マリウス・ウィクトリヌスc. 290–c. 365

In Epistolam Pauli ad Ephesios Libri Duo › 全文

In Epistolam Pauli ad Ephesios Libri Duo 全文

Marius Victorinus · PL 8, 1235A–1294D

Liber I, Prooemium

第I巻 冒頭PL 8, 1235A
1

Epistola ad Ephesios summam illam tenet, quae totius disciplinae semper esse debet, scilicet ut habeant cognitionem theologiae, id est Dei Christi, mysterii ipsius et adventus, et caeterorum quae ad eam cognitionem pertinent.

PL 8, 1235A

エフェソ人への書簡は、あらゆる教えにおいて常にあるべきその要諦を保持している。すなわち、神学の知識、言い換えれば神について、キリストについて、キリストの奥義とその到来について〔Dei Christi を「神のキリスト」と一語句に取り、キリストに関わる三項と読むこともできる〕、そしてその知識に関わるその他のことがらについての知識を、彼らが持つようにということである。

2

Item praecepta vivendi Christianis vel omnibus vel singulis convenientia continet: quid dominum apud servum, apud patrem quid filium, quid maritum apud uxorem, oporteat facere.

PL 8, 1235B

同様に、キリスト教徒全体にであれ個々人にであれ、ふさわしい生き方の戒めを含んでいる。すなわち、主人は僕に対して、父は子に対して、夫は妻に対してどうふるまうべきかということである。

3

Haec igitur cum duo sint, principio de theologia disponemus universa: deinde de vitae genere et praeceptis ad vivendum.

PL 8, 1235B

したがって、これらが二つのことがらである以上、我々はまず神学について全体を論じ、次に生き方とその戒めについて論じるであろう。

4

Sane materia illa est similiter, quae in omnibus custoditur; quod etiam Ephesii a pseudoapostolis depravati videbantur judaismum jungere christianae disciplinae.

PL 8, 1235B

実に、その題材も同様であり、〔他の〕すべての書簡において守られているものである。すなわち、エフェソの人々もまた、偽使徒たちによって堕落させられ、ユダヤ教をキリスト教の教えに結びつけているように見えた、ということである。

5

Monendi igitur modo et corrigendi, epistola ista conscripta est; ut illa, quae sunt illis male insinuata, corrigant, emendent; et quod ante illis traditum est, custodiant, atque in eodem perseverent.

PL 8, 1235B

ゆえに、訓戒し正すために、この書簡は書かれたのである。彼らに悪しく吹き込まれたことがらを正し、改めさせ、また以前彼らに伝えられたことを守り、それに留まり続けさせるためである。

6

Summa igitur in principio ista est: Christum Dei filium, et ante mundum fuisse, et semper esse, et ipsum venisse, et in eo spem positam esse; et ejus promissa, Dei promissa esse.

PL 8, 1235B

したがって、初めにおける要諦とはこうである。すなわち、神の子キリストが世界に先立って存在していたこと、常に存在すること、そして彼自身が到来したこと、そして彼のうちに希望が置かれていること、また彼の約束が神の約束であるということである。

7

Quod si ita est, judaica disciplina longe discreta est, aliter accepta, aliter insinuata, aliter intellecta, sicuti frequenter diximus, et nunc exponimus. Non ergo adjungenda est vel scientiae divinae vel vivendi operibus et actibus.

PL 8, 1235C

もしそうであるならば、ユダヤの教えは大きくかけ離れたものであり、異なる仕方で受け取られ、異なる仕方で教え込まれ、異なる仕方で理解されたものである。我々がしばしば述べてきたとおりであり、今もそれを説くのである。したがって、それは神的な知識にも、生活における行いや振る舞いにも、結びつけられるべきではない。

Liber I, Caput I

第I巻 第I章PL 8, 1235C
1

VERS. 1. Sumit ergo initium Christum, ut insinuet et eum se evangelizare profiteatur, et quod in ipso uno sit spes. In quo principio secundum consuetudinem suam Apostolum se Jesu Christi dicit, ut ad Romanos: Paulus servus Christi Jesu.

PL 8, 1235C

〔第1節〕彼はまず、キリストから説き起こす。自分が告げているのはキリストの福音であることをほのめかし、かつ明言し、また希望がただこの一なる方のうちにのみあることを示すためである。この書き出しにおいて、使徒は自分の常のやり方どおり、自らをイエス・キリストの使徒と呼ぶ——ローマ書に「パウロ、キリスト・イエスの僕」とあるのと同じ仕方で。

2

Secundo adjunxit vocatus apostolus utique vocatus a Christo; et eum praedestinatus in evangelium Dei, a Christo praedestinatus; olim praedestinatus; et si olim, ergo olim Christus; hoc enim Judaei negant.

PL 8, 1235C

次に彼は「召された使徒」との語を加えた——これはすなわちキリストによって召された、ということである。また「神の福音のために予め定められた者」とも言う——キリストによって予め定められた、ということであり、しかもかねてより予め定められていたのである。かねてよりというなら、キリストもまたかねてより在ったことになる。ユダヤ人たちが否むのは、まさにこの点である。

3

Eodem modo ad Corinthios Paulus vocatus apostolus Jesu Christi per voluntatem Dei, quae est Christus: voluntas enim Dei, Christus est; quia ea facit quae Deus vult. Ergo Christi apostolus et vocatus a Christo: haec est enim voluntas Dei.

PL 8, 1235D

同じ仕方でコリント書にも、「パウロ、神の御旨によって召されたイエス・キリストの使徒」とある——この御旨こそキリストである。なぜなら、神の御旨とはキリストのことだからである。キリストは神が欲したもうことを行うゆえである。それゆえ、キリストの使徒であり、キリストによって召された者である。これがすなわち神の御旨である。

4

Eodem modo et in secunda: Paulus apostolus Jesu Christi per voluntatem Dei. Nunc quoque iisdem verbis: Paulus apostolus Jesu Christi per voluntatem Dei. Sed haec cum dicit, sanctis qui sunt fidelibus Ephesi, quid adjungitur? in Christo Jesu.

PL 8, 1235D

同じ仕方で第二の書にも、「パウロ、神の御旨によるイエス・キリストの使徒」とある。そして今このエフェソ書でも、同じ言葉で「パウロ、神の御旨によるイエス・キリストの使徒」とある。だが、彼がこう言い、続けて「エフェソにいる聖徒たち、信仰の者たちに」と言うとき、何が付け加えられているか。「キリスト・イエスにあって」である。

5

Ita omnibus modis confirmat omnem virtutem et evangelii et intelligentiae in Christo Jesu consistere, et inde liberationem et promissa et aeternam vitam. Eodem modo et in caeteris, ut post dicemus. Paulus apostolus Jesu Christi per voluntatem Dei.

PL 8, 1235D

このようにして彼は、あらゆる仕方で、福音の力も知解の力もことごとくキリスト・イエスのうちに成り立ち、そこから解放も約束も永遠の生命も出ることを確認する。同じ仕方は他の書においても見られる。これは後に述べるとおりである。「パウロ、神の御旨によるイエス・キリストの使徒」。

6

Christus enim Jesus in corpore, ipse autem in spiritu voluntas Dei est. Cum ergo elegit Jesus Christus et apostolum Paulum fecit, per spiritum elegit, qui est voluntas Dei, vel potentia agendi quae velit: vult autem Christus quae Deus vult.

PL 8, 1236A

なぜなら、キリスト・イエスは肉体においてあるが、霊においては彼自身が神の御旨だからである。それゆえ、イエス・キリストがパウロを選び、彼を使徒としたとき、彼は霊によって選んだのであり、その霊こそ神の御旨、すなわち欲することをなす力である。キリストが欲するのは、神が欲したもうことである。

7

Intelligamus igitur, ut saepe diximus, Deum esse ipsam potentiam, magnitudinem, substantiam plenitudinis totius; Christum vero, id est λόγον eum, qui in Christo fuit, Dei voluntatem.

PL 8, 1236B

それゆえ、しばしば述べてきたとおり、こう理解しようではないか——神とは、まさしく力そのもの、偉大性そのもの、全き充満の実体そのものであり、キリスト、すなわちキリストのうちにあったロゴスは、神の御旨である、と。

8

Et hoc si penitus aliqui ac diligenter attendat, inveniet inseparabilia esse Deum et ejus voluntatem, et tamen quasi separabilia. Aliud enim Deus, aliud voluntas, juncta tamen et cohaerentia, et nunquam discreta inter se sunt, et Deus et Dei voluntas.

PL 8, 1236B

もし誰かがこのことに深く、かつ注意深く目を留めるならば、神とその御旨とは分かちがたく一つでありながら、しかも分かちうるものであるかのようであることに気づくであろう。神は神であり、御旨は御旨であって別のものであるが、両者は結び合い、密着しており、神と神の御旨とが互いに切り離されることは決してない。

9

Sic fit ut sola voluntas sciat, quid Deus velit et cogitet. Significat ergo paternam potentiam voluntas Dei, et in patre posita; et rursus ipsa patria potentia in filio; quia filius voluntatem Dei facit.

PL 8, 1236B

こうして、神が何を欲し、何を思うかを知るのは、ただ御旨のみとなる。それゆえ神の御旨は、父にある父の力を表し、また逆に、その父の力そのものは子のうちにもある。子は神の御旨を行うからである。

10

Simul et hoc attentius videndum, quomodo filius sit, et quomodo pater. Non enim generatione mota, sed (si similitudo capienda est) quasi quodam partu mentis, cogitatione prorumpit velle conceptum et effunditur. Etenim cogitationes animae, quasi filii sunt animae.

PL 8, 1236C

同時に、いかにして子であり、いかにして父であるかを、より注意深く見て取らねばならない。というのは、これは動きを伴う生成によるのではなく、むしろ——もし比喩を用いてよいならば——ある種の精神の出産のようなものであって、思考のうちに、懐胎された意志が迸り出て、注ぎ出されるのである。というのも、魂の諸々の思考は、いわば魂の子らのようなものだからである。

11

Porro cum Deus universali cogitatione unam voluntatem habeat, idcirco unus est filius et unicus. Non enim cogitavit prius aliquid, et postea aliud vel diversum, non modo contrarium. Unde unus Deus, unus Christus; id est unus pater, unus filius.

PL 8, 1236C

さらに、神は全き普遍的な思考によって一つの御旨をお持ちになるゆえに、それゆえ子は一人であり、独り子なのである。神はまず何かを思い、その後に別の、あるいは異なった、まして反対のことを思われたのではない。それゆえ、神は一、キリストは一、すなわち父は一、子は一である。

12

Sed ut diximus, haec semper voluntas a Deo, et in Deo est potentia, et ipsa Dei, et patris virtute plena et ipsa existens, et ipsa quae huc venerit in mundum saepe alio atque alio modo; et nunc in carne, quam sibi potentia sua formavit; et mysterium propter mundum et animas, quae in mundo trahebantur, implevit.

PL 8, 1236C

しかし、既に述べたとおり、この御旨は常に神から出ており、神のうちにある力であって、神自身のものであり、父の力に満ちてそれ自体として実在するものである。そしてこの御旨こそ、しばしば様々な仕方でこの世界に到来したものであり、今は、自らの力によって自らのために形づくった肉のうちにあって、世界と、世界に引き込まれていた諸々の魂とのために、奥義を成し遂げたのである。

13

Scribit igitur Paulus sanctis, inquit, qui sunt Ephesi, et fidelibus in Christo Jesu. Constrinxit illos et ligavit ad religionem caeteramque vivendi legem, quod et sanctos illos appellavit et fideles in Christo, inquit, Jesu.

PL 8, 1236D

そこでパウロは、「エフェソにいる聖徒たち、キリスト・イエスにある信仰の者たちに」書き送る、と彼は言う。彼らを聖徒と呼び、キリスト・イエスにある信仰の者と呼んだことによって、パウロは彼らを信仰とそれに連なる生き方の掟とに縛りつけ、結びつけたのである。

14

In aliis epistolis cum ad Ecclesiam et ad populum scribit, non apponit sanctis et fidelibus; at vero nunc, quia illos ad legem nominis tenere cupiebat, ne novum aliud quod extra nomen esset adjungerent, quoniam sanctificati jam sunt hoc nomine, et fideles in Christo sunt; idcirco eo ipso quod illos in Christo sanctos et fideles nominavit, ostendit illos nihil aliud sentire debere, nisi Jesum Christum, cujus nomine sancti sunt et fideles.

PL 8, 1236D

他の書簡において教会や民に書き送るときには、「聖徒」「信仰の者」という語を添えていない。ところが今この書では、彼らをこの名の掟のうちに留めておきたいと望んだために、そう添えたのである。それは、彼らがこの名の外にある何か新しいものを付け加えることのないようにするためであり、彼らはすでにこの名によって聖なる者とされ、キリストにある信仰の者となっているからである。それゆえ、彼らをキリストにあって聖徒、信仰の者と呼んだまさにその行為によって、彼らはイエス・キリスト以外の何ものをも考えるべきではないことを示している。彼らが聖徒であり信仰の者であるのは、この名によるのである。

15

VERS. 2. Gratia vobis et pax a Deo patre nostro et Domino Jesu Christo. Duo sunt quae maxime et contentiones tollunt et praeceptionem Dei tradunt, gratia et pax.

PL 8, 1237A

〔第2節〕「恩寵と平安とが、我々の父なる神と主イエス・キリストとから汝らにあるように。」争いを取り除き、神の掟を伝えるものとして最も重要なものが二つある。恩寵と平安とである。

16

Quoniam igitur isti errore tenebantur, idcirco optata est illis gratia, id est ut Deum noverint, et plene Deum et Christum sequantur, et in Christo omnia collocent, nihilque aliud admittant: si quidem judaismus non eodem modo est, ut non Christum laceret: non enim legem, sed intelligentiam vivendi acceptam a Judaeis repudiat, sicut post docebimus.

PL 8, 1237A

彼らは誤りに捕らわれていたゆえに、恩寵が彼らに願い求められたのである。すなわち、彼らが神を知り、神とキリストとに全き仕方で従い、すべてをキリストのうちに置いて、それ以外の何ものをも受け入れないようになるためである。というのも、ユダヤ教は〔キリストへの信仰と〕同じ在り方のものではなく、キリストを引き裂かずにはいないからである〔si quidem 以下は二重否定で取りにくい。ユダヤ教はキリストを引き裂かずにはいない、の意に取った〕。もっとも彼が退けるのは律法そのものではなく、ユダヤ人たちから受け継がれた生き方についての理解である。これは後に教えるとおりである。

17

Ergo gratia vobis, inquit, ut intelligatis Deum, et secundum Dei praecepta vivatis. Adjunxit et pax a Deo: quia qui dissentit, utique discordat: ergo et pax a Deo vobis, cum Deo patre, inquit, nostro.

PL 8, 1237A

それゆえ彼は「恩寵が汝らにあるように」と言う——神を知解し、神の掟に従って生きるようになるためである。さらに彼は「神からの平安」も付け加えた。異なる思いを抱く者は、必ず不和を生むからである。それゆえ「平安が神から汝らにあるように」——「我々の父なる神とともに」と彼は言う。

18

Vide quantum gratiae datur a Deo, quae optata est Ephesiis: siquidem Deus pater est noster. Deinde adjunxit (unum est enim sicuti supra diximus) et Domino nostro Jesu Christo. Ille enim Deus est, hic enim Dei potentia est; ille pater, hic filius.

PL 8, 1237B

見よ、エフェソの人々に願い求められたこの恩寵が、神からいかに大きなものとして与えられているかを。それというのも、神は我々の父だからである。次に彼は(先に述べたとおり両者は一であるゆえに)「我々の主イエス・キリストとから」と付け加えた。前者は神であり、後者は神の力である。前者は父であり、後者は子である。

19

Maxime omnis Dei gratia et potentia in Christo Jesu est. Per illum enim cum impletum sit mysterium salvationis, in ipso est omnis salvatio.

PL 8, 1237B

神のあらゆる恩寵と力とは、何よりもキリスト・イエスのうちにある。というのも、救いの奥義は彼を通して成し遂げられたのであり、あらゆる救いはこの方のうちにあるからである。

20

Nam et ante Christum idem Dei filius, id est λόγος, id est Christus, et fuit, et semper est, et erit, et per ipsum condita sunt omnia. Sed idem ipse in Christo fuit, idest Jesu; et tum subvenit saluti omnium hominum Deum cognoscentium et praecepta sua servantium.

PL 8, 1237B

なぜなら、キリスト〔の受肉〕以前にも、同じ神の子、すなわちロゴス、すなわちキリストは存在しており、常に存在し、また存在し続けるのであって、万物は彼を通して造られたからである。しかしその同じ方が、キリスト、すなわちイエスのうちに在した。そしてそのとき彼は、神を知り、その掟を守るすべての人間の救いを助けたのである。

21

VERS. 3. Benedictus est pater Domini nostri Jesu Christi. Magnificum argumentum sumit, ut exponat per Christum omnia facta, et potentiam mysterii.

PL 8, 1237C

〔第3節〕「我々の主イエス・キリストの父は祝されたり。」彼はここで壮大な論題を取り上げる。それによって、万物がキリストを通して造られたこと、そして奥義の力を説き明かすためである。

22

Id ergo junxit ut quantum nobis praestiterit Christus, id est Deus per Christum, cognoscerent homines, et magis Ephesii: quo cognito, a Christi nomine non recederent. Etenim supra dixit gratia vobis et pax a Deo patre nostro.

PL 8, 1237C

それゆえ彼はこの句を付け加えた。それは、キリストが、すなわち神がキリストを通して、我々にいかに多くのものを与えてくださったかを、人々が、とりわけエフェソの人々が知るためであり、そのことを知れば、キリストの名から離れ去ることがないようにするためである。実に彼は先に、「恩寵と平安とが、我々の父なる神から汝らにあるように」と述べていた。

23

Et cum dixisset et Domino Jesu Christo, quid subjungit? Benedictus est pater Domini nostri Jesu Christi.

PL 8, 1237C

そして彼は「そして主イエス・キリストから」と述べたあとで、何を続けて言うか。「我々の主イエス・キリストの父は祝されたり」と。

24

Jam ergo si Deus et pater noster est, quanti sumus, et quanti gratiam accepimus? siquidem Christo cogniti sumus, et fratres Christi facti: siquidem unum Deum patrem habemus. Sed haec omnia non nisi per Christum.

PL 8, 1237C

それでは、神が我々の父でもあるとすれば、我々はいかほどの者であり、いかほどの恩寵を受けたことになるだろうか。我々はキリストによって知られ、キリストの兄弟とされたのであるから。我々は同じ一つの神を父として持つのであるから。だが、これらすべては、ただキリストを通してのみあることである。

25

Denique sic subjungit, quia per Christum et nos Deum patrem habemus. Qui benedixit nos in omni benedictione spiritali in coelestibus in Christo Jesu.

PL 8, 1237D

それゆえ彼は続けてこう言う。キリストを通して我々もまた神を父として持つからである、と。「その方は、キリスト・イエスにあって、天にあるあらゆる霊的な祝福をもって我々を祝してくださった。」

26

Ergo nos filii efficimur, sed in Christo filii; id est si Christum fateamur, si illum sequamur, si ipsum concipiamus animo, si ejus administrationem, qua complevit universa, et intelligamus et veneremur: et ipsum sequentes genere vivendi per praecepta data, filii efficimur.

PL 8, 1237D

それゆえ我々は子とされるのであるが、それはキリストにあって子とされるのである。すなわち、我々がキリストを言い表し、彼に従い、彼を心に思い描き、彼が万物を成し遂げたその取り計らいを知解し崇敬し、そして与えられた掟に従った生き方によって彼に従うならば、そのとき我々は子とされるのである。

27

Ergo benedictus est pater. Quoniam et noster et Christi, adjunxit pater Domini nostri Jesu Christi. Deinde subjunxit causam, quomodo benedictus qui nos, inquit, benedixit in omni benedictione spiritali in coelestibus.

PL 8, 1237D

それゆえ「父は祝されたり」なのである。彼は、我々の父でありキリストの父でもあるゆえに、「我々の主イエス・キリストの父」と付け加えた。次に彼は、いかにして祝されているかの理由を続けて述べる。「その方は、天にあるあらゆる霊的な祝福をもって我々を祝してくださった」というのである。

28

Hic hominum miserandus error attendat, benedictos nos dixit et in omni benedictione benedictos: ergo nihil mali pati debet qui benedictus est. Sed quid adjunxit? id est in omni benedictione spiritali, non carnali.

PL 8, 1238A

ここで、人間の哀れむべき誤りに目を留めよ。彼は我々を祝された者と言い、あらゆる祝福において祝された者と言った——それゆえ、祝された者は何ら悪しきことを被るはずがない、と思う者があるかもしれない。しかし彼は何を付け加えたか。それは「霊的な」祝福においてであって、「肉的な」祝福においてではない、ということである。

29

Quod si quid hic in mundo patimur malorum, si quid etiam extra, non adscribamus Deo, sed nobis magis. Tunc enim benedictionem consequimur si spiritales simus, et spiritaliter sapiamus, et spiritalia bona quaeramus.

PL 8, 1238A

それゆえ、もし我々がこの世界において何らかの悪しきことを被るならば、あるいはこの世界の外においてすら何かを被るならば、それを神のせいにしてはならず、むしろ我々自身のせいとすべきである。というのも、我々が霊的な者であり、霊的に思慮し、霊的な善きものを求めるときにこそ、祝福を得るからである。

30

Et potest quidem fieri ut haec omnia sentiamus; nec obsit, si haec et alia sentientes, patiamur tamen aliquid adversi in mundo. Namque multi spiritaliter agentes, spiritaliter viventes, multa substinent adversa, ut Paulus, ut Petrus, ut caeteri.

PL 8, 1238A

そして、我々がこれらすべてを思うようになることは、確かに起こりうる。またそれらのことを、あるいはさらに他のことをも思いながら、なおこの世界において何らかの逆境を被ったとしても、それは妨げとはならない。実に、霊的にふるまい、霊的に生きる多くの者たちが、パウロのように、ペトロのように、その他の者たちのように、多くの逆境に耐え忍んでいるのである。

31

Verum ubi est illa benedictio, quae nos benedictos facit? Dei benedictio: non spiritali tantum benedictione, sed in coelestibus, id est cum ex hoc mundo exierimus.

PL 8, 1238B

しかし、我々を祝された者とするあの祝福は、どこにあるのか。それは神の祝福であって、単に霊的な祝福というだけでなく、「天にある」祝福である。すなわち、我々がこの世界を去ったときに得る祝福である。

32

Ergo ferenda sunt omnia, quia quae nobis promittuntur ex Dei benedictione, et spiritalia sunt et in coelestibus sunt, id est extra mundum supra coelos. Et haec tamen omnia, sicuti dicit, in Jesu Christo: ipse est enim spiritus.

PL 8, 1238B

それゆえ、あらゆることは耐え忍ばれねばならない。なぜなら、神の祝福によって我々に約束されているものは、霊的なものであり、また「天にある」ものであるからである。すなわち、この世界の外、天の彼方にあるものである。しかもこれらすべては、彼が言うとおり、イエス・キリストのうちにある。彼こそが霊だからである。

33

Et spiritalia cum promittuntur in Christo promittuntur: et nos tunc consequemur spiritalia, si Christum sequemur. VERS. 4. Ita ut elegit nos in ipso ante constitutionem mundi, ut essemus sancti.

PL 8, 1238B

霊的なものが約束されるとき、それはキリストにあって約束されるのである。そして我々がキリストに従うならば、そのとき我々は霊的なものを得るであろう。〔第4節〕「世界の基の置かれる前に、その方のうちにあって我々を選びたまいしごとく、我々が聖なる者たらんがためなり。」

34

De divinitate tractatus est, et mysterii totius brevis explicatio, in quo ponuntur haec; quod ante mundum Christus, et quod mundus factus, et quod ante mundum animae, et quod Dei dispositione mundus, et quod Dei dispositione animae vel in mundum venerint, vel de mundo liberentur: sitque voluntas Dei omne quod geritur, et quod praemium sit secundum Christum viventibus, ut et peccata donentur, et participatio sit nobis gloriae Dei; de qua et in aliis epistolis tractavimus.

PL 8, 1238B

ここには神性についての論述があり、また奥義全体についての簡潔な説き明かしがある。そこには次のことが置かれている——キリストは世界に先立って在ったこと、世界は造られたものであること、魂は世界に先立って在ったこと、世界は神の配剤によること、そして魂もまた、神の配剤によって世界に来たり、あるいは世界から解放されるということ、なされることすべては神の御旨であるということ、そしてキリストに従って生きる者たちにいかなる報いがあるか——罪が赦され、我々に神の栄光への与りが与えられるということ、である。これについては他の書簡でも論じたとおりである。

35

Simulque hic tangitur quae summa, quae causa sit totius mysterii; vel mundum factum esse, vel in Christo mundum, aut a Christo mundum factum: vel animas in mundum missas, vel ante mundum animas, et rursus de mundo animas liberatas: quae quidem occulta vera tamen et plena sunt.

PL 8, 1238C

そして同時にここでは、奥義全体の要諦が、その原因が何であるかにも触れられている——すなわち、世界が造られたこと、世界はキリストのうちにあること、あるいは世界はキリストによって造られたこと、また魂が世界に遣わされたこと、あるいは魂は世界に先立って在ったこと、そして再び魂が世界から解放されるということである。これらは隠されたことではあるが、真実であり、充ち満ちたものである。

36

Quare summa concluditur, quod Christo operante, et per Christum, et in Christo, omnia reconciliantur Deo quae et in coelis sunt et in terra, in Christo tamen, ut omnibus ad plenitudinem redactis, omnia in omnibus unum essent, et id tamen fieret per plenitudinem temporis; nihil enim immaturum, nihil non ordinatum, sed plenitudine temporum gestum est, ut suo loco docebimus.

PL 8, 1238C

ゆえに、要点はこう結ばれる——キリストが働き、キリストを通し、キリストのうちにあって、天にあるものも地にあるものも、すべてが神と和解させられる。しかもそれはキリストのうちにおいてであり、すべてが充満へと導き入れられて、万物が万物のうちにあって一つとなるためである。しかもそれは、時の充満を通して成し遂げられるのであって、何ものも未熟なままではなく、何ものも秩序を欠いたままではなく、時の充満によって成し遂げられるのである。これについては、しかるべき箇所で教えるとおりである。

37

Ad quam plenitudinem specialiter descendens Apostolus, jungit etiam Ephesios evocatos esse, ut et ipsi in plenitudine sint; ut ex hoc eos hortetur ac moneat debere servari fidem, et in Christum, et in Deum fidem, uti nihil aliud sentiant, nisi omne mysterium, et per Christum et in Christo a Deo perfectum.

PL 8, 1238D

使徒はこの充満へと特に立ち入り、エフェソの人々もまたこの充満のうちにあるようにと召し出されたことを結びつける。それによって、彼らを勧め、また戒めるためである——キリストへの信仰、神への信仰は保たれねばならないこと、そして彼らが、奥義のすべては神によってキリストを通し、キリストのうちにあって全うされたものである以外の何ものをも考えるべきではないこと、である。

38

Quod si ita est, nihil adjungant, nihilque existiment esse faciendum: corrigantque illud, quod judaismum associaverant disciplinae purae simplici de fide in Christum et salvatione et liberatione per Christum et ex Dei voluntate.

PL 8, 1239A

もしそうであるならば、彼らは何ものをも付け加えてはならず、何かをなすべきだとも考えてはならない。そして、キリストへの信仰、キリストを通しての救いと解放、神の御旨から出るこの純粋で単純な教えに、ユダヤ教を結びつけてしまったその過ちを正すべきである。

39

Primum igitur consideremus quod ita locutus est elegit Deus nos utique jam cum essemus elegit; et elegit in Christo: ergo et nos, et Christus ante. Et quid est ante? utique ex aeterno.

PL 8, 1239A

そこでまず、彼がこう語ったことを考えてみよう——「神は我々を選びたまえり」とは、我々が既に在ったときに選びたもうたということである。そして「その方のうちにあって」選びたもうた、というのであるから、我々もキリストも、それ以前から在ったことになる。では「以前」とは何を意味するのか。それは永遠より、ということである。

40

Hoc enim dixit ante constitutionem mundi: elegit, inquit, ante constitutionem mundi: non elegit nisi de his qui erant: et deinde tum dixit in Christo, id est in ipso: ergo et Christus fuerat, et nos in Christo.

PL 8, 1239A

というのも、彼は「世界の基の置かれる前に」と言ったからである——「選びたまいし」と彼は言う、「世界の基の置かれる前に」と。既に在った者たちについてでなければ、選ぶということはない。そして次に彼は、キリストにあって、すなわち「その方のうちにあって」と言った。それゆえ、キリストも既に在り、我々もキリストのうちに在ったのである。

41

Neque enim fieri potest ut Christus fuerit, et nos non fuerimus. Si elegit nos in ipso Christo, ergo spiritales fuimus, si in Christo fuimus: et si fuimus in Christo et spiritales fuimus; fuimus autem, ut postea subjungit, ante constitutionem mundi; quid est causae ut huc veniremus, et cur constitueretur mundus? si Christus omnia, quae et in aeternis sunt et in mundo, ipse per Dei voluntatem fecit omnia, et omnia in ipso fuerunt; et fuerunt utique substantialiter, jam non vi nec potentia qua futura erant, sed qua jam fuerant.

PL 8, 1239B

というのも、キリストが在ったのに我々が在らなかった、ということはあり得ないからである。もし彼がキリスト自身のうちにあって我々を選んだのだとすれば、我々はキリストのうちに在った以上、霊的な者であったことになる。そして、我々がキリストのうちに在り、霊的な者であったとすれば——しかも、後に彼が付け加えるとおり、それは世界の基の置かれる前のことであった——、それではなぜ我々はここへ来ることになり、なぜ世界は据えられたのか。もしキリストが、永遠のうちにあるものも世界にあるものも、すべてを神の御旨によって自ら造り、万物が彼のうちに在ったのだとすれば——しかもそれは実体として在ったのであって、もはや将来在るはずであった力や可能態によってではなく、既に在ったというその仕方によってであった。

42

Ergo erant omnia in Christo. An cur constitutus, an cur in mundum plurima huc venerunt, animis et caeteris hujusmodi potentiis in Christo ut dixi positis, perfectio quaedam minor est? nisi omnia, quae esse possunt, experiantur, cognoscant: et sic quid sequendum, quid eligendum sit, videant, et sequantur in spiritu utique, qui Christus est: sicut vi et sua potentia animae non hoc ipsum sunt quod spiritus, sed sunt ut recipere spiritum possint: non tamen in eo quod animae sunt, jam spiritus sunt.

PL 8, 1239B

それゆえ、万物はキリストのうちに在った。それでは、なぜ世界は据えられたのか、なぜ多くのものがこの世界へと来たのか——魂やその他このような諸力が、既に述べたとおりキリストのうちに置かれていたのに、なお何らかのより劣った完成の段階があるのだろうか。それは、あり得るすべてのことを経験し、知るのでなければ、そしてそのようにして何に従うべきか、何を選ぶべきかを見て取り、キリストである霊のうちにこそ従うのでなければ〔完成に至らない〕からである。ちょうど、魂はその力と可能態においては霊そのものではなく、ただ霊を受け入れることができる者であるにとどまり、魂であるという点においては、いまだ霊ではないのと同じである。

43

Quoniam igitur talis natura animarum est, uti si integre et perfectis omnibus se agat; id est si et se noverit, et Deum sciat, et ea quae sunt aliena ita discat, ut repudiet ut excludat, merito fit perfecta; et perfecta cum fuerit, repudiatis alienis, cognito Deo, scientiam plenam cum receperit universitatis, continuo efficitur spiritalis.

PL 8, 1239C

それゆえ、魂の本性はこのようなものである——もし魂が全き仕方で、あらゆる点において完全にふるまうならば、すなわち、自らを知り、神を知り、自らに異質なものを、それを退け排するかたちで学び取るならば、当然にも完全な者となる。そして完全な者となったとき、異質なものを退け、神を知り、宇宙についての充ち満ちた知を受け取ったならば、直ちに霊的な者とされるのである。

44

Sic etiam et homo, et omne quod homo est. Cum autem secundum intellectum potens anima sit, falli autem intellectus potest; nisi sciat etiam id quod imitatur intellectum; non tamen est intellectus si in hoc quod fallit, quod mentitur, ac decipit, animadvertat anima, cognoscat, et repudiet, et fugiat quasi hostem et deceptorem, facile se et virtutem suam tenebit, et cognoscet, et erit plena et perfecta in Christo, id est spiritalis.

PL 8, 1239C

同様に人間についても、また人間であるものすべてについても言える。ところで、魂は知解に即して力あるものであるが、知解は誤りうる——知解を模倣しながら、しかし知解ではないものをも知っているのでなければ〔底本の句読では non tamen est intellectus が後の文にかかるが、前の nisi 節に属するものと取った〕。もし魂が、欺き、偽り、惑わすそのものに目を留め、それを知り、退け、敵であり欺く者であるかのように逃れるならば、魂は容易に自らとその力とを保ち、知るに至り、キリストのうちにあって満ち足りた完全な者、すなわち霊的な者となるであろう。

45

Quid est autem quod faciat similitudinem intelligentiae, et decipiat tamen sensum, qui non est nisi in mundanis et in materie quam ὕλην Graeci vocant? carnalibus enim, et foraminibus, et sentiendi virtutibus, quasi quidam intellectus nascitur fallax et multiplici fuco decipiens integram intelligentiam et laedens quodam modo per imagines veritatem.

PL 8, 1239D

それでは、知解に似たものを作り出し、しかも感覚を欺くものとは何であろうか。感覚は、世界のもの、そしてギリシア人が「ヒュレー」と呼ぶ質料のうちにしかないのである。肉的なもの、〔感覚の〕穴、感じる力から、いわば紛い物の知解のようなものが生まれ、幾重にも彩りを施して全き知解を欺き、いわば諸々の像を通して真理を損なうのである。

46

Cum sit igitur animae naturale, ut intelligendi quidem potens sit, intelligentia tamen facile labi et cadere in vicinam virtutem possit, atque imaginem intelligendi, id est sensum, qui in mundo ex natura totus est, ut hoc caperet, neque aliquando caperetur; opera Dei et voluntate mundus factus est, et omnia composita sunt in materia: quibus anima detenta cognosceret, et qui sunt sensus, et quantum valeant: dataque lex a Deo est et monitiones, ut cognosceretur Deus, et cognosceretur quod Dei non est; sed tantum victae animae sensualibus potentiis, nihil nisi mundum, materiam, et carnem, et corpus in sensu haberent; et haec vera sola crederent; neque idoneae essent ad vincenda et rumpenda vincula quae animam continerent Dei potentia et voluntate; ut eas liberaret a sensibus et a fallaci mundo misit filium suum Dominum nostrum Salvatorem Christum spiritum sanctum, uti mysterio patefacto doceret primum quid pater esset; deinde quid esset spiritus, et quid spiritaliter vivere, et quid anima sequeretur, et quid esset alienum, sicuti docui.

PL 8, 1240A

それゆえ、魂には本性上次のことがそなわっている——知解する力を持ちながらも、その知解は容易に滑り落ち、近縁の力、すなわち知解の像である感覚——これは本性上まったく世界のうちにある——へと落ち込みうる。そこで、魂がこれを捉えながら、決してこれに捉えられることのないように、神の御業と御旨とによって世界は造られ、万物は質料のうちに組み立てられた。それによって、そこに留め置かれた魂が、感覚とは何であり、感覚がどれほどの力を持つかを知るためである。また神からは律法と戒めとが与えられた。それは、神が知られ、神ならぬものが知られるためである。しかし、感覚的な諸力にあまりにも打ち負かされた魂は、世界と質料と肉と肉体以外の何ものをも感覚のうちに持たず、これらのみを真実と信じ、神の力と御旨とによって魂を捉えていた枷を打ち破り断ち切るにふさわしくはなかった。そこで神は、魂を感覚と欺きの世界から解放するために、御子にして我々の主、救い主なるキリスト、すなわち聖なる霊〔Christum spiritum sanctum は「キリストと聖なる霊」とも読める。同格に取った〕を遣わした。それは、奥義を明らかにすることによって、まず父とは何であるかを、次いで霊とは何であり、霊的に生きるとは何であり、魂は何に従うべきであり、何が異質なものであるかを教えるためであった。既に教えたとおりである。

47

Haec est enim virtus Christiani, discernere ista et separare, quae sunt aeterna, quae mortalia, quae ad perniciem ducant, quae ad salutem.

PL 8, 1240B

実に、これこそキリスト教徒の力である——これらのものを識別し分かつこと、すなわち何が永遠であり、何が死すべきものであり、何が滅びへと導き、何が救いへと導くかを見分けることである。

48

Ergo mysterio quod hic implevit, et carne, et cruce, et morte, et resurrectione, subventum est animis: etsi in Christo fides sumatur, ille suscipit hujusmodi animas et adjuvat et liberat.

PL 8, 1240B

それゆえ、ここに成し遂げられた奥義によって——肉によって、十字架によって、死によって、復活によって——魂は助けられたのである。そしてキリストへの信仰が受け取られるならば、彼はそのような魂を受け入れ、助け、解放したもう。

49

Christum enim credere, et in Christum fidem sumere, jam spiritaliter sentire, et jam tolli a desideriis carnalibus et materialibus: et ex hoc veluti cognatio intelligendi nos jungit et sociat Christo: et dum Christo sociaverit, inquit, et Deo.

PL 8, 1240C

なぜなら、キリストを信じること、キリストへの信仰を受け取ることは、既に霊的に思うことであり、既に肉的、質料的な欲望から引き上げられることだからである。そしてこのことから、いわば知解における同族性が、我々をキリストに結び合わせ、結びつける。そして、それが我々をキリストに結び合わせるとき、同時に神にも結び合わせる、と彼は言う。

50

Per Christum enim Deo jungimur, neque spes ulla salutis nostrae nisi Christum credere. Hoc est spiritaliter jam sentire, et capere sensum, et mundi et materiae motibus non exagitari: quibus omnibus homo totus in spiritu vero est, et ex hoc jam in Christo est vita: cum autem in Christo vita est; jam mysterio acto a Christo recipimur, et per Christum in numerum filiorum suscipimur a Deo, spiritales facti, ut nos quoque de mundo resurgamus et de morte per Dei voluntatem, sed in Christo tamen.

PL 8, 1240C

というのも、我々はキリストを通して神に結び合わされるのであり、キリストを信じること以外に我々の救いへの希望はないからである。これこそ、既に霊的に思うということであり、感覚を捉えつつも、世界と質料の動きに揺り動かされないということである。これらすべてによって、人間は全体として真の霊のうちにあり、そこから既にキリストのうちに生命がある。そしてキリストのうちに生命があるとき、我々はキリストによって成し遂げられた奥義によって既に受け入れられており、キリストを通して神により子の数に加えられ、霊的な者とされる。それは、我々もまた世界から、また死から、神の御旨によって、しかもキリストのうちにあってよみがえるためである。

51

Hoc enim et nunc, et saepe et ubique praecipitur, ut in Christo tota sit vita nostra, tota spes, totus intelligendi labor.

PL 8, 1240D

実にこのことは、今もまた、しばしば、至るところで命じられている——我々の生命の全体が、希望の全体が、知解の労苦の全体が、キリストのうちにあるように、と。

52

Omnis enim ratio aeternitatis nostrae et gloriae et salvationis, et Christus est, et in Christo est, si projicientes omnia spiritaliterque sentientes, separemus a nobis mundanas cogitationes, mundanos affectus, carnalia quodammodo desideria, carnales dignitates, carnales potestates, et mundi etiam velle potentias vel dignitates.

PL 8, 1240D

なぜなら、我々の永遠と栄光と救いとの理法のすべては、キリストであり、キリストのうちにあるからである——もし我々が、すべてを投げ捨てて霊的に思い、世界の思い、世界の情念、いわば肉的な欲望、肉的な位、肉的な権力、そして世界の力や位をも欲することを、我々自身から遠ざけるならば。

53

Omne enim quidquid mundanum est, licet coeleste sit in mundo etiam vel aetherium vel quodlibet aliud divinum nominatur secundum mundum et aeternum, sed secundum mundum tamen, neque divinum est neque aeternum est; etenim materiale: et quicquid materiale est, et temporale est et caducum et corruptibile.

PL 8, 1240D

というのも、世界のものはすべて、たとえそれが世界においては「天的」あるいは「エーテル的」、あるいは他の何か「神的」なもの、「永遠なるもの」と呼ばれようとも——それは世界に即して言われているにすぎず、実際には神的でも永遠でもないからである。それは質料的なものであり、質料的なものはすべて、時間的であり、はかなく朽ちるものである。

54

Ergo si omissis omnibus mundanis, sicuti dixi, in Christo tota intelligentia sit, et de Christo tota intelligentia nostra sit, et propterea per Christum de Deo.

PL 8, 1241A

それゆえ、もし既に述べたとおり、あらゆる世界のものを措いて、我々の知解の全体がキリストのうちにあり、我々の知解の全体がキリストについてのものであるならば、そしてそれゆえにキリストを通して神についてのものであるならば——

55

Unde spiritales, ut dixi, facti resurgimus, et Deo per Christum jungimur, fitque per omnia plenitudo; quae plenitudo nihil aliud est, quam quod omne quod ejus est, ipsius sit: unde cum animae gradu progressionis ex ipso, cum ipsius essent, tamen quia quadam longinquitate ab ipso minore luce fulgebant et minore lumine non ita perfectae fuerant, id est quia labi ab intelligentia veri poterant in ea quae verisimilia erant, et a verisimilibus in falsa, id est in ea quae sensus sunt; sunt autem ea, quae dixi, vel mundus vel materia vel omnia in mundo.

PL 8, 1241A

それゆえ、既に述べたとおり我々は霊的な者とされてよみがえり、キリストを通して神に結び合わされる。そしてすべてを通して充満が成る。この充満とは他でもない、彼に属するものすべてが、まさに彼自身のものとなる、ということである。それゆえ、魂は彼から出た進展の段階にあり、彼のものでありながらも、ある種の隔たりのゆえに、彼よりも弱い光をもって輝き、より弱い光ゆえに、それほど完全ではなかった。すなわち、真理の知解から、真実らしく見えるものへと滑り落ち、さらに真実らしく見えるものから虚偽へと、すなわち感覚に属するものへと滑り落ちることがあり得たのである。ここで言う〔感覚に属するもの〕とは、既に述べた、世界、質料、あるいは世界にあるものすべてのことである。

56

Haec nesciendo anima minus perfecta esset, et tali natura permaneret, si ista veniens cognosceret et contemneret: et ut perfecta ab eo quo capi poterat, adque integra redderetur, fecit Deus mundum ad cognitionem sensuum, uti quia magnis illecebris sensuum captae animae jam illam virtutem luminis sui perdiderant.

PL 8, 1241B

これらを知らないでいるかぎり、魂はより不完全なものであったろう。そして、もし〔世界に〕来て、これらのものを知り、それを軽んずるならば、そのような本性のうちにとどまったであろう。そこで、魂が、自らを捉えうるものから〔解かれて〕、完全で全き者として立ち返らせられるように、神は感覚を知るための世界を造りたもうた。感覚の大いなる魅惑に捕らわれた魂は、既にその光の力を失っていたからである〔底本は uti quia と接続詞が重なっている。理由の節と取った〕。

57

Quippe caro factae et carnalia sentientes, mysterium per Salvatorem completum est, uti et discerent homines parentem suum, et ad virtutem intelligendi, contemptis sensibus et calcatis et contritis omnibus, pervenirent: et sic perfectione per omnia completa, et in omnibus secundum Christum et per Christum et in Christo unum fierent universa: et sic plenitudo illa, sicuti supra dixi, perfecta ex omnibus redderetur.

PL 8, 1241B

実に、肉となり、肉的なものを感じる者たちとなったがゆえに、奥義は救い主を通して成し遂げられた。それは、人間たちが自らの親を学び知り、感覚を軽んじ、踏みにじり、打ち砕いて、知解の力へと到達するためであった。こうして、あらゆる点において完成が満たされ、キリストに従い、キリストを通し、キリストのうちにあって、万物があらゆる点において一つとなる。そしてこうして、既に上で述べたとおり、かの充満は、万物から成る完全なものとされるのである。

58

Haec in his sermonibus ita tractantur uti doceantur universa facta, et per Christum facta, et Dei per Christum in voluntate completa: ita ut elegit nos, benedixit nos in ipso. Unde id probas? quia benedixit nos ita ut, inquit, elegit.

PL 8, 1241C

これらのことがこの言葉のうちで論じられているのは、万物が造られたこと、それがキリストを通して造られたこと、そして神の御旨のうちでキリストを通して完成されたことが教えられるためである。すなわち、「選びたまいしごとく」、その方のうちにあって我々を祝したもうたのである。これをどうして証明するのか。彼が我々を祝したのは「選びたまいしごとく」である、と彼は言うからである。

59

Quando autem elegit? ante constitutionem mundi. Quando autem benedixit nos? quando ad fidem accessimus cognovimusque mysterium: ita ut elegit nos in ipso ante constitutionem ut essemus sancti.

PL 8, 1241C

では、いつ彼は選んだのか。世界の基の置かれる前にである。では、いつ我々を祝したのか。我々が信仰に近づき、奥義を知ったときにである。「世界の基の置かれる前に、その方のうちにあって我々を選びたまいしごとく、我々が聖なる者たらんがためなり。」

60

Admoneo, ut saepe admonui, salutem nostram atque omnem aeternitatem in Christo esse et per Christum; animasque nostras et ante mundi constitutionem fuisse, quippe cum sua substantia in aeternis semper extiterint.

PL 8, 1241C

私は、しばしば戒めてきたとおり、ここでも戒める——我々の救いと、あらゆる永遠性とは、キリストのうちに、そしてキリストを通してあるということ、そして我々の魂もまた、世界の基が置かれる前から在ったということである。というのも、魂はその実体において、永遠なるもののうちに常に実在してきたからである。

61

Has igitur Deus ante mundi constitutionem praedestinavit et elegit ut sanctificarentur: id est acceptio spirituum confirmaretur, depositis omnibus vitiis, quae in eas incidere possent, spiritus fierent.

PL 8, 1241D

それゆえ神は、世界の基の置かれる前に、これらの魂を予め定め、聖なる者とされるように選びたもうた。すなわち、霊を受け取ることが確かなものとされ、魂に降りかかりうるすべての悪徳を脱ぎ捨てて、霊とされるように、ということである。

62

Cum enim natura sint aliud, in sensum, qui mundi et mundanorum totus est, labi possint et rursus excitata virtute naturali, et Deum noverint, et Deo vicinae sint, et Deo veluti filii exsistant; ante constitutionem mundi Deus constituit illas atque elegit ut sanctae fierent, et sanctificarentur; mundusque propter eas est constitutus; ut intellectum verum susciperent mundanis omnibus per sensum, qui deceptor verae intelligentiae et integritatis ac veritatis.

PL 8, 1241D

というのも、魂はその本性においては〔霊とは〕異なるものであり、世界と世界のものとにことごとく属する感覚へと滑り落ちることもあれば、逆に本性上の力を呼び覚まされて、神を知り、神に近づき、いわば神の子として実在するようにもなりうるからである。世界の基の置かれる前に、神はこれらの魂を据え、聖なる者となり聖化されるようにと選びたもうた。そして世界は、魂たちのために据えられたのである。それは、真の知解と全き完全性と真理とを欺く感覚を通して、世界のものすべてによって、真の知解を受け取るためである。

63

In adversis enim probatur justus, et in tenebris lumen, et in falso veritas: unde in mundo facile Deum cognoscerent, et per Christum id est per spiritum spiritaliter intelligendo spiritus fierent: hoc est enim sanctificari.

PL 8, 1242A

なぜなら、義人は逆境において試され、光は闇において、真理は偽りにおいて〔その真価が〕証明されるからである。それゆえ、世界においてこそ、魂たちは神を容易に知ることができ、キリストを通して、すなわち霊を通して霊的に知解することによって、霊とされることができるのである。これこそが聖化されるということである。

64

Praedestinavit igitur Deus ut essemus sancti. Praedestinavit ergo non est nisi eorum quae sunt, ut quasi ordo quidam sit effectus. Videris enim quomodo quis accipiat.

PL 8, 1242A

それゆえ神は、我々が聖なる者であるようにと予め定めたもうた。「予め定める」ということは、既に在るものについて言われるのでなければあり得ない。それによって、いわば一つの秩序が成し遂げられるのである。もっとも、この語をどう受け取るかは、各人に委ねられよう。

65

Jam enim substantialiter fuerant, sicuti et ego judico et credo: sive non fuerant eo modo, quemadmodum credo, in sua substantia vel existentia.

PL 8, 1242B

というのも、私自身もそう判断し、また信じているとおり、魂は既に実体として在ったのである。あるいは、私が信じているような仕方では、すなわち自らの実体ないし実在においては在らなかったとしても、〔次のことは言える〕。

66

Etenim cum in Dei cogitatione fuerant, cogitatio Dei quoniam non nihil est, sed est certa existentia, necessario concedendum est ut animae fuerint in vera rectaque existentia.

PL 8, 1242B

なぜなら、魂が神の思考のうちに在ったのであるとすれば、神の思考は無ではなく、確かな実在であるゆえに、魂は真実で正しい実在のうちに在った、と必然的に認めねばならないからである。

67

Etenim nostra cogitatio quasi inanis est; non ita et Dei: quamquam sapientium ratione etiam nostrae cogitationes, nonnisi existentiae sunt substantialiter rerum. Sed de his ac de eodem tractatu alias et pluribus explicavimus. Et immaculati.

PL 8, 1242B

というのも、我々の思考はいわば空しいものであるが、神の思考はそうではないからである。もっとも、賢者たちの理によれば、我々の思考でさえも、事物の実体的な実在にほかならない。しかし、これらのことについては、同じ主題のもとで、他の箇所でより多くを説き明かしたので、ここでは措く。「そして汚れなき者たらんがため。」

68

Vides igitur quantum adjiciatur et quid habeat immaculatio non ut essemus, inquit, sed ut essemus sancti; neque ut essemus, sed ut essemus immaculati. Ergo macula res adjecta est substantiae. Fuit ergo substantia, sed potuit macula contingere.

PL 8, 1242B

見よ、いかに多くのことが付け加えられ、「汚れなき者であること」ということがいかなる意味を持つかを——彼は「我々が在らんがため」ではなく「我々が聖なる者たらんがため」と言い、また「我々が在らんがため」ではなく「我々が汚れなき者たらんがため」と言うのである。それゆえ、汚れとは実体に付け加えられたものである。実体はあった。しかし、そこに汚れが生じることもあり得た、ということである。

69

Hoc praedestinavit Deus ut essemus immaculati. Licet enim nondum maculasset nos mundus, tamen quoniam natura tali fuimus, ut in maculam cadere possemus, idcirco praedestinavit nos Deus, ut cum in maculam incidissemus, essemus immaculati per ejus gratiam, id est per Christum.

