マリウス・ウィクトリヌスc. 290–c. 365

De verbis Scripturae: Factum est vespere et mane dies unus › 全文

De verbis Scripturae: Factum est vespere et mane dies unus 全文

Marius Victorinus · PL 8, 1009B–1014B

Caput I

第I章PL 8, 1009B
1

Si divinae scripturae simpliciter legerentur, numquam lectio cujusquam capituli ab aliquo male intelligeretur, sed ut se continent pie et juste unanimiter susciperentur.

PL 8, 1009B

もし神の聖書が素直に読まれるなら、いかなる章の読みも、誰かによって誤って理解されることは決してなく、書かれているままに、敬虔かつ正しく、一致して受け入れられるであろう。

2

Cessabat philonica disputatio, cessabat et syllogisticus sermo, cessabat omnis superstitiosa adinventio: nec unquam agnosceretur in quocumque hominum tenebrosa collatio.

PL 8, 1009B

論争好みの議論はやみ、三段論法的な言説もやみ、あらゆる迷信的な創作もやむであろう。誰の内にも、蒙昧な論議が認められることは決してないであろう。

3

Omnes unum sentirent, invicem sibi acquiescerent, eadem profiterentur, ut lucidissima lectio se declarat.

PL 8, 1009B

すべての者が一つを思い、互いに同意し合い、同じことを言い表すであろう。最も明瞭な読みがみずからそのことを示す通りに。

4

Namque carus noster et amicus fecit nobis quaestionem, utrum totus mundus competentes sibi horas haberet, necne: « Denique, ait, ego enim dico, si hic prima hora est, totum mundum prima hora teneret.

PL 8, 1009B

というのも、我々の親愛なる友は、全世界がそれぞれに対応する時刻を持つのか、それとも持たないのかという問いを我々に投げかけたのである。曰く、「そもそも、私はこう言おう。もしここが第一時であるなら、全世界が第一時にあることになろう。

5

Nam absurdum mihi videtur audire diversas horas dici per quatuor partes terrae contineri. Dico autem cum sint omnes habitabiles, quomodo probari mihi potest unam horam non omnes homines possidere?

PL 8, 1009B

地の四方に分かれてそれぞれ異なる時刻があると言われるのを聞くのは、私には不合理に思われる。しかし、すべての地が人の住む所である以上、いかにして、すべての人間が一つの時刻を共有していないと私に証明できようか。

6

Sed dico, cum hic dies sit, ostendite mihi in qua parte noctem esse asseveretis, quando totae plagae coeli per diem inlucidentur.

PL 8, 1009B

しかしこう言おう。ここが昼であるとき、天のすべての領域が昼の間照らされているのに、どの地方に夜があると諸君は主張するのか、私に示してほしい。

7

Nec enim Moyses aliter nos docuit libro Geneseos, quam ut dies, dies toto mundo esset, et nox, nox orbem universum tenebris obtineret. » Itaque, amice, si sufficiunt ad quaestionem haec quae a te dicta sunt, peto ut concedas patienter, et audias a nobis quae vera sunt.

PL 8, 1009B

モーセもまた、『創世記』の書において、昼は全世界にとって昼であり、夜は全世界を闇にて満たす、ということ以外に我々に教えはしなかったのだから。」 それゆえ、友よ、この問いについてお前が述べたことで十分であるなら、私は、お前が忍耐強く許し、我々から語られる真実なることを聞いてくれるよう求める。

8

Sed non quo deprehendas humana commenta, quam magis approbes divina esse dicta. Unde si auctoritatis inventa fuerit lectio, locum nobis concedere habes dicendi, ut possis planius ediscere, qualiter beatissimus Moyses breviter de die ac nocte significaverit.

PL 8, 1009C

ただし、それは人間の作り事を見出させるためではなく、むしろ神的な言葉であると認めさせるためである。それゆえ、もしこの読みが権威に基づくものと見出されるなら、お前は我々に語る場を許さねばならない。それは、いと祝福されたモーセが昼と夜について簡潔にいかに示したかを、お前がより明らかに学び知ることができるようにするためである。

9

Namque et Salomon docet nos dicens: Bonus spiritus tuus est in omnibus; propter quod quicumque errant, partibus corripis: de quibus autem peccant, admones alloquendo, ut relicta imperitia credant in Dei verba (Sap., XII, 1) .

