Caput I
第I章PL 4, 819CAliquas officiorum meorum partes non aestimo praeterisse, dum semper enitor, vel maxime quotidianis Evangeliorum tractatibus, aliquando vobis fidei et scientiae per Dominum incrementa praestare.
PL 4, 819C私は、自らの務めの一部をおろそかにしてきたとは思わない。とりわけ日々の福音書講解によって常に努め、主を通じて時に諸君に信仰と知識との増進を与えようとしているからである。
Quid enim aliud in Ecclesia Domini utilius geri, quid accommodatius officio episcopi potest inveniri, quam ut doctrina divinorum, per ipsum insinuata collataque, verborum, possint credentes ad repromissum regnum pervenire coelorum?
PL 4, 819C主の教会にあって、これより有益に行われうる何があるだろうか。司教の務めにこれよりふさわしいものが見出されうるだろうか——神の言葉の教えが彼を通して吹き込まれ授けられ、それによって信じる者たちが約束された天の国に至ることができるという、これ以上のことが。
Hoc certe mei et operis et muneris, quotidianum votivum negotium, absens licet, obtinere connitor; et per litteras praesentiam meam vobis reddere conor.
PL 4, 819Cこれは確かに、私の働きと務めにおける日々の切なる仕事であり、たとえ不在であっても、私はこれを成し遂げようと努めている。そして書簡を通して、自らの臨在を諸君に返そうと努めている。
Dum vos solito more allocutionibus missis in fide interpello, ideo convenio, in Evangelicae radicis firmitate solidati, adversus omnia diaboli praelia stetis semper armati. Absentem me non credam, si fuero securus.
PL 4, 819C常のように送った書簡によって信仰について諸君に語りかけながら、私は求める。福音の根の堅固さに据えられて、悪魔のあらゆる戦いに対し常に武装して立つように、と。もし安心していられるならば、私は自分が不在であるとは思わないであろう。
Verumtamen omnia quae utiliter proferuntur, et aeternae vitae statum tractantibus vel definiunt, vel promittunt; ita demum fructuosa sunt, si ad emolumentum operis, divinae indulgentiae viribus, adjuventur.
PL 4, 819Dしかし、有益に語られるすべてのことは、永遠の生命の境涯を論じる者たちに対して、あるいはそれを規定し、あるいは約束するものであるが、それらが実を結ぶのは、神の寛恕の力によって業の実りへと助けられる場合に限られる。
Non solum proferimus verba quae de Scripturarum sacris fontibus veniunt, sed cum ipsis verbis, preces ad Dominum et vota sociamus, ut tam nobis quam vobis, et sacramentorum suorum thesauros aperiat, et vires ad implenda quae cognoscimus, tribuat.
PL 4, 820C我々は聖典の聖なる源から出た言葉を語るだけでなく、その言葉とともに、主への祈りと願いとを結び合わせている。それは、我々にも諸君にも等しく、主がご自身の秘義の宝を開き、我々が知ったことを実行する力を与えてくださるためである。
Periculum enim majus est voluntatem Domini cognovisse, et in Dei voluntatis opere cessasse.
PL 4, 820C主の御旨を知りながら、神の御旨の業において怠ることは、いっそう大きな危険である。
Caput II
第II章PL 4, 820CQuamvis ergo ad multa vos negotia et ad divinae monitionis praecepta, semper ut scitis exhorter (quid enim mihi aliud votivum aut majus potest esse, quam ut per omnia perfecti stetis in Domino), tamen ut praecipue pudicitiae claustra teneatis (quod et facitis) admoneo: scientes templum esse vos Domini, membra Christi, habitationem Spiritus sancti, electos ad spem, consecratos ad fidem, destinatos ad salutem; filios Dei, fratres Christi, consortes Spiritus Sancti, nihil jam carni debentes, quasi renatos ex aqua et pudicitia, praeter voluntatem (Job I, 13) quam velle debemus ut nostra sit: praestetur etiam propter redemptionem, ut corrumpi non possit, quae a Christo consecrata sit.
PL 4, 820Cそれゆえ、諸君も知るとおり、私は常に多くの務めについて、また神の訓戒の戒めについて諸君を励ましてはいるが(実に、諸君があらゆる点で主のうちに全き者として立つこと以上に、私にとって切なる、あるいは大いなる願いが何かありえようか)、それでもなお、とりわけ貞潔の垣根を守るようにと、私は勧める(諸君は実際にそうしているのだが)。諸君が主の宮であり、キリストの肢体であり、聖なる霊の住まいであり、希望へと選ばれ、信仰へと聖別され、救いへと定められた者であること、神の子ら、キリストの兄弟たち、聖なる霊にあずかる者たちであって、もはや肉には何も負う所がなく、水と貞潔とによって新たに生まれた者であるかのようであることを、諸君は知っているからである——ただ意志(ヨブ記1:13)〔底本の引用箇所は Job I, 13。文脈からはヨハネ1:13 に当たるらしいが、印字どおりとした〕だけは別であって、その意志を我々は自らのものであれと望まねばならない〔praeter voluntatem 以下は構文が崩れており、趣旨を取って訳した〕。そして貞潔は、贖いのゆえにこそ保たれねばならない。キリストによって聖別された者が汚されえぬためである。
Nam si Apostolus Ecclesiam sponsam Christi (II Cor. XI) pronuntiat, oro vos, quanta pudicitia exigitur, ubi Ecclesia inter matrimonia sponsa virgo praestetur?
PL 4, 821Aというのは、もし使徒が教会をキリストの花嫁と宣言するなら(二コリント11)、私は諸君に問いたい、婚姻の間にあって教会が処女なる花嫁として立てられるとき、いかほどの貞潔が求められることであろうか。
Et ego quidem, nisi quod breviter vos admonere proposui, latissimas satis puto, et locupletes pudicitiae laudes proferre potui: sed supervacuum duxi laudare eam diutius apud colentes.