PL 8, 1242C

神はこのこと、すなわち我々が汚れなき者となるようにと、予め定めたもうた。というのも、たとえ世界がまだ我々を汚していなかったとしても、我々はそのような汚れに陥りうる本性を持っていたゆえに、神は我々を予め定めたもうたのである。それは、我々が汚れに陥ったときにも、彼の恩寵によって、すなわちキリストを通して、汚れなき者となるためである。

70

Cognoscendo enim Christum, et cognoscendo in mundo, et cognoscendo in sensibus, et cognoscendo in eo quod adversum est; et cognoscendo in tenebris, tunc verum lumen accipimus, tunc Christum, id est spiritum, sumimus: et tunc rejectis corporeis maculis, id est sensibus carnalibus, existimus immaculati et sumus sancti.

PL 8, 1242C

なぜなら、キリストを知ることによって、また世界において知ることによって、感覚において知ることによって、逆境にあって知ることによって、そして闇の中にあって知ることによって、そのときにこそ我々は真の光を受け、そのときにこそキリスト、すなわち霊を受け取るからである。そしてそのとき、肉体的な汚れ、すなわち肉的な感覚を退けて、我々は汚れなき者となり、聖なる者となるのである。

71

VERS. 5, 6. Coram ipso in charitate, praedestinans nos in adoptionem filiorum per Jesum Christum, in ipsum secundum propositum voluntatis suae, in laudem gloriae gratiae suae.

PL 8, 1242C

〔第5–6節〕「その御前で愛のうちに、御旨の決意に従い、イエス・キリストを通して、その方へと我々を子とされることへと予め定め、その栄光の、恩寵の誉れのために。」

72

Et quid, et quibus, et quare, et per quem, quid etiam praestat, ut filiorum adoptionem habere videatur de nobis, quod magnum, et praecipuum et vix votis nostris optabile est ut adoptati filii videamur.

PL 8, 1242D

何を、誰に、何のために、また誰を通して、彼は与えたもうのか——それは、我々が子とされることを得るという、大いなる、比類なき、我々の願いをもってしても望みえぬほどのことが、我々に与えられたということである。すなわち、我々が子として迎え入れられたと見なされることである。

73

Quibus autem praestat? animis scilicet longe a virtute Dei positis, quippe qui cadere in vitia possint; quippe cum maculas recipiant. Per quem autem praestat? per Jesum Christum atque in ipsum. Quare autem vel propter quid? in laudem, inquit, gloriae suae.

PL 8, 1242D

では、誰に与えたもうのか。それは、神の力から遠く隔たった位置にある魂たちに、である。彼らは悪徳に陥りうる者であり、汚れを受ける者であるからである。では、誰を通して与えたもうのか。イエス・キリストを通し、また彼へと向けて、である。では、何のためか、何を理由としてか。「その栄光の誉れのために」と彼は言う。

74

Gratiae, id est ut cum magnum beneficium dat, praecipuam gloriam Deus ex hoc potentiae suae ostendat, quando nos tales et in vitiis positos et peccatis carnalibus, et obligatos, non solum liberat, et donatis peccatis vacuos a criminibus reddit, sed etiam adoptat ut filios.

PL 8, 1243A

「恩寵の」というのは、すなわちこういうことである——神は大いなる恩恵を与えるにあたって、そのことによって自らの力の比類なき栄光を示したもう。すなわち、悪徳のうちに置かれ、肉的な罪に縛られていた我々のような者を、神はただ解放するだけでなく、罪を赦して罪科から解き放ち、さらには子として迎え入れたもうのである。

75

Haec igitur est laus gloriae, et gratiae ejus: gloriae, quod tantum potest: gratiae, quod haec nobis praestat.

PL 8, 1243A

それゆえこれこそ、彼の栄光への、また恩寵への誉れである——栄光への誉れとは、これほどのことをなしうるということであり、恩寵への誉れとは、これらのことを我々に与えたもうということである。

76

Quod autem dixit in adoptionem filiorum plene, certe, proprie: namque filius Christus, et vere filius Christus, et vere filius, sicuti saepe docui, cum imago Dei est.

PL 8, 1243A

彼が「子とされることへ」と言ったのは、全き意味で、確かに、固有の意味においてである。というのも、キリストは子であり、まことの子であるキリストは、しばしば私が教えたとおり、神の像であるがゆえに、まことに子だからである。

77

Cum autem longe a Dei imagine sint animae; et rursum accipiant animae longe positae spiritum; spiritus autem filius; fiunt loco filii animae: et cum loco filii efficiuntur animae, in adoptionem filiorum animae jure susceptae esse dicuntur, per Deum tamen Christum, id est per spiritum, qui est vere filius, et solus filius.

PL 8, 1243A

ところで、魂は神の像から遠く隔たっている。そして遠く隔たった位置にある魂が、再び霊を受け取るとき——霊とはすなわち子であるから——魂は子の座に立つ者となる。そして魂が子の座に立つ者とされるとき、魂は正当にも子とされることへと迎え入れられたと言われる。それは、神なるキリスト、すなわちまことの子であり唯一の子である霊を通してのことである。

78

Si ergo verus et solus, cum recipimus Christum, id est spiritum, adoptati filii sumus, non filii; per virtutem enim Filii, nos efficimur filii: et haec est adoptatio, in qua gratificavit nos in dilecto filio suo, id est gratiam nobis praestitit: hoc enim est gratificavit.

PL 8, 1243B

それゆえ、もし彼がまことの、唯一の子であるとすれば〔底本は verus et solus のみ。filius は直前の文の vere filius, et solus filius から補われる〕、我々がキリスト、すなわち霊を受け取るとき、我々は「子とされた者」であって、〔本来の〕子ではない。子の力によって、我々は子とされるのである。そしてこれが「子とすること」であり、そのことについて彼は「その方は、その愛する御子にあって我々に恩寵を与えたまえり」と言う。すなわち、我々に恩寵を施したもうた、ということである。これこそ「恩寵を与えた」ということの意味である。

79

Sed ubique firmat, et quae sit gratia, et per quem gratia: nam et per quem gratia est subjungit, in dilecto filio suo. Aeque gratiam subjungit: VERS. 7. In quo habemus redemptionem per sanguinem ipsius remissionem peccatorum.

PL 8, 1243B

しかし彼は至るところで、恩寵とは何であるか、また誰を通しての恩寵であるかを確かなものとしている。実に、誰を通しての恩寵であるかについては「その愛する御子にあって」と付け加えている。同様に恩寵についても続けて言う。〔第7節〕「その方にあって我々は、その血による贖い、罪の赦しを得たり。」

80

Haec enim gratia est ut in Christo per ejus sanguinem habeamus redemptionem, et remissionem peccatorum, ut et remittantur nobis peccata nostra per id quod lege crucifixus est.

PL 8, 1243B

これこそ恩寵である——キリストにあって、その血によって我々が贖いと罪の赦しとを得るということ、すなわち、彼が律法によって十字架に架けられたことによって、我々の罪が赦されるということである。

81

Hoc est enim per sanguinem ipsius et ipse nos redemit a morte, id est a carnalibus cogitationibus et cupiditatibus, et suos fecit servos, id est sibi servire, quod est spiritaliter jam vivere: item nihil carnaliter agere, nihilque sensu sentire, sed totos verti ad Deum et mundana omnia calcare, et originem nostram repetere: hoc est enim redimi, a captivitate liberari.

PL 8, 1243B

すなわち、彼はその血によって、我々を死から贖ったのである。死とは肉的な思いと欲望のことである。そして彼は我々を自らの僕とした。すなわち、彼に仕えるということであり、それは既に霊的に生きるということである。同様に、何ら肉的にふるまわず、何ら感覚によって感じることなく、ことごとく神へと向き直り、あらゆる世界のものを踏みにじり、我々の起源を取り戻すということである。これこそ贖われるということであり、捕囚から解放されるということである。

82

Porro captivitas non est nisi ab origine libertatis in captivitatem duci. Ergo fuimus liberi, id est ante mundum: sed mundus nos captivos fecit; natura enim tali fuimus ut caderemus et capi possemus: sed haec captivitas ad utilitatem nostram provenit: nam cognitis omnibus servitutis malis et captivitatis, redempti a Christo sumus: id est ad naturam illam pristinam quae nobis a Deo erat, reducti, spiritaliter jam vivimus: et ex hoc spiritus sumus, et propterea Dei filii, sed per adoptionem, remissis scilicet omnibus peccatis nostris: non enim virtute nostra ad spiritum reversi sumus, et per sanguinem Christi spiritum accepimus.

PL 8, 1243C

そもそも捕囚とは、自由の起源から捕囚へと引き込まれることにほかならない。それゆえ我々は自由であった、すなわち世界に先立って自由であった。しかし世界は我々を捕らわれの身とした。というのも、我々は堕ち、捕らわれうるような本性を持っていたからである。しかし、この捕囚は我々の益となった。というのも、隷属と捕囚のあらゆる災いを知ったことによって、我々はキリストによって贖われたからである。すなわち、神から我々に与えられていたかの原初の本性へと立ち返らされ、我々は既に霊的に生きている。そしてこのことから我々は霊であり、それゆえ神の子である——ただし子とされることによってであり、すなわち我々のあらゆる罪が赦されることによってである。というのも、我々は自らの力によって霊へと立ち返ったのではなく、キリストの血によって霊を受けたのだからである。

83

Ergo remittuntur nobis peccata et donantur per Dei gratiam; non nostra virtute ea deponimus; solumque hoc virtutis nostrae, Christum credere, ac propter Christum spiritaliter vivere: ipse vero remittit peccata, ipse redimit nos, et gratiam Dei commendat, ut aeternitatem et sanctitatem immaculati jam habere possimus.

PL 8, 1243D

それゆえ、我々の罪は神の恩寵によって赦され、免じられるのである。我々はそれを自らの力によって脱ぎ捨てるのではない。我々の力に属することは、ただキリストを信じ、キリストゆえに霊的に生きることのみである。彼こそが罪を赦し、彼こそが我々を贖い、神の恩寵を示したもう。それは、我々が既に汚れなき者として永遠性と聖性とを得ることができるためである。

84

VERS. 8. Secundum divitias gratiae ejus, qua abundavit in nobis in omni sapientia et prudentia. Deus pater est ab ipso enim veluti fonte orta sunt omnia. Quomodo orta, magnus intellectus et magna doctrina est: est tamen certa confessio, a Deo omnia.

PL 8, 1243D

〔第8節〕「その恩寵の富に従いて。その恩寵をもって、彼はあらゆる知恵と思慮とにおいて我々のうちに満ち溢れたまえり。」神は父であり、あたかも泉であるかのように、そこから万物が発したのである。いかにして発したかは、大いなる知解と大いなる教えを要することであるが、それでも「万物は神から出る」ということは確かな告白である。

85

Porro autem omnia, et ea quae summa sunt, et ea quae infirma, et ea quae non aeterna, et caetera hujusmodi.

PL 8, 1244A

そしてさらに万物とは、最も高きものも、弱きものも、永遠ならざるものも、その他これに類するものすべてを言う。

86

Cum enim omnia dico, intelligenda et diversa, et contraria, et repugnantia; et omnia denique utique sunt quae, vel quomodo, vel qualiacumque sunt; quae cum ista sunt, manent tamen, et in suo modo, et in substantia, et in sua re, et sua qualitate.

PL 8, 1244A

というのも、私が「万物」と言うとき、多様なもの、相反するもの、矛盾し合うものをも含めて理解されねばならないからである。そして結局、万物とは、それが何であれ、いかなる仕方であれ、いかなる性質であれ、そのようなものとして在るものすべてである。それらは、そのようなものでありながらも、それぞれの様態、実体、事柄、性質において留まり続けるのである。

87

Igitur et cum angeli, et daemones, et materia, et elementa, et animae caeteraque hujusmodi omnia quaeque sunt, habeant naturam suam, communem procreationis habent vim virtutemque et conditione sua manentia, animae tamen quae utique et ipsae inter omnia vi sua valent, non in eo perseverant, ut extiterunt atque substantiam sortitae sunt, sed Dei potentia in meliorem substantiam provehuntur: et ex animis cum animae sint, spiritus fiunt.

PL 8, 1244A

それゆえ、天使、悪霊、質料、諸元素、魂、その他これに類するものすべてが、それぞれの本性を持ち、造り出されたことに共通する勢いと力とを持ち、それぞれの境遇にとどまるとしても、魂だけは、万物の中にあってそれ自身の力を持ちながらも、自らが実在するに至り実体を得たそのままにとどまることなく、神の力によってより優れた実体へと進み上げられる。すなわち、魂でありながら、魂から霊へと変えられるのである。

88

Ergo istae Dei divitiae in nos collatae ut amplius efficiamur quam esse coepimus atque extitimus, caeteris conditione sua manentibus, ut suam substantiam suamque qualitatem, ut sunt orta, custodiant.

PL 8, 1244B

それゆえ、これら神の富は我々に与えられ、我々が存在し始めたとき、また実在するようになったときよりも、さらに勝る者とされる。一方、他のものはそれぞれの境遇にとどまり、生まれたときそのままの実体と性質とを保つのである。

89

Gratia magnifica Dei, Dei magnae divitiae cum animis praestat hoc munus ut ad adoptionem veniant filiorum Dei, per Jesum tamen Christum, id est per spiritum spiritalia sentientes, ut spiritus sint. Istae sunt divitiae ejus, et ejus gratiae, qua abundavit in nos.

PL 8, 1244B

神の壮大な恩寵、神の大いなる富は、魂にこの賜物を与える——魂が神の子とされることへと至るという賜物である。ただしそれは、イエス・キリストを通して、すなわち霊を通して霊的なことを思うことによって、霊となるという仕方によってである。これこそ、彼の富であり、それによって彼が我々のうちに満ち溢れたもうた彼の恩寵である。

90

Merito ergo abundavit in nos: nam angelus in eo quod est angelus, manebit; itemque caetera, sive in materia, sive in luminaribus, sive in caeteris hujusmodi rebus; quae omnia sunt a Deo parata atque conservata.

PL 8, 1244B

それゆえ、彼が我々のうちに満ち溢れたもうたのは当然のことである。天使は天使であることのうちに留まるであろうし、他のもの——質料であれ、光る天体であれ、その他これに類するものであれ——も同様である。これらはすべて神によって備えられ、保たれているものである。

91

Anima tamen inter omnia plus a Deo meruit, et maximum munus, et magnas divitias, cum cognoscendo Deum, Dei tamen voluntate infusa sibi per Christum Jesum, meretur ut inter filios accepta Deo vicina sit; et filio, id est Jesu Christo, per ipsum Christum tamen, veluti cohaeres aeternitatis et majestatis et potentiae effecta, meretur filii nomen et potestatem.

PL 8, 1244C

しかし魂だけは、万物の中にあって神からより多くのものを受けるにふさわしい者となり、最大の賜物と大いなる富とにふさわしい者となる。すなわち、神を知ることによって——しかもキリスト・イエスを通して神の御旨を自らに注ぎ込まれることによって——子らの中に受け入れられ、神に近しい者となるにふさわしくなり、また子、すなわちイエス・キリストに対しても、まさにそのキリストを通して、いわば永遠性・威厳・力の共同相続人とされて、子の名と権力とにふさわしい者となるのである。

92

Abundavit ergo, inquit, in nos. Quomodo autem abundavit? omni sapientia et prudentia. Vere enim omnis haec sapientia est et prudentia, Christum cognoscere; per Christum, Deum et intelligere et videre: reliqua enim vel mundana sapientia licet: alia hujusmodi, extra mundum licet.

PL 8, 1244C

「彼は我々のうちに満ち溢れたまえり」と彼は言う。ではいかにして満ち溢れたのか。「あらゆる知恵と思慮とにおいて」である。実に、あらゆるこの知恵と思慮とは、キリストを知ること、キリストを通して神を知解し観ることにほかならない。それ以外のものは、世界の知恵であるにすぎず、あるいはこれに類する、世界の外にあるとされる別の知恵であるにすぎない。

93

Sine Christo tamen, vana et misera sapientia est, et omnis prudentia; illa scilicet ratione, quia qui Christum cognoscit, qui Christum accipit, spiritus fit: spiritalia omnia agendo, inter filios adoptionis suscipitur, et quodammodo et ipse existit.

PL 8, 1244C

しかしキリストなくしては、知恵もあらゆる思慮も、空しく惨めなものである。その理由はこうである——キリストを知る者、キリストを受ける者は霊となり、霊的な事柄をことごとく行うことによって、子とされる者たちの中に受け入れられ、いわば自らもそのような者として実在するようになるからである。

94

Hac igitur in nos abundavit Deus gratia, et omni sapientia, et omni prudentia; ut genus, sapientia; ut species, prudentia. VERS. 9. Ut nobis notum faceret mysterium voluntatis suae. Nobis utrum hominibus? anne nobis christianis qui legem accepimus?

PL 8, 1244D

それゆえ神は、この恩寵と、あらゆる知恵と、あらゆる思慮とをもって我々のうちに満ち溢れたもうた——類としては知恵、種としては思慮である。〔第9節〕「その御旨の奥義を我々に知らしめんがために。」我々とは人間一般のことか。それとも律法を受けた我々キリスト教徒のことか。

95

Nos enim intelligimus mysterium voluntatis Dei, quo superabundavit gratia ejus in nos, ut divitias ejus cognosceremus per sanguinem Christi, et per remissionem peccatorum.

PL 8, 1244D

実に我々は、神の御旨の奥義を知解する者である。それによって彼の恩寵は我々のうちに溢れんばかりに満ち、我々はキリストの血によって、また罪の赦しによって、彼の富を知るに至ったのである。

96

Quam quidem voluntatem, sicut dicit, mysterium prudentiae, vel mysterium voluntatis in Christo Jesu. Sic enim subjicit secundum voluntatem quam proposuit in illo. Non enim solum voluntatem licet, sed in illo licet propositam voluntatem.

PL 8, 1245A

この御旨を、彼が言うとおり、思慮の奥義、あるいはキリスト・イエスにおける御旨の奥義と呼ぶ。実に彼はこう続ける、「その方のうちに定めたもうた御旨に従い」と。単に御旨と言うだけでなく、その方のうちに定められた御旨と言うのである。

97

Omnia enim per illum, et nihil omnia, nihilque et in mysterio quod factum sit non per Jesum Christum: et mundus, et in mundo, et liberatio nostra, et causa omnium, in Christo sunt, et Christus sunt. VERS. 10.

PL 8, 1245A

なぜなら、万物は彼を通してあり、彼を通してでなければ、いかなるものも、いかなる奥義において成し遂げられたことも、イエス・キリストを通さずには何もないからである〔et nihil omnia の句は意味が取りにくく、前後から大意で訳した〕。世界も、世界にあるものも、我々の解放も、万物の原因も、すべてキリストのうちにあり、キリストそのものである。〔第10節〕

98

Et haec est voluntas Dei quam proposuit in illo in dispensatione plenitudinis temporum. Ostendit ordine cuncta disposita, ut dispensatio fierit.

PL 8, 1245A

「そしてこれこそ、時の満つるに及んでの経綸のうちに、その方において神が定めたまえる御旨なり。」彼は、経綸が成るように、万物が秩序正しく配置されたことを示す。

99

Item omnia veluti erogarentur; quidquid enim fiet, ordinatum est: ut fiat, sine dubio dispensandum est: mundus autem et omnia in mundo disposita sunt, et sic fiunt et quae sit summa dispensationis, utique apparet per singula quae fiunt.

PL 8, 1245A

同様に、万物はいわば分配されるものであるかのようである。なされることはすべて秩序づけられているのであり、それがなされるためには、疑いなく取り計らわれねばならない。世界と、世界にあるすべてのものは配置されており、そのようにして成るのであって、その経綸の要諦が何であるかは、成し遂げられる個々のことを通して明らかとなる。

100

Haec est autem plenitudo temporum, cum suis quibusque temporibus pervenitur ad summam, quae conficitur ex omnibus, scilicet liberatio nostra et animarum omnium, coelestium scilicet: sed id ut plenitudine temporum, cum implentur tempora, dum fiunt ista quae de Deo disposita sunt in Christo.

PL 8, 1245B

時の充満とはこういうことである——それぞれの時をもって、万物から成る要諦に到達するということ、すなわち我々の解放と、あらゆる魂の解放、しかも天的な魂の解放とに至るということである。しかしそれは、時の充満によって、時が満ちるときに、神によってキリストのうちに定められたこれらのことが成し遂げられる中でのことである。

101

Et per Christum restaurare omnia Christo et quae in coelis sunt, et quae super terram sunt in ipso.

PL 8, 1245B

「そしてキリストを通して、天にあるものも地の上にあるものも、その方にあってすべてをキリストへと回復せんがために。」

102

Non enim omnia restaurantur quae in Christo sunt, et ea ipsa quae in coelis sunt, et ea quae supra terras sunt; sed in Christo quae sunt: sunt enim et alia atque aliena.

PL 8, 1245B

というのも、万物が、すなわち天にあるものそのものも地の上にあるものも〔ことごとく〕回復されるのではなく、回復されるのはキリストのうちに在るものだからである〔冒頭の quae in Christo sunt の係りは定かでない。後の sed in Christo quae sunt との対比から解した〕。それら以外の、異質な他のものも存在するのである。

103

Quaecumque ergo in Christo sunt, haec restaurantur et resurgunt, quae in coelis sunt, sive in terra. Ipse enim salus, ipse renovatio, ipse aeternitas: in quo et sortem consecuti sumus. Quod oportebat, adjunxit.

PL 8, 1245B

それゆえ、キリストのうちに在るものは何であれ、天にあるものであれ地にあるものであれ、これらは回復され、よみがえる。彼こそが救いであり、彼こそが刷新であり、彼こそが永遠性である。「その方にあって我々はまた、くじによる分を得たり。」彼は然るべきことを付け加えたのである。

104

Non enim omnes simul, sicubi et alio loco dictum: Christus primum; deinde nos; deinde caeteri. Hoc est ergo quod ait: VERS. 11.

PL 8, 1245C

というのも、すべての者が同時にではないからである——他の箇所で言われているとおりである。「まずキリスト、次に我々、次にその他の者たち」と。それゆえ、彼が言うのはこのことである。〔第11節〕

105

Sortem consecuti sumus, praedestinati utique secundum propositum ejus; id est quis quo tempore, et ut supra diximus; et ad perfectionem utique praedestinati jam essemus. Nihil enim est, quod fit, quod non a Deo praedestinatum sit, et ante quodammodo factum.

PL 8, 1245C

「我々はくじによる分を得たり、まさにその方の御決意に従いて予め定められたる者として。」すなわち、誰がいつの時に、ということであり、既に上で述べたとおりである。そして我々は、既に完成へと予め定められていたのである。というのも、なされることで、神によって予め定められておらず、いわば予めなされていなかったものはないからである。

106

Nunc sensibiliter fiunt quae spiritaliter a Deo sunt constituta. Qui universa operatur secundum consilium voluntatis suae.

PL 8, 1245C

今、感覚によって捉えられる仕方でなされることは、神によって霊的に定められていたことである。「その方は、その御旨の計らいに従いて万物を働きたもう。」

107

Qui utique universa Deus, inquit, operatur: etenim Christus Dei virtute operatur; et cum operator ipse sit, tamen Deus per ipsum operatur: ergo Deus operatur, et operatur universa. Omnis motus, et omnium rerum motus, nonnisi a Deo, et per Deum.

PL 8, 1245C

神こそが万物を働きたもう、と彼は言う。実にキリストは神の力によって働くのであり、彼自身が働く者でありながらも、神が彼を通して働きたもうのである。それゆえ神が働きたもうのであり、万物を働きたもうのである。あらゆる運動、あらゆる事物の運動は、神からでなければ、また神を通してでなければ、生じることはない。

108

Itaque operatio cum motus sit, a Deo operatio est, quia est motus operatio. Reliqua etenim torpent, ignava sunt, vitiosa, pigra. Denique ut in motum veniant, Dei operatio est, per Jesum scilicet Christum.

PL 8, 1246A

それゆえ、働きが運動であるからには、働きは神からのものである。運動とは働きだからである。というのも、他のものは停滞し、無気力で、欠陥があり、怠惰だからである。ついには、それらが運動へと至るのも、イエス・キリストを通しての神の働きなのである。

109

Ergo Deus est qui universa operatur, et operatur secundum consilium voluntatis suae. Hoc interest ergo, quod, cum Deus operatur, et Christus operatur, Christus operatur ex Dei voluntate; Deus operatur secundum consilium voluntatis suae: etenim Christus voluntas Dei est.

PL 8, 1246A

それゆえ、万物を働きたもうのは神である。そして神は、その御旨の計らいに従って働きたもう。それゆえ、次の違いがある——神が働き、キリストも働くとき、キリストは神の御旨から働くのであり、神は御旨の計らいに従って働きたもう。実にキリストこそ神の御旨だからである。

110

Aliis libris quid sit voluntas Dei, et quid Deus sit, idem ne an aliud sit; unum, an et aliud, et caetera hujusmodi, et explicasse nos puto et satisfecisse.

PL 8, 1246A

神の御旨とは何であり、神とは何であるか、両者は同一であるか別であるか、一であるかまた別のものでもあるか、その他これに類することについては、他の書において既に説き明かし、十分に述べたと私は思う。

111

Hic enim contenti esse simplici expositione debemus, metu hoc et religione retinentes, quod Dei voluntas est Christus, quod Dei voluntas est motus, quod Deus omnia operatur, quia Deus motus, et Dei voluntas est motus, et Deus sit. VERS. 12.

PL 8, 1246A

ここでは、単純な説き明かしをもって満足すべきである。すなわち、神の御旨はキリストであるということ、神の御旨は運動であるということ、神は万物を働きたもうということ——神は運動であり、神の御旨は運動であり、しかも神であるからである——これらのことを、畏れと敬虔の念をもって保持しつつ。〔第12節〕

112

Ut simus in laudem gloriae ipsius. Si enim in ipsum credimus, atque spiritales efficimur sequendo Christum, erimus in laudem gloriae ipsius Dei qui ante speravimus in Christo. Ordinem dedit.

PL 8, 1246B

「そは、我々がその方の栄光の誉れとならんがためなり。」というのも、もし我々がその方を信じ、キリストに従うことによって霊的な者とされるならば、「先にキリストへの希望を抱きたる我々」は、神ご自身の栄光の誉れとなるであろうからである。彼は順序を示したのである。

113

Tunc erimus in laudem gloriae ipsius, cum speraverimus in Christo: vel illi erimus in laudem gloriae ipsius qui ante speravimus in Christo.

PL 8, 1246B

我々がキリストへの希望を抱いたときにこそ、我々はその方の栄光の誉れとなるのである。あるいは、先にキリストへの希望を抱いた我々こそが、その方の栄光の誉れとなるのである。

114

Prius est ergo sperare in Christo, id est Christum sequi, et credere omnia compleri posse a Christo promissa; et sic erit consequens, ut simus in laudem gloriae Dei: quia, ut saepe dixi, per Christum aeternitas pariter, quae nobis salus est, et Dei gloria est: unde laus erit gloriae ejus.

PL 8, 1246B

それゆえ、まずキリストへの希望を抱くこと、すなわちキリストに従い、彼によって約束されたことがすべて成し遂げられうると信じることが先にある。そしてそこから当然、我々が神の栄光の誉れとなることが帰結する。というのも、しばしば述べたとおり、キリストを通して、我々にとって救いである永遠性は、同時に神の栄光でもあるからである。それゆえ、それは彼の栄光への誉れとなるのである。

115

VERS. 13. In quo et vos, audito verbo veritatis evangelii salutis vestrae. Descendit, ne generaliter illud atque non commode vel utiliter tractasse videretur, et aliorum istud esset beneficium, non et eorum ad quos loquitur.

PL 8, 1246C

〔第13節〕「その方にあって汝らもまた、汝らの救いの福音なる真理の言葉を聞きて。」彼はここで、一般論としてこれを論じ、適切でも有益でもない仕方で扱ったと見えないように、また、これが他の人々にとっての恩恵であって、彼が語りかけている当の人々にとってのものではない、と見えないようにするために、話を〔具体的な事柄へと〕下ろすのである。

116

Adjunxit speciale, scilicet quod ad Ephesios epistolam mittit hoc, inquit, etiam vestrum est; nam et vos in hoc estis. Quid est autem in quo et vos? in Christo scilicet.

PL 8, 1246C

彼は特にこう付け加える——すなわち、彼がエフェソの人々に書き送るこの手紙において、「これは汝らのものでもある。汝らもまたこのことのうちにあるからである」と言うのである。では、「その方にあって汝らもまた」とはどういうことか。それはキリストにあって、ということである。

117

Quid autem in Christo? quod audito verbo veritatis evangelii salutis vestrae, fidem secuti estis jam in Christo. In quo credentes signati estis Spiritu promissionis sancto.

PL 8, 1246C

ではキリストにあって、とはどういうことか。すなわち、「汝らの救いの福音なる真理の言葉を聞きて」、諸君は既にキリストにあって信仰に従った、ということである。「その方にあって信じたる汝らは、約束の聖なる霊をもって証印を押されたり。」

118

Ipsa ratio exhortationis, plerumque mysterium; credere in Christum, credere Evangelio, hoc est verbo veritatis, inquit: in hoc, et vos credentes signati estis Spiritu promissionis sancto: ut jam et vos Spiritum receperitis sanctum promissionis Christi.

PL 8, 1246C

勧告そのものの理は、多くの場合奥義である——キリストを信じること、福音を信じること、すなわち「真理の言葉」を信じることである、と彼は言う。「このことにおいて、信じたる汝らもまた、約束の聖なる霊をもって証印を押されたり。」それは、諸君も既に、キリストの約束にかかる聖なる霊を受けた、ということである。

119

Sed quoniam velut aliud est Spiritus sanctus, aliud Christus, tamen consummatio et perfectio et plena liberatio, Spiritus sanctus est.

PL 8, 1246D

しかし、聖なる霊とキリストとは、いわば別のものであるかのようでありながらも、完成、全うされること、全き解放とは、聖なる霊のことなのである。

120

Signati estis, inquit, in Spiritu sancto promissionis circa ea quae promissa sunt: quoniam nobis Spiritus sanctus promissus est et datus: et de eo sic subjungit: VERS. 14. Qui est pignus haereditatis nostrae, in redemptionem adoptionis, in laudem gloriae ipsius.

PL 8, 1246D

「汝らは約束の聖なる霊をもって証印を押されたり」と彼は言う——約束されたことどもに関して、である。というのも、聖なる霊は我々に約束され、また与えられたからである。そしてこれについて彼はこう続ける。〔第14節〕「その方は我々の相続の保証にして、子とされることの贖いのため、その方の栄光の誉れのためなり。」

121

Qui Spiritus, inquit, pignus est haereditatis nostrae: ipsum enim nobis misit quasi pignus, haereditatem nos adepturos esse coelestium et aeternitatis et gloriae Dei.

PL 8, 1246D

「その霊は我々の相続の保証なり」と彼は言う。というのも、彼はこの霊を、いわば保証として我々に遣わしたのであり、我々が天的なもの、永遠性、神の栄光の相続を得るであろうことの保証としてである。

122

Hoc enim dictum in redemptionem adoptionis, ut nos redimamur ab istis mundanis terrenisque et corporalibus et carnalibus malis; et redimamur in adoptionem, et filii existamus, quaerentes magis gloriam Dei.

PL 8, 1247A

実に「子とされることの贖いのため」と言われたのは、我々がこれらの世界の、また地的、肉体的、肉的な悪から贖われるためであり、子とされることへと贖われて子となり、むしろ神の栄光を求める者となるためである。

123

Et gratia est quae meritum nostrum: ultra enim meritum munus magnum, quod accipitur: gloria ejus est qui praestitit, non ejus qui accepit. VERS. 15. Ideo et ego audita fide vestra in Domino Jesu Christo.

PL 8, 1247A

そして、恩寵こそが我々の功である。というのも、受け取られる賜物は功を超えた大いなるものであり、それを与えた方の栄光であって、受け取った者の栄光ではないからである。〔第15節〕「それゆえ私もまた、主イエス・キリストにある汝らの信仰を聞きて。」

124

Specialiter descendit ad exhortationem Ephesiorum, simulque cum illa admonitione, ne aliter sentiant. Urbano dicendi genere audita, inquit, vestra fide in Domino Jesu Christo. Haec enim summa rerum est, haec virtus, hoc mysterium, ut fides in Christum Jesum sit.

PL 8, 1247A

彼はここで特にエフェソの人々への勧告へと下り、同時に、彼らが別様に思うことのないようにとの戒めをも込める。洗練された語り口をもって、「主イエス・キリストにある汝らの信仰を聞きて」と彼は言う。実に、これこそ事柄の要諦であり、これこそ力であり、これこそ奥義である——キリスト・イエスへの信仰があるということである。

125

Quae res etiam illud necessario habet ut diligantur omnes sancti qui fidem in Christum sumpserunt et sanctificati sunt. Ita is, qui fidelis in Christum est, diligit sanctos, id est, sanctificatos ex fide Christi et mysterio baptismi.

PL 8, 1247B

このことはまた、必然的に次のことを伴う——キリストへの信仰を受け、聖なる者とされたすべての聖徒が愛されるべきである、ということである。こうして、キリストへの信仰の者は、聖徒たちを、すなわちキリストへの信仰と洗礼の奥義とによって聖なる者とされた人々を愛するのである。

126

Ergo et ego audita fide Christi et mysterio baptismi; ergo et ego audita fide vestra, vos diligo: audita etiam dilectione vestra, dilectione in sanctos, operam dabo, ut gratias agam pro Deo vobis. VERS. 16.

PL 8, 1247B

それゆえ私もまた、キリストへの信仰と洗礼の奥義とを聞いて〔言う〕。それゆえ私もまた、諸君の信仰を聞いて、諸君を愛する。諸君の愛、すなわち聖徒たちへの愛をも聞いて、私は諸君のために神に感謝を捧げるべく努めよう〔底本は gratias agam pro Deo vobis。語順が乱れていると見て、Deo pro vobis の意に取った〕。〔第16節〕

127

Non cessabo gratias agens pro vobis, memoriam vestri faciens in orationibus meis. Omnis oratio quam agimus ad Deum, aut de eo agimus quod accepimus, aut de eo ut accipiamus aliquid.

PL 8, 1247B

「私は汝らのために感謝を捧げることをやめず、我が祈りのうちに汝らを覚え続けん。」我々が神に対して行うあらゆる祈りは、既に受けたことについて行うか、あるいは何かを受けんとして行うかのいずれかである。

128

Et quoniam omnis, qui orationem facit, primo pro se facit, deinde pro his, quos amat, sic ait Paulus in oratione memoriam, inquit, vestri facio. Ergo est principalis oratio, primo pro me, deinde etiam pro vobis.

PL 8, 1247B

そして、祈りを行う者は誰でも、まず自分自身のために行い、次いで自らが愛する人々のために行うものであるから、パウロもこう言う——「祈りのうちに汝らを覚える」と彼は言う。それゆえ、第一の祈りは、まず私自身のためであり、次いで諸君のためでもある。

129

Et illam duplicem causam supponit, gratias agens pro vobis. Hoc de praeterito est. Sed adjunxit: VERS. 17. Deus Domini nostri Jesu Christi, pater gloriae det vobis spiritum sapientiae.

PL 8, 1247C

そして彼はその二重の理由を置く——「汝らのために感謝を捧げつつ」というのは過去についてのことである。しかし彼はこう付け加えた。〔第17節〕「我々の主イエス・キリストの神、栄光の父が、汝らに知恵の霊を与えたまわんことを。」

130

Hoc igitur de futuro est, orationem facere cum aliqua petitione, ut cum in Christum creditis, agam pro vobis gratias Deo: rursusque orem et memoriam vestri faciam in orationibus meis, ut Deus (qui Deus? ne aberrent, ne suspicentur alia, vel gentilia, vel Judaeorum), Deus, inquit, Domini nostri Jesu Christi pater, qui est pater gloriae.

PL 8, 1247C

これは未来についてのことである——何らかの願いをもって祈りを行うということであり、すなわち、諸君がキリストを信じるとき私が諸君のために神に感謝を捧げるように、そして再び私が祈り、我が祈りのうちに諸君を覚えるように、ということである。それは、神が〔知恵の霊を与えたもうように〕——どの神が、であろうか。彼らが迷い、異教の神々やユダヤ人の神など他の神を思い浮かべることのないように——「我々の主イエス・キリストの神」と彼は言う、すなわち「栄光の父」である方が、である。

131

Potest ergo separatum videri, ut Deus Domini nostri Jesu Christi: ipse est enim Deus Christi: ergo et Dominus noster est; quia Dominus noster, est Christus; et is Deus noster, qui est Deus Domini nostri Jesu Christi, qui longe separatus est a Deo Judaeorum; is ipse, qui et pater gloriae.

PL 8, 1247C

それゆえ、「我々の主イエス・キリストの神」というのは、分けて見られうる——すなわち、その方はキリストの神であり、それゆえ我々の主でもある。なぜなら、我々の主とはキリストだからである。そして、我々の主イエス・キリストの神である我々の神こそが、ユダヤ人の神から遠く隔たった我々の神なのであり、その同じ方が、また「栄光の父」でもあるのである。

132

Ergo facio orationem, ut Deus det vobis spiritum sapientiae, ut sapiatis, et quod verum est intelligatis.

PL 8, 1247D

それゆえ私は、神が諸君に知恵の霊を与え、諸君が知恵ある者となり、真なるものを知解するようにと、祈りを行うのである。

133

Et hic et plurimis in locis satis confirmatum satisque certum et demonstratur et ostenditur, quod ut sapiamus atque intelligamus et verum intelligamus, spiritus nobis a Deo datur, sed spiritus sapientiae.

PL 8, 1247D

ここにおいても、また他の多くの箇所においても、十分に確かなこと、十分に確実なこととして、次のことが示され、明らかにされている——我々が知恵ある者となり、知解し、真なるものを知解するために、霊が神から我々に与えられるのであるが、それは知恵の霊なのである、ということである。

134

Denique adjungit, non nostrum probans esse quod intelligimus, vel intelligere nitimur. Quid enim ait? et revelationis in agnitione ejus, VERS. 18. illuminatos oculos cordis vestri, ut det vobis spiritum sapientiae et revelationis.

PL 8, 1248A

ついに彼は付け加える。それは、我々が知解すること、あるいは知解しようと努めることが、我々自身のものではないことを証明するためである。では彼は何と言うか。「そしてその方を知るにあたっての啓示の〔霊を〕」、〔第18節〕「汝らの心の目を照らされて」——すなわち、その方が諸君に知恵と啓示との霊を与えたもうように、ということである。

135

Spiritus sapientiae est ut ipse nos spiritus faciat sapere, et in nobis sit, et quasi nos ipsi per nosmetipsos sapiamus, cum spiritus nos faciat sapere.

PL 8, 1248A

「知恵の霊」とは、霊自らが我々を知恵ある者とし、我々のうちに在り、あたかも我々自身が自らの力によって知恵ある者となっているかのようにする、ということである。しかし実際には霊が我々を知恵ある者としているのである。

136

Porro spiritus revelationis, ut reveletur nobis quasi extra nos, quod intelligamus, et quod accipiamus et sequamur. Ita aliquo modo aliud spiritus est sapientiae, aliud spiritus revelationis.

PL 8, 1248A

さらに「啓示の霊」とは、我々が知解し、受け入れ、従うべきことが、いわば我々の外から我々に啓示される、ということである。このようにして、ある意味で、知恵の霊と啓示の霊とは別のものである。

137

Sciamus igitur quasi duobus modis nos ad veritatem et ad mysterium plenissimum pervenire, vel dum ipsi intelligimus Deum, et scientiam de divinis comprehendimus, vel dum revelatio quaedam est, id est quasi extrinsecus admonitio, quae nobis ostendit Deum et omnia divina.

PL 8, 1248A

それゆえ我々は、いわば二つの仕方によって真理と、この上なく充ち満ちた奥義とに到達することを知ろう——一つは、我々自身が神を知解し、神的な事柄についての知を捉える仕方であり、もう一つは、ある種の啓示、すなわちいわば外からの教示があって、それが神とあらゆる神的な事柄とを我々に示す仕方である。

138

Est quidem apud quosdam praecipuum et magnum, et quasi vero vicinum, revelatione aliquid percipere; sed aut simile, aut paravit simile magis et certum.

PL 8, 1248B

ある人々にとっては、啓示によって何かを捉えることこそが、比類なく大いなる、真理に近しいものであるかのようにみなされる。しかしそれは、真実らしいものであるか、あるいはそれよりも真実らしく確かなものを備えたものであるにすぎない〔sed aut simile, aut paravit simile magis et certum は本文が崩れているらしく、大意で訳した。ミーニュは paravit に「Ita codd.(写本のまま)」と注する〕。

139

Cum autem nos sapientiam accipimus, ut nostro ingenio, et ut vere dicam, et quemadmodum etiam hic positum est spiritu divino, quae sunt divina capiamus, inter nos scilicet et nobiscum tractatum jam habentes, et ut fas est dicere, jam quasi spiritu existente.

PL 8, 1248B

これに対して、我々が知恵を受け取るとき——それは我々自身の才知によって、いや真実を言うならば、まさにここに置かれているとおり、神的な霊によって、神的な事柄を捉えるということである——我々のうちで、我々自身とともに、既にその考究を有しており、あえて言うならば、既にいわば霊がそこに実在しているかのようなのである。

140

Oro igitur, ut det nobis spiritum sapientiae et revelationis. Circa quam rem, subjunxit; scilicet, in agnitione ejus, ut haec sit sapientia, et per haec revelatio, id est ut Deum cognoscamus, habeamusque illuminatos oculos cordis circa Dei cognitionem.

PL 8, 1248B

それゆえ私は、その方が我々に知恵と啓示との霊を与えたもうようにと祈る。この事柄について彼は続けてこう言う——すなわち「その方を知るにあたって」であり、これが知恵であり、これを通して啓示があるということである。すなわち、我々が神を知り、神の認識について心の目を照らされているようにするためである。

141

Hoc, inquit, precor vobis, ut sciatis quae sit spes vocationis ejus, quae divitiae gloriae haereditatis ejus in sanctis.

PL 8, 1248B

「私は汝らのためにこれを願う」と彼は言う。「汝らが、その方の召しの希望が何であるか、聖徒たちにあるその方の相続の栄光の富が何であるかを知らんがために。」

142

Deum cognoscere, magnum quidem praemium; verumtamen nescio quod parvum homini praemium, nisi ipse aliquid consequatur, atque aliquo modo se melior fiat.

PL 8, 1248C

神を知るということは、確かに大いなる褒賞である。しかし、それによって人が何かを得、何らかの仕方でより善き者とならないのであれば、それは人にとって何やら乏しい褒賞であるにすぎない。

143

Ergo peto, inquit, ut spiritus vobis detur sapientiae et revelationis in agnitione ejus, et oculos habeatis cordis vestri illuminatos.

PL 8, 1248C

それゆえ私は、諸君に、その方を知るにあたっての知恵と啓示との霊が与えられ、諸君が心の目を照らされているようにと願う、と彼は言う。

144

Sed quoniam, ut dixi, agnitio Dei magna quidem, parva tamen apud nos, nisi exinde aliquid capiamus, adjunxit, in ipsa Dei agnitione quid magis intelligatis; ut sciatis, inquit, quae sit spes vocationis ejus.

PL 8, 1248C

しかし、既に述べたとおり、神を知るということは確かに大いなることでありながら、それによって我々が何かを捉えないならば、我々にとっては乏しいものにとどまるゆえに、彼は付け加えた——神を知るそのことにおいて、諸君がさらに何を知解すべきかを。「汝らが、その方の召しの希望が何であるかを知らんがために」と彼は言う。

145

Primum quam spem habeamus vocati: deinde quas divitias consequamur, et divitias gloriae; quae sunt divitiae gloriae haereditatis ejus, ut et gloriam ejus consequamur et haereditatem, ut inter filios numeremur.

PL 8, 1248C

まず、召された者として我々がいかなる希望を持つか。次に、いかなる富を得るか、しかも栄光の富を。それは、その方の相続の栄光の富であり、我々がその方の栄光と相続とを得て、子らの中に数えられるようになるためである。

146

Cum enim in adoptionem nos recipiat pietas Dei, in adoptionem filiorum suorum, haeredesque simus; haeredes autem, non ut in mundanis est, eo pereunte cujus quis haeres est, quod nefas intellectu et dictu est; sed ut in his, de bonis, ut qui haeredes sunt habeamur; ut quibus bonis Deus utitur, iisdem et nos bonis utamur, simus in gloria, simus aeterni.

PL 8, 1248D

というのも、神の慈しみが我々を、その子たちの子とされることへと迎え入れ、我々は相続人とされるからである。ただし相続人といっても、世界の事柄のように、相続される当の者が滅び去ることによってではない——それは考えることも口にすることも許されない不敬なことである——、そうではなく、次のような仕方でである。すなわち、我々は諸々の善き事柄について相続人と見なされ、神がお用いになるのと同じ善き事柄を我々もまた用い、栄光のうちにあり、永遠なる者となる、という仕方によってである。

147

Haec est haereditas. Nam et cum Christo cohaeredes sumus, et Christus Deus est: ergo cum Deo haeredes divitiarum gloriae ejus sumus. Sed haec omnia sunt in sanctis, id est in his qui sanctificati sunt mysterio, Christi nomine.

PL 8, 1248D

これが相続ということである。実に我々はキリストと共同の相続人であり、キリストは神である。それゆえ我々は、神と共に、その栄光の富の相続人なのである。しかしこれらすべてのことは、聖徒たちにおいて、すなわち奥義によって、キリストの名によって聖なる者とされた人々においてあることである。

148

Probatissimum hoc ergo peto ut illuminemini, et sciatis hoc magnum beneficium, ut imploret et roget, ut nobis adventet spiritus, qui nos hoc doceat.

PL 8, 1249A

それゆえ私は、この最も確かなことを願う——諸君が照らされ、この大いなる恩恵を知るようにと。彼が懇願し、願い求めるのは、この事を我々に教える霊が我々に到来するようにということである。

149

Et nos quidem pro nobis frequenter hoc petimus: verum non parvum beneficium praestat ille qui jam emeritus Domini et sanctificatus est. Idem ipsum rogat nobis provenire quod nos cupimus et rogamus. Hoc ergo Ephesiis se praestare Paulus commemorat. VERS. 19, 20.

PL 8, 1249A

我々自身もまた、自分たちのためにしばしばこれを願う。しかし、既に主に仕え、聖なる者とされた者が、これを施すことは、決して小さな恩恵ではない。彼は、我々自身が望み願うのと同じことが我々にもたらされるようにと願うのである。それゆえパウロは、自分がこれをエフェソの人々に施していることを述べるのである。〔第19–20節〕

150

Et quae sit sublimitas magnitudinis virtutis ejus in vos qui credidistis secundum operationem potestatis virtutis ejus, quam operatus est in Christo.

PL 8, 1249A

「そして、信じたる汝らにおける、その方の力の偉大さの崇高さがいかなるものであるか——その方がキリストにあって働きたまいし力の権力の働きに従いて。」

151

Hoc, inquit, in orationibus meis peto, ut det vobis spiritum sapientiae et revelationis: item peto ut sciatis quae sit spes vocationis, quae divitiae; et item ut sciatis quae sit sublimitas. Exponit ipsam sublimitatem: magnitudinis, inquit.

PL 8, 1249A

「私はこのことを我が祈りのうちに願う」と彼は言う——その方が諸君に知恵と啓示との霊を与えたもうように、と。同様に、召しの希望が何であるか、富が何であるかを諸君が知るようにと願い、そして同様に、崇高さが何であるかを諸君が知るようにと願う。彼はその崇高さそのものを説き明かす。「偉大さの」と彼は言う。

152

Sed quae est ista magnitudo? virtutis adjecit. Item quae est ista virtus? quae est in vobis, aut in vos, quod vobis illam praestat. Quae est autem ipsa virtus quam vobis praestat? ut credatis in eum et credatis secundum operationem potestatis virtutis ejus.

PL 8, 1249B

しかし、この偉大さとは何であるか。彼は「力の」と付け加えた。では、この力とは何であるか。それは諸君のうちにある、あるいは諸君に向けられた力であり、諸君にそれを施す力である。では、諸君に施されるその力そのものとは何であるか。それは、諸君がその方を信じ、その方の力の権力の働きに従って信じる、ということである。

153

Multa autem operatio est virtutis Dei: etenim quidquid per Christum factum est, quasi operatio Christi est, ut mundus et omnia quae et per eum facta sunt. Tamen operatio Dei vera certa simulque magnifica, quam operatus est in Christo.

PL 8, 1249B

ところで、神の力の働きは多岐にわたる。実に、キリストを通してなされたことは何であれ、いわばキリストの働きであり、世界も、彼を通してなされたすべてのものも同様である。しかし、神の真実で確かな、しかも壮大な働きとは、キリストにおいて働きたもうたその働きである。

154

Subjungit autem quae sit illa operatio Dei quam operatus in Christo est suscitans illum a mortuis, et constituens illum in dextera in coelis. VERS. 21, 22, 23.

PL 8, 1249B

それでは、キリストにおいて働きたもうたその神の働きとは何であるかを彼は続けて述べる。「その方を死者たちの中からよみがえらせ、天において御自らの右に置きたまいて。」〔第21–23節〕

155

Supra omnem principatum et potestatem et virtutem et dominationem, et omne nomen quod nominatur non solum in hoc saeculo: sed etiam in futuro, et omnia subjecit sub pedibus ejus, et ipsum dedit caput super omnem Ecclesiam, quae est corpus illius, plenitudo ejus, qui omnia in omnibus adimpletur.

PL 8, 1249B

「あらゆる権勢、権力、力、支配の上に、そしてこの世においてのみならず来たるべき世においても名づけられるあらゆる名の上に。そして万物をその足の下に服させ、その方を全教会の上に頭として与えたまえり。教会はその方の体にして、万物において万物に満たされる方の充満なり。」

156

Secundum, inquit, operationem potestatis virtutis Dei vos credidistis. Est autem operatio virtutis Dei.

PL 8, 1249C

「神の力の権力の働きに従いて汝らは信じたり」と彼は言う。ところで、神の力の働きというものがある。

157

Quamquam in principio illa sit misisse Christum, vel illa propter animas subjectum mundum fecisse; quoniam hoc et altum et reconditum ab his rebus quae aperte manifestae sunt; quippe quae gestae sunt, et gestae nuper, et ante oculos adhuc versantur.

PL 8, 1249C

〔神の力の〕働きとは、はじめにおいては、キリストを遣わしたことであり、あるいは魂のために世界を服させたことであるとしても、この事柄は、あからさまに現れている事柄——すなわち実際に起こったこと、しかも近ごろ起こって、いまなお目の前にある事柄——からは隔たって、高く秘められたものである。

158

Inde sumit expositionem virtutis Dei, quam operatus est in Christo. Quae illa est? ex resuscitatione a mortuis. Cum enim resuscitavit a mortuis Christum, quam utique vidimus, magna utique operatio est potestatis virtutis Dei.

PL 8, 1249C

そこから彼は、神がキリストにおいて働かせたもうた力の説明を始める。その力とは何か。死者たちの中からのよみがえりに基づくものである。神がキリストを死者たちの中からよみがえらせたもうたとき——これはまさに我々が見たところであるが——それは神の力の権力の大いなる働きである。

159

Deinde haec quae consecuta sunt postea quam suscitavit a mortuis, constituit illum in dextera sua in coelis. Magnum utique hoc, tantum honorem dedisse, tantam majestatem, ut et in coelis cum constitueret, et in dextera sua constitueret.

