作者不詳—

Carmen de resurrectione mortuorum › 全文

Carmen de resurrectione mortuorum 全文

Anonymous · PL 4, 1027C–1032D

Caput I

第I章PL 4, 1027C
1

Qui mihi ruricolas optavi carmine musas,Et vernis roseas titulavi floribus aurasAestivasque graves maturavi messis aristas,Succidi tumidas autumni vitibus uvas,Et hiemis placidas laudare semper olibas,Atque modulatas exclusi fontibus undas,

PL 4, 1027C

田園に住まう詩神たちを歌のために願い求めたこの私は、春の花々をもって薔薇色の微風に名を与え、夏には重く実る収穫の穂を熟れさせ、秋には脹らんだ葡萄の房を蔓から刈り取り、冬の穏やかなオリーブ〔底本の綴りは olibas。olivas の古い綴りと取った〕を常に讃え、また泉から調べ整えられた流れを引き出し、

2

Frondentesque vago cecini de gramine sylvas:Protinus aethereas modulabor luminis auras.Jam mihi luciferas liceat contingere musas,Pandere secretas fluviali vertice nymphas,Et laetas alio positas sub sidere silvasAeternasque simul memorabor carmine musas.

PL 4, 1027C

また彷徨う草地から葉茂る森をも歌ってきた――いまや天空の光の大気を歌おう。いま私に、光をもたらす詩神たちに触れることが許されんことを、川の水源にひそむニンフたちを開き示し、また別の星の下に置かれた喜ばしい森をも永遠なる詩神たちをも、歌のうちに語ろう。

3

Unde mare tumidas immensum fluctuet undas,Quae virtus moneat solidas tremiscere terras;Et lux unde novo praefulserit aurea mundo.Quis hominem laeto potuisset fingere limo,Unde genus vacuo potuisset crescere saeclo,Et varia populo quae sit vivendi cupido,

PL 4, 1027C

広大な海がどこから脹らむ波を漲らせるのか、いかなる力が固き大地を震わせよと命じるのか、また新しき世界に黄金の光がどこから初めて輝き出たのか。誰が肥えた泥から人間を形づくりえたのか、空しき世に人類がどこから生い育ちえたのか、また民に生きんとする欲望がいかに様々であるのか、

4

Quae creata malo primum moriendi propago,Unde bonus rosels odorque pudorque coronis.Quid faciat laetis ut vitis aestuet uvis,Utque nova veteris lactescat hordea culmis,Arbor et ut glaciem nigris pubescat olibis,Germinibus variis quis decrementa viroris,

PL 4, 1027C

邪悪によっていかなる死すべき裔が最初に創られたのか、薔薇の冠〔底本は rosels。roseis と読む〕から良き香りとつつましさとがどこから生じるのか。何が葡萄の木を喜ばしい房で燃え立たせるのか、また新しき大麦がいかにして古き茎から乳ばむのか、また木がいかにして氷を経て〔glaciem の係りが取れず、本文が乱れているらしい。冬の氷を経ての意に解した〕黒きオリーブに実るのか、誰が様々な若芽に緑の衰えをもたらすのか、

5

Mollibus et matrem filiorum protegat umbris.Omnia nosse bonum quae sint incepta ramorum,Ut liceat per cuncta Deum agnoscere verum,Qui lucem, maria, coelum, terramque paravit,Ornavitque novum variando sidere mundum.Et pecudes primum, volucres procedere jussit,

PL 4, 1027C

柔らかな影をもって子らの母を守るのか。枝という枝の芽生えを、そのすべてを知ることは善きことである、それによってすべてのものを通して真の神を知ることが許されるように、光と海と天と地とを備えたその方、また星々をもって新しき世界を彩り飾った。また初めに家畜と鳥とに進み出でよと命じた、

6

Et dedit aequoreas complere piscibus undas,Atque foecundatas animalibus egit arenas.Talia compositis deducam carmina musis,Salubremque vobis exponam fontibus undam;Et laetum placidis venientem nubibus imbrem,In animas hominum penitus ultroque fluentem,Excipiam plenis in nostra novalia rivis.