PL 8, 1009C

また、ソロモンも我々にこう教えて言う。「汝の善き霊はすべてのものの内にある。それゆえ汝は、迷う者たちを少しずつ懲らしめ、彼らが罪を犯すその事柄について語りかけて戒める。彼らが無知を捨てて神の言葉を信じるためである」(知恵の書12:1)。

10

Omnis enim scriptura spiritu Dei inspirata, dicit Apostolus Paulus quia indiget interpretatione (II Petr. I, 20) .

PL 8, 1009C

「あらゆる聖書は神の霊によって霊感されたものであり、解釈を必要とする」と使徒パウロは言う〔原文はパウロの言とし、ミーニュ版は二ペトロ1:20 を示す。前半「あらゆる聖書は神の霊感による」はパウロの二テモテ3:16、後半「解釈を必要とする」は二ペトロ1:20 に近い〕(二ペトロ1:20)。

11

Nam et Apollo potens in Scripturis (Act., XVIII, 24) erat maxime, qui et spiritu fervebat: et tamen hunc apprehenderunt Aquila et Priscilla, et diligentius illi viam Domini manifestaverunt. Facile enim sapientes reprehenduntur. Scit enim Dominus cogitationes sapientium quoniam vanae sunt.

PL 8, 1009D

なぜなら、聖書に通じることこの上ない者であったアポロも(使徒言行録18:24)、霊に燃えていたが、それでもアクィラとプリスキラは彼を引き取って、主の道をより丁寧に彼に示したからである。賢い者たちはたやすく咎められるものである。というのも、「主は、賢い者たちの思いが空しいものであることを知っている」からである。

Caput II

第II章PL 8, 1009D
1

Pandimus itaque singula quae lectio Geneseos doceat. Sed longum est sermonem de his quae supra dicta sunt facere: et de coelo ac terra, tenebris et abysso, aqua et spiritu disputare intermittamus, quia necdum tempus est aliquid de his dicere, quam hunc magis ad proposita respondere atque satisfacere.

PL 8, 1009D

そこで我々は、創世記の読みが教えるところを一つ一つ明らかにしよう。しかし、すでに述べたことについて論じるのは長くなるので、天と地、闇と深淵、水と霊について論じることは差し控えよう。なぜなら、これらについて何かを語るべき時はまだ来ておらず、それよりもむしろ提起された問いに答え、満足させることの方が大事だからである。

2

Est quidem quod tenebrae totum mundum possidebant, ut lectio superiori textu declarat. Sic namque dictum est: Fiat lux, et facta est lux (Gen. I, 3) .

PL 8, 1010A

確かに、闇が全世界を領していたことは、先の本文の読みが示す通りである。すなわち、こう言われている。「光あれ。すると光があった」(創世記1:3)。

3

Requiritur a sapientibus ubi facta sit lux: nec enim tenebrae substantivae erant, ut philosophi dicunt, et figuratio quaedam materialis in illis erat: nihil sunt.

PL 8, 1010A

光がどこで造られたのかは、賢者たちに問われる。というのは、哲学者たちの言うところによれば、闇は実体的なものではなく、その内には何らかの質料的な形もなかった〔nec と et が噛み合わず、本文が崩れているらしい。哲学者の主張の一部として、質料的な形もなかった、と解した〕。それらは無であるからだ。

4

Sed absit a nobis cum illis aliquid sentire, quando divina scriptura dicat Deum creasse tenebras et fecisse coelum. Quod ergo a Deo fit, substantivum esse creditur. Unde si substantivae sunt, non luce facta in nihilum redactae sunt.

PL 8, 1010B

しかし、神の聖書が、神が闇を創造し、天を造ったと言っている以上、我々が彼らと同じ考えを持つことは断じてあってはならない。それゆえ、神によって造られたものは、実体あるものと信じられる。したがって、もしそれらが実体的であるなら、光が造られたからといって無に帰せられたのではない。

5

Sed neque simul mixtae sunt, quia utrumque substantiae sunt, quae sibi contrariae hodieque sunt, ut calidum frigido, vel dulcedo amaritudini. Sed quando temperantur invicem, sibi necessaria esse dignoscuntur.