PL 8, 1249C

次に、死者たちの中からよみがえらせたもうたのちに続いたこの事柄、すなわち「彼を天において御自らの右に置きたもうた」ということ。これは大いなることである——天において置きたもうたばかりか、御自らの右に置きたもうたほどの、かくも大いなる誉れを、かくも大いなる威厳を与えたもうたのである。

160

Parum hoc est: Supra omnem, inquit, principatum; ut nullus alius princeps, sive mundanus sive supra mundum, nonnisi inferior Christo sit. Et supra omnem, inquit, potestatem, et supra omnem virtutem, supra omnem dominationem, et supra omne nomen.

PL 8, 1249D

これだけでは足りない。「あらゆる権勢の上に」と彼は言う。すなわち、世界のものであれ世界を超えたものであれ、いかなる他の首長もキリストより下位でしかありえない、ということである。そして「あらゆる権力の上に、あらゆる力の上に、あらゆる支配の上に、あらゆる名の上に」と彼は言う。

161

Quod nomen? vel in terra, id est in saeculo, nominatum; vel in hoc mundo, vel etiam in futuro.

PL 8, 1250A

いかなる名か。地において、すなわちこの世において名づけられる名か、あるいはこの世界において、あるいはまた来たるべき世において〔名づけられる名か〕。

162

Item quid est quod praestitit? quod omnia subjecit pedibus ejus, et quod ipsum dedit caput esse supra omnem Ecclesiam: quam quidem definit, ut intelligamus quid sit Ecclesia quae corpus est illius; id est quae membra omnia sunt Christi, Ecclesia est; quia ipsa plenitudo ejus, qui omnia in omnibus adimpletur.

PL 8, 1250A

また、彼が与えたものとは何か。「万物を彼の足の下に服させた」ということ、そして「彼を全教会の上に頭として与えた」ということである。彼はこれを定義して、教会とは何であるか、すなわち彼の体であるものとは何であるかを我々に知解させる。すなわち、キリストの肢体であるものすべてが教会である。なぜなら、それは万物において万物に満たされる方の充満そのものだからである。

163

Haec ergo cum praestiterit Deus tanta et tam magnifica Christo, et impleverit circa Christum quem resuscitavit, magna utique operatio potestatis virtutis ejus est, quam est operatus in Christo. Quoniam sensus apparet, et summa dictionis, nunc singula retractemus.

PL 8, 1250A

神がキリストにこれほど大いなる、これほど壮麗なことどもを与え、よみがえらせたもうたキリストをめぐってこれらを成し遂げたもうたとすれば、それはまさしく、キリストにおいて働かせたもうた御力の権力の大いなる働きである。さて、その考えと文言の要旨は明らかであるから、いまや個々の語を改めて取り上げよう。

164

Suscitans illum a mortuis quod palam gestum, quodque omnibus testimoniis clarum est, Deus Christum Jesum, qui fuit in carne, mortuum et in cruce sublatum resuscitavit tertio die a mortuis.

PL 8, 1250B

「彼を死者たちの中からよみがえらせ」たということは、公然と行われたことであり、あらゆる証言によって明白なことである。すなわち神は、肉において存在し、死んで十字架に上げられたキリスト・イエスを、三日目に死者たちの中からよみがえらせたもうたのである。

165

Licet simplici intellectu mysterii ratio sit magnifica, tamen suscitatum esse a mortuis, nihil egisse mortem illam, quam homines sustinent, vel per violentiam, vel per corporis necessitatem, Deum hoc sustulisse, ut mors non valeret, magna utique virtus Dei, magna potestas, magna operatio.

PL 8, 1250B

たとえ単純な知解にとっても奥義の理は壮麗であるとしても、なお、死者たちの中からよみがえらされたということ、すなわち、人間が暴力によってであれ肉体の必然によってであれ耐え忍ぶあの死が、何ら効力を持たなかったということ、神が死をして効力を持たぬものたらしめたもうたということ、これはまさしく神の大いなる力であり、大いなる権力であり、大いなる働きである。

166

Sed quoniam saepe vel quid sit Christus, vel quid sit in carne illum esse, vel quid sit in crucem illum sublatum esse, vel quid sit resuscitatum esse, saepius diximus, hoc breviter admonemus: nam mysterii plenioris ratio, et a nobis in his libris saepe tractata est, et alibi plenius explicata.

PL 8, 1250B

しかし、キリストとは何であるか、彼が肉において存在するとはどういうことか、彼が十字架に上げられたとはどういうことか、よみがえらされたとはどういうことか、これらについては我々はすでにたびたび述べてきたので、ここでは手短に注意を促すにとどめる。なぜなら、より満ちた奥義の理は、我々がこれらの書物の中でしばしば論じたところであり、また他所においてより詳しく説明したところだからである。

167

Per Christum, id est per spiritum recreatas animas et liberatas esse, ut in suam originem reverterentur, et peccata tollerentur, in quae lapsae animae fuerant.

PL 8, 1250C

キリストによって、すなわち霊によって、魂は造り直され、また解放された。それは、魂がおのれの起源へと立ち帰り、魂がその中へと堕ちていた罪が取り除かれるためであった、ということである。

168

Quoniam autem homines vivere non poterant per carnis imbecillitatem, missus est Christus, id est spiritus, et intelligentia, et revelationum, omnium divinarum rerum, et vitae aeternae spiritus, ut per ejus mysterium, et per corporalem mortem resuscitatae animae ad virtutem coelestem redirent: simulque passus mortem crucis Christus, et resuscitationem a patre suscipiens, imaginem per mysterium praeberet animis omnibus ad resuscitationem.

PL 8, 1250C

しかるに、人間は肉の弱さのゆえに生きることができなかったので、キリスト、すなわち霊が遣わされた。それは知解の霊、もろもろの神的事柄の啓示の霊、永遠の生命の霊であって、その奥義を通し、また肉体の死を通して、よみがえらされた魂が天的な力へと立ち帰るためであった。そして同時に、十字架の死を受けたキリストが、父からよみがえりを受けることによって、この奥義を通して、すべての魂に対しよみがえりへの像を与えるためであった。

169

Verum haec, ut dixit, et aliquo tempore. Et constituens illum in dextera sua in coelis. Quoniam Christus Dei motus est; motus autem in operatione est; operatio vero motus semper in dextera est; idcirco Christus in dextera Dei est constitutus supra omnem principatum et potestatem.

PL 8, 1250C

しかしこれらのことは、彼が語ったように、ある時においてのことである。「そして彼を天において御自らの右に置きたもう」。キリストは神の運動であり、運動は働きのうちにあり、働きとしての運動は常に右にあるのであるから、それゆえキリストは、あらゆる権勢と権力の上に、神の右に置かれたもうたのである。

170

Primus enim motus omnium, motus est Christi. Principatus vero et potestates et virtutes et dominationes motus sunt rerum agendarum, sive in divinis, sive in saecularibus.

PL 8, 1250D

というのは、万物の第一の運動は、キリストの運動だからである。他方、もろもろの権勢、もろもろの権力、もろもろの力、もろもろの支配は、行われるべき事柄の運動であって、神的な事柄においてであれ、世の事柄においてであれ、そうである。

171

Sed cum fons sit et origo et principale omne quod movetur, idcirco supra omnem principatum positus est Christus, ut supra omnem potestatem.

PL 8, 1250D

しかし、〔キリストは〕動かされるものすべての源泉であり起源であり第一原理であるがゆえに、それゆえキリストはあらゆる権勢の上に、あらゆる権力の上にあるものとして置かれたもうたのである。

172

Aliud autem principatus est, aliud potestas: principatus in actu est, potestas in virtute qua esse potest, non qua jam est, sed qua aliquid esse potest. Cum autem Christus ipsa origo est omnium, et in eo est quod potentia est, supra omnem est potestatem.

PL 8, 1251A

他方、権勢と権力とは別のものである。権勢は現実態においてあり、権力は、それによってありうるところの力においてある——すでにあるところの力ではなく、何かでありうるところの力においてである。しかるにキリストは万物のまさに起源であり、可能態であるものの内にあるがゆえに、あらゆる権力の上にある。

173

Itemque cum fons sit omnium actuum; actus autem est principatus; supra omnem principatum est.

PL 8, 1251A

同様に、あらゆる現実態の源泉であるがゆえに——現実態とは権勢のことである——あらゆる権勢の上にある。

174

Item quoniam sive cum est, et potest esse aliud ad ipsum, potentia est, et potest ante quam actio est, esse supra omnem actionem; in his omnibus vel in principatu, vel in potestate virtus est: id est et ante actum; ut possit esse et ipse principatus.

PL 8, 1251A

また、あるということと、それに対して他のものがありうるということとが成り立つ場合、それは可能態であり、現実態に先立ってあらゆる現実態の上にありうるのであるから——権勢においてであれ権力においてであれ、これらすべてのうちには力がある。すなわち現実態に先立つ力であり、それによって権勢そのものもまたありうるのである。

175

Idcirco quoniam supra haec omnia est Christus, et est supra omnem virtutem, inde quoniam omnes illae potestates vel mundanae vel coelestes vel ultra in aeternis, vel omnes principatus, vel omnes virtutes quae dominationem tenent circa unam quaeque enim dominantur.

PL 8, 1251A

それゆえ、キリストはこれらすべての上にあり、あらゆる力の上にあるのであるから——すなわち、それらのあらゆる権力は、世界のものであれ天的なものであれ、あるいは永遠なるもののうちにあるものであれ、あるいはあらゆる権勢であれ、あるいは一つのものをめぐって支配を保つあらゆる力であれ——というのも、それぞれが支配するのであるから〔この文は quoniam 節の帰結を欠く破格で、訳も破格のまま残した〕。

176

Fons autem Christus est omnium: exinde enim omnia, quippe qui pater totius motus est; et haec omnia motus sunt; etiam supra dominationem omnem Christus est. Et omne nomen.

PL 8, 1251B

しかるにキリストは万物の源泉である。まさにそこから万物は出るのであり、彼はあらゆる運動の父だからである。そしてこれらすべては運動である。それゆえキリストは、あらゆる支配の上にもある。「そしてあらゆる名の上に。」

177

Omnia quidem nomina a posterioribus inventa sunt, et maxime ab his qui in mundo sunt, vel hominibus vel angelis, vel potestatibus. Etenim aeterna illa omnia, res ipsae sunt, et potentiae viventes, aeternae, intelligentes, quae substantialiter cognoscuntur.

PL 8, 1251B

そもそも、あらゆる名は後なる者たちによって見出されたものであり、とりわけ世界のうちにある者たち——人間であれ天使であれ諸権力であれ——によって見出されたものである。というのも、かの永遠なるものどもは、事柄そのものであり、生ける、永遠なる、知解する諸力であって、実体的に知られるものだからである。

178

Nullum igitur ibi nomen est, sed nomina illis addita nostro vocabulo sunt, vel nostra lingua, vel ut dixi angelorum, eorum tamen qui in mundo sunt.

PL 8, 1251B

それゆえ、かしこにはいかなる名も存在しない。ただ、我々の語彙によって、あるいは我々の言葉によって、あるいは先に述べたように天使たちの言葉によって——ただし世界のうちにある天使たちの言葉によって——名がそれらに付け加えられているにすぎない。

179

Porro autem cum ille Christus spiritus divinus et sanctus et Dei filius haec nomina a nobis accipiat, ultra est tamen quam haec omnia vocabula viderentur imposita.

PL 8, 1251B

しかるに、かのキリストは神的にして聖なる霊であり、神の子であって、これらの名を我々から受け取るのであるが、それでもなお彼は、これらすべての語彙が課せられているように見えるところを超えている。

180

Et quidem quodam loco tetigimus quod nomen omne post genitum est, et est in ipsis nominibus nomen principale, quod vere supra omnia nomina est, et unde omnia nomina sunt, quod graece ὢν dicitur. At vero Christus et supra ipsum ὢν est: ergo et supra omnia nomina.

PL 8, 1251C

そして実に我々はある箇所で、あらゆる名は後から生み出されたものであること、そして名そのものの中に第一の名——真にあらゆる名の上にあり、そこからあらゆる名が発するところの名——があり、それがギリシア語でオン(存在するもの)と呼ばれることに触れておいた。しかるにキリストは、まさにそのオンの上にすらある。それゆえ、あらゆる名の上にあるのである。

181

Sed illud ὢν in aeternis est; et si in aeternis est, et Christus supra ὤν est, merito dictum supra omne nomen, quod nominatur non solum in hoc saeculo, sed etiam in futuro.

PL 8, 1251C

しかし、かのオンは永遠なるもののうちにある。もしそれが永遠なるもののうちにあり、かつキリストがオンの上にあるとすれば、「この世においてのみならず、来たるべき世においても名づけられるあらゆる名の上に」と言われたのは当然である。

182

Acrius et acutius: nomina enim jam facta omnia sunt, quae per intellectum fingi potuerunt ad expressionem earum rerum quas intelligentes cepimus.

PL 8, 1251C

より鋭く、より精密に言えば——あらゆる名は、我々が知解しつつ把握した事柄を言い表すために、知性によって形づくることのできたものとして、すでにことごとく作られたものである。

183

Sed quoniam multa futura sunt nova, et in illo saeculo magis nova, quod saeculum futurum est, cum indicabuntur omnia; quibus utique rebus nondum cognitis, nomina nondum a nobis imposita sunt; neque enim possunt; quippe cum nota non sint; supra ipsa quoque nomina quae futura sunt praepositus est Christus: ita et in rebus primus ac summus, quando supra omnes potestates, principatus, et reliqua.

PL 8, 1251C

しかし、多くの新しいものが将来あるであろうし、かの世においては、すなわち来たるべき世においては、いっそう新しいものがあるであろう。そのとき万物が示されるであろう。それらの事柄はいまだ知られていないのであるから、我々によっていまだ名が課せられてはいない。というのも、それらは知られていないのであるから、そうすることはできないからである。それゆえキリストは、将来あるであろうそれらの名の上にも立てられている。かくして事物においても第一にして至高である。あらゆる権力、あらゆる権勢、その他もろもろの上にあるのだからである。

184

Est supra omnia nomina, quando et in hoc saeculo nullum nomen ei merito applicari possit, et omnia quae futura sunt nomina, intra ejus sunt vel appellationem vel substantiam, vel quamlibet de eo pronuntiationem, et effationem. Et omnia subjecit pedibus ejus.

PL 8, 1251D

彼はあらゆる名の上にある。というのは、この世においても、いかなる名も彼にふさわしく当てはめられえないのであり、また将来あるであろうあらゆる名は、彼の呼称のうちに、あるいは実体のうちに、あるいは彼について語られるいかなる言明・発言のうちにも収まるからである。「そして万物をその足の下に服させたまえり。」

185

Multis et variis modis una virtus intelligitur, quae Christus est, sive motus, sive verbum, sive Christus primus universalis, per quem omnia fiunt, facta sunt, futura sunt. Merito ergo omnia subjecit Deus sub pedibus ejus.

PL 8, 1252A

多くの、さまざまな仕方で、唯一の力が知解される。それがキリストであり、あるいは運動であり、あるいは言葉であり、あるいはそれによって万物が成り、成った、将来成るであろうところの、普遍なる第一のキリストである。それゆえ当然、神は万物を彼の足の下に服させたもうたのである。

186

Etenim progressio a Deo Christus, et per cuncta progressio Christus est, et omnia quae provenerunt, et quae redeunt in Deum, ipsius potentia redeunt. Item ergo omnia actione subjecta sunt sub pedes ejus. Et ipsum dedit caput super omnem Ecclesiam.

PL 8, 1252A

というのも、キリストは神からの発出であり、万物を通しての発出はキリストであって、生じ出たものも、神へと立ち帰るものも、彼の力によって立ち帰るからである。それゆえ同様に、万物は働きにおいて彼の足の下に服させられている。「そしてその方を全教会の上に頭として与えたまえり。」

187

Multi Ecclesiam, omnes animas dicunt. Ergo Christus, qui spiritus est, per quem animae Deum cognoscunt et spiritales efficiuntur, et liberantur a qualitate animae, ut jam non tententur, neque ut labantur, quippe spiritales factae per spiritum Christum, in quem credentes, spiritaliter sentiunt, et sic in Dei cognitionem veniunt.

PL 8, 1252A

多くの者は、教会とはすべての魂であると言う。それゆえキリストは——霊であって、彼を通して魂は神を知り、霊的なものとされ、魂という性質から解放されて、もはや試みられることも揺らぐこともないようにされる方である——なぜなら、霊なるキリストによって霊的なものとされた魂は、彼を信じることによって霊的に思うようになり、こうして神の知識へと至るからである。

188

Hoc modo Christus caput est super omnem Ecclesiam, quae est corpus illius. Ecclesia omnis, item omnis anima, sed salvanda, et inde substantiam habens de aeternis, per quam vigent omnia; et sic omnes animae per Christum sicuti frequenter diximus.

PL 8, 1252B

このようにしてキリストは、彼の体である全教会の上に頭である。教会の全体とは、すなわちすべての魂のことである。ただし救われるべき魂であり、そこから永遠なるものに由来する実体を有し、それによって万物は生気を保つ。かくして、我々がしばしば述べてきたように、すべての魂はキリストを通してある。

189

Ergo omne corpus Christi anima est omnis quam ecclesiam nominavit. Plenitudo ejus, id est ipsa Ecclesia, quae corpus est illius. Plenitudo est ejus, qui omnia in omnibus adimpletur. Christus plenitudo est, qui omnis plenitudo adimpletur.

PL 8, 1252B

それゆえ、キリストの体全体とは、彼が教会と名付けたところのすべての魂である。「彼の充満」、すなわち彼の体であるところの教会そのものである。「それは万物において万物に満たされる方の充満である。」キリストは充満であり、あらゆる充満に満たされる方である。

190

Omne autem quod adimpletur, exinanitur. Christus autem et exinanitus est, vel ipse se exinanivit, et rursus recuperatis omnibus per mysterium salvatisque animis universis, adimpletur in omnibus. Ideo ergo plenitudo est.

PL 8, 1252B

しかるに、満たされるものはすべて、いったん空にされる。キリストもまた空にされたのであり、あるいは彼自らを空にしたのであって、そして奥義を通して万物が回復され、すべての魂が救われるとき、再び万物のうちに満たされる。それゆえに彼は充満なのである。

191

Sed sic locutus est Paulus, ut diceret Ecclesiam corpus ejus esse; cujus plenitudo est, inquit: et plenitudo ejus est, qui omnia in omnibus adimpletur. De duobus his verbis, plenitudine et capacitate, in aliis libris a me distinctius et plenius explicatum est.

PL 8, 1252C

しかしパウロはこのように語って、教会は彼の体であると述べたのである。「その〔教会〕は彼の充満である」と彼は言う。「そしてそれは万物において万物に満たされる方の充満である。」この二つの語、充満と容量とについては、私が他の書物においてより判然と、より詳しく説明しておいた。

192

Quemadmodum Deus plenitudo tantum, quemadmodum Christus, et capacitas et plenitudo. Haec omnia ad magnificentiam Christi et ad potentiam dicta hoc agunt, hoc probant, nihil ultra accipiendum, nihil extra sentiendum; ac propterea errare Ephesios, si quid praeterea adjungant, et ex doctrina vel Judaeorum vel mundana associent: unde ad eosdem nunc redit, atque admonet, jam in Christum receptos, et Christum recipientes, nihil aliud quam plenitudinem Christi accipere debere.

PL 8, 1252C

神はただ充満のみであるのに対して、キリストは、容量でもあり充満でもある、という具合である。これらすべては、キリストの壮麗さと力とについて語られたことであり、次のことを行い、次のことを証している。すなわち、それ以上のものを受け入れてはならず、それ以外のことを考えてはならない、ということである。それゆえ、エフェソの人々がもしこれに加えて何かを付け加え、ユダヤ人の教えからであれ世界の教えからであれ、それを結びつけるならば、彼らは誤るのである。それゆえ彼は再びこの同じ人々のもとへ立ち戻り、すでにキリストのうちへと受け入れられ、キリストを受け入れている者たちに対し、キリストの充満以外の何ものをも受け入れてはならないと戒めるのである。

Liber I, Caput II

第I巻 第II章PL 8, 1252D
1

VERS. 1, 2. Et vos cum essetis mortui delictis et peccatis vestris, in quibus aliquando ambulastis secundum saeculum hujus mundi, secundum principem potestatis aeris, spiritus qui operatur in filiis diffidentiae.

PL 8, 1252D

〔第1–2節〕「そして汝らも、汝らの咎と罪との中で死んでいた者であったが、汝らはかつてそれらの中を、この世界の世に従い、空気の権力の首領に従い、不信の子らのうちに働く霊に従って、歩んでいたのである。」

2

Totus hic sensus jungendus est, et de Ephesiis quod in peccatis fuerint; et de se ipso quod Paulus in desideriis carnis et in consiliis carnalibus fuerit.

PL 8, 1252D

この文意の全体はつなげて理解しなければならない。すなわち、エフェソの人々については彼らが罪の中にあったということ、そしてパウロ自身については、彼が肉の欲望と肉的な思案の中にあったということである。

3

Ilis, inquam, omnibus, jungendum est illud quod Deus, qui dives est in misericordia, salvos omnes fecerit, et ipsum Paulum, et Ephesios.

PL 8, 1253A

そして私が言うに、これらすべてに、神は憐れみにおいて富める方であって、パウロ自身をも、エフェソの人々をも、すべての者を救いたもうた、ということがつなげられねばならない。

4

Sic enim concludit, cujus gratia estis salvi facti, cum ambularetis mortui delictis; et vos cum ambulaveritis mortui delictis et peccatis vestris.

PL 8, 1253A

彼はこのように結ぶのである。「その恩寵によって汝らは救われた者とされたのである」——「汝らが咎の中で死んで歩んでいたときに」。つまり「そして汝らも、汝らの咎と罪との中で死んで歩んでいたときに」〔救われた〕ということである。

5

Frequenter monui, mortem duplici modo accipi, illam unam notam, cum fine vivendi in mundo anima separatur a corpore; aliam, cum in ipso corpore constituta, desideria carnis agit atque in peccatis vivit.

PL 8, 1253A

私はたびたび注意した——死は二通りの仕方で理解されるということを。その一つは周知のもの、すなわち世界で生きることの終わりに際して魂が肉体から分離することであり、もう一つは、魂がその肉体のうちにありながら、肉の欲望を行い、罪の中に生きることである。

6

Vos, inquit, cum essetis mortui: et designavit mortis genus, delictis et peccatis vestris, in quibus aliquando ambulastis secundum saeculum hujus mundi.

PL 8, 1253A

「汝らは死んでいた」と彼は言う。そして彼は死の種類を指し示した——「汝らの咎と罪との中で。汝らはかつてそれらの中を、この世界の世に従って歩んでいた。」

7

Ostendit quae sunt peccata, scilicet desideria in mundo, de mundo, divitiarum, vel voluntatis vel scientiae mundanae, vel religionis de mundo, et caetera hujus mundi quae animam perdunt errantem a scientia veritatis.

PL 8, 1253A

彼は何が罪であるかを示す。すなわち、世界における欲望、世界に由来する欲望、富への欲望、あるいは世界的な意志や知識への欲望、あるいは世界に由来する宗教への欲望、その他このような世界の事柄であって、真理の知識から迷い出ている魂を滅ぼすものどもである。

8

Quod autem dixit saeculum hujus mundi, sunt enim et superiora, et illa saecula aeterna, quae quomodo intelligantur, et quam significantiam habeant, aliis a me libris est replicatum.

PL 8, 1253B

しかるに、彼が「この世界の世」と言ったのは、〔それとは別に〕上位のものども、すなわちかの永遠なる諸々の世があるからである。それらがどのように理解されるべきか、いかなる意味を持つかについては、私は他の書物において繰り返し論じておいた。

9

Saeculum hujus mundi autem omnis regio mundana, vel omnis mundus, in mundo motus rerum tempus faciens et involvens.

PL 8, 1253B

しかるに、この世界の世とは、世界に属するあらゆる領域、あるいは世界の全体であって、世界のうちで事物の運動が時を作り出し、それを包み込むものである。

10

Non eodem modo saeculum in aeternis est: esse autem aeternorum saecula, etiam Paulus declaravit, et omnes prophetae: siquidem dicitur et frequenter dicitur benedictus Deus in saecula saeculorum.

PL 8, 1253B

永遠なるもののうちにある世は、同じ仕方であるのではない。しかるに、永遠なるものどもの諸々の世が存在するということは、パウロも、またすべての預言者たちも宣言したところである。すなわち、「神は世々の世々にわたって祝福される」と言われ、たびたびそう言われるからである。

11

Etenim saeculum finitur; saecula autem saeculorum, et de aeternis et in aeternum sunt. Secundum principem potestatis aeris, spiritus qui nunc operatur in filiis diffidentiae.

PL 8, 1253B

というのは、世は終わるものだからである。しかるに世々の世々は、永遠なるものどもに由来し、永遠に向かうものである。「空気の権力の首領に従い、いまや不信の子らのうちに働く霊に従って。」

12

Qui ambulat secundum saeculum hujus mundi, ambulat secundum principem potestatis aeris, qui est spiritus filiorum diffidentiae.

PL 8, 1253C

この世界の世に従って歩む者は、空気の権力の首領に従って歩むのであり、それは不信の子らの霊である。

13

Cum duo sint lux et tenebrae, veritas et falsitas, bonum et malitia, non ita ut ex aequo sint; neque enim fas est aliquid Deo vel per contrarium comparari. Sic accipiamus et spiritus, unum fidei, alterum diffidentiae.

PL 8, 1253C

光と闇、真理と虚偽、善と悪という二つのものがあるが、それらが対等であるという仕方でではない。というのも、何かを神に対して、たとえ対立するものとしてであれ比較することは許されないからである。同様に霊についても、一方は信の霊、他方は不信の霊であると理解しよう。

14

Spiritus satanas et ejus diabolus hic substantiam de aere habet, id est de hyle atque materia, et potestatem in ipsa materia, vel in eos qui materialiter sentiunt.

PL 8, 1253C

サタンなるこの霊、すなわちその悪魔は、空気から実体を得ている。すなわち、ヒュレーつまり質料から実体を得ており、その質料そのもののうちに、あるいは質料的に思う者たちのうちに権力を有している。

15

Est ergo ille princeps ejus potestatis quae in aere est, id est in materia: qui princeps spiritus est, sed ut dixi materiae; et in materiis nunc operatur, in filiis diffidentiae: id est eorum animos tenet, et ibi dominatur.

PL 8, 1253C

それゆえ彼は、空気のうちにある、すなわち質料のうちにあるその権力の首領なのである。彼は霊としての首領であるが、私が言ったように質料の霊であって、いまや質料のうちに、不信の子らのうちに働いている。すなわち、彼らの心を捕らえて、そこを支配しているのである。

16

Ergo qui vivit secundum saeculum hujus mundi, vivit secundum principem potestatis aeris spiritus, qui nunc operatur in filiis diffidentiae. Est autem lectio duplex, spiritus operantis, et spiritus qui nunc operatur.

PL 8, 1253C

それゆえ、この世界の世に従って生きる者は、空気の権力の首領たる霊に従って生きるのであり、それはいまや不信の子らのうちに働いている。しかし読み方は二通りある。「働く霊の」と、「いまや働く霊」とである。

17

Aeris autem vel principem vel spiritum materiae nos quidem diximus: ratio tamen vehemens illa est quod ipse est inter elementa princeps, aer scilicet.

PL 8, 1253D

しかるに、空気の首領あるいは霊を、我々は質料の〔首領・霊〕であると言った。しかしその強力な理由はこうである——それ自体が諸元素のうちの首領、すなわち空気だからである。

18

Nam et ignis aer agitatus est, et aqua aer humectus est, terra aer siccus et solidus: qui si omnia secum habeat, ipse est chaos, id est tenebrae, et materia tenebrarum. Ignis autem purior aer et coelum est, qui est aer agitatione succussus .

PL 8, 1253D

というのも、火はかき乱された空気であり、水は湿った空気であり、地は乾いて固まった空気だからである。もしそれがこれらすべてを自らのうちに有するならば、それはカオスそのもの、すなわち闇であり、闇の質料である。しかるに火は、より純粋な空気であり、天である。それは運動によって揺り動かされた空気である。

19

Nam cum poeta ventorum describeret potestatem, qua possent omnia confundere nisi regerentur, in aerem dixit cuncta converti, si venti habeant liberam potestatem. Ni faciat, maria ac terras coelumque profundum Quippe ferant rapidi secum, verrantque per auras.

PL 8, 1253D

というのも、詩人が風の権力について、もしそれらが制御されなければあらゆるものを混乱させることができるほどのものとして描いたとき、彼は、もし風が自由な権力を持つならば、万物は空気へと転じられると言ったからである。「さもなくば、疾き彼らは必ずや海と陸と深き天とを己とともに運び去り、大気のうちに掃き散らすであろう。」

20

Horum separatio singulorum, mundi dispositio: sicut Moyses docuit, qui separavit aquas in principio per Dei verbum; separavit et terram, separavit et spiritum. Ergo merito materiae spiritus, aeris spiritus dicitur. VERS. 3.

PL 8, 1254A

これら個々のものの分離こそ、世界の配剤である。モーセが教えたとおりである。彼は初めに神の言葉によって水を分け、地をも分け、霊をも分けた。それゆえ当然、質料の霊は空気の霊と呼ばれるのである。〔第3節〕

21

In quibus et nos omnes aliquando conversati sumus. Ne injuriam Ephesiis faceret, qui dixerat cum essetis mortui delictis ac peccatis, secundum spiritum aeris ambulantes; adjunxit etiam se et caeteros; ut aliquando conversati omnes sint secundum hanc vitam, quam subjungit in desideriis carnis nostrae, facientes voluntatem carnis nostrae et consiliorum.

PL 8, 1254A

「その中で我々もまた、かつてはみな生きていたのである。」エフェソの人々に不当な扱いをしないため——彼は「汝らが咎と罪との中で死んでいたとき」、空気の霊に従って歩んでいたと言ったのであるが——彼は自分自身と他の者たちをも付け加えた。すなわち、彼が続けて「我々の肉の欲望の中で、我々の肉と思案との意志を行いつつ」と言うこの生き方に従って、かつてはみなが生きていたのである、と。

22

Haec sunt circa quae habet princeps potestatis aeris operationem, sed in filios diffidentes, ut desideria carnis habeant, faciant carnis voluntatem, et consilia carnis: quae qui abjecerit, jam Deum et cognoscit, et sequitur; nihil de carnis operibus cogitans.

PL 8, 1254B

これらのことをめぐって、空気の権力の首領はその働きを及ぼしているが、それは不信の子らに対してであって、彼らが肉の欲望を持ち、肉の意志を行い、肉の思案を行うようにするためである。これらを退けた者は、すでに神を知り、神に従い、肉の業について何も考えないのである。

23

Et eramus naturales filii irae, sicut et caeteri. Quoniam et consiliis carnis et ex desideriis viventes; eramus, inquit, filii irae naturales; id est secundum naturam carnis geniti et materiae: ipsa enim natura est.

PL 8, 1254B

「そして我々も、他の者たちと同じく、生まれながらの怒りの子であった。」肉の思案によって、また欲望によって生きていたので、我々は「生まれながらの怒りの子であった」と彼は言う。すなわち、肉と質料との本性に従って生まれた者であるということである。というのも、それがまさに本性だからである。

24

Non enim divinam naturam dicimus, sed eam quae mundana est: et ubicumque nasci est, ibi natura dicitur.

PL 8, 1254B

というのも、我々が言うのは神的な本性ではなく、世界に属する本性のことだからである。そして生まれるということがあるところには、どこであれ本性と言われるのである。

25

Ergo in superioribus, quia ingenita sunt omnia, cum dicuntur quaedam genita, quodam mysterio intelliguntur genita, non eo modo quemadmodum in mundo: ubi enim est natura, ibi generatio: generatio autem est, cum ab eo quod non fuit, aliquid esse incipit; aut ab eo quod aliter fuit, aliud esse incipit; sicut de semine homo, vel virgulta alia de semine, caeteraque alia animalia.

PL 8, 1254B

それゆえ、上位のものどものうちでは、万物は生まれざるものであるから、あるものどもが「生まれた」と言われるとき、それはある奥義によって生まれたと理解されるのであって、世界におけるのと同じ仕方によってではない。というのは、本性があるところには生成があるからである。しかるに生成とは、存在しなかったものから何かが存在し始めること、あるいは別様に存在していたものから別のものが存在し始めることである。種から人間が〔生まれる〕ように、あるいは種から他の若木が、その他の動物たちが〔生まれる〕ようにである。

26

At vero in aeternis, quoniam quaecumque illa divina sunt, quasi quadam discretione apparere incipiunt, ideo veluti generata dicuntur: cum tamen eadem virtute sint, et eadem substantia qua fuerunt, idcirco ut generata non sunt.

PL 8, 1254C

しかるに永遠なるもののうちでは、かの神的なるものどもは、いわばある種の区別によって現れ始めるのであるから、あたかも生まれたもののように言われるのである。しかし、それらは以前と同じ力、同じ実体のままであるがゆえに、〔真に〕生まれたものとしてはそうではないのである。

27

Neque enim cum Deus omnia fecerit natura, non ea quae aeterna fecit ex aeternis, ut habuit; sed tantummodo veluti separavit, et singula constituit: quae quanta et qualia sint, aliis libris intelligimus.

PL 8, 1254C

というのも、神が万物を〔造る〕本性によって造ったからといって、永遠なるものどもについては、それが〔もとから〕有していたとおりに、永遠なるものから造ったのではなく、ただいわばそれらを分け、個々のものを立てたにすぎないからである。それらがいかほどの、いかなるものであるかは、我々は他の書物において論じている。

28

Nunc vel Christum vel angelos vel animas caeteraque omnia, quae aeterna sunt, in aeternis quasi genita accipimus, cum longe aliter generatio sit, quae in mundo est. Ergo eramus, inquit, naturales filii; id est per naturam facti.

PL 8, 1254C

いま我々は、キリストであれ天使たちであれ魂であれ、その他永遠なるものすべてを、永遠なるもののうちで、いわば生まれたものとして受け取っているのであるが、世界における生成とは大きく異なるのである。それゆえ「我々は生まれながらの子であった」と彼は言う。すなわち、本性によって造られた者であるということである。

29

Sed filii cujus? non Dei, sed irae: ipse enim adversarius, qui est ira, nos ex materia sibi vindicaverat. Sic, inquit, eramus nos filii irae, sicut caeteri.

PL 8, 1254D

しかし誰の子であったのか。神の子ではなく、怒りの子である。というのも、怒りであるところのかの敵対者が、質料から我々を自分のものとして主張していたからである。「このように、我々は他の者たちと同じく怒りの子であった」と彼は言う。

30

Sunt enim proprie filii irae, qui ex hoc mundo: sicut de quibus dixit sicut caeteri ut nos, qui ex illo mundo sumus male viventes; id est secundum carnem viveremus, quasi filii irae; quemadmodum vivunt filii irae, hoc est sicut caeteri. VERS. 4.

PL 8, 1254D

というのも、本来怒りの子であるのは、この世界に由来する者たちだからである。彼が「他の者たちと同じく」と言ったのは、かの〔上位の〕世界に由来しながら悪しく生きている我々について、すなわち我々が肉に従って、あたかも怒りの子であるかのように生きていたということについてであって、怒りの子が生きるのと同じように、すなわち「他の者たちと同じように」ということである。〔第4節〕

31

Deus autem, qui dives est et in misericordia, propter multam charitatem suam miseratus est nos. Vere enim divitiae magnae sunt Dei circa misericordiam.

PL 8, 1255A

「しかるに神は、憐れみにおいて富める方であり、その大いなる愛のゆえに我々を憐れみたもうた。」まことに、憐れみに関する神の富は大いなるものである。

32

Cum enim nos peccatis nostris alienos fecissemus a Deo, cum essemus ex superiori mundo, ille gratia sua donans peccata, indulgens etiam delictis, nos sibi redemit per filium suum; cui cum non pepercit ut nos liberaret, magnae sine dubio sunt ejus divitiae, magna etiam charitas.

PL 8, 1255A

というのも、我々は自らの罪によって神から疎遠になっていたのであり、〔もとは〕上位の世界に由来していたのであるが、神はその恩寵によって罪を赦し、咎をも許して、その御子を通して我々を御自身に贖いたもうたからである。その御子を、我々を解放するために惜しみたまわなかったのであるから、その富は疑いなく大いなるものであり、その愛もまた大いなるものである。

33

Quantum enim est amoris ejus in nos, cum filium suum propter nos exinanivit ut nos redimeret passione sua? Haec igitur charitas. VERS. 5. Et cum mortui essemus peccatis, convivificavit nos in Christo. Quia charitas Dei, inquit, manet.

PL 8, 1255A

というのも、我々に対する彼の愛はいかほどのものであろうか——彼は我々のために御子を空しくして、その受難によって我々を贖わせたもうたのである。これがすなわち愛である。〔第5節〕「そして我々が罪の中で死んでいたとき、彼は我々をキリストにおいて共に生かしたもうた。」神の愛は留まるがゆえに、と彼は言う。

34

Haec, inquit, est charitas; hae sunt divitiae; ut cum substantia ex aeternis nobis esset, et cum mortui essemus peccatis, redimeret nos per passionem Christi, et salvos faceret.

PL 8, 1255B

「これが愛である」と彼は言う。「これらが富である」と。すなわち、我々の実体が永遠なるものに由来していたにもかかわらず、我々が罪の中で死んでいたときに、彼はキリストの受難を通して我々を贖い、救いたもうたということである。

35

Quoniam autem passio Christi, mortificatio est peccatorum; resurrectio autem Christi, resurrectio est nostra; ait convivificavit nos in Christo, id est ad vitam aeternam restituit; sed per Christum cujus gratia estis salvi facti.

PL 8, 1255B

しかるに、キリストの受難は罪の死滅であり、キリストの復活は我々の復活であるから、「彼は我々をキリストにおいて共に生かした」と言う、すなわち永遠の生命へと回復したもうたということである。ただしキリストを通してであり、「その恩寵によって汝らは救われた者とされたのである。」

36

Conclusit quod maxime necessarium et ad omnes et ad Ephesios fuit, ut nihil extra Christum accipiamus; siquidem ejus gratia salvi sumus. Ergo et vos, Ephesii, gratia Christi salvi facti, nihil extra accipere, nihil externum in religione et fide habere debetis.

PL 8, 1255B

彼は、すべての者にとってもエフェソの人々にとっても最も必要なこと、すなわち我々はキリスト以外の何ものをも受け入れてはならないということを、結論として述べた。というのも、彼の恩寵によって我々は救われているからである。それゆえ、エフェソの人々よ、諸君もまた、キリストの恩寵によって救われた者とされたのであるから、それ以外の何ものをも受け入れてはならず、宗教と信仰において何ら外部のものを持ってはならないのである。

37

VERS. 6. Et simul suscitavit, et simul collocavit in coelis. Hoc sanctum plenumque mysterium est, ut fidem habeamus in Christo, non nos nunc mereri suscitationem vel regna coelestia; sed cum Christus suscitatus, tunc nos suscitatos. Hoc enim ait simul suscitavit.

PL 8, 1255B

〔第6節〕「そして共によみがえらせ、共に天において座らせたもうた。」これは聖なる、充満した奥義である——我々がキリストにおいて信仰を持つべきであり、我々自身がいまよみがえりや天の国を得るに値するのではなく、キリストがよみがえらされたときに、そのとき我々もよみがえらされたのだ、ということである。これはすなわち「共によみがえらせた」と彼が言っていることである。

38

Item, et simul collocavit in coelestibus, Cum enim collocavit Christum, simul collocavit etiam eos, qui in Christo sunt et erunt. In coelestibus. VERS. 7.

PL 8, 1255C

同様に、「そして共に天にあるもののうちに座らせたもうた」〔とある〕。というのも、神はキリストを座らせたもうたとき、キリストのうちにある者、また将来あるであろう者たちをも共に座らせたもうたからである。「天にあるもののうちに。」〔第7節〕

39

Ut ostenderet in saeculis supervenientibus superabundantes divitias gloriae suae, in bonitate super nos, in Christo. Non enim nobis reddidit meritum: quippe cum non hoc meritis nos accipimus, sed Dei gratia et bonitate.

PL 8, 1255C

「来たるべき世々において、あふれるばかりのその栄光の富を、我々に対する善意において、キリストにおいて示すためである。」神は我々に功に応じて報いたもうたのではない。というのも、我々はこれを功によって受けたのではなく、神の恩寵と善意とによって受けたのだからである。

40

Suscitavit ergo nos simul in Christo causa bonitatis suae, et gratia quae est in Christo, ut ostenderet futuris saeculis et supervenientibus divitias suas. Quas divitias? gratiam bonitatis super nos. Sed omnia haec, ut saepe monet et ego insinuo, in Christo.

PL 8, 1255C

それゆえ神は、御自身の善意のゆえに、そしてキリストにあるその恩寵のゆえに、我々をキリストにおいて共によみがえらせたもうた。それは、来たるべき世々に、その富を示すためである。いかなる富か。我々に対する善意の恩寵である。しかし、これらすべては、彼がたびたび注意し、私も繰り返し述べるように、キリストにおいてのことである。

41

Ibi est enim omne mysterium resurrectionis et nostrae et omnium. Per Christum enim reconciliantur omnia: ipse enim janua est, ipse resurrectio, ipse vita, et ad Patrem via. VERS 8. Nam gratia salvati estis per fidem.

PL 8, 1255D

というのも、我々の復活とすべての者の復活という奥義のすべてが、そこにあるからである。というのも、キリストを通してこそ万物は和解させられるからである——彼こそ門であり、彼こそ復活であり、彼こそ生命であり、父へと至る道である。〔第8節〕「なぜなら、恩寵によって、信仰を通して汝らは救われたのだからである。」

42

Explicavit aperte, quod a nobis fides debeatur: tantum autem debetur, ut credamus in Christo. Quod si ita, solum hoc nostrum est; non merito nostro salvi sumus, sed Dei gratia. Denique sic adjungit et hoc non ex vobis; Dei donum est: VERS. 9.

PL 8, 1256A

彼は明白に説き明かした——我々に負わされているのは信仰であるということを。しかしそれもただ、我々がキリストを信じるということにおいてのみ負わされているのである。もしそうであるならば、これのみが我々のものである。我々は自らの功によって救われたのではなく、神の恩寵によって救われたのである。それゆえ彼はこう付け加える。「そしてこれは汝らからのものではない。神の賜物である。」〔第9節〕

43

Non ex operibus, ne quis forte glorietur. Quod salvi sumus, gratia, inquit, Dei est: ita et vos, Ephesii, quod salvi estis, non ex vobis; Dei donum est: neque ex operibus vestris, sed Dei gratia est, et Dei donum est, non meritum nostrum.

PL 8, 1256A

「業からではない。誰も誇ることのないためである。」我々が救われているのは神の恩寵である、と彼は言う。そのように、エフェソの人々よ、諸君もまた、救われているのは「汝らからではない」。「神の賜物」なのである。諸君の業からでもなく、神の恩寵であり、神の賜物であって、我々の功によるものではない。

44

Aliud esse opera, aliud meritum nostrum: unde separavit non ex vobis dicendo non ex operibus: praeter opera etenim, quae quotidie praebenda sunt in officiis in pauperes, et caetera benefacta.

PL 8, 1256A

業は別のものであり、我々の功はまた別のものである。それゆえ彼は、「業からではない」と言うことによって、「汝らからではない」ということから区別したのである。というのも、業——すなわち貧しい人々への務めとして日々果たされるべきこと、その他の善行——のほかに〔功もある〕からである。

45

Sed etiam cum esse possit meritum ex officio et religione, ex castitate et abstinentia; non enim neque operibus vestris potest. Opera ista sunt. Ideo utrumque conclusit non ex vobis, neque ex operibus, et adjecit ne quis glorietur.

PL 8, 1256A

しかし、務めと信仰とから、貞潔と節制とから功が生じることもありうるとしても、それもまた諸君の業によってはありえないのである。それらはまさに業だからである。それゆえ彼は両方をまとめて、「汝らからではなく、また業からでもない」と結論し、「誰も誇ることのないため」と付け加えたのである。

46

Nescio quomodo enim qui operibus suis redditum meritum putat, suum vult esse, non praestantis: et haec jactatio est. VERS. 10. Ipsius enim figmentum sumus, creati in Christo.

PL 8, 1256B

というのも、自分の業によって功が報いられたと考える者は、それが与えたもう方のものではなく、自分自身のものであることを欲しているのであり、これは誇示というものだからである。〔第10節〕「なぜなら我々は彼の造形物であり、キリストにおいて造られた者だからである。」

47

Ipse mysterio quodam nos finxit et formavit in Christo, ut cum illo resurgeremus, cum illo haeredes esse possemus, credentes in Christo. In opera bona quae paravit Deus.

PL 8, 1256B

彼はある奥義によって、我々をキリストにおいて形づくり、造りたもうたのである。それは、我々が彼と共によみがえり、キリストを信じることによって彼と共に相続人となることができるためである。「神が備えたもうた善き業へと。」

48

Paravit, creavit, formavit in Christo Deus opera, inquit, bona: scilicet quae futura sunt, an haec quae nunc hic agimus? Sed et sive quae futura sunt intelligamus, sive quae nunc sunt, bona utique sunt, testes in Christo sunt.

PL 8, 1256B

神はキリストにおいて善き業を備え、創造し、形づくりたもうた、と彼は言う。すなわち、将来あるであろう業のことか、それとも今ここで我々が行っているこの業のことか。しかし、将来あるものと理解するにせよ、今あるものと理解するにせよ、いずれにせよそれらは善きものであり、キリストにおいて証しとなるものである。

49

Et videri potest de praesentibus dixisse operibus: quippe cum ita subjungit ut illis ambulemus: VERS. 11. Memores in ipsis, inquit, operibus: ut jam eodem modo vivamus, et eadem opera faciamus, quae bona sunt.

PL 8, 1256C

そして、彼が現在の業について語ったとも見ることができる。なぜなら、彼はそれに続けて、我々がそれらの業のうちを歩むようにと付け加えているからである。〔第11節〕「それらの業そのものにおいて覚えている者として」と彼は言う。すなわち、我々がいまや同じ仕方で生き、同じ善き業を行うようにということである。

50

Quippe jam figmento suo Deus nos creavit in Christo, ut simus memores: ac propterea fidem servantes, in ipsis jam operibus ambulemus. Et vos qui aliquando eratis gentes in carne.

PL 8, 1256C

というのも、神はすでにその造形によって我々をキリストにおいて創造したもうたのであり、それは我々が覚えている者となるためであり、それゆえ信仰を守りつつ、いまやそれらの業のうちを歩むためである。「そして、かつて肉において異邦人であった汝らよ。」

51

Utique quia dixit ambulemus, adjecit et vos utique ambuletis in bonis operibus quae paravit Deus. Vos, inquit, qui aliquando eratis gentes in carne, id est gentiliter sentiebatis; et propterea carnaliter, id est carnis desideria facientes.

PL 8, 1256C

彼が「我々が歩むように」と言ったからこそ、彼は、諸君もまた、神が備えたもうた善き業のうちを歩むべきであると付け加えたのである。「かつて肉において異邦人であった汝ら」と彼は言う、すなわち異邦人的に思っていたということであり、それゆえ肉的に、すなわち肉の欲望を行っていたということである。

52

Cui contrarium illud est, esse in Christo, id est spiritualiter vivere, et omnia secundum spiritum cogitare. Hoc frequenter exposui.

PL 8, 1256C

これに対立するのは、キリストにあるということ、すなわち霊的に生きること、そしてすべてを霊に従って考えることである。私はこれをたびたび説き明かした。

53

Utique illud est, de Deo cogitare, in Deo sperare, habere ad Deum animum, tendere ad Patrem, cognoscere viam aeternitatis nostrae Christum, credere per ejus resurrectionem nos resurrexisse. Qui dicimini praeputium ab ea quae dicitur circumcisio in carne manu facta.

PL 8, 1256D

すなわちそれは、神について考え、神において希望を置き、神へと心を向け、父へと向かい、キリストが我々の永遠性への道であることを知り、彼の復活によって我々もよみがえったのだと信じることである。「肉において手によってなされた割礼と呼ばれるものから、無割礼と呼ばれている汝らよ。」

54

Vos, inquit, eratis gentes in carne dicti ab his qui circumcisi sunt, id est Judaeis, quae circumcisio manu facta est. Ab hac igitur circumcisione, id est a Judaeis, vos dicimini praeputium; id est qui circumcisi non estis.

PL 8, 1257A

諸君は、と彼は言う、肉において異邦人であると、割礼を受けた者たち、すなわちユダヤ人たちによって呼ばれていたのである。その割礼は手によってなされたものである。それゆえ、この割礼から、すなわちユダヤ人たちから、諸君は「無割礼」と呼ばれているのである。すなわち割礼を受けていない者ということである。

55

Cum autem dixit, quod circumcisio quae manu facta est, vos praeputium nominat; intelligi voluit, non esse a Deo datam circumcisionem, quae manu facta est; sed esse alteram circumcisionem quae mentis est, et desideriorum omnium, et peccatorum omnium, ut vere mundum a se circumcidat, et separet desideria carnis universa.

PL 8, 1257A

しかるに、手によってなされた割礼が諸君を無割礼と呼んでいる、と彼が言ったとき、彼が理解させようとしたのは、手によってなされたその割礼は神から与えられたものではなく、むしろ別の割礼、すなわち心の割礼、あらゆる欲望とあらゆる罪との割礼があるということである。それは真に自分自身から世界を切り離し、肉のあらゆる欲望を分かち去るものである。

56

Quid enim prodest carnem circumcidere, cum magis vitium omne per animos crescat ex carne? Illa igitur, quae ex carne peccata sunt, circumcidenda sunt: et haec circumcisio non mánu facta erit, sed anima et spiritu.

PL 8, 1257A

というのも、肉を割礼することに何の益があろうか。むしろあらゆる悪徳は肉から心を通して増し育つのではないか。それゆえ、肉から生じる罪こそが割礼されるべきなのであり、この割礼は手によってなされるものではなく、魂と霊とによってなされるものである。

57

Hoc autem ideo dictum, ne pudeat illos quod praeputium dicuntur: non enim aut hoc extra religionem Dei est, aut vere dicitur; quippe cum a Judaeis, cum dicatur idem ab ea circumcisione, quae manu facta est: cum melior sit et verior circumcisio, quam fecerit anima et spiritus, circumcidens carnis omnia peccata.

PL 8, 1257B

しかるにこれが言われたのは、彼らが無割礼と呼ばれることを恥じないようにするためである。というのも、これは神の宗教の外にあることでもなく、また真に言われていることでもないからである。すなわち、ユダヤ人たちから、手によってなされたその割礼によってそう呼ばれているにすぎないのであって、魂と霊とがなす割礼——肉のあらゆる罪を割礼するもの——のほうが、より善く、より真実な割礼だからである。

58

VERS. 12. Quoniam eratis illo tempore sine Christo. Cum enim gentes eratis, utique sine Christo eratis: itaque semper Christus; sed quicumque receperit Christum, in eum sumpserit fidem; tunc quasi circumcisus est, et tunc erit in circumcisione, sed non manu facta.

