipse, inquam, λόγος post passionem, et post mortem crucis, qua vicit omnem mortem et omnia peccata, vocabulum acceperit Filii, quod vocabulum supra omne nomen est.
PL 8, 1210Cしかし今、ロゴス自身が、すでに言われたように肉をまとったとき、まさにこのロゴス自身が、受難の後、また、あらゆる死とあらゆる罪とに打ち勝った十字架の死の後、「子」という名称を受けたのである。この名称はあらゆる名にまさるものである。
Quid enim est quod possit accipi aequale, quod comparari possit cum Filii nomine? Etenim amicitia, sanguinis conjunctio, germanitas, et caetera, inferiora sunt omnia; sive ministrorum, sive angelorum, sive quaecumque alia dixerimus.
PL 8, 1210Dというのも、「子」という名と比較され、それに等しいと見なされうるものが何かあるだろうか。友情も、血のつながりも、兄弟であることも、その他のものも、すべてより劣るものだからである。それが僕たちのものであれ、天使たちのものであれ、あるいは我々が他に何を挙げようとも同様である。
Est igitur Filius supra omne nomen: quod nomen dedit Deus Christo post passionem, post crucem. Videri tamen potest, prope non ita esse ut verum sit, quod Filius supra omne nomen sit.
PL 8, 1210Dそれゆえ「子」はあらゆる名にまさる。この名を神は受難の後、十字架の後にキリストに与えたのである。しかし、「子」があらゆる名にまさるということが真であるとは、ほとんどそうではないようにも見えうる。
Etenim si filius non dicitur nisi cum pater sit, et pater cum filius sit, numquid etiam hoc nomen, Filius, supra illud nomen est, quod Pater est? Utique non. Quomodo ergo Filius nomen cum acciperet, supra omne nomen accepit?
PL 8, 1210Dというのも、もし子は父があってはじめて子と呼ばれ、父も子があってはじめて父と呼ばれるのだとすれば、この「子」という名は、「父」であるあの名にまさるものだろうか。決してそうではない。それでは、「子」という名を受けたとき、彼はどのようにしてあらゆる名にまさる名を受けたのか。
Utique circa alia sine dubio nomina accipienda sunt, supraque omnia alia hoc nomen Fili sit. Nam pater cum Filio junctus est, et aequalia nomina ista sunt, quantum ad nomina; etsi non sit Filius nomen supra Patris nomen, nec Pater nomen supra Filii nomen.
PL 8, 1211A疑いなく、これは他の名々に関して受け取られるべきことであって、この「子」という名は他のあらゆる名にまさるのである。というのも、父は子と結び合わされており、名としては、これらの名は等しいものだからである。たとえ「子」という名が「父」という名にまさらず、「父」という名が「子」という名にまさらないとしても、そうである。
Virtus illa quae dicitur Pater, supra est, supra illam virtutem, quae dicitur Filius; nomen tamen vel Filius vel Pater, aequalia inter se sunt.
PL 8, 1211A「父」と呼ばれるあの力は、「子」と呼ばれるあの力にまさっている。しかし「子」という名も「父」という名も、名としては互いに等しいのである。
Quod si ita est, Filius supra omne nomen est, quia Pater cum Filio simul supra omne nomen est; cui nomini, et in quo nomine, Jesu Christi, omnis homo genua curvat, et orat: neque homo tantum, sed omnia coelestia et omnia terrena, et omnia sub terris quae inferius esse dicuntur.
PL 8, 1211Aもしそうであるならば、「子」はあらゆる名にまさる。なぜなら、父は子と共にあらゆる名にまさるからである。この名に、すなわちイエス・キリストというこの名において、すべての人が膝をかがめ、祈る。人間だけでなく、天にあるすべてのもの、地にあるすべてのもの、そして地の下にあると言われるすべてのものもまた、そうするのである。
Et item, VERS. 11:-- Omnis vox confitetur quod Jesus Christus Dominus noster, in gloria Patris est, et fuit semper.
PL 8, 1211Bそしてまた、〔第11節〕「あらゆる声が、我々の主イエス・キリストは父の栄光のうちにあり、常にあったと告白する。」
Haec ergo gloria ei data est, ut gloria sit ipse patris, quoniam et pater eum genuit; et ab eo creatus mundus est et salvatus, et vita mors est; et salus aeternitasque, quae quaesita est his omnibus. Qui in ipsum credunt mortem in Christi morte vicerunt.
PL 8, 1211Bそれゆえこの栄光は彼に与えられた。それは、彼自身が父の栄光であるためである。というのも、父は彼を生んだのであり、彼によって世界は造られ、また救われたのであり、生命は死となったのであり、これらすべてのために求められた救いと永遠とがあるからである。彼を信じる者たちは、キリストの死において死に打ち勝ったのである。
VERS. 12, 13. Quapropter, mihi charissimi, quemadmodum semper obauditis, non tanquam in praesentiam tantum, sed multo magis nunc in absentia, cum metu et tremore salutem vestram operamini.
PL 8, 1211B〔第12–13節〕「それゆえ、私の最愛なる者たちよ、汝らが常に聞き従ってきたように、私が居るときだけでなく、むしろいっそう今、私が居ない間にも、恐れとおののきとをもって、汝らの救いを成し遂げよ。」
Deus est enim qui operatur in vobis, et voluntate et efficacia, pro bona voluntate. Post mysterium totius administrationis editum, quod ista positum fuerat, uti praeceptum confirmaretur, quo monebat ut omnis homo non de se cogitaret, neque curam gereret, ut et Dominus noster Jesus suo mysterio egit; subjungitur, ut dixi, exhortatio ut se invicem diligant, primo cum dixit illos charissimos sibi et dilectissimos: deinde sicuti, inquit, mihi obaudientes fuistis, ita semper obaudistis, non in praesentia tantum, sed magis ac magis in absentia, et obaudistis cum timore et tremore.
PL 8, 1211B「というのも、汝らのうちに働くのは神であり、意志においても実効においても、善き意志に応じて働くからである。」全体の摂理という奥義が述べられた後、それはこの命令が確かなものとされるために置かれたのであった。その命令によって彼は、我々の主イエスがその奥義において行ったように、誰も自分自身について思い、配慮を持つのではないように、と勧めたのであった。そして続けて、私が言ったとおり、互いに愛し合うようにという勧めが置かれる。まず彼らを自分にとって最も愛しく最も親愛なる者たちと呼び、次いで、「私に聞き従ってきたように」と彼は言う、「汝らは常にそのように聞き従ってきた。私が居るときだけでなく、ますます私が居ない間にも。しかも恐れとおののきとをもって聞き従ってきた」と。
Quare autem magis ac magis? vel quia dies praecedunt, vel quia in absentia plus timendus est ille, qui monet.
PL 8, 1211Cしかしなぜ「ますます」なのか。それは日々が過ぎ行くからか、それとも、勧める者が居ない間の方が、その者はいっそう恐れられるべきだからか。
Quid autem istud quod hortatur et monet ut agant atque operentur salutem suam, et agant observantes atque obedientes, cum timore, inquit, et tremore? ut timor ad animum, tremor vero ad corpus referatur.
PL 8, 1211Cでは、彼らが自分の救いを行い成し遂げるように、また、守り従いながら行うようにと彼が勧め諭す、「恐れとおののきとをもって」とはどういうことか。恐れは魂に、おののきは肉体に関わるものとされる。
Magnum autem mysterium quod intente audire debemus, quod consulentes et curam aliis gerentes, nobis magis salutem operamur. Deinde quod in nobis praestans sit nobis salutem operari. Sic enim dixit, salutem vestram operamini.
PL 8, 1211Cしかし、我々が注意深く聞くべき大いなる奥義がある。それは、他人のために計らい、他人のために配慮するとき、我々はいっそう自分自身の救いを成し遂げる、ということである。次に、自分の救いを成し遂げることが我々自身のうちで果たされるものだ、ということである。というのも彼は、「汝らの救いを成し遂げよ」と言ったからである。
Sed rursus ne unusquisque parum gratiam Deo referat, si ipse sibi salutem operari videatur, adjectum est illud, Deus est enim qui operatur in vobis, et voluntate et efficacia, pro bona voluntate.
PL 8, 1212Aしかし再び、各々が、自分で自分の救いを成し遂げているように見えることによって、神に対する感謝を薄くすることのないように、次のことが付け加えられた。「というのも、汝らのうちに働くのは神であり、意志においても実効においても、善き意志に応じて働くからである。」
Ergo salutem vestram, inquit, operamini: sed ipsa operatio tamen a Deo est: Deus enim operatur in vobis, et operatur ut velitis ita. Et velle quasi nostrum est, unde nos operamur nobis salutem.
PL 8, 1212A「それゆえ」と彼は言う、「汝らの救いを成し遂げよ」と。しかしその働き自体は神によるものである。というのも、神が諸君のうちに働き、諸君がそのように意志するようにと働くからである。そして意志するということは、いわば我々自身のものであり、それによって我々は自分たちの救いを成し遂げるのである。
Et tamen quia ipsum velle, a Deo nobis operatur, fit ut ex Deo et operationem et voluntatem habeamus. Ita utrumque mixtum est, ut et nos habeamus voluntatem, et Dei sit ipsa voluntas; et quia habemus voluntatem, adsit efficacia pro bona voluntate.
PL 8, 1212Aしかしそれでも、意志すること自体を神が我々のうちに働かせるのであるから、我々は働きも意志も神から持つことになる。このように両者は混じり合っているのであって、我々自身が意志を持ちながら、その意志自体は神のものであり、また我々が意志を持つがゆえに、善き意志に応じて実効が与えられるのである。
Magis autem hominis alligat timorem, cum dicit, Deus est enim qui operatur in vobis. Etenim si in ipsis Deus est qui operatur, sine dubio in timore esse debemus, ne faciamus contra Dei voluntatem, aut minus agendo, aut non cum timore et tremore.
PL 8, 1212Bしかし、「というのも、汝らのうちに働くのは神である」と言うとき、それはいっそう人間に恐れを結びつけるものである。というのも、もし彼らのうちに働くのが神であるならば、我々は疑いなく恐れのうちにあるべきである。神の御旨に反して行うことのないように、あるいは、行いを怠ることによって、あるいは恐れとおののきとをもたずに行うことのないように、である。
Operatur autem Deus in nobis, et velle et agere, pro bona voluntate. Ita qui non ex Deo operatur, primum non habet velle: deinde etiam si habuerit velle, efficaciam non habet, quia non habet bonam voluntatem. VERS. 14, 15.
PL 8, 1212Bしかし神は我々のうちに、意志することも行うことも、善き意志に応じて働かせる。それゆえ、神によらずに働く者は、まず意志することを持たない。次に、たとえ意志を持ったとしても、善き意志を持たないがゆえに、実効を持たないのである。〔第14–15節〕
Omnia facite sine murmurationibus et haesitationibus vel retractationibus. Ista duo sunt monita, ut cum agimus aliquid jam fidentes, jam in Deum credentes, et mandata divina exequimur ve apostolica vel prophetica vel evangelica, non habeamus murmurationem, id est querelas obtemperandi cum obtemperamus: ne quid, inquit, agamus vel cum dubitatione aliqua vel cum ratiocinatione ac retractatione, faciendum enim vel non esse faciendum.
PL 8, 1212B「すべてのことを、つぶやきなく、ためらいなく、あるいは思い返しなくして行え。」これは二つの戒めである。すなわち、我々がすでに信頼し、すでに神を信じて何かを行い、使徒的あるいは預言者的あるいは福音的な神の命令を果たすとき、聞き従うにあたってつぶやき、すなわち聞き従うことについての不平を持たないように、ということであり、また、行うべきか行うべきでないかについて、何らかの疑いをもって、あるいは思案と思い返しとをもって、何事も行わないように、というのである。
Vel quia ex necessitate facias, si conqueraris, non est obtemperantis bona voluntas. Ut sitis sine querela (Graecus ait, ut sitis sine culpatione ): id est, ut querela de vobis non sit: et hoc dixerit latinus, sine querela et inculpabiles.
PL 8, 1212Cあるいは、必要に迫られて行うのであれば、つまり不平を言いながら行うのであれば、それは聞き従う者の善き意志ではない。「汝らが不平のない者であるように」(ギリシア語は、「汝らが咎められることのない者であるように」と言う)、すなわち、諸君について不平が出ないように、ということであり、ラテン語はこれを「不平なく、咎められることなく」と言ったのである。
Denique hoc sequitur: Et sinceri filii Dei immaculati, in medio pravae generationis et perversae. Si enim hoc modo vivatis et hoc modo obediatis, non eritis maculati, inquit latinus. Graecus tamen ita posuit ἄμωμα τέκνα, id est filii sine vituperatione.
PL 8, 1212C最後にこれが続く。「そして、曲がった邪な世代のただ中にあって、清き神の子ら、汚れなき者であるように。」「もし汝らがこのように生き、このように従うならば、汝らは汚れた者とはならない」とラテン語は言う。しかしギリシア語は「アモーマ・テクナ」、すなわち「非難されることのない子ら」と置いている。
Hoc est, et supra dictum, sinceri autem sitis nunc, ubi in medio pravae generationis et perversae.
PL 8, 1212Cこれは、先に言われたことと同じであるが、今、曲がった邪な世代のただ中にあって、清き者であれ、ということである。
Quid hoc significet? si salvata anima hoc modo filius Dei fit, si ita vivat quemadmodum nunc, cum in mundo est, in medio est, in prava generatione et perversa, id est in hac vita.
PL 8, 1212Cこれは何を意味するのか。魂が救われて神の子となるのはこのようにしてであり、それは、今世界のうちにあり、この曲がった邪な世代のただ中にある、すなわちこの生のただ中にある間に、そのように生きるならば、ということである。
Ergo cum in hac vita sumus, laborandum nobis est, ut perversitatem istam fugientes et pravitatem generationis istius id est creaturae, in qua sumus, immaculati sine vituperatione, sinceri Dei filii, vivamus; facientes omnia sine vituperatione et sine retractatione.
PL 8, 1212Dそれゆえ、我々がこの生のうちにある間、我々はこの邪悪さと、我々がその中にあるこの世代、すなわち被造物の曲がった性質とを避け、汚れなく非難されることなく、清き神の子として生きるように、そして、すべてのことを非難されることなく、思い返すことなく行うように努めなければならない。
Non ergo facere tantum sufficit, sed et hoc modo facere, ut nulla sit apud nos vel retractatio vel admurmuratio et querela faciendi.
PL 8, 1212Dそれゆえ、ただ行うだけでは十分ではなく、このような仕方で行わねばならない。すなわち、我々のもとに、行うことについての思い返しも、つぶやきも、不平もないように、ということである。
Quae si in vita ista faciamus, mens enim devota jam Deo tunc efficitur inter filios Dei, si faciat praecepta Dei volens, cupida, sine querela; et faciat nunc cum in medio sit pravae generationis atque perversae. In quibus lucetis ita ut luminaria in mundo.
PL 8, 1213Aもし我々がこの生においてこれらのことを行うならば、というのも、心はそのとき神に献げられた者となり、神の子らのうちに数えられるからである。もし進んで、望んで、不平なく神の命令を行うならば、しかも曲がった邪な世代のただ中にありながらそれを行うならば、である。「その中にあって、汝らは世界における光り輝くもののように輝いている。」
Magna exhortatio, cum jam in hoc ipso, in quo in hoc mundo sumus, emineamus jam in hac prava generatione et perversa: emineamus autem ita, ut mundi luminaria simus, quae in ipso mundo; ut sol atque luna et ut caeterae stellae lucentes.
PL 8, 1213Aこれは大いなる勧めである。すなわち、我々がこの世界にあるまさにこの場において、この曲がった邪な世代のうちですでにきわだった者となる、ということであり、しかもきわだった者となるとは、太陽や月、その他の輝く星々のように、世界そのもののうちにある世界の光り輝くものとなる、という仕方によってである。
Fide enim et cognitione Dei secundum divina praecepta viventes excellunt Christiani, et ut lux et splendor in hoc mundo existunt.
PL 8, 1213Aというのも、信仰と神の認識とによって、神の命令に従って生きることにより、キリスト教徒は卓越し、この世界において光と輝きとして存在するからである。
Etenim si praeter caeteros homines omnia, quaeque mala sunt, vincunt, et occultos daemones opprimunt, et iniquitates produnt, vincentes tenebras et opera tenebrarum; agunt in hoc mundo ut luminaria, et lumen omnibus praestant. VERS. 16.
PL 8, 1213Aというのも、もし彼らが他の人々にまさって、悪しきことのすべてに打ち勝ち、隠れた悪霊どもを打ち破り、不義をあばき、闇と闇の業とに打ち勝つならば、彼らはこの世界において光り輝くもののように振る舞い、すべての者に光を与えるのである。〔第16節〕
Verbum vitae obtinentes ad gloriam mihi in die Christi. Et vobis praemium est, quod ita vivitis, si quidem luminaria in mundo estis; et mihi ad gloriam eritis in die Christi, id est cum judicaturus venerit Christus.
PL 8, 1213B「生命の言葉を保持しつつ、キリストの日に私の栄光となるように。」諸君がそのように生きること自体が、諸君にとっての報いである。諸君が世界における光り輝くものであるならば、諸君はまた、キリストの日に、すなわちキリストが裁くために来るとき、私にとっての栄光となるであろう。
Ego per vos habeo gloriam, quia vitae verbum obtinetis, id est quia Christum cognovistis, quod est verbum vitae: quia in Christo quod factum est, vita est. Ergo Christus verbum vitae est.
PL 8, 1213B私は諸君によって栄光を得る。諸君が生命の言葉を保持しているから、すなわち、諸君がキリストを知ったからである。それは生命の言葉である。なぜなら、キリストにおいて成ったものは生命だからである。それゆえキリストは生命の言葉である。
Unde cognoscitur quantum sit beneficium et quanta gloria eorum, qui animas aliorum corrigunt. Quoniam non in vacuum cucurri. Haec erit mihi, inquit, gloria per diem Christi, quod vos liberavi, et labor meus non in vacuum laboravit neque in vacuum cucurrit.
PL 8, 1213Bこのことから、他人の魂を正す者たちの恩恵がいかに大きく、その栄光がいかに大きいかが知られる。「私は空しく走らなかったのだから」。「これが」と彼は言う、「キリストの日によって私にとっての栄光となるであろう。すなわち、私が汝らを解放したこと、私の労苦が空しく労苦したのでもなく、空しく走ったのでもなかった、ということである」。
Labor genus est, species laboris est currere. Ergo cum genus proposuisset, non in vacuum laboravi, quod esse poterat vel corpore vel lingua vel monitione vel instantia; adjecit speciem certam, non in vacuum cucurri.
PL 8, 1213C「労苦」は類であり、「走ること」は労苦の種である。それゆえ彼は、肉体によっても、言葉によっても、諭しによっても、熱心によってもありえた「私は空しく労苦しなかった」という類を先に示した上で、「私は空しく走らなかった」という確かな種を付け加えたのである。
Hic vel labor est itineris, vel labor affectus, ut hoc persuaderet, et cito persuaderet: hoc est non in vacuum cucurri. VERS. 17, 18. Sed si laboro in victima et obsequio fidei vestrae, laetor et gratulor omnibus vobis. Hoc idem et iamvos laetamini mihi.
PL 8, 1213Cここでの労苦とは、旅の労苦であるか、あるいは心を込めた労苦であって、それは、彼がこのことを説得しようとし、しかも速やかに説得しようとしたためである。これが「私は空しく走らなかった」ということである。〔第17–18節〕「しかし、たとえ私が汝らの信仰の生贄と奉仕とにおいて労するとしても、私は喜び、汝ら皆と共に喜び祝う。同じように、汝らもまた私と共に喜べ。」
Quod supra per praeceptum datum est, hic in exhortatione ponitur: uti non nostri tantum curam habeamus, sed etiam unusquisque et aliorum. Quod si ita est, et gratulatio et ex nobis nascitur. De nobis et de aliis hoc ait.
PL 8, 1213C先に命令として与えられたことが、ここでは勧めとして置かれている。すなわち、我々は自分自身のことだけでなく、各々が他人のことをも配慮すべきである、ということである。もしそうであるならば、喜び祝うこともまた我々自身から生じる。彼はこのことを、我々自身についても他人についても述べているのである。
Sed si laboro, inquit, in victima et obsequio fidei vestrae, hoc est ut pro vobis etiam mori paratus sim, dummodo obsequar vobis, et fidem vestram confirmem, laetor et gratulor omnibus vobis.
