アリウス派のカンディドゥス4世紀中葉

Liber de Generatione Divina ad Marium Victorinum › 全文

Liber de Generatione Divina ad Marium Victorinum 全文

Candidus the Arian · PL 8, 1013C–1020B

Caput I

第I章PL 8, 1013C
1

Omnis generatio, o mi dulcis senectus VICTORINE, mutatio quaedam est. Immutabile est autem omne divinum, scilicet Deus. Deus autem qui pater est in omnibus, et omnium prima causa est.

PL 8, 1013C

すべて生成とは、おお、我が愛しき老齢のウィクトリヌスよ、ある種の変化である。しかるに神的なるものはすべて不変である、すなわち神である。しかるに神は、あらゆるものにおいて父であり、万物の第一原因である。

2

Si igitur Deus, inversibile et immutabile: quod autem inversibile et immutabile, neque genitum est neque generat aliquid. Si igitur hoc sic se habet, ingenitus est Deus. Etenim generatio, per conversionem et per mutationem generatio est.

PL 8, 1013C

それゆえ、神が転回され得ず不変であるとすれば——転回され得ず不変であるものは、生まれることも、何かを生むこともない。それゆえ、事がそうであるならば、神は生まれざる者である。なぜなら、生成とは転回と変化とによる生成だからである。

3

Nulla enim neque substantia neque substantialitas, neque existens neque existentitus, neque existentia neque existentialitas, neque potentia, ante Deum esse, fuit. Quis enim potentior Deo? Num potentia, aut existentia, aut substantia, aut ὄν?

PL 8, 1013C

というのも、実体も実体性も、実在するものも実在者性〔底本の語形は existentitus。existentitas の誤植または異形と見て、抽象名詞と取った〕も、実在も実在性も、可能態も、神に先立って存在したものは何もなかったからである。神より力あるものが誰かあろうか。可能態か、実在か、実体か、あるいはオン(存在するもの)か。

4

Ista enim omnia, aut ipsum est quod Deus est, aut post ipsum. Ipse enim cuncta praestat. Sed fuerint prius ista. Et quomodo potuerunt, cum voluerunt, Deum generare? Neque enim erant perfecta, neque sui ipsa substitutiva. Imperfecta igitur.

PL 8, 1013C

というのも、これらすべては、神であるところのそのものであるか、あるいはそれに後れるものだからである。神こそがすべてを与えるのだから。だが、かりにこれらが先にあったとしよう。しからば、これらは欲したときに、いかにして神を生むことができたのか。というのも、これらは完全でもなければ、自ら自存するものでもなかったからである。ゆえに不完全である。

5

Quomodo ergo sua et ipsorum potentia aut genuerunt aut fecerunt Deum, imperfecta cum essent, perfectum? Si autem Deus imperfectus, sine causa est generare, quod jam fuit. Eadem ratio, si perfecta perfectum genuerunt.

PL 8, 1013D

それゆえ、これらが不完全でありながら、いかにして自らの、また己自身の可能態によって、完全なる神を生み、あるいは造ったというのか。しかるに、もし神が不完全であるとすれば〔底本は imperfectus。論の流れからは perfectus の方が通るが、底本どおり訳した〕、すでにあったものを生むというのは理由のないことである。完全なるものが完全なるものを生んだとしても、同じ理屈である。

6

Sive igitur perfecta fuerunt, sive imperfecta: Deum generare, aut sine causa, aut per superfluum, aut impossibile.

PL 8, 1013D

したがって、それらが完全であったにせよ不完全であったにせよ、神を生むということは、理由のないことであるか、余剰によることであるか、あるいは不可能なことである。

7

Primo quidem antiquius dicitur, ab omni quod est potentia: sed ad ipsum esse aliquid, sine actu et operatione, non pervenit potentia ipsa per semetipsam; cum sit potentia, non actio; non potentificata potentia in generationem alicujus, nedum in Dei.

PL 8, 1013D

まず第一に、存在するあらゆるものより古いのは可能態であると言われる。しかし、現実態と働きなくしては、可能態それ自体はみずからによって、何かが存在すること自体には至らない。それは可能態であって、現実態ではないからである。可能態は、何ものかの生成へ向けて発動させられてはいない。まして神の生成へ向けてはなおさらである。

8

Manet enim potentia in eo, quod est potentialiter esse, sine actione. Unde igitur natus est Deus?

PL 8, 1014C

というのも、可能態は、現実態を欠いたまま、可能態として存在するということのうちにとどまるからである。しからば、神はどこから生まれたというのか。

Caput II

第II章PL 8, 1014C
1

Videamus igitur, num fortasse substantia, num substantialitas, antequam Deus fuit, fuerit? Num existentia, num existentialitas? Sed enim substantia subjectum cum sit, alteri subjectum est, ei quod in ipso est: et ut alterum est, ab eo quod in ipso est.

PL 8, 1014C

それでは見てみよう——ひょっとして実体が、あるいは実体性が、神に先立って存在したのではないか。実在が、あるいは実在性が、そうではなかったか、と。しかし実体とは基体であるからには、他なるものの基体、すなわちそれ自身のうちにあるものの基体である。そして、それ自身のうちにあるものとは別のものとして、他なるものである。

2

At vero aliud et aliud non recipitur circa Deum. Non enim in alio, ut aliud est, Deus est. Non enim aliud Deus, aliud Deum esse. Simplex enim quiddam, Deus: non igitur ex praeexistente substantia. Ingenitus ergo Deus.