PL 8, 1257B

〔第12節〕「なぜなら、汝らはその時、キリストなしにあったのだから。」というのも、諸君が異邦人であったとき、諸君はまさしくキリストなしにあったのだからである。かくてキリストは常にある。しかしキリストを受け入れ、彼への信仰を得た者は、その時いわば割礼されたのであり、そのとき割礼のうちにあることになるが、それは手によってなされたものではない。

59

Ergo ideo praeputium eratis, quoniam non eratis cum Christo. Et hoc adjungit, non eratis veri Judaei alienati a conversatione Israel.

PL 8, 1257B

それゆえ諸君が無割礼であったのは、キリストと共になかったからである。そして彼はこれを付け加える——諸君は真のユダヤ人ではなく、「イスラエルの生活から疎外されて」いたのである。

60

Vera enim ejus conversatio, si secundum spiritum sentiamus, et secundum spiritum vivamus, et Christo circumcidamur a carnalibus desideriis. Et hospites testamentorum, promissionis eorum spem non habentes, et sine Deo in hoc mundo.

PL 8, 1257B

というのも、その真の生活とは、我々が霊に従って思い、霊に従って生き、キリストによって肉の欲望から割礼されることだからである。「そして諸契約にとっての異国人であり、その約束の希望を持たず、この世界において神なき者であった。」

61

Hoc est, gentes eratis; et quia nihil agebatis cum Christo, et eratis sine Christo, idcirco, inquit, non eratis in conversatione Israel, idcirco hospites eratis testamentorum, id est alienati testamento.

PL 8, 1257C

すなわち、諸君は異邦人であったということである。そして諸君はキリストと共に何もなしていなかったのであり、キリストなしにあったのであるから、それゆえ、と彼は言う、諸君はイスラエルの生活のうちになかったのであり、それゆえ諸契約にとっての異国人であったのである。すなわち契約から疎外されていたということである。

62

Quid est testamentum? a promissione testamentorum; hoc est promissionis eorum quae Deus promiserat per testamenta sua, id est per prophetas, spem non habentes: scilicet promissionis eorum spem non habentes.

PL 8, 1257C

契約とは何か。契約の約束によるものである。すなわち、神が御自身の契約を通して、すなわち預言者たちを通して約束したもうたその約束についての希望を持たない、ということである。つまり、それらの約束の希望を持たないということである。

63

Cum enim essetis sine Christo non vobis promittebatis spem promissionis eorum testamentorum: quippe cum ab his hospites essetis et alieni, et essetis sine Deo, id est sine Christo. Sic enim dixit cum essetis sine Christo. Ecce et hic Deum Christum appellavit.

PL 8, 1257C

というのも、諸君がキリストなしにあったとき、諸君はそれらの契約の約束の希望を自らに約束していなかったからである。というのも、諸君はそれらにとって異国人であり、疎遠な者であり、神なしに、すなわちキリストなしにあったからである。彼は実に「汝らがキリストなしにあったとき」と言ったのである。見よ、ここでも彼はキリストを神と呼んだのである。

64

Deinde potest intelligi sine Deo, quia ex Christo Deus est. Eratis autem in hoc mundo sine Deo. Sine Deo vivit, et hospes est a promissis testamentorum, et alius a vero Israel, cui coelum et regna coelorum promissa sunt in aeterna vita et Dei gloria. VERS. 13.

PL 8, 1257D

次に、「神なしに」というのは、神はキリストから〔知られる〕ゆえと理解することができる。しかるに諸君はこの世界において神なしにあったのである。神なしに生きる者は、契約の約束にとっての異国人であり、天と天の国とが永遠の生命と神の栄光のうちに約束されている真のイスラエルとは異なる者である。〔第13節〕

65

Nunc autem in Christo vos, qui aliquando longe eratis, facti estis prope in sanguine Christi. Omnis oratio, quae exhortationem tenet, post generalem disputationem revocat sententiam ad eos ad quos epistolam scribit, ad Ephesios scilicet.

PL 8, 1258A

「しかるにいまや、キリストにおいて、かつて遠くにあった汝らは、キリストの血によって近い者とされたのである。」勧告を含むあらゆる論述は、一般的な議論のあとで、その趣旨を、手紙を書き送る相手、すなわちここではエフェソの人々へと引き戻すものである。

66

Ergo, inquit, vos quoque qui aliquando longe eratis, id est gentiles, nunc autem in Christo facti estis quemadmodum prope in sanguine Christi: quoniam non opera nostra, neque Ephesii sua prope sint, et in Christo sint; sed sanguine, inquit, Christi. VERS. 14.

PL 8, 1258A

それゆえ、と彼は言う、かつて遠くにあった諸君、すなわち異邦人たちもまた、いまやキリストにおいて、いわばキリストの血によって近い者とされたのである。というのも、我々の業によってでも、エフェソの人々自身の業によって近い者、キリストにある者となったのでもなく、キリストの血によってである、と彼は言うからである。〔第14節〕

67

Et exponit quid illud est quia per sanguinem Christi in Christo sumus, perfidem tamen. Ipse est enim pax nostra. Per mysterium etenim ejus reconciliati Deo sumus etiam non alieni neque adversarii.

PL 8, 1258A

そして彼は、我々がキリストの血によってキリストにあるとはどういうことかを、ただし信仰を通してであるが、説き明かす。「なぜなら彼こそ我々の平和だからである。」彼の奥義を通して、我々は神と和解させられ、もはや疎遠な者でも敵対する者でもなくなったのである。

68

Cum enim alios colebamus, et idolis serviebamus, quasi bellum habebamus cum Patre, id est cum Deo. At medius Christus mysterio suo et passione reconciliavit nos in se.

PL 8, 1258A

というのも、我々が他の神々を崇拝し、偶像に仕えていたとき、我々はいわば父と、すなわち神と戦争状態にあったからである。しかるに、その間に立つキリストは、御自身の奥義と受難とによって、我々を御自身のうちに和解させたもうたのである。

69

Ergo pax nostra, qui fecit utraque unum; et medium parietem materiae solvens, inimicitias in carne sua. VERS. 15. Legem mandatorum, in decretis evacuans. Pax, inquit, nostra Christus est: quem et alibi mediatorem appellat.

PL 8, 1258B

「それゆえ我々の平和である方は、二つのものを一つとなし、質料の隔ての壁、すなわちその肉における敵意を解きつつ。」〔第15節〕「掟の律法を、諸規定において廃して。」我々の平和はキリストである、と彼は言う。彼を彼は他所では仲介者とも呼んでいる。

70

Ipse enim se interposuit inter divisa regna, cum animae a Dei fonte natae, in hoc mundo teneantur vel tenerentur: ut intercederet medius paries, quasi saepes ac maceria, per illecebras carnis et mundanas cupiditates.

PL 8, 1258B

というのも、神の泉から生まれた魂たちがこの世界において捕らえられ、また捕らえられていたとき、彼は分かたれた二つの国のあいだに自らを介在させたもうたからである。それは、肉の誘惑と世界的な欲望とによって、垣根や城壁のごとき隔ての壁が間に立ちはだかっていたことによる。

71

Christus mysterio suo et carne et passione et disciplina medium istum parietem solvit, id est vincens carnem et vincendam docens, et mundi cupiditates solvens ac solvendas docens, medium parietem sustulit: in carne tamen, inquit, suas inimicitias utique solvens.

PL 8, 1258B

キリストは、御自身の奥義と肉と受難と教えとによって、この隔ての壁を解きたもうた。すなわち、肉に打ち勝ち、それに打ち勝つべきことを教え、世界の欲望を解き、それらを解くべきことを教えることによって、隔ての壁を取り除きたもうたのである。ただし、「その肉において、その敵意を解きたもうた」と彼は言う。

72

Ergo non nostri laboris est, quod saepe moneo, ut nos solvamus; sed sola fides in Christum nobis salus est. Ille enim solvit omnes inimicitias in carne sua. Item solvit et legem mandatorum, in decretis evacuans eam, ut non per opera neque per sabbata.

PL 8, 1258C

それゆえ、私がたびたび注意するように、〔隔ての壁を〕我々が解くことは我々の労苦によるのではなく、キリストへの信仰のみが我々の救いなのである。というのも、彼こそがその肉においてあらゆる敵意を解きたもうたからである。同様に彼は、掟の律法をも解き、それを諸規定において廃したもうた。それは業によってでも安息日によってでもない。

73

Ipsa enim decreta sunt in lege ipsaque mandata: nunc, inquam, hujusmodi praecepta observationum, quae carnaliter intellecta sunt, evacuavit Christus.

PL 8, 1258C

というのも、規定そのものも掟そのものも律法のうちにあるからである。いま、と私は言うが、肉的に理解されたこの種の遵守の規定を、キリストは廃したもうたのである。

74

Quibus evacuatis, medium quod intercesserat, sublatum est: nec animae jam impediuntur quasi objecto mundo, id est cupiditatibus mundanis, et intellectibus, et desideriis scilicet carnalibus, ne videant Deum, cognoscant, sequantur, etiam cum eo juncta sint.

PL 8, 1258C

それらが廃されたことによって、間に立ちはだかっていたものは取り除かれた。もはや魂は、いわば世界という障害物、すなわち世界的な欲望や知解、また肉的な欲望によって、たとえ神と結ばれていても〔etiam cum eo juncta sint は「神と結ばれているときにさえ」とも読める〕、神を見ること、知ること、従うことを妨げられることはないのである。

75

Hoc enim docet ut duo conderet in semetipso, in uno novo homine faciens pacem. Dixi quos duo; animas, et superiora illa, aeterna scilicet et spiritalia.

PL 8, 1258C

というのも、彼がこう教えるのは、「彼が御自身のうちに二つのものを建て、一つの新しい人において平和をなしたもうた」ということだからである。私は二つのものと言ったが、それは魂と、あの上位のもの、すなわち永遠なるもの、霊的なるものである。

76

Cum ipse Salvator, qui spiritus est et sanctus Spiritus, in animas descendit, junxit duo superiora spiritalia, et animas spiritales esse fecit, et condidit in semetipso in uno, inquit, novo homine.

PL 8, 1258D

かの救い主、すなわち霊であり聖なる霊である方が、もろもろの魂へと降ったとき、彼は二つのもの、すなわち上位の霊的なるもの〔と魂と〕を結び合わせ、もろもろの魂を霊的なものとならしめ、「御自身のうちに、一つの新しい人において」と彼は言うが、そのように建てたもうたのである。

77

Novus autem qui est homo? spiritalis: vetus enim animalis est, et exinde carnalis. Faciens, inquit, pacem: id est discissis et separatis et pugnantibus, id est animis ad terrena dilapsis et terrena sequentibus, et idcirco repugnantibus his quae coelestia sunt et spiritalia; pacem, inquit, fecit; dum reconciliavit spiritalia et Deum; ut jam unum animo sentiant, unum colant, unum sint, scilicet spiritales.

PL 8, 1258D

しかるに新しい人とは何であるか。霊的な人である。古い人は魂的な人であり、そこからして肉的な人である。「平和をなして」と彼は言う。すなわち、分かたれ、離され、争っていたもの——すなわち地上のものへと落ちて地上のものを追い求め、それゆえ天的なるもの、霊的なるものに逆らっていた魂たち——について、「平和をなした」と彼は言う。それは、霊的なるものと神とを和解させることによってである。それは、彼らがいまや心を一つにし、一つのものを礼拝し、一つのものとなる、すなわち霊的なる者となるためである。

78

VERS. 16. Et ut exhiberet et reconciliaret ambos in uno corpore, Deo. Jungens, inquit, ut diximus et animas et spiritum, pacem fecit: ut exhiberet conjunctos dnos illos quondam separatos, et reconciliaret Deo.

PL 8, 1259A

〔第16節〕「そして両者を一つの体において神に差し出し、和解させるためである。」我々が述べたように、魂と霊とを結び合わせることによって、彼は平和をなしたもうた、と彼は言う。それは、かつて分かたれていたその二つのものを結び合わされたものとして差し出し、神に和解させるためである。

79

In uno, inquit, corpore; id est, ut ipsa anima jam spiritus cum esset, et ipse spiritus cum jam animam sibi vindicaret, esset unum corpus, quod fuerat antea separatum.

PL 8, 1259A

「一つの体において」と彼は言う。すなわち、魂そのものがすでに霊であるようになり、霊そのものがすでに魂を自らのものとして主張するようになったとき、以前は分かたれていたものが、一つの体となる、ということである。

80

Sed hic corpus accipiamus item copulationem, ut substantiam unam; quod est coeleste corpus et in aeternis. Corpus quomodo dictum est? de Domino nostro Jesu Christo; quod corporalis substantia est Christus corporalisque majestas.

PL 8, 1259A

しかしここでは、体という語を、結合、すなわち一つの実体として理解しよう。それは天的な体であり、永遠なるもののうちにある体である。体とはどのように言われたのか。我々の主イエス・キリストについてである。すなわち、キリストは体的な実体であり、体的な威厳であるということである。

81

Per carnem interficiens inimicitias in semetipso. Hoc autem est mysterium crucis, ut in poenam tollerentur omnia, quae inimica sunt animis et spiritui nostro; id est desideria mundana, carnis cupiditates, ipsaque caro quodam modo corrupta atque vitiosa.

PL 8, 1259B

「肉を通して、御自らのうちに敵意を殺して。」しかるにこれは十字架の奥義である。すなわち、我々の魂と霊とにとって敵であるものすべて——世界的な欲望、肉の欲望、そしてある意味で腐敗し悪しきものとなった肉そのもの——が、刑罰において取り除かれるということである。

82

Per carnem ergo Christus interfecit inimicitias, id est omnia adversa animis. Et ubi interfecit? in semetipso.

PL 8, 1259B

それゆえキリストは、肉を通して敵意を、すなわち魂にとって敵対するものすべてを殺したもうたのである。そして、どこにおいて殺したもうたのか。御自らのうちにおいてである。

83

Ideo enim assumpsit carnem, ut in semetipso vinceret carnem; et sic per carnem carni prodesset, interficiendo corruptionem carnis; et per resurrectionem, assumendo puram atque aeternam carnem atque omne corpus deitatis; cum omnia spiritus fiant, sicut multis locis et Paulus docet, et res ipsa manifestata est.

PL 8, 1259B

というのも、彼が肉を受け取ったのは、御自らのうちにおいて肉に打ち勝つためだったからである。そしてそのようにして、肉の腐敗を殺すことによって、肉を通して肉のために益をなし、また復活を通して、純粋にして永遠なる肉と神性の体全体とを受け取りたもうたのである。それは、パウロが多くの箇所で教えるとおり、また事実そのものが明らかにするとおり、万物が霊となるときである。

84

In quo etiam illud, quod ubique ostendamus velim, quia Dominus noster Jesus Christus istam ipsam quodam modo carnis et mundi pugnam vicit, superavit. Nostrum pene jam nihil est, nisi solum credere qui superavit omnia.

PL 8, 1259C

ここにおいても、私が至るところで示したいと願うこと——すなわち、我々の主イエス・キリストが、ある意味で肉と世界とのこの戦いそのものに打ち勝ち、勝利したもうたということ——がある。もはや我々のなすべきことはほとんど何もなく、ただ、万物に勝利したもうた方を信じることだけである。

85

Haec est enim plena salvatio, Christum haec vicisse, Christum ideo in cruce sublatum esse, Christum ideo resurrexisse, ut nobis in eum credentibus salus, aeternitas et coelorum gloria pararetur. VERS. 17.

PL 8, 1259C

というのも、これこそが完全な救いだからである——キリストがこれらに打ち勝ったこと、キリストがそれゆえ十字架に上げられたこと、キリストがそれゆえよみがえったこと、それは彼を信じる我々に、救いと永遠性と天の栄光とが備えられるためである。〔第17節〕

86

Et veniens evangelizavit pacem nobis qui longe, et pacem his qui juxta. . . Omnem actum et adventum Domini Salvatoris per ea quae geruntur et gerenda sunt, exprimit.

PL 8, 1259C

「そして来たりて、遠くにある我々に平和を福音として告げ、近くにある者たちにも平和を告げたもうた。」……彼は、救い主なる主のあらゆる働きと到来との全体を、すでになされたこと、これからなされるべきことを通して言い表している。

87

Adventus enim Domini evangelizavit pacem, id est ut reconciliarentur homines, totusque mundus per animas in Deum respiciens, nihil adversi sentiret, haberet pacem.

PL 8, 1259C

というのも、主の到来は平和を福音として告げたのであり、それは人々が和解させられ、世界全体が、もろもろの魂を通して神へと目を向け、何ら敵対するものを感じることなく、平和を持つためだったからである。

88

Quod autem dixit quod Deus, id est Salvator, veniens evangelizavit; omne quidquid bene est et bonum pronuntiat, evangelium dicitur.

PL 8, 1259D

しかるに、神、すなわち救い主が来たりて福音を告げたと彼が言ったのは——善くあること、善きことを告げ知らせるものはすべて、福音と呼ばれるからである。

89

Deum enim nuntiare, et Deus ut cognoscatur docere, et in Deum conversionem nuntiare, evangelizare est: et hoc est evangelizare pacem, ut non discordantibus animis et errore depravatis, dum servimus vel hylicis potestatibus, bellum quodammodo geramus in Deum.

PL 8, 1259D

というのも、神を告げ知らせること、神が知られるように教えること、神への立ち帰りを告げ知らせること、これが福音を告げるということだからである。そして、これが平和を福音として告げるということである。すなわち、我々が質料的な権力に仕えつつ、心が不和になり誤りに堕落したまま、いわば神に対して戦争をなすことのないように、ということである。

90

Hoc est, inquam, pacem evangelizare rursus quod dixit et qui longe, et his qui juxta ad id referendum quod est Judaeis et gentibus. Namque juxta sunt Judaei scilicet, longe autem gentes.

PL 8, 1260A

すなわち私が言うに、これが平和を福音として告げるということであり、彼が再び「遠くにある者たちにも、近くにある者たちにも」と言ったのは、ユダヤ人と異邦人とを指して言われるべきことに関わる。というのも、近くにあるのはユダヤ人であり、遠くにあるのは異邦人だからである。

91

At vero quoniam ipse Salvator accepit evangelium ut in gentes pronuntiaret Deum, primo illud posuit; ut vere etiam Christus adveniens his pronuntiaret pacem, qui longe sunt, id est gentibus sicut multis rebus ostenditur.

PL 8, 1260A

しかるに、救い主御自身が、異邦人たちに神を告げ知らせるために福音を受け取りたもうたのであるから、彼はまずそれを置いたのである。すなわち、キリストは来たりて、遠くにある者たち、すなわち異邦人たちに、まことに平和を告げたもうたということであり、これは多くの事柄によって示されるとおりである。

92

Nam et meliores filii dicuntur qui ex gentibus ad credulitatem veniunt quam ex Judaeis. Verumtamen ne et illis negaretur, adjunctum et his qui juxta sunt. VERS. 18. Quoniam per ipsum accessum habemus utrique in uno spiritu ad patrem.

PL 8, 1260A

というのも、ユダヤ人からよりも異邦人から信仰に至る者たちのほうが、より善き子らと言われるからである。しかし彼らにもそれが否まれることのないように、「近くにある者たち」も付け加えられたのである。〔第18節〕「なぜなら、彼を通して、我々両者は一つの霊において父への近づきを得るからである。」

93

Utrique, ut dixi, et Judaei et gentes per ipsum Christum habemus accessum ad patrem. Sed quomodo? in uno spiritu enim, qui Christus est: dum in ipsum credimus, in nos illabitur, et Deum sentimus, et Deum cognoscimus, et Deum colimus.

PL 8, 1260A

私が言ったように、ユダヤ人も異邦人も両者とも、まさにこのキリストを通して、父への近づきを得るのである。しかしどのようにしてか。一つの霊において、すなわちキリストであるその霊においてである。我々が彼を信じるとき、彼は我々のうちに入り来たり、我々は神を感じ、神を知り、神を礼拝するのである。

94

Ergo in ipso spiritu ad patrem ut venire possimus, per Christum utrique venire poterimus. Itaque Judaei nisi per Christum ad patrem venire possunt; quemadmodum et gentes nullo alio extrinsecus vel idolo, vel potentia, vel qualibet, ut ipsi nominant, majestate.

PL 8, 1260B

それゆえ、その霊において父へと来ることができるために、我々両者はキリストを通して来ることができるであろう。かくしてユダヤ人はキリストを通してでなければ父へと来ることができない〔底本は non を欠く。nisi と後続の文脈から否定に読む〕。それは異邦人が、いかなる他の外的なもの、偶像であれ、いかなる力であれ、彼らが名づけるようないかなる威厳であれ、それによっては来ることができないのと同様である。

95

VERS. 19. Ergo jam non estis hospites et incolae, sed estis cives sanctorum et domestici Dei. Concludit ad speciem, Ephesiorum scilicet, quod non sint etiam alieni neque incolae neque hospites.

PL 8, 1260B

〔第19節〕「それゆえ、汝らはもはや異国人でも寄留者でもなく、聖徒たちの同市民であり、神の家の者である。」彼は結論を個別の場合へ、すなわちエフェソの人々へと向け、彼らがもはや疎遠な者でも、寄留者でも、異国人でもないということを述べる。

96

Qui enim peregrinantur a Deo, quoniam in Dei operibus manent, id est in mundo, hospites et incolae sunt ut possint esse domestici, Etenim si et daemonibus immolabunt, postea credentes et sequentes Deum, sunt domestici, sed in mundo.

PL 8, 1260B

というのも、神から離れて旅する者たちは、神の作品のうちに、すなわち世界のうちに留まっているのであるから、いずれは家の者となりうる異国人・寄留者だからである。実に、たとえ悪霊たちに生贄を捧げていた者であっても、そののち神を信じ、神に従うならば、家の者となるのである、ただし世界にあってのことである。

97

Nunc autem qui non credunt, ii hospites sunt et incolae. Porro quod concludit ad Ephesios, si qui Deum crediderit, et per Christum se ad Deum pertinere cognoverit, neque hospes neque incola est; estis ergo, inquit, Ephesii, cives sanctorum et domestici Dei.

PL 8, 1260C

しかるに、いま信じない者たち、彼らこそ異国人であり寄留者である。さらに、彼がエフェソの人々に対して結論として述べるのは——神を信じ、キリストを通して自らが神に属することを知った者は、もはや異国人でも寄留者でもない、ということである。それゆえ、エフェソの人々よ、「汝らは聖徒たちの同市民であり、神の家の者である」と彼は言う。

98

In unam enim civitatem, id est aeternam illam superiorum divitiarum, quam Hierusalem vocant, conveniunt omnes, et sunt cives sanctorum et Dei domestici: quoniam in eadem civitate Deus veluti rector et dominus et princeps est. Iidem ergo domestici Dei.

PL 8, 1260C

というのも、すべての者は一つの都市、すなわち上位の富というかの永遠の都市——それをエルサレムと呼ぶのであるが——そこに集まり、聖徒たちの同市民、神の家の者となるからである。というのも、その同じ都市において、神はいわば統治者、主、首長であられるからである。それゆえ、彼らはまた神の家の者なのである。

99

Quid autem intelligamus cives sanctorum? quasi aliud erunt isti qui cives dicuntur, et aliud sunt sancti.

PL 8, 1260C

しかるに、我々は「聖徒たちの同市民」ということをどのように理解すべきであろうか。あたかも、同市民と呼ばれる者たちと聖徒たちとが、別のものであるかのようである。

100

Quod si ita est, qui sunt sancti, et qui cives? intelligendum puto sanctos posuisse apostolos et prophetas et caeteros, qui Deum aut passi sunt aut viderunt; hoc est qui inhabitante in se spiritu, divina locuti sunt, aut praesentem aliquo modo viderunt; aliquo modo dixi, vel per carnem, vel per spiritum, ut Abraham, ut apostolus, ut caeteri ii per carnem et per spiritum, ut omnes apostoli: hi ergo sancti sunt.

PL 8, 1260C

もしそうであるならば、誰が聖徒であり、誰が同市民であるのか。私が思うに、彼が聖徒として置いたのは、使徒たちと預言者たちその他、神を受けた、あるいは神を見た者たちであると理解すべきである。すなわち、自らのうちに霊が宿ることによって神的なことを語った者たち、あるいは何らかの仕方で臨在する神を見た者たちである。私は『何らかの仕方で』と言ったが、それは肉によってであれ、霊によってであれ、ということである。アブラハムのように、〔パウロという〕使徒のように、その他の者たちのように——彼らは肉によっても霊によってもそうであった、すべての使徒たちのように。それゆえ、これらの者たちが聖徒である。

101

Qui autem credunt in Christum sine horum aliquo, cives sunt sanctorum et domestici Dei. VERS. 20. Superaedificati supra fundamentum apostolorum.

PL 8, 1260D

しかるに、これらの者たちのいずれでもなくキリストを信じる者たちは、聖徒たちの同市民であり、神の家の者である。〔第20節〕「使徒たちの土台の上に建て上げられて。」

102

Satis ipse declaravit, aliud esse sanctos, aliud vices: siquidem superaedificatos dixit istos supra fundamentum apostolorum. Item ut praecepta vel observare debeant, vel ad Dei cognitionem, vel ad cultum ac religionem.

PL 8, 1261A

彼は、聖徒たちと同市民たちとが別のものであることを十分に明らかにした。すなわち、彼はこれらの者たちが使徒たちの土台の上に建て上げられていると言ったのである。同様に、彼らが戒めを守るべきこと、神の知識へと、あるいは礼拝と宗教とへと〔向かうべきこと〕をも〔示している〕。

103

Jesus Christus, et praecepta ejus, fundamenta sunt apostolorum: quae fundamenta superaedificationem habent jam ex vita et ex moribus et ex genere vivendi et disciplina. Primum tamen fundamentum est ad vitam: caetera, ad exornandum et exaedificandum.

PL 8, 1261A

イエス・キリストと彼の戒めとが、使徒たちの土台である。この土台は、生活から、また習わしから、生き方と教えから成る建て上げをすでに有している。しかし第一の土台は生命へと向かうものであり、その他のものは、飾り建てるためのものである。

104

Primum, inquit, fundamentum est Christum credere, et in eo spem habere, et in Deum fidem mittere.

PL 8, 1261A

第一の土台とは、キリストを信じること、彼において希望を抱くこと、神へと信仰を差し向けることである、と彼は言う。

105

Hoc autem docent apostoli; et hoc est fundamentum etiam prophetarum: bono ordine, secundum illud quod supra divisi, ut sanctos dicerem et eos qui viderunt et eos qui spiritum toleraverunt. Viderunt enim apostoli, spiritum habuerunt prophetae.

PL 8, 1261A

しかるにこれを教えるのは使徒たちであり、これはまた預言者たちの土台でもある。善き秩序に従ってのことである——先に私が区分したとおり、聖徒たちについて、見た者たちと、霊を受け耐えた者たちとを言うようにである。というのも、使徒たちは見たのであり、預言者たちは霊を有していたからである。

106

Secundum igitur praecepta apostolorum et prophetarum (quae praecepta Christi) est annuntiatio, et est fundamentum totius aeternitatis et spei. Superaedificati estis, inquit, in ipso angulari lapide Jesu Christo. Omnis medietas inter duo semper posita.

PL 8, 1261B

それゆえ、使徒たちと預言者たちの戒め——それはキリストの戒めであるが——に従って、告知があり、あらゆる永遠性と希望との土台がある。「汝らは、イエス・キリストという隅の石そのものの上に建て上げられているのである」と彼は言う。あらゆる中間のものは、常に二つのものの間に置かれる。

107

Haec, duo aut jungit aut separat. Sed ubi separatio est animis, ibi mundus φραγμὸς dicitur, id est maceria.

PL 8, 1261B

この〔中間のもの〕は、二つのものを結び合わせるか、あるいは分け隔てるかである。しかし、魂たちに分離があるところでは、世界は「フラグモス」、すなわち垣根・城壁と呼ばれる。

108

Ubi autem junctio animis, Christus est, et lapis dicitur angularis, quoniam vere angularis lapis: et is est qui in primo collocatus est: vere angulo fundamentum positum, duobus lateribus jungit.

PL 8, 1261B

しかるに、魂たちに結合があるところでは、キリストがそれであり、隅の石と呼ばれる。というのも、彼はまことに隅の石だからである。彼こそ、最初に据えられた者である。まことに隅において据えられた土台であり、二つの側面を結び合わせるのである。

109

Hunc lapidem ἀκρογωνιαῖον appellavit: non enim tantum angularis, sed qui primus et summus est, unde incipit fundamentum anguli, qui duo jungit et copulat et unum reddit.

PL 8, 1261B

彼はこの石を「アクロゴーニアイオン」(かしらの隅石)と呼んだ。というのも、それは単に隅にあるだけでなく、第一にして最高のものであり、そこから隅の土台が始まり、二つのものを結び合わせ、つなぎ合わせ、一つのものとするからである。

110

Etenim duo, sicuti diximus, vel superiores animas, quae etiam cum Christo fuerunt; et istas quae hic sunt sanctae, et mysteriis Christum habentes; vel ipsas illas omnes Christi animas, etiam gentium animas, quae junguntur illo angulari lapide Jesu Christo.

PL 8, 1261C

というのも、我々が述べたように、その二つのものとは、あるいはキリストと共にあった上位の魂たちと、ここにある聖なる魂たち、すなわち諸奥義によってキリストを有する魂たちであり、あるいは、キリストに属するすべての魂たち、異邦人の魂たちをも含めて、それらが、イエス・キリストというかの隅の石によって結び合わされるということである。

111

VERS. 21, 22. In quo structura compacta in templum sanctum in Domino. Omnes enim animae collectae, omnesque homines spiritales redditi per Christum struuntur, ubi Deus inhabitet, quasi templum sanctum; ut cum in omnibus inest Christus, et cum est in Christo Deus, omnes templum sint per Christum Dei.

PL 8, 1261C

〔第21–22節〕「その方において、組み合わされた建物が、主にあって聖なる神殿となる。」というのも、キリストを通して霊的なものとされたすべての魂、すべての人間が、集められて、神が宿りたもう聖なる神殿のごとくに建てられるからである。すべての者のうちにキリストが宿り、キリストのうちに神がおられるとき、すべての者は、キリストを通して神の神殿となるのである。

112

In quo et vos coaedificamini in habitaculum Dei in spiritu. Ut saepe docui, ad speciem, id est ad Ephesios, rem vocat, ut et ipsi aedificati in eodem angulo sint, id est in spiritu Christi, ut et ipsi habitaculum sint Dei.

PL 8, 1261C

「その方において、汝らもまた、霊における神の住まいへと共に建て上げられる。」私がたびたび教えたように、彼はこの事柄を個別の場合へ、すなわちエフェソの人々へと引き寄せている。それは、彼ら自身もまた、同じ隅において、すなわちキリストの霊において建てられ、彼ら自身が神の住まいとなるためである。

113

Magna autem moderatione, ut exhortatio fieret: non enim jam factos dicit, sed adhuc aedificari: deest enim illis; et idcirco admonet et hortatur.

PL 8, 1261D

しかし彼は、大いなる節度をもって、勧告となるようにこれを述べている。というのも、彼は彼らがすでに完成されたとは言わず、いまなお建てられつつあると言うからである。すなわち、彼らにはなお欠けているものがあるのであり、それゆえ彼は注意を促し、勧めるのである。

114

Et cum illos habitaculum Dei in spiritu dicat, utique quid agit aliud, nisi ut aliud quodlibet excludat ex animis, solumque Christum ibi animas coaedificare adhuc dicat, ut templum fiant Dei?

PL 8, 1261D

そして彼が、彼らを霊における神の住まいであると言うとき、彼はまさに何をなしているのか。ただ、他のいかなるものをも魂たちから排除し、そこにおいてはただキリストのみが魂たちを共に建て上げつつあると言って、彼らが神の神殿となるようにすることをおいて、他に何があろうか。

Liber I, Caput III

第I巻 第III章PL 8, 1262A
1

VERS. 1, 2. Hujus rei gratia ego Paulus vinctus Christi, pro vobis gentibus: si tamen audistis dispositionem Dei gratiae.

PL 8, 1262A

〔第1–2節〕「このことのゆえに、私パウロは、汝ら異邦人のためにキリストに囚われた者となっている。汝らが神の恩寵の配剤を聞いたのであれば。」

2

Supererat ut cum de rebus locutus esset, quod spes omnis in Christo, sic et spiritu coaedificentur omnes, ut sint habitaculum Dei; supererat, inquam, ut id doceret quis ipse esset; an ipse impleret coaedificationem per evangelium, daretque rationem auctoritatis suae ut ei crederetur.

PL 8, 1262A

先に、あらゆる希望はキリストにあり、そのようにして皆が霊において共に建て上げられ、神の住まいとなるということを論じていたのだから、なお残っていたのは、彼自身が何者であるかを教えることであった。すなわち、彼自身が福音によってこの共同の建造を成し遂げる者であるかどうか、また、彼が信じられるために自らの権威の根拠を示すことであった。

3

Hoc igitur adjungit hujus, inquit, gratia, id est ut habitaculum Dei in spiritu aedificemini. Non enim tantum Ephesiis istud, sed omnibus dictum audiatis.

PL 8, 1262A

そこで彼は、「このことのゆえに」と言って続ける。すなわち、諸君が霊において神の住まいに建て上げられるためである、と。これはエフェソの人々にだけ語られたのではなく、すべての者に語られたのだと聞くべきである。

4

Denique pro vobis, inquit, gentibus vinctus Christi Paulus; vinctus, aut associatus ad evangelium Christi, aut qui multos labores et poenas toleravi, et pro vobis tolerarem, annuntians Christum: et sim vinctus Christi; qui annuntiando Christum, vinciar; sed propter vos.

PL 8, 1262A

実に、「汝ら異邦人のために、パウロはキリストに囚われた者となっている」と彼は言う。囚われた者とは、キリストの福音に結び合わされた者という意味か、あるいは、多くの労苦と刑罰とに耐えてきた者、そしてキリストを告げ知らせつつ諸君のために耐え忍ぼうとする者という意味である。こうして私はキリストに囚われた者となる。すなわち、キリストを告げ知らせることによって、私は囚われるのであるが、それは諸君のためである。

5

Id ut probare videretur, se pro gentibus vinctum esse Christi, adjecit mysterii erga se habiti fidem. Si tamen, inquit, audistis dispensationem Dei gratiae.

PL 8, 1262B

自分が異邦人のためにキリストに囚われた者であることを証明して見せるために、彼は、自分に授けられた奥義という保証を付け加えた。「汝らが神の恩寵の配剤を聞いたのであれば」と彼は言う。

6

Id est, si est cognitum vobis quae gratia disposita sit, id est quomodo per me evangelium ordinatum sit, ut annuntietur Deus per Christum, et Christi virtus, quae virtus Dei est. Quae data est mihi in vos secundum revelationem.

PL 8, 1262B

すなわち、いかなる恩寵が配剤されたか、諸君に知られているならば、ということである。すなわち、私を通していかに福音が定められ、神がキリストを通して告げ知らされ、キリストの力——それは神の力である——が告げ知らされるようになったかということである。「それは、啓示に従って、汝らのために私に与えられた。」

7

Etenim, sicut ipse Paulus multis locis memorat, non ab hominibus, neque per homines mysterium accepit aut didicit, sed revelata illi cuncta sunt. Hoc enim dixit, gratiam sibi datam, sed per revelationem.

PL 8, 1262B

実に、パウロ自身が多くの箇所で述べているように、彼は奥義を人間から受けたのでも、人間を通して学んだのでもなく、すべてが彼に啓示されたのである。彼はこのことを、恩寵が自分に与えられたのは啓示によってである、と述べたのである。

8

Quo in loco intelligi licet christianum ex revelatione fieri posse, et maxime fieri. Electus quidem est, et vas electionis dictus est Paulus; verumtamen quia Dei potentia omnibus modis gratiam suam ministrat, intelligamus esse istam legitimam mandatorum Salvatoris disciplinam, uti renascatur homo per spiritum et aquam, et sic Christi spiritum recipiat.

PL 8, 1262B

この箇所から、人はキリスト教徒に啓示によってなることができ、しかも大いにそうなるのだと理解してよい。パウロは実に選ばれた者であり、選びの器と呼ばれた。しかし、神の力はあらゆる仕方でその恩寵を施すのであるから、人が霊と水とによって新たに生まれ、こうしてキリストの霊を受け取るということ、これが救い主の戒めの正当な教えであると理解すべきである。

9

Sed id et ab hominibus et per homines. Istud vero quod Paulo provenit (quamquam hoc, ut aestimatio nostra est, meruit solus) tamen, ut dixi, revelatio Dei ejusmodi aut alio simili modo per Dei gratiam fieri potest.

PL 8, 1262C

しかしこれは人間からも人間を通しても起こることである。だがパウロに生じたあのこと(彼だけがそれに値したというのが我々の見立てではあるが)については、すでに述べたように、この種の、あるいはこれに類する仕方での神の啓示は、神の恩寵によって起こりうるのである。

10

Unde non est abnegandus a Christi gratia, cui revelatio per Christi gratiam data sit, ut spiritu compleretur; et Christi cognitione per revelationem habita, deserviret. VERS. 3, 4.

PL 8, 1262C

それゆえ、キリストの恩寵によって啓示が与えられ、霊によって満たされ、啓示によってキリストの知識を得てこれに仕えるようになった者を、キリストの恩寵から締め出してはならない。〔第3–4節〕

11

Notum mihi factum est mysterium, sicut antescripsi in modico; prout potuistis legentes intelligere prudentiam meam in mysterio Christi.

PL 8, 1262C

「奥義は私に知らされた。すでに手短に書き記したとおりである。汝らは読んで、キリストの奥義における私の思慮を知ることができたであろう。」

12

Et hic quoque admoneo revelationibus posse cognitum esse mysterium Christi: et licet circa Paulum ex electione Domini videatur impletum, tamen quoniam electio Domini libera est, etiam circa alios potest ut non ab hominibus neque per homines fiat cognitio verae plenaeque deitatis.

PL 8, 1262D

ここでもまた私は、キリストの奥義は諸々の啓示によって知られうるということを言い添えておく。パウロについては主の選びによってこれが成就したと見えるとしても、主の選びは自由なものであるから、他の者たちについても、人間からでも人間を通してでもなく、真にして満全なる神性の認識が生じることがありうるのである。

13

Magna quidem et unica dignatio, et fortassis ex parte quod fiat hodie, concedatur. Etenim cum ipse dixerit, si propheta aliquis et de eodem alius sibi revelatum dixerit, sedeat et cognoscat qui prophetat, ut audiatur is qui sibi revelatum dicit; ergo et revelari potest; et quod parte, eodem modo etiam in toto.

PL 8, 1262D

それは大いなる、比類なき栄誉ではあるが、今日でも部分的にはそれが起こりうると認めてよいであろう。実に彼自身がこう述べているように——ある預言者〔が語っているとき〕、同じ事柄について別の者が自分に啓示があったと言うならば、預言している者は座して認め、自分に啓示があったと言うその者の言葉が聞かれるようにすべきである、と。ゆえに啓示はなお起こりうるのであり、部分的に起こりうるのと同じ仕方で、全面的にも起こりうるのである。

14

Etenim mysterium Domini et Dei voluntas in omni potentiam suam extendit: et illum posse omnia, et velle quae potest, accipere debemus; et haec alterius quaestionis sint.

PL 8, 1263A

実に、主の奥義と神の御旨とは、あらゆることにその力を及ぼしている。我々は、神があらゆることをなしうること、そしてなしうることを望みたもうことを認めねばならない。しかしこれらは別の問題である。

15

Nunc revelatum sibi mysterium ostendit; cum dixit Paulus id se scripsisse Ephesiis, id est ipsum mysterium; non revelationem, sed quod revelatum est, hoc est mysterium.

PL 8, 1263A

ここで彼は、自分に奥義が啓示されたことを示している。パウロは、自分がそれをエフェソの人々に書き送ったと述べたが、それはまさに奥義そのものである。啓示そのものではなく、啓示されたもの、すなわち奥義である。

16

Scripsi, inquit, sed immo dico; et ut potuistis, inquit, legentes intelliegere, in quantum potuistis prudentiam meam; in mysterio Christi prudentiam.

PL 8, 1263A

「私は書いた」と彼は言うが、むしろ「私は語る」というべきであろう。そして「汝らは読んで、できる限り私の思慮を知ることができたであろう」と彼は言う——それはキリストの奥義における思慮である。

17

Scientiam posuit non illam quae praevidet sua potentia quae sunt, quae futura sunt ratiocinando invenit et comprehendit: at hic scientiam, prudentiam nominavit. Non enim per prudentiam consecutus; sed postea quam consecutus est, habere coepit prudentiam.

PL 8, 1263B

彼は、自らの力によって現にあるものを予見し、推論によって未来のことを見出し把握する、そのような知識を意味したのではない。むしろここで彼は、その知識を「思慮」と呼んだのである。というのも、彼は思慮によってこれを得たのではなく、これを得たのちに、思慮を持ち始めたからである。

18

Denique prudentiam, inquit, in mysterio Christi; id est in eo quod percepi, quod mihi revelatum est, quod mihi notum factum est; id est in eo, quod doctus sit prudentia, in eo quod sibi revelatum est vel memoria, vel scientia, vel intelligentia.

PL 8, 1263B

そこで、「キリストの奥義における思慮」と彼は言う。すなわち、私が受け取ったもの、私に啓示されたもの、私に知らされたものにおける思慮である。すなわち、自分に啓示されたものにおいて、思慮を教えられたということである——記憶であれ、知識であれ、知解であれ。

19

Hae enim sunt partes prudentiae: ita et locus prudentiae est, et tamen non per prudentiam mysterium consequi possumus, sed per revelationem. VERS. 5. Quod aliis generationibus non fuit notum filiis hominum.

PL 8, 1263B

これらは実に思慮の諸部分である。かくして思慮の働く場所はあるのだが、それでも我々は思慮によって奥義に達することはできず、啓示によって達するのである。〔第5節〕「この奥義は、他の世代には人の子らに知らされていなかった。」

20

Potest hoc ad prudentiam argumentum esse, uti Deo revelatum illi sit, quia prudens erat et percipere poterat revelationem, mysterium; et solus meruit propter prudentiam mysterium nosse, quod aliis generationibus notum non fuit filiis hominum.

PL 8, 1263B

これは思慮についての論拠となりうる。すなわち、彼が思慮ある者であって啓示と奥義とを受け取ることができたからこそ、神は彼にそれを啓示されたのであり、他の世代の人の子らには知られていなかったこの奥義を知るに値したのは、その思慮のゆえに彼一人であった、ということである。

21

Quid est aliis generationibus? id est ante mea tempora. Generationes enim, sicuti in evangelio lectum est, quasi per homines tempora. Nulli, inquit, eorum qui ante me in generatione fuerunt filii hominum; nulli, inquit, notum fuit de mysterio.

PL 8, 1263C

「他の世代」とは何か。すなわち、私の時代より前ということである。世代とは、福音書に読まれる通り、人間を通して数えられる時代のようなものである。「私より前の世代にあった人の子らのうち、誰にも」と彼は言う。「誰にも、この奥義については知られていなかった」と彼は言う。

22

Quod sit mysterium, quod revelatum sibi et notum factum Paulus dicit, saepe locuti sumus. Adjiciendo autem filiis hominum ostendit fortasse mysterium illud antequam Paulo revelatum est, fieri potuisse ut revelatum sit angelis; id est non filiis hominum, sicut nunc revelatum est sanctis ejus apostolis.

PL 8, 1263C

パウロが自分に啓示され知らされたと言うこの奥義が何であるかについては、我々はすでにたびたび語ってきた。ところで「人の子らに」と付け加えることによって、彼は、パウロに啓示される以前に、この奥義が天使たちに啓示されていた可能性を、おそらく示している。すなわち〔天使たちには啓示されていたが〕、人の子らには、「今や彼の聖なる使徒たちに啓示されているように」は〔啓示されて〕いなかった、ということである。

23

Plene mysterii concordiam quod unum sit atque idem, quod sibi revelatum est et apostolis, docet.

PL 8, 1263C

彼は、自分に啓示されたものと使徒たちに啓示されたものとが一つの同じものであるという、奥義の全き一致を教えている。

24

Ne discordet et non idem videatur esse per praesentiam Christi traditum apostolis, quod ipse sibi per revelationem traditum dixit; conjungit id sibi revalatum quod sanctis apostolis. Parum est: adjicit et prophetis in spiritu.

PL 8, 1263D

キリストの現臨を通して使徒たちに伝えられたものと、彼自身が啓示によって自分に伝えられたと言うものとが、食い違い、同一でないと見えることのないように、彼は、自分に啓示されたものを聖なる使徒たちに啓示されたものと結び合わせる。それだけでは足りない。彼はさらに「霊において預言者たちにも」と付け加える。

25

Acute et vehementer: etenim propheta qui mysterium locutus est, in Spiritu illi revelatum est; mysterium ipse non scivit.

PL 8, 1263D

鋭く、力強い言い方である。実に、奥義を語った預言者は、霊においてそれを啓示されたのであって、奥義そのものを彼自身が知っていたわけではない。

26

Quia dixit filiis hominum revelatum non fuisse neque notum mysterium; fuit autem notum et prophetis, qui filii hominum sunt; adjunxit notum, sed in Spiritu; id est cum afflati Spiritu mysterium loquerentur. VERS. 6.

PL 8, 1263D

彼は、奥義は人の子らに啓示も知らされることもなかったと言ったが、預言者たちも人の子らであって、彼らにはそれが知られていた。そこで彼は、知られていたとはいえ霊においてであった、と付け加えた。すなわち、霊に吹き込まれて奥義を語っていたときに、ということである。〔第6節〕

27

Ipsis tamen non notum fuit, Esse gentes cohaeredes et concorporales et participes promissionis ejus in Christo per Evangelium.

PL 8, 1264A

しかし彼ら自身には、それは知られていなかった。「異邦人が福音によってキリストにあって、共同の相続人となり、同じ体に属する者となり、その約束にあずかる者となるということ。」

28

Hoc est quod sibi mysterium notum factum esse dixit, simulque etiam sanctis apostolis et prophetis in Spiritu, quod et gentes cohaeredes sunt in Christo et concorporales, id est ejusdem quasi corporis: quod saepe ita memorat ut omnes animae sanctae et liberatae, et Christi spiritu junctae, unum corpus esse dicantur.

PL 8, 1264A

これこそが、彼が自分に、また同時に霊における聖なる使徒たちと預言者たちにも知らされたと言った奥義である。すなわち、異邦人もまたキリストにあって共同の相続人であり、同じ体に属する者である、いわば同一の体に属する者であるということである。彼はしばしば、聖なる、解放されたすべての魂は、キリストの霊によって結び合わされて、一つの体であると言われる、と述べている。

29

Exinde ergo participes promissionis ejus in Christo sunt etiam gentes. Non enim solus Israel, sed et gentes, quae in Christo per evangelium concorporatae fuerunt, participes promissionis; quod aeternam gloriam merebuntur, quod vitam, quod remissionem peccatorum, et caetera, quae et Deus et Salvator promisit se sequentibus.

PL 8, 1264A

したがって、異邦人もまた、キリストにおけるその約束にあずかる者である。なぜなら、約束にあずかる者はイスラエルだけではなく、福音によってキリストにあって同じ体に属する者とされた異邦人もまたそうだからである。すなわち、永遠の栄光を、生命を、罪の赦しを、その他、神と救い主とがご自分に従う者たちに約束されたすべてのものを、彼らも得るに値するのである。

30

Ergo omnes per evangelium promissionis participes in Christo sunt. VERS. 7, 8. Cujus factus sum ego minister secundum donum operationis Dei, quae data mihi est secundum operationes virtutis ejus.

PL 8, 1264B

こうしてすべての者は、福音によって、キリストにあるその約束にあずかる者である。〔第7–8節〕「この福音の奉仕者に、私は神の働きの賜物に従って〔底本は operationis。ミーニュの脚注はウルガタの donum gratiae Dei を引き、ウィクトリヌス自身も続く言い換えで dono gratiae Dei と書く。gratiae の誤りとも見られるが、印刷どおり訳した〕なった。それは、神の力の働きに従って私に与えられたのである。」

31

Minister, inquit, sum evangelii factus ipsius, per quod in Christo participes promissionis et gentes et Israel sumus: cujus evangelii ego minister, factus autem dono gratiae Dei.

PL 8, 1264B

「私はまさにこの福音の奉仕者となった」と彼は言う。この福音によって、異邦人もイスラエルも、我々はキリストにあってその約束にあずかる者なのである。この福音の奉仕者に私はなったが、それは神の恩寵の賜物によってである。

32

Ubique enim non nos meritis nostris hoc accipere, sed gratia Dei, memorat Paulus; ut dantis sit, non accipientis, quidquid gratiae datur. Quod autem adjunxit secundum operationem virtutis ejus, et hoc quoque Deo tribuit; ut si quid ego operer, virtus Dei sit.

PL 8, 1264B

パウロはいたるところで、我々が自分の功によってこれを受け取るのではなく、神の恩寵によって受け取るのだということを述べている。恩寵として与えられるものは何であれ、それは受け取る者にではなく、与える者に帰せられるべきだからである。ところで彼が「神の力の働きに従って」と付け加えたのも、これを神に帰しているのである。すなわち、たとえ私が何かを働くとしても、それは神の力なのである。

33

Non enim in me mea virtus operatur, sed Dei. Quomodo autem utrumque jungat et quid sequatur, perspiciendum diligenter est. Adjungit enim: Mihi minimo omnium sanctorum data est haec gratia . . .

PL 8, 1264C

というのも、私において働くのは私自身の力ではなく、神の力だからである。しかし、彼がこの両者をどのように結びつけ、そこから何が続くのかは、注意深く見極めなければならない。彼は続けて次のように言う。——「すべての聖徒のうち最も小さい私に、この恩寵が与えられた……」

34

Si operatio jam agentis est, et secundum operationem data est gratia, meritum est prius operantis, et sic gratia.

PL 8, 1264C

もし働きがすでに働く者のものであり、その働きに従って恩寵が与えられるのだとすれば、働く者の功がまず先にあって、しかるのちに恩寵があることになる。

35

Sed supra dixit, secundum donum gratiae Dei datam esse hanc gratiam, ut minister esset evangelii: soli vero posterius data est, qua nunc operatur, et operatur virtute Dei, et dicitur propter operationem virtutis Dei data est gratia.

PL 8, 1264C

しかし彼は先に、福音の奉仕者となるためのこの恩寵は、神の恩寵の賜物に従って与えられたのだと述べていた。ところが、彼が今それによって働いているところの恩寵は、後になって彼一人に与えられたものであり、彼はそれを神の力によって働かせているのであって、神の力の働きのゆえに恩寵が与えられた、と言われているのである。

36

Quid igitur? operatio ante gratiam data est? an postea gratia data? Sed cum dicitur operationem virtutis Dei esse, jam data est gratia.

PL 8, 1264C

それではどうなのか。働きが恩寵より先に与えられたのか、それとも恩寵がその後に与えられたのか。しかし、それが神の力の働きであると言われるとき、恩寵はすでに与えられているのである。

37

Rursusque cum dicitur, secundum Dei gratiam factum ministrum esse Paulum, ante operationem intelligimus datum donum, ut minister esset; et donum Dei esse gratiam quod minister est.