PL 8, 1213C「しかし」と彼は言う、「もし私が汝らの信仰の生贄と奉仕とにおいて労するとしても」、すなわち、諸君に奉仕し、諸君の信仰を確かなものとするためであれば、諸君のために死ぬことすら覚悟しているということであるが、「私は喜び、汝ら皆と共に喜び祝う。」
Sic ergo et vos laetamini mihi, ut pariter et curam nostri omnes geramus, et de nobis invicem laetemur. VERS. 19. Spero autem in Domino Jesu Christo Timotheum celeriter mittere vobis, ut et ego bono animo possim esse, cognoscens quae penes vos sunt.
PL 8, 1213D「それゆえ汝らもまた同じように私と共に喜べ」、それは、我々が皆等しく互いのための配慮を持ち、互いのことについて共に喜ぶためである。〔第19節〕「私は、主イエス・キリストにあって、テモテを速やかに汝らのもとへ遣わすことを望んでいる。それは、私もまた、汝らのもとにある事柄を知って、心安らかでいられるためである。」
Hoc autem de mandatis est. Vere autem curam illorum gerit, siquidem et mittere alterum, qui eadem praestet illis, pollicetur, et a quo cognoscat quae agant Philippenses. Timotheum suum carissimum promittit brevi se esse missurum.
PL 8, 1214Aこれは命令に関わることである。彼が真に彼らのための配慮を持っていることは、彼が別の者を遣わし、彼らに同じことを果たさせると約束し、その者によってフィリピの人々が何をしているかを知ろうとしていることからも明らかである。彼は、自分にとって最も親愛なるテモテを、間もなく遣わすであろうと約束する。
Et quoniam omnis actus noster Deo est assignandus, ut a Deo compleatur, spero, inquit, in Domino Jesu Christo, quod vobis mittam Timotheum, et celeriter mittam.
PL 8, 1214Aそして、我々のあらゆる行いは神に帰せられ、神によって成し遂げられるべきものであるから、「私は」と彼は言う、「主イエス・キリストにあって、汝らにテモテを遣わすことを、しかも速やかに遣わすことを望んでいる」と。
Causa cur mittat subjungitur: ut et ego bono animo sim, cognoscens quae vos agatis, aut quemadmodum circa vos res sit.
PL 8, 1214A彼が遣わす理由が続けて示される。すなわち、「私もまた、汝らが何をしているか、あるいは汝らをめぐる事柄がどのようであるかを知って、心安らかでいられるように」ということである。
Quod autem dixit, ut et ego bono animo possim esse; spero enim vos bono esse animo, quod omnia praecepta servatis, et fidem in Jesu Christo, unde bono animo estis; ideo autem ego mittere Timotheum celeriter volo, ut et ego bono animo possim esse, cum cognosco quae sunt penes vos, vel ex moribus vestris, vel ex aliorum.
PL 8, 1214A彼が「私もまた心安らかでいられるように」と言ったのは、こういうことである。すなわち、諸君があらゆる命令を守り、イエス・キリストへの信仰を保っているのだから、私は諸君が心安らかであると期待している。そのゆえに諸君は心安らかなのである。しかし私がテモテを速やかに遣わそうと望むのは、諸君のもとにある事柄を、諸君の振る舞いから、あるいは他の者たちの振る舞いから知ることによって、私もまた心安らかでいられるようにするためである。
VERS. 20, 21. Neminem enim habeo, qui mecum sit unanimis. Quare Timotheum polliceatur ostendit, et dat causas, quia neminem unanimem habet, id est, qui eamdem mentem gerat. Habes unam causam. Subjunxit alteram: qui fideliter sollicitus est de vobis.
PL 8, 1214B〔第20–21節〕「というのも、私は自分と心を一つにする者を誰も持っていないからである。」なぜ彼がテモテを約束するのかを彼は示し、その理由を挙げる。すなわち、自分と心を一つにする者、つまり同じ思いを抱く者を誰も持っていないから、というのがその一つの理由である。これで一つの理由が得られた。彼は別の理由を続けて挙げる。「汝らについて誠実に配慮する者」というのがそれである。
Vere iste mittendus, qui et mihi sit charissimus, et vestri curam gerat, et sollicitudinem pro vobis habeat: Omnes enim sua quaerunt, non quae sunt Jesu Christi. Quoniam dixit, solus est, et neminem inquit habeo, qui mihi sit unanimis.
PL 8, 1214Bまことに、この者こそ遣わされるべきである。私にとって最も親愛であり、諸君のための配慮を持ち、諸君のための気遣いを抱く者だからである。「というのも、すべての者は自分のことがらを求めており、イエス・キリストのことがらを求めていないからである。」それゆえ彼は、テモテだけがそうであると言い、「私は自分と心を一つにする者を誰も持っていない」と言ったのである。
De caeteris quas causas ponit? Scilicet quae secunda est pietas. Nam si Timotheus datur, qui fideliter sollicitus sit pro vobis; et hanc causam subjunxit, vitium atque peccatum, omnes sua quaerunt, id est solliciti sunt, sua defendunt, sua custodiunt: et ad hoc Christiani non est.
PL 8, 1214B他の者たちについては、どのような理由を彼は挙げるのか。すなわち、第二の理由は敬虔である。というのも、もしテモテが、諸君のために誠実に配慮する者として与えられるのであれば、彼はこの理由を続けて挙げているからである。すなわち、悪徳であり罪であるのは、すべての者が自分のことがらを求める、つまり自分のことを気遣い、自分のものを守り、自分のものを保とうとする、ということであり、これはキリスト教徒にふさわしいことではない。
Quid enim est Christiani quaerere potius in quocumque socio fratre, quam quae Christi sunt id est fidem in Christum, societatem, amorem, scientiam? Potest tamen illud intelligi, quae sunt, id est de Christo evangelizare. VERS. 22, 23, 24.
PL 8, 1214Cというのも、キリスト教徒にとって、誰であれ仲間の兄弟のうちに、キリストのことがら、すなわちキリストへの信仰、交わり、愛、知を求めることよりも、いっそう求めるべきことが何かあるだろうか。もっとも、「キリストのことがら」とは、キリストについて福音を告げることだ、と理解することもできる。〔第22–24節〕
Sed experimentum ejus optime scitis. Id est probationem de eo habetis: graecus ita posuit. Scire debetis, percipite atque cognoscite qualem probationem ejus habeam. Denique juste connectitur, quod sequitur, quoniam sicuti patri filius mecum servivit in Evangelio.
PL 8, 1214C「しかし汝らは、彼の実証を最もよく知っている。」すなわち、諸君は彼についての証明を持っている、ということである。ギリシア語はそのように置いている。諸君は知るべきであり、私が彼についてどのような証明を持っているかを受け取り、知るべきである。それゆえ、続く言葉が正しく結び付けられている。「子が父に仕えるように、彼は福音において私と共に仕えた。」
Apparet ergo quid sit, non quae sunt Jesu Christi quaerunt. Servivit, inquit, mecum Timotheus in Evangelio sicuti patri filius. Breviter quemadmodum servierit ostendit, quanquam dixerit mecum servivit in Evangelio.
PL 8, 1214C「イエス・キリストのことがらを求めない」とはどういうことか、こうして明らかになる。「テモテは、子が父に対してするように、福音において私と共に仕えた」と彼は言う。「私と共に福音において仕えた」と述べてはいるが、どのように仕えたかについては手短に示している。
Sed quomodo servivit? ut servit filius patri, in charitate et obsequio majore servivit mecum Timotheus in Evangelio: mecum enim, inquit, servivit: non mihi servivit. Hunc igitur spero me mittere mox.
PL 8, 1214Dしかし、どのように仕えたのか。子が父に仕えるように、テモテはいっそう大きな愛と従順とをもって、福音において私と共に仕えた。「私と共に」仕えたのであって、「私に」仕えたのではない、と彼は言う。「それゆえ私は、この者を間もなく遣わすことを望んでいる」。
Posteaquam commendavit personam et affectum et diligentiam, subjunxit quod talem virum missurus sit. Spero, inquit, me mittere. Hoc et supra, spero in Domino. Quod autem dixit mox, hoc est quod supra celeriter.
PL 8, 1215A人となり、情愛、勤勉さを推賞したのち、そのような人物を遣わすつもりであることを付け加えている。「遣わすことを望んでいる」と彼は言う。これは先に述べた「主にあって望んでいる」と同じことである。また「間もなく」と言ったのは、先に述べた「速やかに」と同じことである。
Ut videro quae circa me sint, mittam Timotheum; sed cum videro quae circa me sint. Confido autem in Domino quod et ipse cito veniam. Magno affectu et magna monitione hoc adjunxit, quod cum mittat Timotheum, tamen se promittat esse venturum.
PL 8, 1215A「身辺がどうなるかを見たなら」テモテを遣わそう——ただし、身辺がどうなるかを見たうえでのことである。「そして、私自身も間もなく行くことを主にあって確信している」。大きな情愛と大きな訓戒をこめて、彼はこれを付け加えた。すなわち、テモテを遣わすとしながらも、自分自身も行くことを約束しているのである。
VERS. 25.Confido enim, inquit, in Domino, quia circa me omnia recte erunt; Necessarium tamen existimavi Epaphroditum fratrem, et commilitonem meum, vestrum autem apostolum, et ministrum desiderii mei, mittere ad vos.
PL 8, 1215A〔第25節〕私は、身辺のことがすべてうまく運ぶであろうと主にあって確信している、と彼は言う。「とはいえ私は、兄弟であり戦友であり、汝らの使徒であって私の切望に仕える者であるエパフロディトゥスを、汝らのもとへ遣わすことが必要だと考えた」。
Licet promiserit Timotheum celeriter se missurum, tamen quia habet adhuc quamdam moram, cum missurum se dixit, nunc mittit Epaphroditum: necessarium, inquit, mittere ad vos Epaphroditum. Commendat personam: postea subjunxit causam.
PL 8, 1215Bテモテを速やかに遣わすと約束してはいるものの、遣わすと言った時点でなお幾らかの猶予があったため、今はエパフロディトゥスを遣わす。「汝らのもとへエパフロディトゥスを遣わすことが必要である」と彼は言う。まず人物を推薦し、その後に理由を付け加えている。
Commendatio personae est, fratrem in lege, commilitonem castris et in labore Evangelii, vestrum autem apostolum. Ecce Epaphroditum apostolum nominat. Omnis enim qui mittitur, et qui propter Evangelium mittitur, apostolus dici potest.
PL 8, 1215B人物の推薦とは、律法における兄弟であり、陣営における、また福音のための労苦における戦友であり、そして「汝らの使徒」である、というものである。見よ、彼はエパフロディトゥスを使徒と呼んでいる。というのも、遣わされる者、とりわけ福音のために遣わされる者はすべて、使徒と呼ばれうるからである。
Denique hinc illi apostoli dicti XII vel XI a ministerio, quo mittebantur praedicare. Ita quicumque ad hoc mittitur, apostolus dici potest.
PL 8, 1215Bそこから、あの十二人、あるいは十一人が、宣教のために遣わされたその務めのゆえに使徒と呼ばれたのである。このように、この務めのために遣わされる者はだれでも、使徒と呼ばれうる。
Quod autem dixit vestrum apostolum, vel quia ad vos mittitur; alii enim ad alia loca: vel quem vos de vestris elegistis apostolum; ministrum, inquit, tamen desiderii mei. Quod est autem desiderium meum? ut vos audiatis, ut vos verbum obtineatis. VERS. 26.
PL 8, 1215B「汝らの使徒」と言ったのは、諸君のもとへ遣わされるからか——ほかの者たちはほかの場所へ遣わされるのだから——、あるいは諸君が自分たちの中から使徒として選んだ者だからである。しかし「私の切望に仕える者である」とも彼は言う。では私の切望とは何か。諸君が聞くこと、諸君が御言葉を得ることである。〔第26節〕
Quia desiderans et conscupiscens erat omnium vestrum. Nunc subjungit causam, quare ipsum mittat: etenim Timotheum celeriter se missurum dixit, ut bono animo possit esse cognoscens, quae penes vos sunt.
PL 8, 1215C「彼は汝ら全員を切望し、恋い慕っていたからである」。ここで彼を遣わす理由を付け加えている。すなわち、テモテについては速やかに遣わすと述べていたが、それは諸君の身辺のことを知って安心していられるためであった。
Nunc hunc mittit, quia desiderat vos, et concupiscit vos omnes, et aegre est se esse absentem. Probat autem quod aegre ferat sic: et taediabatur propter quod audiebatis esse infirmum.
PL 8, 1215C今、この者を遣わすのは、諸君を切望し、諸君全員を恋い慕い、自分が不在であることをつらく思っているからである。彼がそれをつらく思っていることは、次のように示される。「そして、汝らが彼は病んでいると聞いていたことのゆえに、彼は思い悩んでいた」。
Hoc, inquit, taedio laborabat, et audiebatis illum infirmum esse corpore, id est aegrotare. An hoc significat taediabatur, ut sibi sua causa sit, quod in aegrotatione fuit? et ex ipsa causa taediabatur, et propterea aeger fuit, quia desideravit vos et concupivit?
PL 8, 1215C「彼はこの思い悩みに苦しんでいた。そして汝らは、彼が体において病んでいる、すなわち患っていると聞いていた」と彼は言う。あるいは「思い悩んでいた」とは、彼が病の中にあったことの原因は彼自身にあった、ということを意味するのか。すなわち、まさにその原因から思い悩み、そのために病んだのであって、それは彼が諸君を切望し、恋い慕ったからだ、ということなのか。
Inde ergo jam mitto illum vobis. VERS. 27. Nam et infirmus fuit usque ad mortem: sed Dominus misertus est ejus; nec illius tantum, sed etiam mei, ut non tristitiam habeam.
PL 8, 1215D「それゆえ今、彼を汝らのもとへ遣わす」。〔第27節〕「彼は実に死に至るまで病んでいたが、主は彼を憐れんでくださった。彼だけでなく、私をも憐れんでくださった。私が悲しみを負わずに済むように」。
Ostendit cur vel desiderabat Philippenses vel taediabatur; qui usque ad mortem, inquit, fuit infirmus. In tali aegrotatione magna sunt desideria et vehementia: ad mortem, inquit, aegrotabat; Dominus autem misertus est ejus.
PL 8, 1215D彼がフィリピの人々を切望していた理由、あるいは思い悩んでいた理由をここで示している。「彼は死に至るまで病んでいた」と彼は言う。そのような病にあっては、切望は大きく、激しい。「死に至るまで病んでいた。しかし主は彼を憐れんでくださった」と彼は言う。
Ecce quoniam beneficium a Domino et hic in vita sentimus. Deinde quia et festinare ad mortem debemus. Licet enim peccati ministerium mundus sit, et idcirco fugiendus; tamen et desiderare vitam in mundo, peccatum non est.
PL 8, 1216A見よ、ここ、この命においても我々は主からの恩恵を感じ取るのである。次に、我々は死へと急ぐべきではない、ということでもある〔底本は festinare ad mortem debemus(死へと急ぐべきである)。続く文脈から non が落ちたと見て読む〕。というのも、世界は罪の務めであってそれゆえ逃れるべきものではあるが、世界における命を望むこと自体は罪ではないからである。
Et si debet desiderari, recte dictum, sed Dominus misertus est ejus. Deinde quoniam omne quod ad vitam hic agimus, si et justi simus, et nobis prosimus et aliis, merito nostri miseretur Deus, et reservat in vita.
PL 8, 1216Aそして、もし〔命が〕望まれるべきものであるなら、「しかし主は彼を憐れんでくださった」と言われたのは正しい。さらに、我々がこの世で生きるために行うすべてのことにおいて、我々が義であり、自分にも他者にも益をもたらすのであれば、神は当然にも我々を憐れみ、命のうちにとどめてくださる。
Sic denique adjungit: Non illius tantum Deus misertus est, sed etiam mei, ut non tristitiam habeam. Etenim si supra dictum ministrum desiderii mei, de ipso Epaphrodito; si enim perderem ministrum desiderii mei, contristarer et tristitiam haberem.
PL 8, 1216Aこうして、最後にこう付け加える。「神は彼だけでなく、私をも憐れんでくださった。私が悲しみを負わずに済むように」。というのも、先に「私の切望に仕える者」と言われたのは、まさにこのエパフロディトゥスについてであったからである。もし私が、この私の切望に仕える者を失っていたなら、私は悲しみ、悲哀を抱いていたであろう。
Ergo multi servantur: et Deus eorum miseretur, per quos aliquid agitur quod ad ministerium salvationis pertineat.
PL 8, 1216Bそれゆえ多くの者が〔命を〕保たれる。すなわち、救いの務めに関わる何事かが彼らを通して行われる、そのような者たちを神は憐れんでくださるのである。
Simul et nos pro hujusmodi hominibus rogare debemus, ne tristitiam habeamus si illos amiserimus, quorum auxilio utimur in divinis rebus agendis, insinuandis, enuntiandis. VERS. 28. Festinantius itaque misi eum. Discrevit missiones suas.
PL 8, 1216B同時に我々も、このような人々のために祈るべきである。神的な事柄を行い、伝え、告げ知らせるにあたってその助けを用いている者たちを失って、悲しみを負うことのないように。〔第28節〕「それゆえ私は、いっそう急いで彼を遣わした」。彼は自分の派遣をそれぞれ区別している。
Nam de Epaphrodito, misi inquit. De Timotheo, celeriter, inquit, spero me mittere vobis. Et tamen supra, necessarium existimavi mittere ad vos, non de eo est, quod missurus est, sed quod jam missus.
PL 8, 1216Bすなわち、エパフロディトゥスについては「遣わした」と彼は言う。テモテについては「速やかに汝らのもとへ遣わすことを望んでいる」と彼は言う。しかも先の「汝らのもとへ遣わすことが必要だと考えた」も、これから遣わす者についてではなく、すでに遣わされた者について言われている。
Unde hic conclusit, misi ad vos, ut cum videritis illum, denuo gratulemini, et ego sine tristitia sim. Junxit et hanc causam, cur illum miserit.
PL 8, 1216Bそれゆえここで彼はこう結んでいる。「汝らのもとへ遣わした。彼を見たときに、汝らが再び喜び祝い、私が悲しみなくいられるように」。彼を遣わした、この理由をも結びつけている。
Supra ideo: Misi, quia desiderabat vos et concupiscebat: nunc ad ipsos Philippenses, ut vos gaudeatis, et denuo gratulemini, cum illum videritis.
PL 8, 1216B先にはこう言った。「彼が汝らを切望し、恋い慕っていたがゆえに遣わした」。今度はフィリピの人々自身に関わることで、諸君が喜び、彼を見たときに再び喜び祝うように、ということである。
Quid est denuo gratulemini? ut cum in tristitia fueritis; sic enim supra dictum, audieratis illum esse infirmum, nunc rursus gaudeatis, cum eum videtis.
PL 8, 1216C「再び喜び祝う」とはどういうことか。諸君は悲しみのうちにあった——先に「汝らは彼が病んでいると聞いていた」と言われているとおりである——が、今彼を見るときには再び喜ぶように、ということである。
An denuo, quia post gravem valetudinem audierunt illum sanum factum, et gratulati sunt, nunc autem si eum videant, denuo gratulabuntur?
PL 8, 1216Cあるいは「再び」とは、重い病のあとに彼が回復したと聞いて喜び祝った人々が、今また彼を見るならば、再び喜び祝うであろう、という意味なのか。
Quod autem adjunxit, et ego sine tristitia sim, quia si supra dixit ministrum sui desiderii esse Epaphroditum, utique cum illum mittit, quasi videri potest tristis: sed quoniam et ille desiderabat illos, et gratulabuntur si illum viderint, poterit Paulus esse sine tristitia.
PL 8, 1216C「そして私が悲しみなくいられるように」と付け加えたのは、先にエパフロディトゥスを自分の切望に仕える者と言った以上、彼を遣わすとなれば、悲しんでいるように見えてもおかしくないからである。しかし彼もまた彼ら〔フィリピの人々〕を切望していたのであり、彼らも彼を見れば喜び祝うであろうから、パウロは悲しみなくいることができるのである。
VERS. 29, 30.-- Excipite ergo illum in Domino cum omni gratulatione; et eos qui hujusmodi sunt, in honoribus habetote. Quoniam propter opus Christi usque ad mortem accessit, exponens in incertum animam suam, ut suppleret id quod defuit vobis circa meum obsequium.