PL 8, 1014C

しかし、神をめぐっては他なるものと他なるものという区別は容れられない。というのも、神は他なるものとして他のもののうちに存在するのではないからである。神と、神が存在するということとは別のものではない。神とは単純なる或るものだからである。ゆえに、先立って存在した実体から出たのではない。したがって神は生まれざる者である。

3

Magis enim praestat Deus substantiam, quam praeexstitit substantia ante Deum: quae quidem est subjectum, et alterius, ut aliud, et ut receptaculum effecta: illo scilicet potior, cujus est receptaculum, et idcirco posterius adnata.

PL 8, 1014C

むしろ神は実体を与える者であって、実体が神に先立って存在したのではない。実体とは基体であり、他なるものの、他なるものとしての基体であり、受容の器として生じさせられたものである。すなわち、それが器となっている当のものよりは優れていながら〔illo … potior は文意が取りにくい。受容器である実体が、受容されるものに勝るという意に取った〕、それゆえにこそ後から生じたものである。

4

Ista eadem oportet intelligere ex existentia et existentialitate. Differt autem existentia ab existentialitate, quoniam existentia jam in eo est, ut sit jam esse ei: at vero existentialitas potentia est, ut possit esse quod nondum est.

PL 8, 1014D

同じことを実在と実在性とについても理解しなければならない。実在は実在性とは異なる。というのも、実在とはすでにそのものに存在が与えられている状態であるのに対して、実在性とは、いまだ存在しないものが存在し得るための可能態だからである。

5

Multo magis autem differt existentia a substantia: quoniam existentia ipsum esse est, et solum est; et non in alio esse, aut subjectum esse alterius, sed ipsum unum et solum esse: substantia vero non solum habet esse, sed et quale, et aliquid esse: subjacet enim in se positis qualitatibus; et idcirco dicitur subjectum.

PL 8, 1014D

さらに実在は実体とはいっそう異なる。実在とは存在すること自体であり、それだけのものである。他のもののうちに存在するのでも、他なるものの基体であるのでもなく、それ自体、ただ一つのものとして存在するのみである。これに対して実体は、存在することを持つだけでなく、性質をも、何ものかであることをも持つ。実体は自らに置かれた諸性質の下に横たわるものであり、それゆえに基体と呼ばれるのである。

6

Quomodo igitur Deus, praeexistente existentia, aut existentialitate, aut potentia existentiali sive ipsa existentia, natus est, in solo quod est esse, his existentibus, et non habentibus actionem vel agendi virtutem atque vim?

PL 8, 1014D

それゆえ、実在が、あるいは実在性が、あるいは実在的可能態、すなわち実在それ自体が先立って存在していたとして、これらのものは存在することのみにおいてあり、働きも、働きをなす力も能力も持たないというのに、神はどうしてそれらから生まれたと言えようか。

Caput III

第III章PL 8, 1015A
1

His ergo, sic se habentibus, neque ὄν ante Deum fuit, neque ὀντότης; multiplica enim est et composita ex substantia et qualitate.

PL 8, 1015A

したがって、事がそのようであるならば、オン(存在するもの)もオントテース(存在性)も神に先立って存在しなかった。というのも、それは多様であり、実体と性質とから合成されたものだからである。

2

Si igitur neque potentia fuit, neque existentia, neque existentialitas, quae imaginem habent simplicitatis: multo magis ὄν et ὀντότης, et substantialitas et substantia. Post genita enim sunt ab existentialitate et ab existentia.

PL 8, 1015A

それゆえ、単純性の像を有する可能態も、実在も実在性も存在しなかったとすれば、オンとオントテース、実体性と実体はなおさら存在しなかった。というのも、これらは実在性と実在から後に生まれたものだからである。

3

Si ista omnia postgenita, genita ergo sunt: si genita ista, aliud fuit a quo genita. Ingenitum igitur illud, a quo genita ista omnia. Quid istud, nisi illud ex quo omnia, Deus? Ingenitus igitur Deus: siquidem causa horum omnium, Deus.

PL 8, 1015A

これらすべてが後から生まれたものであるなら、それらは生まれたものである。これらが生まれたものであるなら、それらが生まれた元となる他のものが存在した。したがって、これらすべてがそこから生まれた当のそれは、生まれざるものである。それが、万物がそこから出た当のもの、すなわち神でなくて何であろうか。したがって神は生まれざる者である。神こそがこれらすべての原因であるからである。

4

Quid vero esse Deum? qualis? aut qua causa ipsum Deum esse? Etenim prima causa est: et sibi causa; non quae sit altera alterius: sed ipsum hoc quod ipsum est, ad id ut sit, causa est: ipse sibi locus, ipse habitator.

PL 8, 1015B

では、神が存在するとはいかなることか。いかなるものであるか。あるいは、いかなる原因によって神は存在するのか。実に神は第一原因であり、自らにとっての原因である。それは一方が他方の原因であるようなものではなく、神がそれであるところのそのもの自体が、神が存在するための原因なのである。神は自らにとって場所であり、自らにとって住まう者である。

5

Non sic ut imaginatio duorum fiat, ipse est unum et solum. Est enim esse solum. Enimvero ipsum esse, ipsum idem est, ipsum vivere et intelligere.