PL 4, 821A私自身、もし簡潔に諸君を諭そうと決めていなかったならば、貞潔について実に広大で豊かな称賛を述べることもできたであろう。しかし、それを日頃行っている者たちの前で長々と称賛することは無用であると考えた。
Vos enim illam ornatis dum geritis, et plures ejus laudes exercendo profertis; facti ejus ornamentum, dum et illa vestrum est, mutuo decore invicem foenerando. Illa vobis disciplinam bonorum suggerit morum, vos illi ministerium praestatis operum sanctorum.
PL 4, 821A諸君はそれ〔貞潔〕を保つことによってこれを飾り、実践することによっていっそう多くの称賛をもたらしている。それの飾りとなりながら、それもまた諸君のものとなり、互いに美を貸し合っているのである。それは諸君に善き習わしの訓練を示し、諸君はそれに聖なる業の奉仕を捧げる。
Nam et illa quantum et quid possit per vos apparuit, et quid vos velitis, ipsa demonstravit et docuit; copulatis in unum, duobus bonis mandatorum et rerum, ne quid mutilum videretur, si aut praecepta ministeriis, praeceptis ministeria defuissent.
PL 4, 821Aそれがどれほどのこと、いかなることをなしうるかは諸君を通して明らかになり、諸君が何を望むかを、それ自身が示し、教えたのである。戒めと実践という二つの善が一つに結び合わされ、戒めに奉仕が欠けたり、奉仕に戒めが欠けたりして、何か不完全なものと見えることのないようにされたのである。
Caput III
第III章PL 4, 821BPudicitia est honor corporum, ornamentum morum, sanctitas sexuum, vinculum pudoris, fons castitatis, pax domus, concordiae caput.
PL 4, 821B貞潔とは、肉体の誉れであり、習わしの飾りであり、性の聖性であり、恥じらいの絆であり、純潔の源であり、家の平和であり、和合の頭である。
Pudicitia sollicita non est cui placeat nisi sibi: pudicitia semper verecunda, dum innocentiae mater est: Pudicitia semper ornatur solo pudore, bene sibi tunc conscia de pulchritudine, si improbis displicet; pudicitia nihil ornamentorum quaerit, decus suum ipsa est.
PL 4, 821B貞潔は自分自身以外の誰に気に入られようとも思い煩わない。貞潔は常に慎み深く、無垢の母である。貞潔は常にただ恥じらいのみによって飾られ、悪しき者たちに気に入られないときにこそ、自らの美しさについて善く自覚する。貞潔はいかなる飾りも求めない、それ自身が自らの誉れである。
Haec nos commendat Domino, connectit Christo: haec expugnat omnia de membris illicita desideriorum praelia, pacem nostris corporibus inducit: beata ipsa, et beatos efficiens apud quoscumque habitare dignatur; quam numquam accusare possunt, nec qui eam non habent: venerabilis etiam hostibus suis, dum illam multo magis mirantur, qui eam expugnare non possunt.
PL 4, 821Bこれは我々を主に推挙し、キリストに結びつける。これは肢体から欲望の不法な戦いをことごとく追い払い、我々の肉体に平和をもたらす。それ自身が幸いであり、住まうに値すると認めるすべての者を幸いにする。それを持たぬ者たちでさえ、それを非難することはできない。それを攻め落とすことのできない敵にとってさえ、それは畏敬すべきものである。なぜなら、そうした者たちほど、いっそう強くそれに驚嘆するからである。
Sed ut matura et in viris probata semper, et a feminis appetenda; sic inimica ejus impudicitia semper est detestanda: obscoenum ludibrium reddens ministris suis, nec corporibus parcens nec animis.
PL 4, 821Cしかし、それが男たちにおいて常に円熟し、確かめられたものであり、女たちにも求められるべきものであるのと同様に、それに敵対する不貞潔は常に忌み嫌われるべきものである。それは自らに仕える者たちを恥ずべき笑い者に変え、肉体をも心をも容赦しない。
Debellatis enim propriis moribus, totum hominem suum sub triumphum libidinis mittit; blanda prius, ut plus noceat dum placet; exhauriens rem cum pudore; hostis continentiae, frequenter perveniens ad sanguinem cupiditatum infesta rabies, incendium conscientiae bonae, mater impoenitentiae, ruina melioris aetatis, contumelia generis, expugnans sanguinis et familiae fidem, alienis affectibus suos inserens filios, in aliena testamenta sobolem ignoti et corrupti generis inducens.
PL 4, 821Cそれは自らの習わしを打ち破り、人間全体を情欲の凱旋のもとに引き渡す。初めは媚びるように近づき、気に入られながらいっそう害をなす。恥じらいもろとも財を使い果たさせる。節制の敵であり、しばしば流血にまで至る、欲望の荒れ狂う狂乱であり、良い良心を焼く火であり、悔い改めぬことの母であり、より善き齢の破滅であり、血筋への侮辱であり、血と家系への信を打ち破り、他人の情に自分の子らを混ぜ入れ、他人の遺産の中に、素性の知れぬ穢れた血筋の子孫を送り込む。
Quae plerumque extra sexum ardens, dum se non continet intra concessa, parum sibi putat satisfactum, nisi in virorum quoque corporibus non voluptatem novam quaerat, sed extraordinaria et portentosa contra ipsam naturam ex viris per viros monstra conquirat.