PL 8, 1216C〔第29–30節〕「それゆえ彼を、あらゆる喜びをもって主にあって迎え入れよ。そして、このような者たちを、尊びをもって遇せよ。彼はキリストの業のために死に至るまで近づき、自分の魂を不確かなものにさらして、私に対する奉仕において汝らに欠けていたものを補ったのであるから」。
Commendatio est haec, ut Epaphroditum suscipiant. Dat autem gratiam causamque commendationi; in Domino, inquit, excipite; id est ut eum, qui minister sit Domini: vos qui jam in Domino estis, amate Domini ministrum, et amate cum omni gratulatione.
PL 8, 1216Dこれはエパフロディトゥスを迎え入れるようにとの推薦である。彼はこの推薦に重みと理由とを添えている。「主にあって迎え入れよ」と彼は言う。すなわち、彼は主の奉仕者なのだから、すでに主にある諸君は、主の奉仕者を愛し、あらゆる喜びをもって愛せよ、ということである。
Atque id vult generaliter omnibus exhiberi, qui tales sunt. Eos, inquit, excipite qui ejusmodi sunt. Quid est autem, ipsum excipite? in honoribus habete. Dat etiam causas, cur ista praeberi hominibus velit, quoniam propter opus Christi usque ad mortem accessit.
PL 8, 1217Aそして彼は、このような態度が、同じような人々すべてに一般的に示されることを望んでいる。「このような者たちを迎え入れよ」と彼は言う。では「迎え入れよ」とは何を意味するのか。「尊びをもって遇せよ」ということである。彼はまた、なぜこのようなことが人々に施されるべきかについての理由を与えている。すなわち「彼はキリストの業のために死に至るまで近づいた」からである。
Hoc utique de Epaphrodito; quia dum vult labore et animi et corporis satisfacere Evangelio, hoc est verbum Domini praedicare, multum laboravit, et aegrotatione gravi ad mortem accessit. Simul et quid Epaphrodito contigerit, et quid nos agere debeamus ostendit.
PL 8, 1217Aこれは無論エパフロディトゥスについて言われている。すなわち、心と体との労苦をもって福音に、つまり主の御言葉を宣べ伝えることに応えようとするうちに、彼は多く労苦し、重い病によって死に近づいたのである。これは同時に、エパフロディトゥスに何が起こったかを示すとともに、我々が何をなすべきかをも示している。
At quantum laboravit? ad mortem, inquit, accessit; et ponens in incertum animam suam. Non in incertum quod circa vos agebat, sed in incertum quod usque periculum laboravit: ut jam in incerto esset, an viveret per laborem. Quid autem egit circa vos?
PL 8, 1217Aでは、どれほど労苦したのか。「死に近づき、自分の魂を不確かなものにさらした」と彼は言う。これは、諸君についてなした働きが不確かであったという意味ではなく、危険に至るまで労苦したという意味で不確かだったということである。すなわち、その労苦によって生き延びられるかどうかが、すでに不確かであったのである。では、諸君について彼は何をなしたのか。
Ut suppleret id quod defuit vobis circa meum obsequium: ut quod ego occupatus fui, ille compleret quod mecum defuit obsequium.
PL 8, 1217B「私に対する奉仕において汝らに欠けていたものを補うために」。すなわち、私が手を割かれていたことについて、彼が私と共になすべき奉仕の欠けを満たした、ということである。
Etenim revera quoniam una praedicatio est, et una doctrina est, labor tantum diversus potest esse in singulis apostolis et evangelistis; unum tamen est, quod docent. Denique et ipse Epaphroditus apostolus quid implevit? Hoc, inquit, obsequium, quod vobis defuit, ille complevit.
PL 8, 1217B実に、宣教は一つであり、教えも一つであるから、それぞれの使徒や福音記者において労苦だけは異なりうるが、彼らが教えることは一つである。では、使徒エパフロディトゥス自身は何を満たしたのか。「汝らに欠けていた、この奉仕を、彼が満たした」と彼は言う。
Caput III
第III章PL 8, 1217BVERS. 1, 2, 3. De caetero, fratres, gratulamini in Domino: eadem scribere ad vos, mihi quidem non pigrum, vobis autem manifestum. Gaudete, inquit, in Domino, o fratres, quod mihi non pigrum est eadem ad vos non scribere, vobis autem plurimum prodest.
PL 8, 1217B〔第1–3節〕「その他のことについては、兄弟たちよ、主にあって喜べ。同じことを汝らに書き送ることは、私にとって煩わしいことではなく、汝らにとっては明らかなことである」。「兄弟たちよ、主にあって喜べ。同じことを汝らに書くことは私にとって煩わしいことではなく、汝らには大いに益となるのだから」と彼は言う〔底本は eadem ad vos non scribere。見出し句に合わせ、non を除いて読む〕。
Firmum atque tutum est, quod scribo. Graecus sit posuit, ut firmum diceret et tutum; latinus, manifestum ait. Cavete a canibus, attendite operarios malos, intuemini praecisionem.
PL 8, 1217C「私が書くことは確かで安全なことである」。ギリシア語ではそれを「確かで安全」というふうに〔底本は sit。sic と読む〕置いたが、ラテン語は「明らかな」とした。「犬どもに気をつけよ、悪しき働き人たちに用心せよ、切り捨てをよく見よ」。
Nam circumcisio nos sumus, qui per spiritum Deo servimus, et exultamus in Christo Jesu, non in carne fidentes. Haec admonitio non quid faciendum, sed quid vitandum sit, docet. Monet autem ut a Judaeis se temperent: cavete, inquit a canibus.
PL 8, 1217C「なぜなら割礼とは我々のことであり、我々は霊によって神に仕え、キリスト・イエスにあって喜び躍り、肉に信頼を置かない者だからである」。この訓戒は、何をなすべきかではなく、何を避けるべきかを教えている。すなわち、ユダヤ人から身を慎むようにと勧めている。「犬どもに気をつけよ」と彼は言う。
De canibus est tractatus: nam et ponit scriptura divina esse canes, qui prosint et defensores sint Ecclesiae, sicut David docet in psalmo LXVIII , quos dicit satiari e sanguine inimicorum in templo Dei.
PL 8, 1217C犬については論じられるべきことがある。というのも、神の聖典は、教会にとって益となり守護者となる犬もいると述べているからである。ダビデが詩篇68篇で教えるように、彼らは神の宮において敵の血に飽き足りるとされる犬である。
Et hic adversus canes dicit, a quibus dicit cavendum esse; Judaei scilicet, qui sint, quod operarii sint et mali: operarii enim in operibus exercent vitam, Deum non cognoscentes, et salutem sibi ex operibus sperant: de quibus supra jam dictum quod opera nihil valeant.
PL 8, 1218Aしかしここでは、気をつけるべきだと言われている犬、すなわちユダヤ人に対して語っている。彼らが何であるかと言えば、彼らは働き人であり、しかも悪しき働き人である。働き人は、神を知ることなく業によって生を営み、業によって自分に救いを望む者たちだからである。彼らについては、業は何の役にも立たないと先にすでに述べた。
Intuemini, inquit, praecisionem. Ut apud illos praecisio sit, quod foedam partem corporis praecidunt. Nos autem circumcisio sumus, inquit.
PL 8, 1218A「切り捨てをよく見よ」と彼は言う。彼らにおいては、身体の忌まわしい部分を切り取ることが、切り捨てなのである。「しかし我々は割礼である」と彼は言う。
Circumcidimus enim omnem malitiam ex cordibus nostris: et id facimus, quia per spiritum Deo servimus, illi autem per carnem; ergo praecisi sunt, non circumcisi. Exultemus, inquit; imo potius, exultamus. Ubi autem exultamus?
PL 8, 1218Aというのも我々は、自分たちの心からあらゆる悪意を割礼によって切り除くからである。そして我々がそうするのは、霊によって神に仕えているからである。しかし彼らは肉によって仕えている。それゆえ彼らは切り捨てられた者であって、割礼を受けた者ではない。「喜び躍ろう」と彼は言う——いや、それどころか、「我々は喜び躍っている」。では、どこで喜び躍るのか。
Non in carne, ut illi, fiduciam habentes, sed in Christo Jesu. Ergo avocate omnem scientiam vestram a judaica disciplina, ab operibus Judaeorum, a circumcisione judaica; et circumcisionem cordis habetote; ut per spiritum Deo serviamus et exultemus in Christo.
PL 8, 1218A「彼らのように肉に信頼を置くのではなく、キリスト・イエスにあってである」。それゆえ諸君は、自分たちの知をことごとくユダヤ的な教えから、ユダヤ人の業から、ユダヤ的な割礼から引き離し、心の割礼を保つがよい。霊によって神に仕え、キリストにあって喜び躍るために。
Illi autem in carne exultent; inde fiduciam habentes, quia in carne circumcisi sunt, se posse servari, et aeternam vitam mereri. VERS. 4, 5, 6, 7. Quanquam ego habeam etiam in carne fiduciam.
PL 8, 1218Bしかし彼らは肉において喜び躍るがよい。肉において割礼を受けているというそのことから、自分たちは救われうる、永遠の生命に値しうるという信頼を抱いて。〔第4–7節〕「とはいえ、私もまた肉において信頼を持っている」。
Multis modis probatur Judaeos omnem fiduciam in carne habere et in circumcisione: siquidem etiam sic interpretati sunt Judaei, cum salus proveniret circumciso Moyse: unde intelligi licet Judaeos etiam de carne, et magis in carne, fiduciam gerere.
PL 8, 1218Bユダヤ人があらゆる信頼を肉と割礼のうちに置いていることは、さまざまな仕方で証される。実際、モーセが割礼を受けたときに救いがもたらされたというふうに、ユダヤ人はそのように解釈してもいたのである。そこからユダヤ人が肉についても、いっそう肉において信頼を抱いていることが知られうる。
Sed hoc Paulus docet, si in carne, inquit, est fiducia, id est in circumcisione; magis mihi est: ego enim in carne, inquit, fiduciam habeo. Denique ita supponitur, si quis alter putat se in carne confidere, magis ego.
PL 8, 1218Bしかしパウロはこう教える。「もし肉における信頼、すなわち割礼における信頼というものがあるなら、それは私にこそいっそうある。なぜなら私は肉において信頼を持っているからである」と彼は言う。こうして続けてこう言われる。「もしほかのだれかが自分は肉において確信を持っていると思うなら、私はなおさらである」。
Et docet, quare in carne fiduciam si aliquis habeat, magis ipse habeat. Et sic ostendit personam suam totam omni modo judaicam, circumcisione, genere, tribu, gente, lege, administratione in lege, studio etiam vitae.
PL 8, 1218Cそして、だれかが肉において信頼を持つとしても、なぜ彼自身がそれ以上に持つのかを教える。こうして彼は、自分という人間の全体が、あらゆる点でユダヤ的であることを示す——割礼において、血統において、部族において、民族において、律法において、律法の遵行において、さらには熱心において、生き方において。
Et tamen omnia haec circa judaicam compleverit disciplinam; ista, inquam, cuncta damno sibi esse dixerit propter Christum, et propter eminentiam carnis ejus. Haec igitur omnia in propositione sic probabuntur. Circumcisus sum octava die; haec circumcisio est.
PL 8, 1218Cしかも、これらすべてをユダヤ的な教えについて満たしていながら、こうしたすべてを、キリストのゆえに、また彼の肉の卓越のゆえに〔ejus はキリストを指すと取った。第8節の見出し句は eminentiam Christi Jesu で、carnis は崩れかもしれない〕、自分にとって損失であると言った、と私は言う。それゆえこれらすべては、次の提題において次のように証されるであろう。「私は八日目に割礼を受けた」。これが割礼である。
Genere, inquit, ex genere Israel. Item tribu, Benjamin. Item gente, hebraeus ex hebraeis. Item lege, secundum legem pharisaeus. Item studio, secundum aemulationem persequens Ecclesiam. Item vita, secundum justitiam, quae est in lege, cum essem sine reprehensione.
PL 8, 1218C「血統においては」と彼は言う、「イスラエルの血統から」。同じく部族においては「ベニヤミン族」。同じく民族においては「ヘブライ人の中のヘブライ人」。同じく律法においては「律法によればファリサイ人」。同じく熱心さにおいては「熱心のゆえに教会を迫害した者」。同じく生き方においては「律法における義については、非難されるところのない者であった」。
His ergo omnibus se probavit magis fiduciam habere in carne et in circumcisione; quae omnia judaicae disciplinae habuerit, et in sanguine, et in gente, et in animo, et in vita.
PL 8, 1218Cこうしてこれらすべてによって、自分が肉と割礼においてより多くの信頼を持つことを証した。これらすべては、血においても、民族においても、心においても、生き方においても、ユダヤ的な教えに属するものを彼が有していたということである。
Quod autem dixit secundum aemulationem persequens Ecclesiam; ut magnum studium pro synagoga habens, ecclesiam persequeretur. Item quod ait secundum justitiam, hoc est per mores et vitam, unde homo justificatur; in lege tamen Judaeorum ait.
PL 8, 1218D「熱心のゆえに教会を迫害した」と言ったのは、彼がシナゴーグのために大いなる熱心を抱き、教会を迫害していたということである。また「義については」と言ったのは、すなわち行いと生き方によって、人がそれによって義とされるところのものであるが、それでもユダヤ人の律法における義について言っているのである。
Cum essem sine reprehensione, ut nullum crimen admiserim, fecerimque omnia quae lex jussit. Ipsa est enim justitia apud Judaeos ex lege.
PL 8, 1219A「非難されるところのない者であった」とは、いかなる犯罪も犯さず、律法が命じたことをすべて行っていたということである。というのも、ユダヤ人のもとの義とは、まさに律法から来る義だからである。
Verum cum justitia nunc nobis Christianis a Christo sit, et propter ipsum justificemur; Illa, inquit, quae erant mihi in lucro, haec pro damno esse duxi: hoc est damnum mihi facere intellexi, habens omnia illa vilia propter Christum.
PL 8, 1219Aしかし今や、我々キリスト教徒にとって義はキリストから来るものであり、我々は彼のゆえに義とされるのであるから、「私にとって利益であったそれらのものを、私は損失とみなした」と彼は言う。すなわち、キリストのゆえにそれらすべてを卑しいものとし、それが自分にとって損失をもたらすものであると悟った、ということである。
VERS. 8, 9.Verum et hoc adjecit, Propter eminentiam Christi Jesu Domini nostri. Graecus autem habet propter eminentiam cognitionis Domini nostri Jesu Christi: ut illa ostendat et parva esse et minima et magis contraria, si sola sint; quia damno sunt, inquit: et ista Christi eminentia est quae excellat et vincat omnia.
PL 8, 1219A〔第8–9節〕さらに彼はこう付け加えた。「我々の主イエス・キリストの卓越のゆえに」。しかしギリシア語は「我々の主イエス・キリストを知ることの卓越のゆえに」とする。これは、それらのもの〔先述の諸々の誇り〕が、それ自体だけであるなら、小さく、取るに足らず、むしろ相反するものであることを示すためである。というのも、それらは損失だからである、と彼は言う。そしてこのキリストの卓越こそが、すべてに勝り、すべてに打ち勝つものである。
Propter quem universis detrimentis affectus sum, et ut stercora existimo. Concludit sensum, omnia se illa contemnere, et detrimenta omnia pati propter Christum, ut lucri Christum faciat. Quid autem est detrimentis affectus sum?
PL 8, 1219B「彼のゆえに、私はあらゆる損失を被り、それらを糞土とみなす」。彼はここで、自分がそれらすべてを軽んじ、キリストを利得とするために、キリストのゆえにあらゆる損失を被る、という趣旨を結んでいる。では「損失を被った」とはどういうことか。
Omnia illa, quae gloriosa mihi fuerant, et de sanguine, et de tribu, et de gente, et quod in lege fueram pharisaeus, et quod justitiam sic servassem, ut sine reprehensione essem; his omnibus projectis, detrimenta omnium rerum sustinui; et illa omnia ut stercora existimavi vel existimo.
PL 8, 1219B血について、部族について、民族について、律法においてファリサイ人であったこと、そして非難されるところのないほどに義を守っていたことなど、私にとって栄光であったすべてのもの——これらすべてを投げ捨てて、私はあらゆる事柄における損失を被った。そしてそれらすべてを糞土とみなした、あるいは今もみなしている。
Melius enim sic legimus, quam existimor: nam et graecus ita posuit, ἡγοῦμαι, non ut ipse ab aliis existimetur, sed ut existimet illa omnia superiora, ut stercora; atque illa abjiciat, et justa sententia Christum lucrifaciat. Ipse subjungit. Et inveniar in illo.
PL 8, 1219Bというのも、我々は「私はみなされる」と読むよりも、こう〔「私はみなす」と〕読む方がよいからである。ギリシア語もそのように「ヘーグーマイ」(私はみなす)と置いており、これは彼自身がほかの人々からどうみなされるかということではなく、彼自身が先の栄光あるものすべてを糞土とみなす、ということである。そしてそれらを投げ捨て、正しい判断によってキリストを利得とするのである。彼はさらにこう付け加える。「そして、彼のうちに見いだされるために」。
Hoc est enim Christum lucrifacere, jam in eo esse, et fide illi jungi, et ipsum sentire, ipsum habere. Non meam justitiam habens, quae ex lege est.
PL 8, 1219Cこれこそがキリストを利得とすることである。すなわち、すでに彼のうちにあり、信仰によって彼と結ばれ、彼自身を感じ、彼自身を持つことである。「律法から来る、私自身の義を持つのではなく」。
Illam scilicet quam supra exposui, cum sine reprehensione viverem: tunc enim quasi mea justitia est, vel nostra, cum moribus nostris justitiam Dei mereri nos putamus perfectam per mores. At non, inquit, hanc habens justitiam. Sed quam?
PL 8, 1219Cすなわち、先に述べた、非難されるところなく生きていたときのあの義である。というのも、我々が自分たちの行いによって神の義を、行いを通して完全なものとして受けるに値すると考えるとき、それは言わば私自身の義、あるいは我々自身の義だからである。しかし「そのような義を持つのではなく」と彼は言う。では、どのような義を〔持つのか〕。
Illam subjungit: Sed eam, quae est ex fide Christi, quam praedixit; ex Deo justitiam, ex fide. Hanc ergo justitiam, inquit, habet; non illam, quae ex lege est, quae in operibus est, ut dixi, et carnali disciplina; sed hanc quae ex Deo procedit.
PL 8, 1219C彼はそれに続けてこう言う。「そうではなく、キリストへの信仰から来る義を」——先に述べた義である——「神から来る義を、信仰によって」。それゆえ彼はこの義を持つ、と言う。律法から来る義、すなわち先に述べたように業と肉的な教えのうちにある義ではなく、神から発するこの義を持つのである。
Quae illa est? justitia ex fide, quae est fides ex fide Christi, id est ex nobis in Christum. Et plenissime subjecit, quae sit fides nobis in Christum, unde nobis justitia est.
PL 8, 1219Dそれはどのようなものか。信仰から来る義である。それは「キリストへの信仰から」来る信仰、すなわち我々からキリストへ向かう信仰である。そして彼は、我々のキリストへの信仰がどのようなものであり、そこから我々に義があるのかを、きわめて詳しく付け加えている。
VERS. 10, 11.-- Ad cognoscendum eum, et virtutem resurrectionis ejus, et societatem passionum ejus; particeps oneris mortis ejus; si quo modo obvius fiam in resurrectione, quae est ex mortuis.
PL 8, 1219D〔第10–11節〕「彼を知るために、また彼の復活の力を、また彼の受難への与りを〔知るために〕。彼の死という重荷に与る者として。もし何らかの仕方で、死者からの復活において、〔彼を〕迎える者となれるならば」。
Exponit fidem quam habemus in Christo, quam persuadere se dixit et annuntiare Philippensibus, quae procedit ex Deo, justitia ex fide, ex fide quam subjungit ad eum cognoscendum, quid sit, qui ipse sit, unde sit.
PL 8, 1220A彼は、我々がキリストにおいて持つ信仰、すなわち自分がフィリピの人々に説き勧め、告げ知らせたと言うところの信仰を説き明かす。それは神から発する信仰、信仰から来る義であり、この信仰について、彼を知るため——彼が何であり、彼自身が何者であり、どこから来るのか——ということを付け加える。
Utique de Christo haec deinde adjunxit, et virtutem resurrectionis ejus. Vel in eo quod resurrexit virtute; magna enim virtus resurgere a mortuis: vel in eo quod ad nostram salvationem resurrexit; haec enim est virtus resurrectionis ejus.