PL 4, 1027D

また海の波を魚をもって満たさしめ、また砂浜を生き物によって豊かならしめた。かかる歌を、整えられた詩神たちとともに私は紡ぎ出そう、また泉より健やかなる水を諸君のために差し出そう、また穏やかな雲より来る喜ばしい雨を、人々の魂の奥深くに自ずから流れ入るその雨を、満ちた流れとして我々の新墾の地に受け入れよう。

Caput II

第II章PL 4, 1027D
1

Nunc age securam vivamque attingere lympham,Et celeres vitae facilem haurite liquorem.Si qui velit poenas aeternae evadere flammae,Ignarusque die venturique inscius aevi,Et justae potius adipisci praemia vitae,Hunc unum meminisse Deum, solumque precandum,

PL 4, 1027D

いざ、安らかにして生ける水に触れに来たれ、また命の易き飲み物を疾く汲め。もし誰かが永遠の炎の罰を逃れんと欲し、またその日を知らず、来たるべき世を知らずして、むしろ義しき生の報いを得んと望むならば、この唯一の神を思い起こし、ただこの方にのみ祈るべきことを、

2

Qui totum in libra posuit sub limine mundum,Aeternumque manens, semperque futurus in aevumSaecula cuncta tenens, et ante omnia saecula solus,Ingenitus sine fine Deus, thronumque divinumSolus habens, coelo semper supereminet alto.Omnipotens solus, cui parent omnia rerum,

PL 4, 1027D

この方は、全世界を秤にかけ、その境のもとに置きたまい、永遠にとどまりて、とこしえの世にあり続けすべての世を統べ、あらゆる世に先立ってただひとり在り、生まれることなき、終わりなき神にして、神なる王座をただひとり保ち、常に高き天にもまさって聳えたもう。全能にしてただひとり、万物すべてが従うその方、

3

Pater, Filius, Spiritus, qui sunt semper in unum.Qui sibi complacitum hominem formavit in aevum,Pastorem pecudum, dominum dedisse ferarum,Jusque dedit volucrum, pontumque solum dominandum.Qui sermone tenus potuit extendere coelum,Et solidam verbo jussit suspendere terram,

PL 4, 1028B

父と子と霊、常にひとつにいます方々。この方は、みずからの意に適う人間を永遠のために形づくり、家畜の牧者とし、獣どもの主となして与え、鳥への権をも、支配されるべき海をも与えた。この方は、ひと言によって天を広げることができ、また言葉をもって固き大地を宙に懸けよと命じ、

4

Ac dicto citius separavit aequoris undam,Hanc manibus caram dilexit fingere formam,Decoramque suam voluit inesse figuram.Spiritu vivificam afflavit vultibus auram.

PL 4, 1028C

また言うより速く、海の波を分かち、この愛しき姿を手ずから形づくることを喜びとし、おのれの麗しき姿がそこに宿ることを望んだ。霊によって、命を与える息吹をその面に吹きかけた。

Caput III

第III章PL 4, 1028C
1

Immemor ille Dei, temere committere tanta.Nec ultra monitum quicquam contingeret, unumUnde malum sciret, et unde dignosceret aequum.Protinus illicitum vetuit contingere pomum.Quanta Deus homini permisit muliera mundi.Et praedulce sui signavit pignus amoris,

PL 4, 1028C

神を忘れたその者は、大それたことを軽々しく犯していた〔定動詞を欠く。歴史的不定法と取った〕。戒めを越えて何ものにも触れてはならなかった、ただ一つ、それによって悪を知り、正しきを見分けるはずのものに。たちどころに、禁じられた果実に触れることを禁じた。神が人間に、この世のいかに多くの恵み〔底本は muliera。munera と読む〕を許したことか。また、おのれの愛のいと甘き証を刻み、

2

Utilia cara tribuit mandata salutis,Sub ditione dedit terras animamque viventem,Pennatumque genus, pecudes, genus omne ferarum,Et genus aequoreum, animalia cuncta natanta.Sed quoniam primo transgressus crimine legem,Jamjam primus homo Domini mandata mutabat,