PL 8, 1015B

それは二つのものという表象が生じるようなあり方ではなく、神はただ一つのものである。というのも、神は存在することのみだからである。まことに、存在すること自体は、生きること、知解すること自体と同一である。

6

Secundum enim quod est, et vivit et intelligit: et secundum quod vivit, et est et intelligit: et secundum quod etiam intelligit, et vivit et est: et secundum unum tria, et secundum tria unum, qualitas simplex et unum simplex.

PL 8, 1015B

神は存在するかぎりにおいて、生き、かつ知解する。生きるかぎりにおいて、存在し、かつ知解する。知解するかぎりにおいてもまた、生き、かつ存在する。かくして一によって三であり、三によって一である。単純なる性質にして単純なる一である。

7

Simplex autem, principium compositorum: principium autem, sine principio: praecedit enim, nullum ante se principium habens, propter quod est principium. Hoc est autem Deus. Sine ortu igitur, et ingenitus est Deus.

PL 8, 1015B

しかるに単純なるものは、合成されたものどもの始原である。しかし始原は、始原を持たない。というのも、それは自らに先立つ始原を何ら持たず先行するからこそ、始原なのである。これが神である。したがって神は、生起することなく、生まれざる者である。

8

Quod autem ingenitum, sine ortu: quod sine ortu, sine fine. Finis enim incipientis est. Si vero ista duo habet, infinitum est: si infinitum, incomprehensibile, incognoscibile, invisibile, invertibile, immutabile.

PL 8, 1015C

しかるに、生まれざるものは、生起することがない。生起することのないものは、終わりを持たない。終わりとは、始まるものに属するものだからである。しかし、もしこの二つ(終わりなきこと・始まりなきこと)を有するなら、それは無限である。無限であるなら、それは把握され得ず、認識され得ず、見られ得ず、転回され得ず、変化しない。

9

Inversio enim et mutatio, principium et finis est: alii quidem principium, alii finis. Sed nihil horum Deus. Inversibilis ergo et immutabilis Deus. Si autem ista Deus, neque generat neque generatur. Inversio enim quaedam et immutatio, generari et generare.

PL 8, 1015C

というのも、転回と変化とは、始まりと終わりだからである——あるものには始まりが、あるものには終わりが属する。しかし、これらのいずれも神には属さない。したがって神は転回され得ず不変である。しかるに神がそのようなものであるなら、神は生むことも生まれることもない。生まれることと生むこととは、ある種の転回であり変化だからである。

10

Huc accedit, quod generare est dare aliquid ei qui natus est, aut totum aut partem ejus qui generat. Si totum dat, interit qui generat, aut minuitur, si partem. Si enim Deus manet semper idem, non igitur generat.

PL 8, 1015C

これに加えて言えば、生むということは、生まれた者に、生む者の全体か部分かを与えることである。もし全体を与えるなら、生む者は滅びる。部分を与えるなら、減少する。しかるに神は常に同一であり続けるのだから、神は生まないのである。

Caput IV

第IV章PL 8, 1015D
1

Hoc idem apparebit, si quis dixerit generationem a Deo secundum istos modos esse: scilicet, juxta effulgentiam, juxta radii emissionem, juxta puncti fluentiam, juxta emissionem, juxta imaginem, juxta characterem, juxta progressum, juxta quod superplenum est, juxta motum, juxta actionem, juxta voluntatem, juxta nominatum typum: aut si quis alius fuerit ad istud modus.

PL 8, 1015D

誰かが、神からの生成は次のような様態にしたがって成る、と言うとしても、同じことが明らかになるだろう。すなわち、光輝にしたがって、光線の発出にしたがって、点の流出にしたがって、放射にしたがって、像にしたがって、刻印にしたがって、進出にしたがって、溢れ満ちることにしたがって、運動にしたがって、働きにしたがって、意志にしたがって、名づけられた範型にしたがって——あるいは、これ以外の何らかの様態があったとしても、である。

2

Sine inversionem enim, et nihil horum talium est. Primum quidem refulgentia, et motus est, et assignat tempus, et recessionem quamdam secedentem in propriam substantiam. Quae refulgentia etiam si semper manet, discernibilis pars a toto est.

PL 8, 1015D

というのも、転回なくしては、これらのいずれもあり得ないからである。まず光輝であるが、これは運動であり、時間を指し示し、自らの実体へと退いていくある種の後退を伴う。この光輝は、たとえ常にとどまっているとしても、全体から区別され得る部分である。

3

Si autem non vana generatio est, ab eo quod semper est, in id est quod non semper est. Quid deinde? Non est inversio, effulgentia? A substantia enim luminali, quasi fugiens et eructatus splendor. Refulgentia enim substantialis, non substantia. Et si substantia, non eadem substantia. Jam ergo inversio prioris, quod secundum.

PL 8, 1015D

しかるに、もしそれが空虚な生成でないとすれば、常に在るものから、常には在らぬものへの移行である。ではどうなるのか。光輝とは転回ではないのか。光の実体から、いわば逃げ出し、噴き出た輝きなのだから。というのも光輝は実体的なものであって、実体そのものではない。かりに実体であるとしても、同じ実体ではない。したがって、第二のものは、すでに先のものの転回である。

Caput V

第V章PL 8, 1016A
1

Videamus igitur generationem juxta radii emissionem. Est igitur connexus radius, et connectitur illi a quo progressus est radius. Nihilominus inversus est, si est genitus: aut non est generatio, si radius semper in ipso manet.