PL 4, 821Dそれはしばしば性の枠を越えて燃え上がり、許された範囲のうちに自らを抑えないままに、男たちの肉体においてすら、新奇な快楽を求めるだけでは満足せず、自然そのものに反する異常で怪奇なもの——男から男を通して生じる怪物じみたもの——を追い求めるのでなければ、満たされたとは思わないのである。
Caput IV
第IV章PL 4, 822ASed enim pudicitia locum primum in virginibus tenet, secundum in continentibus, tertium in matrimoniis. Verum in omnibus gloriosa est cum gradibus suis.
PL 4, 822Aしかし貞潔は、処女たちにおいて第一の位置を占め、節制する者たちにおいて第二の位置を、婚姻にある者たちにおいて第三の位置を占める。とはいえ、それはそれぞれの段階に応じて、いずれにおいても栄光あるものである。
Nam et matrimoniorum fidem tenere laus est, inter tot corporis bella; et matrimonio de continentia modum statuisse, majoris virtutis est, dum etiam licita rejiciuntur.
PL 4, 822A婚姻の信を、肉体のかくも多くの戦いのただ中で守り通すことは称賛に値する。そして婚姻にありながら節制によって節度を定めることは、いっそう大きな徳である。合法的なことすら退けられるからである。
Certe ex utero sanctitatem custodisse, et infantem se usque in senectutem in sua aetate tota tenuisse admirandae utique potentiae est: nisi quod blandas corporis leges non nosse, magis felicitatis est, notas jam vicisse virtutis est; sic tamen ut et virtus ista de dono Dei veniat, licet se in membris hominibus ostendat.
PL 4, 822A確かに、母の胎から聖性を守り通し、幼子のままの状態を老年に至るまでその生涯全体にわたって保ち続けることは、まさしく驚嘆すべき力の証である。ただし、肉体の甘い掟を知らずにいることはむしろ幸いなことであり、それを知った上で打ち勝つことは徳である。とはいえ、この徳もまた神の賜物から来るのであって、それが人間の肢体において現れるとしても、そうなのである。
Caput V
第V章PL 4, 822APudicitiae, fratres, antiqua praecepta sunt. Quare antiqua dico? Quia cum ipsis hominibus instituta sunt.
PL 4, 822A兄弟たちよ、貞潔の戒めは古きものである。なぜ古きものと言うのか。人間そのものとともに定められたものだからである。
Nam et ideo vir suus feminae est, ut praeter eumdem alterum nesciat, et ideo viro reddita est mulier, ut subjecto quod fuerat ei proprium, nihil requirat alienum.
PL 4, 822Bそれゆえ女に自らの夫があるのは、その同じ者のほかに他の男を知らないようにするためであり、また女が男に返されたのは、彼に固有であったものが〔彼に〕服せしめられることで、彼が他人のものを何も求めないようにするためである。
Sic et duo, inquit, erunt in carne una (Matth. XIX, 6) , ut in unum redeat quod unum fuerat, ne separatio sine reditu occasionem praestet alterius. Inde et Apostolus: Caput mulieris pronuntiavit virum (I Cor. XI, 3) , ut conjunctione duorum pudicitiam probaret.
PL 4, 822B『されば二人は一つの肉となるであろう』(マタイ19:6)と言われるのも同様であり、一つであったものが再び一つに帰し、別離が、復帰なきままに、他の者を迎える機会を与えることのないためである。それゆえ使徒もまた、『女の頭は男である』と宣言した(一コリント11:3)。それは二人の結合によって貞潔を証明するためであった。
Nam ut alterius caput membris aptum non potest esse, ita et alieno capiti membra non sua: caput enim suis convenit membris, et membra capiti suo; utraque naturali fibula in concordia mutua cohaerent, ne qua oriente discordia de divisione membrorum pactum divini foederis rumperetur.
PL 4, 822Bというのは、一方の頭が他方の肢体に適合しえないのと同様に、他人の頭に自分のものでない肢体も適合しないからである。頭は自らの肢体にふさわしく、肢体は自らの頭にふさわしい。両者は自然の絆によって互いに調和のうちに結び合わされている。それは、肢体の分裂をめぐって不和が生じ、神的な契約の約定が破られることのないためである。
Addit tamen et dicit: Quoniam qui uxorem suam diligit, seipsum diligit (Ephes. V, 23, 29) . Nemo enim carnem suam odio habet, sed nutrit et fovet eam, sicut et Christus Ecclesiam.
PL 4, 822Bそれでもなお、使徒はさらに付け加えてこう言う。『自分の妻を愛する者は自分自身を愛するのである』(エフェソ5:23, 29)。誰も自分の肉を憎むことはなく、むしろこれを養い育む。キリストが教会になさるのと同様に。
Charitatis cum pudicitia ex hoc magna praescriptio, si uxores diligendae sunt a viris suis sicut et Christus dilexit Ecclesiam; et ita uxores maritos debent diligere, ut Ecclesia diligit Christum.
PL 4, 822Cここから、愛と貞潔についての大いなる定めが立てられる。すなわち、夫たちが妻を愛すべきことは、キリストが教会を愛されたごとくであり、また妻たちが夫を愛すべきことも、教会がキリストを愛するごとくである、という定めである。
Caput VI
第VI章PL 4, 822CHanc sententiam Christus quando uxorem dimitti non nisi ob adulterium dixit (Matth. V, 32) : interrogatus, tantum honorem pudicitiae dedit. Hinc nata est illa sententia: Adulteras non sinetis vivere (Levit. XX, 10) .
PL 4, 822Cこの判断を、キリストは、妻を離縁することは姦通の理由による場合を除いてはならないと言われたときに示された(マタイ5:32)。問われて、キリストは貞潔にこれほどの誉れを与えられたのである。ここから、かの言葉が生まれた。『姦通する女たちを生かしておいてはならない』(レビ記20:10)。
Hinc Apostolus dicit: Haec est voluntas Dei, ut abstineatis vos a fornicatione (I Thessal. IV, 3) . Hinc et illud dicit: Membra Christi, membris meretricis non esse jungenda (I Cor. VI, 9, 15) .