PL 4, 1028C

有益にして貴い救いの掟を授け、その支配のもとに、地と生ける魂とを与え、翼ある族、家畜、あらゆる獣の族を、また海の族、すべて泳ぐ生き物を与えた。されど、最初の罪科によって掟を犯したがゆえに、早くも最初の人は主の掟を破っていた、

3

Conjuge cuncta mala suadente, morte peribat.Nam peccati malum commisit femina primum,Prodidit, atque suum decepit lege maritum.Eva persuasa male patefecit limina letho,Et sibi cum genere creavit funera toto.Hinc nefas incautum, mors emanavit in aevum.

PL 4, 1028D

妻があらゆる悪を勧めるままに、死によって滅びた。なぜなら、女がまず罪の悪を犯し、裏切り、掟をめぐって己が夫を欺いたのだから。エバは悪しく説き伏せられて、死への門を開き、おのれとともに、全人類のために死を作り出した。ここから不用意な悪行が生じ、死はとこしえに流れ出た。

4

Inde magis facinus facile praecrebuit altum,Agricolaeque labor agitavit saevius annum.Callidus hoc zelo serpens injecit iniquo.Inde magis populi multa commissa malorum,Et nefanda malis pepererunt semina factis.

PL 4, 1028D

そこからいよいよ、深き凶行はたやすく蔓延り、農夫の労苦は年ごとをいっそう苛酷に揺り動かした。狡猾な蛇は、この不義なる妬みによってそれを仕掛けた。そこからいよいよ、民の多くの悪しき所業が生じ、また悪しき行いによって、忌まわしき種を生み出した。

Caput IV

第IV章PL 4, 1028D
1

Idcircoque Deus solus, cui summa potestas,Et super alta tenens summa fastigia coeli,Altus inaccessam habitans in saecula lucem,Praeteritique memor, et praescius ante futuri,Progeniem meriti decretum servat in aevum,Et cunctas animas quae corpora tarda gubernant,

PL 4, 1028D

それゆえ、神おひとりのみ、至高の権力を有し、高き天のいと高き頂を上に保ちたまい、高くいまして、近づきがたき光にとこしえに住みたまい、過ぎ去りしことを覚え、来たるべきことを先んじて知りたまい、裔の功にかかわる定めをとこしえに守りたもう、またすべての魂、鈍き体を治め、

2

Et ratione movent homine vagante per artus.Ut primo posito membrorum pondere cedunt,Terrenisque leves resolutae nexibus ibunt,Ac proprias reptent diversis partibus orbis.Illicet occultis alias includi tenebras,Ast alias laetis revocare protinus auris,

PL 4, 1028D

人がその肢体をさすらう間、理をもって動かすところの魂を。かくして肢体の重みをひとたび置き去りにすれば、魂は退き、地の絆を解かれて軽くなり、去りゆくであろう、またおのおの、世界の様々な地へと這い進むであろう。たちどころに、あるものは秘められた闇に閉ざされ、他のものはただちに喜ばしき大気へと呼び戻される、

3

Servari penitus decreta ad praemia legis,Donec iterum mortis resurgant corpora membris.Nunc homines primae pensare foenora vitae,Judicisque Dei memores adstare priorum;Exspectare suam suo quemque ex crimine poenam.Funditus aut pecorum sine nomine, pondere, flatu,Incassumve Dei finiendo fundere flatum.

PL 4, 1029A

掟の定めた報いのために、深く守られる、死の四肢をもって〔mortis と membris の係りは定かでない。底本のまま逐語的に訳した〕、体が再び甦るまで。いまや人間は、この初めの生の貸し借りを量り、神なる裁き主と、かつてのことどもとを覚えて立ち、おのおの、おのが罪科よりの罰を待つべきである。あるいは、名もなく、重みもなく、息もなき家畜のごとく朽ち果て、あるいは空しく、命を終えて神の息を吐き出すのみなのか。

