アリウス派のカンディドゥス4世紀中葉

Epistola Candidi Ariani ad Marium Victorinum › 全文

Epistola Candidi Ariani ad Marium Victorinum 全文

Candidus the Arian · PL 8, 1035D–1040A

Caput I

第I章PL 8, 1035D
1

Multa licet colligas, o amice Victorine, et argumenta, et exempla, quibus approbare nitaris natum Christum esse, non factum: Arius tamen, vir acris ingenii, ejusque discipuli, et inter eximios excellens Eusebius, suis epistolis de isto sententias protulerunt; quas epistolas nunc subjicimus.

PL 8, 1035D

おお、友なるウィクトリヌスよ、お前は、キリストが造られたのではなく生まれたことを立証しようとして、多くの論拠と実例とを集めることができるだろうが、しかしアリウスは——鋭い才知の人であり——そしてその弟子たち、なかんずく卓越した者どものうちに秀でたエウセビオスは、この件について自らの書簡でもって見解を述べた。それらの書簡を、今ここに掲げよう。

2

Arii ad Eusebium: « Domino desideratissimo, homini Dei fideli, recta opinanti. Arius qui persecutionem patitur ab Alexandro papa injuste, propter omnia vincentem veritatem, pro qua et tu propugnas, in Domino salvum esse.

PL 8, 1035D

アリウスからエウセビオスへ。「最も慕わしき我が主君、神の忠実なる人、正しく考える者へ。すべてに勝る真理のゆえに——お前もまたそのために闘っているところの真理のゆえに——師父アレクサンドロスより不当に迫害を受けているアリウスより、主にあって安かれと。

3

Patre meo Ammonio veniente ad Nicomediam, rationi debitum apparuit salutare te per ipsum, simulque et communem facere charitatem tibi innatam, et affectionem quam habes ad fratres, propter Dominum et Christum ejus: quoniam magnifice nos exportat et persequitur, et omne malum movet adversum nos episcopus, ut fuget nos de civitate quasi homines sine Deo, quoniam non consonamus ipsi publice dicenti: Ingenitogenitus est, semper Deus, semper Filius, simul Pater, simul Filius consubsistit ingenite Filius Patri: semper genitus est: neque ad intelligentiam, neque exiguo aliquo praecedit Deus filium: semper filius ex ipso est Deo filius.

PL 8, 1036D

我が父アンモニオスがニコメディアに来るにあたり、彼を通じてお前に挨拶し、あわせて、お前に生まれつき備わる愛と、主とそのキリストのゆえにお前が兄弟たちに対して抱く情愛とを、ともにするのが道理にかなうことと思われた。というのも、司教は我々を盛大に追い立て、迫害し、あらゆる悪を我々に対して仕掛け、我々を神なき者どもであるかのように町から追い出そうとしているからである。それは、彼が公然と語る次のことに、我々が同意しないからである。すなわち——『子は生まれざる仕方で生まれた者である。常に神、常に子。同時に父、同時に子。子は生まれざる仕方で父と共に自存する。常に生まれている。神は知解においても、いかなる僅かな一瞬においても子に先立つことはない。常に子であり、子は神自身から出ている』と。

4

Et quoniam Eusebius frater tuus qui in Caesarea est, et Theodotus, et Paulinus, et Athanasius et Gregorius, et Aetius, et omnes qui circum orientem dicunt, quod praeexistit Deus filio sine principio: anathema facti sunt, excepto solo Philogonio, et Hellanico, et Macario hominibus haereticis, quibus non insonuit, quod filium dicunt alii eructationem, alii emissionem, alii simul ingenitum.

PL 8, 1037A

そして、カイサリアにいるお前の兄弟エウセビオスも、テオドトスも、パウリノスも、アタナシオスも〔アナザルボスのアタナシオス。アレクサンドリアのアタナシオスではない〕、グレゴリオスも、アエティオスも、東方一帯で、神は始まりなくして子に先立って存在すると言う者どもは皆、破門された。ただし、フィロゴニオス、ヘッラニコス、マカリオスという、教えの響きの届いていない異端の者どもだけは例外である。彼らは子を、ある者は「げっぷ(噴出)」と呼び、ある者は「放出」と呼び、ある者は「共に生まれざる者」と呼んでいるのである。

5

At istorum sacrilegia nec audire possumus, etiam si decies mille mortes nobis minentur haeretici.