PL 8, 1016A

それでは、光線の発出にしたがっての生成を見てみよう。光線は連結したものであり、それが進み出た当のものへと連結している。それにもかかわらず、もし生まれたものであるなら、それは転回されたものである。あるいは、もし光線が常にそのもの自体のうちにとどまっているなら、それは生成ではない。

2

Si juxta puncti fluentum generatio ibi, quomodo? immobile enim punctum et terminus lineamenti, quod neque partem habet neque alterius pars est. Si ergo illud sic est, non procedet a semetipso: si enim procedit, jam non punctum, sed jam lineamentum. Immutatur ergo.

PL 8, 1016A

もし点の流出にしたがっての生成がそこにあるとすれば、どのようにしてか。点は動かざるものであり、線分の限界であって、部分を持つこともなく、他のものの部分であることもない。もしそれがそのようなものであるなら、それ自体から進み出ることはないだろう。もし進み出るなら、それはもはや点ではなく、すでに線分である。したがって、それは変化するのである。

3

Sed enim Deus, invisibile est. Non igitur Deus, quod punctum. Si autem manet punctum, non ab ipso lineamentum. Immobile enim punctum: in motu autem vel a motu, lineamentum: et juxta istum modum nulla in Deo generatio, nec a Deo.

PL 8, 1016A

しかるに神は見られ得ないものである。したがって、点であるものは神ではない。しかるに、もし点がとどまっているなら、それから線分は出ない。というのも点は動かざるものであり、線分は運動のうちに、あるいは運動から生じるものだからである。したがって、この様態にしたがっては、神のうちにも神からも、いかなる生成もない。

4

Quid deinde juxta emissionem? quemadmodum secundum eam in Deo generatio? Si enim emittitur a semetipso, aliquid primum minuitur: aut ergo in substantia, aut in divinitate, aut in actione. Deinde, id quod emittitur, aut ipsius potentiae est, aut non ipsius.

PL 8, 1016B

では、放射にしたがってはどうか。それにしたがっての神のうちの生成は、いかなるものであるか。もしそれ自体から放射されるならば、まず何かが減少することになる——それは実体においてか、神性においてか、あるいは働きにおいてかである。次に、放射されるものは、そのもの自身の可能態に属するか、あるいはそうでないかである。

5

Si ipsius, et quomodo duo dii et aequales? et ut quid duo, si aequales? Quod autem potest unus, hoc idem et alter: et non est necesse multiplicari perfectam plenitudinem in uno.

PL 8, 1016B

もしそれ自身に属するなら、いかにして二柱の神が、しかも対等な二柱があり得ようか。対等であるなら、なぜ二であるのか。一方ができることは、他方もまた同じくできる。しかるに完全な充満を一なるものにおいて複数化する必要はない。

6

Si autem non ejusdem potentiae quod progreditur; et immutatur Deus, et a parte totum passus est: quod incongruum Deo est. Nulla igitur generatio in Deo et juxta hoc.

PL 8, 1016B

しかるに、もし進み出るものが同じ可能態のものでないとすれば、神は変化することになり、部分によって全体が受動を被ることになる。これは神にふさわしくないことである。したがって、この様態にしたがっても、神のうちにいかなる生成もない。

Caput VI

第VI章PL 8, 1016C
1

Similiter autem et juxta imaginem. Multum enim differt imago ab imaginabili: illud ut substantia, istud juxta qualitatem solum adumbratum phantasma. In aliquo enim alio substantiam habet imago, et non a se subsistit: neque secundum quodpiam est, in quo est.

PL 8, 1016C

像にしたがってもまた、同様である。というのも、像は像られるものとは大きく異なるからである。像られるものは実体としてあるのに対し、像は性質にしたがってのみ、影として描き出された幻影にすぎない。像はそれ自身によって自存するのではなく、他の或るもののうちに実体を有するのであり、それが存する当のものにしたがって存在するのでもない。

2

Non ergo imago, id quod genitum a Deo est. Consecutio enim quaedam, imago est, ejus cujus imago est. Eadem ratio est, si juxta characterem. Character enim signaculum est substantiae: et ipse per semet nihil: et est in alio, qui figuretur. Igitur nil tale in Deo.

PL 8, 1016C

したがって、神から生まれた当のものは像ではない。というのも、像とは、その像であるところのものの、ある種の帰結だからである。刻印にしたがってであるなら、同じ理屈である。刻印とは実体の印章であり、それ自体としては何ものでもなく、型どられる他のもののうちに存在するからである。したがって、神のうちにはそのようなものはない。

3

Oportet enim quod generetur a Deo, consubstantiale esse. Character autem non est consubstantiale. Non igitur juxta characterem generatio in Deo est. Sed an juxta progressum et motum generatio a Deo? Differt autem progressio a motu.

PL 8, 1016C

というのも、神から生まれるものは、同一実体でなければならないからである。しかるに刻印は同一実体ではない。したがって、刻印にしたがっての生成は神のうちにはない。では、進出と運動にしたがっての、神からの生成はどうか。しかるに進出は運動とは異なる。

4

Quoniam omnis quippe progressio a motu et in motu: non tamen omnis motus est progressio: intus enim motus, non progressio, sed solum motus. Est enim progressus, foras pergens motus. Quid ergo dicimus, juxta progressum generationem esse a Deo?