Caput V

第V章PL 4, 1029A
1

An Deus omnipotens, cujus sub nutu regunturOmnia, non valeat post mortem reddere vitam,Aut aliquid rerum Dominus non posse videtur?Si potuit tenebris claram excludere lucem,Atque omnes verbo potuit componere moles,Omnia de nihilo illius potente voce parare,

PL 4, 1029A

あるいは、その頷き一つのもとにすべてが治められる全能の神が、死後に命を返すことができぬのか、あるいは主が、何ごとかをなしえないと見えるのか?もし、闇より輝く光を分かち出すことができ、また御言葉によってあらゆる巨大な塊を組み立てることができ、そのみ力ある声によって、すべてを無から備えることができたのなら、

2

Cur non ex aliquo possit compingere notam,Quae fuerat quondam, quae vixerat ante figuram,Similemque suae jubeat resurgere formam?Cum sint cuncta Dei, reddent magis omnia, tellusJussa revocabit quidquid contexerat olim;Si quem forte rogis abolevit flamma sopitum,

PL 4, 1029A

なぜ、何かあるものから、見知ったものを組み直しえないのか、かつて在りし、かつて生きていた、その姿を、またおのれに似た形を、再び甦れと命じえないのか?すべては神のものであるからには、なおさらすべてを返すであろう、大地は命じられれば、かつて覆い包んでいたものを何であれ呼び戻すであろう、もし誰かを、死の眠りについたその者を、火葬の炎が滅ぼし尽くしたとしても、

3

Aut aliquem caecis dejecerat aequor in undis;Si cujus tamen satiaruut viscera pisces,Aut finxere ferae crudelia funera membris,Alitibus jacuit raptato corpore sanguis,Ultra nec Domino negabunt funera quemquam,Apparare Deo vivos de morte necesse est,

PL 4, 1029B

あるいは、海が誰かを見えぬ波の中へ投げ落としたとしても、あるいは、その臓腑が魚どもを飽かせたとしても〔底本は satiaruut。satiarunt と読む〕、あるいは獣どもがその肢体に無惨な最期を刻んだとしても、鳥のために、奪われた体から血が流れ落ちたとしても、もはや死は、誰ひとりをも主に拒みはせず、死より生ける者たちを神のために備える〔Apparare は apparere(神の前に現れ出る)とも読める〕ことは必定であり、

4

Resumptisque suis homines adstare figuris.Semina sic versis credentur arida terris,Et penitus fixis putrescunt mortua fulcis,Inde reparatis animatur culmus aristis,Et iterum vivis flavescuut fortia granis,Consurguntque novae vario cum foenore messes.

PL 4, 1029B

人々はおのれの姿を取り戻して立つのである。かくして乾いた種は、鋤き返された土に託され、深く畝に〔底本は fulcis。sulcis と読む〕据えられて、死せる種は朽ち果て、そこから、回復した穂によって茎が生気づき、再び生ける粒によって、力強きものが黄金色に色づき〔底本は flavescuut。flavescunt と読む〕、様々な実りとともに新たな収穫が立ち上がる。

5

Sidera cuncta cadent, iterum renata lucescent,Et dies in densa moritur cum lumine nocte;Occidit inque diem nox, rebus luce quiescit,Ac dies alta suis iterum resurget in astris.Solque cadet, splendoriferque lumine claroLux perit umbrato venienti vespere mundo,

PL 4, 1029B

すべての星は沈み、再び生まれて輝くであろう、また昼はその光とともに濃き夜の中に死ぬ、夜は昼へと沈み、もろもろは光のうちに憩い、かくして昼は、おのが星々のうちに高く再び甦るであろう。太陽もまた沈み、輝きをもたらすその明るき光は影に包まれた夕べが世界に来たるとき、光は失せる、

6

Et remeat toto renovataque gaudia saeclo,Sic cremata suo vivit de funere phoenix,Extemploque suo volucris resurgit e busto.Enudata foliis suo tempore fructicat arbor,Atque iterum pomis curvata ex germine ramis.