PL 4, 822Cここから使徒もこう言う。『これこそ神の御旨である。すなわち、汝らが淫行から離れることである』(一テサロニケ4:3)。ここからまた、彼はこうも言う。『キリストの肢体は娼婦の肢体と結ばれてはならない』(一コリント6:9, 15)。
Hinc traditur Satanae in interitum carnis qui, proculcato jure pudicitiae, vitia carnis exercet.
PL 4, 822Dここから、貞潔の掟を踏みにじり、肉の悪徳を行う者は、肉の滅びのためにサタンに引き渡される。
Hinc merito regnum coelorum non tenent adulteri; hinc est omne peccatum extra corpus esse, solum adulterum peccare in suum corpus: hinc caeterae praeceptoris auctoritates, quas nunc recolere omnes non est necesse, apud vos praesertim qui illas nostis frequenter et facitis; quae licet descripta non sint, queruli tamen de his non potestis esse. Adulter enim non habet excusationem, aut habere potuit, quia ducere licebat uxorem.
PL 4, 822Dここから、姦通者たちが当然にも天の国を得ないのである。ここから、あらゆる罪は肉体の外にあるが、姦通者だけは自分自身の肉体に対して罪を犯すのである。ここから、師のその他の権威ある教えが由来するが、それらすべてを今ここで思い起こす必要はない。とりわけ諸君はそれらをしばしば知り、実行しているのだから。それらは書き記されてはいないとしても、諸君はそれについて不平を言うことはできない。というのも、姦通者には言い訳がなく、また言い訳を持つことなどできなかったからである。妻を娶ることが許されていたのだから。
Caput VII
第VII章PL 4, 823ASed sicut matronis jura praescripta sunt, quae ita sunt nexae, ut divelli inde non possint, virginitas vero et continentia extra jus omne sunt: nihil ad virginitatem de matrimoniorum legibus pertinet, altitudine sua transcendit omnes.
PL 4, 823Aしかし、既婚婦人たちには定められた掟があり、彼女たちはその掟に固く結ばれていて、そこから引き離されることができない。ところが童貞と節制とは、あらゆる掟の外にある。童貞には婚姻の法律から来るいかなることも関わりがなく、その高さにおいてすべてを超越する。
Si ulla prava hominum ausa leges supergredi conantur, virginitas aequat se Angelis: si vero exquiramus, etiam excedit; dum in carne luctata victoriam etiam contra naturam refert, quam non habent Angeli.
PL 4, 823A人間の邪な企ての類が掟を踏み越えようとするのに対し、童貞は自らを天使たちに等しくする〔前半の条件節と後半との接続は定かでない。邪な企てと童貞の卓越との対比と取った〕。いや、もし詳しく調べるならば、それを超えさえする。なぜなら、肉のうちにあって戦い、天使たちの持たぬ、自然に対する勝利さえも収めるからである。
Virginitas quid aliud est quam futurae vitae gloriosa meditatio? Virginitas neutri sexus est: virginitas est perseverans infantia: virginitas est voluptatum triumphus: virginitas filios non habet, sed quod plus est, filiorum contemptum habet, non habet foecunditatem, sed non habet orbitatem: felix quod est extra partus dolorem, felicior autem quod est extra funerum filiorum calamitatem.
PL 4, 823A童貞とは、来るべき生命についての栄光ある省察にほかならない。童貞はいずれの性にも属さない。童貞とは持続する幼子の状態である。童貞とは快楽に対する凱旋である。童貞は子を持たない。いや、それ以上のこととして、子を顧みぬ心を持つ。多産を持たないが、子を失う不幸も持たない。出産の苦しみの外にあることは幸いであり、子の葬いという災いの外にあることはさらに幸いである。
Virginitas quid est aliud quam soluta libertas? Maritum non habet dominum. Virginitas affectationibus omnibus soluta est: non matrimoniis est dicata, non saeculo, non liberis. Persecutionem non potest timere, dum illam de securitate potest provocare.
PL 4, 823B童貞とは、解き放たれた自由にほかならない。夫を主人として持つこともない。童貞はあらゆる執着から解き放たれている。婚姻にも、この世にも、子らにも捧げられていない。迫害を恐れることはできない、むしろ安心のうちからそれに挑むことができるのだから。
Caput VIII
第VIII章PL 4, 823BSed quia pudicitiae nobis breviter sunt exposita praecepta, jam pudicitiae ponamus exemplum, Plus enim proficitur, cum in rem praesentem venitur: nec de virtute dubitabitur, quando quod praecipitur exemplis etiam signatur.
PL 4, 823Bしかし、貞潔の戒めを我々は簡潔に示したので、今度は貞潔の実例を挙げよう。事柄の実際に立ち至るとき、より大きな益が得られるからである。命じられたことが実例によっても裏づけられるとき、その徳について疑われることもなくなる。
Exemplum pudicitiae a Joseph coepit (Gen. XXXIX, 7) . Adolescens Hebraeus generosus de patre, generosior de innocentia, ob invidiam revelationum distractus a fratribus Ismaelitis, in domum devenerat hominis Aegyptii; obsequio et innocentia et tota servitutis fide facilem et benevolum in se animum sui provocaverat domini, cujus faciem tam sermo liberalis, quam aetas omnibus commendaverat.