PL 8, 1220Aむろん、これに続けて彼はキリストについて「そして彼の復活の力を」と付け加えた。それは彼が力によってよみがえったという点においてか——死者からよみがえることは大いなる力であるから——、あるいは彼が我々の救いのためによみがえったという点においてか。というのも、これこそが彼の復活の力だからである。
Atque idem sequentibus probavit: etenim, inquit, si societatem passionum ejus habemus, sicut, ipse dixit, quia mortis participes fuimus vel sumus, idcirco et participes ejus erimus. Haec virtus est resurrectionis, quia est societas nobis passionum ejus.
PL 8, 1220Aそして彼は同じことを、続く言葉で証している。すなわち、「もし我々が彼の受難への与りを持つならば」と、彼自身が言ったように、我々が彼の死に与る者であった、あるいはある、それゆえに我々もまた彼〔の復活〕に与る者となるであろう、というのである。これが復活の力である。すなわち、我々に彼の受難への与りがあるということである。
Quae autem est ista societas? quia qui Christum credimus, passiones toleramus, et omnes passiones, utique ad crucem atque ad mortem: quibus his omnibus ex cognitione et ex passionum societate resurrectio provenit; et inde cum participes mortis onerisque ejus sumus, aliquo modo obvii efficimur, ut in resurrectione obvii veniamus, quae resurrectio est a mortuis.
PL 8, 1220Bでは、この与りとは何か。我々はキリストを信じる者として、もろもろの受難に耐え、あらゆる受難に、すなわち十字架に至るまで、死に至るまで耐えるということである。これらすべてから、知ることと受難への与りとから、復活が生じる。そして、そこから我々が彼の死とその重荷とに与る者となるとき、我々はある仕方で〔彼を〕迎える者となり、死者からの復活において迎える者として来ることになる。
Ecce quae fides in Christum est; et hanc docere se dicit, docens quid in vita agendum sit; scilicet ut socii passionis Christi, et hoc credamus, et haec nobis fides sit, quia veniemus in virtute resurrectionis ejus; participes scilicet effecti oneris mortis ejus; ut ob hoc aliquo modo obvii fiamus in resurrectione, quae est ex mortuis.
PL 8, 1220B見よ、これがキリストへの信仰である。そして彼はこれを教えていると言い、この世でなすべきことを教えている。すなわち、キリストの受難に与る仲間として、我々が彼の復活の力のうちに来るであろうということを信じ、これが我々の信仰となるように、ということである。すなわち、彼の死という重荷に与る者となり、そのゆえにある仕方で、死者からの復活において〔彼を〕迎える者となるためである。
Hoc praemium est, labor ille; illa vita, hoc meritum et gloria. VERS. 12. Non propterea quod jam acceperim aut jam consummatus sim. Fortius hoc adjecit de se quidem memorans; sed nostrum est ad nos revocare quod de se Paulus dicit.
PL 8, 1220Cこれが報いであり、あれが労苦である。あれが生涯であり、これが功と栄光である。〔第12節〕「私がすでにそれを受けた、あるいはすでに完成された者であるから、というのではない」。彼はこれを、自分自身のことを語りながらも、より強くこう付け加えている。しかし、パウロが自分について語ることを我々自身に引き戻して受け取るのが、我々のなすべきことである。
Quid autem istud est? ut illis laboribus, et illa tolerantia societatis in morte atque passionibus, obviam ire possimus, simulque consurgere in resurrectione mortuorum.
PL 8, 1220Cそれはどういうことか。すなわち、あの労苦によって、また死と受難への与りにおけるあの忍耐によって、我々が〔キリストを〕迎えに出ることができ、同時に死者の復活においてともに立ち上がることができるように、ということである。
Sed non propterea, inquit, haec ego ago, quod jam ista acceperim aut consummatus jam sim: quamdiu enim quisque vivit, nondum haec accipit aut consummatur; adhuc enim in societate passionum ejus versatur: quippe cum usque ad mortem sit societas passionum.
PL 8, 1220C「しかし私がこれを行うのは、すでにそれらを受けた、あるいはすでに完成された者であるからではない」と彼は言う。人は生きている限り、いまだこれを受けることも完成されることもないからである。その人はなお彼〔キリスト〕の受難への与りのうちにあるのであり、受難への与りは死に至るまで続くものだからである。
Nondum ergo accipit neque consummatur, sed perseverat usque vitae exitum, in iisdem istis laboribus et vera societate passionum ejus manens, tunc poterit in resurrectione ejus ex mortuis obvius ire.
PL 8, 1220Cそれゆえ彼はいまだそれを受けず、完成されてもいない。しかし、生命の終わりに至るまで、これら同じ労苦と、彼の受難への真の与りのうちにとどまりつつ耐え忍ぶ。そのときはじめて、死者からの彼の復活において迎えに出ることができるのである。
In quo tamen etiam dubitationem posuit dicendo si quo modo obvius fiam. Quod adhuc enim vivit, ideo dixit si quo modo. Nam cum perseverat in societate passionum, qui etiam ipsa morte consimilis extiterit, nulla dubitatio est quin obvius fiat in resurrectione.
PL 8, 1220Dしかし彼は、「もし何らかの仕方で迎える者となれるならば」と言うことによって、そこに一つの疑いをも差し挟んでいる。彼がなお生きているからこそ、「もし何らかの仕方で」と言ったのである。というのも、受難への与りのうちにとどまり続け、その死そのものにおいても〔キリストに〕似た者となった者にとっては、復活において迎える者となることに何の疑いもないからである。
Quid est autem obvium fieri in resurrectione mortuorum? Perfecta atque plena vita uniuscujusque et exacta ex societate passionum Christi omnibus modis eo tempore cum resurrectio fit a mortuis, id est cum resuscitantur mortui.
PL 8, 1221Aでは、死者の復活において迎える者となるとはどういうことか。おのおのの完全かつ充実した生涯が、あらゆる点でキリストの受難への与りから成し遂げられ、死者からの復活が起こるそのとき、すなわち死者らがよみがえらされるそのときに、〔迎える者となるの〕である。
Ille, ut Paulus de se loquens dicit, ille, inquam, qui plena societate passionum ejus egit vitam, obvius Christo fit: non resuscitatur, sed obvius Christo fit.
PL 8, 1221Aパウロが自分について語りつつ言うように、彼は——すなわち、彼の受難への与りを全うしつつ生涯を送った者は——キリストを迎える者となる。よみがえらされるのではなく、キリストを迎える者となるのである。
Alii resuscitantur tantummodo; at vero perfecti, et omni genere passi quemadmodum Christo obvii erunt, et obvii ibunt venienti Christo; sicut et ipse alibi dixit. Merito igitur si quo modo ait, quod adhuc in vita sit.
PL 8, 1221Aほかの者たちは、ただよみがえらされるだけである。しかし完全な者たち、あらゆる仕方で〔キリストとともに〕苦しみを受けた者たちは、キリストを迎える者となり、来られるキリストを迎えに出て行くであろう——彼自身がほかの箇所で言ったとおりである。それゆえ彼が「もし何らかの仕方で」と言ったのは当然である。彼がなお生きているからである。
Et merito adjunxit, non propterea quod jam acceperim, aut jam consummatus sim: sector autem ut aliquando comprehendar, in quo et comprehensus a Christo sum. Vides quod adhuc in vita se esse dicat, et idcirco supra dubitaverit.
PL 8, 1221Aまた彼が、「私がすでにそれを受けた、あるいはすでに完成された者であるから、というのではない。しかし私は、いつかとらえられる者となるために追い求めている〔底本は受動形 comprehendar。3.46 の引き直しでは comprehendam とあるが、本文どおりに訳した〕。まさにそこにおいて私自身もまた、キリストによってとらえられているのである」と付け加えたのは当然である。彼がなお生きている者であると自ら言い、それゆえ先に疑いを差し挟んでいたことが、ここから分かる。
Sectatur enim adhuc per passiones omnes Christum, ut comprehendat Christum, id est ut perveniat ad Christum omnibus passionibus ejus particeps factus.
PL 8, 1221Bというのも彼は、キリストをとらえるために、なおもあらゆる受難を通してキリストを追い求めているからである。すなわち、キリストのあらゆる受難に与る者となって、キリストのもとに至るためである。
Christus enim omnibus passionibus suis liberavit omnes sequentes; et quodammodo comprehendit universos, sed qui sequerentur.
PL 8, 1221Bというのも、キリストは自らのあらゆる受難によって、彼に従う者たちすべてを解放したからである。そしてある仕方で、彼はすべての者をとらえているが、それは従う者たちに限られる。
Is qui sequi et comprehendere Christum vult, in omnibus passionibus sequi Christum debet, ut comprehendat Christum in eo in quo et comprehensus a Christo est.
PL 8, 1221Bキリストに従い、キリストをとらえようと欲する者は、あらゆる受難においてキリストに従わなければならない。それは、自分がキリストによってとらえられているまさにその点において、キリストをとらえるためである。
Nam si passionibus suis Christus liberavit omnes, comprehendit omnes passionibus suis; in his igitur sumus. Id est particeps Christo factus per ejus passiones, in eo comprehendit Christum, in quo comprehensus a Christo est. VERS. 13, 14.
PL 8, 1221Bというのも、もしキリストが自らの受難によってすべての者を解放したのであれば、彼は自らの受難によってすべての者をとらえているのであり、それゆえ我々はその中にあるのである。すなわち、彼の受難を通してキリストに与る者となった者は、自分がキリストによってとらえられているまさにその点において、キリストをとらえるのである。〔第13–14節〕
Fratres, ego me non arbitror comprehendisse. Adhuc perseverat in eo quod dixi quod adhuc vivit, et idcirco non jam acceperit nec consummatus sit, nec jam comprehenderit. Hoc enim dixit, sector autem ut aliquo modo comprehendam.
PL 8, 1221C「兄弟たちよ、私は自分がすでにとらえたとは思っていない」。彼はなお、私が述べた点——すなわち彼がなお生きており、それゆえまだ受けてもおらず、完成されてもおらず、まだとらえてもいない、という点——にとどまっている。というのも彼はこう言ったからである。「しかし私は、何らかの仕方でとらえるために追い求めている」。
Ergo arbitror nondum me comprehendisse ut exinde intelligant Philippenses quam longe a beneficiis liberationis sint, cum ipse ille Paulus in tot passionibus Christi saepe versatus, caesus, inclusus, feris objectus, et caeteris malis oneratus, nondum tamen se arbitretur comprehendisse Christum; quippe cum adhuc vivat et supersit.
PL 8, 1221C「それゆえ私は、いまだとらえたとは思っていない」と〔言う〕のは、そこからフィリピの人々が、解放の恩恵からいかに遠く隔たっているかを悟るためである。あのパウロ自身が、キリストの数多の受難のうちにしばしば身を置き、打たれ、閉じ込められ、獣に投げ与えられ、そのほかの災いを負わされながらも、なお自分がキリストをとらえたとは思っていないのである。彼がなお生きて、生き残っているからにほかならない。
Magna illa participatio passionis per quam vere jungimur, si Christum etiam in passione imitemur.
PL 8, 1221C受難へのあの与りは大いなるものであり、それによって我々は真に〔キリストと〕結ばれる——もし我々が受難においてさえもキリストに倣うならば。
Unum adhuc tamen quae sunt retro transmittens in oblivionem, in ea vero quae in primo sunt extendens me secundum regulam, sector ad bravium supernae vocationis in Christo Jesu.
PL 8, 1221C「しかし、なお一つのことがある。すなわち、過ぎ去ったことがらを忘却へと送り、前にあることがらへと、規範にしたがって自分を伸ばしつつ、私はキリスト・イエスにある上よりの召しの褒賞を目指して追い求めている」。
Quoniam, ut diximus, ita supra locutus si quo modo obvius fiam in resurrectione mortuorum, et docuimus cur sit posita ista dubitatio quod adhuc vivat, et multa possent accidere, maximeque ipsa illa mors; idcirco adjunxit non se arbitrari comprehendisse adhuc Christum.
PL 8, 1221Dというのも、先に述べたように、彼は「もし何らかの仕方で死者の復活において迎える者となれるならば」とすでに語っており、彼がなお生きているためにこの疑いが差し挟まれた理由、そして多くのことが起こりうること、とりわけあの死そのものが起こりうることを、我々はすでに教えたからである。それゆえ彼は、自分がなおキリストをとらえたとは思っていないと付け加えたのである。
Sed quiddam habere etiam nunc in sententia se ostendit; unum, inquit. Quid illud est? ut omnia quae praeterita sunt in oblivionem mittantur, sequatur tantum quae futura sunt in primo; id est in his quae ante nos prima sunt, et sequenda secundum regulam disciplinamque praeceptorum, a Christo ut ad bravium supernae vocationis, in Christo tamen Jesu, venire possimus.
PL 8, 1221Dしかし彼は、今もなお一つの考えを持っていることを示している。「一つのこと」と彼は言う。それは何か。過ぎ去ったことがらはすべて忘却へと送られ、ただ前にある将来のことがらにのみ従う、ということである。すなわち、我々の前にある第一のことがらにおいて、規範と教えの命令にしたがって従うべきものにおいて、キリストから、上よりの召しの褒賞へと、しかもキリスト・イエスにあって至ることができるように、ということである。
Duo igitur praecepta sunt ad reliquam vitam christiano ordine viventi, et qui ex regula adhuc vivat, ut ea omnia quae egit, bene licet recteque agat, non sibi tamen in memoria teneat, tamquam inde mereatur quae consequi habet; sed mittat in oblivionem, semper deinde quasi nova sequatur, quae restant, secundum regulam tamen vivens, ac se in ea semper extendens, atque usque ad exitum mortis custodiens regulam christiani, ut possit ad bravium venire.
PL 8, 1222Aこうして、キリスト教徒としての秩序に生き、なおも規範にしたがって生きる者にとって、残された生涯のためには二つの命令がある。すなわち、たとえ善くまた正しく行ったとしても、自分が行ったことのすべてを、そこから将来得るべきものに値するかのように記憶にとどめず、むしろ忘却へと送ること。そして次には、残されたことがらを、いつも新しいことであるかのように追い求め、それでもなお規範にしたがって生き、その中に自分をつねに伸ばしつつ、死の終わりに至るまでキリスト教徒の規範を守り、褒賞に至ることができるように、ということである。
Nam meminisse praeteritorum, etiam recte factorum primum, merito suo attribuentis et vindicantis est; cum haec nec nostra sint, et non operibus nostris gratiam consequamur.
PL 8, 1222Bというのも、まず第一に、過ぎ去ったことがら——たとえ正しく行われたことであっても——を記憶することは、それを自分の功に帰し、自分の権利として主張する者のすることだからである。これらは我々自身のものでもなければ、我々は自分の行いによって恩寵を得るのでもないのに、である。
Deinde nescio quomodo in ea quae in primo sunt, id est quae consequuntur, negligentes sumus, fiducia quia multa facimus. Unde praecepit apostolus, retro quae sunt, transmittenda esse omnia in oblivionem.
PL 8, 1222Bさらに、我々はどういうわけか、前にあることがら、すなわちこれから続くことがらについては怠慢になる。それは、自分が多くのことを行っているという自負のゆえである。それゆえ使徒は、過ぎ去ったことがらはすべて忘却へと送られるべきであると命じたのである。
Potest accipi etiam illa quae diximus, sed diversa vita qua viximus: ut ipse Paulus, quod judaeus fuit, quod insectator legis, et caetera: ut haec dixerit retro esse, et in oblivionem mittenda; ac si nostrum unusquisque vitam praeteritam in oblivionem debeat mittere.
PL 8, 1222Bまた、先に述べたことは、我々がかつて送っていた別の生活についても理解することができる。たとえばパウロ自身がユダヤ人であったこと、律法を追い求める者〔底本は insectator(迫害する者)。sectator と読む〕であったこと、そのほかのことがらであって、彼はこれらが過ぎ去ったことであり、忘却へと送るべきことであると言ったのである。あたかも我々のおのおのが自分の過去の生活を忘却へと送るべきであるかのように。
Verum fortior ille sensus, etiam bene gestam, et recte secundum regulam actam vitam praeteritam, in oblivionem mittere debeamus, et in ea quae in primo sunt nos extendere secundum regulam, ut sequi Christum possimus ad bravium supernae, inquit, vocationis.
PL 8, 1222Bしかし、より強い意味は次のとおりである。すなわち、たとえ善く成し遂げられ、規範にしたがって正しく行われた過去の生活であっても、我々はそれを忘却へと送るべきであり、前にあることがらにおいて、規範にしたがって自分を伸ばし、「上よりの召し」の褒賞へとキリストに従うことができるようにすべきである、ということである。
Ex eo enim jam Christiani sumus, vocati a Deo sumus. Haec superna vocatio est: nemo enim ad Deum vel a Deo vocatur nisi in Jesu Christo.
PL 8, 1222Cというのも、そこからして我々はすでにキリスト教徒であり、神によって召された者だからである。これが上よりの召しである。だれも、キリスト・イエスにある以外には、神へと、あるいは神によって召されることはないからである。
Ipse enim est janua, ipse propitiator, conciliator ipse: et hoc multis partibus docuimus: et sic vita nobis est atque esse debet; ut duce Christo praeeunte, id est fide nostra in Christo, ad bravium venire possimus. VERS. 15, 16.
PL 8, 1222Cというのも、彼こそが門であり、彼こそが宥めをなす者であり、彼こそが和解をもたらす者だからである。これについては我々はすでに多くの箇所で教えた。そしてこのように、我々の生は、キリストが導き手として先立ってくださること、すなわち我々のキリストへの信仰によって、褒賞へと至ることができるものであり、またそうあるべきものである。〔第15–16節〕
Quicumque itaque perfecti sumus, hoc sentiamus: et si quid aliter sapitis, et hoc Deus vobis revelavit. Hinc intelligi licet, vere nos exposuisse de his quae supra diximus, ut retro transmittamus in oblivionem ea quae sunt gesta a nobis in recta regula.
PL 8, 1222C「それゆえ、完全な者である我々はみな、このことを思うべきである。そしてもし汝らが何か異なることを思うなら、それもまた神が汝らに啓示されたことである」。これによって、先に我々が述べたことを我々が正しく説き明かしたことが分かる。すなわち、正しい規範にしたがって我々によって行われたことがらを、忘却へと送るべきである、ということである。
Siquidem jungit: quicumque itaque perfecti, retro mittant in oblivionem omnia quae gesta sunt. Non enim meritis nostris, sed Dei gratia, consequimur bravium. Sic igitur hortatur: hoc sentiamus, inquit. Qui illi hoc sentiant? Quicumque perfecti sumus.
PL 8, 1222D実際、彼は続けてこう言っている。「それゆえ、完全な者はみな、行われたことがらをすべて忘却へと送るべきである」。というのも、我々は自分の功によってではなく、神の恩寵によって褒賞を得るからである。こうして彼はこう勧める。「このことを思うべきである」と彼は言う。だれがそれを思うべきなのか。「完全な者である我々はみな」である。
Quid autem sentiamus? Ut quae sunt retro, transmittamus in oblivionem, et praesens enim tempus, id est quod nunc gerimus, in oblivionem transmittendum est.
PL 8, 1222Dでは、何を思うべきなのか。過ぎ去ったことがらを忘却へと送ること、そして現在の時、すなわち今我々が行っていることも、忘却へと送られるべきである、ということである。
Utique si praesens, et praeteritum scilicet, et quae in vita habuimus: et ad ea quae in primo sunt, extendamus nosmetipsos secundum regulam. Hoc, inquit, sentiamus omnes, et omnes perfecti.
PL 8, 1222Dむろん、現在のことがそうであるなら、過去のこと、また我々が生涯において持っていたことも同様である。そして前にあることがらへと、規範にしたがって我々自身を伸ばそうではないか。「このことを、我々完全な者はみな思うべきである」と彼は言う。
Quod vero adjungit, et si quid aliter sapitis, et hoc vobis Deus revelavit, si plenus est sensus, et se tenens non ad posteriora conjunctus, sic intelligendus est: et si est aliquid de hoc ipso, quod nos diximus, quod vos aliter accipiatis, et intelligatis, sapiatis concedo vobis: quoniam enim de perfectis loquitur, sic enim dixit, quicumque itaque perfecti sumus.
PL 8, 1223Aしかし彼が付け加えた「もし汝らが何か異なることを思うなら、それもまた神が汝らに啓示されたことである」ということは、もしこれが完結した意味であり、後続の部分に結びつかず、それ自体で成り立つものであるなら、次のように理解されるべきである。すなわち、我々が述べたこのことについて、もし諸君がそれを異なる仕方で受け取り、理解し、思うところがあるとしても、それを私は諸君に許す、ということである。というのも彼は完全な者について語っているからであり、実際「それゆえ、完全な者である我々はみな」と言っているとおりである。
Ergo qui perfecti, etiamsi aliter sapitis: quae conclusit ad concessionem, et hoc Deus vobis revelavit, bonum est, quoniam hoc et hoc, quod vos sapitis, et id quod ego dixi.