PL 4, 1029B

また喜びは新たにされて、世のすべてに再び巡り来る、かくして、焼かれた不死鳥はおのが死骸から生き返り、たちまちその鳥は、おのが墓より甦る。葉を脱ぎ捨てた木も、時が至れば再び茂り、また芽吹きより枝を曲げて、再び実を結ぶ。

Caput VI

第VI章PL 4, 1029C
1

Ergo ut ad vocem mundo tremente divinam,Et penitus motis virtutibus aeris alti:Tunc fragor insolitus, et maxima murmura coeli,Promovente Deo, veniente judice mundi,Protinus innumeris concurrunt ire ministris,Convallantque Dominum cum majestate sua coelesti,

PL 4, 1029C

そこで、神の御声に世界が震えるとき、また高き大気の諸力が深く揺り動かされるとき、そのとき類なき轟きと、天の甚だしいどよめきが起こり、神が進み給い、世界の裁き主が来たり給うとき、たちまち数知れぬ侍者たちとともに馳せ行き、主を、その天上の威厳とともに取り囲み、

2

Angelica late descendunt agmina terris.Omnes nuntii Dei quibus est divina facultas,Precibus et forma virtutis spiritus omnis.Igneus his vigor est, rutilantia corpora coeli,Vis divina micat, hinc tellus universa remugit,Hinc trepidans terra penitus universa remugit,

PL 4, 1029C

天使の軍勢が広く地へと降り来る。神のすべての使者たちには神なる力が具わり、祈りにおいても、力ある姿においても、あらゆる霊がそうである〔この二行は動詞を欠く。天使が神なる力を具えるの意に解した〕。彼らには火のごとき勢いがあり、天の赤々と輝く体があって、神なる力が煌めき、これによって全地が鳴動し、ここに、慄く大地が奥底から全て鳴動する〔前行と remugit・universa が重なる。底本の重複らしく、両行とも訳した〕、

3

Parturiens homines quos reddere justa jubebitMirantur comites, turbantur denique nimbi,Astra mirata pavent subitae virtutis ab alto,Hic jubente Deo facile cum voce potentisContinuo ruptis per omnia regna sepulcris,Omnis humus latis effundit hiatibus ossa,

PL 4, 1029C

大地は、正義がやがて返せと命じるはずの人々を産もうと苦しみ〔Parturiens は直前の terra を主語とする分詞と取った。倒置が激しく、係りを補って解した〕伴の者たちは〔comites の指す者は定かでない。直前の天の随行者たちと取った〕驚き、ついに雲は乱れ、星々は驚きつつ、天よりの突然の力に怯え、ここに神の命じ給うにまかせ、力ある者の声もて容易くたちまちあらゆる国々にわたって墓は破られ、あらゆる地面は広い裂け目から骨をあふれ出させる、

4

Viventesque parens populos eructat arena.Haerent membra comis, nectuntur ossa medullis,Consertique regunt spirantia corpora nervi,Et simul infusae moventur sanguine venae.Dimissaeque cavis animae redduntur apertis,Organaque sua repetunt surgentia quaeque.

PL 4, 1029C

産み親たる砂は、生ける民を吐き出す。肢体は髪に付き従い、骨は骨髄と結び合わされ、結び合わされた筋は、息づく体を制し、そしてまた血を注がれた血管が同時に動き出す。そして送り出された魂は、開かれた虚ろな場所へと返され、おのおの起き上がるものは、おのが器官を取り戻す。

5

Proh miranda fides! hinc omnis pullulat aetas.Pullulat antiqua mortuorum pulvere turba,Matres atque viri repetita luce resurgunt,Magnanimi juvenes, pueri, nuptaeque puellae,Defunctique senes animis viventibus adstant,Infantumque gemens resonat vagitibus orbis.