PL 4, 823B貞潔の実例はヨセフから始まる(創世記39:7)。父ゆえに高貴で、無垢ゆえにいっそう高貴なヘブライ人の若者は、啓示への妬みのゆえに兄弟たちによってイシュマエル人に引き渡され、あるエジプト人の家にたどり着いた。従順と無垢と、奴隷としてのあらゆる誠実さとによって、主人の心を自分に対して御しやすく好意的なものにしていた。その育ちのよい物腰も、その若さも、ともに万人の前で彼の姿を引き立てていたのである。
Sed ista generositas ab uxore domini aliter quam decebat accepta est: in domus parte secreta, et sine arbitris, alta et facinoribus accommoda; putavit se pudicitiam adolescentis incontinens mulieris impudicitia, nunc promissis, nunc minis posse superare.
PL 4, 823Cしかし、この気高さは、主人の妻によって、ふさわしくないしかたで受け止められた。人目のない、証人もない、罪業にふさわしい奥まった家の一角で、不節制な女は、あるときは約束によって、あるときは脅しによって、自らの不貞潔をもってこの若者の貞潔に打ち勝てると思ったのである。
Et cum retentus est vestibus, eo quod moliretur fugam, propter tanti facinoris audaciam ipsas vestes relinquens, et corporis nudi sinceritatem habiturus innocentiae testem; ad crimen impudicitiae suae imprudens mulier adjicere non dubitavit calumniam: et caeteris et marito, squalida et fervens, spreto desiderio suo, conquesta est dolore simulato, quod Hebraeus adolescens vim sibi molitus fuisset inferre, quam ipsa conata fuerat irrogare.
PL 4, 823Cそして、彼が逃れようとして着物によって捕らえられたとき、これほどの罪業の大胆さのゆえに、その着物さえも残したまま、裸の肉体の潔白さを無垢の証人として持とうとした。すると、その浅はかな女は、自らの不貞潔という罪状に、ためらうことなく偽りの告発を重ねた。自らの欲望を拒まれた彼女は、取り乱し激昂して、他の者たちにも夫にも、偽りの嘆きをもって訴えた。ヘブライ人の若者が、まさに彼女自身が彼に加えようとしていたその暴力を、逆に彼女に加えようとしたのだ、と。
Maritalis ardor rerum inscius, et uxoris accusatione graviter inflammatus incenditur. Pudicus vero juvenis, quia delicto conscientiam non miscuit, in imum carceris truditur.
PL 4, 824A事の次第を知らぬ夫の激情は、妻の告発によって激しく燃え立たされた。しかし貞潔な若者は、自らの良心を罪に混じえなかったがゆえに、牢獄の最も深いところに突き落とされた。
Sed sola non est in carcere pudicitia: nam est cum Joseph Deus, et nocentes dantur in manu ejus, quia innocens fuerat. Somniorum praeterea obscura dissolvit, quia spiritus in tentatione vigilabat, et per dominum liberatur a vinculis.
PL 4, 824Aしかし、牢獄にあって貞潔はひとりではない。神がヨセフとともにおられ、彼が無垢であったがゆえに、罪ある者たちが彼の手に委ねられたのである。さらに彼は夢の隠された意味を解き明かした。試練のうちにあっても霊が目覚めていたからである。そして主によって〔底本は小文字の dominum で、主人の意とも読めるが、直前の Deus を受けて主と取った〕、彼は繋がれた鎖から解き放たれた。
Qui in domo minor cum periculo fuerat, regiae domus sine periculo dominus effectus est: generositati suae redditus, fructum pudicitiae et innocentiae, Deo judice, a quo meruerat, accepit.
PL 4, 824Aかつて一つの家にあって危険とともに下位の者であった彼は、危険なしに王の家の主人となった。彼はその生まれの気高さへと立ち返り、神を裁き手として、その神から受けるに値するとされた貞潔と無垢との実りを受けたのである。
Caput IX
第IX章PL 4, 824ASed non minus, ex parte diversa, aliud nobis pudicitiae simile de continentia feminarum exoritur exemplum. Fuit, ut legimus, Susanna (Dan. XIII) filia Helciae, uxor Joachim pulcherrima, pulchrior moribus.
PL 4, 824Aしかし、それに劣らず、別の面から、女たちの節制についての、貞潔に似たもう一つの実例が我々のもとに起こる。我々が読むところによれば、スザンナ(ダニエル13)というヘルキアの娘、ヨアキムの妻がいた。この上なく美しく、その行状はさらに美しかった。
Hanc nullum ad decorem commendabat species; simplex enim erat. Excoluerat pudicitia, et cum pudicitia sola natura.
PL 4, 824B彼女を美しく見せるのに、いかなる装いも寄与していなかった。彼女は飾らぬ者であったからである。貞潔が、そして貞潔とともにただ自然の姿だけが、彼女を磨き上げていたのである。
Hanc e senioribus duo coeperant deperire, nihil memores nec divini timoris, sed nec suae annis jam marcescentis aetatis; ita illos in flagrantia transactae juventutis incendia, redivivae libidinis flamma revocabat: pudicitiae latrones amorem profitentur, sed oderant.
PL 4, 824B長老たちのうち二人が、彼女に激しく恋い焦がれ始めた。神への畏れも、すでに衰えゆく自らの齢のことも、何ら顧みることなく。かくして蘇った情欲の焔が、過ぎ去った青春の燃え盛る炎の中へと彼らを呼び戻していたのである。貞潔を狙う盗賊どもは、愛を公言しながら、実はそれを憎んでいた。
Resistenti minantur calumnias, adulterii se dicunt accusatores voto adulteri. Inter quos libidinis scopulos auxilium de Domino petebat, quia viribus corporis repugnare non valebat.