PL 8, 1010B

また、それらが混じり合ったのでもない。両者はともに実体であって、今日もなお互いに相反するものだからである。あたかも熱が冷に、甘さが苦さに相反するように。しかし互いに調和させられるとき、互いに必要なものであると知られる。

6

Cesset itaque calumnia, si secundum substantiam contrarias diximus, sed necessarias in gignendi creatura, et requiescendi ab operibus omnibus esse.

PL 8, 1010B

それゆえ、我々が実体の上で相反すると言ったからといって、非難はやむべきである。それらは、被造物を生み出すため、またすべての業から休むために、必要なものだからである。

7

Ostendimus tamen luce facta tenebras non ablatas, sed immo docet Scriptura in parte eas redactas, hoc est in medio orbe condensatas, ut lux facta mediam partem mundi illuminaret. Nec enim Dei substantia est lux mundialis, quae facta est ut totum orbem possideret.

PL 8, 1010B

しかし我々は、光が造られたことによって闇が取り去られたのではないことを示した。むしろ聖書は、闇が一部に押しやられた、すなわち世界の半分に凝縮されたことを教えている。それは、造られた光が世界の半分を照らすためである。というのも、全世界を領するために造られた世界の光は、神の実体ではないからである。

8

Alia autem lux quae vera est, quae totum mundum illuminare potest, de qua Evangelista dicit: Est lux vera, quae illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum (Joan. I, 9) .

PL 8, 1010C

しかし、真である別の光があり、それは全世界を照らすことができるものである。福音書記者はこれについてこう言っている。「まことの光がある。この世界に来るすべての人を照らす光である」(ヨハネ1:9)。

9

Vera itaque lux illuminat totum mundum, quia tenebrae cedunt locum suo auctori: sicut et sol a vero lumine obscurabitur, tenebrisque contegetur.

PL 8, 1010C

こうしてまことの光は全世界を照らす。闇は自らの創造者〔suo auctori の指すものは定かでない。闇を創造した神と取った〕に場所を譲るからである。ちょうど太陽もまことの光によって暗くされ、闇に覆われることになるように。

10

Illa autem quae vera lux necdum est, ideo mundum universum suo apice desemel illuminare non potuit, immo non debuit, ne dies definita esse adjudicaretur, sed momentis horarum velociori cursu statueretur.

PL 8, 1010C

しかし、いまだまことの光ではないかの光は、その頂点をもって全世界を一度に照らすことができなかった。いや、そうすべきではなかった。それは、昼が定まったものと判定されず、時々刻々のより速い運行によって定められるためである。

11

Infirmitas enim creaturae apparet totum mundum non posse circumvallare, ideoque partibus hodieque dignoscitur peragrare.

PL 8, 1010C

というのも、被造物の弱さは、全世界を取り囲むことができないことに現れているからであり、それゆえ今日もなお、部分ごとに巡り行くと知られるのである。

Caput III

第III章PL 8, 1010D
1

At vero, si totum orbem luce sua possideret, nequaquam horam in die aliquam demonstraret: quandoque totum mundum illuminaret, non erat quod perambularet.

PL 8, 1010D

しかし実に、もし光がその輝きによって全世界を領していたなら、昼のいかなる時刻をも示すことは決してなかったであろう。全世界を照らしている限り、巡り行くべきものは何もなかったはずだからである。

2

Secundum hanc rationem, quam disputavimus, recte intelligere poterimus prophetam Moysem dicentem: Et separavit Deus inter lucem et tenebras (Gen. I, 4) . Quid autem est separare, si non distantiam inter haec facere?

PL 8, 1010D

我々が論じてきたこの理によって、預言者モーセが「神は光と闇との間を分けた」(創世記1:4)と言うのを、正しく理解することができるであろう。分けるとは、これらの間に隔たりを作ること以外の何であろうか。

3

Qui si distantia instituit et contra alterum, et ea ipsa in divisione esse decrevit, ita ut lucem vocaret diem, tenebras vero noctem, aliud nunc audimus ex alio appellatum.

PL 8, 1010D

神が隔たりを定め、一方を他方に対立させ、それら自体を分離の内にあるものと決めたのであれば、すなわち光を昼と呼び、闇を夜と呼んだのであれば、我々は今、あるものが別のものの名で呼ばれるのを聞いていることになる〔aliud ex alio appellatum は、光が昼、闇が夜という別の名で呼ばれることを言うと取った〕。

4

Cur vero aliud non erat gratum, si quod primum denuntiatum est sufficeret? postea vocaret diem tamquam in mentem illi venerit.