PL 4, 1029D

ああ、驚くべき確かさよ、これよりあらゆる世代が萌え出る。死者たちの古き群れが塵より萌え出で、母たちと男たちは、取り戻した光のもとによみがえり、雄々しき若者たち、少年たち、そして嫁ぎし娘たちも、世を去りし老人たちも、生ける魂とともに立ち現れ、世界は嬰児らの泣き声に、呻きつつ響き渡る。

6

Cum variae gentes veniunt de sedibus imis,Eoumque manus et quas videt ultima tellus,Quae colunt medias devexo in climate zonas,Ripheasque tenent pruinosi sideris arcesOmnis adest pavidus finis cujusque colonus,Rusticus et miles, posito diademate reges,

PL 4, 1029D

さまざまな諸国民が最も低き住処より来たるとき、東方の手勢や、最果ての地が見る者たちも、傾ける気候帯の中央の地帯に住む者たちも、霜置く星の下、リパエウスの峰々に住む者たちもいずれの地の住人もみな怯えつつ来たり、農夫も兵士も、王冠を脱ぎ捨てた王たちも、

7

Pauperi permixtus aequali in agmine dives,Altus ubique tremor, precibus nunc ingemit orbis,Tendentesque manus populi clamare mirantur.

PL 4, 1029D

富める者も貧しき者と入り交じり、等しき群れをなし、いたるところに深き震えあり、今や世界は祈りとともに呻き、手を差し伸べる民は、叫ぶことに驚く。

Caput VII

第VII章PL 4, 1029D
1

Ipse se Dominus eminenti lumine clarus,Et praepotens cunctis micat in virtutibus ignis,Excelsoque throno coelesti sede coruscat,Martyribus septus numero candente virorum,Beatisque suis comitantibus vatibus exstat,Clara quibus niveis effulgent tempora taeniis.

PL 4, 1029D

主はみずから、高くいや勝る光に輝きて、そして、限りなき力もて、あらゆる火の勢いのうちに煌めき、高き玉座、天なる御座にきらめき、殉教者たちに囲まれ、輝ける男らの群れとともにあり、幸いなる預言者たちを伴い立ち現れ、彼らのこめかみは、雪白の飾り帯にきらめく。

2

Jamque sacerdotis nitidis in vestibus adsunt,Gestantes rutilas praemia vitae coronas,Summissique omnibus genibusque reflexis adorant.Solus agios sanctusque Deus, vox omnibus una est,Hinc Dominus geminam jubebit sistere plebem,Imperat et justos numero discerni malorum,

PL 4, 1030A

そしていまや、彼らは祭司の輝く衣をまとって〔sacerdotis は単数属格として vestibus に係ると取った。主語は前節の殉教者と預言者たち〕侍り、命の褒賞たる、赤々と輝く冠を戴き、みな身を低くし、膝を折り曲げて礼拝する。「ただひとり聖なる、聖なる神」と、すべての者の声はひとつであり、ここに主は、二つに分かれた民を立たせるよう命じ、義人たちを悪人らの数から分かつよう命じ、

3

Indutosque jubet devicta morte vigorem,Semper inextinctas habere luminis auras,Ire per antiqua semper florentia regna,Ditia per nemora, semper amoena vireta,Degere perpetuam praeclaro in corpore vitam.

PL 4, 1030A

死に打ち勝ちて力をまとった彼らに命じ給う、つねに消えざる光のそよぎを保つことを、つねに栄える古き国々を巡り行くことを、豊かな森を、つねに麗しき緑野を経て、輝かしき体にて、永遠の命を過ごすことを。

Caput VIII

第VIII章PL 4, 1030A
1

Est locus Aeoliis Domino dilectus in oris,Lux ubi clara, spiratque salubrior aura,Aeternamque dies atque immutabile tempus,Et secreta Deo regio, ditissima campis,Beataque nimis sereno in cardine sedes,Semper aer laetus, semperque in luce futurus

PL 4, 1030A

主に愛でられし一つの地が、アイオリアの岸辺に〔底本は Aeoliis。Eoiis(東方の)の崩れである可能性もあるが、字義どおり訳した〕あり、そこには清らかな光があり、いっそう健やかな風が吹き、永遠の昼と、変わることなき時とがあり、神のために取り分けられた、野に最も富める国があり、安らかなる天の一隅に、いと幸いなる住まいがあり、大気はつねに麗しく、つねに光の中にあり続け