PL 8, 1016D

というのも、あらゆる進出は運動から、また運動のうちに生じるものであるが、あらゆる運動が進出であるわけではないからである。内なる運動は、進出ではなく、ただの運動にすぎない。進出とは、外へと向かう運動である。それでは、進出にしたがっての神からの生成があると、我々は言うのだろうか。

5

Semel, an saepe, an semper? Si semel, qui usus? et si bonum quod progreditur, cur pauper Deus in progressu? Si saepe vel semper, quid novum genuit? Et prima progressio, necessario imperfecta, si alius fuit indigens in sui perfectione.

PL 8, 1016D

一度なのか、しばしばなのか、それとも常にか。もし一度であるなら、いかなる用があったのか。そして、もし進み出るものが善きものであるなら、なぜ神は進出において貧しかったのか。もし、しばしば、あるいは常にであるなら、何を新たに生んだのか。そして、もし最初の進出の完成のために別の進出が必要とされた〔alius が何を指すかは定かでない。別の進出と取った〕のであれば、最初の進出は必然的に不完全であったことになる。

Caput VII

第VII章PL 8, 1017A
1

Ex quibus apparet quoniam neque consubstantiale est quod generatur, neque sine conversione generatio a Deo. Si autem hoc incongruens Deo, nulla ergo generatio a Deo. Magis autem incongruum nobis apparet, si juxta motum generatio.

PL 8, 1017A

これらのことから、生まれるものは同一実体ではなく、神からの生成が転回なくして成ることもないことが明らかである。しかるに、これが神にふさわしくないのであれば、神からの生成は何もないことになる。運動にしたがっての生成であるなら、我々にはいっそうふさわしくないものと思われる。

2

Aut enim intus motus est, aut progrediens: si intus, nulla generatio: si progrediens, eadem. Immutatio ergo. Et si motus progrediens, non consubstantialis. Deinde si progrediens, in suam substantiam processit, aut in alicujus effectionem.

PL 8, 1017A

というのも、運動は内なるものであるか、あるいは進み出るものであるかのいずれかだからである。内なるものであれば、生成は何もない。進み出るものであれば、同じことである。したがって変化である。そして、もし運動が進み出るものであるなら、それは同一実体ではない。さらに、もし進み出るものであるなら、それは自らの実体へと進んだか、あるいは何かの造出へと進んだかである。

3

Primum si passus est Deus, motus in motum; et hoc inversio est. Deinde si in suam substantiam processit, substantiam non habuit: si in alterius substantiam, aliud fuit a Deo quod operatum fuit a Deo: et magis effectum, quam generatio a Deo.

PL 8, 1017A

まず、もし神が運動へと動かされ、受動を被ったのであれば、これは転回である。次に、もし自らの実体へと進んだのであれば、それはまだ実体を持っていなかったことになる。もし他のものの実体へと進んだのであれば、神によって働きかけられたものは神とは別のものであったことになり、それは神からの生成というよりも、むしろ作り出されたものである。

4

Non consubstantiale igitur, et conversio prioris in id quod secundum est. Nulla igitur a Deo generatio. Dicunt autem quidam, quod juxta superfluum generatio a Deo, superplenum generatio a Deo.

PL 8, 1017A

したがって、それは同一実体ではなく、先なるものが第二のものへと転回したのである。したがって、神からの生成は何もない。しかるに、ある人々は、神からの生成は溢れ出ることにしたがって成る、すなわち溢れ満ちることにしたがって神からの生成が成る、と言う。

5

Superplenum autem dicunt, sicut fons superbulliens habet quod superabundet, effundens et semper plenus. Sic et a Deo, quemadmodum quod a fonte quod superest, quod effunditur. Et haec generatio a Deo. Sed in eadem rursus recurrit ratio.

PL 8, 1017B

彼らが言う「溢れ満ちること」とは、あたかも湧き溢れる泉が、注ぎ出しつつ常に満ちて、余剰を有するようなものである。神からもまた同様に、泉から余ったものが注ぎ出るように〔子が出る〕というのである。そして、これが神からの生成であるという。しかし、これもまた同じ理屈に立ち返ることになる。

6

Si enim superplenum, et semper plenum: semper ergo a Deo generatio: non enim deficit fons. Quod autem crescit, effunditur. An manet, quod augetur? Nec non igitur effunditur id quod superplenum est: quoniam inconveniens, non effundi quod superest.

PL 8, 1017B

というのも、もし溢れ満ちているのであれば、常に満ちているのであり、したがって神からの生成は常にあることになる。泉は涸れないからである。しかるに、増していくものは、注ぎ出されるものである。増していくものが、そのままとどまるだろうか。したがって、溢れ満ちているものは、注ぎ出されないということはない。余っているものが注ぎ出されないのはふさわしくないからである。

7

Sed effundit, et semper effundit: semper enim superfluit. Ergo et novi angeli, et novi mundi. Inconveniens enim, non effundi quod semper effluit.