PL 8, 1010D

しかし、もし最初に告げられたことで十分であったなら、なぜ別の呼び名が快く受け入れられなかったのか〔Cur vero aliud non erat gratum は文意が取りにくく、本文が崩れている可能性がある。直訳にとどめた〕。後になって、あたかもふと思いついたかのように「昼」と呼んだというのか。

5

Sed absit a nobis nolle requirere manente praedicto nomine diem appellari: quod subsecutus est utique duodecim horarum spatium conclusit significare. Nec enim dies hodie si dominica appellatur, sine horis competentibus definitur.

PL 8, 1011A

しかし、先に述べられた名がそのまま保たれつつ「昼」と呼ばれることを、我々が問おうとしないなどということは断じてあってはならない。彼が続けてそう呼んだことは、当然、十二時間の広がりを示すことに帰着する。今日でも、「主の日」と呼ばれる日が、それにふさわしい時刻をもたずに定まることはないのと同じである。

6

Cum ergo diem dicis, horam quamcumque definitam usque ad vesperam statuis. Ita dominus meus Moyses lucem vocatam dicit esse diem, ut nos non sine officio duodecim horarum usum quotidianum dictum fuisse dignosceremus.

PL 8, 1011A

それゆえ、お前が「昼」と言うとき、夕べに至るまでの定められたいかなる時刻をも設定しているのである。かくして、我が主モーセは、光と呼ばれたものが昼であると言い、それによって我々が、十二時間の務めを欠かさぬ日々の慣用として語られたのだと知るようにしたのである。

7

Denique subsecutus ait: Et factum est vespere, et factum est mane dies unus (Gen., I, 5) . Quod si vesperam et postea diem factam appellat, consummatas horas facturae illius designat.

PL 8, 1011A

そこで続けてこう言う。「夕べがあり、朝があった。第一の日である」(創世記1:5)。もし夕べと、その後の昼とを「なった」と呼ぶのであれば、それはその成り立ちの時刻が完了したことを示しているのである。

8

Namque Salomon in libro Ecclesiastes interrogat: Quid est quod factum est? ipsum quod fiet: quod autem fuit, ipsum est quod futurum est (Eccle. I, 9) .

PL 8, 1011A

なぜなら、ソロモンは『コヘレトの言葉』の書でこう問うているからである。「なされたこととは何か。それはこれからなされることそのものである。かつてあったこと、それはこれから先にあることそのものである」(コヘレト1:9)。

Caput IV

第IV章PL 8, 1011B
1

Igitur, amice, si hodie dies ita definitur, quare non credamus prophetae dicenti ipsum in initio factum esse quod hodie fiat: nihil novum sub sole esse, neque adjectum aliquid esse, neque diminutum?

PL 8, 1011B

それゆえ、友よ、今日、昼がこのように定められているのであれば、なぜ我々は、今日なされていることが初めになされたことと同じであると言う預言者を信じないのか。太陽の下に新しいものは何もなく、付け加えられたものも、減らされたものもない、と。

2

Manet vespera usque in matutinum, noctisque horas adimplens, et sic una dies definita appellatur, in quo matutinum non primi diei esse dicatur, sed secundi initium inveniatur. Requirimus autem utrum in die Dominus noster operatus est, an in nocte?

PL 8, 1011B

夕べは朝に至るまで続き、夜の時刻を満たして、こうして一つの定められた日と呼ばれる。その中で、朝は第一日のものとは言われず、第二日の初めであると見出されるのである。我々はしかし、我々の主が昼に働いたのか、それとも夜に働いたのかを問う。

3

Certe si in die, matutinum istud non primi diei esse adjudicatur, quando firmamentum coeli in eo fieri mandatur. Si autem secunda die firmamentum factum est, secundi diei matutinum esse apparuit.

PL 8, 1011B

確かに、もし昼に働いたのであれば、この朝は第一日のものとは判定されない。なぜなら、その中で天の大空が造られるよう命じられているからである。しかし、もし大空が第二日に造られたのであれば、それは第二日の朝であったことが明らかとなる。

4

Aequilibratio enim diei et noctis definita extiterat: propter quod unus dies in numero appellatus erat.