PL 8, 1223Aそれゆえ、完全な者たちよ、たとえ諸君が異なることを思うとしても——彼はこれを一つの譲歩として結んでおり、「それもまた神が汝らに啓示されたことである」というのは、善いことである。なぜなら、これもまたそれも、すなわち諸君が思うことも、私が言ったことも〔ともに善いこと〕だからである。
Si autem non est istud, concedentes, pendebit sensus, ut ita dictum sit, si quid aliter sapitis, et tamen hoc vobis Deus revelavit: adjungit quod subjunctum est: Tamen id sapiamus ad quod pervenimus, id est, quod nos docuimus, et ad quod instituti sumus.
PL 8, 1223Aしかしもしこれが譲歩でないなら、意味は後に続く部分にかかることになり、次のように言われたことになる。「もし汝らが何か異なることを思うとしても、それでもなおそれは神が汝らに啓示されたことである」——そして続く言葉を結びつける。「しかし、我々が到達したところのものを思おうではないか」——すなわち、我々が教えたところのもの、我々がそれへと導き入れられたところのものを、である。
Sic enim subjungit, verumtamen in id quod pervenimus, in id ipsum sapiamus, in eodem ambulemus.
PL 8, 1223B彼は続けてこう言うからである。「しかし、我々が到達したところのものにおいて、まさにそのことを思い、その同じ道を歩もうではないか」。
Hoc est, ex quo Evangelium vobis pronuntiavi, et ad hoc usque pervenimus genere vivendi et intelligendi; id ipsum, inquit, sapiamus, et in eodem ambulemus; in id scilicet quod pervenimus: etenim dicendo tamen, quasi repudiat.
PL 8, 1223Bこれはすなわち、私が諸君に福音を告げ知らせて以来、我々がここまで到達してきた生き方と知解の仕方のことである。「まさにそのことを思い、その同じ道を歩もうではないか」と彼は言う——すなわち、我々が到達したところのものにおいて、である。というのも「しかし」と言うことによって、彼はいわば〔異なる思いを〕退けているのである。
Quod supra est non admittimus, et sensus talis: est quidem istud tolerabile et faciendum; verumtamen illud maxime. Ergo et si aliter sapitis, et si hoc Deus vobis revelavit, quo aliter sapitis; verumtamen in id quod pervenimus, in id ipsum sapiamus.
PL 8, 1223B我々は、先に述べたことを受け入れないのであり、意味はこうである。「なるほどそれも許容でき、なされてよいことではある。しかしそれよりも、こちらの方こそ何よりも重要である」。それゆえ、たとえ諸君が異なることを思い、たとえそれが神が諸君に啓示されたことであって、諸君が異なることを思っているのだとしても、「しかし、我々が到達したところのものにおいて、まさにそのことを思おうではないか」ということである。
Quid autem illud est, in id quod pervenimus? Quod olim ex meis monitis accepistis, et quod nunc a me praeceptum est: in id enim pervenimus, ex omni admonitione et praeceptis: inquit autem, pervenimus; praeceptis nostris scilicet; ut quae retro sunt transmittentes in oblivionem, in ea quae in primo sunt, extendamus nos secundum regulam, ut ad bravium supernae vocationis veniamus in Jesu Christo.
PL 8, 1223Bでは、「我々が到達したところのもの」とは何か。それは、諸君がかつて私の訓戒から受け取ったこと、そして今私によって命じられたことである。というのも我々は、あらゆる訓戒と命令を通して、そこに到達したからである。「到達した」と彼は言う——すなわち、我々自身の命令によって、ということである。過ぎ去ったことがらを忘却へと送り、前にあることがらへと、規範にしたがって自分を伸ばし、キリスト・イエスにある上よりの召しの褒賞へと至るように、ということである。
In eo ergo, inquit, ambulemus. Adeo de vita illa et de praecepto ad vitam superior ratio est. Siquidem supra dictum, quae sunt retro transmittentes in oblivionem, in primo quae sunt extendamus nos. Hoc est enim in eo ambulemus. VERS. 17, 18.
PL 8, 1223C「それゆえ、その道を歩もうではないか」と彼は言う。かくして、先の論は、あの生について、また生のための命令について述べたものである。というのも、先に述べたように、過ぎ去ったことがらを忘却へと送り、前にあることがらへと自分を伸ばすべきだからである。これがすなわち「その道を歩む」ということである。〔第17–18節〕
Imitatores mei estote, fratres. Opportune ad sententiam, quam loquebamur; ut nihil ipsi novi faciant, etsi aliter sapiunt, etsi aliquid a Deo revelatum habent.
PL 8, 1223C「私に倣う者となれ、兄弟たちよ」。これは我々が語っていた趣旨にちょうど合っている。すなわち、たとえ彼らが異なることを思うとしても、たとえ神から何かを啓示されているとしても、彼ら自身が何ら新しいことをしないように、ということである。
Imitatores mei, inquit, estote, fratres; ut quae ego ago, quae praecipio, quae in vita exerceo, quod sequor, hoc quoque vos imitemini, et sequamini. Et contemplamini eos qui ita incedunt, quemadmodum exemplum habetis nos.
PL 8, 1223D「私に倣う者となれ、兄弟たちよ」と彼は言う。すなわち、私が行うこと、私が命じること、私が生涯において実践すること、私が従っていることを、諸君もまた倣い、従うように、ということである。「そして、我々を模範として持っているように、そのように歩む者たちを見つめよ」。
Praeceptum dederat quid agendum perfectis viris esset, et postea adjecerat ne aliter saperent, et quasi concesserat; concludens tamen ut se potius sequerentur, atque ita ambularent quemadmodum ipse.
PL 8, 1223D彼は、完全な人々が何をなすべきかについて命令を与え、その後、彼らが異なることを思わないようにと付け加え、いわばこれを譲歩していた。しかし結論としては、むしろ彼自身に従い、彼のように歩むべきであるとした。
Nunc plena hortatione cum diceret, imitatores mei estote, adjecit exemplum, quo facilius persuaderet; ideo facere oportere; scilicet quod alii facerent: Contemplamini, inquit, eos qui ita incedunt, quemadmodum exemplum habetis nos.
PL 8, 1224A今、「私に倣う者となれ」と満ちた勧めをもって言うにあたり、彼はより容易に説得するために、一つの実例を付け加えた。すなわち、ほかの人々がそうしているからこそ、そうすべきだということである。「我々を模範として持っているように、そのように歩む者たちを見つめよ」と彼は言う。
Duo conclusit, qui ita incedunt quemadmodum nos, et in eo ipso ut et ipse his esset exemplum breviter collocavit, et qui aliis esset, et qui his esse deberet. Scilicet quemadmodum illi me imitantur, etiam vos habeatis et exemplum.
PL 8, 1224A彼は二つのことを結んでいる。すなわち、我々のように歩む者たちがいるということ、そして彼自身もまた彼らにとって模範であったということを、短く一つに収めているのである。すなわち、ほかの人々にとっての模範であり、かつこれらの人々にとって模範であるべき者、ということである。つまり、彼らが私に倣うように、諸君もまた模範を持つように、ということである。
Multi enim incedunt, de quibus vobis saepe dixi. Plus adjecit, ut pauci essent qui illum viderentur imitari: multi, inquit, ita incedunt.
PL 8, 1224A「というのも、多くの者が〔そのように〕歩んでいる。彼らについて私は汝らにしばしば語った」。彼はさらに付け加えている。彼に倣うと見える者がわずかであるかのように思われないよう〔ut pauci essent は字義どおりでは意味が逆になる。ne の脱落などの崩れを疑い、否定を補って解した〕、「そのように歩む者は多い」と彼は言う。
Et adjecit aliud argumentum, ne hodie vobis exemplum proferam ad exhortationem, multi, inquit, sunt qui incedunt sicuti nos, de quibus saepe dixi. Ergo non ad tempus protulit eos qui ita incederent; siquidem de ipsis quod ita incederent, saepe jam dixerit.
PL 8, 1224B彼はさらに別の論拠を付け加えた。それは、私が今日、勧めのためだけに諸君に模範を示すことがないようにするためである。「我々のように歩む者は多い」と彼は言う——私がしばしば語ってきた者たちのことである。それゆえ彼は、そのように歩んでいた人々を、一時のこととして持ち出したのではない。彼らがそのように歩んでいたことについては、すでにしばしば語っていたからである。
VERS. 19. Nunc autem etiam lacrymabundus dico, inimicos crucis Christi; quorum Deus venter, et gloria in turpitudine eorum qui terrena sapiunt. Major hortatio est, cum ex metu sit. Supra enim ex commodis et utilitatibus.
PL 8, 1224B〔第19節〕「しかし今や、私は涙ながらにも言う。彼らはキリストの十字架の敵であり、彼らの神は腹であり、彼らの栄光は彼らの恥のうちにあり、彼らは地上のことを思う者たちである」。恐れに基づくものであるから、これはより大きな勧めである。というのも、先には益と有用性とに基づいていたからである。
Nam est exhortatio quemadmodum vivant, ad hoc ipsum quod supra praecepit, cum ipse ad eamdem vitam compellat et adigat Philippenses, et dederit rursus aliud argumentum quod jam multi eodem modo vivunt, et multi quos jam ita vivere ipse Philippensibus Paulus saepe dixerit.
PL 8, 1224Bというのも、これは彼らがいかに生きるべきかについての勧めであり、先に命じたのと同じことがらへの勧めだからである。彼自身、フィリピの人々を同じ生き方へと駆り立て促しており、さらにまた別の論拠を与えている。すなわち、すでに多くの者たちが同じ仕方で生きていること、そしてパウロ自身が、すでにそのように生きている多くの者たちについてフィリピの人々にしばしば語っていたということである。
Haec utilitas exhortationis majore ratione firmatur, quid mali pati habeant si aliter vixerint, et ut dixi major est persuasio ex timore. Adjecit etiam affectum, dicturus mala quae patiantur illi, qui aliter vivunt dicendo: lacrymabundus dico.
PL 8, 1224Cこの勧めの有用性は、より大きな理由によって確証される。すなわち、もし異なる仕方で生きるならば、いかなる悪を被ることになるか、ということによってである。そして私が述べたとおり、恐れに基づく説得の方がより大きい。彼はまた感情をも付け加えた。異なる仕方で生きる者たちが被る悪を語ろうとして、「私は涙ながらに言う」と言ったのである。
Doleo enim et lacrymo, quia qui inimici crucis sunt, id est qui non credunt in hoc Evangelium, quod scilicet credant in Christum hominem, id est qui in homine fuerit, qui natus ex Maria sit, crucifixus sit.
PL 8, 1224C十字架の敵である者たちとは、すなわちこの福音を信じない者たちである。つまり、人間キリストを、言い換えれば人間のうちにあった方——マリアから生まれ、十字架につけられた方——を信じるべきなのに、信じない者たちのことである。それゆえ私は悲しみ、涙するのである。
Omnes igitur haeretici qui neque cruxifixum, neque in homine Christum accipiunt, qui multi et varii sint; ii, inquam, finem habebunt interitum. Alii enim dixerunt hominem fuisse, non in homine fuisse. Alii negant omnino natum in carne, alii negant crucifixum.
PL 8, 1224Cそれゆえ、十字架につけられたことも、人間のうちにあったキリストをも認めないすべての異端者たち——彼らは多く、さまざまであるが——、彼らは、私が言うように、滅びを終わりとして持つことになる。ある者たちは、〔キリストは〕人間であった、人間のうちにあったのではない、と言った。またある者たちは、肉において生まれたことを全く否定し、またある者たちは十字架につけられたことを否定する。
Omnes ii haeretici, ut dixi, atque horum similes interituri sunt. Hoc enim dixit, quorum finis est interitus: quae utique consequentur hujusmodi homines.
PL 8, 1224Dこれらすべての異端者たち、そして彼らに類する者たちは、私が言ったように、滅びるであろう。というのも彼は、彼らの終わりは滅びであると言ったからであり、これはこの種の人々にまさしく及ぶことがらである。
Et quid patientur, et quid sint, ita numerat, quid patientur, quorum finis est interitus; quid sint, quorum Deus venter; quid consequentur, et gloria, inquit, in turpitudine eorum? Quemadmodum sapiant, adjunxit: qui terrena sapiunt?
PL 8, 1224Dそして彼らが何を被り、何であるかを、彼はこのように数え上げる。何を被るか——彼らの終わりは滅びである。何であるか——彼らの神は腹である。何を得ることになるか——「彼らの栄光は彼らの恥のうちにある」と彼は言う。どのように思うかについては、「地上のことを思う者たち」と付け加えた。
De interitu; quod finis eorum sit interitus, qui haec non credunt, id est qui inimici crucis sunt. Hoc enim dixit, inimicos crucis Christi esse, crucem Christi non credere. Hi, inquam, perituri, et finis his est interitus.
PL 8, 1225A滅びについて——これらのことを信じない者たち、すなわち十字架の敵である者たちの終わりは滅びである、ということである。というのも彼は、キリストの十字架の敵であるとは、キリストの十字架を信じないことであると言ったからである。彼らは、私が言うように、滅びる者たちであり、彼らの終わりは滅びである。
At vero istud qui non credunt, id est qui inimici crucis Christi sunt, quomodo Deum habent ventrem, de quibus dixit, quorum Deus venter est?
PL 8, 1225Aしかし、これを信じない者たち、すなわちキリストの十字架の敵である者たちは、どのようにして神として腹を持つのであろうか。彼らについて彼は、「彼らの神は腹である」と言ったのである。
Duo quodammodo sunt, id est unum de duobus, qui inimici crucis Christi sunt: aut enim carnaliter sentientes crucem Christi rident, cum hominem Christum putant in crucem sublatum; non mysterio secundum Evangelium Christum in homine crucifixum, per quod peccatum vicit et triumphavit potestates, et triumphavit per carnem crucifixam: hanc, inquam, crucem in mysterio habemus.
PL 8, 1225Aキリストの十字架の敵である者たちには、ある意味で二種類がある。すなわち二つのうちの一つである。一つは、肉的に思う者たちであり、彼らはキリストの十字架を嘲笑する。彼らは、人間キリストが十字架に上げられたと考え、福音にしたがって奥義のうちにキリストが人間のうちで十字架につけられたのではないとする。この奥義によってこそキリストは罪に打ち勝ち、もろもろの権勢に打ち勝ち、十字架につけられた肉によって打ち勝ったのである。この十字架をこそ、と私は言うが、我々は奥義のうちに持っているのである。
Alii, ut dixi, ut secundum hominem, vere tantum hominem accipiunt crucem: et idcirco inimici sunt cruci, et hi quia carnaliter sentiunt, contemnunt mysterium crucis: et hi, ut dixi, de carne sentiunt, et nihil aliud quam de carne extimant, et illis Deus venter est, et gloria in turpitudine eorum est, et hi sunt, qui terrena sapiunt, quorum tamen finis est interitus.
PL 8, 1225Bまたある者たちは、私が言ったように、人間にしたがって、真にただ人間としてのみ十字架を受け取る。それゆえ彼らは十字架の敵であり、彼らは肉的に思うがゆえに、十字架の奥義を軽んじる。そして彼らは、私が言ったように、肉について思い、肉のこと以外の何ものをも考えない。彼らにとって神は腹であり、彼らの栄光は彼らの恥のうちにあり、彼らこそが地上のことを思う者たちであり、それでもなお彼らの終わりは滅びなのである。
Aut rursus illi qui spiritalem sentiunt Christum. et non intelligunt illum in carne, neque crucifixum; et idcirco inimici sunt crucis Christi, et ipsi finem habebunt interitum.
PL 8, 1225Bあるいはまた、キリストを霊的な方としてのみ思い、彼が肉のうちにあったことも、十字架につけられたことも理解しない者たちがいる。それゆえ彼らもまたキリストの十字架の敵であり、彼らもまた滅びを終わりとして持つことになる。
Et haec pars conclusa de illis est: quamquam ista pars pertineat et ad illos qui de Christo carnaliter sentiunt: at vero haec tria, quae sequuntur, ad eos pertinent qui de Christo carnaliter sentiunt; ut Deus eorum venter sit, et gloria in turpitudine eorum et terrena sapiunt.
PL 8, 1225Bそしてこの部分は、彼らについて結ばれている。もっともこの部分は、キリストについて肉的に思う者たちにも当てはまるのではあるが。しかし後に続く三つのことがら——彼らの神が腹であること、彼らの栄光が彼らの恥のうちにあること、そして彼らが地上のことを思うということ——は、キリストについて肉的に思う者たちに当てはまる。
VERS. 20. Nostra enim conversatio in coelis est. Utique hoc contrarium superiori est; ad istam partem tamen quod dixit terrena sapiunt, aestimando Christum hominem esse, et hominem fuisse, et non in carne fuisse, sed cum carne venisse, sicuti Judaei venturum dicunt, et caeteri haeretici.
PL 8, 1225C〔第20節〕「我々の生き方は天にあるからである」。これはたしかに、先のことがらと反対のことである。しかし、彼が「地上のことを思う」と言った、その部分に関しては——キリストを人間であると見なし、人間であったとし、肉のうちにあったのではなく、肉とともに来たとする、ちょうどユダヤ人たちやそのほかの異端者たちが〔キリストが〕来るであろうと言うのと同様の見方に対応する。
At nos contra, omnem vitam, et conversationem vivendi in coelis habemus; sentientes de coelo venisse Christum, induisse carnem, in cruce sublatum. Denique sic adjungit: unde etiam salutarem expectamus Dominum nostrum Jesum Christum.
PL 8, 1225Cしかし我々は反対に、生の全体と、日々を生きる生き方とを天に持っている。キリストが天より来られ、肉を身にまとい、十字架に上げられたと思うからである。そこで彼はさらにこう付け加える。「そこから我々はまた、救い主なる我々の主イエス・キリストを待ち望んでいる」。
Ut et inde venerit, et inde venturus sit. Etenim si inde venturus est, et ante inde venit. Qui enim ascendit, ipse est et qui descendit.
PL 8, 1225Dすなわち、そこから来られたのであり、またそこから来られるであろう、ということである。というのも、もしそこから来られるのであれば、以前にもそこから来られたのだからである。昇られた方こそが、まさに降られた方だからである。
Ergo nos in coelis habemus conversationem, quia inde et Salutarem expectamus Dominum nostrum Jesum Christum, qui venturus est ad judicium postremis temporibus; et erit nobis Salutaris, quia in ipsum credimus, et Christum expectamus. VERS. 21.
PL 8, 1225Dそれゆえ我々は天に生き方を持つ。なぜなら、そこから我々はまた、救い主なる我々の主イエス・キリストを待ち望むからである。この方は終わりの時に裁きのために来られるであろう。そしてこの方は我々にとって救い主となられるであろう。なぜなら我々はこの方を信じ、キリストを待ち望んでいるからである。〔第21節〕
Qui transfiguravit corpus humilitatis nostrae, ut sit aequiforme cum corpore gloriae ipsius, secundum operationem potentiae suae, ut possit etiam universa illi subdere. Et iste locus tenet de resurrectione mysterium.
PL 8, 1225D「この方は、我々の卑しい体を変容させ、御自身の栄光の体と同じ形となるようにした。御自身の力の働きにしたがってであり、それは万物を彼に従わせることさえできるためである」。そしてこの箇所は復活の奥義を保持している。
Etenim quod Christus in carne positus implevit ut salvaret animas, ut et carni etiam per resurrectionem immortalitas daretur, virtutes suae crucis operatus est.
PL 8, 1226Aというのも、キリストは肉のうちに置かれて、魂を救うために成し遂げたことを、また復活によって肉にも不死が与えられるために、御自身の十字架の力を働かせたからである。
Et haec omnia expectamus, et ipsum Dominum nostrum Jesum Christum qui, inquit, illo mysterio quo descendit et crucifixus est et resurrexit, humilitatem nostri corporis vel figuram, aut magis corpus humilitatis nostrae transfiguravit. Quomodo istud est?
PL 8, 1226Aそして我々はこれらすべてのことを待ち望み、また我々の主イエス・キリスト御自身を待ち望む。この方は、と彼は言う、御自身が降り、十字架につけられ、よみがえられた、その奥義によって、我々の体の卑しさ、あるいはその姿を、いやむしろ我々の卑しい体そのものを変容させられたのである。これはどのようなことであろうか。
Quia corpus nostrum humile cum resurgit et immutatur, in melius transfiguravit Jesus Christus humilitatem corporis nostri, vel corpus nostrum humile transfiguravit in magnificum.