PL 8, 1017B

しかし、それは注ぎ出す、しかも常に注ぎ出す。常に溢れ出るからである。したがって、新たな天使たちも、新たな世界どもも〔あることになる〕。常に溢れ出るものが注ぎ出されないのはふさわしくないからである。

8

Sed si semel superplenum, immutatio ergo Dei et inversio Dei, duplex: sic et istud incongruum: nulla ergo secundum hoc in Deo generatio.

PL 8, 1017C

しかし、もし溢れ満ちることが一度きりであったとすれば、神の変化と神の転回とが二重に生じることになる。したがって、これもまたふさわしくないことである。ゆえに、これにしたがっても、神のうちにいかなる生成もない。

9

Si vero juxta superplenum, insuper nec consubstantiale quod effunditur ipsi Deo: Deus enim superabundans: quod autem effunditur, ipsum effusum est tantum, non autem semper abundans. Aliud igitur est quod post illud superabundat: ergo aliud post aliud, et aliud.

PL 8, 1017C

しかるに、もし溢れ満ちることにしたがってであるとすれば、さらに、注ぎ出されるものは神自身と同一実体ですらない。というのも、神は溢れ余るものであるのに対し、注ぎ出されるものは、ただ注ぎ出されたものにすぎず、常に溢れ余るものではないからである。したがって、その後にさらに溢れ余るものは別のものであり、次から次へと、また別のものが続くことになる。

Caput VIII

第VIII章PL 8, 1017C
1

Dicunt quidam juxta voluntatem generationem, et juxta actionem. Est autem, ista duo idem accipere, voluntatem et actionem, magis in Deo. Simul enim agere et velle est in Deo.

PL 8, 1017C

ある人々は、意志にしたがって、また働きにしたがっての生成があると言う。しかるに、意志と働きというこの二つを同一のものとして受け取ることは、神においてはなおさら妥当なことである。なぜなら、神においては、働くことと意志することとは同時だからである。

2

Attamen et est differentia, etsi in eo quid est velle, et actus Deo: etenim velle in hoc quod est velle, est causa actionis. Actio enim, effectio voluntatis. Aliud ergo voluntas ab actione: et verbi est, prius est et posterius. Impossibile, ambo idem.

PL 8, 1017C

とはいえ、たとえ神においては意志することと働きとが一つであるとしても、なお相違はある。というのも、意志することは、意志することであるかぎりにおいて、働きの原因だからである。働きとは、意志の造出である。したがって意志は働きとは別のものである。言葉の上でも、一方が先、他方が後である。両者が同一であることは不可能である。

3

Deo igitur primum voluntas, posterius actio. Non juxta tempus dico, sed juxta ut sit causa alii essendi. Voluntas igitur in confesso est, quoniam substantia non est, nec actio. Deinde aliud quiddam est ab actione et voluntate, ipsum opus.

PL 8, 1017D

したがって神においては、意志が第一であり、働きが後である。これは時間にしたがって言うのではなく、一方が他方の存在の原因であるということにしたがって言うのである。それゆえ、意志は実体でもなく働きでもないということは、認められたことである。次に、働きと意志とは別に、作品そのものというものがある。

4

Opus enim, operantis opus: non tamen ipse operator, opus. Opus ergo non consubstantiale operanti: ergo non generatio: neque quod effectum est, genitum est: et opus, non generatio neque filialitas, neque filius, neque unigenitus, neque consubstantialis; magis autem cum necdum sit ipsa substantia, antequam Deus velit generare aliquid.

PL 8, 1017D

というのも、作品とは働く者の作品であって、働く者自身が作品なのではないからである。したがって作品は働く者と同一実体ではない。ゆえに生成ではない。作り出されたものは、生まれたものではない。そして作品は、生成でもなければ、子たる性格でも、子でも、独り子でも、同一実体のものでもない。まして、神が何かを生もうと意志する以前には、実体そのものすらいまだ存在しないのだから、なおさらである。

5

Effectus namque Dei est omnis substantia. Non est igitur substantia, Deus. Per Deum enim substantia. Quomodo igitur, cum posterius sit substantia, Deum substantiam dicimus? Si enim Deum substantiam dicimus, cogit nos ratio confiteri substantiam esse priorem Deo.

PL 8, 1018A

というのも、あらゆる実体は神の結果だからである。したがって、神は実体ではない。実体は神を通してあるからである。それゆえ、実体が後にあるものであるのに、いかにして我々は神を実体と言うのか。もし我々が神を実体と言うならば、理は我々に、実体が神に先立つと認めることを強いるのである。

6

Etenim vere substantia subjectum quoddam est. Quod autem subjectum, non est simplex. Simul enim intellectus accipit aliquid aliud in subjecto esse, cum dici subjectum audierit. Sed enim simplum quoddam Deus est: insubstantialis ergo Deus.

PL 8, 1018A

実に実体とは、まことにある種の基体である。しかるに基体であるものは単純ではない。というのも、「基体」という語を聞くとき、知性は同時に、基体のうちに何か他のものがあることを受け取るからである。しかるに神はある種の単純なるものである。したがって神は実体を欠くものである。

7

Si ergo insubstantialis est Deus, consubstantiale nil Deo; etiamsi a Deo appareat nasci aut natum sit.