PL 8, 1264C

また逆に、パウロが神の恩寵に従って奉仕者となったと言われるとき、我々は、働きに先立って、奉仕者となるための賜物が与えられたのだと理解する。そして、彼が奉仕者であるということ自体が、神の賜物としての恩寵なのである。

38

Jam ex accepta gratia ministri cum operetur; et illa gratia est, ut operatio ejus ex virtute Dei sit. Ita ut minister esset, donum Dei fuit; ut esset operatio Dei virtus in eo, gratia Dei fuit. Mihi igitur omnium sanctorum minimo haec data est, inquit, gratia.

PL 8, 1264D

すでに受けた恩寵から、奉仕者として働くのであり、その恩寵とは、彼の働きが神の力によるものであるということである。かくして、彼が奉仕者であったということは神の賜物であり、彼のうちで神の力が働きとなったということは神の恩寵であった。それゆえ、「すべての聖徒のうち最も小さい私に、この恩寵が与えられた」と彼は言う。

39

Quae illa gratia? secundum operationem virtutis ejus inter gentes evangelizare. Quid autem evangelizare, subjicit: non apostolorum minimo, sed sanctorum, inquit. Sancti enim, et fide et spiritu sancti, sunt apostoli, quibus mandatum est evangelium.

PL 8, 1264D

その恩寵とは何か。神の力の働きに従って、異邦人のあいだで福音を告げ知らせることである。では何を告げ知らせるのかを、彼は続けて述べる。——なお彼は「使徒たちのうち最も小さい者」とは言わず、「聖徒たちのうち」〔最も小さい者〕と言う。使徒たちこそ、信仰においても霊においても聖なる者たちであり、福音がゆだねられたのは彼らだからである。

40

Incomprehensibiles divitias Christi. Quae enim aut divitiae tales esse possunt, aut quemadmodum comprehendi divitiae, quae sunt Christi, quae nos faciant Dei filios, aeternam vitam tribuant, corruptionem omnem auferant, mortem ipsam interficiant, in coelis esse faciant, peccata donent omnia?

PL 8, 1265A

「キリストの、把握しえない富」。いったいどのような富がこれほどのものでありうるだろうか。あるいは、我々を神の子とし、永遠の生命を与え、あらゆる腐敗を取り除き去り、死そのものを打ち滅ぼし、天にあらしめ、あらゆる罪を赦す、そのようなキリストの富が、どのように把握されえようか。

41

Ergo magnae divitiae, et in tollendis malis indulgentia peccatorum, et in dandis bonis, et tantis bonis, quae supra dixi, et alia talia. VERS. 9. Et illuminare omnes quae sit dispositio mysterii.

PL 8, 1265A

ゆえに、これは大いなる富である。悪を取り除くことにおいては罪の赦しがあり、善きものを与えることにおいては、先に述べたこれほど大いなる善きもの、その他これに類するものがある。〔第9節〕「そして、奥義の配剤がいかなるものであるかについて、すべての人を照らすこと。」

42

Ordo: data est mihi gratia inter gentes evangelizare et illuminare omnes. In qua re illuminare? quid sit dispositio mysterii; ut non solum mysterium evangelizent sed et illuminent, id est aperiant quae sit dispositio mysterii.

PL 8, 1265A

順序はこうである。異邦人のあいだで福音を告げ知らせ、かつすべての人を照らすために、この恩寵は私に与えられた。何において照らすのか。奥義の配剤がいかなるものであるかにおいてである。すなわち、奥義を告げ知らせるだけでなく、これを照らし出す、つまり奥義の配剤がいかなるものであるかを開示するためである。

43

Quod autem dixit illuminare omnes tenuit et Israel et gentes. Accepit enim sine dubio in gentes evangelium; sed et Judaei illuminari possunt, si sequantur, si obediant. Quid autem sit dispositio mysterii, exponendum est; quoniam illuminare se dixit Paulus.

PL 8, 1265B

彼が「すべての人を照らす」と言ったのは、イスラエルと異邦人の両方を含んでいる。彼は疑いなく異邦人に向けて福音を受けたのであるが、ユダヤ人もまた、従い、服するならば、照らされうるのである。ところで、奥義の配剤がいかなるものであるかは、説き明かされなければならない。パウロは自分がそれを照らすのだと言ったのだから。

44

Sed id in sequentibus declaravit absconditi a saeculis in Deo. Data mihi, inquit, inter gentes est gratia, omnes illuminare quae sit dispositio mysterii. Cujus mysterii? quod absconditum est, inquit, a saeculis in Deo.

PL 8, 1265B

しかしそれは、続く箇所で明らかにされている。「世々から神のうちに隠されていた」ということである。「異邦人のあいだで、奥義の配剤がいかなるものであるかについてすべての人を照らすための恩寵が、私に与えられた」と彼は言う。いかなる奥義か。「世々から神のうちに隠されていた」奥義である、と彼は言う。

45

Quid est a saeculis, et quid in Deo; quid est absconditum; et quomodo absconditum; breviter explicemus. A Deo, qui pater est primus, genitus est Christus qui est lumen ex lumine, et Deus ex Deo, qui Jesus est, qui Deus ex Deo est.

PL 8, 1265B

「世々から」とは何か、「神のうちに」とは何か、「隠されていた」とは何か、いかにして隠されているのか。手短に説き明かそう。第一の父である神から、光からの光、神からの神であるキリストが生まれた。このキリストがイエスであり、神からの神である。

46

Nemo me velut alterum Deum dicere existimet; sed ita ordo loquendi flagitat. In hoc, inquam, Christo, qui Deus ex Deo est, omnia perfecta sunt, et per ipsum, omnia; sed quod nunc necessarium est, in ipso omnia. Sic enim dictum, et per ipsum, et in ipso.

PL 8, 1265C

誰も、私が第二の神を語っていると考えないでほしい。しかし語りの順序がそのように求めるのである。神からの神であるこのキリストにおいて、私が言うように、万物は完成されており、また万物は彼を通してある。しかし今必要なのは、万物が彼のうちにあるということである。実に「彼を通して」とも「彼のうちに」とも言われているからである。

47

Si igitur in ipso omnia, quamquam per ipsum omnia, sed Deus in ipso omnia; etiam hoc mysterium est, et in ipso absconditum. Absconditum autem quibus? a saeculis.

PL 8, 1265C

したがって、万物が彼のうちにあるとすれば——万物は彼を通してもあるのだが、神は万物を彼のうちに〔置いた〕のであれば——これもまた奥義であり、彼のうちに隠されているのである。しかし誰から隠されているのか。世々からである。

48

Christus enim unigenitus Dei filius, et ab ipso reliqua creata sunt: id est per ipsum Dei opera in ipso operante per ipsum. Omnia saecula igitur posteriora Christo; quippe a Christo facta. Nihil igitur ante Christum, nec superiora ante Christum.

PL 8, 1265C

キリストは神の独り子であり、彼によってその他のものは造られた。すなわち、彼のうちで働きたもう神の働きが、彼を通してなされたということである。それゆえ、すべての世々はキリストより後のものである。というのも、それらはキリストによって造られたからである。ゆえに、キリストより先には何もなく、キリストより先にはより高次のものもない。

49

Nullo temporis exordio Christus natus ex Deo. His igitur saeculis, item ab his in Deo mysterium absconditum est, ut suis temporibus reveletur, Dei filium Christum venire, carnem induere, succurrere, liberare hominem, donare peccata, in aeterna et coelestia tollere, justificare, et glorificare, et caetera quae subjungit.

PL 8, 1265D

キリストは、いかなる時の初めもなく、神から生まれたのである。それゆえ、これらの世々に対して、すなわちまたこれらの世々から、神のうちに奥義は隠されており、然るべき時に啓示されるはずであった。すなわち、神の子キリストが来たり、肉をまとい、助け、人を解放し、罪を赦し、永遠なるもの、天にあるものへと引き上げ、義とし、栄光を与え、その他彼が続けて述べることを行う、という奥義である。

50

In quo igitur mysterium hoc absconditum est? in Deo. In quo Deo? qui universa creavit. Si enim per ipsum revelatum est mysterium in ipso absconditum; fuit autem absconditum antequam veniret, revelatum est posteaquam venit.

PL 8, 1266A

それでは、この奥義は誰のうちに隠されていたのか。神のうちにである。いかなる神のうちにか。万物を創造した神のうちにである。実に、彼のうちに隠されていた奥義は、彼を通して啓示されたのであり、彼が来る前には隠されていたが、来た後には啓示されたのである。

51

Quis iste est? qui universa, inquit, creavit. Ergo creator licet Deus accipiatur, sed per Christum tamen creator Deus. Creator enim non convenit Deo, sed convenit Christo, et sic per Christum Deo.

PL 8, 1266A

この方とは誰か。「万物を創造した方」と彼は言う。したがって、神が創造主と解されるとしても、神はキリストを通して創造主なのである。というのも、「創造主」という語は〔父なる〕神にではなく、キリストにこそふさわしく、そしてキリストを通して神にふさわしいのである。

52

Ille enim genuit Christum: Christus creavit omnia ipso Deo operante et per se creante. Ita unum est quod creata sunt omnia, et ab uno creata sunt. Si quidem Dei patris opera per Christum creata sunt omnia. VERS. 10.

PL 8, 1266A

その方こそキリストを生んだのであり、キリストは、神御自身が働きたまい、キリストを通して創造したもうことによって、万物を創造した。かくして、万物が創造されたということは一つのことであり、万物は一なる方から造られたのである。すなわち、父なる神の働きによって、万物はキリストを通して創造されたのだからである。〔第10節〕

53

Ut innotesceret principibus et potestatibus in caelestibus per Ecclesiam multiformis sapientia Dei.

PL 8, 1266A

「それは、天にある首長たちと諸権力に、教会を通して、神の多様なる知恵が知らされるためである。」

54

Hoc est mysterium quod absconditum in Deo, id est in Christo, quod postea revelatum est non animis sed hominibus, neque tantum hominibus sed omnibus principibus et potestatibus in coelestibus, et revelatum est per Ecclesiam, quod scilicet per mysterium sapientia Dei est.

PL 8, 1266A

これこそ、神のうち、すなわちキリストのうちに隠されていた奥義であり、後に、魂にではなく人間に〔魂は肉体を得る前の魂、人間は肉体のうちにある魂を指すと取った〕啓示され、しかも人間だけでなく、天にあるすべての首長たちと諸権力にも啓示されたのであり、教会を通して啓示されたのである。すなわち、この奥義を通して神の知恵があるということである。

55

Cum autem dixit principibus et potestatibus in caelestibus intelligi licet illis revelatum non esse, quae adversae sunt: in coelestibus enim, inquit.

PL 8, 1266B

ところで、彼が「天にある首長たちと諸権力」と言ったとき、それが敵対する者たちには啓示されなかったと理解してよい。「天にある」と彼は言っているからである。

56

Et quod dixit per Ecclesiam, id est per membra Dei omnia, per membra Christi, et per omnem animam mysteriis ejus indutam, et in ipsum spem habentem. Ita quantum homini datum sit, intelligi licet.

PL 8, 1266B

また彼が「教会を通して」と言ったのは、すなわち神のすべての肢体を通して、キリストの肢体を通して、そして彼の奥義をまとい、彼に希望を置くすべての魂を通して、ということである。かくして、人間にどれほどのことが与えられているかが理解されうる。

57

Si quidem non principes et potestates in coelestibus, ipsi sapientiam Dei hominibus declarant; sed per Ecclesiam, id est per eos qui membra, sunt Christi, sanctificatione in fide, potestates et principes in coelestibus sapientiam Dei cognoscunt editam esse per hominem.

PL 8, 1266B

というのも、天にある首長たちと諸権力が、自ら人間に神の知恵を明らかにするのではなく、教会を通して、すなわち信仰における聖化によってキリストの肢体である者たちを通して、天にある諸権力と首長たちは、神の知恵が人間を通して開示されたことを知るのだからである。

58

Discere et noscere etiam principibus mundi et potestatibus sapientiam Dei, facilis erit agnitio, si ubi homo sit, et ubi habeat principium didicerint, cognoverint, per prophetam Ezechielem cum loquitur de cherubin; in quo visio est, quemadmodum locus ipse certam expositionem desiderat.

PL 8, 1266C

世界の首長たちと諸権力にとっても、神の知恵を学び知ることは、もし人間がどこにあり、どこにその始まりを持つかを彼らが学び知るならば、容易な認識となるであろう。それは預言者エゼキエルがケルビムについて語っている箇所を通してであるが、そこには一つの幻視があり、その箇所自体が確かな解説を要するとおりである。

59

Breviter ergo mysterii omnes partes, quas nos supra diximus, tetigit dicendo multiformis sapientia Dei: vel quod filium misit, vel quod tanta majestas servi formam suscepit, vel quod tanta signa facta sunt, vel quod promissa tanta sunt, indulgentia peccatis, et promissio coelorum.

PL 8, 1266C

そこで彼は、「神の多様なる知恵」と言うことによって、我々が先に述べた奥義のすべての部分に、手短に触れたのである。すなわち、神が御子を遣わされたこと、あれほどの威厳が僕の形を取られたこと、あれほど多くのしるしがなされたこと、あれほど多くの約束——罪の赦しと天の約束——がなされたこと、である。

60

Item aeterna vita et glorificatio et haereditas simul cum eodem Christo, et ejusdem post mortem resurrectio, et ipsa mors, et caetera hujusmodi, multiformis est sapientia Dei. VERS. 11. Secundum praefinitionem saeculorum, quam fecit in Christo Jesu Domino nostro.

PL 8, 1266C

同様に、永遠の生命、栄光化、かのキリストとともにする相続、そして死後の彼の復活、その死そのもの、その他これに類することもまた、神の多様なる知恵である。〔第11節〕「我々の主キリスト・イエスにあってなしたもうた、世々の予定に従って。」

61

Ex hoc apparet quid sit in Deo absconditum esse mysterium si quidem adjunxit secundum praefinitionem saeculorum. Certis etenim saeculis determinatis atque conclusis apparere mysterium per praesentiam Domini, in quo absconditum mysterium fuit.

PL 8, 1266D

このことから、奥義が神のうちに隠されているとはどういうことかが明らかになる。彼が「世々の予定に従って」と付け加えているからである。実に、一定の世々が定められ、閉じられたときに、その奥義が隠されていた主の現臨を通して、奥義が現れるのである。

62

Per ipsum enim revelari debuerit in quo absconditum fuit. Hoc enim adjunxit quam definitionem saeculorum fecit in Christo Jesu Domino nostro. Quo tempore appareret, quo tempore revelaretur mysterium, quo salus et liberatio ostenderetur. VERS. 12.

PL 8, 1267A

実に、それが隠されていたその方自身を通して、啓示されるべきであったのである。彼はこのことを、「我々の主キリスト・イエスにあってなしたもうた世々の限定」として付け加えたのである。すなわち、いつの時に現れ、いつの時に奥義が啓示され、いつ救いと解放とが示されるか、ということである。〔第12節〕

63

In quo habemus libertatem et aditum in confidentia per fidem ipsius. Licet in mysterio praesentiae Domini nostri Jesu Christi et redemptio facta sit et salus data, summa tamen, et vere (si attendamus) haec summa sola est, certe maxima, quod libertas nobis data est.

PL 8, 1267A

「この方にあって、我々は自由と、彼への信仰による確信のうちでの近づきとを持つ。」我々の主イエス・キリストの現臨という奥義において、贖いがなされ、救いが与えられたとはいえ、しかし、よく注意するならば、その要点はただ一つ、確かに最も大いなることとして、我々に自由が与えられたということである。

64

Etenim pressi captivitate non valebamus per legem resistere, sicut ipse dicit quod nostra infirmitas corpore resistere non valeret. Venit igitur ut vinceret carnem, et mortem per mortem: qua victa, fecit possibile nobis esse, quod impossibile credebamus.

PL 8, 1267A

実に、我々は捕囚に押しつぶされ、律法によっては抵抗する力を持たなかった。彼自身が、我々の弱さは肉体によって抵抗する力を持たなかったと言う通りである。それゆえ彼は、肉に打ち勝ち、死を死によって打ち勝つために来られた。それに打ち勝つことによって、我々が不可能だと信じていたことを、可能なこととされたのである。

65

Data ergo libertas est, et datus ad confidentiam aditus per fidem ipsius, hoc est cum fidem in ipsum habemus. Monui, et saepe monui, eam esse januam liberationis nostrae, si in Christum credamus: mysterium enim ejus liberavit nos, si eum sequamur.

PL 8, 1267B

こうして自由が与えられ、彼への信仰による確信への近づきが与えられた。すなわち、我々が彼への信仰を持つときにである。私は、そしてたびたび、これこそが我々の解放への門であると訓戒してきた——もし我々がキリストを信じるならば、ということである。彼の奥義は、もし我々が彼に従うならば、我々を解放したのである。

66

Tunc enim proderit nobis ejus mors et ejus resurrectio, si fidem in eum habeamus; quod omnia propter nos et fecit et passus est. Confidamus ergo, sicuti subjungit. VERS. 13. Propter quod peto ne deficiatis in tribulationibus meis pro vobis; quae est gloria vestra.

PL 8, 1267B

というのも、我々が彼への信仰を持つならば、そのときにこそ、彼の死と彼の復活とが我々の益となるからである。彼はすべてを我々のために行い、また苦しまれたのである。それゆえ、彼が続けて述べる通り、我々は確信しよう。〔第13節〕「それゆえ、私は汝らのために私が受ける患難のうちで、汝らが力を落とさないことを願う。これは汝らの栄光なのである。」

67

Exhortationem quam debet omnibus, ut eos confirmatos redderet, in se revocavit. Propter hanc, inquit, causam scilicet quia mihi minimo omnium sanctorum data est haec gratia inter gentes evangelizare, et caetera; propter quod, id est propter istam causam, peto ne deficiatis in tribulationibus meis.

PL 8, 1267B

彼は、すべての者を力づけ、堅固にするために向けるべき勧告を、自分自身へと向け直した。「この理由のゆえに」と彼は言う。すなわち、すべての聖徒のうち最も小さい私に、異邦人のあいだで福音を告げ知らせるこの恩寵が与えられた、云々ということのゆえにである。「それゆえに」、すなわちこの理由のゆえに、「私が受ける患難のうちで、汝らが力を落とさないことを願う」と彼は言う。

68

Multum enim qui Paulum sequuntur fatigari possent in fide, cum audirent eumdem Paulum tribulationes sustinere.

PL 8, 1267C

というのも、パウロに従う者たちは、まさにそのパウロが患難に耐えていると聞くとき、信仰において大いに疲れ果ててしまうことがありえたからである。

69

Si enim ille qui praedicat, qui evangelizat, qui a Deo electus est, multa tolerat, fatigatur periculis, laboribus multisque aliis tribulationibus; multum, inquam, deterrentur illi qui eum sequuntur, et fidem pene non integram incipiunt habere, quod quasi et ipsi periclitari possint et graviter laborare; si quidem ille qui evangelizat et praedicat, est tantae gratiae in tribulationibus.

PL 8, 1267C

というのも、もし宣べ伝え、福音を告げ知らせ、神に選ばれた者が、多くのことに耐え、危険と労苦とその他多くの患難によって疲れ果てるとすれば、彼に従う者たちは、言っておくが、大いに気力をくじかれ、ほとんど完全でない信仰を抱き始めるからである。あたかも自分たち自身も危険にさらされ、ひどく苦しむことがありうるかのように、である。福音を告げ知らせ宣べ伝える者が、これほどの恩寵にあずかりながら、なお患難のうちにあるのだからである。

70

Sit ergo peto, inquit, propter id quod mihi revelatum est, ut non vos deficiatis in tribulationibus meis: quas tamen tribulationes non meo merito patior, neque mea causa; sed quoniam vos vel infirmi in fide estis, vel adhuc trepidatis, et nescio quomodo alia adjungitis.

PL 8, 1267C

「それゆえ、私に啓示されたことのゆえに、汝らが私の患難のうちで力を落とさないことを、私は願う」と彼は言う。もっとも、私がこれらの患難を受けるのは、自分の功のゆえでも自分自身のためでもなく、諸君が信仰においてなお弱く、あるいはなお怯えており、どうしたわけか他のものを付け加えてしまうからである。

71

Idcirco ego tribulationes sustineo, volens vos ad disciplinam veram observationemque revocare, ut a Christo ne recedatis; nihil ad Christum adjungatis, solam spem de Christo habeatis. Haec non est gloria vestra; mea, inquit.

PL 8, 1267D

それゆえ私は患難に耐えるのである。諸君を真の教えと遵守とへ引き戻そうと望んでのことである。諸君がキリストから離れ去らず、キリストに何も付け加えることなく、キリストについての希望のみを持つようにと。これは諸君の栄光ではなく、私の栄光である、と彼は言う。

72

Ergo tribulationes quoniam pro vobis sunt; gloria, inquit, vestra est, ut ad gloriam me laborante, operante, per tribulationes exercitato, ad gloriam vestram venire possitis. VERS. 14. Hujus rei gratia flecto genua ad patrem domini Jesu Christi.

PL 8, 1267D

それゆえ、これらの患難は諸君のためのものであるから、「汝らの栄光である」と彼は言う。私が労苦し、働き、患難によって鍛えられて栄光へと至ることによって、諸君も諸君の栄光へと至ることができるように、ということである。〔第14節〕「このことのゆえに、私は主イエス・キリストの父に向けて膝をかがめる。」

73

Cujus rei gratia scilicet tribulationes pro vobis sustineo. Hujus rei gratia flecto genua; id est plene rogo, et rogo patrem Domini, patrem Domini nostri Jesu Christi.

PL 8, 1268A

「このことのゆえに」とは、すなわち私が諸君のために患難に耐えているということのゆえに、ということである。「このことのゆえに私は膝をかがめる」とは、すなわち、私は心を尽くして願い求め、主の父、我々の主イエス・キリストの父に願い求めるということである。

74

Omnis quidem operatio per Christum et omnis actio; sed quoniam, ut saepe monuimus, ministeriorum spiritus Christi est; quippe ipse ministerium Dei est, et omnia Deus per ipsum; idcirco ad patrem, inquit, flecto genua.

PL 8, 1268A

あらゆる働きとあらゆる行為は、実にキリストを通してのものである。しかし、我々がたびたび訓戒してきたように、もろもろの奉仕の霊はキリストのものであり、まさに彼自身が神の奉仕そのものであって、神は彼を通して万事をなしたもうのであるから、それゆえ彼は「父に向けて私は膝をかがめる」と言うのである。

75

Ipse enim rogandus, uti misereatur, et subveniat, fidem nostram dirigat, operetur in Christo nobis, ut ipsum Christum sequamur, atque in eum fidem habentes ad promissa pervenire possimus. Precum autem et rogationis plenus habitus, genua flectere.

PL 8, 1268A

というのも、憐れみ、助け、我々の信仰を導き、我々のうちにキリストにあって働きたまうよう、願い求めるべきなのはその方だからである。我々がキリストご自身に従い、彼への信仰を持って約束されたものに到達できるように、ということである。ところで、祈りと願いに満ちた姿勢とは、膝をかがめることである。

76

Non solum enim animo flectere nos debemus in preces, sed etiam corpore nulla parte altiore simus, vel imagine altitudinis, vel quod superbiam habere videamur. Denique alio loco: servabit sibi Deus tot millia hominum qui non flexere genua ante Baal. VERS. 15.

PL 8, 1268A

というのも、我々は祈りに向かうとき、心においてかがむだけでなく、肉体においても、どの部分も高くあってはならないからである。高さの姿においてであれ、高慢を持つと見られることによってであれ、である。実に、他の箇所にはこうある。「神は、バアルの前に膝をかがめなかった幾千もの者たちをご自身のために残しておかれるであろう」と。〔第15節〕

77

Ex quo omnis paternitas in coelis et in terra nominatur. Scilicet ex patre Deo, et patre Domini nostri Jesu Christi: ipse enim pater, ipse primus pater, et ab ipso quicumque pater est, pater est nominatus.

PL 8, 1268B

「この方から、天と地にあるすべての父性が名づけられている。」すなわち、父なる神から、また我々の主イエス・キリストの父から、である。まさにこの方こそ父であり、この方こそ第一の父であって、この方から、父であるすべての者は、父と呼ばれるのである。

78

Et tamen hoc vocabulum vel potestas a primo Deo patre, velut a fonte, defluxit. Nam et Christus pater omnium quae creata sunt: per Christum enim creata sunt omnia. Item et in mysteriis pater.

PL 8, 1268B

しかも、この呼び名、あるいはその権力は、あたかも泉から流れ出るように、第一の父なる神から流れ出たのである。というのも、キリストもまた、造られたすべてのものの父だからである。すなわち、万物はキリストを通して造られたからである。同様に、もろもろの奥義においても〔キリストは〕父である。

79

Et Paulus quodam modo pater: siquidem dixit filii mei estis: ego, inquit, in Christo Jesu per evangelium vos genui. Denique paternitas in coelis Christus est: in terra paternitas, vel apostoli, vel quicumque evangelizat, vel qui tradit mysterium.

PL 8, 1268B

また、パウロもある意味で父である。というのも、彼は「汝らは私の子らである」と言い、「私は福音によってキリスト・イエスにあって汝らを生んだ」と言ったからである。そこで、天における父性はキリストであり、地における父性は、使徒たちであれ、福音を告げ知らせる誰であれ、奥義を伝える者である。

80

His enim modis atque aliis multis filii dicuntur qui fidem accipiunt, et illi patres qui tradunt. Paternitas igitur omnis a Deo patre proficiscitur. VERS. 16, 17.

PL 8, 1268C

これらの、また他の多くの仕方によって、信仰を受け取る者たちは子と呼ばれ、それを伝える者たちは父と呼ばれる。したがって、あらゆる父性は父なる神から発するのである。〔第16–17節〕

81

Ut det vobis secundum divitias gloriae suae virtute confortari per spiritum suum, in interiore homine: habitare Christum per fidem in cordibus vestris.

PL 8, 1268C

「神が、その栄光の富に従って、その霊によって内なる人において力をもって力づけられることを、またキリストが信仰によって汝らの心のうちに住まわれることを、汝らに与えたもうように。」

82

Quas preces habeat pro Ephesiis, expressit; ut det vobis, inquit, divitias gloriae: easque divitias ostendit gloriam Dei, virtute confortari per Spiritum suum, uti fortes adversum carnem et carnis desideria sint, et adversum potestates hujus mundi iniquissimas; quod fit et quod provenit per Spiritum Dei.

PL 8, 1268C

彼はエフェソの人々のために抱いている祈りを表している。「神が汝らに栄光の富を与えたもうように」と彼は言う。そしてその富とは、神の栄光であり、その霊によって力をもって力づけられることであると示している。それは、肉と肉の欲望に対して、またこの世界のこのうえなく不義な権力ある者たちに対して、強くあるためであり、これは神の霊を通してなされ、生じることである。

83

Quemadmodum autem per Spiritum Dei confortantur, id est fortes redduntur? in interiore homine, inquit, habitare Christum.

PL 8, 1268C

では、神の霊によっていかにして力づけられる、すなわち強くされるのか。「内なる人において、キリストが住まわれる」ことによってである、と彼は言う。

84

Christus enim in homine interiore, id est in anima, cum habitare coeperit, fortes virtute per Spiritum redduntur homines: expelluntur enim omnia quae adversa sunt. Quomodo autem habitet Christus in interiore homine, subjecit per fidem, inquit, in cordibus vestris.

PL 8, 1268D

というのも、キリストが内なる人において、すなわち魂において住まい始められると、人々は霊によって力において強くされるからである。というのも、あらゆる敵対するものが追い出されるからである。では、キリストはいかにして内なる人において住まわれるのか。彼は続けて、「信仰によって、汝らの心のうちに」と付け加えた。

85

Ergo facilis et magnifica res est: facilis in eo quod fides sola implet tantum munus et tantum beneficium, ut in cordibus nostris Christus habitet.

PL 8, 1269A

したがって、これは容易でありながら壮大なことである。容易であるのは、信仰のみが、キリストが我々の心のうちに住まわれるというこれほどの賜物とこれほどの恩恵とを成就するからである。

86

Quo habitante quid consequimur? ut fortiores simus per Spiritum, et sic habeamus divitias gloriae Dei, et fortes redditi nihil periculi sustineamus, contemnamus mundum, vincamus omnes iniquissimas potestates. Hae sunt divitiae Dei.

PL 8, 1269A

彼が住まわれることによって、我々は何を得るのか。霊によってより強くなり、こうして神の栄光の富を持ち、強くされて、いかなる危険も被らず、世界を蔑み、あらゆる不義なる権力ある者たちに打ち勝つことである。これらこそ神の富である。

87

Speremus etiam gloriam et repromissionem in veritate radicati et fundati. Maximum praeceptum hoc, et ubique a Paulo positum, et a me in admonitione saepius constitutum: quia firmitas et firmamentum, et totus animae ad aeternitatem status, in veritate est, de qua saepe dixi: quae et in Deum et in Christum est charitas, et circa homines.

PL 8, 1269A

また我々は、「真理に根ざし、基礎を置いて」、栄光と約束を望もう。これは最大の戒めであり、パウロによっていたるところに置かれ、また私自身もたびたび訓戒のうちに定めてきたことである。すなわち、堅固さと基盤、そして永遠に向かう魂の全体のあり方は、真理のうちにあるのであって、この真理について私はたびたび語ってきた。それは、神とキリストに対する愛であり、また人々に対する愛でもある。

88

Haec radicatam efficit fidem nostram et fundatam. VERS. 18, 19. Ut possitis comprehendere cum omnibus sanctis, quae sit latitudo et longitudo et altitudo et profundum. Scire etiam supereminentem scientiae charitatem Jesu Christi.

PL 8, 1269A

これこそが、我々の信仰を根ざし、基礎づけられたものとするのである。〔第18–19節〕「すべての聖徒とともに、幅と長さと高さと深さがいかなるものであるかを把握できるように。また、知識にまさるイエス・キリストの愛を知ることができるように。」

89

Precum suarum, ut dixi, summam exposuit; quod roget Deum ut Ephesii consequantur. In quo non Ephesiis tantum hoc accipiendum est precari Paulum, quam omnibus qui in Christum credunt.

PL 8, 1269B

すでに述べたように、彼は自分の祈りの要点を明らかにした。すなわち、エフェソの人々がこれらのことを得るように神に願い求めるということである。しかしここで、パウロが祈っているのはエフェソの人々のためだけだと受け取るべきではなく、キリストを信じるすべての者のためだと受け取るべきである。

90

Praeter igitur ista, quae supra diximus; precatur et rogat, ut Ephesiis tribuat Deus, illud quoque quod est maximum uti scientiam consequantur, altitudinem, profunditatem.

PL 8, 1269B

したがって、我々が先に述べたこれらのことに加えて、彼は、神がエフェソの人々にこの最も大いなることをも与えたもうようにと祈り願う。すなわち、彼らが知識を、高さを、深さを得るように、ということである。

91

Precatur etiam ut consequantur Ephesii charitatem Christi; quae charitas supra scientiam praevalet et supereminet, plusque ad salutem proficit, et ad aeternitatem animis, si aliqui charitatem in Christum suscipiat.

PL 8, 1269B

彼はまた、エフェソの人々がキリストの愛を得るようにと祈る。この愛は知識にまさって力があり、まさっており、もし誰かがキリストへの愛を受け入れるならば、救いに対しても、また魂の永遠に対しても、より大きな益をもたらす。

92

Ita cum docuerit tria perfectionem christianitatis implere, fidem, scientiam, charitatem; omnia breviter hic complexus est; atque in precibus se habere declaravit, ut Ephesiis haec Deus praestet.

PL 8, 1269C

こうして、信仰、知識、愛という三つのものがキリスト教の完成を満たすと教えたのち、彼はここでこれらすべてを手短に包括し、神がエフェソの人々にこれらを与えたもうようにと祈りのうちにあることを明らかにした。

93

Nam de fide sic locutus est: ut habeatis, inquit, in interiore homine Christum habitantem per fidem in cordibus vestris. Item de scientia sic locutus est: ut possitis comprehendere cum omnibus sanctis latitudinem, longitudinem, altitudinem, profunditatem.

PL 8, 1269C

というのも、信仰については彼はこう語った。「内なる人において、汝らが、信仰によって汝らの心のうちに住まうキリストを持つように」と。同様に、知識については彼はこう語った。「すべての聖徒とともに、幅、長さ、高さ、深さを把握できるように」と。

94

Item de charitate sic adjungit: scire etiam supereminentem scientiae charitatem. Et tria posuit: et ordinem, et quid magis valeret ostendit. Tria sunt, fides, scientia, charitas. Ordo est, ut prior fides sit: qui enim credit, is ad scientiam venit.

PL 8, 1269C

同様に、愛についてはこう付け加える。「知識にまさる愛を知ることができるように」と。かくして彼は三つのものを置き、その順序と、どれがより優るかを示した。三つとは、信仰、知識、愛である。順序としては、信仰が第一である。なぜなら、信じる者こそが知識に至るからである。

95

Sic enim dictum est: si credideritis, tunc intelligetis. Post scientiam praeponitur omnibus charitas Christi: sola enim charitas in Christum et desiderium, et amor, et affectus et cupiditas, elevat et liberat animas. Ergo supereminet charitas scientiam.

PL 8, 1269C

実にこう言われている。「もし汝らが信じるならば、そのとき知解するであろう」と。知識の後には、すべてに先立ってキリストの愛が置かれる。というのも、キリストへの愛、そして憧れ、愛情、情愛、渇望のみが、魂を高め、解放するからである。ゆえに、愛は知識にまさるのである。

96

Quod autem quatuor posuit, quae scientia debeat comprehendere; naturaliter quidem tria sunt: nam mensura corporis habet tria, longum, latum, altum. Altum autem tam in superius quam in inferius est. Longum est quod producitur quasi contra nos.

PL 8, 1269D

ところで、知識が把握すべきものとして彼が四つを挙げたことについては、それらは本来的には三つである。というのも、物体の測りは三つ、すなわち長さ、幅、高さを持つからである。ただし高さは、上方にも下方にも及ぶ。長さとは、あたかも我々に向かって延びるものである。

97

Latum quod juxta nos per utraque latera tenditur. Altum, ut dixi, quod ad superiora pertinet et ad inferiora. Hic igitur composuit altitudinem et profunditatem.

PL 8, 1270A

幅とは、我々のそばで両側面に沿って広がるものである。高さとは、すでに述べたように、上方と下方の両方に及ぶものである。そこで彼は、ここに「高さ」と「深さ」とを組み合わせて置いたのである。

98

Ipsum quod nos altum diximus, in duo divisit; ut altum diceret quod in superioribus, et profundum quod in inferioribus. Ita altum dividens, duo collocavit, et facta sunt quatuor, quae tria sunt per naturam.

PL 8, 1270A

我々が「高さ」と呼んだそのものを、彼は二つに分けたのである。すなわち、上方にあるものを「高さ」と呼び、下方にあるものを「深さ」と呼んだ。このように「高さ」を分けることによって、二つを置き、こうして、本来は三つであるものが四つとなったのである。

99

Ergo haec veluti mensura corporeae intelligentiae homini interiori insinuanda et perspicienda est, ut circa Deum haec animadvertantur.

PL 8, 1270A

したがって、この、いわば物体的な知解の測りは、内なる人に教え込まれ、見て取られるべきものであり、それは神をめぐってこれらのことが認められるためである。

100

Cum enim Deus per omnia et in omnibus sit, et sit omnia, et ex quo sunt omnia, et per quem sunt omnia, et super omnia, illic est scientiae labor animadvertere et scire quae sit longitudo, quae latitudo, quae profunditas.

PL 8, 1270A

というのも、神はすべてを通して、すべてのうちにあり、また神はすべてであり、すべてはこの方から出て、この方を通してあり、そしてすべてに超越しているのであるから、そこにこそ、いかなる長さ、いかなる幅、いかなる深さであるかを認め知るという、知識の労苦があるのである。

101

Quae omnia quemadmodum sint vel intelligi possint, secundum partitionem istam: et intelligi in Deo, altior aliusque tractatus est.

PL 8, 1270A

これらすべてがいかにあり、あるいはいかにこの区分に従って知解されうるか、また神のうちにいかに知解されうるかは、より高次の、また別の考察である。

102

Denique precatur, ut Ephesii haec intelligant: et ne desperatio sit quod ista intelligi minime possint, adjunxit: ut comprehendere possitis, inquit, cum sanctis. Ergo sancti comprehendunt, et exponi haec possunt.

PL 8, 1270B

そこで彼は、エフェソの人々がこれらを知解するようにと祈る。そして、これらがおよそ知解されえないという絶望に陥ることのないように、「聖徒たちとともに把握できるように」と彼は付け加えた。したがって、聖徒たちはこれを把握するのであり、これは説き明かされうるのである。

103

Sed hoc ut dixi alterius est operis, et magnae atque arduae expositionis, scire supereminentem scientiae charitatem Christi.

PL 8, 1270B

しかし、これは、すでに述べたように、別の仕事であり、知識にまさるキリストの愛を知ることは、大いなる、困難な説き明かしを要することである。

104

Attendendum vehementer et acute, quod in precibus hoc oret Paulus, ut Ephesii hoc quoque sciant, quod charitas Christi superemineat omni scientiae.

PL 8, 1270B

パウロが祈りのうちで、エフェソの人々が、キリストの愛があらゆる知識にまさるということをも知るようにと祈っている、ということに、鋭く強く注意を払わねばならない。

105

Hoc orat, inquam, sciant, qui enim scit, quod superemineat omni scientiae charitas, plene implet charitatem in Christum. Non igitur orat ut faciant, quia consequitur; sed orat, ut sciant. Ut impleamini omni plenitudine Dei.

PL 8, 1270B

彼はこのことを祈るのである。すなわち、彼らが知るように、と私は言う。なぜなら、愛があらゆる知識にまさるということを知る者は、キリストへの愛を全く満たすからである。したがって彼は、彼らが〔愛を〕行うようにとは祈らない。それは〔知ることに〕伴って生じるからである。そうではなく、彼らが知るようにと祈るのである。「汝らが神のあらゆる充満で満たされるように。」

106

Omnia haec, quae pro Ephesiis orat Paulus, confortari in spiritu, confortari in interiori homine, et habitare Christum per fidem, et charitate radicari, comprehendere cum sanctis latitudinem, longitudinem, altitudinem, profundum; scire etiam quod superemineat scientiae Christi charitas; haec est plenitudo Dei, quod Graeci πλήρωμα dicunt, id est perfectionem, cui nihil desit: quam plenitudinem Christus mysterio suo operatur, implet, et implevit; ut faciat illud Deus in omnia et per omnia.

PL 8, 1270C

パウロがエフェソの人々のために祈るこれらすべてのこと——霊において力づけられること、内なる人において力づけられること、そして信仰によってキリストが住まわれること、愛によって根ざすこと、聖徒たちとともに幅、長さ、高さ、深さを把握すること、そしてキリストの愛が知識にまさるということを知ること——これこそ神の充満であり、ギリシア人がプレーローマと呼ぶもの、すなわち何も欠けることのない完成である。この充満を、キリストはその奥義によって働かせ、満たし、満たしたのであって、それは神が万物のうちに、また万物を通してそれをなしたもうためである。

107

Haec enim est plenitudo. VERS. 20, 21. Ei autem qui potest super omnia facere abundantius quam petimus ut intelligimus, secundum virtutem quae operatur in me ipsi gloria in Christo Jesu, et in Ecclesia, et in omnes generationes saeculi saeculorum.

PL 8, 1270C

これこそが充満なのである。〔第20–21節〕「我々が求め、あるいは知解する〔底本は ut intelligimus。aut intelligimus と読む〕ところにまさって、あらゆることをなしうる方、私のうちに働く力に従ってなしうるその方に、キリスト・イエスにあって、また教会にあって、世々の代々に至るすべての世代にわたって、栄光あれ。」

108

Ordo sensus istius: ei autem gloria in Christo Jesu, et gloria in Ecclesia, et in omnes generationes in saecula saeculorum. Cui autem gloria? ei, inquit, qui potest super omnia facere abundantius quam petimus aut intelligimus.

PL 8, 1270D

この文の意味の順序はこうである。「その方に、キリスト・イエスにあって栄光あれ、そして教会にあって栄光あれ、そして世々の代々に至るすべての世代にわたって〔栄光あれ〕」と。では誰に栄光が帰されるのか。「我々が求め、あるいは知解するところにまさって、あらゆることをなしうる方」に、と彼は言う。

109

Nos enim pro vobis haec oramus, ut ista faciatis, et ista intelligatis. Si quis autem plus poterit et abundantius poterit et supra haec omnia poterit, supra scilicet quam petimus aut intelligimus, illi gloria.

PL 8, 1270D

我々は諸君のために、諸君がこれらのことを行い、これらのことを知解するようにと、これらを祈るのである。しかし、もし誰かがそれ以上のことをなし、より豊かになし、これらすべてにまさってなすことができるなら、すなわち我々が求め、あるいは知解するところにまさってなすことができるなら、その方にこそ栄光がある。

110

Is autem qui supra et abundantius supra poterit, utique poterit secundum virtutem quae operatur in nobis, secundum virtutem scilicet Dei et Christi Domini nostri, secundum eam enim operor. Et ille igitur secundum eam virtutem operatur, quae est in nobis.

PL 8, 1270D

さて、それ以上に、より豊かにそれ以上になしうる方は、確かに、我々のうちに働く力に従ってなしうるのであり、すなわち神と我々の主キリストの力に従ってである。私はまさにその力に従って働くのである。したがって、あの方もまた、我々のうちにあるその力に従って働きたもうのである。

111

Igitur ei, qui supra omnia haec potest facere abundantius quam petimus aut intelligimus, gloria sit in Christo Jesu et in omnia saecula, et in omni Ecclesia. Potest tamen hoc totum ad Deum referri. Ipse enim potest superabundantius ista facere. Et ipsi gloria.

PL 8, 1271A

したがって、我々が求め、あるいは知解するところにまさって、これらすべてをなしうる方に、キリスト・イエスにあって、また世々にわたって、また全教会にあって、栄光あれ。とはいえ、これは全体として神に帰することもできる。まさに神御自身が、これらのことをこのうえなく豊かになしうるからである。その方にこそ栄光あれ。

Liber I, Caput IV

第I巻 第IV章PL 8, 1271A
1

VERS. 1. Obsecro vos ego vinctus in Domino, ut digne ambuletis vocatione qua vocati estis, cum omni humilitate et mansuetudine et patientia.

PL 8, 1271A

〔第1節〕「主にあって囚われの身である私は、汝らに願う。汝らが召されたその召しにふさわしく、あらゆる謙遜と柔和と忍耐とをもって歩むように。」

2

Hic locus exhortationis est et admonitionis, simul cum precibus humiliter et commendatione, ut et ipsi tollerent, cum et ipsum videant patienter multa tolerare.

PL 8, 1271A

この箇所は勧告と訓戒の場であり、同時に、へりくだった願いと推挙とを伴っている。彼ら自身も、彼が多くのことに忍耐強く耐えているのを見て、耐え忍ぶようにということである。

3

Ego, inquit, vos obsecro vinctus in Domino, ut cum multa tolerem (nam et vincula et varia toleravit et passus est); cum ergo, inquit, vinctus in Domino sim, id est propter Dominum, ego ipse qui moneo in multis patiens, moneo ut digne ambuletis ea scilicet vocatione qua estis vocati.

PL 8, 1271B

「主にあって囚われの身である私は、汝らに願う」と彼は言う。私が多くのことに耐えているように(実に彼は、鎖にも、さまざまな苦しみにも耐え忍んだのである)。「それゆえ、主にあって囚われの身である」、すなわち主のゆえに囚われの身であるこの私自身が、多くのことに忍耐強くありながら訓戒する、と彼は言う。すなわち、諸君が召されたその召しにふさわしく歩むようにと訓戒するのである。

4

Saepe enim diximus vocari homines Dei gratia. Hac vocati jam vos vocatione, quia jam Deum cognoscitis et Christum Dominum, hac vocatione digne ambulate. Subjungit quemadmodum. VERS. 2, 3, 4. Cum omni humilitate et mansuetudine et patientia.

PL 8, 1271B

というのも、我々はたびたび、人間は神の恩寵によって召されるのだと述べてきたからである。すでにこの召しによって召された諸君は、すでに神と主キリストとを知っているのであるから、この召しにふさわしく歩め。彼はどのようにかを続けて述べる。〔第2–4節〕「あらゆる謙遜と柔和と忍耐とをもって。」

5

Et tolerantiam multam ponit, ne efferantur, ne superbi sint. Primo posita humilitas, deinde mansuetudo. Humilitas animi dejectio est. Frenum superbiae et immanitatis, mansuetudo est. At vero quae sequitur patientia, in eo quod tolerant, si quid adversi evenerit.

PL 8, 1271B

彼は多くの忍耐を置くが、それは彼らが高ぶらず、傲慢にならないためである。まず謙遜が置かれ、次に柔和が置かれる。謙遜とは、心のへりくだりである。柔和とは、傲慢さと粗暴さへの手綱である。しかし、続く忍耐は、何か逆境が生じたときに、それに耐え忍ぶという点にある。

6

In prioribus, ne vereantur pati, duo posita, humilitas et mansuetudo. In his quae sequuntur, si passi fuerint, quales sint patientia, inquit. Deinde quod subjungit cum omni magnanimitate.

PL 8, 1271C

先の二つ、謙遜と柔和は、彼らが苦しむことを恐れないようにと置かれている。続く箇所では、もし彼らが苦しみを受けたなら、いかにあるべきかを、忍耐について彼は述べる。そして続けて「あらゆる寛容の心をもって」と付け加える。

7

Haec enim magnanimitas in hoc est, ut non solum patienter feras, sed erecto animo semper sis. Denique hoc subjungit, ut si passus fueris patienter, et magnanimiter feras sufferentes omnia quaecumque acciderint portantes invicem in charitate.

PL 8, 1271C

この寛容の心とは、ただ忍耐強く耐えるだけでなく、常に毅然とした心でいることにある。そこで彼はこう付け加える。忍耐強く苦しみを受けたなら、寛容の心をもって耐え、何が起ころうとも、愛のうちに互いに担い合いながら、あらゆることに耐え忍ぶように、と。

8

Potest et ad sufferentes invicem in charitate, referri. Potest tamen integer esse sensus qui sequitur: Solliciti servandae unitatis spiritus in vinculo pacis.

PL 8, 1271C

これは「愛のうちに互いに耐え忍びながら」にも関連しうる。しかし、続く文もまた、それ自体で完結した意味を持ちうる。「平和の絆のうちに、霊の一致を保つことに心を配りながら。」

9

Ut spiritus unitatem servetis, aut unum spiritum servetis servandae pacis et in vinculo pacis, hortor vos ut soliciti sitis. Dat tamen rationes quare unitatis spiritus in vinculo solliciti esse debent: Unum corpus, in quit, et unus spiritus.

PL 8, 1271C

諸君が霊の一致を保つように、あるいは、平和を保つための一つの霊を保ち、平和の絆のうちにあるようにと、私は諸君に心を配るよう勧める。しかし彼は、なぜ絆のうちにある霊の一致に心を配らねばならないのか、その理由を示す。「一つの体、そして一つの霊」と彼は言う。

10

Quia unum corpus est tota Ecelesia et unus spiritus. Ita ut et vocati estis in una spe vocationis vestrae.

PL 8, 1271D

全教会は一つの体であり、一つの霊だからである。「汝らが汝らの召しの一つの希望のうちに召されたように。」

11

Et hoc argumentum est ad unitatem spiritus servandam in vinculo pacis, quod ita et isti vocati in una spe: non enim diversam spem habent, sed unam omnes, qui vocati sunt, promissorum Dei. Quae autem promissa sunt, notum est omnibus. VERS. 5, 6.

PL 8, 1271D

そして、これこそが、平和の絆のうちに霊の一致を保つべき論拠である。すなわち、これらの者たちもまた一つの希望において召されているということである。というのも、召された者たちは、異なる希望を持つのではなく、皆が神の約束についてのただ一つの希望を持つからである。何が約束されているかは、すべての者に知られている。〔第5–6節〕

12

Unus Dominus, una fides, unum baptisma, unus Deus, et pater omnium, qui supra omnia, et per omnes in omnibus nobis.

PL 8, 1272A

「一つの主、一つの信仰、一つの洗礼、一つの神、そしてすべての者の父、すべてのものの上にあり、すべてを通して、我々すべてのうちにいます方。」

13

Late patet, et simplex tamen est iste tractatus; unus Dominus, id est Christus; una fides, utique in Christum, et in Deum; unum baptisma; non enim aliter ab aliis; neque si aliter ab aliis, baptisma; sed illud baptisma, quod in Deum patrem et in Dominum nostrum Jesum Christum Filium et Spiritum sanctum datur.

PL 8, 1272A

この論述は広く及ぶが、それでいて単純である。一つの主とは、すなわちキリストである。一つの信仰とは、確かにキリストへの、また神への信仰である。一つの洗礼とは——それは人によって異なるものではなく、もし人によって異なるのであれば、それは洗礼ではない——父なる神と、我々の主イエス・キリストである子と、聖なる霊とにあって授けられる、あの洗礼である。

14

Aliter ergo datum baptisma non est. Ergo unum baptisma, unus Deus: quoniam etsi et filius Deus tamen, quia in filio Deus, et pater Deus, unus Deus. Item quia in Deo filius, unus ergo Deus.

PL 8, 1272A

したがって、異なる仕方で授けられた洗礼というものはない。ゆえに、一つの洗礼、一つの神である。というのも、子もまた神ではあるが、子のうちに神がおられ、父も神であるから、一つの神なのである。同様に、神のうちに子がおられるから、ゆえに一つの神なのである。

15

Qui Deus? pater, inquit, Deus; quia ipse est per omnia, et ipse est in omnibus, et supra omnes: ergo unus Deus, qui pater est omnium, qui supra omnes, et per omnes, et in omnibus nobis. Attendamus autem ordinem diligenter connexum.

PL 8, 1272B

いかなる神か。「父なる神」であると彼は言う。というのも、この方こそがすべてを通してあり、すべてのうちにあり、すべての上にあるからである。ゆえに、すべての者の父であり、すべての上にあり、すべてを通してあり、我々すべてのうちにいますところの、一つの神なのである。しかし、その入念に連ねられた順序に注意を払おう。

16

Unus Dominus: ab ipso coepit, per quem incipit omnis christianitas, et ingressus ad liberationem. Cum enim Christum quis cognoverit, tunc sequitur ut in eum fides sit, et reliqua. Una in Christum fides; deinde consecratio ejus. Unum baptisma; deinde conjunctio.

PL 8, 1272B

一つの主。彼はまずこの方から始めた。この方によって、あらゆるキリスト教のあり方が始まり、解放への入り口が開かれるからである。というのも、人がキリストを知るとき、そこから彼への信仰が続き、その他が続くからである。キリストへの一つの信仰。次に、その聖別。一つの洗礼。次に、結合である。

17

Unus Deus, pater omnium, super omnia, per omnia, in omnibus. Quatuor posuit: est enim Deus, quia causa: pater omnium, quia ultra ipsum nihil: supra omnia, quia actio; per omnia, quia unitio et connexio in omnibus. VERS. 7.