PL 4, 824B抵抗する彼女に対し、彼らは偽りの告発をもって脅した。姦通したいという願望を抱きながら、自分たちを姦通の告発者だと称した。この情欲の暗礁の間にあって、彼女は主に助けを求めていた。肉体の力によっては抗いきれなかったからである。
Et exaudivit de coelo clamantem ad se pudicitiam Dominus; et cum iniquitate oppressa duceretur ad poenam, vidit inimicorum liberata vindictam. Bis victrix, et in periculo suo tam funeste toties consepta, et libidinem evasit, et mortem.
PL 4, 824Bそして主は、天より自らに向かって叫ぶ貞潔の声を聞き入れられた。不義によって圧迫され、刑罰へと引かれていくとき、彼女は解き放たれて、敵たちへの報いを見た。二重に勝利し、これほど幾度も凶々しく取り囲まれた自らの危難のただ中で、彼女は情欲をも死をも免れたのである。
Infinitum erit si exempla prosequar plura: his duobus contentus sum, praesertim cum omnibus sit viribus per istos pudicitia defensa.
PL 4, 824Cさらに多くの実例を追い求めれば際限がないであろう。私はこの二つで満足する。とりわけ、これらの実例によって、貞潔があらゆる力をもって守り抜かれたのだから。
Caput X
第X章PL 4, 824CNon illos emollire potuit in vita generosi sanguinis memoria, quae in quosdam licentia lasciviae est ministra: non decor corporis, et apte positorum figura membrorum, quae suggerit plerumque ut, quasi flos quidam, properans velociter transiturae aetatis, porrecta voluptatis occasione pascatur: non anni primi virentis, sed majoris aetatis; cum rudis adhuc sanguis aestuans, naturae flammas accendat, et in medullis versata caeca incendia ad remedium, verum etiam per periculum pudoris itura: non ulla latebrarum et sine ullo conscio, quae tuta quibusdam putatur, occasio; quae maxima vis est admittendi sceleris, cum deliberationibus occurrit impunitas.
PL 4, 824C生まれの高貴な血筋の記憶も、彼らを和らげることはできなかった——ある者たちにとっては、まさにその記憶こそ放埓のよき言い訳となるものであるが。肉体の美しさも、釣り合いよく配された肢体の姿も、彼らを和らげることはできなかった——それはしばしば、過ぎ去りゆく年頃の花にも似て、差し出された快楽の機会に飽くことを促すものであるが。若く盛んな年頃どころか、むしろより進んだ齢にあってもなお〔non anni primi virentis 以下が誰の状況を言うのかは定かでない。ヨセフとスザンナの側と取った〕——荒々しく煮え立つ血が自然の炎をかき立て、髄の奥深くにひそむ見えざる炎が、癒やしへと向かうはずが、かえって恥じらいを失う危難をこそ通り抜けようとするときでさえ——それも彼らを和らげることはできなかった。人目のない隠れ場所も、証人なきことも、ある者たちには安全と思われるその機会も、彼らを和らげることはできなかった——それこそは、企てに免責が付き従うとき、罪を犯すことを許す最大の力であるのに。
Non posita necessitas de auctoritate jubentium, et in temeritate participum atque sociorum; quo genere franguntur etiam saepe recta consilia.
PL 4, 825A命じる者の権威による必要も課せられておらず、仲間や同輩の無謀に駆られたのでもなかった——そうしたことによってこそ、正しい決意もしばしば打ち砕かれるというのに。
Non praemia ipsa et bonitas, non accusationes, non minae, non poenae, non mortes; nihil tam saevum, tam durum, tam triste, quam cecidisse de alto pudicitiae gradu.
PL 4, 825A報いそのものも、恵みも、告発も、脅しも、刑罰も、死も、彼らを和らげることはなかった。貞潔の高い段階から転落することほど、残酷で、過酷で、悲惨なことはないのである。
Digni tanto judicis divini praemio, quorum alter regio pene throno illustraretur, altera concordia mariti dotata inimicorum mortibus redimeretur. Haec sunt et his similia semper nobis ante oculos exempla ponenda, his paria diebus noctibusque meditanda.
PL 4, 825Aこれほど大いなる神なる裁き手の報いにふさわしい者たちであった。一方は王の座にも等しい栄誉に輝き、他方は夫との和合を賜物として受け、敵たちの死によって贖われたのである。これらの、そしてこれに類する実例を、我々は常に目の前に置き、これに等しいことを昼も夜も思い巡らさねばならない。
Caput XI
第XI章PL 4, 825BNihil animum fidelem sic delectat, quam integra immaculati pudoris conscientia. Voluptatem vicisse, voluptas est maxima: nec ulla major est victoria, quam ea quae de cupiditatibus refertur.
PL 4, 825B汚れなき慎みの全き良心ほど、信ある心を喜ばせるものはない。快楽に打ち勝つこと、これこそ最大の快楽である。欲望に対して収められる勝利にまさる勝利はない。
Qui hostem vicit, fortior fuit, sed altero; qui libidinem repressit, seipso fortior fuit: qui inimicum prostravit, externum hostem percussit; qui cupiditatem depressit, hostem domesticum superavit.
PL 4, 825B敵に勝った者は、より強かった、しかし他者よりも強かったにすぎない。情欲を抑えた者は、自分自身よりも強かったのである。仇敵を打ち倒した者は、外なる敵を討ったのである。欲望を抑えた者は、内なる敵に打ち勝ったのである。
Malum omne facilius vincitur quam voluptas: quia illud quicquid est, horridum est; hoc blandum est. Nihil tam difficile opprimitur, quam quod per illud armatur. Qui cupiditates tollit, et metus sustulit; nam ex cupiditatibus metus veniunt.