PL 8, 1226A我々の卑しい体がよみがえり、変えられるとき、イエス・キリストは我々の体の卑しさをより善いものへと変容させ、あるいは我々の卑しい体を輝かしいものへと変容させられた、ということである。
Dat illi scilicet aeternitatem, faciens ipsi indumentum coeleste; ut sit, inquit, aequiforme cum corpore gloriae ipsius.
PL 8, 1226Aすなわち彼はそれに永遠を与え、それに天上の衣をまとわせるのである。「それは、御自身の栄光の体と同じ形となるためである」と彼は言う。
Namque Christus spiritus est, ex quo illi corpus species, et virtus, ipsa species quae virtus est, species gloriae corpus est divinae et aeternae.
PL 8, 1226Bというのもキリストは霊だからである。そこから彼にとっては、体とは姿であり、力である。力であるところのその姿、すなわち神的で永遠なる栄光の姿が、〔彼の〕体なのである。
Cum autem nos resurgentes immutabimur, et spiritales effecti fuerimus et anima et corpore et spiritu, ita enim ista in unum virum concurrunt, atque unus spiritus erunt; si et corpus humilitatis nostrae aequiforme, hoc est ejusdem atque aequalis formae cum corpore gloriae ipsius Christi, ut et nos spiritus simus, ut et ipse spiritus est.
PL 8, 1226Bしかし我々がよみがえって変えられ、魂においても、体においても、霊においても霊的な者となるとき——これらは一人の人間のうちに集まり、一つの霊となるのである——、もし我々の卑しい体もまた、すなわちキリスト御自身の栄光の体と同じ、すなわち等しい形をとるならば、我々もまた御自身が霊であるように、霊となるのである。
Fiet autem hoc secundum operationem potentiae ejus. Omne enim mysterium atque omnis actio Christi hoc operatur hoc complet secundum potentiam suam, ut nos in unum conveniamus; cum et anima et corpus et spiritus erunt, ut ipse spiritus est.
PL 8, 1226Bしかしこれは、御自身の力の働きにしたがって成るのである。というのも、キリストのあらゆる奥義とあらゆる働きは、御自身の力にしたがって、これを働かせ、これを成し遂げるからである。それは我々が一つに合わさるためであり、魂も体も霊も、御自身が霊であるように、一つの霊となるためである。
Item, quia Deus cum spiritus sit, subjicientur universa Deo cum ad unam virtutem redigentur, et sic, inquit, poterit universa illi subdere, scilicet Deo.
PL 8, 1226C同様に、神は霊であるから、万物が一つの力へと帰せられるとき、万物は神に従わされる。そして「このようにして万物を彼に従わせることができるであろう」と彼は言う——すなわち神に、ということである。
Videri potest in continuum et non conjunctum in oratione, cum ita posuit ut possit etiam universa illi subdere, neque praemisit quo referamus illi.
PL 8, 1226C文中で「彼に万物を従わせることさえできる」とだけ述べ、「彼」を何に結びつけて理解すべきかをあらかじめ示していないため、この言葉は文脈上つながっておらず、連結を欠いているように見えることがありうる〔底本は in continuum。non conjunctum と並ぶので、incontinuum(つながっていない)と読んだ〕。
Etenim si illi ad Deum revocamus, Deus supra nominatus non est, sit obscurum et non rectum, sed ab interpretatore magis positum quam a Paulo. Quo igitur referimus illi?
PL 8, 1226Cというのも、もし我々がこの「彼」を神へと引き戻すならば、神は先にはまだ名指されていないのであるから、それは不明瞭で正しくないことになり、むしろパウロによってではなく、翻訳者によって置かれたことになってしまう。それでは、この「彼」を何へと結びつけるべきであろうか。
Constat quidem quoniam ob hoc operatur Christus, uti universa Deo subjiciat; sed hic Dei significatio nulla est. Quo igitur referimus? intelligendum quomodo breviter, et aperte tamen posuerit Deum.
PL 8, 1226Cたしかに、キリストが働かれるのは、万物を神に従わせるためであることは明らかである。しかしここには「神」という語の明示は全くない。それでは、我々は何へと結びつけるべきであろうか。彼が、いかに簡潔に、しかも明らかに神を示したかを理解しなければならない。
Nam cum dixit quod Christus, quem expectamus, transfiguravit corpus humilitatis nostrae, ut ipsum corpus humilitatis nostrae sit aequiforme cum corpore gloriae ipsius; hic est ubi Dei intelligentia accipitur, et ipse Deus, cum dixit secundum operationem potentiae suae.
PL 8, 1226Cというのも、彼が、我々の待ち望むキリストが我々の卑しい体を変容させ、それによって我々の卑しい体が御自身の栄光の体と同じ形となるようにされる、と述べたとき——まさにここにおいて神についての知解が受け取られるのであり、彼が「御自身の力の働きにしたがって」と言ったとき、それが神御自身なのである。
Omnia enim fecit Christus ut consuleret animis, aeternitatem carni etiam daret, et aequiforme corpus nostrum faceret corpori gloriae suae, sed hoc fecit secundum operationem potentiae suae.
PL 8, 1226Dというのもキリストは、魂を配慮するために、また肉にも永遠を与えるために、そして我々の体を御自身の栄光の体と同じ形にするために、すべてを成し遂げられたが、これを御自身の力の働きにしたがって成し遂げられたからである。
Operatus est enim, sed potentia ejus per quam operatus est: Deus autem est; per patrem enim operatur. Christus quidem operatur: scilicet pater in eo est, et per ipsum operatur.
PL 8, 1227Aというのも彼は働かれたが、彼が働かれた、その力とは、神のことだからである。というのも彼は父を通して働かれるからである。たしかにキリストは働かれるが、それは父が彼のうちにあり、彼を通して働かれる、ということである。
Ergo ubi dixit potentiae suae, illic intelligitur Deus, cui scilicet subdit universa, et propter hoc operatur, ut possit etiam universa illi subdere. Quod autem dixit etiam universa, refertur ad id quod ipse illi subditus.
PL 8, 1227Aそれゆえ、「御自身の力」と彼が言ったところにおいて、そこに神が理解されるのである。すなわち、彼は万物をこの神に従わせるのであり、それゆえに働かれるのは、万物を彼に従わせることさえできるためである。しかし彼が「万物をも」と言ったのは、彼自身がその神に従属している、ということに関わっているのである。
Nam verbum utique quod Christus, subditum est Deo, est enim Deus potentior. Et id multis probatum rebus est. Ille est qui mittit, hic qui mittitur: ille pater, hic filius: hic per quem operatio est, ille operator.
PL 8, 1227Aというのも、キリストである言葉は、まさしく神に従属しているからである。神の方がより力あるものだからである。そしてこのことは、多くの事柄によって証明されている。かの方は遣わす方であり、この方は遣わされる方である。かの方は父であり、この方は子である。この方を通して働きがあり、かの方が働く者である。
Ergo ista si sic habent, Christus ad Deum ut ipse ei subditus sit. Sic enim dictum in Epistola ad Corinthios prima: cum vero subjecta fuerint illi omnia, tunc ipse subditus erit ei, qui sibi subdidit omnia: ut Deus sit omnia in omnibus.
PL 8, 1227Bそれゆえ、もしこれらのことがそのとおりであるならば、キリストは神に対して、御自身が神に従属する者となる。実際、コリント人への第一の手紙にはこう述べられている。「しかし万物が彼に従わされたとき、彼自身もまた、万物を自分に従わせた方に従わされるであろう。それは神がすべてにおいてすべてとなられるためである」。
An ille sensus est, quod dixit ut possit etiam, ut non solum aequiforme corpus humilitatis nostrae faciat, sed etiam possit illi omnia subdere?
PL 8, 1227Bあるいは、彼が「〜さえできるように」と言った意味は、単に我々の卑しい体を〔栄光の体と〕同じ形にするだけでなく、さらに万物を彼に従わせることさえできる、ということなのであろうか。
Superatis enim omnibus, quae aut carnalia sunt aut creaturae, et mutatis, subdita universa redduntur potentiae Dei, per quam Christus operatur.
PL 8, 1227Bというのも、肉的なもの、あるいは被造物であるすべてのものが克服され、変えられるとき、万物は従わされた状態で、神の力に——キリストがそれを通して働かれる、その力に——帰せられるからである。
Caput IV
第IV章PL 8, 1227BVERS. 1. Quapropter, fratres dilectissimi, gaudium et corona mea, consistite in Domino. Omnis virtus in christianis charitas est et dilectio, quae fieri non potest si non unam essentiam habeant et in uno consistant, unum sentientes; quod est nunc in Domino, inquit, consistite, o fratres dilectissimi.
PL 8, 1227B〔第1節〕「ゆえに、いとしき兄弟たちよ、我が喜びにして冠なる者たちよ、主にあって立て。」キリスト教徒におけるあらゆる徳とは、愛であり愛情である。それは、一つの本質を持ち、一つのものにおいて立ち、一つのことを思うのでなければ、成り立ちえない。それがまさに、今「主にあって、いとしき兄弟たちよ、立て」と彼が言っていることである。
Ex quo intelligi licet unum illos velle sapere quando fratres, inquit, dilectissimi. Hoc enim provenit, ut se invicem diligant qui unum sentiunt, et in uno consistunt. In quo illo? in Christo scilicet.
PL 8, 1227Cこのことから知られるのは、彼が「いとしき兄弟たちよ」と言うとき、彼らが一つのことを思おうとしているということである。というのも、一つのことを思い、一つのものにおいて立つ者たちは、互いに愛し合うようになるからである。その「一つのもの」とは何か。もちろんキリストのことである。
Cum enim fidem omnes aequaliter in Christo habeant, in illo consistunt. Quod si vos, o Philippenses, id feceritis, eritis gaudium meum et corona mea. VERS. 2.-- Euchodiam rogo, et Syntychen rogo, id ipsum sapere in Domino.
PL 8, 1227Cすべての者がキリストへの信仰を等しく持つゆえに、彼らはキリストにおいて立つ。もし諸君、フィリピの人々よ、そうするならば、諸君は我が喜びとなり、我が冠となるだろう。〔第2節〕「私はエウオディアに願い、シンティケに願う、主にあって同じことを思うようにと。」
Ut et ipsae foeminae unum sapiant in Domino, id est ut Christum credentes, ea quae de evangelio sunt circa Christum sentiant et intelligant. Sed rogo, inquit, exprimens profuturum illis. Non enim mando, non impero, sed rogo. VERS. 3.
PL 8, 1228Aそれは、この女性たちもまた主にあって同じことを思うため、すなわちキリストを信じる者として、福音に属することがらのうちキリストに関わることを感じ取り、知解するためである。「しかし私は願う」と彼は言い、それが彼女らのためになることを示している。命じるのでもなく、命令するのでもなく、願うのである。〔第3節〕
Ita obsecro, et te, germane unijuge, adjuva illas quae laboraverunt simul mecum in Evangelio, cum Clemente et caeteris adjutoribus meis, quorum nomina sunt in libro vitae.
PL 8, 1228A「かくして私は願う、汝もまた、同胞にして軛を共にする者よ、彼女たちを助けよ。彼女たちは、クレメンスや私の他の協力者たちと共に、福音において私と共に労苦した者たちである。彼らの名は命の書にある。」
Supra diximus Epaphroditum promisisse venturum ad Philippenses: postea ostendit quod eum miserit, cum dixit, festinantius itaque misi eum.
PL 8, 1228A上で我々は、エパフロディトゥスがフィリピの人々のもとに来ると約束したと述べた。その後彼は、「それゆえ私は急いで彼を遣わした」と言って、彼を遣わしたことを示す。
Ergo quasi hoc adjicitur, ut et ipsum in epistola mandatum habeat, rogetque eum atque obsecret, ut illas scilicet foeminas Euchodiam et Syntychen moneat id ipsum sapere in Domino. Adjuva, inquit, illas quae laborant simul mecum in Evangelio.
PL 8, 1228Aゆえに、いわばこれが付け加えられているのは、彼〔エパフロディトゥス〕自身もまた書簡のうちで委託を受けるためであり、また〔パウロが〕彼に願い、懇願して、かの女性たち、すなわちエウオディアとシンティケに、主にあって同じことを思うよう勧めさせるためである。「彼女たちを助けよ、彼女たちは福音において私と共に労苦している」と彼は言う。
Quomodo laborant in Evangelio? ut et ipsae vel ipsum Evangelium quod ego adnuntio agnoscant, custodiant, servent; vel ipsae adnuntient, asserant, evangelizent; pro modo enim loquentes de evangelio, id est de Christo et de mysterio toto evangelizant etiam foeminae.
PL 8, 1228B彼女たちはどのように福音において労苦しているのか。彼女たち自身が、私の告げ知らせるその福音そのものを認め、守り、保つか、あるいは彼女たち自身が告げ知らせ、主張し、福音を告げるか、そのいずれかである。というのも、福音について、すなわちキリストと奥義の全体について、それぞれの仕方で語ることによって、女性たちもまた福音を告げるからである。
Denique sic adjungit cum Clemente et caeteris adjutoribus meis, quorum, inquit, nomina in libro vitae.
PL 8, 1228B最後に彼はこう付け加える、「クレメンスや私の他の協力者たちと共に、彼らの名は命の書にある」と。
Ita enim mysterium memorat quod omnes, qui de Christo fidem habent, et in eo fidem habent, et loquuntur atque insinuant fidem ipsam in Christum hominibus, velut adjutores sunt evangelistis: et cum ita hoc sit, jam in libro sunt nomina eorum apud Deum, quod in vita aeterna futuri sint.
PL 8, 1228Bこのようにして彼は奥義を想起させる。すなわち、キリストについて信仰を持ち、キリストにおいて信仰を持ち、そのキリストへの信仰そのものを人々に語り、教え込む者はみな、福音を告げる者たちの協力者のようなものであるということである。そしてそうである以上、彼らの名はすでに神のもとにある命の書に記されている。それは、彼らが永遠の生命において存在することになるからである。
Istum autem esse Epaphroditum, cui ista mandat ut adjuvet foeminas superiores ut unum sentiant.
PL 8, 1228Cこの人物こそがエパフロディトゥスである。パウロは彼に、上述の女性たちが一つのことを思うよう助けるようにと、これを委託しているのである。
Hinc intelligi licet quia dixit, obsecro te quoque, germane unijuge; quippe de ipso supra sic locutus est: Necessarium tamen existimavi Epaphroditum fratrem meum commilitonem meum. Ita ibi fratrem, hic dixit germane: supra dixit commilitonem: hic dixit unijuge.
PL 8, 1228Cこのことは、彼が「汝にもまた願う、同胞にして軛を共にする者よ」と言ったことから知られる。というのも、彼はこの人物について上ですでにこう語っていたからである、「しかし私は、我が兄弟にして戦友であるエパフロディトゥスを〔遣わすことが〕必要であると考えた」と。そこでは「兄弟」と言い、ここでは「同胞」と言った。上では「戦友」と言い、ここでは「軛を共にする者」と言ったのである。
VERS. 4, 5. Gaudete; modestia vestra nota sit omnibus hominibus. Hoc est quod consequens sit, ut qui unum sentiunt, et in uno fidem habent, de Domino gaudeant, et semper cari sibi invicem sint. Gaudete, inquit, in Domino. Parum istud est; denuo dico, gaudete.
PL 8, 1228C〔第4–5節〕「喜べ。汝らの慎ましさがすべての人々に知られるように。」これは当然の帰結である。すなわち、一つのことを思い、一つのものにおいて信仰を持つ者たちは、主にあって喜び、常に互いに愛し合うということである。「主にあって喜べ」と彼は言う。それでもなお足りない。「重ねて言う、喜べ」と。
Cum enim juncti estis corde, in Domino gaudetis: et cum gaudetis in Domino, juncti corde estis, et consistitis in Domino. Modestia, inquit, vestra nota sit omnibus hominibus. Valde enim ad meritum vitae futurae pertinet et ad regnum in coelis, si modeste vivamus.
PL 8, 1228C心において結ばれているとき、諸君は主にあって喜んでいるのである。そして主にあって喜んでいるとき、心において結ばれており、主にあって立っているのである。「汝らの慎ましさがすべての人々に知られるように」と彼は言う。というのも、我々が慎ましく生きるならば、それは来るべき命の功と天における国とに大きく関わるからである。
Modestia enim cognitio est uniuscujusque modum tenens, nec ultra se tendens et extendens. Etenim cum nos hic sumus, humilitatem nostram (quippe cum in alienis sumus) recognoscamus, et modum teneamus humilitatis nostrae, Deus sublevabit nos.
PL 8, 1228Dというのも、慎ましさとは各人が自分の分を保ち、それ以上に自分を押し広げず、伸び広がらないことについての知識だからである。実に、我々がこの世にあるとき——我々は異郷にあるのだから——我々のへりくだりを自覚し、我々のへりくだりの分を保つならば、神は我々を高く挙げてくださるであろう。
Ergo nota sit, inquit, omnibus hominibus modestia vestra. Quare hoc monet? ut hic placeamus? non; sed ut cognoverit Christus humilitatem nostram, erigat, et modestiam suscipiat. Quid enim adjungit? Dominus prope est.
PL 8, 1228D「ゆえに、汝らの慎ましさがすべての人々に知られるように」と彼は言う。なぜこれを勧めるのか。この世で気に入られるためか。否である。むしろ、キリストが我々のへりくだりを知り、我々を起こし上げ、その慎ましさを受け入れてくださるためである。では彼は何を付け加えるか。「主は近い。」
Magna exhortatio magnumque praeceptum et ex vero et ex vi persuasionis. Cum enim jam immineat judicium, et finis istius vitae omnibus adventet, esse nobis properatio debet, ut et bonis moribus magnaque modestia vivamus: prope enim est judicium atque adventus Domini.
PL 8, 1229Aこれは真理からも説得の力からも発する大いなる勧告であり、大いなる命令である。というのも、裁きがすでに差し迫り、この命の終わりがすべての人に到来しようとしている以上、我々には急ぎがなければならないからである。すなわち、善き行いと大いなる慎ましさをもって生きるようにと。裁きと主の到来は近いのである。
VERS. 6. Nihil ad sollicitudinem redigatis. Id est nec curam vestri habeatis, neve de mundo mundanisque rebus cogitetis aut solliciti sitis: omnia enim necessaria vobis, et nunc in hoc vitae genere procurat Deus, et meliora in illa vita quae aeterna est.
PL 8, 1229A〔第6節〕「何も思い煩いに帰してはならない。」すなわち、諸君は自分自身への気遣いを持たず、世界についても世界の事柄についても考えず、思い煩うこともしてはならないということである。というのも、この生の様態においても、必要なものはすべて神が諸君のために備えてくださり、永遠なるかの命においてはさらに善きものを備えてくださるからである。
Sed in omni precatione et oratione cum bona gratia petitiones vestrae innotescant apud Deum. Ut omnis actio jam Christiani fidelis et boni et perfecti, omissis omnibus sollicitudinibus (ipsa est enim renuntiatio) precibus vacet et orationi.
PL 8, 1229A「しかしあらゆる祈願と祈りとにおいて、善き感謝をもって、汝らの願いが神のもとに知られるように。」忠実で善く完全なキリスト教徒のあらゆる行為は、もはやあらゆる思い煩いを離れて(それこそが放棄なのである)、祈願と祈りとに専心するようにということである。
Preces sunt, rogare Dominum: oratio est et loqui cum rogas: ipsa est enim oratio, preces cum oratione. Sed quae illa erit oratio? aliquid petens, an nihil? Quid est quod petat ille, qui jam fidelis effectus Deum rogat?
PL 8, 1229B祈願とは、主に願い求めることであり、祈りとは、願うときに語ることでもある。それこそがまさに祈り、すなわち祈りを伴う祈願だからである。しかし、その祈りとはどのようなものであろうか。何かを求めるものか、それとも何も求めないものか。すでに信者となった者が神に願うとき、彼は何を求めるというのか。
Quam igitur habebit orationem aut petitionem, quippe cum renuntiaverit omnibus mundanis? Ipse monuit ut oremus et precemur cum bona gratia; ut omnibus nobis oratio in precibus gratiarum actio sit, ut gratias agamus; quod consecuti tantum donum, Dei pietate, simus.