PL 8, 1272B

一つの神、すべての者の父、すべての上に、すべてを通して、すべてのうちに。彼は四つのことを置いた。すなわち、〔神は〕原因であるがゆえに神であり、この方より先には何もないがゆえにすべての者の父であり、働きであるがゆえにすべての上にあり、すべてのうちにある一致と結合であるがゆえにすべてを通してあるのである。〔第7節〕

18

Unicuique autem nostrum data est gratia secundum mensuram donationis Christi. Hoc adjecit: hinc enim potest impatientia nasci vel injuria fieri.

PL 8, 1272C

「しかし我々の一人ひとりに、キリストの賜物の量りに従って、恩寵が与えられている。」彼はこれを付け加えた。というのも、ここから不忍耐が生まれ、あるいは不正がなされうるからである。

19

Et cum moneat humilitatem et patientiam et caetera, rationem dat ut unusquisque patiens esse debeat et magnanimus, quia secundum mensuram donationis Christi unicuique nostrum data est gratia.

PL 8, 1272C

彼は謙遜と忍耐その他を訓戒しながら、なぜ各人が忍耐強く寛容の心を持つべきかの理由を示す。すなわち、キリストの賜物の量りに従って、我々の一人ひとりに恩寵が与えられているからである。

20

Cum igitur alia aliis data sit, neque invidendum est, neque negandum est; nec quod alius habet, dolendum; nec quod quisque habet, non dandum.

PL 8, 1272C

したがって、異なるものが異なる者に与えられているのであるから、妬んではならず、また拒んではならない。他の者が持っているものを嘆いてはならず、また各人が持っているものを与えることを拒んではならない。

21

Si donatio ergo Christi est secundum mensuram gratiae unicuique datae, omnes invicem nos charitate accipere debemus, et sufferre magnanimiter et patienter omnia cum mansuetudine cum humilitate. VERS. 8.

PL 8, 1272C

したがって、キリストの賜物が、各人に与えられた恩寵の量りに従うものであるならば、我々は皆、互いに愛をもって受け入れ合い、柔和と謙遜とをもって、寛容に、忍耐強く、あらゆることに耐え忍ばなければならない。〔第8節〕

22

Propter quod dicit ascendens in altitudinem, captivam duxit captivitatem, et dedit dona hominibus. Exemplum ad hoc datum est quia dixit secundum mensuram donationis Christi.

PL 8, 1272D

「それゆえ、こう言われている。『高きところに昇り、捕われを捕虜として引いて行き、人々に賜物を与えた』と。」これに対して一つの実例が与えられている。彼が「キリストの賜物の量りに従って」と言ったからである。

23

Probat autem donationes esse Christi, dato exemplo de psalmo LXVII, in quo docet Christum Dominum nostrum Jesum in altitudinem ascendisse, et captivam duxisse captivitatem: id est illam, quae nos captivos fecit, captivitatem captivam fecisse, et illam oppressisse, et sic nobis dona dedisse.

PL 8, 1272D

彼は、これらの賜物がキリストのものであることを、詩篇第67篇からの実例を挙げて証明する。その詩篇において、我々の主イエス・キリストが高きところに昇り、捕われを捕虜として引いて行ったこと、すなわち、我々を捕虜にしたあの捕囚を捕虜とし、それを打ち負かし、こうして我々に賜物を与えたことが教えられている。

24

Ergo si data nobis dona sunt a Domino nostro, qui mysterio suo captivam captivitatem duxit, ascendit in altitudinem, liberatis nobis, et captiva facta captivitate, dedit dona hominibus: per quem gratiam ejus consecuti, diversa ageremus, deifica omnia; sicut postea dicit, ut alii essent apostoli, alii evangelistae, alii prophetae, et reliqua.

PL 8, 1272D

したがって、もし賜物が、その奥義によって捕われを捕虜として引いて行かれた我々の主から、我々に与えられたのであれば——その方は高きところに昇り、我々を解放し、捕囚を捕虜とし、人々に賜物を与えたもうた——その方を通してその恩寵にあずかった我々は、さまざまなことを、しかもすべて神的なことを行うことになる。彼が後に、ある者は使徒、ある者は福音記者、ある者は預言者であるように、云々と述べる通りである。

25

Haec ergo dona sunt. Cum autem a Christo haec gratia unicuique data sit secundum mensuram donationis ejus, nemo alterius debet aut invidere gratiae aut suae; sed omnia paria invicem dare et credere, et universa humiliter et cum mansuetudine et cum patientia et magnanimitate sufferre, conservandae causa unitatis in spiritu unitatis, in vinculo pacis; ut et concordiam habeamus, et pacem servemus, nulla discordia perturbante animos nostros.

PL 8, 1273A

したがって、これらが賜物である。この恩寵は、その賜物の量りに従って、キリストから各人に与えられているのであるから、誰も他人の恩寵を妬んだり、自分の恩寵を惜しんだりしてはならない。むしろ、互いにあらゆるものを等しく与え合い、信じ合い、へりくだって、柔和と忍耐と寛容の心とをもって、あらゆることに耐え忍ぶべきである。それは、一致の霊における一致を、平和の絆のうちに保つためであり、我々が和合を保ち、平和を守り、いかなる不和も我々の心をかき乱すことのないようにするためである。

Liber II, Prooemium

第II巻 冒頭PL 8, 1273B
1

Oportet nunc interpretationem, qua nunc utimur, exequi atque complere in his verbis quae Paulus adjungit, et necessario adjungit, quia supra per exemplum docuit, quod ascendens in altitudinem, captivam duxit captivitatem, et dedit dona hominibus.

PL 8, 1273B

今や、我々が用いているこの解釈を、パウロが付け加える、しかも必然的に付け加えるこれらの言葉において、遂行し、完成させなければならない。彼は先に、実例によって、「高きところに昇り、捕われを捕虜として引いて行き、人々に賜物を与えた」と教えていたからである。

2

Propter hoc, inquam, exemplum tractat, quoniam qui ascendit utique descendit; quod quidem mysterium late patet, habetque alios in ista explicatione tractatus.

PL 8, 1273B

この実例のゆえに、と私は言うが、彼はこれを論じる。というのも、昇る者は当然、下ったのだからである。この奥義は実に広く及ぶものであり、この説き明かしのうちに、他の考察をも含んでいる。

3

Quid sit ascendere, et quemadmodum descenderit in inferiora terrae, et quemadmodum ascenderit super omnes coelos (quod est vehementius), omni cura atque omni diligentia perspiciendum. Ascendit, inquit, ut impleret omnia.

PL 8, 1273B

昇るとは何であるか、いかにして地の低い所へ下ったか、そしていかにしてあらゆる天の上へと昇ったか(こちらのほうがより強い言い方である)——これらは、あらゆる注意とあらゆる入念さをもって見極められねばならない。「彼は昇った、それは万物を満たすためであった」と彼は言う。

4

Quid est adventus, et quid est reditus? ut dixi, magnus iste tractatus est; magnusque etiam ille, quomodo implevit omnia, et magis rediens implevit omnia.

PL 8, 1273B

到来とは何か、そして帰還とは何か。すでに述べたように、これは大いなる考察であり、いかにして彼が万物を満たしたか、そして帰りゆくことによってより一層万物を満たしたかということもまた、大いなる考察である。

5

Ac si complecti velim et enarrare, non sinit operis magnitudo ut in ista parte, qua commentationem simplicem facimus, pars ista ponatur.

PL 8, 1273C

たとえ私がこれを包括し、詳しく述べようと望んでも、我々が単純な注解を行っているこの部分において、その部分を置くことを、この著作の大きさが許さないのである。

6

Arbitror de isto sensu istoque tractatu librum aliquem esse complendum, quem permissu Dei jam aggrediar, ut omnia necessaria ad istius modi intelligentiam liberi a necessitate interpretationis valeamus implere. Nunc igitur simpliciter admonendi modo ista breviterque dicemus.

PL 8, 1273C

この意味とこの考察については、一書をもって完成させるべきであると私は考える。神の許しを得て、私はほどなくこれに取りかかるつもりである。それは、注解の必要から自由になって、この種の知解に必要なすべてのことを満たすことができるようにするためである。それゆえ今は、単純に、注意を促す程度に、これを手短に述べるにとどめる。

Liber II, Caput IV

第II巻 第IV章PL 8, 1273C
1

VERS. 9. Quod autem ascendit, quid est nisi qui et descendit in inferiora terrae? Positum est in psalmo ascendens altitudinem ex quo verbo capiamus intelligentiam quia is ascendit, qui descendit.

PL 8, 1273C

〔第9節〕「さて、彼が昇ったとは、地の低い所にまで下った者のことでなくて何であろうか」。詩篇には「高みへ昇る」と記されており、この言葉から、下った者こそが昇るのだ、という理解を得るべきである。

2

Natura etenim rei sic se habet, ut ascendere in coelum non possit nisi qui inde descendit. Hoc circa coelestia: nam circa alia hujusmodi terrena potest aliquis ascendere, qui non descendit: sed in coelum atque in coelos nemo ascendit, nisi qui inde descendit.

PL 8, 1273D

事柄の本性はこうなっている。すなわち、そこから下った者でなければ、天へ昇ることはできない。これは天的な事柄についてのことである。地上の同種の事柄については、下らずに昇る者もありうる。しかし天へ、もろもろの天へは、そこから下った者でなければ誰も昇ることがない。

3

Sic enim Salvator in Evangelio dixit: nisi quis renatus fuerit, non potest regnum Dei tenere. Deinde subjunxit, quoniam quod ex carne nascitur, caro est; quod autem ex spiritu nascitur, spiritus est. Spiritus autem de supernis est; ergo spiritus ad superna redit.

PL 8, 1273D

実際、救い主も福音書でこう言った、「人は新たに生まれなければ、神の国を得ることができない」。続けてこう付け加えた、「肉から生まれたものは肉であり、霊から生まれたものは霊である」。ところで霊は上なるものに由来する。それゆえ霊は上なるものへと帰るのである。

4

Nam et cum resurrectio fuerit, omnia spiritus erunt; et totus homo spiritus factus, in coelum ascendet, scilicet per spiritum. Ergo necessarium factum est ut qui ascendit in coelum, ipse sit qui descendit.

PL 8, 1274A

復活が起こる時には、すべてのものは霊となるであろう。そして人間全体が霊となり、まさに霊によって天へ昇るのである。したがって、天へ昇る者は、下った者その人でなければならない、ということになる。

5

Christus ergo, de quo dictum est, quia ascendit in coelum, intelligitur quod descenderit: et si descendit, utique in terrae inferiora descendit; non solum in terram, sed in inferiora terrae.

PL 8, 1274A

したがって、天へ昇ったと言われているキリストについては、下ったのだと理解される。そして、もし下ったのであれば、地の低い所へ下ったのである。単に地上へではなく、地の低い所へである。

6

Lectum est enim, quia in infernum descendit Salvator passione illa crucis, ut omnem animam liberaret, et ex omnibus locis redimeret membra sua. VERS. 10. Qui descendit, ipse est qui ascendit.

PL 8, 1274A

実際、救い主はかの十字架の受難によって冥界へ下ったと読まれている。すべての魂を解放し、あらゆる場所から己が肢体を贖い出すためである。〔第10節〕「下った者、その者こそが昇った者である」。

7

Repetit ipsum sensum quia se invicem ligat, ut ille qui ascendit, descenderit: et rursus qui descendit, ascenderit.

PL 8, 1274A

彼は同じ意味を繰り返している。それは、昇った者が下ったこと、そして逆に下った者が昇ったことという、両者が互いに結び合っているからである。

8

Sed ut superior sensus ostendit, quia cum descendit Dominus noster, in inferiora terrae descendit, rursus adjunxit, quia ipse est, qui ascendit sed ascendit super omnes coelos.

PL 8, 1274B

しかし先の意味が示していたように、我々の主は下った時、地の低い所へ下ったのであるから、彼はさらに付け加えて、昇った者は同じ彼自身であるが、しかしすべての天の上へ昇ったのだと言う。

9

Ita nihil vacuum Christo est: siquidem et descendit in inferiora terrae, et ascendit super coelos. Quos coelos? multi tres dicunt; alii plures; verum mihi sententia est, tres esse. Siquidem et ipse Paulus raptum se dicit super tertium coelum.

PL 8, 1274B

このようにキリストには空白の場所が何もない。地の低い所へも下り、もろもろの天の上へも昇ったのであるから。いかなる天々であるか。多くの者は三つであると言い、他の者はさらに多いと言う。しかし私の見解では三つである。というのも、パウロ自身も、第三の天まで引き上げられたと言っているからである。

10

Et sic etiam quidam docent supra terram esse aquas quasi primum coelum: deinde firmamentum ipsum, quod appellatur coelum: deinde rursus alias aquas, tertium coelum: de quo tractatu jam multa diximus in praeterito. Verum quid interest?

PL 8, 1274B

またある人々はこのようにも教えている、すなわち地の上には水があり、これがいわば第一の天である。次に大空そのもの、これが天と呼ばれる。さらにまた別の水々があり、これが第三の天である、と。この論については、以前すでに多くを論じた。しかし、それにどれほどの違いがあろうか。

11

Christus qui ascendit, super omnes coelos ascendit. Illic enim jam aeternitas est, et vita illa incorruptibilis, et omnia ex spiritu viventia.

PL 8, 1274B

昇ったキリストは、すべての天の上へ昇ったのである。実にそこにはすでに永遠があり、かの朽ちることのない生命があり、すべては霊によって生きるものである。

12

Haec autem alio modo se habebant usque in descensionem Christi: quae omnia, mysterio gesto, post passionem Christi in ascensionem salutem acceperunt, et perfecta sunt.

PL 8, 1274C

しかし、これらのものはキリストの降下に至るまでは別のあり方をしていた。ところがこれらすべては、奥義が成し遂げられ、キリストの受難ののちに、昇天において救いを受け取り、完全なものとされたのである。

13

Hoc est enim quod subjungit, ut impleret omnia, id est perfecta redderet et plena, ut nihil minus esset. Ergo passio illa Christi et resurrectio et ascensio, perfectio est omnium tam in mundo quae salvari possent, quam in aeternis, et super omnes coelos.

PL 8, 1274C

これこそが、彼が付け加えて「万物を満たすため」と言っていることの意味である。すなわち、それらを完全で満ちたものにし、何も欠けることのないようにするためである。したがって、かのキリストの受難と復活と昇天とは、世界にあって救われうるものについても、また永遠なるものについても、そしてすべての天の上にあるものについても、万物の完成なのである。

14

Quod mysterium plenissime unius libri explicatione tractavimus. Aut numquid hoc intelligimus, ut impleret omnia quae ei mandata sunt ut nihil ibi correxerit, nihil ibi perfectum reddiderit? sed ascendit supra coelos, ut omne mysterium impleret; et descendit, sed ut impleret majestate scilicet et perfectione et Dei lumine et charitate.

PL 8, 1274C

この奥義については、ひとつの書物〔どの著作を指すかは定かでない〕の詳しい説明によって、私はすでに十全に論じた。あるいは我々は、「万物を満たすため」ということを、彼に命じられたことを果たしただけで、そこで何も正すことなく、何も完全にすることなく終わったのだと理解すべきであろうか。そうではなく、彼はすべての奥義を満たすために天々の上へ昇り、また、まさに威厳と完全性と神の光と愛とをもって満たすために下ったのである。

15

Descensus enim ejus et ascensus illuminavit universa. Magis autem illuminavit, cum ascendit perfectus et sanctificatus a patre. Omnia sancta facit per reditum suum, et unde redit, et quousque redit. VERS. 11.

PL 8, 1274D

実に彼の降下と上昇とは、すべてのものを照らした。しかしいっそう照らしたのは、父によって完全なものとされ、聖なるものとされて昇った時であった。彼は自らの帰還によって、すなわちどこから帰り、どこまで帰るかによって、すべてを聖なるものとするのである。〔第11節〕

16

Et ipse dedit quosdam quidem apostolos, quosdam autem prophetas. Hinc incipit dona varia enumerare, de quibus supra dixit, quod dedit Deus dona hominibus, ut omnes habeant dona Dei, quod supra tractabat; et nullus alteri invideat.

PL 8, 1274D

「そして彼自身が、ある者たちを使徒とし、また、ある者たちを預言者として与えた」。ここから彼はさまざまな賜物を数え上げ始める。これは、先に「神が人々に賜物を与えた」と述べていたことについてであり、それは誰もが神の賜物を持ち、互いに妬み合うことのないようにするためであると、先に論じていたことである。

17

Sunt autem dona haec, apostoli, prophetae, evangelistae, pastores, magistri, ministri; quos omnes enumerat. In primo tamen apostolos posuit, deinde prophetas.

PL 8, 1275A

さて、これらの賜物とは、使徒たち、預言者たち、福音記者たち、牧者たち、教師たち、奉仕者たちであり、彼はこれらすべてを数え上げる。とはいえ、第一に使徒たちを置き、次に預言者たちを置いた。

18

Mirum autem videtur quod cum dictum sit usque ad Christum prophetas esse, ipse Christus scilicet fecerit et prophetas. Post apostolos posuit prophetas et evangelistas.

PL 8, 1275A

しかし、預言者たちはキリストに至るまで存在したと言われていたのに、まさにキリスト自身が預言者たちをも立てた、というのは不思議に思われる。彼は使徒たちのあとに預言者たちと福音記者たちを置いた。

19

Quid igitur intelligimus? prophetas non solos illos dici, qui spiritu Dei accepto, de Christo dixerunt et de ejus adventu, de quibus recte dictum usque ad Christum prophetae: quia cum venit ille, de quo prophetae erant, sine dubio jam quare prophetae sint, causa nulla est.

PL 8, 1275A

それでは我々はどう理解すべきか。預言者と呼ばれるのは、神の霊を受けてキリストについて、またその到来について語った者たちだけではない。彼らについてこそ「預言者たちはキリストに至るまで」と正しく言われたのである。なぜなら、彼らが預言していたその方が来られたからには、疑いなく、もはや預言者がいるべき理由は何もないからである。

20

Quos igitur prophetas intelligimus? quos Christi dono prophetas esse dicit; illos scilicet, qui de Deo tractant, et Spiritu pleni divinam exponunt disciplinam. Hoc etiam in superioribus diximus. VERS. 12.

PL 8, 1275A

それでは、我々はいかなる預言者たちを理解すべきか。それは、キリストの賜物によって預言者であると言われる者たち、すなわち神について論じ、霊に満たされて神的な教えを説き明かす者たちである。これについても先にすでに述べた。〔第12節〕

21

Alios vero evangelistas, alios autem pastores et magistros, ad consummationem sanctorum in opus ministerii, in aedificationem corporis Christi.

PL 8, 1275B

「また、ある者たちを福音記者とし、ある者たちを牧者と教師として与えた。聖徒たちの完成のため、奉仕の働きへ、キリストの体の建て上げへと」。

22

Loquendi de lege gratiae genera quinque sunt; loqui linguis, loqui revelatione, loqui scientia, loqui prophetia, loqui doctrina. Haec plene ad Corinthios in prima.

PL 8, 1275B

恩寵の律法について語ることには五つの種類がある。異言によって語ること、啓示によって語ること、知識によって語ること、預言によって語ること、教えによって語ることである。これらについては、コリント人への第一の手紙に詳しく述べられている。

23

Verum praeter haec, aliud est evangelistam esse, id est quae Christus fecerit narrare, et de Christo annuntiare ipsum colendum esse; hoc est enim evangelistam esse.

PL 8, 1275B

しかし、これらとは別に、福音記者であるということがある。すなわち、キリストが行ったことを物語り、キリストについて、彼こそが崇められるべき方であると告げ知らせることである。これこそが福音記者であるということである。

24

Ergo fecit Christus dono suo evangelistas: fecit etiam et pastores et magistros, qui regunt Ecclesiae populum. Qui administrant, pastores dixit: magistros vero, qui docent.

PL 8, 1275B

したがって、キリストは自らの賜物によって福音記者たちを立てた。また、教会の民を治める牧者たちと教師たちをも立てた。彼は、治める者たちを牧者と呼び、教える者たちを教師と呼んだ。

25

Non enim pastores hic a pascendo, neque ad cibos referendum, sed ad gubernandum, ut pastores appellant episcopos; et ipse Christus pastor, quod oves aestimatae sunt animae.

PL 8, 1275C

ここでの牧者とは、養うということから、また食物に関することから言われているのではなく、統治するということから言われているのである。ちょうど監督たちを牧者と呼ぶように。またキリスト自身も牧者であり、それは魂が羊とみなされているからである。

26

Magistros vero, ut diximus (quamquam etiam ipsi pastores, magistri pecoris dicantur, quasi praepositi) tamen doctores intelligamus magistros dictos. Haec tamen omnia dixit, ideo dono Dei constituta ut consummatio sit sanctorum, id est perfectio.

PL 8, 1275C

しかし教師たちについては、すでに述べたように(もっとも、牧者たち自身も、いわば管理者として、群れの教師と呼ばれることもあるが)、我々はここで教師と言われているのは教える者たちのことであると理解すべきである。彼はしかし、これらすべてを、神の賜物によって立てられたものとして述べた。それは聖徒たちの完成、すなわち完全性のためである。

27

Sanctos saepe quid significet, docui, id est qui fidem acceperint et sanctificati spiritu sint. Hi ergo ut consummentur, id est perficiantur, dono Christi instituta sunt hujusmodi et mysteria et ministeria, quibus perfectio et consummatio omnium sanctorum.

PL 8, 1275C

私はすでにたびたび、聖徒たちとは何を意味するかを教えてきた。すなわち、信仰を受け入れ、霊によって聖なるものとされた者たちのことである。それゆえ、彼らが完成される、すなわち完全なものとされるために、この種の奥義と奉仕とが、キリストの賜物によって立てられたのであり、それによってすべての聖徒たちの完全性と完成とがもたらされるのである。

28

Nam quia apostoli possunt agere et docere et evangelizare, verumtamen possunt et alii haec facere, et apostoli tamen non sunt; ergo separatum est quod apostoli alii sunt, alii prophetae, alii evangelistae, alii duces, atque doctores.

PL 8, 1275C

というのも、使徒たちは働き、教え、福音を告げることができるが、しかし他の者たちもこれらのことを行うことができ、それでいて使徒ではない。それゆえ、ある者たちは使徒であり、ある者たちは預言者であり、ある者たちは福音記者であり、ある者たちは指導者であり教師である、というふうに区別されているのである。

29

Verum his omnibus perfectio fit consummatioque sanctorum, per ea quae ipsi agunt, et per ea quae alii agunt. Nam mysterium, id est quod nos facimus; aedificatio autem corporis Christi, id est quod circa alios facimus.

PL 8, 1275D

しかし、これらすべての者たちによって、聖徒たちの完全性と完成とがもたらされる。それは彼ら自身が行うことによって、また他の者たちが行うことによってである。すなわち、奥義とは我々自身が行うことであり、キリストの体を建て上げることとは、我々が他の者たちに対して行うことである。

30

Ergo illa omnia duabus de causis et duobus effectibus instituta sunt per donum Christi, ut praesint mysteriis, ut ipsi agant, ut ministri sint, quod supra; et aedificent corpus Christi, id est Ecclesiam, et omnes animas ad fidem confirment: hoc est enim corpus Christi.

PL 8, 1275D

したがって、これらすべては、二つの理由から、二つの効果のために、キリストの賜物によって立てられたのである。すなわち、彼ら自身が行動し、先に述べたように奉仕者であるという仕方で、もろもろの奥義を司るためであり、またキリストの体、すなわち教会を建て上げ、すべての魂を信仰へと堅固にするためである。これこそがキリストの体だからである。

31

VERS. 13. Donec occurramus omnes in unitatem fidei, et agnitionem Christi, in virum perfectum, in mensuram aetatis plenitudinis Christi. Pleno mysterio, quod factum sit, et propter quid factum sit, et quid futurum sit, exposuit.

PL 8, 1276A

〔第13節〕「我々がみな、信仰の一致とキリストの知識とに至り、完全な人に、キリストの充満の年齢の量りに至るまでは」。彼は、何がなされたか、何のためになされたか、何がこれからあるか、という奥義の全体を説き明かした。

32

Quid factum sit, quod descendit et ascendit Christus, et quod ipse dedit apostolos et prophetas et caeteros. Deinde adjunxit propter quam causam ad consummationem, inquit, sanctorum.

PL 8, 1276A

何がなされたかといえば、キリストが下り、また昇ったこと、そして彼自身が使徒たちや預言者たちや他の者たちを与えたことである。次に彼は、どのような理由のためにか、すなわち「聖徒たちの完成のため」と付け加えた。

33

Quid illa consummatio est? quod subjecit, ut perfectis sanctis omnibus in unitatem fidei, et una fides apud omnes sit, et in agnitionem Christi, ut omnes agnoscamus Christum: ibi enim omnis est salus.

PL 8, 1276A

その完成とは何であるか。彼はこう付け加えた。すべての聖徒たちが完全なものとされて、「信仰の一致」に至り、すべての者のもとにひとつの信仰があるように、また「キリストの知識」に至り、我々がみなキリストを知るように、ということである。そこにこそ、すべての救いがあるからである。

34

Deinde quod futurum sit, ut occurramus et concurramus in virum perfectum: perfecta enim anima per fidem et per Christum cognitum, vir perfectus efficitur.

PL 8, 1276A

次に、何がこれからあるかといえば、我々が「完全な人」に至り、共に至ることである。というのも、信仰によって、また知られたキリストによって完全なものとされた魂は、完全な人となるからである。

35

Sic et propheta David de eadem anima perfecta in primo psalmo posuit: beatus vir qui non abiit in consilio impiorum.

PL 8, 1276B

このように預言者ダビデも、同じ完全な魂について第一の詩篇にこう記した、「不敬虔な者たちの謀りごとに歩まなかった人は幸いである」。

36

Et beatum, inquit, et virum nominavit: et haec est mensura aetatis et plenitudinis Christi; collectis omnibus membris, et viro pleno reddito, in singulis omnis plenitudo redditur Christi. VERS. 14. Ut ultra non simus parvuli fluctuantes.

PL 8, 1276B

彼は「幸いな者」とも「人」とも名づけた。これこそが「キリストの年齢と充満との量り」である。すべての肢体が集められ、人が満たされたものとされる時、おのおのの者において、キリストの充満がことごとく与えられるのである。〔第14節〕「もはや我々が、揺れ動く幼子ではなくなるように」。

37

Cum enim non sumus perfecti, parvuli sumus: et cum parvuli eramus, fluctuabamus: cum autem fide confirmamur, non fluctuamus. Cum cognoscimus Christum, viri efficimur.

PL 8, 1276B

というのも、我々が完全でない時には、幼子である。そして幼子であった時には、我々は揺れ動いていた。しかし信仰によって堅固にされる時には、揺れ動くことがない。キリストを知る時、我々は成人となるのである。

38

Et jam non parvuli circumferamur omni vento doctrinae, in nequitia hominum, in astutia, ad remedium erroris.

PL 8, 1276B

「そしてもはや幼子として、あらゆる教えの風に、人々の悪巧みのうちに、狡猾さのうちに、誤りの療法へと〔ウィクトリヌスの本文は ad circumventionem ではなく ad remedium erroris と読む。その読みに従った〕吹き回されることのないように」。

39

Cum enim perfecti non sumus, et in fide labimur et vacillamus et multa nos perturbant; cum per doctrinas plurimas discurrentes, vento intelligendi vario agitamur.

PL 8, 1276B

というのも、我々が完全でない時には、信仰において揺らぎ、よろめき、多くのことに心を乱されるからである。多くの教えの間を駆けめぐりながら、さまざまに理解する風に翻弄されるのである。

40

Quae doctrina, nequitia est hominum et calliditas et astutia, et quasi quaedam remedia erroris: ut quod sentis, quasi quorumdam sapientium sensu et intelligentia sentire credas; et sit erroris tui remedium intellectus alienus.

PL 8, 1276C

この教えとは、人々の悪巧みであり、狡知であり、狡猾さであり、いわば誤りの一種の療法である。すなわち、自分が感じていることを、あたかも何らかの賢者たちの見識と知解によって感じているのだと思い込ませ、他人の知解が自分の誤りの療法となるようにするのである。

41

Quae omnia dimittenda sunt, ut his duabus rebus refecti simus, et virum compleamus, fide scilicet et agnitione Christi.

PL 8, 1276C

これらすべては捨て去られるべきである。それは、この二つのもの、すなわち信仰とキリストの知識とによって我々が立て直され、成人を全うするためである。

42

Denique haec veluti duo scilicet fides Christi, id est in Christum, et agnitio Christi, beatum faciunt: qui vir beatus non fluctuat, non circumfertur doctrina, in nequitia hominum.

PL 8, 1276C

つまり、この二つのもの、すなわちキリストの信仰、すなわちキリストへの信仰と、キリストの知識とが、人を幸いなものとするのである。この幸いな人は揺れ動かず、人々の悪巧みによる教えに吹き回されることもない。

43

Haec ita tetigit beatus propheta David in eodem primo psalmo: nam beatus, inquit, vir: quem nos dicimus fieri fide et Christi cognitione; qui nescit doctrinas, nescit nequitiam et errores: quos errores doctrinasque sic enumerat David dicendo: qui non abiit in consilio impiorum, et in via peccatorum non stetit, et in cathedra pestilentiae non sedit.

PL 8, 1276C

幸いなる預言者ダビデも、同じ第一の詩篇でこのことに触れている。すなわち彼は「幸いな人」と言うが、我々はこれを、信仰とキリストの認識とによって成る者のことだと言う。この人はもろもろの教えを知らず、悪巧みや誤りを知らない。ダビデはこれらの誤りと教えを、こう数え上げて言う、「不敬虔な者たちの謀りごとに歩まず、罪人たちの道に立たず、疫病の座に座らなかった人」。

44

In cathedra pestilentiae sedere, est docere haereticas disciplinas: abire in consilium impiorum, est in nequitia hominum versari: stare in via peccatorum, est in astutia versari ad remedium erroris. VERS. 15, 16.

PL 8, 1276D

「疫病の座に座る」とは、異端の教えを説くことである。「不敬虔な者たちの謀りごとに歩む」とは、人々の悪巧みの中に身を置くことである。「罪人たちの道に立つ」とは、誤りの療法へと向かう狡猾さの中に身を置くことである。〔第15–16節〕

45

Veritatem autem facientes in charitate, augeamus in ipsum omnia, qui est caput Christus. Exhortatio est, quia vult Ephesios in charitate esse, et omnia secundum veritatem agere, et magis cumulare quae agunt.

PL 8, 1277A

「しかし愛のうちに真理を行いつつ、頭であるキリストへとすべてを成長させよう」。これは勧告である。彼はエフェソの人々が愛のうちにあり、すべてを真理に従って行い、自らの行うことをいっそう積み重ねることを望んでいるのである。

46

Hoc est augeamus omnia, sed augeamus omnia in ipsum Christum, ut nihil extra agatur, nisi de confirmanda fide in Christum: qui Christus est, inquit, caput.

PL 8, 1277A

これが「すべてを成長させよう」ということであるが、すべてをキリストご自身へと成長させよう、というのである。すなわち、キリストへの信仰を堅固にすることに関わるもの以外は、何ひとつ〔キリストの〕外で行われることのないように、ということである。彼は、そのキリストこそが頭であると言う。

47

Cum enim ex capite omnia membra regantur; et omnis Ecclesia a Christo regitur; id est omnis anima sancta et fidelis.

PL 8, 1277A

というのも、すべての肢体は頭から治められるのであり、教会全体もキリストによって治められるからである。すなわち、聖なる信仰深いすべての魂のことである。

48

Ergo caput est Christus, ex quo totum corpus compactum et connexum per omnem juncturam subministrationis, in mensura uniuscujusque partis, incrementum corporis in aedificationem sui in charitate . . .

PL 8, 1277A

したがって、キリストが頭であり、「そこから全身は、奉仕のあらゆる関節を通して組み合わされ結び合わされ、おのおのの部分の量りに応じて、愛のうちに自らを建て上げるための体の成長を」……〔底本は見出し句を略して引き、点線で結ぶ。本文の欠落ではない〕

49

Diximus quod caput est, ex quo connexum est omne corpus et compactum. Ergo si Christus caput est et principium et fons et unde omnia reguntur membra, quae sunt in corpore per omnem juncturam; acute hic accipiendum, ut quomodo membra singula junctura cohaerentia diversis in administrationibus totius corporis mensuram faciunt; sic et in Ecclesia, singula quaeque membra ministeriorum circa sanctificationem mysterii, et circa fidem Christi, juncturas praestant, et corpus suum in charitate constringunt atque aedificant: ita et membra nostra, veluti naturaliter nexa, atque amore genuino sibi cohaerentia, incrementum corpori praestant suis partibus: sic et omnia ministeria, quae sunt in Ecclesia, corpus est Christi, si se invicem in charitate diligant servientia capiti, id est Christo.

PL 8, 1277B

我々は、頭とは、そこから全身が結び合わされ組み合わされるところのものであると述べた。したがって、もしキリストが頭であり、始まりであり、源泉であり、体のうちにあってあらゆる関節を通して肢体が治められるもとであるならば、ここは注意深く理解されねばならない。すなわち、おのおのの肢体が関節によって結び合わされ、全身のさまざまな働きにおいてその量りをなしているように、教会においても、奉仕のおのおのの肢体が、奥義の聖化とキリストへの信仰とに関わりつつ関節をなし、愛のうちに自らの体を引き締め、建て上げるのである。ちょうど我々の肢体が、いわば自然に結び付けられ、生まれながらの愛によって互いに結び合わされて、その各部分によって体の成長をもたらすように、教会にあるすべての奉仕もまた、互いに愛のうちに愛し合いつつ頭、すなわちキリストに仕えるならば、キリストの体なのである。

50

VERS. 17, 18. Hoc ergo dico et testificor in Domino, ut non amplius ambuletis, sicut et gentes ambulant. Sicuti semper docui, exhortatio duplex est: et quid non faciendum, supra dixit; quid faciendum, nunc subjungit.

PL 8, 1277C

〔第17–18節〕「それゆえ私はこう言い、主にあって証しする。汝らはもはや、異邦人たちが歩むように歩んではならない」。私が常々教えてきたように、勧告は二重である。何がなされるべきでないかを先に述べ、何がなされるべきかを今こう付け加えるのである。

51

Quid non faciendum; ne, inquit, ambuletis ut gentes. Hoc, inquit, dico et hoc testor, et testor in Domino, id est adhibeo testimonium Domini, quod moneo. Hic et terror est: exhortationi enim mixtus terror, persuasionem facilem facit.

PL 8, 1277C

何がなされるべきでないか。それは、異邦人たちのように歩んではならない、ということである。彼は、これを言い、これを証しする、主にあって証しする、すなわち、自分の勧めることについて主の証しを添えるのだ、と言う。ここには畏れもある。勧告に畏れが混じることで、説得が容易になるからである。

52

Cum autem dixit, ut non amplius ambuletis, ostendit illos diu ambulasse, et ita ut gentes vixisse.

PL 8, 1277C

「もはや歩んではならない」と言った時、彼は、彼らが長い間そのように歩み、異邦人たちのように生きてきたことを示しているのである。

53

Quo autem modo ut gentes, ipse supponit: in vanitate mentis suae; obscurati intellectu, alienati a vita Dei, propter ignorantiam quae est in ipsis, per coecitatem cordis eorum.

PL 8, 1277C

しかし、どのように異邦人たちのようにであるかを、彼自身がこう付け加える。「その心の空しさのうちに、知性を暗くされ、彼らのうちにある無知のゆえに、その心の盲目によって、神の生命から疎外されて」。

54

Expressit quae sit vitagentium; ut vani sint, inquit, et mente non sapiant, et intellectum suum obscurent: quod est intellectu suo de Deo nihil cogitare, sensu duci et rebus in mundo. Namque si mundus tenebrae sunt, et de mundo quidquid intelligitur.

PL 8, 1277D

彼は、異邦人たちの生き方がどのようなものであるかを言い表した。すなわち、彼らは空しく、心において思慮なく、自らの知性を暗くする、と言う。これは、自らの知性によって神について何も考えず、感覚と世界にある事物とに導かれるということである。というのも、もし世界が闇であるならば、世界について知解されることも、また闇だからである。

55

Denique subjunctum alienati a vita Dei quae vita est Christianis cum Deum et colunt et intelligunt. Hoc dicit a vita Dei quae Deo debetur a nobis.

PL 8, 1278A

そこで「神の生命から疎外されて」と付け加えられているが、この生命とは、キリスト教徒たちが神を礼拝し知解する時に持つ生命である。彼はこれを、我々が神に対して負っているところの神の生命から、という意味で言っているのである。

56

Et subjungit propter intelligentiam: hinc enim alieni a vita Dei sumus, cum Deum ignoramus: cum autem cognoscimus, vitam Dei agimus, et vitam a Deo meremur illam, quae vere Dei vita est, quam nobis Christus pollicitus est.

PL 8, 1278A

そして彼は、知解のゆえに〔底本は propter intelligentiam。見出し句の propter ignorantiam と食い違うが、底本どおり訳した〕、と付け加える。というのも、我々が神を知らない時には、そのことによって神の生命から疎外されているからである。しかし我々が知る時には、神の生命を生き、真に神の生命であるところのその生命を、神から受けるにふさわしい者となる。それは、キリストが我々に約束された生命である。

57

Haec autem, inquit, in ipsis per caecitatem cordis eorum: cum eorum cor caecatum est tenebris, cogitat et versatur in tenebris, et istam mundanam sapientiam quae tenebrarum sapientia est, aestimat esse sapientiam. VERS. 19.

PL 8, 1278A

しかし彼は、これらのことは彼らのうちに、その心の盲目によって起こる、と言う。彼らの心が闇によって盲目にされている時、その心は闇の中で思い、闇の中で動き、この世界の知恵──それは闇の知恵である──を、知恵であると思い込むのである。〔第19節〕

58

Denique hujusmodi intellectum quae res consequatur, ostendit: Qui desperantes semetipsos tradiderunt impudicitiae, in operationem omnis immunditiae et avaritiae.

PL 8, 1278A

そこで彼は、この種の知性からどのような事態が生じるかを示す。「彼らは絶望して自らを放埒に引き渡し、あらゆる不潔と貪欲との行いに身を委ねた」。

59

De gentibus loquitur, quibus caecatum cor est, et nihil sperant, id est mortales se et fatentur et probant; neque de aeternitate sua aliquid credunt: ac propterea vitam mundi, quasi ea frui volentes, et rapiunt, et libidinose vivunt, et cum impudicitia exercentes, ut credunt, voluptatem habendi cupidi, et in usu vivendi ducti omnibus turpissimis voluptatibus.

PL 8, 1278B

これは異邦人たちについて語っている。彼らは心が盲目にされ、何の希望も持たない。すなわち、自らを死すべき者であると認め、そのように示す。彼らは自らの永遠性について何も信じることがない。それゆえ、世界の生を、あたかもそれを享受しようとするかのように奪い取り、欲望のままに生き、放埒を行いながら、自分たちが信じるところに従って享楽を得ることを貪り、生き方の慣わしにおいて、あらゆる最も恥ずべき快楽に導かれるのである。

60

VERS. 20, 21. Vos autem non ita didicistis Christum; si tamen audistis illum et in illocredidistis.

PL 8, 1278B

〔第20–21節〕「しかし汝らは、そのようにキリストを学んだのではない。もし本当に彼のことを聞き、彼を信じたのであれば」。

61

Contra Ephesios docet non ita vivere ut gentes: quippe qui didicerint Christum: quia Christus ut immortales nos faceret, egit mysterium, praesto in carne fuit, docui ut cognosceremus patrem, et in ipsum fidem haberemus, et est aeternitas nobis viventibus secundum ejus mandata.

PL 8, 1278B

これに対して、彼はエフェソの人々に、異邦人たちのように生きてはならないと教える。それは彼らがキリストを学んだからである。すなわち、キリストは我々を不死なる者とするために奥義を成し遂げ、肉において現に臨在し、我々が父を知り、彼への信仰を持つように教えた〔底本は docui。キリストが主語なので docuit と読む〕のであって、彼の命令に従って生きる我々には永遠が存在するのである。

62

Vos igitur non ita didicistis, ut gentes: quippe quia vos Christum audistis ( si tamen audistis illum ) id est intellexistis et credidistis.

PL 8, 1278C

それゆえ諸君は、異邦人たちのようには学ばなかったのである。なぜなら、諸君はキリストのことを聞いた──もし本当に彼のことを聞いたのであれば──すなわち知解し、信じたからである。

63

Hoc est enim quod adjunxit, qui in illum credidistis: quia, ut diximus et dicimus semper, credere in Christum, immortalitem consequi est, et vitam aeternam mereri; ipse enim est vita, ipse lux, ipse aeternitas, ipse qui mortem vincit et vicit, et nobis vicit, per mysterium quod implevit.

PL 8, 1278C

これこそが、彼が「彼を信じた」と付け加えたことの意味である。というのも、我々が繰り返し述べてきたように、キリストを信じるとは、不死性〔底本は immortalitem。immortalitatem と読む〕を獲得し、永遠の生命を受けるにふさわしい者となることだからである。彼こそが生命であり、光であり、永遠であり、死に打ち勝ち、また打ち勝った者であり、彼が満たした奥義によって、我々のために打ち勝った者だからである。

64

VERS. 22. Sicuti est veritas in Jesu; deponite vos secundum priorem conversationem veterem hominem, qui corrumpitur secundum desideria erroris.

PL 8, 1278C

〔第22節〕「イエスにあって真理があるとおりに、汝らは以前の生き方に従って、誤りの欲望に従って腐敗していく古き人を脱ぎ捨てよ」。

65

Ante Christi adventum error omnis et vana sapientia fuit, mundana haec, aeterna aestimare; secundum carnem vivere; hunc mundi regem, Deum credere. Hic vetus homo est. Hunc, inquit, deponite, sicut est veritas in Jesu; quoniam in aliis veritas non est.

PL 8, 1278C

キリストの到来以前には、この世界のものを永遠なるものとみなすこと、肉に従って生きること、この世界の王を神と信じることこそが、あらゆる誤りであり空しい知恵であった。これが古き人である。彼は、この古き人を脱ぎ捨てよ、イエスにあって真理があるとおりに、と言う。なぜなら、他のものには真理がないからである。

66

In Jesu autem veritas: quae Jesus docuit, ea vera sunt: et hic novus homo, secundum quem vivere debemus. Vetus ergo ille, et prior conversatio deponatur: etenim ille corrumpitur secundum desideria erroris.

PL 8, 1278D

しかしイエスにあっては真理がある。イエスが教えたことこそが真実なのであり、これが新しい人であり、我々はこれに従って生きるべきである。それゆえ、あの古き人と以前の生き方とは脱ぎ捨てられるべきである。実にそれは、誤りの欲望に従って腐敗していくものだからである。

67

Totus enim ad corpus conversus corporea aestimabat omnia et carnalia. Hinc errores et quasi sapientia mundana, cum omnia quae in mundo sunt, non secundum spiritum fiant: ante Christi tamen adventum; nunc autem postea quam nos docuit illa aeterna, sapimus quae spiritalia sunt.

PL 8, 1278D

というのも、全身をあげて肉体へと向けられた者は、あらゆるものを肉体的で肉的なものとみなしていたからである。ここから誤りが生じ、いわば世界の知恵が生じる。世界にあるすべてのものは霊に従って成るのではないからである。しかしこれはキリストの到来以前のことであり、今は彼が我々に永遠なるものを教えてくださった後であるから、我々は霊的なものを思うのである。

68

Hic est, ut dixi, homo novus, qui sic vivit et sic sapit. VERS. 23, 24. Renovamini autem spiritu mentis vestrae, et induite novum hominem, qui secundum spiritum creatus est in justitia et sanctitate veritatis . . .

PL 8, 1279A

これこそが、私が述べたように、そのように生き、そのように思う新しい人である。〔第23–24節〕「汝らは、汝らの心の霊において新たにされ、霊に従って義と真理の聖性とのうちに造られた新しい人を着よ」。

69

Ut dixi, novus homo est, qui secundum spiritum sapit. Hoc ait: renovamini spiritu mentis vestrae . . . Ita anima melior, pura, integra; mens vero fortior spiritus est.

PL 8, 1279A

私が述べたように、霊に従って思う者が新しい人である。彼は「汝らの心の霊において新たにされよ」と言う……〔底本は引用を略して点線で結ぶ。本文の欠落ではない〕このように、魂はより善く、清く、健全なものとなり、また心はより強い霊となるのである〔mens vero fortior spiritus est は欠落のため係りが定かでなく、暫定的にこう取った〕。

70

Renovamini ergo, inquit, spiritu mentis vestrae; et induite novum hominem, ut jam secundum ipsum vivatis; qui spiritalis est, cum ex spiritu sapit; qui ipse ille homo spiritalis secundum Deum creatus est, id est juxta Deum: quomodo dictum est, faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram.

PL 8, 1279A

それゆえ彼は、「汝らの心の霊において新たにされ、新しい人を着よ」と言う。それは、今やその人に従って生きるためである。この人が霊的であるのは、霊によって思うからである。この霊的な人は、神に従って、すなわち神のもとに造られたのであり、それは「我々の像と似姿とに従って人を造ろう」と言われたとおりである。

71

Non autem vultum Deus habet aut faciem: sed quemadmodum Deus spiritus est, ita et nos secundum Deum creati sumus, ut secundum spiritum sapiamus; id est nihil carnaliter, nihil in mundo.

PL 8, 1279B

しかし神は容貌や顔を持つのではない。神が霊であるように、我々もまた神に従って造られたのであり、それは我々が霊に従って思うため、すなわち何ら肉的に、何ら世界のうちで思わないためである。

72

Denique quid est secundum Domini creatum esse hominem, ipse dixit in sanctitate et justitia et veritate: id est, ut sit justus, ut sit sanctus, sit et verus: etenim qui mundanum sapit, secundum carnem sapit: qui secundum carnem sapit, verum non sapit neque justum, neque sanctum.

PL 8, 1279B

そこで、主に従って人が造られるとはどういうことかを、彼自身が「聖性と義と真理とのうちに」と述べた。すなわち、義なる者であり、聖なる者であり、また真実な者であるということである。というのも、世界のことを思う者は肉に従って思うのであり、肉に従って思う者は、真実なことも、義なることも、聖なることも思わないからである。

73

Ergo quoniam spiritus sanctificat, spiritus vivificat et justificat, spiritus qui vere est, et semper est, et magis solus est, ipse est veritas. Haec igitur omnia sic intelligentes, novum hominem induunt, renovati in spiritu mentis suae. VERS. 25.

PL 8, 1279B

したがって、霊は聖化し、霊は生かし義とするのであるから、真に在り、常に在り、いっそう独り在るところの霊、それこそが真理なのである。それゆえ、これらすべてをこのように知解する者たちは、その心の霊において新たにされて、新しい人を着るのである。〔第25節〕

74

Propter quod deponentes mendacium, loquimini veritatem unusquisque cum proximo suo, quoniam sumus alter alterius membra.

PL 8, 1279C

「それゆえ、偽りを脱ぎ捨てて、おのおの自分の隣人に対して真実を語れ。我々は互いに他者の肢体だからである」。

75

Concludit exhortationem ad omnia superiora, quibus et divisas gratias docebat, et omnem hominem tolerare debere alterum socium, et patientem esse cum omni magnanimitate, et sufferentes invicem in charitate.

PL 8, 1279C

彼は、先に述べたすべてのことへの勧告を締めくくる。そこでは、分かたれた恩寵について教え、すべての人が仲間である他者を耐え忍ぶべきこと、あらゆる寛容さをもって忍耐強くあるべきこと、愛のうちに互いに耐え合うべきことを教えていた。

76

Ergo hic mendacium, inquit, deponite: nemo alterum fallat: loquimini veritatem; et unusquisque cum proximo suo quod verum est agat, faciat, loquatur: nihil per fraudem, nihil per fallaciam. Et qui dixit cum proximo suo, adjunxit quoniam sumus alter alterius membra.

PL 8, 1279C

それゆえここで彼は、偽りを脱ぎ捨てよ、と言う。誰も他者を欺いてはならない。真実を語れ。おのおのが自分の隣人に対して、真実であることを行い、成し、語るべきである。欺瞞によっても、偽りによっても何もなしてはならない。そして彼は「自分の隣人に対して」と言った上で、「我々は互いに他者の肢体だからである」と付け加えた。

77

Sic et supra unum corpus, et unus spiritus, et item reliqua. Ecclesia enim cum unum corpus sit, et omnes in Ecclesia unum corpus faciant, singuli partes sunt Ecclesiae.

PL 8, 1279C

同じように先にも、「ひとつの体、ひとつの霊」、そしてまた他のことが述べられていた。というのも、教会はひとつの体であり、教会にあるすべての者がひとつの体を成すのであるから、おのおのの者は教会の部分だからである。

78

Ergo alterius membrum est, et sic unum corpus efficitur, ut ipse dicit, Ecclesiae: cujus Ecclesiae, id est omnium animarum fidem habentium in Deum, hujus, inquam, caput est Christus.

PL 8, 1279D

したがって、おのおのの者は他者の肢体であり、このようにして、彼自身が言うように、教会のひとつの体が形づくられるのである。この教会、すなわち神への信仰を持つすべての魂の教会について言えば、その頭はキリストである。

79

Ergo nos corpus sumus; et corporis singuli membra; ergo alter alterius membra sumus. VERS. 26. Irascimini autem, et nolite peccare. Subjungit monita quae multa sunt; sumens tamen, ad exemplum, quod positum est in psalmo quarto, sumens initium praeceptorum.

PL 8, 1279D

したがって、我々は体であり、おのおのは体の肢体である。それゆえ我々は互いに他者の肢体なのである。〔第26節〕「怒れ、しかし罪を犯すな」。彼は多くの訓戒を付け加えるが、その戒めの始まりとして、第四の詩篇に記されていることを例として取り上げる。

80

Verum haec dividit, ut primum moneat Ecclesiae hominem id est christianum, quae agenda et quae non agenda: deinde moneat, quae viris agenda et uxoribus invicem; deinde quae patribus et filiis invicem; deinde quae servis et dominis: postque exhortatio est, quae facienda generaliter omnibus.

PL 8, 1280A

しかし彼はこれを区分する。まず教会の人、すなわちキリスト教徒に対して、何がなされるべきで何がなされるべきでないかを訓戒し、次に夫たちと妻たちが互いに何をなすべきかを訓戒し、次に父たちと子たちが互いに何をなすべきかを、次に僕たちと主人たちが何をなすべきかを訓戒する。そしてそのあとに、すべての者に一般に何がなされるべきかという勧告がある。

81

Verum ut se ordo contexerit, ita et nos locis singulis, et monita enumerabimus, et rationes singulis proprias intellectusque reddemus. Ac primo ecclesiastico viro christiano dat monita haec, ne irascatur; aut si iratus fuerit, ne peccet per iram.

PL 8, 1280A

この順序が織りなされているとおりに、我々もまた、おのおのの箇所において訓戒を数え上げ、おのおのに固有の理由と理解とを与えていくことにする。まず教会の人、キリスト教徒に対して、彼はこう訓戒する。怒ってはならない。あるいは、もし怒ったとしても、怒りによって罪を犯してはならない。

82

Deinde ne diu iram teneat, sed intra diem iram suam finiat. Deinde neque furto vivat et furtis operam det, sed magis manibus operetur ad victum, et inde etiam aliis in necessitate succurrat.