PL 8, 1011B

というのも、昼と夜との釣り合いは定められたものとして存在していたからである。それゆえに、数の上で「一日」と呼ばれていたのである。

5

Iterum dicit scriptura: Congregetur aqua in congregatione una, et pareat arida (Gen. I, 9) , quam germinare mox praecepit herbam pabuli secundum genus suum, et ligna fructifera. In quibus factum est vespere, factum est et mane dies tertius.

PL 8, 1011C

また聖書はこう言う。「水は一つの集まりに集められ、乾いた地が現れよ」(創世記1:9)。そしてその地に、すぐに、その種類に従って牧草と実を結ぶ木々とを芽生えさせるよう命じた。これらのことの中で、夕べがあり、朝があった。第三の日である。

6

Itaque si matutinum istud de die tertia suscipis, cur dicit Scriptura: Fiant duo luminaria in firmamento coeli, sic ut luceant super terram in inchoatione diei et noctis: ita ut dividant inter diem et noctem, et sint in signa, dies et tempora et annos? (Ibid., 14) .

PL 8, 1011C

それゆえ、もしお前がこの朝を第三日のものとして受け取るのであれば、なぜ聖書はこう言うのか。「天の大空に二つの光る物があれ。昼と夜との始まりにおいて地の上を照らし、昼と夜とを分け、しるしとなり、日と季節と年のためとなれ」(創世記1:14)。

7

Nullus autem hominum legem sciens, qui tibi consentiat tertia die solem et lunam factam fuisse.

PL 8, 1011C

しかし、律法を知る人間で、太陽と月が第三日に造られたとお前に同意する者は一人もいない。

Caput V

第V章PL 8, 1011C
1

Forte si te ipsum interrogem, respondebis mihi quarta die facta esse, et contendes matutinam istam de tertia die esse. Quae matutina vere de tertia die si fuisset, numquam priores nostri quarta die factum solem et lunam professi fuissent.

PL 8, 1011C

もし私がお前自身に尋ねるなら、お前はおそらく私に、それは第四日に造られたと答え、この朝が第三日のものであると主張するであろう。しかし、もしその朝が本当に第三日のものであったなら、我々の先人たちが、太陽と月は第四日に造られたと言い表すことは決してなかったであろう。

2

Qui si quarta die facti sunt, matutinum istud non de tertia die est, sed de quarta, in qua sol et luna et caetera facta sunt. Denique dividunt inter diem et noctem in inchoationibus suis.

PL 8, 1011D

もしそれらが第四日に造られたのであれば、この朝は第三日のものではなく、第四日のものであり、その日に太陽と月とその他のものが造られたのである。そして、それらは自らの始まりにおいて昼と夜とを分けるのである。

3

Sic enim aequilibravit inter eos auctor eorum, ut tantumdem mundi spatium tenerent, percurrerent: non quo adimpleto officio receptaculum haberent requiescendi, sed immo suis limitibus incessabiliter currunt.

PL 8, 1011D

というのも、それらの創造者は、それらが世界の同じだけの広がりを占め、そこを走り抜けるように、それらの間を釣り合わせたからである。務めを果たし終えて休息の場を持つためではなく、むしろそれぞれの限界の内を絶え間なく走り続けるのである。

4

Namque sol quod per annum ambulat, luna illud triginta diebus currere dignoscitur. Peragrantes cyclum orbis ad punctum priorem reversi sunt, unde processerant. Non ergo pausaverunt cum totum cyclum cucurrerunt: aut doce scriptum esse, et ego conquiesco.

PL 8, 1011D

というのも、太陽が一年をかけて歩む道のりを、月は三十日で走ることが知られているからである。両者は、世界の周回を巡り終えると、出発した先の点へと戻る。それゆえ、周回のすべてを走り終えたとき、それらは止まりはしなかった。もしそう書かれているのであれば教えよ、私は納得しよう。

5

Sed non doces, quia nec invenis, sicut Salomon dicit: Oritur sol, et occidit sol, et ad suum locum revertitur. Ipse oriens vadit ad Austrum, et gyrans circumit usque ad Aquilonem (Eccle. I, 5) .