PL 8, 1229Bゆえに、あらゆる世界のものを放棄した以上、彼はいかなる祈りや願いを持つというのか。使徒自身が、我々が善き感謝をもって祈り、祈願するようにと勧めた。それは、我々すべてにとって、祈願のうちにある祈りが感謝の行為であるように、すなわち我々が感謝するようにとのことである。我々が神の慈しみによって、これほど大きな賜物を得たからである。
Hoc enim ait cum bona gratia. Bona autem adjecit, ne inviti faciamus, sed vere gratias agamus, et bonas gratias deinde adjunxit. Quoniam oratio est in precibus, quae potest esse de bona gratia, potest de petitione.
PL 8, 1229Bすなわち彼は「善き感謝をもって」と言っているのである。「善き」を付け加えたのは、我々がいやいやながらそうするのではなく、真に感謝するためであり、そして続けて「善き感謝」と結びつけたのである。祈りは祈願のうちにあり、それは善き感謝についてのものでもありうるし、願いについてのものでもありうるからである。
Supra cum dixisset cum bona gratia, adjunxit petitiones, inquit, nostrae innotescant penes Deum. Cujus autem non est honesta? Et coelestia ipsa illa quae promittuntur petat ut impleantur. Qui petit, utique talia petit quae jam fidelem petere justum est.
PL 8, 1229B上で「善き感謝をもって」と言ったのち、彼は「我々の願いが神のもとに知られるように」と付け加えた。しかし、誰の願いが正しくないことがあろうか。天上のものそのもの、約束されているものが成就するようにと願うのである。願う者は、すでに信者となった者が願うにふさわしいものを願うのである。
Ipsa enim cum cogitamus petenda, quae volumus innotescere penes Deum, necessario talia sunt quae conveniant fideli etiam coelestia speranti et divina omnia. Haec, inquit, id est petitiones vestrae innotescant penes Deum. VERS. 7.
PL 8, 1229Cというのも、我々が神のもとに知られることを望みつつ、求めるべきことを考えるとき、それらは必然的に、天上のことを望み、あらゆる神的なことを望む信者にふさわしいものとなるからである。「これらが」と彼は言う。すなわち「汝らの願いが神のもとに知られるように」ということである。〔第7節〕
Et pax Dei quae habet omnem intellectum, custodiat corda vestra. Hoc praemium erit si ita precemur, ita oremus, ut cum bona gratia oremus; et ita petitiones habeamus, ut innotescant penes Deum.
PL 8, 1229C「そしてあらゆる知解を持つ神の平安が、汝らの心を守るように。」もし我々がこのように祈願し、このように祈り、善き感謝をもって祈るならば、そしてこのように願いを持ち、それが神のもとに知られるようにするならば、これがその報いとなるであろう。
Hoc ita est, erit, inquit, pax Dei quae custodiat corda vestra: quae pax Dei habet omnem intellectum.
PL 8, 1229Cこのことはまさにそうなるのである。「神の平安が汝らの心を守るであろう」と彼は言う。この神の平安はあらゆる知解を持つ。
Vehementer et acute hoc positum: etenim cum pax Dei venerit in nos, Deum intelligemus: nihil dissonum, nihil discrepans, nihil per argumenta litigiosum, nihil quod recipiat quaestionem, ut nobis contingi in mundanis: sed ita aperta omnia sunt, cum pacem Dei habeamus uti omnis intellectus nobiscum sit: pacis enim est jam quiescere, jam securitatem habere.
PL 8, 1229Cこれは力強くまた鋭く言われている。というのも、神の平安が我々のうちに来るとき、我々は神を知解するようになるからである。そこには不協和も、食い違いも、論争によって争われるものも、疑問を差し挟む余地のあるものも何もない。世界の事柄において我々の身に起こるようなことは、何もないのである。むしろすべてが明らかであり、我々が神の平安を持つとき、あらゆる知解が我々とともにあるようになる。というのも、平安とはすでに静まっていること、すでに安心を得ていることだからである。
Quum Deus pacem committit cordibus nostris, jam omnis intellectus nobiscum est. Qui enim Deum intelligit, omnia intelligit: cum Deum intelligit, custodiuntur corda ejus qui intelligit. Item corpora vestra in Jesu Christo.
PL 8, 1229D神が我々の心に平安を委ねるとき、すでにあらゆる知解が我々とともにある。というのも、神を知解する者は、すべてを知解するのであり、彼が神を知解するとき、その知解する者の心は守られるからである。「同じく汝らの肉体も、イエス・キリストにあって〔守られるように〕。」
Ecce et hic significatio est de resurrectione: et hoc quoque praemium positum vel adnuntiatum his qui ita rogant, et ita precantur cum bona gratia, ut habeant Dei pacem, et corpora in Jesu Christo.
PL 8, 1230A見よ、ここにも復活についての意味が示されている。これもまた、そのように願い求め、そのように善き感謝をもって祈願する者たち、すなわち神の平安とイエス・キリストにある肉体とを得る者たちに対して定められ、あるいは告げ知らされた報いである。
Dixit enim de corde, de intellectu, quod custodientur cum pax data est: nunc de ipsis illis, id est de corpore de anima; corpora, inquit, vestra in Jesu Christo: in ipsius enim majestate et virtute corpora nostra sunt, quae cum ejus adventu resurgent, reviviscent, merita accipient: quae omnia erunt nobis integra, si illa praecepta servemus, in Christo unum sentientes, gaudentes, modesti, nihil sollicitudinis habentes; in omni precatione et oratione, cum bona gratia, petitiones nostras penes Deum notas facientes.
PL 8, 1230A彼は心について、知解について、平安が与えられたときにそれらが守られると言った。今度はそれら自体について、すなわち肉体について、魂について語る。「汝らの肉体はイエス・キリストにあって」と彼は言う。というのも、我々の肉体はキリストの威厳と力のうちにあり、その到来とともに復活し、再び生き、功を受けるからである。もし我々がこれらの命令を守るならば、すなわちキリストにあって一つのことを思い、喜び、慎ましく、何の思い煩いも持たず、あらゆる祈願と祈りとにおいて、善き感謝をもって我々の願いを神のもとに知らしめるならば、これらすべては我々にとって完全なものとなるであろう。
VERS. 8, 9. De caetero, fratres, quaecumque justa, quaecumque sancta, quaecumque amabilia, quaecumque bonae famae, si qua virtus, si qua laus, haec cogitate; quae et didicistis, et accepistis, et audistis etiam in me; haec agite, et Deus pacis erit vobiscum.
PL 8, 1230B〔第8–9節〕「その他のことについては、兄弟たちよ、正しいこと、聖なること、愛すべきこと、評判のよいことは何であれ、また徳と呼べるもの、称賛に値するものが何であれ、それらを思え。汝らが学び、受け、また私において聞いたことを、それを行え。そうすれば平安の神が汝らと共にあるであろう。」
Docuit preces quales habeamus, id est cum bona gratia item quemadmodum petitiones: deinde quae pax, id est quod beneficium a Deo nobis detur; sic agendum, et rogandum ut custodiatur intellectus noster et corda nostra, et sint omnia corpora nostra in Christo Jesu.
PL 8, 1230B彼は、我々がどのような祈願を持つべきか、すなわち善き感謝をもって、また願い求めもどのようであるべきかを教えた。次に、いかなる平安であるか、すなわち神から我々に与えられる恩恵がいかなるものであるかを教えた。そのようにして行い、また願うべきである。我々の知解と我々の心とが守られ、我々の肉体のすべてがキリスト・イエスにあるようにと。
Haec cum ita sint, de caetero, inquit, fratres, haec cogitate. Quid est de caetero? postquam correcti estis, sublata jam omni discordia et errato, quoniam unum sentitis; de caetero sic sentite: quaecumque sint vera, haec accipiatis et cogitetis.
PL 8, 1230Bこれらがそうである以上、「その他のことについては、兄弟たちよ、これらを思え」と彼は言う。「その他のことについて」とは何を意味するか。諸君が正され、あらゆる不和と誤りがすでに取り除かれて、一つのことを思うようになった後、その他のことについては次のように思うのである。すなわち、真実であることは何であれ、それを受け入れ、思うがよい。
Quae autem illa vera sunt? quae in evangelio ponuntur, Christus Jesus Dei Filius, et caetera quae saepe diximus. Cum autem vera cogitatis, sequuntur ut casta sint: non enim corrumpitur quod verum est: hoc enim castum est: quod non corrumpitur, verum est.
PL 8, 1230Cでは、その真実であることとは何か。福音のうちに置かれていること、すなわちキリスト・イエスが神の子であるということ、そして我々がしばしば述べてきたその他のことである。真実なことを思うとき、それらが清いものであることが帰結する。というのも、真実であるものは腐敗しないからである。すなわちこれこそが清いということであり、腐敗しないものは真実なのである。
Deinde quae vere casta sunt, haec et justa sunt: justificantur enim sanctificatione a Deo. Omnia quae justa, quae casta, quae vera sunt, quae sancta sunt jam et amabilia, jam et bonae famae. Quis enim sanctum non amet? quis non bene de eo loquatur ac sentiat?
PL 8, 1230C次に、真に清いものは正しくもある。というのも、それらは神による聖化によって義とされるからである。正しく、清く、真実であり、聖なるものはすべて、すでに愛すべきものであり、すでに評判のよいものでもある。聖なるものを愛さない者があろうか。それについて良く語らず、良く思わない者があろうか。
Haec ergo, inquit, cogitate quae ad bonam pertineant famam: utique amabilia sint, et habeant charitatem, neque habeant discordiam. Omne enim amabile, concordiam habet: item quae bonae famae sunt, non habent invidiam et in concordia sunt.
PL 8, 1230C「ゆえにこれらを思え」と彼は言う、すなわち良い評判に属することがらを。それらは愛すべきものであり、愛を有し、不和を有しない。というのも、あらゆる愛すべきものは一致を有するからである。同様に、評判のよいものは妬みを持たず、一致のうちにある。
Ex quibus omnibus superiora ad ipsam veram virtutem pertinent, posteriora ad fructum virtutis. Nam virtutis est amare vera, casta, justa, sancta, Fructus virtutis amabilia et bonae famae. Idcirco duo ista posuit quae subjunxit: si qua virtus, si qua laus.
PL 8, 1230Dこれらすべてのうち、前に挙げたものは真の徳そのものに属し、後に挙げたものは徳の実りに属する。というのも、真実なこと、清いこと、正しいこと、聖なることを愛するのが徳のはたらきであり、愛すべきこと、評判のよいことは徳の実りだからである。それゆえ彼は、付け加えたこの二つのことを置いたのである。「徳と呼べるものが何であれ、称賛に値するものが何であれ。」
Vim rerum diligenter attendit. Etenim cum gratia Dei fiant omnia; ipse enim per spiritum suum missum in nos et gubernat et regit, ut nihil in nobis sit; ita ait, si qua virtus.
PL 8, 1230D彼は事柄の力を注意深く見極めている。というのも、あらゆることは神の恩寵によってなされるのであり、神ご自身が、我々のうちに遣わされたその霊を通して、我々のうちに何ものも〔我々自身のものとして〕残らぬよう、治め導くからである。それゆえ彼は「徳と呼べるものが何であれ」と言うのである。
Et rursus si virtus, quae in nobis est, non ex nobis est, sed ex Deo, ne laus quidem nostra: et idcirco, si qua laus. Verumtamen quoniam videtur vel virtus nostra, vel laus; unde dixit ibi, haec, inquit, omnia cogitate.
PL 8, 1231Aそしてまた、我々のうちにある徳は我々から出るのではなく神から出るのであるから、称賛もまた我々のものではない。それゆえ「称賛に値するものが何であれ」と言うのである。しかしそれでも、徳や称賛が我々自身のものであるかのように見えることがある。それゆえ彼はそこで、「これらすべてを思え」と言ったのである。
Utique quae illa sunt? quae didicistis, me scilicet docente, et accepistis, et audistis, et vidistis in me. Perfectum primo posuit, didicistis. Unde autem didicistis? Causae subjunctae, accepistis.
PL 8, 1231Aすなわち、それらとは何であるか。「汝らが学んだ」こと、すなわち私が教えたことであり、また「汝らが受け、聞き、私において見た」ことである。彼はまず完了形を置いた、「汝らは学んだ」と。ではどこから学んだのか。その理由が付け加えられている、「汝らは受けた」と。
Rursusque ipsum accipere unde audistis et vidistis? ex me vidistis in me: ut non monitor solum Paulus sit, sed etiam praebeat exemplum quemadmodum vera sequantur, quemadmodum casta, quemadmodum reliqua. Haec, inquit, agite.
PL 8, 1231Aそして、その「受けた」ということ自体は、どこから「聞き」「見た」のか。私から、私において見たのである。それは、パウロが単に訓戒する者であるだけでなく、真実なこと、清いこと、その他のことがどのように従われるべきかについて、自ら模範を示す者でもあるためである。「これらを行え」と彼は言う。
Supra dixit, haec cogitate; nunc adjicit, haec agite; ut non solum ex cogitatione sint ista bona, sed etiam in actu.
PL 8, 1231A上では「これらを思え」と言い、今は「これらを行え」と付け加える。それは、これらの善が思考のうちにあるだけでなく、行為のうちにもあるためである。
Deinde adjunxit praemium sicuti supra, et Deus pacis erit vobiscum: quod maxime necessarium Philippensibus praemium, ut nulla sit discordia, unum sentiant omnes, sit pax in eorum ecclesia: et Deus pacis qui est pater, et ejus Filius Jesus Dominus noster, omni animae in Deum conversae pacem praestans: hoc est quod ait pax vobiscum.
PL 8, 1231B次に彼は、上と同じように報いを付け加える。「そして平安の神が汝らと共にあるであろう」と。これはフィリピの人々にとって最も必要な報いである。不和が一つもなく、すべての者が一つのことを思い、彼らの教会に平安があるようにということである。そして平安の神とは父であり、その子である我々の主イエスは、神に立ち返るあらゆる魂に平安を与えてくださる。これが「汝らと共に平安が」と言われていることの意味である。
VERS. 10. Gratulatus sum autem vehementer in Domino quod tandem aliquando refloruistis, ut et pro me sapiatis in quo et ante sapiebatis.
PL 8, 1231B〔第10節〕「さて私は主にあって大いに喜んだ、汝らがついにようやく再び花開き、以前思っていたことについて、私のために思うようになったからである。」
Ut in errorem lapsi Philippenses fuerant docti in Evangelio ab apostolo Paulo; sed nunc admoniti, reversi sunt in pristinam intelligentiam ut credant in Evangelio quemadmodum adnuntiatur.
PL 8, 1231Bすなわち、フィリピの人々は使徒パウロによって福音において教えられていたが、誤りに陥っていた。しかし今や訓戒を受け、福音が告げ知らされているとおりに信じるという、もとの知解へと立ち返ったのである。
Et refloruistis, inquit; id est ad florem reversi estis: ideo in Domino gratulatus sum, et vehementer gratulatus: et hoc est quod ait, ut pro me sapiatis: id est ut ego quemadmodum vos docui, sapiatis; coeperant enim aliter sapere.
PL 8, 1231B「そして汝らは再び花開いた」と彼は言う。すなわち、花の状態へと戻ったということである。それゆえ私は主にあって喜んだのであり、大いに喜んだのである。そしてこれが「私のために思うように」と言われていることの意味である。すなわち、私が諸君に教えたとおりに、諸君が思うようになるということである。というのも、彼らは別の仕方で思い始めていたからである。
Quod autem ait, ut pro me sapiatis, quia intelligentia vestra et sapientia quae fuerat una pro me non erat: nunc autem cum sapitis quemadmodum docui, et Evangelium tradidi, pro me sapitis, id est prodesse mihi potest, quoniam vos docui.
PL 8, 1231C「私のために思うように」と彼が言うのは、かつて一つであった諸君の知解と知恵とが、私のためのものではなかったからである。しかし今、私が教え、福音を伝えたとおりに諸君が思うとき、諸君は私のために思っているのである。すなわち、それは私の益となりうるということである。私が諸君を教えたのだから。
Et quid illud est, in quo et ante sapiebatis, nunc refloruistis et idem sapientes pro me jam sapitis? VERS. 11. Occupati autem eratis. Non propter penuriam dico.
PL 8, 1231Cでは、「以前思っていた」そのことであり、諸君が今や再び花開いて、同じことを思いながら私のために思うようになったそのこととは、いったい何であろうか。〔第11節〕「汝らは〔それに〕携わっていたのだ。私は欠乏のゆえに言うのではない。」
Si hic sensus superiori jungitur, quia dictum supra est, etiam pro me sapiatis, id est ut de me cogitetis, erit intellectus ut ea quae mihi sunt necessaria, mittatis; sed etiam misistis; et ideo dictum sit, gratulatus sum autem in Domino quod tandem aliquando refloruistis, et abundare coepit fructus ex operatione vestra.
PL 8, 1231Cもしこの意味が前の箇所と結びつくのであれば、すなわち上で「私のためにも思うように」、つまり私について考えるようにと言われていたことと結びつくのであれば、その理解は、諸君が私に必要なものを送るということになる。そして実際に諸君は送ったのである。それゆえこう言われているのであろう。「さて私は主にあって喜んだ、汝らがついにようやく再び花開いたからである」と。そして諸君の働きから実りが豊かになり始めたのである。
Sic enim postea dicit, et coepistis pro me sapere: in quo est et illud, in quo et ante sapiebatis, ut mihi necessaria mitteretis: et hoc est quod sequitur. Quo modo sapiebant? Ante occupati erant, ante in his operibus.
PL 8, 1231Dというのも、彼はのちにこう言っているからである、「汝らは私のために思い始めた」と。そこには、「汝らが以前思っていたこと」、すなわち私に必要なものを送るようにということも含まれている。そして続くのはこのことである。彼らはどのように思っていたのか。以前、彼らはこれらの働きに携わっていたのである。
Quod quidem Paulus, non ideo, inquit, dico propter penuriam. Non enim quod volo pro me sapiatis aut in quo et ante sapiebatis, et in quo occupati eratis ut mihi mitteretis, aut quod nunc volo ut mittatis, propter penuriam dico.
PL 8, 1231Dこれについてパウロは、「私はそれを欠乏のゆえに言うのではない」と言う。というのも、諸君が私のために思うようにと私が望むこと、あるいは諸君が以前思っていたこと、あるいは諸君が私に送るために携わっていたこと、あるいは今諸君に送ってほしいと私が望むこと、それらを私は欠乏のゆえに言うのではないからである。
Sic enim et postea ait, non quia exquiro abundantiam in oratione. Non ergo propter inopiam istud quaero, sed ut fructus sit abundans in oratione vestra, cum haec omnia pro me curatis et sapitis: ita est enim curam gerere; non quia egeo.
PL 8, 1232Aというのも、彼はのちにもこう言っているからである、「私が求めているのは、祈りにおける豊かさではない〔oratio は本来 ratio(勘定)に近い語と思われるが、ウィクトリヌスは祈りと解しているので祈りと訳した〕」と。ゆえに私はそれを欠乏のゆえに求めているのではなく、諸君の祈りにおいて実りが豊かであるようにと求めているのである。諸君がこれらすべてを私のために気にかけ、思っているのだから。それが気遣うということである。私が欠けているからではない。
Nam, et abundo, inquit; quippe sufficiens mihi sum: sic enim subjungit: Et ego enim didici, in quibus sum, sufficiens esse.
PL 8, 1232A「そして私は満ち足りている」と彼は言う。実に私は自分自身で十分だからである。そこで彼はこう続けて言う。「私は、自分の置かれている状況において満ち足りることを学んだのである。」
Novi sensus hic est: novi, inquit, sufficiens esse, in quibus sum: didici enim ego ut contentus sim quae habeo; et in quibus sim mihi ipsi sufficiens: non enim ad sumptus tantum hoc referendum, sed curam et cogitationem et orationem exhibere debent pro Paulo: ut hoc sit ad omnia referendum; ut et pro me sapiatis, in quo et sapuistis.
PL 8, 1232Aここでの意味はこうである。「私は、自分の置かれている状況において満ち足りることを知っている」と彼は言う。というのも、私は自分が持っているもので満足するようになったからであり、自分の置かれている状況において自分自身で十分であるようになったからである。これは単に費用のことにのみ関わるのではなく、パウロのために気遣いと配慮と祈りとを差し向けるべきことに関わるのである。すなわちこれはあらゆることに関わるのであって、「私のためにも思うように、以前にも思っていたことについて」というのもそうなのである。
Generaliter ergo ut vel necessaria, vel ut oratio et cura Philippensibus pro Paulo habeatur. Denique non ad fortunas tantum vel ad necessaria quaeque posuit etiam hoc: VERS. 12.