PL 8, 1037A

しかし、これら異端者どもの冒瀆は、たとえ彼らが我々に一万の死をもって脅そうとも、聞くことすらできない。

6

Nos autem dicimus et sapimus, et docuimus et docemus; quoniam filius non est ingenitus, neque pars ingeniti juxta illum modum, nec ex subjecto aliquo, sed quod voluntate et cogitatione subsistit ante tempora et aeones plenus Deus, unigenitus, et immutabilis, et antequam genitus esset aut creatus vel definitus aut fundatus, non fuit: ingenitus enim non fuit.

PL 8, 1037A

しかし我々は、こう言い、こう考え、こう教え、こう教え続けている——子は生まれざる者ではなく、かの意味における生まれざる者の部分でもなく、いかなる基体から出たものでもない。むしろ、意志と思考とによって、時と諸世代とに先立って自存する、満ちたる神であり、独り子であり、不変なるものである。そして、生まれる、あるいは造られる、あるいは定められる、あるいは基礎づけられる以前には存在しなかった。というのも、彼は生まれざる者ではなかったからである。

7

Persequimur, quoniam diximus: principium habet filius, Deus autem sine initio. Propterea persequimur, et quia diximus quia non de existentibus est. Sic autem diximus, juxta quod nec pars Dei est; nec ex subjecto aliquo: idcirco persequimur. Jam tu scis.

PL 8, 1037B

我々が迫害されるのは、こう言ったからである——子は始まりを持つが、神は始まりを持たない、と。それゆえに我々は迫害される。また、彼は存在するものどもから出たのではない、と言ったからでもある。我々がそう言うのは、彼が神の部分でもなく、いかなる基体からも出たのでもない、という意味においてである。そのゆえに我々は迫害される。お前はすでに知っているとおりである。

8

Confortari te in Domino, preces facio, memorem tribulationum nostrarum, Collucianista, vere Εὐσέβιε. » Haec Arius dicit.

PL 8, 1037B

我々の苦難を心に留めるお前が、主にあって力づけられるよう、我は祈る。共にルキアノスに学びし者よ、まことにエウセビエ(敬虔なる者)よ。」これがアリウスの語るところである。

Caput II

第II章PL 8, 1038A
1

Et de his Eusebius juxta istum modum talia ad Paulinum: « Quoniam enim neque duo ingenita audivimus, neque unum in duo divisum, neque corporale aliquid quod patiatur, dicimus aut credidimus, domine: sed unum quidem ingenitum, unum autem quod ab ipso vere, et non ex ejus substantia factum, universale naturae ejus quae sit ingenita, neque participans, vel non ex ejus substantia: sed factum omnino alterum natura et potentia, ad perfectam similitudinem et affectionis et potentiae ejus qui efficit quod factum est.

PL 8, 1038A

そしてこれらの事柄について、エウセビオスは同様の趣旨で、パウリノスに宛てて次のように〔書いている〕。「我が主君よ、我々は、二つの生まれざるものがあるとも、一なるものが二つに分かたれるとも、受動を被るような物体的な何かがあるとも、聞いたことも信じたこともない。むしろ、一つは生まれざるものであり、いま一つは、まことに彼から出たものではあるが、彼の実体から造られたのではなく、彼の生まれざる本性のあり方には全く与らず〔universale naturae ejus … neque participans は構文が取りにくく、このように解した〕、彼の実体からも出ておらず、むしろ本性においても力においても全く別のものとして造られたものである——ただし、それを造った者の性向と力とに対する完全な似姿として、である。

2

Cujus principium non solum sermone inenarrabile, sed et excogitatione; nec hominum solum, sed et eorum qui super homines sunt omnino esse incomprehensibile credidimus. Et haec non legimus nobis substituentes, sed a sancta scriptura didicimus.

PL 8, 1038A

その始原は、言葉によって語り尽くせないだけでなく、思考によっても〔語り尽くせない〕ものであり、人間だけでなく、人間にまさる者どもにとってすら、まったく把握され得ないものであると我々は信じている。そして、これらのことを我々は、自分勝手に読み込んで〔言っている〕のではなく、聖なる聖書から学んだのである。

3

Dicimus conditum eum esse, et fundatum, et factum substantia; et immutabili et ineffabili natura et similitudine ea quae sit ad facientem didicimus: Sicut ipse Dominus dicit (Prov. VIII. 22, 23) : Deus condidit me principium viarum suarum, et ante aeonem fundavit me, ante omnes colles genuit me.