PL 8, 1012A

しかしお前は教えない。見出せないからである。ソロモンが言う通りである。「日は昇り、日は沈み、自分の場所へと帰って行く。昇っては南へ向かい、巡りめぐって北へと至る」(コヘレト1:5)。

6

Si existimas occidere solem, redde nobis rationem quomodo ad suum locum revertitur. Unde si subterfugit te sensus falsa effingere, crede Salomoni dicenti ipsum orientem ad Austrum ire, ita ut gyrans perveniat ad Aquilonem: Quia gyrans gyrando peragrat spiritus, in circuitum suum convertitur spiritus (Ibid., 6) .

PL 8, 1012A

もしお前が、太陽は沈むと考えるのであれば、それが自分の場所へどのように帰って行くのか、その理由を我々に示せ。それゆえ、もしお前の考えが偽りを作り上げることから逃れられないのであれば、ソロモンが、日は昇っては南へ行き、巡りめぐって北へ至ると言うのを信じよ。「風は巡りながら巡り行き、その巡る道に帰って来る」(コヘレト1:6)。

7

Quid apertius poterimus nos disputare, quando propheta paucis verbis quaestionem nostram deliniaverit, spiritum esse qui gyrans gyrando incessabiliter orbem totum peragret?

PL 8, 1012A

預言者がわずかな言葉で、風こそが巡りながら絶え間なく全世界を巡り行くものだ、と我々の問いを描き出してくれた以上、我々はこれよりも明白に論じることができようか。

8

Sic dies unus definitur, et ad alium matutinum transitur, propter quod in dies, menses, annos instituti sunt.

PL 8, 1012B

こうして一日が定められ、次の朝へと移り行く。それゆえに、それらは日々、月々、年々のために定められたのである。

Caput VI

第VI章PL 8, 1012B
1

Fac tibi de caetero satis, et consenti parentibus nostris prioribus haec tradentibus quae supra memorati sumus, lucem istam non totum orbem tenere, sed medium. Et ideo quacumque sol respexerit, diem et horas fieri.

PL 8, 1012B

この他のことについては、自らに満足するがよい。そして、我々が上で述べた、この光が全世界を占めるのではなく、その半ばを占めるということを伝えた我々の先祖たちに同意せよ。それゆえ、太陽がどこを見ようとも、そこに昼と時刻とが生じるのである。

2

Ita cum peragrans agrando delato spatio horas mutet. Quod si verum est, ubi matutinum factum fuerit, manere diutius non poterit ibi matutinum: quia cum sol ambulat ad alia loca, horae semper se mutant, et ita fit ut perveniatur ad vesperam.

PL 8, 1012B

こうして、巡り行きつつ〔底本は peragrans agrando。本文が崩れているらしく、peragrando などの意と解した〕、進んだ道のりに応じて時刻を変えるのである。もしこれが真であるなら、朝がひとたび生じた所に、朝がそれ以上長くとどまることはできない。なぜなら、太陽が他の場所へと歩み行くとき、時刻はつねに移り変わり、こうして夕べに至ることになるからである。

3

Sequens vero est in officio noctis quod horae supplent. Sed cum matutinum oriri videmus, defectum tenebrarum esse recognoscimus, et quando vespera fit, dies occasum patitur.

PL 8, 1012B

しかし、時刻が満たすのは夜の務めにおいて後に続くものである。しかし我々が朝の昇るのを見るとき、それを闇の欠落であると認め、夕べが生じるとき、昼が没するのをこうむるのだと認めるのである。

4

Sic enim climata coeli distinxit inter diem et noctem, ut quacumque parte sol gressum fecerit, matutinum habeatur: totidemque luna ubi peragrarit, vespera esse agnoscatur, quae sequentis diei esse dicitur.

PL 8, 1012C

このようにして〔神は〕天の諸地帯を昼と夜とに区別したのであり、太陽がどの部分に歩みを進めようとも、そこに朝があるとされ、同じく月が巡り行った所には、夕べがあると認められる。そしてそれは次の日のものであると言われる。

5

Stultum namque est audire noctem priorem secundum vesperam factam fuisse, postque matutinum ortum esse. Quod si vespera prior facta fuisset, non aliquem noster legislator reveritus esset, unam noctem in numero noctium illam pronuntiare.