PL 8, 1232Bしたがって一般的に言えば、必要なものにせよ、あるいはフィリピの人々がパウロのために抱くべき祈りと気遣いにせよ、そうなのである。そして最後に、財産や必要なものだけに関わることではないとして、彼はさらにこう置いている。〔第12節〕
Et humiliari novi et abundare: et de virtutibus, et humiliari novi et abundare in omnia, in eodem modo: id est praebere omnes virtutes Et in omnibus institutus sum. Id est ad omnia assuefactus, et fere sitim, famem, frigus; et rursus in abundantia laetari.
PL 8, 1232B「私は貶められることも、豊かになることも知っている。」徳についても同様であり、あらゆる点で貶められることも豊かになることも、同じ仕方で知っている。すなわち、あらゆる徳を発揮することを知っているということである。「そして私はあらゆることについて訓練されている。」すなわち、あらゆることに慣れており、渇き、飢え、寒さに耐える〔底本は fere。ferre と読む〕ことにも慣れ、また逆に豊かさのうちに喜ぶことにも慣れているということである。
Sic et de virtutibus, et de laboribus, in omnibus, inquit, institutus sum; et satiari, et famem sustinere institutus sum, inquit, et copia satiari, et rursus famem sustinere. Item ipsa duo repetit, et abundare, et egere in omnibus possum.
PL 8, 1232B同様に、徳についても労苦についても、「私はあらゆることにおいて訓練されている」と彼は言う。すなわち、満ち足りることも、飢えに耐えることも訓練されている。豊かさによって満ち足りることも、また逆に飢えに耐えることも訓練されているのである。そして彼は同じ二つのことを繰り返す。「そして私はあらゆることにおいて豊かになることも欠乏することもできる。」
Dicendo in omnibus, non ad necessaria victus nostri diximus, sed ad omnia quae in actu sunt, labores virtutesque, referenda sunt ista. Ita se institutum dixit, ut possit et abundare et egere in omnibus.
PL 8, 1232B「あらゆることにおいて」と言うことで、我々はこれを我々の生活の必需品にのみ関わることとして述べたのではなく、行為のうちにあるすべてのこと、労苦と徳とに関わることとして述べたのである。彼はこのように、あらゆることにおいて豊かにも欠乏にもなりうるよう訓練されている、と自らについて言ったのである。
Novum est quod ait in omnibus egere possum: id est tolero cum in omnibus egeo, id est egens fuero. VERS. 13.Atque ut verum, et nihilominus ex disciplina dicat evangelica, adjungit, Per eum qui me confortat.
PL 8, 1232C「私はあらゆることにおいて欠乏することもできる」と彼が言うのは新しい言い方である。すなわち、あらゆることにおいて欠乏するとき、私はそれに耐える、欠乏する者となる、ということである。〔第13節〕そして、それが真実であり、それにもかかわらず福音の教えから発することを言うために、彼は「私を強めてくださる方によって」と付け加える。
Quod genus vitae semper et habendum et tenendum, ut et nos laboremus, et nostri instituti sit omnia ista gerere, com plere, ferre, tolerare: ita tamen ut hoc credamus, quia nos ad omnia ista fortes Deus fecit.
PL 8, 1232Cこの種の生き方は常に保持され、堅持されるべきである。我々自身も労苦し、これらすべてのことを担い、成し遂げ、耐え忍び、忍耐することが我々の訓練の内実となるように。ただしそれは、神が我々をこれらすべてのことに対して強くしてくださったのだと我々が信じる、という仕方でのことである。
Cum enim dixerit, in omnibus egere possum, et famem sustinere, revocavit virtutem suam ad Deum: per eum qui me confortat. Ita et vos, et omnes qui in Deum fidem habent, credant certe quae sint, se posse fortes fieri, et in egestate, et in caeteris laboribus.
PL 8, 1232Cというのも、彼が「私はあらゆることにおいて欠乏することもでき、飢えに耐えることもできる」と言ったとき、彼は自らの力を神へと差し戻したのである、「私を強めてくださる方によって」と。それゆえ諸君も、また神への信仰を持つすべての者も、自分たちが強くなりうると確信するがよい。欠乏においても、その他の労苦においても。
Deus enim nunquam deest his qui eum diligunt, qui in eum fidem habent et spem. VERS. 14. Sane bene fecistis quod tribulationi meae communicastis.
PL 8, 1232Dというのも、神は、神を愛する者たち、神への信仰と希望を持つ者たちを、決して見捨てないからである。〔第14節〕「まことに汝らはよいことをした、私の苦難にあずかったことによって。」
Id est participes fuistis vel subvenistis mihi in tribulatione ut est communicatio, pari modo jungi mysterio: qui autem compatitur cum altero, et subvenit alteri. VERS. 15.
PL 8, 1232Dすなわち、諸君は私の苦難において共にあずかり、あるいは私を助けたということである。それはあずかりというものであり、等しく奥義に結びつくことである。ともに苦しむ者は、他者を助けるものだからである。〔第15節〕
Scitis autem etiam vos, Philippenses, quoniam per initia Evangelii cum a Macedonia profectus sum, nulla mihi ecclesia communicavit in ratione dati et accepti, nisi vos tantummodo.
PL 8, 1233A「そして汝らもまた知っている、フィリピの人々よ、福音の初めにおいて、私がマケドニアを出発したとき、与えることと受けることの勘定において、汝らのほかにいかなる教会も私にあずからなかったことを。」
Hic aperte exposuit, ut supra dictum est; tribulationi meae communicastis, id est auxilium et praesidium dedistis, dando mihi necessaria.
PL 8, 1233Aここで彼は明らかに説明している、上で言われたとおりである。「汝らは私の苦難にあずかった」とは、すなわち諸君が私に必要なものを与えることによって、助けと支えを与えたということである。
Denique hoc adjungit: scitis, inquit, Philippenses; et vos quoque scitis, quoniam in principio evangelii, quando profectus sum in Macedoniam, per omnes ecclesias evangelizavi; sed nulla mihi, inquit, communicavit.
PL 8, 1233A最後に彼はこう付け加える。「汝らは知っている、フィリピの人々よ」と彼は言う。すなわち、諸君もまた知っているのである、福音の初めにおいて、私がマケドニアへ出発したとき、私はすべての教会において福音を告げたということを。「しかしいかなる教会も私にあずからなかった」と彼は言う。
Ubi autem communicavit? in ratione, inquit, dati et accepti: id est in sumptibus, quod est datum et acceptum: nam qui dat, habet rationem cum eo qui accipit: et qui accipit, habet rationem cum eo qui dat, quantum dedit, quantumque accepit ille qui accepit.
PL 8, 1233Aでは、どこであずかったのか。「与えることと受けることの勘定において」と彼は言う。すなわち、費用において、与えられ受け取られるものにおいてということである。というのも、与える者は受け取る者との間に勘定を持ち、受け取る者は与える者との間に、どれだけ与え、受け取る者がどれだけ受け取ったかについての勘定を持つからである。
Non quo et ipse dederit aliquid, qui accepit; sed cum munus dat, ratio dati est et accepti. Quid enim est in quo Paulus de pecunia daret? Sed quoniam ratio dati et accepti est in pecunia inter eos qui dant et eos qui accipiunt, ideo sic junctum.
PL 8, 1233B受け取った者自身が何かを与えたからというわけではない。しかし贈り物を与えるとき、そこには与えることと受けることの勘定があるのである。というのも、パウロが金銭について何を与えるというのか。しかし、与えることと受けることの勘定は、与える者と受け取る者との間の金銭においてあるものだから、それゆえこのように結び付けられているのである。
Non enim pecunia accipitur pro evangelio, ut ratio dati sit in pecunia; at longe aliter. VERS. 16.Vos, inquit, tantummodo communicastis. Denique subjungit illos dedisse: Propterea quod in Thessalonicam semel et bis misistis ea quae mihi necessaria fuerant.
PL 8, 1233Bというのも、福音の代わりに金銭が受け取られるわけではなく、与えることの勘定が金銭のうちにあるというわけではないからである。むしろまったく別のことである。〔第16節〕「汝らだけがあずかった」と彼は言う。そして最後に、彼らが与えたことを付け加える。「なぜなら、汝らはテサロニケにいた私のもとに、一度ならず二度までも、私に必要であったものを送ったからである。」
Aper tissime declaravit quid sit quod communicavistis et quomodo ratio sit dati et accepti. Vos, inquit, tantummodo in Thessalonicam semel et bis misistis ea quae, mihi necessaria fuerunt. VERS. 17.
PL 8, 1233B彼は、諸君が何にあずかったのか、そして与えることと受けることの勘定がどのようなものであるかを、きわめて明らかに述べた。「汝らだけが、テサロニケにいた私のもとに、一度ならず二度までも、私に必要であったものを送った」と彼は言う。〔第17節〕
Non quia requiro datum; sed exquiro fructum abundantem in oratione vestra. Non egeo, inquit, neque ista necessaria exquiro, sed tantum benevolentiae vos usum habere debetis, ut mihi fructus vestrae benevolentiae sit, quod in benevolentia abundatis; id est ut cum orationem de vobis habeo, sit mihi fructus benevolentiae vestrae.
PL 8, 1233C「私が求めているのは贈り物ではなく、汝らの祈りにおける豊かな実り〔oratio は本来 ratio(勘定)に近い語と思われるが、ウィクトリヌスは祈りと読んで説明しているので祈りと訳した〕を追い求めているのである。」私は欠乏しておらず、これらの必要なものを求めているのでもない、と彼は言う。ただ諸君は善意を働かせるべきであり、それによって私に諸君の善意の実りがあるように、すなわち諸君が善意において豊かであるようにすべきなのである。つまり、私が諸君について祈りを持つとき、それが私にとって諸君の善意の実りとなるということである。
Cum vel Deum pro vobis rogo, vel Deo pro vobis gratias ago, est mihi fructus circa orationem, quae pro vobis est, dum abundare vos intelligo et esse benevolos. VERS. 18. Habeo enim omnia et abundo.
PL 8, 1233C私が諸君のために神に願うときも、あるいは諸君のために神に感謝するときも、諸君のためになされるその祈りに関して私には実りがある。諸君が豊かであり、善意ある者であることを私が知るからである。〔第18節〕「私はすべてを持ち、豊かである。」
Ideo, inquit, non requiro datum; nam omnia habeo: et multi habent omnia, sed non abundant: vere enim possumus adhuc velle si non abundemus, sed habeamus. Qui abundat, et habet et plusquam necesse est habet.
PL 8, 1233C「それゆえ私は贈り物を求めない」と彼は言う。なぜなら私はすべてを持っているからである。多くの者はすべてを持っていながら、豊かではない。実に、我々が豊かでなくとも持っているならば、なお欲することができるのである。豊かな者は、持っており、しかも必要以上に持っているのである。
Supra enim dixit, quae mihi necessaria fuerunt misistis; nunc: Haec, inquit, ego habeo et abundo. Denique persequitur ut ostendat abundantiam: Repletus sum cum accepi quae per Epaphroditum misistis.
PL 8, 1233D上で彼は「汝らは私に必要であったものを送った」と言った。今は、「これらを私は持っており、豊かである」と彼は言う。そして最後に、豊かさを示すために続けて言う。「私は、汝らがエパフロディトゥスを通して送ったものを受け取ったとき、満たされた。」
Ne illud quod abundat alienum sit, dicit et ipsorum esse quia miserunt: Repletus sum, inquit, cum accepi ea quae per Epaphroditum misistis, odorem suavitatis, sacrificium acceptum, sanctum, gratum Deo.
PL 8, 1233Dその豊かなものが自分とは無縁のものとならないよう、彼はそれが彼ら自身のものでもあると言う、彼らが送ったのだから。「私は満たされた、汝らがエパフロディトゥスを通して送ったものを受け取ったとき」と彼は言う、「それは芳しい香りであり、受け入れられた、聖なる、神に喜ばしい生贄である。」
Si supra nihil aliud de eo quod datur expetere se dixit nisi fructum abundantem, ita et hic cum repletum se dicit, et accepisse quae missa sunt, non in his quae missa sunt gaudeo et repletus sum; sed in eo quod habuistis voluntatem curamque mittendi, quae est benevolentia, et fructus abundantiae; unde ordo mihi suavitatis est, vos tales esse; et sacrificium sanctum, gratum Deo, libenter facere quae facias; curam gerere, praestare quod praestandum est alteri ad necessitates: hoc est ipsum sacrificium et sanctum et acceptum et gratum Deo, ipsa benevolentia.
PL 8, 1234A上で彼が、与えられたものについて豊かな実り以外に何も求めないと言ったのと同様に、ここでも彼が満たされたと言い、送られたものを受け取ったと言うとき、それは、私は送られたものそのものにおいて喜び満たされているのではなく、諸君が送ろうとする意志と気遣いを持っていたことにおいて、すなわち善意と豊かさの実りとにおいて喜んでいるのだ、ということである。それゆえ諸君がそのような者であることが、私にとって芳しい香りなのである〔底本は ordo。odor と読む〕。そして聖なる、神に喜ばしい生贄とは、自分のなすことを喜んでなし、気遣いをなし、他者の必要に応じて果たすべきことを果たすことである。これこそが、聖なる、受け入れられた、神に喜ばしい生贄そのもの、すなわち善意そのものである。
VERS. 19, 20. Deus autem meus impleat omne desiderium vestrum secundum divitias suas in gloria in Christo Jesu. Deo autem et patri nostro gloria in saecula saeculorum.
PL 8, 1234A〔第19–20節〕「そして我が神が、キリスト・イエスにある栄光のうちで、その富に従って、汝らのあらゆる望みを満たしてくださるように。そして我々の神にして父に、世々限りなく栄光あれ。」
Quoniam et rectos opera ipsa, et bonos ex voluntate quod libenter mittant et curam gerant sacrificium esse hoc optimum Deo dixit et odorem suavitatis.
PL 8, 1234B彼は、行い自体において正しく、また喜んで送り気遣いをなすというその意志において善いことを、神に対する最善の生贄であり、芳しい香りであると言ったのである。
Jam ad referendam gratiam optat, votum facit, ut Deus (sed apostoli sit Deus), Deus, inquit, meus; ne commune sit cum caeteris; impleat omne, inquit, desiderium vestrum, et impleat secundum divitias suas.
PL 8, 1234B今や彼は、恩義に報いるために願い、祈りを立てる。神が——ただし使徒の神であって、「我が神」と彼は言う。他の者たちと共通のものとならないためである——「汝らのあらゆる望みを満たしてくださるように」と彼は言い、「その富に従って満たしてくださるように」と言う。
Id est cum vos non expetieritis quae mundi sunt, sed ea quae Deus de divitiis suis largitur et dat, id est quae coelestia sunt, quae divina; ipsae sunt enim divitiae Dei.
PL 8, 1234Bすなわち、諸君が世界のものを求めるのではなく、神がその富から与え、施してくださるもの、すなわち天上のもの、神的なものを求めるならば、ということである。それらこそが神の富だからである。
Denique adjunxit, gloria in Christo Jesu, ut hae sint divitiae, quae sunt in Christo Jesu, id est vita aeterna, sanctificatio.
PL 8, 1234B最後に彼は「キリスト・イエスにある栄光」と付け加えた。それは、この富がキリスト・イエスにあるもの、すなわち永遠の生命、聖化であるようにということである。
Adjunxit autem, quod cum religione semper adjungitur, et devotione et obsequio: Deo, inquit, gloria, Deo patri; et Deo, inquit, nostro, scilicet Jesu Christo patri nostro: sit illi gloria aeterna, quod est in saecula saeculorum. Finit epistola.
PL 8, 1234Bそして彼は、信心と献身と恭順とをもって常に付け加えられるものを付け加えた。「神に栄光あれ」と彼は言う、「父なる神に」。そして「我々の神に」と彼は言う、すなわち我々の父であるイエス・キリストに、ということである〔底本は Jesu Christo patri nostro。ミーニュの脚注は、ここをイエス・キリストの神性の証言と見て、ガラテヤ書註解を参照させる〕。彼に永遠の栄光あれ、それが「世々限りなく」ということである。書簡はここで終わる。
Inde monitis praeceptis quae ad recte vivendum, sequuntur salutationes. Primo salutat ipse, vel salutari suo nomine alteros mandat. Quos tamen alteros? VERS. 21, 22. Salutate omnes sanctos in Christo Jesu. Sanctos in Christo Jesu, an in Christo Jesu salutate?
PL 8, 1234Cそこから、正しく生きるための命令が訓戒された後、挨拶が続く。まず彼自身が挨拶し、あるいは自分の名において他の者たちに挨拶が送られるよう命じる。しかし、その他の者たちとは誰か。〔第21–22節〕「キリスト・イエスにあるすべての聖徒たちに挨拶せよ。」「キリスト・イエスにある聖徒たちに」なのか、それとも「キリスト・イエスにあって挨拶せよ」なのか。
Salutant vos qui mecum sunt fratres. Non, inquit, solus saluto vel mando ut salutetis, sed salutant vos et fratres. Adjecit qui mecum sunt. Hoc de plebe et de omni christiano, qui secum sit, accipi voluit.
PL 8, 1234C「私と共にいる兄弟たちが汝らに挨拶する。」「私一人が挨拶し、あるいは汝らに挨拶するよう命じるのではなく、兄弟たちもまた汝らに挨拶するのである」と彼は言う。彼は「私と共にいる」と付け加えた。彼はこれを、自分と共にいる民衆、あらゆるキリスト教徒について理解してほしいと望んだのである。
Denique aliud: salutant vos universi sancti, quos utique accepta fide sanctificavit: praecipue autem qui sunt ex Caesaris domo: ipsi vos praecipue salutant, qui sunt de domo Caesaris.
PL 8, 1234Cさらに別のことがある。「すべての聖徒たちが汝らに挨拶する」、彼らはまさしく信仰を受け入れることによって聖化された者たちである。「とりわけ皇帝の家に属する者たちが」。すなわち、皇帝の家に属する者たちが、とりわけ諸君に挨拶するのである。
Et virtutem evangelii ostendit, quod de domo Caesaris crediderunt multi: qui utique erecti esse debuerant, et nihil aliud quam de Caesare cogitare: et rursus humilitatem ipsorum, qui et humiles sint et hospitales, et omnes fratres salutent alibi positos.
PL 8, 1234Dそして彼は福音の力を示している。皇帝の家から多くの者が信じたということである。彼らはまさしく高ぶるべき者であり、皇帝のことしか考えないはずの者たちであった。そしてまた彼らのへりくだりも示される。彼らは謙虚で、もてなしを好み、他所にいるすべての兄弟たちに挨拶するのである。
Quod autem dixit praecipue intelligi licet illos operam dare ut placeant in obsequio, et idcirco extra caeteros dixerit quod ipsi salutant. VERS. 23. Gratia Domini nostri Jesu Christi cum spiritu vestro.
PL 8, 1234D彼が「とりわけ」と言ったことから、彼らが従順において喜ばれるよう努めていること、それゆえ彼が、彼らが挨拶するということを他の者たちとは別立てで述べたのだと理解してよい。〔第23節〕「我々の主イエス・キリストの恩寵が、汝らの霊と共にあるように。」
Qui ita sensit de Philippensibus ut illos non quomodo in caeteris epistolis rectum sentire, neque a pseudoapostolis seductos esse accepit, sed tantum exhortativa epistola scripta et in prece. Gratia, inquit, Domini nostri Jesu Christi cum spiritu vestro.
PL 8, 1235A彼はフィリピの人々について、他の書簡においてのように彼らが正しく考えることを〔改めて〕求められる者とは受け取っておらず、また偽使徒たちに惑わされたとも受け取っていない。ただ勧告のための書簡が、祈りのうちに書かれたのだと〔感じている〕。「我々の主イエス・キリストの恩寵が、汝らの霊と共にあるように」と彼は言う。
Si enim spiritus inest, recte sentiunt. Quid ergo preces agunt apostoli? Ut gratia Domini Jesu Christi sit cum spiritu illorum in Christo Jesu. Amen. Victorini commentarium in epistolam Pauli apostoli ad Philippenses explicit.
PL 8, 1236Aというのも、霊が宿っているならば、彼らは正しく思っているからである。ではなぜ使徒は祈願を行うのか。主イエス・キリストの恩寵が、キリスト・イエスにある彼らの霊と共にあるようにということである。アーメン。ウィクトリヌスによる、使徒パウロのフィリピ人への書簡についての註解、終わる。