PL 8, 1018A

したがって、もし神が実体を欠くものであるならば、たとえ神から生まれるように見えるもの、あるいは生まれたものがあるとしても、神と同一実体であるものは何もない。

Caput IX

第IX章PL 8, 1018A
1

Dicunt autem quidam generationem esse a Deo juxta nominatum typum. Deus enim spiritus est. Spiritus autem, cum in naturam suam intendit, in semetipsum residit. Istius modi motum, typum nominant. Quid deinde vero?

PL 8, 1018A

しかるに、ある人々は、神からの生成は「名づけられた範型」にしたがって成る、と言う。神は霊であるからである。しかるに霊は、自らの本性へと向かうとき、自分自身のうちに留まる。この種の運動を、彼らは「範型」と名づける。しかし、それから一体どうなるのか。

2

Ab istius modi motione, filialitas quaedam repente erumpit: et haec generatio a Deo. Quomodo igitur? ut effluentum an ut emissio, aut ut refulgentia, aut aliud quid horum? Quid deinde? An ut pars a toto, an ut a toto totum?

PL 8, 1018B

この種の運動から、ある種の子たる性格が突如として噴出する。これが神からの生成であるという。それでは、どのようにしてか。流出としてか、放射としてか、あるいは光輝としてか、それともこれら以外の何かとしてか。さらに、それはどうか。全体からの部分としてか、それとも全体からの全体としてか。

3

At quodcumque horum, aut imperfectum est, si partem effundit, et diminutio quaedam fit patris, cum pars sit filius, aut vana generatio. Si vero totum a toto apparuit, nulla causa est, ab eodem ipso id ipsum generari.

PL 8, 1018B

しかし、これらのいずれであっても、もし部分を注ぎ出すのであれば不完全であり、子が部分であるかぎり、父にはある種の減少が生じることになる。あるいは空虚な生成である。もし全体から全体が現れたのであれば、まさにそれ自身から、それ自身と同じものが生まれるということに、何の理由もない。

4

Et si duplex generari necessitas fuit, utrumque ergo imperfectum: et id quod est prius, et id quod est posterius in conversione. Sed enim insurgente in semetipsum, apparuit tantummodo aliud sine aliqua effulgentia.

PL 8, 1018B

そして、もし生まれる必然性が二重にあったとすれば、先なるものも、転回における後なるものも、いずれも不完全である。しかるに、自分自身のうちへと立ち上がる運動から、何らの光輝もなしに、ただ別のものが現れたにすぎない。

5

Id est manifestum, quoniam quod secundum est, ex iis est quae aliquando non fuerunt. Factum est ergo, non natum, et idcirco non consubstantiale. A Deo igitur nulla est generatio.

PL 8, 1018C

これは明らかなことである。すなわち、第二のものは、かつて存在しなかったものどものうちから出たのである。したがって、それは造られたのであって、生まれたのではない。それゆえ、同一実体ではない。したがって、神からの生成というものは何もない。

Caput X

第X章PL 8, 1018C
1

Quid autem ex istis omnibus colligitur, mi dulcis Victorine? Quoniam Dominus Jesus Christus (Joan. I, 1, 3) , qui est λόγος apud Deum, per quem effecta sunt omnia, et sine quo nihil factum est: neque generatione a Deo, sed operatione a Deo, est primum opus et principale Dei: cui dedit nomen quod est super omne nomen (Philipp. II, 9) , filium eum appellans et unigenitum, quod solum opera sua fecit.

PL 8, 1018C

では、我が親愛なるウィクトリヌスよ、これらすべてから何が結論されるであろうか。すなわち、神のもとにあるロゴスである主イエス・キリスト(ヨハネ1:1、3)——万物は彼を通して造られ、彼なくしては何一つ造られなかった——は、神からの生成によってではなく、神からの働きによって、神の第一にして主要な作品であるということである。神は彼に、あらゆる名にまさる名を与え(フィリピ2:9)、彼を子、また独り子と呼んだ。神が自らの手で造ったのは彼だけだからである。

2

Effecit autem ex iis quae non sunt: quoniam (Rom., IV, 17) potentia Dei, quod non est, adducit ut sit. Hoc autem et Jesus per quem facta sunt omnia: hoc est ex iis quae non sunt, ea quae sunt effecit.

PL 8, 1018C

しかるに神は、存在しないものどもから彼を造った。というのも(ローマ4:17)、神の力は、存在しないものを、存在するに至らしめるからである。しかるに、万物がそれを通して造られたイエスもまた同様である。すなわち、存在しないものどもから、存在するものどもを造ったのである。

3

Sed isto distat quod Deus facit, ut sit perfectum omnimodis: Jesus autem alia, non eodem modo, etsi perfecta effecit. In quo igitur Jesus est effector eorum quae sunt, ex iis quae non sunt, secundum operationem?

PL 8, 1018D

しかし、次の点で異なる。神が造るものは、あらゆる仕方において完全であるようにして造られるのに対し、イエスが他のものを造るのは、たとえそれらを完全なものとして造るとしても、同じ仕方によってではない。それでは、イエスは、存在しないものどもから存在するものどもを、働きにしたがって造る者であるとは、いかなる点においてであるのか。

4

Et in patre ipse est, et in ipso pater (Joan. XIV, 9, 11) : et ambo unum sunt (Joan., X, 30) . In quo autem non idem potest, alter accipitur. Non enim aliud omnimodis perfectum operari potest.