PL 8, 1280B

次に、怒りを長く保つのではなく、その日のうちに自分の怒りを終わらせるべきである。次に、盗みによって生き、盗みに励むのではなく、むしろ自分の手で働いて生計を立て、そこからさらに困窮する他の人々を助けるべきである。

83

Deinde ne malos sermones aliquos proferat, sed magis bonos; et aedificet alterum, et non alterum contristet: ut nulla in animo amaritudo sit: ut nulla ira, nulla indignatio, nullus clamor, nulla blasphemia: ut se invicem benigne ament; sint misericordes; peccata sibi invicem donent, sicuti Deus in Christo donavit nobis peccata; ut diligant se; ut pudici sint; ut ab omnibus mundi, et ab avaritia, et a turpitudine, a turpiloquio, a scurrilitate alieni sint; magis gratias agant: etenim tales mores, id est in vitiis et peccatis positi, regnum Christi non habebunt, neque haereditatem in regno Christi.

PL 8, 1280B

次に、何か悪い言葉を発するのではなく、むしろ善い言葉を発し、他者を建て上げ、他者を悲しませないようにすべきである。心のうちに何の苦味もなく、何の怒りも、何の憤りも、何の叫びも、何の冒瀆もないように。互いに慈しみをもって愛し合い、憐れみ深くあり、神がキリストにあって我々の罪を赦してくださったように、互いに罪を赦し合うべきである。互いに愛し合い、貞潔であり、この世界のあらゆること、貪欲、恥ずべきこと、卑猥な言葉、下劣な戯れから遠ざかり、むしろ感謝を捧げるべきである。というのも、そのような、すなわち悪徳と罪のうちに置かれた生き方をする者たちは、キリストの国を持たず、キリストの国における相続をも持たないからである。

84

Deinde monet ne ab aliis per sermones seducantur, id est vel ab haereticis, vel ab irreligiosis, vel ab his quos filios appellat tentationis et diffidentiae; quos terret, quod in illos ventura sit ira Dei.

PL 8, 1280C

次に彼は、他の者たち、すなわち異端者たちや不信心な者たち、あるいは彼が試みと不信の子たちと呼ぶ者たちの言葉によって惑わされないようにと訓戒する。彼は、神の怒りが彼らの上に来ることになると告げて、彼らを畏れさせる。

85

Deinde ne communicemus operibus malis infructuosis: magisque illos objurgent qui peccant et malis moribus vivunt, et manifestent eorum peccata; et vivant ut sapientes non ut imprudentes, vino abstineant, mullo magis loquantur in spiritu, in psalmis, in hymnis canticis, et magis in corde ista fiant: Domino gratias agant, et agant pro omnibus in nomine Dei et Domini nostri Jesu Christi: subjecti sibi sint invicem in timore Christi.

PL 8, 1280C

次に、我々は実を結ばない悪しき行いに与すべきでなく、むしろ罪を犯し悪しき習わしのうちに生きる者たちを咎め、彼らの罪を明らかにすべきである。そして、思慮なき者としてではなく、賢い者として生き、酒を控え、それよりもむしろ霊において、詩篇において、賛歌と歌とにおいて語り、これらのことをいっそう心のうちで行うべきである。主に感謝を捧げ、神と我々の主イエス・キリストの名において、すべてのことについて感謝を捧げるべきである。キリストへの畏れのうちに互いに服し合うべきである。

86

Haec sunt omnia praecepta ecclesiastico viro data. Post subjungit quae sint observanda mulieribus, id est viris et uxoribus. Nunc ad singula revertamur. Irascimini autem, et nolite peccare.

PL 8, 1280C

これらすべてが、教会の人に与えられた戒めである。そのあとに彼は、女性たちについて、すなわち夫たちと妻たちについて、守られるべきことを付け加える。さて、おのおのの事柄に立ち返ろう。「怒れ、しかし罪を犯すな」。

87

Si Deus irascitur, sicuti dictum; revelatur enim ira Dei, ira de coelo, in omnem impietatem. Et item in multis locis. Recte ergo et homini datur ira, id est ut irascatur: sed peccat in ira, qui non ut corrigat, irascitur; sed ut puniat.

PL 8, 1280D

もし神が怒るのであれば──「神の怒り、天からの怒りが、あらゆる不敬虔に対して現れる」と言われているとおりに、そしてまた多くの箇所でも同様に言われているように──それゆえ人にも正しく怒りが与えられているのであり、すなわち怒ってよいのである。しかし、正すためではなく罰するために怒る者は、怒りにおいて罪を犯すのである。

88

Ergo irascimini, et nolite peccare; sol non occidat super iracundiam vestram. Et modum irae, et tempus ostendit, intra diem conceptam iram debere deponi. Hoc imitantur multi praeceptum, et ponunt inter praecepta sua.

PL 8, 1280D

それゆえ「怒れ、しかし罪を犯すな。汝らの怒りの上に日を沈ませるな」。彼は怒りの度合いと時とを示す。すなわち、抱いた怒りはその日のうちに捨てられねばならない、ということである。多くの者がこの戒めに倣い、自分たちの戒めのうちに数え入れている。

89

Etenim si omnis dies habet curam suam et malitiam, sufficit sibi; de praeterito die nihil addi debet ad alterum diem. Ergo. VERS. 27.

PL 8, 1281A

実に、すべての日はそれ自身の思い煩いと悪しきこととを持ち、それ自体で十分なのであるから、過ぎた日から他の日へと何も付け加えられるべきではない。それゆえ。〔第27節〕

90

Non occidat supra iracundiam vestram sol, neque locum detis diabolo, si enim manserit ira, in venit illeoccasionem ut nos in peccata ducat, et faciamus aliquid non faciendum; quod est diaboli voluntate peccare.

PL 8, 1281A

「汝らの怒りの上に日を沈ませるな。悪魔に場所を与えるな」。というのも、もし怒りが残るならば、悪魔はそれによって我々を罪へと導き、なすべきでないことを我々になさせる機会を見出すからである〔底本は in venit illeoccasionem と切って刷る。invenit ille occasionem と読む〕。それは悪魔の意志によって罪を犯すことである。

91

Ita ostenditur ex hoc praecepto in nostra potestate esse, et irasci, et non irasci; et diabolo iracundiam immittere, sed occasionem habere ut cum nos irascimur aliquid nos faciat.

PL 8, 1281A

このように、この戒めから、怒ることも怒らないことも我々の力のうちにあることが示される。また悪魔には、〔我々に〕怒りを送り込むことはできず〔底本は non を欠く。ミーニュはこの箇所に「Ita legitur in codd.(写本にこのとおり読む)」と注する。non を補って読む〕、ただ我々が怒る時に我々に何かをさせる機会を持つだけである、ということも示される。

92

Hoc in omnibus affectibus animae cogitandum, et in omni actu diaboli, nihil illum posse circa nos, nisi cum ipsi per nos et occasionem damus.

PL 8, 1281A

このことは、魂のあらゆる感情において、また悪魔のあらゆる働きにおいて、考えられねばならない。すなわち、我々自身が彼に機会を与えない限り、彼は我々に対して何もなしえないのである。

93

Ita et domini sumus nostrae voluntatis, et merita de bonis bona habemus, et poenas de malis actibus, quia nostro vitio fit diabolo occasio. VERS. 28: Qui furabatur jam non furetur.

PL 8, 1281A

このように我々は自らの意志の主人であり、善き行いからは善き報いを、悪しき行いからは罰を受ける。というのも、我々自身の落ち度によって、悪魔に機会が生じるからである。〔第28節〕「盗んでいた者は、もはや盗んではならない」。

94

Non omnino peccare, peccatum est, sed in peccato perseverare: datur enim poenitentiae locus, datur correctioni. Ergo qui furabatur, jam non furetur. Non autem hoc ad hoc solum peccatum accipere debemus, sed ad omnia; ut qui in quocumque peccabat, jam non peccet.

PL 8, 1281B

罪であるのは、そもそも罪を犯すことではなく、罪のうちに居続けることである。悔い改めの余地が与えられ、矯正への余地が与えられているからである。それゆえ、「盗んでいた者は、もはや盗んではならない」。しかし我々はこれを、この罪だけについて受け取るべきではなく、すべてについて受け取るべきである。すなわち、何であれ罪を犯していた者は、もはや罪を犯すべきでない、ということである。

95

Omne enim peccatum cum committitur occulte, furtum est: sed cum sciat Deus omne quod geritur, non est peccandum, ut furari nos credamus peccata nostra; quippe cum omnia manifesta sint: Magis autem laboret operando manibus. suis.

PL 8, 1281B

というのも、密かに犯されるすべての罪は、盗みだからである。しかし、なされることすべてを神が知っておられるのであるから、我々の罪を盗み取っていると思い込むようなことをして、罪を犯すべきではない。すべては明らかだからである。「むしろ自分の手で働いて労するべきである」。

96

Ex hoc intelligi licet, vere de simplici supra dixisse, ut nemo jam furetur, quando adjunxit magis autem laboret operando manibus suis. Qui enim laborat operando manibus, habet unde vivat: non ergo furetur.

PL 8, 1281B

これによって理解しうるのは、先に述べたことが単純な意味において真実であったということである。すなわち、彼は「むしろ自分の手で働いて労するべきである」と付け加えた時、誰ももはや盗むべきではないと述べたのである。実に、自分の手で働いて労する者は、生計を立てる手立てを持つのであるから、盗んではならないのである。

97

Animadvertamus praeterea quia simplex dictum est, cum manibus operantis laboramus; reliqua ex arte, ex ingenio, vel oratione, vel quolibet alio modo.

PL 8, 1281C

さらに我々は、これが単純に言われたのだということに注意すべきである。すなわち、我々が働く者の手をもって労する場合のことを言っており、そのほかは、技術により、才知により、あるいは弁舌により、あるいは他のいかなる仕方によるものである。

98

Ubi non opera est manuum, magis furta sint, quam victus labore quaesitus; quod bonum est, ut habeat communicare necessitatem habenti; ut ex operibus per manus suas consequatur quod ipse habeat, et communicet ei qui habeat necessitatem; atque de suis operibus quod commodi consecutus fuerit, largiatur.

PL 8, 1281C

手の働きがないところでは、労苦によって求められた生計というよりも、むしろ盗みであることのほうが多い。善いこととは、困窮している者に分け与えるものを持つことである。すなわち、自分の手による働きによって自らの持つべきものを得て、困窮している者に分け与え、自らの働きから得た益を惜しみなく施すことである。

99

VERS. 29. Omnis sermo malus de ore vestro non procedat. Et hoc praeceptum de eo est, quod non faciendum est. Monui autem, duo esse genera praeceptorum quid faciendum: nemo, inquit, proferat verbum ex malitia.

PL 8, 1281C

〔第29節〕「あらゆる悪しき言葉が、汝らの口から出てはならない」。この戒めもまた、なされるべきでないことについてのものである。しかし私は、戒めには何がなされるべきかという二つの種類があると述べた。彼は、誰も悪意から言葉を発してはならない、と言う。

100

Hinc enim magnum peccatum; sicuti dictum, non quod in os intrat, sed quod de ore exit, plurimum nocet. Sed si quis bonus ad aedificationem fidei, ut det gratiam audientibus. Ut sermo exeat, qui est bonus. Qui est autem bonus sermo? ad aedificationem fidei.

PL 8, 1281C

ここから大きな罪が生じる。「口に入るものではなく、口から出るものが、最も害を与える」と言われているとおりである。「しかし、何か善いものがあれば、信仰の建て上げのために、聞く者たちに恩寵を与えるように」。すなわち、善い言葉が出るように、ということである。では善い言葉とは何であるか。それは信仰を建て上げるものである。

101

Tunc enim audienti gratiam dabit, cum id quod loquitur, aedificat fidem. VERS. 30. Et nolite contristare Spiritum sanctum Dei: vel vestrum, qui est in vobis, vel qui est in altero; qui contristabitur malo sermone vestro.

PL 8, 1281D

というのも、語ることが信仰を建て上げる時にこそ、聞く者に恩寵を与えるからである。〔第30節〕「そして神の聖なる霊を悲しませてはならない」。すなわち、諸君のうちにある諸君の霊であれ、他者のうちにある霊であれ、その霊は諸君の悪しき言葉によって悲しめられることになるのである。

102

Nolite, inquit, contristare Spiritum sanctum Dei, in quo signati estis: in quo spiritu vos utique consignati estis signatione per Spiritum sanctum: et ipsum nolite contristare, vel in vobis, cum malum sermonem dicitis, vel in audientibus. Indie redemptionis.

PL 8, 1282A

彼は「神の聖なる霊を悲しませてはならない。汝らはこの霊において証印を押された」と言う。すなわち、諸君は確かにこの霊において、聖なる霊による証印によって証印を押されたのである。そして、諸君が悪しき言葉を語る時、諸君自身のうちにおいても、聞く者たちのうちにおいても、この霊を悲しませてはならない。「贖いの日に」〔底本は Indie と続けて刷る。In die と読む〕。

103

Ordo: consignati estis in die redemptionis: per ipsum enim redemptio vestra facta est; quae redemptio certum diem habet, scilicet Dei judicii. Signati enim sumus in Spiritu sancto, in die quo redimimur ac liberamur. VERS. 31.

PL 8, 1282A

語順はこうである。「汝らは贖いの日に証印を押された」。というのも、彼によって諸君の贖いがなされたのであり、その贖いは定まった日、すなわち神の裁きの日を持つからである。我々は聖なる霊において証印を押されているのであり、それは我々が贖われ解放される日においてである。〔第31節〕

104

Omnis enim amaritudo et indignatio et clamor et blasphemia auferatur a vobis cum omni malitia. Conclusit breviter quinque: amaritudinem, iram, indignationem, clamorem, blasphemiam. Quamquam et subjunxerit genus cum omni malitia.

PL 8, 1282A

「あらゆる苦味と憤りと叫びと冒瀆とが、あらゆる悪意とともに、汝らから取り除かれるように」。彼は簡潔に五つのものをまとめた。苦味、怒り、憤り、叫び、冒瀆である。もっとも、彼は「あらゆる悪意とともに」という総称も付け加えている。

105

Etenim amaritudo est et in invidendo, et in male loquendo, et in caeteris actionibus. Et item ira, animi motus est cum ulciscendi libidine atque puniendi. Indignatio est motus animi fervens et elatus ultra meritum. Clamor autem, vox aliquo furore prolata.

PL 8, 1282B

実に苦味は、妬むことにも、悪しく語ることにも、その他の行いにもある。また怒りとは、報復し罰しようとする欲望を伴う心の動きである。憤りとは、当然の度を越えて燃え上がり高ぶる心の動きである。叫びとは、何らかの激情によって発せられる声である。

106

Blasphemia, jam Deum laedens est in Deum emissa vel vox vel scelerata cogitatio. Haec, inquit, omnia auferantur a vobis: pro eo quod est, a vobis auferte: sed ita est et ipse sensus, auferatur a vobis: quod vere dixit cum omni malitia: quia fieri potest, quod quaedam sine malitia fiant, ut ignorantes in blasphemia simus, ignorantes clamemus, indignemur sine malitia.

PL 8, 1282B

冒瀆とは、すでに神を傷つけるものであり、神に向けて発せられた声、あるいは邪悪な思いのことである。彼は「これらすべてが汝らから取り除かれるように」と言う。それは「汝らから取り除け」という意味であるが、しかし「汝らから取り除かれるように」というその文意そのものもそうなのである。彼が「あらゆる悪意とともに」と言ったのは、実に正しいことであった。というのも、悪意なしにあることもありうるからである。すなわち、我々が知らずして冒瀆のうちにあったり、知らずして叫んだり、悪意なしに憤ったりすることがありうるのである。

107

Haec omnia auferantur cum omni malitia. Sic enim, ut supra locuti sumus, irascimini, sed nolite peccare. VERS. 32. Estote autem invicem benigni.

PL 8, 1282B

これらすべてが、あらゆる悪意とともに取り除かれるように。というのも、先に我々が語ったように、「怒れ、しかし罪を犯すな」だからである。〔第32節〕「そして互いに慈しみ深くあれ」。

108

Illa superiora, ut dixi, non facienda; haec quae facienda: ut invicem benigni sitis; non unus in alterum, sed singuli in singulos, ita omnes in omnes. Et misericordes, donantes vobis invicem. Et in superioribus invicem posuit, estote invicem benigni.

PL 8, 1282C

先に述べたように、それらのことはなされるべきでないことであった。これから述べることは、なされるべきことである。すなわち、互いに慈しみ深くあるべきである。一人が一人に対してだけでなく、おのおのがおのおのに対して、こうしてすべての者がすべての者に対して、である。「そして憐れみ深く、互いに赦し合え」。彼は先の箇所でも「互いに」という語を置いて、「互いに慈しみ深くあれ」と言っていた。

109

Dixit etiam donantes vobis in vicem; unde et misericordes invicem audire debemus; donantes autem scilicet peccata.

PL 8, 1282C

彼はまた「互いに赦し合え」とも言った。ここから我々は、「憐れみ深く」も「互いに」ということとして聞き取るべきである。「赦し合え」とは、すなわち罪を赦すことである。

110

Denique de peccatis hoc dictum esse ex eo declarat, quod subjunctum est sicut et Deus in Christo donavit vobis; utique peccata: in Christo autem, ut frequenter diximus, quia pro nobis Christus mortuus est: ergo in Christo donata sunt peccata nobis.

PL 8, 1282C

そして、これが罪について言われたのだということは、「神がキリストにあって汝らを赦してくださったように」と付け加えられていることから明らかである。それはもちろん罪のことである。しかし「キリストにあって」というのは、我々がしばしば述べてきたように、キリストが我々のために死んでくださったからである。したがって、キリストにあって、我々の罪は赦されたのである。

111

Mysterium enim illud, ut frequenter diximus, pro peccatis nostris est: quia nos peccata vincere non poteramus, venit Dominus noster, qui peccatum vinceret, et sic peccata nostra nobis donaret, cum in ipsum credentes a peccatis liberamur.

PL 8, 1282C

というのも、我々がしばしば述べてきたように、かの奥義は我々の罪のためのものだからである。すなわち、我々は罪に打ち勝つことができなかったので、我々の主が来て、罪に打ち勝ち、そのようにして我々の罪を我々に赦してくださった。すなわち、我々が彼を信じて罪から解放される時に、である。

Liber II, Caput V

第II巻 第V章PL 8, 1282D
1

VERS. 1. Estote ergo imitatores Dei, sicut filii Dei charissimi. In hoc utique imitatores Dei, cum et vos peccata vestra invicem vobis donatis, ut Deus donavit in Christo nobis nostra peccata.

PL 8, 1282D

〔第1節〕「それゆえ、いとも愛される神の子らとして、神に倣う者となれ」。すなわち、神がキリストにあって我々の罪を我々に赦してくださったように、諸君もまた互いに自分たちの罪を赦し合う時、まさにその点において、神に倣う者となるのである。

2

Vivite ergo imitatores Dei, et sic vivite, ut filii Dei et filii charissimi. Etenim siquidem pro vobis filio suo non pepercit, et pro peccatis vestris eum peccato dedit, ut peccatum vinceret; sicuti mysterium intelligitur. VERS. 2. Et ambulate in dilectione.

PL 8, 1282D

それゆえ、神に倣う者として生きよ。神の子として、いとも愛される子として、そのように生きよ。というのも、神は諸君のために自分の子を惜しまず、諸君の罪のために彼を罪へと引き渡し、罪に打ち勝たせたからである。それは、奥義として理解されるとおりである。〔第2節〕「そして愛のうちに歩め」。

3

Magnum praeceptum et utique retinendum, omnia enim concludit; et sufficit charitas, in qua lex tota est; et totum mysterium christianitatis, dilectio et charitas. Sicut et Christus dilexit vos.

PL 8, 1283A

これは大いなる戒めであり、必ず守られるべきものである。というのも、すべてをそのうちに包み込むからである。愛だけで十分である。律法全体はそのうちにあり、キリスト教の奥義全体は、愛と慈しみだからである。「キリストが汝らを愛されたように」。

4

Hoc est quod supra dictum imitatores Dei ut et vos invicem diligatis vos, sicut et Christus dilexit vos. Quid est autem dilexit et tradidit semetipsum pro vobis? Eadem substantia, unum et voluntate. Et item ego et pater unum sumus.

PL 8, 1283A

これが、先に「神に倣う者となれ」と言われたことの意味であって、諸君もまた、「キリストが汝らを愛されたように」互いに愛し合うべきである、ということである。しかし、「彼は愛し、自らを汝らのために引き渡した」とは何を意味するのか。同じ実体であり、意志において一つである、ということである。同様に「私と父とは一つである」とも言われている。

5

Hic tradidit semetipsum pro vobis; id est pro alio, filio suo non pepercit; ut hoc modo etiam nos invicem pro vobis nostra demus; et usque ad hoc, id est juxta passionem pro altero, invicem diligamus.

PL 8, 1283A

ここで「彼は自らを汝らのために引き渡した」とは、すなわち他者のために、〔神が〕自分の子を惜しまなかった、ということである。それは、この仕方で我々もまた、互いのために〔底本は nos invicem pro vobis。nos と pro vobis が噛み合わず、本文が崩れているらしい。互いのためにと解した〕自分のものを差し出し、他者のための受難に至るまで、互いに愛し合うためである。

6

Et semetipsum tradidit pro vobis oblationem et hostiam Deo in odore flagrantiae. Obtulit se Deo, ut spiritus et hostia per hoc mysterium fierent omnia.

PL 8, 1283A

「そして自らを汝らのために、芳しい香りとして神への供え物、いけにえとして引き渡した」。彼は自らを神に捧げた。それは、この奥義によって、すべてのものが霊といけにえとなるためである。

7

Hic est enim odor bonae flagrantiae; cujus substantiam spiritus, odorem bonae flagrantiae esse dixit: de qua re est liber certus hoc exponens quid spiritus sit, et quam intelligentiam habeat, ut substantia ejus possit intelligi . VERS. 3.

PL 8, 1283B

これこそが良い香りの匂いである。彼は、その実体である霊のことを、良い香りの匂いであると言ったのである。この事柄については、霊とは何であるか、またそれがいかなる知解を持つかを説き明かして、その実体が知解されうるようにする、ある特定の書物がある〔どの書物を指すかは本文から特定できない〕。〔第3節〕

8

Impudicitia autem et omnis immunditia et avaritia nec nominetur inter vos sicut decet sanctos.

PL 8, 1283B

「しかし、放埒も、あらゆる不潔も、貪欲も、聖徒たちにふさわしいように、汝らの間で口にされることさえあってはならない」。

9

Haec quoque praecepta sunt de his quae non sunt facienda, ut absit impudicitia, immunditia, avaritia; quae tria in tantum excludenda ab animis sunt, ut nec vocabulum aut mentionem inter se habeant, maxime qui sancti sunt.

PL 8, 1283B

これもまた、なされるべきでないことについての戒めである。すなわち、放埒、不潔、貪欲があってはならない、ということである。この三つは、心から締め出されるべき度合いがあまりに大きいので、互いの間でその名も言及もあってはならない。とりわけ聖なる者たちにおいては、なおさらである。

10

Etenim ista et nominare peccatum est; quanto magis vel habere vel admittere? Hoc enim sanctorum exigit nomen et mens et conscientia, ut et lingua pura sit.

PL 8, 1283B

実に、これらのことは、名指すことさえ罪である。まして、それを持つこと、あるいは許容することはなおさらである。聖徒という名も、その心も、その良心も、舌までも清くあることを求めるのである。

11

Nam si moribus qui purus nominat vitia, habet tamen peccatum, cum in eo quod loquitur, ostendit ipsa vitia se nosse. VERS. 4. Aut turpitudo, aut stultiloquium, aut scurrilitas. Subjungit etiam alia tria, quae a superioribus distant.

PL 8, 1283C

というのも、たとえ習わしにおいて清い者であっても、悪徳を口にする者は、なお罪を持つことになる。彼が語ることのうちで、まさにその悪徳を自分が知っていることを示すことになるからである。〔第4節〕「あるいは恥ずべきこと、あるいは愚かな言葉、あるいは下劣な戯れ」。彼はさらに、先のものとは異なる別の三つを付け加える。

12

Namque impudicitia longe aliud quam immunditia. Ubi pudor nullus, est impudicitia; non continuo turpitudo: turpitudo enim est facinus atque peccatum; impudicitia vero, cum pudor deest. Item immunditia, quae potest esse et in voce, et in vita, et in moribus.

PL 8, 1283C

というのも、放埒は不潔とはるかに異なるものだからである。恥がまったくないところに放埒がある。しかしそれは、すぐさま恥ずべきことであるわけではない。恥ずべきこととは悪事であり罪だからである。それに対して放埒とは、恥が欠けていることである。同様に不潔とは、言葉においても、生き方においても、習わしにおいても、ありうるものである。

13

Jam vero avaritia cupiditas est habendi. Longe igitur distant haec tria, quae sequuntur, turpitudo, stultiloquium, etiam vane loqui. Licet cum non obsit, loqueris; tamen si stultum sit, nec sapiat nec prosit, sanctis alienum est.

PL 8, 1283C

さて貪欲とは、所有することへの欲望である。したがって、以下に続く恥ずべきこと、愚かな言葉、そして空しく語ることというこの三つは、はるかに異なるものである。害を与えないのであれば語ってもよいが、それが愚かであり、思慮もなく益もないのであれば、聖徒たちにはふさわしくないものである。

14

Itaque scurrilitas jocosa oratio, et alterum laedens joci causa, ac propterea contumeliosa. Quae ad rem non pertinet. Potest enim et scurrilitas increpationis poni modo ex stultiloquio. Sed si ad rem pertineant, admittenda sunt ista.

PL 8, 1283C

したがって、下劣な戯れとは、戯れの言葉であり、戯れのために他者を傷つけるものであって、それゆえに侮辱的なものである。それは事柄に関わりのないものである。もっとも、下劣な戯れも、愚かな言葉の一種の叱責として位置づけられることもありうる。しかし、それらが事柄に関わるものであれば、許容されるべきである。

15

Illa peccata sunt si fiant, cum ad rem non pertineant. Nam si vel moneant vel corrigant, ad rem cum pertinent, complenda sunt. Sed magis gratiarum actio.

PL 8, 1283D

それらのことは、事柄に関わりなくなされるならば、罪である。しかし、もしそれが訓戒し、あるいは正すものであり、事柄に関わるものであれば、なされるべきである。「しかしむしろ感謝の行いを」。

16

Dictis quae esse debeant, subjungit, quid magis esse debeat, id est istud gratias agamus: non dubium quin Deo; quamquam et hominibus; et ideo pure positum. VERS. 5.

PL 8, 1283D

あるべきことを述べたのち、彼は、それよりもむしろ何があるべきかを付け加える。すなわち、感謝を捧げよう、ということである。それが神に対してであることは疑いない。もっとも人に対しても感謝を捧げる。それゆえここでは〔誰に対してかを言わずに〕単純に置かれているのである。〔第5節〕

17

Hoc enim scitote quod omnis impudicus aut immundus aut avarus quod est idolorum servitus, non habet haereditatem in regno Christi et Dei. Cum tria supradicta posuisset, tria subjunxisset, praeceptum hoc ita constringit, ut doceat tria superiora gravissima esse.

PL 8, 1284A

「これを知れ、すなわち、あらゆる放埒な者、不潔な者、あるいは貪欲な者──これは偶像への隷属である──は、キリストと神との国において相続を持たない」。先の三つを置き、さらに三つを付け加えたあと、彼はこの戒めをこのように引き締める。それは、先の三つのことが最も重いものであると教えるためである。

18

Quippe et cum ita sit locutus, ut illa tria nec nominentur inter sanctos. Ergo gravia. Quam gravia? scitote, inquit, quod haec, nempe impudicitia, immunditia, avaritia, non habent haereditatem in regno Christi et Dei.

PL 8, 1284A

というのも、彼はすでに、それら三つのことは聖徒たちの間で名指されることさえあってはならない、というふうに語っていたからである。したがって、それらは重いものである。どれほど重いのか。彼は、これらのこと、すなわち放埒、不潔、貪欲は、キリストと神との国において相続を持たないということを知れ、と言う。

19

Avaritiam autem idololatriam dixit, sive quia qui avarus est, servit idolis; credens sibi ab ipsis praestari quae in mundo sunt, in quo avarus est.

PL 8, 1284A

彼は貪欲を偶像礼拝であると言った。それは、貪欲な者が偶像に仕えているからである。すなわち、自分が貪欲であるこの世界のものが、それらの偶像によって与えられていると信じているからである。

20

Etenim Deus, cum ea praestet quae in futuro sunt; qui avarus est, utique de praesenti vita avarus est; et propterea servit idolis.

PL 8, 1284A

実に、神が与えてくださるのは、これから来るものについてであるのに、貪欲な者は、現在の生においてこそ貪欲なのであり、それゆえ偶像に仕えているのである。

21

An ideo dictum, quod avaritia idolorum est servitus? quia cum unus sit Deus, avaritiae est multos colere, et alios adorare, et aliis servire velle. Hic igitur non habet haereditatem in regno Christi et Dei.

PL 8, 1284B

あるいは、貪欲が偶像への隷属であると言われているのは、こういうことであろうか。すなわち、神は唯一であるのに、多くのものを崇め、他のものを礼拝し、他のものに仕えようとすることこそが、貪欲の性質だからである。したがって、この者は、キリストと神との国において相続を持たないのである。

22

Christus enim regnum habet in coelis: et qui sequitur Christum, habebit haereditatem in regno Christi. Regnum Christi, Dei regnum est. Nec in Dei ergo regno habet haereditatem, qui idolis servit. VERS. 6. Nemo vos seducat vanis sermonibus.

PL 8, 1284B

というのも、キリストは天において国を持っておられるからであり、キリストに従う者は、キリストの国において相続を持つことになるからである。キリストの国は、神の国である。それゆえ、偶像に仕える者は、神の国においても相続を持たないのである。〔第6節〕「誰も、空しい言葉によって汝らを惑わすことのないように」。

23

Propter haec enim venit ira Dei in filios diffidentiae. Et hoc quoque inter praecepta est, de quibus dixi vobis, quae non sint facienda. Multi enim sermonibus suis et mundi utilitatem suadent, et idolorum culturam, id est habendi cupiditatem.

PL 8, 1284B

「これらのことのゆえに、神の怒りが不信の子らの上に来るのである」。これもまた、私が諸君に述べた、なされるべきでないことについての戒めのうちに含まれる。というのも、多くの者たちは、自分たちの言葉によって、この世界の利益と、偶像への奉仕、すなわち所有への欲望とを勧めるからである。

24

Verum hi vani sermones sunt. Quod autem dixit propter haec enim venit ira Dei propter illud scilicet quod hujusmodi homines in regno Christi et Dei haereditatem non habent.

PL 8, 1284C

しかし、これらは空しい言葉である。彼が「これらのことのゆえに、神の怒りが来る」と言ったのは、すなわち、この種の人々がキリストと神との国において相続を持たない、ということのゆえに、という意味である。

25

Propter haec, inquit, habent etiam poenam, ut et bonis aeternae vitae careant, et in ipsos ira veniat. Quos illos filios dixit diffidentiae? Multi enim vanum putantes esse, quod promittuntur regna in coelo; ut dicant, quis hominum ascendit in coelum?

PL 8, 1284C

これらのことのゆえに、彼らはさらに罰をも受けることになる、と彼は言う。すなわち、永遠の生命の善きものを欠き、彼ら自身の上に怒りが来ることになる、ということである。彼が言う不信の子らとは、いかなる者たちか。天における国々が約束されていることを空しいことだと考える多くの者たちである。彼らは、人間のうちの誰が天へ昇ったのか、というふうに言うのである。

26

Diffidunt ergo et non credunt. Ergo in filios diffidentiae venit ira Dei. Diffidentia autem est ille diabolus, cui serviunt illi qui diffidunt, et idcirco filii ejus sunt. VERS. 7, 8, 9. Nolite ergo effici participes eorum.

PL 8, 1284C

したがって彼らは信を置かず、信じないのである。それゆえ、神の怒りは不信の子らの上に来るのである。しかし不信とは、かの悪魔のことである。信を置かない者たちは彼に仕えており、それゆえに彼の子らなのである。〔第7–9節〕「それゆえ、彼らの仲間となってはならない」。

27

Cum generaliter supra tractaret, redit ad praeceptum, et ad Ephesios, ut omni genere ab hujusmodi hominibus alieni sint neque participent cum his. Eratis enim aliquando tenebrae, nunc autem lux in Domino.

PL 8, 1284C

先に一般的に論じたのちに、彼は戒めへと、そしてエフェソの人々へと立ち返る。すなわち、あらゆる仕方でこの種の人々から遠ざかり、彼らと仲間になることのないように、ということである。「汝らはかつては闇であったが、今は主にあって光である」。

28

Ergo ut omni genere se separent a filiis diffidentiae, dicit quid fuerint antea cum gentiliter viverent. Tenebrae, inquit, eratis. Qui autem sequitur Christum, lux est: lucem enim accipit quicumque in Christo baptizatus fuerit. Sicut filii lucis ambulate.

PL 8, 1284D

それゆえ、あらゆる仕方で不信の子らから自らを引き離すために、彼は、彼らが異邦人として生きていた時、以前はどうであったかを述べる。「汝らは闇であった」と彼は言う。しかしキリストに従う者は光である。というのも、キリストにあって洗礼を受けた者は誰でも、光を受けるからである。「光の子らとして歩め」。

29

Ergo quoniam lux estis et Domino (non enim lux estis, sed in Domino lux estis ); filii ergo et vos lucis cum estis, ita vivite, sicut vivere debent qui filii sunt lucis.

PL 8, 1284D

したがって、諸君は主にあって光であるのだから〔底本は et Domino。括弧内に合わせて in Domino と読む〕──というのも、諸君が〔自ら〕光であるのではなく、主にあって光であるからである──諸君もまた光の子らであるのだから、光の子らである者たちが生きるべきように、そのように生きよ。

30

Quid autem est vivere quasi filium lucis, ipse supponit, Nam fructus lucis in omni bonitate et justitia et veritate est. Hoc est enim, et lucem esse, et filium lucis esse, bonitate praestare, praestare justitia, praestare etiam veritate.

PL 8, 1285A

光の子として生きるとは何であるかを、彼自身が付け加えている。「光の実りは、あらゆる善と義と真理のうちにあるからである」と。すなわち、光であること、光の子であることとは、善において優れ、義において優れ、さらに真理においても優れていることである。

31

Haec tria ipsa sunt lux: nam contra sunt tenebrae malitia, injustitia, falsitas: quae omnia diabolo conveniunt: at vero haec lucis sunt, quia lux est Christus. Ergo et bonitas et justitia et veritas. His ergo moribus vivite. VERS. 10, 11.

PL 8, 1285A

この三つこそが光そのものである。なぜなら、これに対して闇であるのは悪意と不義と虚偽であり、これらはみな悪魔にふさわしいものだからである。しかし、これらは光のものである、光はキリストだからである。ゆえに善も義も真理も〔光のものである〕。それゆえ、このような生き方をせよ。〔第10–11節〕

32

Probate autem quid sit quod placeat Deo, et nolite communicare operibus infructuosis tenebrarum. Dixi quod per eadem praecepta se convertit, quae sequenda, et quae non sequenda; ut in bonitate vivatur et in justitia et in veritate.

PL 8, 1285A

「神に喜ばれることが何であるかを吟味せよ。そして闇の実りなき業に与するな。」私は、同じ戒めによって彼が、従うべきことと従うべきでないことへと向きを転じていると述べた。すなわち、善と義と真理のうちに生きるためである。

33

Item et hoc; ea, inquit, probate quae Deo placeant. Deinde subjunxit, quae non sequenda: Nolite, inquit, communicare operibus infructuosis tenebrarum; quae sunt avaritia, impudicitia, et caetera hujusmodi, et idololatria: quae opera fructus non revocant: nihil enim consequitur, qui haec appetit; et idcirco fructus non habent; et ideo tenebrae sunt; quia nihil lucis, nihil fructus, ostendunt.

PL 8, 1285B

またこの点も同様である。「神に喜ばれることを吟味せよ」と彼は言う。それから、従うべきでないことを付け加える。「闇の実りなき業に与するな」と彼は言う。それは貪欲、淫らな行い、その他これに類するもの、そして偶像礼拝である。これらの業は実りをもたらさない。すなわち、これを追い求める者は何も得るところがなく、それゆえ実りを持たない。そしてそれゆえに闇なのである。なぜなら、光も実りも何ら示さないからである。

34

Magis autem et objurgate. Ut non solum nos a malis moribus separemus, nec communicemus operibus tenebrarum infructuosis; sed etiam et objurgemus et accusemus easdem operas, hoc est eos homines qui ita vivunt. VERS. 12.

PL 8, 1285B

「むしろ、咎めよ。」我々が悪しき習わしから身を離し、闇の実りなき業に与しないだけでなく、さらにそれらの業を、すなわちそのように生きる人々を咎め、告発するためである。〔第12節〕

35

Nam quae in occulto fiunt ab his, turpe est etiam dicere. Prope manifeste dixit quae ab his fiunt, quando ostendit turpe esse illa dicere. Ergo nolite participare: ergo magis objurgate. VERS. 13. Omnia autem quae objurgantur, a lumine manifestantur.

PL 8, 1285B

「なぜなら、彼らが密かに行っていることは、口にするのさえ恥ずべきことだからである。」彼は、それを口にすることが恥ずべきことだと示すことによって、彼らが行っていることをほとんど公然と述べたのである。ゆえに、それに与するな。ゆえに、むしろ咎めよ。〔第13節〕「しかし、咎められるものはすべて光によって明らかにされる。」

36

Quia praeceptum dedit ut et objurgent male facientes, adjecit quantum sit munus objurgatio: quoniam peccata illa in occulto, quasi lumine manifestantur cum objurgantur.

PL 8, 1285C

彼は、悪をなす者たちを咎めよという戒めを与えたので、咎めることがいかに大きな務めであるかを付け加えた。すなわち、密かな罪は、咎められるとき、あたかも光によって明らかにされるようなものだからである。

37

Is enim qui objurgat, ostendit quantum malum sit illud quod objurgat: et dum ostendit, quasi illuminat malum: quod cum intellexerit ille qui admittit, discutit tenebras et ad lumen accedit. Omne enim quod manifestatur, lumen est. Ostendit ipse, quod exposuimus.

PL 8, 1285C

咎める者は、自分が咎めるその悪がどれほど大きいものであるかを示すのであり、示すことによって、あたかもその悪を照らし出すのである。そして、その悪を犯した者がこれを知解するとき、彼は闇を打ち払い、光へと近づく。「なぜなら、明らかにされるものはすべて光だからである。」彼自身が、我々が説き明かしたことを示している。

38

Intellectum enim quodcumque est, et manifestatur, et lux est, et videtur, et apertum est. VERS. 14. Propter quod dicit: surge a mortuis, et continges Christum.

PL 8, 1285C

なぜなら、知解されたものは何であれ、明らかにされ、光であり、見られ、開かれているからである。〔第14節〕「それゆえ、彼はこう言う。死者の中から立ち上がれ、そうすればキリストに触れるであろう。」

39

Dedit exemplum quemadmodum qui objurgatur in peccatis suis, lumen accipiat et intelligat se peccare: et cum intelligit se peccare, illuminatur, id est a mortuis resurgit; id est tenebras dimittit, et contingit Christum; id est lumen accipit, et incipit jam et peccata vitare, et spem habere aeternae vitae.

PL 8, 1285D

彼は、自らの罪について咎められる者がどのようにして光を受け、自分が罪を犯していることを知解するに至るかという実例を示した。すなわち、自分が罪を犯していると知解するとき、彼は照らされる、つまり死者の中からよみがえるのであり、闇を捨て去りキリストに触れる、すなわち光を受けるのであり、そしてすでに罪を避け始め、永遠の生命への希望を持ち始めるのである。

40

VERS. 15, 16. Videte ergo quomodo caute ambuletis, non ut insipientes, sed ut sapientes. Uno praecepto utrumque conclusit; monens quemadmodum ambulent: non, ut insipientes, sed ut sapientes; sapientia scilicet illa quae de Deo est, non inquit, illa quae mundi est.

PL 8, 1285D

〔第15–16節〕「それゆえ、汝らがいかに注意深く歩むべきかを見よ。愚かな者としてではなく、知恵ある者として。」彼は一つの戒めのうちに両方をまとめ、どのように歩むべきかを諭している。すなわち、愚かな者としてではなく知恵ある者として、と。ここでの知恵とは、神に由来するそれであって、世界に属するそれではない、と彼は言う。

41

Redimentes tempus, quoniam dies mali sunt. Omnes isti, qui in mundo dies sunt, mali sunt: mali enim, quod in ipsis est, nobis operantur: et omne quod bonum est, de futuro est.

PL 8, 1286A

「時を贖いつつ。日々は悪しきものだからである。」世界にあるこれらの日々はすべて悪しきものである。なぜなら、それらは、その及ぶかぎりにおいて、我々に悪しく働くからであり、善であるものはすべて未来のものだからである。

42

Hoc, inquit, tempus redimamus; id est nostra virtute, patientia, obsequio, tempus nostrum faciamus esse, et velut emamus illud laboribus atque patientia nostra. Tempus hoc, quod adversus nos est, nostrum sit. Hoc est redimentes tempus.

PL 8, 1286A

「この時を贖おう」と彼は言う。すなわち、我々の力、忍耐、従順によって、この時を我々のものとし、いわば我々の労苦と忍耐によってこれを買い取ろうというのである。我々に敵対するこの時が、我々のものとなるように。これが「時を贖いつつ」ということである。

43

VERS. 17 Ideo nolite effici imprudentes, sed intelligentes. Eadem rursus admonitione monemur ad intelligentiam mundi et mundanam. In quo eramus imprudentes; sed simus, inquit, intelligentes.

PL 8, 1286A

〔第17節〕「それゆえ、思慮なき者となるな。むしろ知解する者となれ。」我々は再び同じ勧めによって、世界の知解、すなわち世界の知解について諭されている。その点において我々は思慮なき者であった。しかし「我々は知解する者であろう」と彼は言う。

44

Quid autem sit intelligentiam esse, sic subjunxit: quae sit voluntas Domini. Ut hoc intelligamus quid Dominus voluerit, quid velit; id est nos cum integritate et justitia et fide vivere, et in eo spem collocatam habere, nihilque aliud nisi de Deo cogitare.

PL 8, 1286B

知解するということが何であるかを、彼はこのように付け加えた。「主の御旨が何であるかを。」これは、我々が、主が何を望まれたか、何を望んでおられるかを知解するためである。すなわち、我々が清廉と義と信仰とをもって生き、そこに希望を置き、神についてでなければ何も考えないということである。

45

Haec, inquit, voluntas est Domini. VERS. 18. Et nolite inebriari vino, in quo est luxuria. Et hoc est de non faciendis, ut plurimo vino utamur, quod inde multa vitia. Deinde subjungit quid agendum: Sed implemini spiritu, loquentes vobis invicem.

PL 8, 1286B

「これが主の御旨である」と彼は言う。〔第18節〕「そして、酒に酔うな、その中には放蕩があるからである。」これもまた、なすべきでないことについてであり、我々が酒を過度に用いることがないように、というものである。そこから多くの悪徳が生じるからである。それから彼は、なすべきことを付け加える。「むしろ霊に満たされ、汝らは互いに語り合え。」

46

Magnum hoc praeceptum: etenim illa omnia in nostra sunt voluntate et in nostro labore, non inebriari vino, non ambulare insipienter, tum quae supra dicta sunt.

PL 8, 1286B

これは大いなる戒めである。なぜなら、それらすべてのこと——酒に酔わないこと、愚かに歩まないこと、その他上で述べられたこと——は、我々の意志と我々の労苦のうちにあるからである。

47

Hoc vero ex Dei voluntate tantum intelligeretur, nisi hic admoneret nostrae voluntatis esse impleri Spiritu. Sic enim ab omnibus vitiis peccatisque purgamus animam, si spiritu impleamur, ut nos nobis Spiritum faciamus, et impleamur spiritu. VERS. 19, 20.

PL 8, 1286B

しかし、もしここで彼が、霊に満たされることも我々の意志によることだと諭していなかったなら、これはただ神の御意志によってのみ理解されるものと思われたであろう。なぜなら、我々が霊に満たされるならば、そのようにして我々はあらゆる悪徳と罪から魂を清めるのであり、我々自身のために霊を我がものとし、霊に満たされるからである。〔第19–20節〕

48

Loquentes vobis invicem in psalmis et hymnis et canticis spiritalibus. Ut sibi invicem loquantur nihil aliud quam psalmos, quam hymnos, quam cantica.

PL 8, 1286C

「詩編と賛歌と霊的な歌とをもって、汝らは互いに語り合え。」彼らが互いに、詩編以外の何ものでもなく、賛歌以外の何ものでもなく、歌以外の何ものでもないものを語り合うように、というのである。

49

Quae sit istorum differentia, certo loco dicemus: omnia tamen Dei laude sonant, et in Deum spem homini habendam esse pronuntiant. Haec enim vere, si ita sint, spiritalia erunt.

PL 8, 1286C

これらの間にどのような違いがあるかは、しかるべき箇所で述べることにする。しかしいずれも神への賛美を響かせ、人が神へと希望を持つべきことを告げ知らせるものである。なぜなら、もしそうであるならば、これらはまことに霊的なものとなるからである。

50

Haec igitur cantemus, et cantemus in cordibus; ut ipse subjungit, cantantes et psallentes.-- Gratias agentes semper pro omnibus, in nomine Domini nostri Jesu Christi, patri et Deo.

PL 8, 1286C

それゆえ、これらを歌おう、そして心のうちで歌おう。彼自身が付け加えているとおりである。「歌い、また奏でよ。すべての人のために、常に、我々の主イエス・キリストの名において、父なる神に感謝を捧げよ。」

51

Cantantes, quae voce proferuntur: psallentes, id est percutientes et moventes vel citharam vel caetera organa: quae et propheta David ponit, in chordis et in cymbalis.

PL 8, 1286C

「歌う」とは、声によって発せられるものであり、「奏でる」とは、竪琴あるいはその他の楽器を打ち鳴らし動かすことである。預言者ダビデもまた、これらを挙げて「弦をもって、鐃鈸をもって」と言っている。

52

Sed haec, inquit, in cordibus vestris agentes gratias, et semper agentes, et agentes pro omnibus: non enim tantum pro nobis, sed etiam pro aliis, quos correctos videmus. Et agamus gratias cui? Patri et Deo, sed Patri et Deo in nomine Domini agamus gratias.

PL 8, 1286D

「しかし、これらのことを汝らの心のうちで」と彼は言う、感謝を捧げつつ、常に捧げつつ、すべての人のために捧げつつ。なぜなら、我々自身のためだけでなく、正されたのを我々が目にする他の人々のためでもあるからである。では、我々は誰に感謝を捧げるのか。父なる神にである。しかし、父なる神に、主の名において感謝を捧げよう。

53

Tunc enim gratias recte agimus, si non nostro nomine, sed in nomine Christi Deo gratias agimus. Necesse est enim, et de hoc ipso quod nos liberati sumus, et de eo quod Spiritum recipimus, agamus gratias Deo: sed tunc recte, si in nomine Christi agimus Deo gratias.

PL 8, 1287A

なぜなら、我々が自分自身の名によってではなく、キリストの名において神に感謝を捧げるとき、我々は正しく感謝を捧げていることになるからである。実に、我々が解放されたことについても、霊を受けたことについても、神に感謝を捧げることが必要なのであるが、それが正しくなされるのは、我々がキリストの名において神に感謝を捧げるときである。

54

VERS. 21. Subjecti invicem in timore Christi. Invicem, id est alter pro altero: in timore Christi in eo quod timemus Christum: ut dictum timor Domini initium sensus. VERS. 22, 23, 24. Mulieres viris suis subditae sint sicut Domino.

PL 8, 1287A

〔第21節〕「キリストへの畏れのうちに、互いに服従せよ。」互いにとは、一方が他方のためにということであり、キリストへの畏れとは、我々がキリストを畏れるという点においてである。「主への畏れは感覚の初めである」と言われているとおりである。〔第22–24節〕「妻たちよ、主に対するように、自分の夫に服従せよ。」

55

Etiam praecepta dantur mulieribus, quid eas oporteat facere et quomodo. Nam quid eas oporteat facere, dixit viris suis subditae sint. Quomodo? sicut Domino, vel sicut Christo: ut ita sint illis viri, quasi earum dominus. Denque ita esse, irationem reddit.

PL 8, 1287A

女たちにも、何をなすべきか、そしてどのようになすべきかについて戒めが与えられている。すなわち、何をなすべきかについては、「自分の夫に服従せよ」と述べた。どのようにか。「主に対するように」、あるいは「キリストに対するように」である。すなわち、夫が彼女たちにとって、いわばその主であるかのようにあるべきだということである。そして、そうあるべき理由〔底本は irationem。rationem と読む〕を彼はさらに示す。

56

Quoniam vir caput est uxoris, sicut et Christus caput est Ecclesiae: ipse salvator corporis. Sic etiam vir caput est uxoris. Et ut Ecclesia subdita est Christo, ita et mulieres subditae in omnibus, modestae ac moderatae in omnibus. VERS. 25, 26.

PL 8, 1287B

「夫は妻の頭である。ちょうどキリストが教会の頭であり、彼自身が体の救い主であるように。」同様に、夫も妻の頭である。そして教会がキリストに服従しているように、女たちもまた、あらゆることにおいて服従し、あらゆることにおいて慎ましく節度をわきまえるべきである。〔第25–26節〕

57

Viri, diligite uxores vestras, sicut et Christus dilexit Ecclesiam, et semetipsum tradidit pro illa, ut eam sanctificaret mundans in lavacro aquae in verbo. Transiit ad viros, ut pari modo praeciperet viris quid agendum cum uxoribus.

PL 8, 1287B

「夫たちよ、汝らの妻を愛せよ。キリストが教会を愛し、教会を聖化するために、水の洗いによって言葉のうちに清めつつ、ご自身を教会のために引き渡されたように。」彼は夫たちへと話を転じ、同じように、妻に対して何をなすべきかを夫たちに命じた。

58

Diligite, inquit, uxores vestras. Reddit rationem de eodem exemplo; sicut, inquit, Christus dilexit Ecclesiam.

PL 8, 1287B

「汝らの妻を愛せよ」と彼は言う。彼は同じ実例によってその理由を示す。「キリストが教会を愛したように」と彼は言う。

59

Etenim caput est mulieris vir, et caput est Ecclesiae Christus: et sicut Christus tradidit semetipsum pro Ecclesia ut eam sanctificaret, sic et hic vir pro illa omnia patienter sustinere debet, ut eam sanctificet.

PL 8, 1287C

実に、夫は妻の頭であり、キリストは教会の頭である。そして、キリストが教会を聖化するためにご自身を教会のために引き渡されたように、ここでも夫は、妻を聖化するために、彼女のためにすべてを忍耐強く耐え忍ぶべきである。

60

Perseverat tamen quid praestiterit, Christus ostendere, quod semetipsum tradidit, ut mundaret in lavacro aquae et in verbo Ecclesiam.