PL 8, 1012C

というのも、先の夜が夕べに従って造られ、その後に朝が生じたと聞くのは愚かなことだからである。もし夕べの方が先に造られたのであれば、我々の立法者は誰をも憚ることなく、その夜を夜々の数の中の一つと宣言していたであろう。

6

Nemo quod primum et principale habet contemnit illud enuntiare, et id quod subsequens est audiat nominare. Itaque si ab hominibus nihil tale deprehenditur, quomodo a vobis reputatur ut matutinum posterius factum dies unus appelletur?

PL 8, 1012C

誰も、第一のもの、主たるものを持ちながら、それを告げることを軽んじて、その後に続くものをあえて名指す〔底本は audiat。audeat と読む〕ようなことはしない。それゆえ、もし人間の間でそのようなことが何も見出されないのであれば、後になって生じた朝が「第一の日」と呼ばれるとは、諸君によってどうして考えられるのか。

7

Quare non profiteris quod prius legisti, lucem factam et diem appellatam, postque tenebras noctem vocatam? Non ergo ante nox facta est, quam dies. Sic nec vesperam credere debes, quam matutinum diei primum intelligas factum fuisse.

PL 8, 1012C

なぜお前は、先に読んだこと、すなわち光が造られて昼と呼ばれ、その後に闇が夜と呼ばれたということを、言い表さないのか。それゆえ、夜は昼より先に造られたのではない。同様に、夕べを〔先と〕信じるべきではなく、むしろ昼の朝が先に造られたと理解すべきである。

Caput VII

第VII章PL 8, 1012D
1

Quod autem matutinum scriptura tacuit, rationem pandit quando lucem fieri praecepit. Quid autem ortus lucis ostendere potuit, si non matutinum esse definivit?

PL 8, 1012D

しかし聖書が朝について沈黙していることは、〔神が〕光が生じるよう命じたときに、その理由を明らかにしている。もし朝であると定めていないのなら、光の生じることは、いったい何を示すことができたであろうか。

2

Nec enim dies extra matutinum appellari potuit: recteque dicimus, Deus cum lucem vocavit diem, matutinum intra eum conclusit. Namque finito die vespera oriri coepit, quae nocte tota operando perveniret ad matutinum de secundo die, in qua firmamentum fieret.

PL 8, 1012D

というのも、昼は朝を外にしては呼ばれ得なかったからである。我々は正しくこう言う。神が光を昼と呼んだとき、朝をその内に含めたのだ、と。というのも、昼が終わると夕べが生じ始め、夜のあいだずっと働いて、第二日の朝、すなわち大空が造られる朝へと至ったからである。

3

Et licet de tertia et quarta die, in qua solem et lunam fabricavit, disputaverimus; tamen plenius requiramus in qua die homo factus sit, utrum quinta die aut sexta, ut inveniatur vespera si prior est a matutino.

PL 8, 1012D

そして、第三日と、太陽と月とを造った第四日とについては既に論じたが、それでもなお、人間がどの日に造られたのか、第五日であるか第六日であるかを、より詳しく問おう。それは、夕べが朝より先にあるかどうかを見出すためである。

4

Dixit enim Deus: Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram. Et fecit Deus hominem: ad imaginem Dei fecit illum: masculum et feminam fecit eos, deditque illis omne pabulum ad escam.

PL 8, 1013A

「神は言った。『我々の像に、我々の似姿に、人を造ろう』。そして神は人を造った。神の像にかたどって彼を造った。男と女とに彼らを造り、彼らにあらゆる糧を食物として与えた」。

5

Et factum est vespera, et factum est mane dies sextus (Gen., I, 26, 27 et 31) . Unde si matutina ista de sexta die est, homo ergo quinta die factus est. Nam si sexta die factus est, approbatur matutina ista de septima die esse, in qua Deus requievit.

PL 8, 1013A

「夕べがあり、朝があった。第六の日である」(創世記1:26、27、31)。それゆえ、もしこの朝が第六日のものであるなら、人間は第五日に造られたことになる。しかし、もし第六日に造られたのであれば、この朝は、神が休んだ第七日のものであると証されることになる。

6

Quod si minime, redde mihi hic opera sexti diei ubi sunt, quo consummata sunt omnia quae die sexto facta esse dixit. Quinto autem die invenio aquas produxisse, reptilia atque volatilia; non hominem, qui de terra factus cum quadripedibus et bestiis terrae.