PL 8, 1038B

我々は、彼が創られた者であり、基礎づけられた者であり、実体として造られた者であると言う。そして、造った者に対する不変にして言い表し得ない本性と似姿とを持つものであると、我々は学んだ。まさに主ご自身がこう言われるとおりである(箴言8:22-23)。『神は我をその道の初めとして創り、世々に先立ちて我を基礎づけ、すべての丘に先立ちて我を生みたまえり。』

4

Si autem ex ipso, hoc est, ab ipso erat sicuti pars ejus aut ex effluentia substantiae, non conditum jam, neque fundatum esse dictum, nec tu ignoras, domine.

PL 8, 1038B

しかるに、もし彼が彼〔父〕から出た者、すなわち彼の部分であるかのように、あるいは実体の流出によって彼から出た者であるとすれば、もはや『創られた』とも『基礎づけられた』とも言われることはなかったであろう。我が主君よ、お前もそれを知らぬわけではあるまい。

5

Vere id enim quod ab ingenito existens est, conditum amplius ab altero, vel a seipso, aut fundatum non fuisse, a principio ingenitum quod fuisset.

PL 8, 1038B

というのも、まことに、生まれざる者から出て存在するものであれば、初めから生まれざるものであったことになるのだから、もはや他の者によっても自分自身によっても創られたものでも、基礎づけられたものでもなかったであろうからである。

6

Si autem natum illud dicere, substantiam quamdam praestare est, veluti ex substantia paterna ipsum fuisset, et habere ex ipso identitatem naturae, cognoscimus quod non de ipso solo natum esse dixerit scriptura, sed, et in dissimilibus ipsi in omnibus naturaliter.

PL 8, 1039A

しかるに、もし『生まれた』と言うことが、あたかも父の実体から出て、それによって本性の同一性を有するかのように、ある実体を与えることを意味するのであれば〔substantiam quamdam praestare はギリシア語原文と合わず、ラテン訳者の誤読の可能性があるが、底本どおり訳した〕、我々は次のことを知っている——聖書が『生まれた』と言うのは、彼についてのみではなく、本性においてあらゆる点で彼に似ていないものどもについても言われている、ということを。

7

Etenim et in hominibus dicit (Isa. I, 2) Filios genui et exaltavi, ipsi autem me respuerunt. Et: (Deut. XXXII, 18) : Deum qui te genuit, dereliquisti. Et alibi (Job. XXXVIII, 28) : Quis, inquit, est qui peperit glebas roris?

PL 8, 1039A

実に、人間についてもこう言われている(イザヤ1:2)。『われ子らを生み育てたるに、彼らはわれを退けたり。』また(申命記32:18)。『汝を生みし神を、汝は捨てたり。』また他所では(ヨブ38:28)、『露のしずくを生みし者は誰なるか』と言われている。

8

Non naturam ex natura exponens, sed naturae unicujusque eorum quae generata sunt, ex ejus voluntate generationem: nihil est enim de substantia ejus: cuncta autem voluntate ejus facta, unumquodque ut et effectum est.

PL 8, 1039A

これは本性から本性を説き明かしているのではなく、生まれたものどもそれぞれの本性の生成が、彼〔神〕の意志によることを〔説いているの〕である。というのも、彼の実体から出たものは何もなく、すべては彼の意志によって造られたのであり、おのおのはそれが生じたとおりに〔ある〕からである。

9

Et ille quidem Deus: quaedam autem ad similitudinem ejus per ipsum λόγῳ similia futura: quaedam autem juxta participationem substantiae facta, omnia autem per ipsum a Deo facta, omnia autem ex Deo.

PL 8, 1040A

そして、かの方はまことに神であるが、ある種のものどもは、彼を通してロゴスによって彼の似姿へと似たものとなるべきものであり、また、ある種のものどもは実体への与りにしたがって造られたものである。しかるにすべては彼を通して神によって造られたのであり、すべては神から出たものである。

10

Quae accipiens et destruens secundum quae adest tibi divinitus gratia, scribere domino meo Alexandro cura. Credidi enim quia si scripseris ipsi, pudorem illi facias. Saluta omnes qui sunt in Domino. Salvum te, et pro nobis orantem divina gratia custodiat, domine. »

PL 8, 1040A

これらのことを受け取り、お前に神より与えられた恩恵にしたがってこれを打ち崩し〔destruens はギリシア語原文と合わない可能性があるが、底本どおり訳した〕、我が主君アレクサンドロスに書き送るよう心を配れ。お前が彼に書き送るならば、彼に恥を覚えさせることになろうと、我は信ずるからである。主にある者どもすべてによろしく伝えよ。我が主君よ、お前が安かれと、また我々のために祈るお前を、神の恩恵が守りたまわんことを。」