PL 8, 1287C

しかし彼はなお、キリストが何をなしたかを示すことを続けている。すなわち、教会を水の洗いと言葉のうちに清めるために、ご自身を引き渡されたということである。

61

Utique accipiamus Ecclesiam, omnem fidelem, et omnem qui baptisma accepit: in fide assumitur scilicet et lavacro aquae et invocatione verbi.

PL 8, 1287C

もちろん、我々は教会を、あらゆる信徒として、また洗礼を受けたすべての者として理解すべきである。すなわち、信仰のうちに、そして水の洗いと言葉の呼び求めとによって、迎え入れられるのである。

62

Haec ad virum circa uxorem quemadmodum revocanda sint, parum clarum est: potuit tamen videri id quod ad similitudinem dabat in parte superiore convenire, hac parte circa mysterii narrationem esse completum.

PL 8, 1287C

これらのことが、夫が妻に対してどのように当てはめられるべきかは、あまり明らかではない。しかし、彼が類比として与えていたことは、上の部分では〔夫に〕当てはまり、この部分では奥義の叙述に関わるものとして完結している〔上の部分はキリストが教会を愛し身を渡したこと、この部分は水の洗いと言葉による清めを言うと取った〕、と見ることもできたであろう。

63

Verumtamen etiam hoc quoque si revocemus ad viri patientiam, ut se tradat pro muliere, et omnia ejus ferat patiaturque etiam passiones tolerans, illa mundabitur lavacro et verbo; id est habebit apud Dominum purificationem; cum illam puram reddit, et patientia idoneam facit ut lavacro et verbo sanctificetur.

PL 8, 1287C

しかし、もしこのことをも夫の忍耐へと当てはめるならば——すなわち、彼が妻のために自らを引き渡し、彼女のすべてを担い、苦しみに耐え忍びさえするならば——彼女は洗いと言葉によって清められるであろう。すなわち、主のもとで清めを得るであろう。彼が彼女を清くし、忍耐によって、彼女が洗いと言葉によって聖化されるにふさわしい者とするときにである。

64

VERS. 27. Ut praeberet ipse sibi gloriosam Ecclesiam. Pro Ecclesia, inquit, se dedit Christus, ut gloriosam sibi faceret Ecclesiam suam; etiam puram, et sine macula et sine ruga: haec enim afferunt deformitatem et maculam et rugam; quibus cum caret corpus, viget, floret, decorum est.

PL 8, 1287D

〔第27節〕「ご自分に栄光ある教会を差し出すためである。」キリストは教会のためにご自身を与えた、と彼は言う。ご自分の教会を栄光あるものとし、汚れなく、しみなく、しわのないものとするためである。これらのものが醜さとしみとしわとをもたらすのであり、体がこれらを免れているとき、それは力強く、花咲き、美しいのである。

65

Sed praeter haec adjecit aut aliquid ejusmodi, id est si quid tale etiam est ut nomen habeat; sed ut sit sancta et immaculata. Hoc egit Christus ut sit Ecclesia et sancta et immaculata.

PL 8, 1288A

しかしこれらに加えて、彼は「あるいはそのようなもの」と付け加えている。すなわち、名を持つような何かがなおあるとしても、ということである。「そうではなく、聖く汚れなきものであるように。」キリストがなさったのは、教会が聖く汚れなきものとなるためであった。

66

Ita sancta in eo, id est quod lavacro aquae et verbo mundatur: immaculata, quod sine macula est et sine ruga. VERS. 28. Ita et viri debent diligere uxores suas sicut suum corpus. Paria praecepta etiam viro dantur, ut uxores suas diligant; ut suum, inquit, corpus.

PL 8, 1288A

すなわち、水の洗いと言葉によって清められる点において聖であり、しみもしわもない点において汚れなきものである。〔第28節〕「かくして、夫たちも自分の妻を、自分の肉体のように愛すべきである。」夫にも等しい戒めが与えられている。自分の妻を愛するように、と。「自分の肉体のように」と彼は言う。

67

Sic enim et historia generationis ostendit, quod de viri costa foemina effecta. Ergo sic uxorem diligat, quasi suum corpus. Qui uxorem suam diligit, se ipsum diligit. Eadem repetit: si enim ex corpore nostro uxor est, qui uxorem suam diligit, se ipsum diligit.

PL 8, 1288A

実に、創造の物語もまた、女が男のあばら骨から造られたことを示している。それゆえ、彼は自分の肉体であるかのように妻を愛するべきである。「自分の妻を愛する者は、自分自身を愛するのである。」彼は同じことを繰り返す。すなわち、もし妻が我々の肉体から出たものであるなら、自分の妻を愛する者は自分自身を愛するのである。

68

Et sic postea subjungit exemplum: et erunt duo in carne una. VERS. 29. Nemo enim unquam suam carnem odit, sed nutrit et fovet illam. Confirmat, quod secundum naturam est hic amor, ut carnem nostram diligamus.

PL 8, 1288B

そしてそれから、彼は実例を付け加える。「そして二人は一つの肉となるであろう。」〔第29節〕「なぜなら、誰も自分の肉を憎んだことはなく、むしろこれを養い、慈しむからである。」彼は、我々が自分の肉を愛するというこの愛が、本性に即したものであることを確証する。

69

Si autem caro nostra foemina est, et prima foemina de carne viri, et sic foemina ut eadem uxor ipsius fuerit, cum nemo suam carnem oderit, sed magis nutriat et foveat; debet ergo et uxorem sic diligere, ut suam carnem, sicut et Christus Ecclesiam.

PL 8, 1288B

もし我々の肉が女であり、そして最初の女が男の肉から出たのであり、その女がまさに彼の妻であったのだとすれば、誰も自分の肉を憎むことはなく、むしろこれを養い慈しむのであるから、それゆえ夫は、キリストが教会を愛されたように、妻をも自分の肉として愛するべきである。

70

Et circa virum eadem praecepta sunt, quae circa uxorem. Sic enim data religio est atque formido, ut uxor viro serviat quoniam vir uxoris caput est, ut Ecclesiae Christus: ita nunc et viro hoc praeceptum datur, ut uxorem suam diligat, quemadmodum Christus Ecclesiam.

PL 8, 1288B

そして夫に関する戒めも、妻に関する戒めと同じである。すなわち、夫が妻の頭であること——キリストが教会の頭であるように——のゆえに、妻が夫に仕えるという敬意と畏れが与えられているのと同様に、今や夫にもこの戒めが与えられている。キリストが教会を愛されたように、自分の妻を愛せよ、と。

71

VERS. 30. Quoniam membra sumus corporis ejus. Et supra ita dictum Ecclesia omnes sunt sancti fideles, quae membra sunt Christi, et fit unum corpus Christi Ecclesia, cui caput est Christus. De carne ipsius, et de ossibus ejus.

PL 8, 1288B

〔第30節〕「なぜなら、我々は彼の体の肢体だからである。」そして上でも、教会とはすべての聖なる信徒たちのことであり、彼らはキリストの肢体であって、教会はキリストの一つの体となり、キリストがその頭であると述べられていた。「彼の肉から、また彼の骨から。」

72

Membra sumus, inquit, omnes de ipsius carne et de ejus ossibus. Non ita hic accipiendum tanquam hujus carnis, quam induit et in qua apparuit, nos partem habeamus, et de ejus ossibus, quae ossa fuerunt carnis ejus, in qua Christus apparuit: sed accipiamus deitatem totam ejusdem, quae est in spiritu, ubi in omnibus supra coelum et in coelestibus potentiam deitatis suae habet, circa spiritum, circa mentem, quam νοῦν Graeci dicunt, et circa animam.

PL 8, 1288C

「我々はみな、彼の肉から、また彼の骨から出た肢体である」と彼は言う。これは、彼が身にまとい、その中に現れたこの肉について、我々がその一部を持つという意味に、あるいは、キリストが現れたその肉の骨であったその骨について、という意味に受け取るべきではない。むしろ、我々が受け取るべきは、彼の神性の全体であり、それは霊のうちにあるものであって、そこにおいて彼は天の上のすべてにおいて、また天上のものどものうちにおいて、その神性の力を、霊をめぐり、ギリシア人がヌース(知性)と呼ぶ心をめぐり、そして魂をめぐって持っているのである。

73

Hic igitur quoniam et nos haec eadem habemus, accipiendum ita est, quod membra sumus Christi, id est in substantia spiritali; et de carne ejus, id est de anima; et de ossibus, id est dico quod νοῦς dicitur graece.

PL 8, 1288C

それゆえ、我々もまたこれと同じものを持っているのであるから、次のように理解すべきである。すなわち、「我々はキリストの肢体である」とは、霊的な実体において、ということであり、「彼の肉から」とは、魂から、ということであり、「骨から」とは、私が言うところの、ギリシア語でヌースと呼ばれるものから、ということである。

74

Omnia enim ista virtute Dei in superioribus spiritus sunt; sicut et idem Paulus dicit in epistola ad Thessalonicenses prima: ipse enim Deus pacis sanctificet vos per omnia; ut integer spiritus vester et anima et corpus servetur. VERS. 31.

PL 8, 1288D

なぜなら、これらすべては、神の力によって、上位にあるものにおいては霊だからである。同じパウロが、テサロニケ人への第一の手紙の中でも述べているとおりである。「平和の神ご自身が、汝らをすべてにおいて聖化してくださるように。汝らの霊と魂と肉体とが全きものとして守られるように。」〔第31節〕

75

Propter hoc relinquet homo patrem et matrem, et adhaerebit uxori suae, et erunt duo in carne una.

PL 8, 1288D

「このゆえに、人は父と母を離れ、自分の妻に結びつき、二人は一つの肉となるであろう。」

76

Hoc exemplum de Genesi est, quo probatur tantam esse debere charitatem, vel esse hominem ita charam habentem uxorem ut et patrem et matrem derelinquat, et haereat uxori, et sint duo in una carne.

PL 8, 1289A

これは創世記からの実例であり、これによって、これほどまでに大きな愛があるべきこと、あるいは人が妻をこれほどまでにいとおしく思い、父母を捨ててまでも妻に結びつき、二人が一つの肉となるべきことが証明されている。

77

Multis modis docet conjunctum virum uxori; et ponit ita esse debere, ut et vir uxorem diligeret et uxor virum.

PL 8, 1289A

彼は多くの仕方で、夫が妻と結び合わされていることを教え、夫が妻を愛し、妻が夫を愛するべきであるとする。

78

Hoc ita, ut res est simpliciter, sic et a nobis dictum et a Paulo: verumtamen in quo subjunctum est, ostendit altius patere istam sententiam: adjungit enim, VERS 32. Mysterium hoc magnum est: ego autem dico in Christo et in Ecclesia.

PL 8, 1289A

このことは、事柄が単純にそうであるとおりに、我々によっても、そしてパウロによっても述べられている。しかし、それに続けて付け加えられている点において、彼はこの言葉がより深いところにまで及んでいることを示している。すなわち彼は付け加える。〔第32節〕「この奥義は大いなるものである。しかし私は、キリストにおいて、また教会において言う。」

79

Ultra quam simplicitas ipsa indicabat, esse aliquid Paulus ostendit, quando ait mysterium hoc magnum est, et tamen non apparuit quid intelligi vellet: tantummodo aliam interpretationem ipse subjecit, ut vir et uxor, hic accipiatur interim Christus et Ecclesia.

PL 8, 1289A

パウロは、「この奥義は大いなるものである」と言うことによって、単純な意味そのものが示す以上の何かがあることを明らかにしたが、それでも彼が何を理解してほしいのかは明らかにならなかった。彼はただ別の解釈を付け加えたにすぎない。すなわち、夫と妻とは、ここではさしあたりキリストと教会として受け取られる、ということである。

80

Sed quoniam magnum mysterium dixit, altius intelligendum. Quid igitur nos suspicamur? Ego arbitror accipi istud, ut vir et uxor sint sibi invicem juncti spiritus et anima. Hoc enim Adam et Eva; ut spiritus sit Christus. Ecclesia sit anima.

PL 8, 1289B

しかし、彼は「大いなる奥義」と言ったのであるから、より深く理解されねばならない。それでは、我々は何を推し量るのか。私が思うに、これは次のように受け取るべきである。すなわち、夫と妻とは、互いに結び合わされた霊と魂であるということである。なぜなら、これがアダムとエバだからである。すなわち、霊がキリストであり、教会が魂である、ということである。

81

Sed hoc interpretatus est Paulus de Ecclesia et de Christo intelligi debere, dummodo id ipsum spiritus sit et anima. Sed hoc facilius et quod ad populum bene perveniret.

PL 8, 1289B

しかしパウロは、これを教会とキリストについて理解されるべきものと解釈した。ただし、それ自体が霊であり魂であることに変わりはない。しかし、そのほうがより容易であり、民衆によく届くものであった。

82

Ego, inquit, dico in Christo et in Ecclesia: non autem dixit, Christus et Ecclesia, sed in Christo et in Ecclesia. Nam et Christus in membris suis Ecclesiam habet, et Ecclesia in suis membris caput habet Christum.

PL 8, 1289B

「私は、キリストにおいて、また教会において言う」と彼は言う。しかし彼は、「キリストと教会」とは言わず、「キリストにおいて、また教会において」と言った。なぜなら、キリストもまたその肢体のうちに教会を持ち、教会もまたその肢体のうちに頭としてキリストを持つからである。

83

Ergo in Christo Ecclesia; in qualibet una carne duo sint. VERS. 33. Verumtamem et vos singuli unusquisque uxorem suam diligat ut se.

PL 8, 1289B

それゆえ、キリストのうちに教会がある。いかなる一つの肉においても、二つのものがあるのである。〔第33節〕「しかし、汝らもまた、各々おのおの、自分自身を愛するように自分の妻を愛せ。」

84

Licet generaliter supra viris praecepta dederit de uxoribus, et mulieribus de viris; nunc specialiter ad Ephesios eadem praecepta convertit et vos, inquit.

PL 8, 1289C

彼は上で一般的に、夫たちに妻についての戒めを、女たちに夫についての戒めを与えていたが、今やこの同じ戒めを、特にエフェソ人たちに向け直している。「汝らもまた」と彼は言う。

85

Hoc ideo quia per figuram exposuerat dictum esse mysterium magnum, quod in una carne ambo essent et uxor et vir. Et hoc intelligi voluit de Ecclesia et de Christo.

PL 8, 1289C

これは、彼が比喩によって、妻も夫も共に一つの肉であるということが大いなる奥義であると述べられていたことを説き明かしていたからである。そして彼はこれを、教会とキリストについて理解してほしいと望んだ。

86

Ideo addidit verumtamen ut, licet illud in veritate, hoc intelligi voluerit Christum et Ecclesiam, ut in uno sint corpore; tamen, et vos hoc ipsum observate et imitamini, ut unusquisque uxorem suam diligat.

PL 8, 1289C

それゆえ彼は「しかし」と付け加えた。すなわち、あの言葉が真理においてはキリストと教会が一つの体のうちにあることを理解してほしいという意味であったとしても、それでもなお、「汝らもこのことを守り、これに倣え。おのおのが自分の妻を愛するように」ということである。

87

Et item subjungit de uxoribus mulier autem ut timeat virum. Hic et amor est in timore, et servatus affectus est cum honore, ut viri uxores diligant, mulieres viros timeant.

PL 8, 1289C

そして彼はさらに、妻たちについて、「しかし妻は夫を畏れるように」と付け加える。ここには、畏れのうちにある愛があり、敬意を伴って保たれた情愛がある。すなわち、夫は妻を愛し、妻は夫を畏れるということである。

Liber II, Caput VI

第II巻 第VI章PL 8, 1289D
1

Item transit ad personas alias filiorum et parentum. Postea adjuncturus servorum . . . . et doleant quantum praestent quemadmodum tamen magis implicent animum quam resolvant et intra mundum alligent, plenis rationibus exposui, tradidi, docui, illic, ostendens usque ad coelum nequitiam spiritalem mundanae potentiae maxime operari, cum miseris animis quod fiant quasi quaedam nomina pollicetur.

PL 8, 1289D

同様に彼は、子と親という別の人々へと話を移す。その後、付け加えようとして、僕たちの……〔底本はここで本文が欠けており、第12節の註解の途中から再開するらしい。ミーニュの脚注は、写本には何の印も無いが、ここに欠落があることは疑いないとする〕そして、どれほど与えるかを嘆く。しかし、それらがいかに心を解き放つよりもむしろ絡めとり、世界のうちに縛りつけるかについては、私はかの箇所で、十分な論拠をもって説き明かし、伝え、教えた。そこで私は、世界の力の霊的な悪が天に至るまでとりわけ働いていることを示した。それは、惨めな魂たちに、彼らがいわば何らかの名となるであろうと約束する〔nomina はエフェソ1:21 のあらゆる名、すなわち諸権力を指すと取った〕ときのことである。

2

VERS. 11. Propter hoc accipite arma fidei, ut possitis resistere in die malo. His omnibus supra dictis cum insint magnae difficultates, et adversus rectores hujus mundi et tenebrarum harum; et, quod est majus, adversum spiritalia nequitiae in coelis; his, inquam, omnibus resistere quoniam magnae est virtutis, subjiciendum fuit, quo id fieri posset: accipite, inquit, arma fidei.

PL 8, 1290A

〔第11節〕「このゆえに、信仰の武具を取れ。悪しき日に抵抗できるように。」上で述べられたこれらすべてのことには大きな困難が伴っている。この世界とこの闇の統治者たちに対して、そしてそれ以上に、天における霊的な悪しき者どもに対してである。これらすべてに抵抗することは大いなる力を要することであるから、これがどのようにしてなされうるかを付け加えねばならなかった。「信仰の武具を取れ」と彼は言う。

3

Sola enim fides in Christo munit nos, uti non valeat circa nos istarum potestatum mundi ulla tentatio.

PL 8, 1290A

なぜなら、キリストへの信仰のみが我々を守り、これらの世界の権力によるいかなる誘惑も我々に対して力を持たないようにするからである。

4

Ita illud quod difficile videbatur resistere, facile factum est, si in potestate est unde resistamus: est autem in potestate; quippe fidem in Christum habere, et plenam fidem habere, nullus labor est, nulla est difficultas, animi tantum voluntas est commodata et credula.

PL 8, 1290A

こうして、抵抗することが困難に思われたことも、我々が抵抗する拠りどころが我々の力のうちにあるならば、容易なこととなる。そして実にそれは我々の力のうちにあるのである。なぜなら、キリストへの信仰を持つこと、完全な信仰を持つことには、何の労苦も困難もなく、ただ心の意志が差し向けられ、信じることさえあればよいからである。

5

Ergo fit facile resistere his tot malis, si fidem habeamus. Sola sufficit, sola obsistit, sola munit; sed fides plena. Quamquam etiam ipse dixit: si ut granum sinapi, habeamus fidei granum, possumus et montibus imperare.

PL 8, 1290B

それゆえ、もし我々が信仰を持つならば、これほど多くの悪に抵抗することは容易になる。信仰のみで十分であり、信仰のみが立ちはだかり、信仰のみが守る。ただし、完全な信仰でなければならない。もっとも、彼自身もこう言っている。「もし芥子種ほどの信仰の粒を持つならば、我々は山にさえ命じることができる。」

6

Ergo fides sincera et pura, fides, inquam, in Christum, et fides in Deum, adversum tot illas potestates nobis arma praestabit. Sumite nunc, inquit, arma fidei, ut possitis resistere. Quando resistere? cum tentatio advenerit, cum aliquid vos tentare coeperit.

PL 8, 1290B

それゆえ、純真で純粋な信仰、すなわちキリストへの信仰、そして神への信仰が、それらあまたの権力に対して我々に武具を与えるであろう。「今、信仰の武具を取れ、抵抗できるように」と彼は言う。いつ抵抗するのか。誘惑が到来するとき、何かが諸君を誘惑し始めるときである。

7

Hoc est quod ait in die malo. Malus autem dies est cum tentamur. VERS. 14. Et omnibus effectis stare; succincti lumbos vestros in veritate.

PL 8, 1290B

これが「悪しき日に」と彼が言っていることである。悪しき日とは、我々が試みられるときのことである。〔第14節〕「そして、すべてを成し遂げて立つことが〔できるように〕。汝らの腰に帯をして、真理のうちに。」

8

Scit se supra multa monuisse facienda; vel per singulas personas, ut dominis et servis, maritis et uxoribus, patribus et filiis; vel per ipsa quae agenda sunt, vel quae non agenda, ut nolite inebriari, et agite omnia in nomine Domini, et caetera supra dicta.

PL 8, 1290C

彼は、自分が上で多くのなすべきことを諭したことを知っている。主人と僕、夫と妻、父と子という個々の人々に即してであれ、あるいは、なすべきこと、なすべきでないこと——例えば「酒に酔うな」、「すべてを主の名において行え」、その他上で述べられたこと——を通じてであれ。

9

Idcirco ait et omnibus effectis quae supra mandavi et praecepi; state, inquit, succincti lumbos vestros, id est parati et instructi. Omnis enim conatus aut ad lumbos, si labor fuerit, cadit; aut ut labor sit et conatus, ex lumbis nostris est.

PL 8, 1290C

それゆえ彼は、「私が上で命じ戒めたことすべてを成し遂げて」と言う。「汝らの腰に帯をして立て」と彼は言う。すなわち、備えをなし、身支度を整えて、ということである。なぜなら、あらゆる力の発揮は、労苦であれば腰にかかり、また、労苦であり力の発揮であるものは、我々の腰から生じるからである。

10

Inde enim omnis virtus et omnis materia ad sanguinem; hinc enerves, elumbes dicimus. Ergo ut fortitudo se praeparet et corporis et animi, succincti lumbos, ait State, inquit, in veritate: hoc enim, quod vos monemus, veritas est: reliqua autem in mundo, falsa sunt, quae de mundi sapientia docentur ac disputantur.

PL 8, 1290C

なぜなら、あらゆる力とあらゆる素材はそこから血へと至るからであり、それゆえ我々は「力なき者」「腰なえの者」と言うのである。それゆえ、肉体と魂の両方の強さが備えられるように、腰に帯をして、「真理のうちに立て」と彼は言う。なぜなら、我々が諸君に諭していることこそ真理だからであり、それに対して世界におけるその他のこと、すなわち世界の知恵について教えられ論じられていることは、偽りだからである。

11

Et induti lorica justitiae. Adjungit aliud praeceptum, praeter fidem, ut justitiam servemus.

PL 8, 1290D

「そして義の胸当てを身に着けて。」彼は、信仰に加えて、我々が義を守るべきであるという別の戒めを付け加える。

12

Quamquam illud, quod supra dictum est, id est fides in Christum caput est omnium: etenim justitia non tantum valet quantum fides; etenim justus ex fide vivit; tamen quia est et hic affectus implendus ut justissimus; tunc enim fides nobis proderit, et tunc vera erit fides si justissimus: et justitia proderit si accedat fides.

PL 8, 1290D

もっとも、上で述べられたこと、すなわちキリストへの信仰こそがすべての頭であるということに変わりはない。なぜなら、義は信仰ほどの力を持たないからである。実に「義人は信仰によって生きる」のであるから。しかし、この点でも、この上なく義しい者となるという心構えが満たされねばならない。なぜなら、その時にこそ信仰は我々に益をもたらし、この上なく義しい者であるときにこそ信仰は真のものとなり、また信仰が伴うときにこそ義も益をもたらすからである。

13

Ergo adjunxit post fidem induite loricam justitiae. Supra arma, dixit, fidei induite loricam justitiae: quoniam in armis tam illud intelligitur quod munit, quam etiam quod resistit et adversarium superat, in lorica autem nihil aliud sit quam ut muniamur; fides autem et resistit: et ideo dixit arma fidei.

PL 8, 1291A

それゆえ彼は、信仰の後に「義の胸当てを身に着けよ」と付け加えた。上では「武具」と言い、ここでは「義の胸当てを身に着けよ」と言った。なぜなら、「武具」という語には、守るものという意味だけでなく、抵抗し敵を打ち負かすものという意味も含まれているのに対し、胸当てはただ我々を守るものにほかならないからである。しかし信仰は抵抗もする。それゆえ彼は「信仰の武具」と言ったのである。

14

Quomodo autem resistit fides? scilicet si cum tentare hostis coeperit, non sequamur, et fide custodita in Deum atque in dominum Christum, a sententia non moveamur. Resistite ergo, ut resistit qui habet tela, gladios. Ergo arma, inquit, induite fidei, ut resistatis.

PL 8, 1291A

では信仰はどのように抵抗するのか。すなわち、敵が誘惑し始めるときに、それに従わず、神と主キリストへの信仰を保ち、その確信から動かされないことによってである。それゆえ、槍や剣を持つ者が抵抗するように抵抗せよ。それゆえ彼は「信仰の武具を身に着けよ、抵抗できるように」と言うのである。

15

At contra, justitia tantummodo in factis est; non adversario resistit, sed ipsa se praestat bonam clementem. Ergo lorica, inquit, justitiae; qua bonum sectatus, et bonam mentem et bonum cor ostendit. VERS. 15.

PL 8, 1291A

これに対して、義はただ行いのうちにのみある。敵に抵抗するのではなく、自らを善く慈悲深いものとして示すのである。それゆえ彼は「義の胸当てを」と言う。それによって善に従う者は、善き思慮と善き心とを示すのである。〔第15節〕

16

Et calceati pedes in praeparatione Evangelii pacis, quoniam Evangelium fertur, et per gentes praedicatur. Ubicumque ergo praedicatur, audiendum est. Ut autem audiamus, eundum, properandum, festinandum. Ergo calceati, inquit, pedes in praeparatione Evangelii.

PL 8, 1291B

「そして平和の福音の備えをもって足に履物を履いて。」なぜなら、福音は運ばれ、異邦人たちの間で宣べ伝えられるからである。それゆえ、宣べ伝えられるところではどこでも、聞かれねばならない。しかし我々が聞くためには、赴き、急ぎ、励まねばならない。それゆえ彼は「福音の備えをもって足に履物を履いて」と言うのである。

17

Cujus Evangelii? pacis, inquit: quoniam Evangelium qui audit et qui in Evangelio paratus est, Domini fit, Christum credit, promissa accipit, fiduciam gerit, cum nullo hostis est. Ergo pacis Evangelium; id est pacis, quae est animis.

PL 8, 1291B

どの福音か。「平和の」〔福音〕である、と彼は言う。なぜなら、福音を聞き、福音において備えのできた者は、主のものとなり、キリストを信じ、約束を受け取り、確信を抱き、誰に対しても敵とならないからである。それゆえ「平和の福音」なのであり、それは魂における平和のことである。

18

Hoc ergo ut capiamus, calceati pedes esse debemus, id est parati excurrere, circumvolare, audire. His ergo omnibus quid efficitur? facile resistemus potestatibus, rectoribus spiritalibus nequitiae. VERS. 16. In omnibus, accepto scuto fidei.

PL 8, 1291B

それゆえ、これを我々が捉えるためには、足に履物を履いていなければならない。すなわち、走り出し、駆けめぐり、聞く備えをしていなければならない。では、これらすべてによって何がなされるのか。我々は権力ある者たち、霊的な悪しき統治者たちに、容易に抵抗できるようになるのである。〔第16節〕「そしてすべてにおいて、信仰の盾を取って。」

19

Redit ad illam summam, quae concludit omnia, quae implet universa: aliter enim fortiter repugnare resistere tot illis potestatibus non valemus, nisi muniti scuto, ut omnes ictus atque impetus universarum potestatum munimento fidei repellamus.

PL 8, 1291C

彼はあの要となるもの、すなわちすべてを締めくくり、あらゆることを満たすものへと立ち返る。というのも、もし盾によって守られていなければ、我々はそれほど多くの権力ある者たちに勇敢に立ち向かい抵抗する力を持たず、信仰という守りによって、あらゆる権力あるものの打撃と攻撃とをことごとく撃退することができないからである。

20

Denique subjunxit: in quo possitis omnes sagittas nequissimi igneas restinguere. Sagittas frequentissime et in evangelio, et in Paulo, et in prophetis, et in David positas legimus; quas intelligimus disputationes et verba et tractatus esse; sed nequissimi sagittas, id est male suadentes male vulnerantes intelligentiam animam spiritusque nostros; ideo igneas dixit perurentes, quas omnes extinguit fidei scutum, id est ipsa fides, ut apud se nihil valeant.

PL 8, 1291C

それから彼は、「それによって、汝らはこの上なく悪しき者の火矢をすべて消すことができる」と付け加えた。我々は、福音においても、パウロにおいても、預言者たちにおいても、ダビデにおいても、矢について非常にしばしば記されているのを読む。それらは、論争や言葉や論述であると我々は理解する。しかし「この上なく悪しき者」の矢とは、すなわち、我々の知解と魂と霊とを悪しく説き伏せ、悪しく傷つけるものである。それゆえ、彼は焼き尽くすものという意味で「火の」と言った。これらすべてを消すのが信仰の盾、すなわち信仰そのものであり、それによってこれらの矢は信仰のもとでは何の力も持たなくなるのである。

21

Cum enim adest fides animis, ille ignis, qui per linguam mittitur, persuadens maligna omnia mundana, extinguetur et intepescet.

PL 8, 1291D

なぜなら、信仰が魂のうちにあるとき、舌を通して放たれ、あらゆる悪しき世界のことを説き伏せようとするあの火は、消え去り、冷めていくからである。

22

Nam omnis illa persuasio maligni, quoniam carnaliter loquitur et carnaliter insinuat, per sanguinem valet: idcirco excitat ipsum sanguinem per novas intelligentias: excitatus autem sanguis igneus fit.

PL 8, 1291D

なぜなら、悪しき者によるあの説得はすべて、肉的に語り肉的に忍び入るものであるがゆえに、血を通して力を持つからである。それゆえ、新たな知解を通して血そのものを興奮させる。そして興奮させられた血は、火のごときものとなる。

23

Fiunt ergo illae sagittae igneae, quas fides comprimit et extinguit, quia spiritaliter omnia accipit fides. Spiritus autem lumen est, non ignis. Hinc neque spiritus, dum lumen imitatur, ignis est: ignis autem omnis nocet.

PL 8, 1291D

こうして、それらの矢は火のものとなる。信仰は霊的にすべてを受け取るがゆえに、これを抑え、消し去る。しかし霊は光であって、火ではない。それゆえ、霊は光に倣う限り、火ではない。しかしあらゆる火は害をなすものである。

24

Ergo neque spiritus nocet: verum dum in Christum est fides, a lumine in Christo accipit lumen: sic lumen fidei ignem vincit, quia ignis circa carnem valet et operatur, et ipse mundanus est, et de materie materia est.

PL 8, 1292A

それゆえ霊は害をなすことはない。実に、キリストへの信仰があるとき、〔信仰は〕キリストにおける光から光を受け取るのであり、こうして信仰の光は火に打ち勝つ。なぜなら、火は肉をめぐって力を持ち働くものであり、それ自体が世界のものであって、素材から出た素材だからである。

25

Non valet autem circa lumen aeternum Dei Jesu Christi. Sic lumine illo hic ignis extinguitur: quem ignem dixi maxime concitari sermonibus; qui sermones, quia excurrunt et volant, sagittae sunt nominatae. VERS. 17.

PL 8, 1292A

しかし、神イエス・キリストの永遠の光をめぐっては力を持たない。こうして、あの光によってこの火は消される。私が述べたこの火は、とりわけ言葉によってかき立てられるものである。そしてこれらの言葉は、走り、飛び行くがゆえに、矢と名づけられたのである。〔第17節〕

26

Et galeam salutis, et gladium spiritus, quod est verbum Dei. Quia supra dixit induti loricam justitiae, et hic audiendum induite galeam salutarem et gladium spiritus.

PL 8, 1292A

「そして救いの兜と、霊の剣、すなわち神の言葉とを。」上では「義の胸当てを身に着けて」と述べたので、ここでも同様に「救いの兜と霊の剣とを身に着けよ」と聞かれるべきである。

27

Utrum gladius spiritus per se accipiendum, et galea salutaris per se adjungendum, salutaris spiritus et galea est, et gladium induite. Sed si gladius vere certeque revocatur, quod est verbum Dei, separatum est, induite gladium spiritus.

PL 8, 1292A

「霊の剣」はそれ自体として受け取り、「救いの兜」はそれ自体として付け加えるべきか〔utrum に対応する an を欠く省略的な文である。spiritus を兜に結ぶか剣に結ぶかを問うものと取った〕。〔それとも、〕救いをもたらす霊が兜でもあり、〔剣については〕「剣を身に着けよ」となるのか。しかし、もし剣が、真に確かに「神の言葉である」という句へと差し戻されるのであれば、〔剣は兜から〕切り離されており、「霊の剣を身に着けよ」ということになる。

28

Quid ergo erit galeam salutis induite? Christus quidem in eo quod huc descendit, et mysterio suo nos redemit, salutaris est: ipse caput nostrum: custodit enim caput Ecclesiae; unde galea salutaris est.

PL 8, 1292B

それでは、「救いの兜を身に着けよ」とはどういうことになるのか。キリストは、この地に降り、その奥義によって我々を贖われた点において、救いをもたらす方である。彼こそ我々の頭である。なぜなら、〔兜は〕頭を守るのであり、〔彼は〕教会の頭だからである。それゆえ、兜は救いのものなのである。

29

Porro autem verbum, quo adversae potentiae vincuntur, opprimuntur; sicuti dictum: diabolum perdet spiritu oris sui. Ergo Christus, quod est verbum Dei, ideo missus est ut omnem corruptionem et omnem malignitatem atque ipsam mortem vincat.

PL 8, 1292B

さらに、言葉によって敵対する諸力は打ち負かされ、圧倒される。「彼はその口の霊によって悪魔を滅ぼすであろう」と言われているとおりである。それゆえ、神の言葉であるキリストは、あらゆる腐敗とあらゆる悪意、そして死そのものに打ち勝つために遣わされたのである。

30

Idcirco dictum est: gladius est spiritus verbum Dei. VERS. 18. Per omnem rationem et observationem orantes, in omni omni tempore, in spiritu.

PL 8, 1292B

それゆえ、「霊の剣は神の言葉である」と言われたのである。〔第18節〕「あらゆる祈りと願いをもって〔底本は rationem et observationem。ミーニュの脚注はウルガタの obsecrationem を引き、続く説明も per omnem orationem et obsecrationem と言う。orationem et obsecrationem と読む〕、あらゆる時に〔底本は in omni omni tempore。omni の重複は重字と見た〕、霊のうちにあって祈りつつ。」

31

Ad expellenda illa, quae supra dicta sunt, id est potentias mundi vincendas, rectores tenebrarum et spiritalia nequitiae, hoc quoque adjungit ut oremus quotidie et obsecremus, et per omnem obsecrationem oremus in omni tempore spiritu.

PL 8, 1292C

上で述べられたもの、すなわち世界の諸力、闇の統治者たち、そして霊的な悪しき者どもを、打ち負かすべく退けるために、彼はさらに、我々が日々祈り、願い求め、あらゆる願いをもって、あらゆる時に霊において祈るべきであるということを付け加える。

32

Quanta hic et quam occulta praecepta sunt de eo quod rogamus! Primum quod dixit per omnem orationem; quae multa sunt, nunc pro nobis, nunc pro aliis, nunc ad ea quae sunt praesentis vitae, nunc ad ea quae futurae, nunc ad ea quae animae sunt, nunc ad ea quae corporis, ut aliqua optemus.

PL 8, 1292C

ここには、我々が願い求めることについて、何と多く、何と奥深い戒めがあることだろう。まず、彼が「あらゆる祈りをもって」と言ったこと。祈りは多くあり、あるときは我々自身のために、あるときは他の人々のために、あるときは現世の生に関わることについて、あるときは来るべき生に関わることについて、あるときは魂に関わることについて、あるときは肉体に関わることについて、何かを願い求めるのである。

33

Omni, inquit, oratione oremus in spiritu et omni tempore: oremus in spiritu, id est non quaedam verba dicamus vel proferamus, vel recitemus, orantes quasi meditata, quasi scripta; sed in spiritu, inquit, omni tempore oremus: id est ut et adhibeamus affectum; et interior spiritus, id est homo interior, orationem pleno desiderio debeat et habeat omni tempore: ut etiam cum non orat, in spiritu oret.

PL 8, 1292C

「あらゆる祈りをもって、我々は霊のうちに、あらゆる時に祈ろう」と彼は言う。「霊のうちに祈る」とは、すなわち、あらかじめ考えられた言葉や書き記された言葉であるかのように、ある種の言葉を口にしたり、述べたり、暗誦したりして祈るのではなく、「霊のうちに、あらゆる時に祈ろう」ということである。すなわち、そこに情愛を差し向けるべきであり、内なる霊、すなわち内なる人が、あらゆる時に満ちた願いをもって祈りを持ち保つべきである。そうすれば、祈っていないときでさえ、霊のうちに祈ることになるのである。

34

Quid deinde illud quod ait, per omnem orationem et obsecrationem? Distantiam puto istam esse, ut oratio sit, et cum laudes Dei dicimus, et cum enarramus magnalia ejus, et cum gratias agimus, et cum alia hujusmodi; obsecratio vero est, quando Deum oramus vel propter veniam et peccata nostra; vel propter gratiam, ut nobis praestet.

PL 8, 1292D

それでは次に、「あらゆる祈りと願いをもって」と彼が言っているのはどういうことか。私が思うに、その違いはこうである。「祈り」とは、我々が神への賛美を述べるとき、神の偉大な御業を語るとき、感謝を捧げるとき、その他これに類することをなすときのことである。他方「願い」とは、我々が赦しと自分たちの罪のゆえに、あるいは神が我々に与えてくださるようにと恩寵のゆえに、神に祈り求めるときのことである。

35

Haec, inquam, est obsecratio: et dummodo isti duo modi sint cum Deum oramus, ut et orationem habeamus et obsecrationem. Per omnem igitur, inquit, orationem et per omnem obsecrationem.

PL 8, 1293A

これが、私の言う「願い」である。そして、我々が神に祈るときには、この二つの仕方——祈りと願いの両方を持つべきである。それゆえ彼は、「あらゆる祈りと、あらゆる願いとをもって」と言うのである。

36

Non contenti simus quasi quaedam verba et consuetudine proferre, sed ex animo interiore atque ex mente; atque, aperte ut dicam, ex ipso spiritu atque in ipso spiritu: ut etiam cum deest oratio vel obsecratio in verbis, oremus in spiritu.

PL 8, 1293A

我々は、ある種の言葉を習慣として口にすることだけで満足すべきではなく、内なる心から、そして知性から〔祈るべきである〕。さらに、はっきりと言うならば、霊そのものから、また霊そのもののうちにあって〔祈るべきである〕。そうすれば、言葉における祈りや願いが欠けているときでさえ、我々は霊のうちに祈ることになる。

37

Et in ipso vigilantes semper in omni oratione. Adjecit etiam certum tempus: nam cum dixit in omni tempore, potuit accipi quod tempus homini datur, id est dies. Sed in omni tempore ut plenius adjiceret quid adjunxit? vigilantes semper.

PL 8, 1293A

「そして、そのうちにあって、あらゆる祈りにおいて常に目覚めていて。」彼はさらに、ある一定の時をも付け加えた。すなわち、彼が「あらゆる時に」と言ったとき、それは人に与えられている時、つまり一日のことと受け取られえたであろう。しかし、「あらゆる時に」ということをより十全に付け加えるために、彼は何を付け加えたか。「常に目覚めていて」である。

38

Potest tamen ad intentionem mentis hoc accipi vigilantes semper ut in omni oratione non veluti dormientes, quod patiuntur illi qui ea quae nota sunt recitant, vel legunt, vel memoria pronuntiant; quid dicant et quemadmodum dicant pene non sentiunt.

PL 8, 1293A

しかし、これは心の集中という意味にも受け取ることができる。すなわち、「常に目覚めていて」とは、あらゆる祈りにおいて、あたかも眠っているかのようにではなく、ということである。それは、すでに知られていることを暗誦したり、読んだり、記憶によって述べたりする者たちが陥ることであって、彼らは自分が何を言っているのか、どのように言っているのかをほとんど感じ取っていないのである。

39

Idcirco ait: vigilantes semper in oratione pro omnibus sanctis. VERS. 19. Et pro me. Magnum etiam hoc monitum et frequenter quoque tetigimus, et notandum diximus: non enim pro nobis tantum, sed etiam pro aliis rogare debemus.

PL 8, 1293B

それゆえ彼は、「あらゆる聖徒たちのために、常に目覚めて祈りつつ」と言う。〔第19節〕「そして私のためにも。」これもまた大いなる勧めであり、我々もしばしば触れ、注目すべきことだと述べてきた。すなわち、我々は自分自身のためだけでなく、他の人々のためにも願い求めるべきだということである。

40

In quo et multis locis et hic admoneo, quoniam istud praeceptum duplex est, ut et ipsi illi sancti, et episcopi, et apostoli, et majores pro fidelibus et catechumenis et pro omnibus aliis inferioribus rogare debeant sicuti frequenter idem hic enumerat quod in omni oratione sua mentionem facit etiam omnium suorum.

PL 8, 1293B

この点について、私は多くの箇所でも、ここでも諭す。すなわち、この戒めは二重のものであって、聖徒たち自身も、司教たちも、使徒たちも、目上の者たちも、信徒や求道者、その他すべての目下の者たちのために願い求めるべきであるということである。彼自身も、あらゆる祈りの中で自分に属するすべての人々についても言及していると、ここでしばしば数え上げているとおりである。

41

Ita et hic rursus et ipsi qui inferiores sunt rogent in omni oratione sua et pro sanctis, et pro episcopis, et pro me, inquit: quod attendendum et pro miraculo habendum, uti ab his, quos ipse monet, quos instituit, quibus evangelium pronuntiat, velut auxilium petat, ut oratione consequatur aliquid.

PL 8, 1293C

こうしてここでもまた、目下の者たち自身も、そのあらゆる祈りの中で、聖徒たちのためにも、司教たちのためにも、「そして私のためにも」祈るように、と彼は言う。これは注目すべきことであり、驚くべきこととして受け取られねばならない。すなわち、彼自身が諭し、教え導き、福音を告げ知らせているその相手から、あたかも助けを求めるかのようにして、祈りによって何かを得ようとしているということである。

42

Quid autem illud sit quod petendum pro se dicit, ipse subjungit ut detur mihi in adapertione oris mei sermo in confidentia notum facere mysterium. Monuit Ephesios ut et pro sanctis rogarent et maxime pro se.

PL 8, 1293C

では、自分のために求めるべきことは何であるかを、彼自身が付け加える。「私の口が開かれるときに、確信をもって奥義を知らしめる言葉が私に与えられるように。」彼はエフェソ人たちに、聖徒たちのためにも、そしてとりわけ自分自身のためにも祈るようにと諭したのである。

43

Quid autem rogarent pro se, id est pro ipso Paulo, subjecit, non salutem, non aliquas cupiditates, sed ut posset idem Paulus habere sermonem et apertam orationem, id est confidentiam in expositione evangelii atque mysterii.

PL 8, 1293C

彼らが自分のため、すなわちパウロ自身のために何を願い求めるべきかを、彼は付け加えた。それは彼の無事でも、何らかの欲望でもなく、パウロ自身が福音と奥義を説き明かすにあたって、言葉と開かれた語り、すなわち確信を持つことができるように、ということであった。

44

Vere enim etiam eorum oratione postulandum est, quibus prodesse hoc potest; ut quoniam mysterium et evangelium Paulus pronuntiat, illi qui percepturi hoc sunt, hoc orent ut sermo abundet, et os apertius proloquatur, et confidentia sine aliqua trepidatione exponens mysterium.

PL 8, 1293C

実に、これによって益を受けうる者たちの祈りによってこそ、求められねばならないのである。すなわち、パウロが奥義と福音とを告げ知らせるのであるから、これを受け取ることになる者たちは、言葉が豊かにあふれ、口がより大胆に語られ、いかなる怖れもなく確信をもって奥義が説き明かされるようにと、これを祈るべきなのである。

45

VERS. 20. Pro quo legatione fungor in catena. Id est ego legatus a Christo, licet in catena positus, tamen mysterium pando et evangelium: in quo quid patiatur ostendit, et quemadmodum perseveret, ut non deterreatur adversis, neque dolore vincatur, sed impleat munus apostolatus injunctum.

PL 8, 1293D

〔第20節〕「そのために、私は鎖につながれて使節の務めを果たしている。」すなわち、私はキリストから遣わされた使節であり、鎖につながれてはいるが、それでも奥義と福音とを明らかにする、ということである。この中で彼は、自分が何を被っているかを示し、どのように耐え忍んでいるかを示している。すなわち、逆境に脅かされることなく、苦しみに打ち負かされることなく、課せられた使徒職の務めを果たすように、ということである。

46

Ut in ipso fiducialiter agam. Bene et hic fiducialiter, inquit, et in confidentia. Quid enim aliud adversum terrores, adversum poenas impositas aut precari, aut polliceri debuerat, nisi ut fiducia sibi esset in exponendo? ut mihi, inquit, sermo in adapertione oris detur in confidentia; id est in agendo, ut in ipso fiducialiter agam; in ipso, id est, in evangelio atque mysterio.

PL 8, 1294A

「その中で私が大胆に行動できるように。」ここでも彼は適切に、「大胆に」、そして「確信をもって」と言う。実に、恐怖に対して、科せられた罰に対して、説き明かすことにおいて自分に確信があること以外に、何を祈り求め、あるいは約束すべきであったろうか。「私の口が開かれるときに、確信をもって言葉が私に与えられるように」と彼は言う。すなわち、行動において、その中で私が大胆に行動できるように、ということである。「その中で」とは、すなわち福音と奥義においてである。

47

Ita ut oportet me loqui; id est enim ipsum agere evangelistam, loqui, et loqui ut oportet, hoc est fiducialiter; ne minus impleam, aut aliquid in animo meo egerint catenae, et non impleam ut oportet exponens mysterium. VERS. 21.

PL 8, 1294A

「私が語るべきように語れるように。」すなわち、これこそ福音を告げる者としての務めを果たすということであり、語ること、しかもふさわしく語ること、すなわち大胆に語ることである。私が務めを十分に果たせなくなったり、鎖が私の心のうちに何かをなして、ふさわしく奥義を説き明かせなくなったりすることのないように、ということである。〔第21節〕

48

Ut autem vos et sciatis, quae circa me sunt; quid agam, notum vobis faciet Tychicus charissimus frater et fidelis minister in Domino.

PL 8, 1294A

「しかし、汝らもまた、私の身に起こっていることを知ることができるように——私が何をしているかは、最愛の兄弟であり、主にあって忠実な奉仕者であるテュキコが、汝らに知らせるであろう。」

49

Bene de his quae patitur nihil epistolae dare voluit, sed tantummodo per nuntium, ut cognoscant Ephesii, quid mandavit, vel quid agat, vel quae circa ipsum sint.

PL 8, 1294B

彼は、自分が被っていることについては、手紙には何も記そうとせず、ただ使者を通じてのみ、エフェソ人たちが、彼が何を命じたか、何をしているか、彼の身に何が起こっているかを知るようにと望んだのは、適切なことである。

50

Duo sunt enim: nam et circa ipsum catenae sunt et caeterae injuriae: quid autem agat; quod perseverat, quod mysterium pandit, quod evangelizat et aperit.

PL 8, 1294B

実に、二つのことがある。すなわち、彼の身には鎖とその他の不当な仕打ちとがあるということ、そして彼が何をしているかということ——すなわち、彼が耐え忍び、奥義を明らかにし、福音を告げ知らせ、これを開いているということである。

51

Commendat autem personam: Tychicus charissimus, inquit, frater, et fidelis minister in Domino: non enim minister mihi, sed in Domino minister circa evangelium et circa mysterium. VERS. 22. Quem misi ad vos in hoc ipsum.

PL 8, 1294B

彼はその人物を推薦する。「最愛の兄弟テュキコ、主にあって忠実な奉仕者」と彼は言う。すなわち、彼は私に仕える奉仕者ではなく、主にあって、福音と奥義とに関わる奉仕者だということである。〔第22節〕「私が汝らのもとに、まさにこのために遣わした者である。」

52

Non enim ipse cum pergeret, ego mandavi; sed propter hoc misi. Ita et de vobis curam gero, et omnia vos scire volo. In hoc ipsum ergo, ut sciretis, misi; ut cognoscatis quae circa nos agantur. Et consoletur corda vestra.

PL 8, 1294B

彼が赴くにあたって私が命じたのではなく、まさにこのために私は彼を遣わしたのである。私は諸君についても心を配っており、諸君がすべてを知ることを望んでいる。それゆえ、諸君が知るように、まさにこのために私は彼を遣わした。我々の身に起こっていることを諸君が知るためである。「そして汝らの心が慰められるように。」

53

Hic jam amplius, quoniam de duobus unum hic conjunxit, quae circa nos agantur, id est quas poenas toleremus, quas catenas: idcirco adjecit, et consoletur corda vestra: ne de me cura et sollicitudine laboretis, vobis consolationi sit ipse cum exposuerit quali animo sim et quali fiducia.

PL 8, 1294C

ここではさらに、彼は二つのことのうち一つを結び合わせている。すなわち「我々の身に起こっていること」、つまり我々がどのような罰を耐え忍び、どのような鎖を負っているかということである。それゆえ彼は、「そして汝らの心が慰められるように」と付け加えた。諸君が私について思い煩い心配することのないように、彼が、私がどのような心構えで、どのような確信を持っているかを説き明かすとき、彼自身が諸君の慰めとなるように、ということである。

54

VERS. 23, 24. Pax fratribus et charitas cum fide. Gratia cum his, qui diligunt Dominum nostrum Jesum Christum in aeternitate. Amen. Postrema pars epistolae precatio est, et precatur et optat pacem fratribus: item charitatem, deinde fidem.

PL 8, 1294C

〔第23–24節〕「兄弟たちに平和、そして信仰を伴う愛とがあるように。我々の主イエス・キリストを永遠に愛する人々に、恩寵があるように。アーメン。」手紙の最後の部分は祈りであり、彼は兄弟たちに平和を、また愛を、そして信仰を祈り願っている。

55

Supra enim ita dixerat, quod esset inter illos discordia. Deinde adjunxit gratiam his qui praestant fidem, et diligunt Dominum nostrum Jesum Christum.

PL 8, 1294C

というのも、上で彼は、彼らの間に不和があると述べていたからである。それから彼は、信仰を保ち、我々の主イエス・キリストを愛する人々に、恩寵を付け加えたのである。

56

Ita omnia conclusa sunt; pax ad discordiam, charitas ad concordiam, fides ad Deum: et ex fide gratia praestatur, gratia Domini his qui charitatem inter se et pacem habent, et fidem in ipsum.

PL 8, 1294D

こうしてすべてが締めくくられている。平和は不和に向けられ、愛は和合に向けられ、信仰は神に向けられている。そして信仰から恩寵が与えられるのであり、互いの間に愛と平和を持ち、主への信仰を持つ人々に、主の恩寵が与えられるのである。

57

In aeternitatem autem quod subjunxit, ne praesentis vitae tantum vota sint, sed et futurae, quae est in spe et promissione Christianis. Amen.

PL 8, 1294D

彼が「永遠に」と付け加えたのは、その祈願が現世の生についてのみのものではなく、来るべき生についてのものでもあるようにするためである。それは、キリスト教徒たちにとって希望と約束のうちにあるものである。「アーメン。」