PL 8, 1013A

もしそうでないなら、第六日の業がどこにあるのか、私に示せ。第六日になされたと言われるすべてのことが、そこで完成されているはずだからである。しかし第五日には、私が見出すのは、水が這うものと飛ぶものとを生み出したことであって、人間ではない。人間は、地の四足の獣・地の獣たちとともに、地から造られたのである。

7

Quod si quinta die homo cum supradictis factus est: neque ea quae aquae produxerunt invenimus, neque illa quae sexta die consummata sunt.

PL 8, 1013B

もし人間が上に述べたものとともに第五日に造られたのであれば、我々は水が生み出したものも、第六日に完成されたものも、見出すことができない。

8

Et quomodo Scriptura dicit septima die requievisse Deum ab omnibus operibus suis, quando invenio post hominem et ea quae cum homine sunt facta, consummatam esse omnem operam quam Deus initiaverat facere?

PL 8, 1013B

そして、私が、人間とその人間とともに造られたものの後に、神が始めたすべての業が完成されたのを見出すというのに、聖書はどうして、神が第七日にそのすべての業から休んだと言うのであろうか。

9

Itaque si quinta die homo et supra memorata facta sunt, quinta die omnia consummata invenimus esse, ut sexta die definiamus, Deum ab omnibus operibus suis requievisse.

PL 8, 1013B

それゆえ、もし人間と上に述べたものが第五日に造られたのであれば、我々はすべてが第五日に完成されたと見出すのであり、そうであれば我々は、神がそのすべての業から休んだのは第六日であると定めることになる。

10

Quod si post aquarum creationem intelligas vesperam, invenire poteris non quarti diei principia, sed quintae noctis initia.

PL 8, 1014A

もしお前が、水の創造の後に夕べがあると理解するなら、お前が見出すことができるのは、第四日の初めではなく、第五の夜の始まりである。

11

Quod si verum est, matutinum istud, quod post vesperam appellatum est, non ad quintam diem pertinere, sed ad sextam, quia in eo scriptura docet nos, quod homo factus est.

PL 8, 1014A

もしこれが真であるなら、夕べの後に呼ばれたこの朝は、第五日にではなく、第六日に属することになる。なぜなら、その中で聖書は、人間が造られたことを我々に教えているからである。

12

Unde post facturam ejusdem hominis vesperam factam dicit, et matutinum, quod vere septimi diei est principium. In ipso enim matutino requievit Deus ab omnibus operibus suis, quae coeperat facere: non in vespera quae sexti diei sequentia erat.

PL 8, 1014A

それゆえ、この同じ人間が造られた後に、夕べが生じたと言い、そして朝が生じたと言う。それは真に第七日の初めである。というのも、まさにその朝において、神は、始めたすべての業から休んだのであって、第六日に続く夕べにおいてではないからである。

13

Tu nunc, amice, perspice planius lectionem, et fac animo tuo satis, non posse noctem praeponi diei, sic neque vesperam matutino, in quo actus et opus diei definitum ostenditur, et sic vespera prosecuta appellatur.

PL 8, 1014A

さあ、友よ、この読みをより明らかに見極めよ。そして、夜が昼に先立つことはできず、同様に、昼の行為と業とが定められて示される朝に、夕べも先立つことはできないということを、お前の心に納得させよ。そしてこのようにして、夕べは後続のものとして呼ばれるのである。

14

Denique post sexti diei vesperam cessavit mentionem facere ex ipsa, sicut de matutina, quam aperte lucideque septimam diem propheta denuntiavit ipsam esse. Unde si non ipsa, tu nunc doce de dilectione septimam vesperam, ut sequatur illam et matutinum.

PL 8, 1014B

実に、第六日の夕べの後は、朝について言及したようには夕べについて言及することをやめた。その朝を、預言者は明白かつ明瞭に第七日そのものであると告げたのである。それゆえ、もしその朝が第七日そのものでないというなら、お前は今、この読みから第七の夕べを教えよ〔底本は de dilectione。de lectione と読む〕。それに朝も続くように。

15

Quod si non invenis, crede lectioni septimam diem ipsam esse, quae post vesperam matutinum appellata est.

PL 8, 1014B

もしお前がそれを見出せないなら、夕べの後に朝と呼ばれたもの自体が第七日である、とこの読みを信じよ。