PL 4, 825Bあらゆる悪は快楽よりも容易く打ち勝たれる。悪がいかなるものであれ、それは疎ましいものだが、快楽は甘美だからである。それによって武装しているものほど、抑え込むことが難しいものはない。欲望を取り除く者は、恐れをも取り除く。恐れは欲望から生じるからである。
Qui cupiditates vincit, de peccato triumphat: qui cupiditates vincit, malum generis humani sub pedibus suis jacere ostendit: qui cupiditates vicit, pacem sibi perpetuam dedit: qui cupiditates vicit, libertatem sibi, quod etiam est ingenuis difficillimum, reddit.
PL 4, 825B欲望に打ち勝つ者は、罪に対して凱旋する。欲望に打ち勝つ者は、人類の悪を自らの足下に伏させたことを示す。欲望に打ち勝った者は、自らに永続する平和を与えた。欲望に打ち勝った者は、生まれながらの自由人にすら至難である自由を、自らに取り戻したのである。
Meditanda ergo nobis, fratres, ut res docent, semper pudicitia: quo facilior sit, nullis artibus constat. Quae enim illa consummata voluntas, quae nisi impediretur, longe est, sed nostra est: ita non est acquirenda, sed fovenda quae nostra est.
PL 4, 825Cそれゆえ、兄弟たちよ、事柄が教えるとおり、我々は常に貞潔を思い巡らさねばならない。それがより容易になるかどうかは、いかなる技巧にもよらない。あの全き意志とは何であろうか——それは、妨げられさえしなければよいのであって、遠くにあるように見えて、しかも我々自身のものなのである〔quae nisi impediretur の帰結が欠け、本文が崩れているらしい。底本の longe est, sed nostra est を譲歩として解した〕。かくして、それは獲得すべきものではなく、我々自身のものとして育むべきものなのである。
Caput XII
第XII章PL 4, 825CQuid enim est aliud pudicitia, quam mens honesta ad custodiam corporis data; ut sexibus redditus pudor, severitate signatus, fidem honoris de incorrupta sobole servaret?
PL 4, 825Cというのは、貞潔とは、肉体の守りのために与えられた清廉な心にほかならないからである。それによって、両性に返された慎みが、厳格さによって刻印され、汚れなき子孫についての誉れの信を守るのである。
Pudicitiae autem, fratres, competunt et cogniti sunt in primis divinus pudor, et praeceptorum sancta meditatio, et animus propensus ad fidem, et mens attonita ad sacram religionem: deinde videre, ne quid in se ultra modum sculptum, ultra honestatem productum, ne quid proditum, ne quid arte fucatum, ne quid ad irritandos, aut redintegrandos dolos lenocinatum.
PL 4, 825Cさて、兄弟たちよ、貞潔にふさわしく、まず第一にそれと結びついているものとして知られているのは、神にかなう慎み、戒めについての聖なる黙想、信仰へと傾く心、聖なる信仰へと打たれた思いである。次に注意すべきは、自分の身に、限度を超えて彫琢されたもの、慎みを超えて誇示されたものが何もないこと、何ら曝け出されたものがないこと、何ら技巧で色づけされたものがないこと、たばかりをかき立て、あるいは呼び覚ますために媚を売るものが何もないことを見ることである。
Non est pudica quae affectat animum alterius movere, etiam salva corporis castitate. Longe absint quibus pulchritudo non ornatur, sed prostituitur. Nam sollicitudo de pulchritudine, et malae mentis judicium et deformitatis est.
PL 4, 826Aたとえ肉体の純潔が保たれているとしても、他人の心を動かそうと努める女は貞潔ではない。美しさが飾られるのではなく、売り物にされる者たちは、遠く退けられよ。美しさについての気遣いは、悪しき心の証しであり、醜さの証しでもあるからである。
Sit natura corporis libera, nec divinis operibus inferatur vis. Semper est misera, quae sibi non placet qualis est. Quid capillorum mutatur color? quid oculorum extremitates suffuscantur?
PL 4, 826A肉体の本性をあるがままに自由にさせよ。神の御業に力を加えてはならない。自分がありのままの自分に満足しない者は、常に哀れである。なぜ髪の色を変えるのか。なぜ目の端が黒く彩られるのか。
Quid facies artibus in diversam formam convertitur? quid postremo speculum consulitur, nisi quia ne ipsa sit timetur? Cultus etiam mulieris pudicae pudicus sit: adulterium fidelis nec in coloribus noverit.
PL 4, 826Aなぜ顔が技巧によって別の姿に変えられるのか。そして最後に、なぜ鏡に伺いを立てるのか——自分自身であることを恐れているからにほかならないではないか。貞潔な女の装いもまた貞潔なものであれ。信ある女は、彩りにおいてすら姦通を知らぬようにせよ。
Vestibus aurum intexere, quasi pretio est vestes corrumpere. Quid inter fila staminum delicata, rigida faciunt metalla? nisi ut fluentes humeros premant, et luxuriam infeliciter animi jactantis ostendant?
PL 4, 826B衣に金糸を織り込むことは、いわば代価によって衣を損なうことである。繊細な織り糸の間で、硬い金属が何をなすというのか——それはただ、なだらかな肩を圧し、誇示する心の不幸な奢侈をあらわにするだけではないか。
Quid cum cervices peregrinis lapidibus urgentur et absconduntur, quorum pretia etiam sine artibus Kalendarium cujusvis excedunt? Non ornatur mulier, sed vitia mulieris ostenduntur.
PL 4, 826B首が異国の宝石によって圧せられ、隠されるとき、それは何であろうか——その価は、いかなる技巧を用いずとも、誰の帳簿をも超えるほどである。女は飾られているのではなく、女の悪徳が露わにされているのである。
Quid cum digiti tali auro onerati, nec intrare possunt, nec egredi; utrum usus exposcitur, an patrimoniorum inanis pompa monstratur? Mirum negotium, mulieres ad omnia delicatae, ad vitiorum sarcinas fortiores sunt viris.