PL 8, 1018D

彼は父のうちにあり、父も彼のうちにある(ヨハネ14:9、11)。そして両者は一つである(ヨハネ10:30)。しかるに、同じことをなし得ない点においては、別のものとして受け取られる。というのも、あらゆる仕方において完全なものを働かせ得るのは、他のものではあり得ないからである。

5

Sed neque propria operatione operatur, neque propria voluntate; sed eadem vult quae pater. Et ipse etiam habet voluntatem; dicit tamen: Non sicut ego volo, sed sicut tu (Matth. XXVI, 39) . Et multa in voluntate patris non scit: sicut judicii diem (Marc. XIII, 32) .

PL 8, 1018D

しかし彼は、自らに固有の働きによって働くのでも、自らに固有の意志によるのでもなく、父が欲することと同じことを欲する。彼自身もまた意志を持ってはいるが、しかしこう言う。「私が欲するようにではなく、汝が〔欲する〕ように」(マタイ26:39)。そして、父の意志にあることの多くを彼は知らない。裁きの日のように(マルコ13:32)。

6

Et iste passibilis est, ille vero impassibilis: et ille est qui misit, iste vero qui missus est: et alia istius modi, ut quia iste induit carnem, in eo quod mortuus est, in eo quod resurrexit a mortuis: quae omnia Filio contigerunt.

PL 8, 1019A

そして、この者〔子〕は受動を被り得るが、かの者〔父〕は受動を被り得ない。かの者は遣わした者であり、この者は遣わされた者である。その他これに類することも同様である——この者は肉をまとい、死んだのであり、死者のうちから甦ったのである。これらはすべて子に起こったことである。

7

Patri autem incongruum, operi autem ejus non incongruum: quod cum sit opus in substantia, quae quidem receptrix est diversarum qualitatum et magis contrariorum.

PL 8, 1019A

しかるに、これらは父にはふさわしくないが、父の作品にはふさわしくない、ということはない。なぜなら、作品というものは、様々な性質の、なかんずく相反する性質の受容体たる実体のうちにあるものだからである。

Caput XI

第XI章PL 8, 1019A
1

Quod autem Deus fecerit Jesum Christum, sacra lectio dicit in Actibus Apostolorum: Certissime autem sciat omnis domus Israel, quoniam fecit nobis Deus Dominum Jesum Christum, quem vos crucifixistis (Act. II, 36) .

PL 8, 1019A

しかるに、神がイエス・キリストを造ったということは、使徒言行録における聖なる朗読が語るところである。「イスラエルの全家は確実に知るがよい。神は、汝らが十字架につけたこの主イエス・キリストを、我々のために造ったのである」(使徒2:36)。

2

Item apud Salomonem: Fecisti me praepositum ad omnes vias (Prov. VIII, 22) . Hoc autem significat et in Evangelio secundum Joannem, cum dicit: Et quod est effectum, in ipso vita fuit (Joan. I, 3, 4) .

PL 8, 1019B

また、ソロモンにおいても〔次のようにある〕。「汝は我をすべての道の長として造った」(箴言8:22)。しかるに、これは、ヨハネによる福音書が「造られたもの、それは彼のうちに命であった」(ヨハネ1:3-4)と語るときにも意味されていることである。

3

Si in ipso ergo aliquid factum, et ipse factus est; magis autem, si ipse vita est. Nullus igitur velut insuave accipiat, Jesum Christum esse opus Dei, omnimodis perfectum Dei virtute: Deum vero ingenitum, Spiritum ingenitum, super omnes spiritus: unigenitum vero, operatione, potentia, filium substantiam factum, non de substantia.

PL 8, 1020A

したがって、もし彼のうちに何かが造られたのであれば、彼自身もまた造られたのである。まして、彼自身が命であるとすればなおさらである。それゆえ、誰も不快なことであるかのように受け取ってはならない——イエス・キリストが神の作品であり、神の力によってあらゆる仕方において完全なものであること、しかるに神は生まれざる者であり、生まれざる霊であって、あらゆる霊にまさるものであること、そして独り子は、働きによって、可能態によって、実体から出たのではなく実体として造られた子であること、を。

4

Etenim omnis et prima substantia, Jesus: omnis actio, omnis λόγος, initium et finis omnium quae sunt, corporeorum, aut incorporeorum, intellectibilium ac intellectualium, intelligentium ac intellectorum, sensibilium ac sensuum: praeprincipium, praecausa, praestatio, effector, capacitas, plenitudo: per quem effecta sunt omnia, et sine quo nihil: Salvator noster, universorum emendator: ut servus in nostram salutem, Dominus autem in peccatorum et impiorum punitionem: gloria vero et corona justorum atque sanctorum. Amen.

PL 8, 1020A

実にイエスは、あらゆる実体にして第一の実体であり、あらゆる働き、あらゆるロゴスであり、存在するものすべての——物体的なものであれ非物体的なものであれ、可知的なものであれ知性的なものであれ、知解する者であれ知解される者であれ、感覚され得るものであれ諸感覚であれ——始まりにして終わりである。始原に先立つもの、原因に先立つもの、供与者、造出者、能力、充満であり、彼を通して万物が造られ、彼なくしては何もなかった。我々の救い主にして、万物を正す者。我々の救いのためには僕として、罪人と不敬虔な者どもを罰するためには主として。義なる者、聖なる者どもの栄光にして冠として。アーメン。