PL 4, 826B指がそのような金で覆われ、もはや通すことも抜くこともできないとき、それは何であろうか——実用が求められているのか、それとも財産の空しい見せびらかしが示されているだけなのか。驚くべきことに、女たちはあらゆることに華奢でありながら、悪徳という重荷に対しては男よりも強いのである。
Caput XIII
第XIII章PL 4, 826BSed ut repetam quae coeperam, colenda semper pudicitia viris et foeminis, omni custodia servanda est intra limites suos. Cito natura corporis periclitatur in corpore, dum rapit illam secum caro, quae semper in lapsu est.
PL 4, 826Bしかし、私が語り始めたことに立ち返るなら、貞潔は男にも女にも常に培われるべきものであり、あらゆる警戒をもって、自らの限界の内側に守られなければならない。肉体の本性は、肉体のうちにあって速やかに危うくされる。常に転落のうちにある肉が、それを自らとともに引きずり込むからである。
Sub praetextu quippe naturae quae homines semper urget ad affectus, quibus ruinae collapsi generis resarciuntur; blandimento voluptatis fallens, non ducit ad continentiam legitimae conjunctionis sobolem, sed jactat in crimen.
PL 4, 826Cというのは、人間を常に情動へと駆り立てる自然本性という口実のもとで——それによって、堕落した人類の崩壊が繕われるのであるが——それは快楽の甘言によって欺きつつ、子孫を正当な結合という節制へと導くのではなく、犯罪へと投げ込むからである。
Ergo contra has carnis insidias, quibus se diabolus et socium ingerit et ducem facit, obluctandum est omni genere virtutis.
PL 4, 826Cそれゆえ、肉のこうした策謀に対して——それによって悪魔は自らを仲間として押し入らせ、また導き手ともするのであるが——あらゆる種類の徳をもって抗い戦わねばならない。
Assumatur secundum Apostolum Christi opera, et a consortio carnis quantum potest animus colligatur: separetur consensus a corpore, vitia semper castigentur ut odiantur: ante oculos observetur deformis iste atque dejectus peccati pudor.
PL 4, 826C使徒にならってキリストの働きが身にまとわれ、できる限り心が肉との交わりから引き寄せられるべきである。同意は肉体から切り離され、悪徳は常に懲らしめられて憎まれるべきである。罪のこの醜く卑しめられた恥辱を、常に目の前に見つめておかねばならない。
Poenitentia ipsa cum luctibus suis commissorum criminum inhonesta contestatio est. Nihil consideretur curiose in alienis vultibus? Sermo et brevis sit, et sobrius risus, signum est enim animi facilis et remissi, nam contactus recedat etiam honestus.
PL 4, 826C悔い改めそのものも、その嘆きとともに、すでに犯された罪の恥ずべき証言である。他人の顔つきを好奇の目で子細に眺めるようなことがあってよいだろうか。言葉は短く、笑いは慎み深くあるべきである。それは、たやすく緩んだ心の徴だからである。触れ合いは、たとえ慎ましいものであっても、退けられるべきである。
Nihil corpori liceat, ubi vitandum est corporis vitium. Cogitetur quam honestum sit vicisse dedecus, quam inhonestum victum esse dedecore.
PL 4, 827A肉体の悪徳が避けられるべきところでは、肉体に何も許されてはならない。恥辱に打ち勝つことがいかに立派であるか、恥辱に打ち負かされることがいかに恥ずべきであるかを、思い巡らすべきである。
Caput XIV
第XIV章PL 4, 827ADicendum etiam quod adulterium voluptas non est, sed mutua contumelia, nec delectare potest, quod et animam interficiat et pudorem. Coerceat animus stimulos carnis, refraenet impetum corporis.
PL 4, 827Aさらに言うべきは、姦通は快楽ではなく、互いへの侮辱であるということである。魂をも慎みをも殺すものが、喜びを与えることなどできない。心は肉の刺激を抑制し、肉体の衝動を制御せよ。
Accepit enim hanc potestatem, ut illi ad imperium ejus membra servirent, et quasi legitimus ac perfectus auriga, ultra concessas corporis metas extollentes se carnis impetus, coelestium praeceptorum habenis reflectat; ne ultra terminos suos currus iste corporis raptus, in periculum suum secum et ipsum rapiat aurigam.
PL 4, 827Aというのは、心はこの権能を受けたのであり、それによって肢体が心の命令に仕えるようになり、正当な、完全な御者のように、肉体に許された境界を越えて高ぶろうとする肉の衝動を、天来の戒めという手綱によって引き戻すのである。それは、この肉体という馬車が自らの境界を越えて暴走し、危険のうちに御者自身をも道連れにして引きずり込むことのないためである。
Sed inter haec, immo et ante haec, contra turbas et vitia omnia de divinis castris auxilium petendum est: solus enim potens est Deus qui homines dignatus est facere, et plena hominibus auxilia praestare.
PL 4, 828Aしかし、これらのただ中で、いやこれらに先立ってすら、あらゆる混乱と悪徳とに対して、神の陣営からの助けを求めなければならない。というのは、人間を造ることをよしとされ、人間に満ち足りた助けを与えることをよしとされた神のみが、力ある方だからである。
Ego pauca dictavi, quoniam non est propositum volumen scribere, sed allocutionem transmittere. Vos Scripturas aspicite, exempla vobis de ipsis praeceptis hujus rei majora conquirite. Fratres charrissimi, bene valete.
PL 4, 828A私はわずかなことを口述した。書物を著すことではなく、講話を送り届けることが目的だったからである。諸君は聖典を見つめ、この事柄についての戒めそのものから、いっそう大いなる実例を自ら探し求めるがよい。最愛の兄弟たちよ、健やかであれ。