2

Lenis, et aspirant vitalia flamina ventis.Omnia fert aequa solo praedivite tellus.Florea libratis conflagrat purpura pratis.Omnia praerutila miscent non invida lucem,Flos alium laetus suo lumine vestit amictum.Hinc rosea niveo variantur semine rura,

PL 4, 1030A

穏やかに、命はぐくむ息吹が風とともに吹き寄せる。いと豊かな土壌をもつ大地は、すべてのものを等しくもたらす。花咲く紫が、平らかな野に燃え立つ。いと輝かしいすべてのものが、惜しみなく光を交わし、花はよろこびて、おのが光で他の花に衣をまとわせる。ここに、薔薇色の野は雪白の種で彩られ、

3

Et roseis nivea crispatur floribus aura,Nescia illa quibus suavescant pulchrius arva.Quis melior specie, vel plus praecellat honore.Numquam florigenis similes nascuntur in hortis,Lilia nec nostris floruerunt talia campis,Nec sic nota rubet, mox ut rosa panditur arva,

PL 4, 1030B

そして雪のように白い風は、薔薇色の花々にさざめき、野そのものは、いずれの花によっていっそう美しく香るかを知らない。いずれの姿がまさり、あるいはいずれがより栄えに勝るのか。かかる花々に似たものは、花咲く園にすら生まれたことなく、かかる百合は我々の野に咲いたことなく、見慣れた花も、この薔薇が野に咲き開くほどには赤らまない、

4

Purpura nec Tyrios sic est incocta rubore,Gemma coloratis fulget speciosa lapillis,Prasinus inde nitet, illic carbunculus ardet,Smaragdus lapsis micantia lumina fundit.Hic et odoriferis nascuntur cinnoma virgis,Et viridi laeto folio conflagrat amomum.

PL 4, 1030B

紫布も、テュロスの緋にてこれほどまでには染め抜かれず、宝石は色とりどりの小石とともに、麗しく輝き、かしこには緑玉が光り、そこには紅玉が燃え、エメラルドは、きらめき流れる光を注ぐ〔lapsis は構文が確定できず、直前の lapillis に引かれた誤植の疑いがある。大意で訳した〕。ここにはまた、香り立つ若枝に肉桂が生まれ、そして、アモムムは青々と茂る葉に燃え立つ。

5

Hic jacet ingenitum radiati luminis aurum,Et nemora alta tenent florentia vertice coelum,Virentesque gravant uberrima germina ramos.Nulla suos similes porrexit India lucos,Non ita densa levat viridis cacumina pinus,Nec vernus melius floret cum tempore ramus.

PL 4, 1030B

人手によらず生まれし、光を放つ黄金がここに横たわり、高き森は花咲きつつ、その梢に天を捉え、いと豊かな若芽が、青々とした枝をたわませる。インドとて、これに似た森を持ち出したことはなく、緑の松も、これほど密に梢を掲げることはなく、春の頃合いに、枝がこれよりよく花咲くこともない。

6

Nec sic alta comas crispat vibrata cupressus,Hic abietes closae florent in vertice nigrae,Aeternumque virent solae sine grandine silvae,Nulla cadunt folia, nullusque flos tempore desit,Rubore compacta virent cacumina, purpura arbor.Sed puto flos ille rosa est, rubor aequus in illo.

PL 4, 1030B

高き糸杉も、揺れつつこれほどに葉を巻き立てることはなく、ここには、こんもりと茂った〔底本は closae。clausae と読む〕黒き樅の木々が、梢に花咲き、雹に見舞われることなく、森だけが永遠に青々と茂り、葉は一枚も落ちず、いかなる時にも花が絶えることはない、梢は赤みを帯びて茂り、紫色の木となる。だが私は思う、あの花は薔薇であり、そこには等しい赤みがあると。

7

Sic speciem talem foliis aspirat odorem.Stat cum flore novis arbor pulcherrima pomis,Vitalemque frugem felicita robora densant.Metella viridantis conflagrant pinguia ramis,Lac etiam plenis manat potabile rivis.Vitam spirat ibi quidquid pia terra virescit.

PL 4, 1030C

かくして、その葉からかかる美しさと香りを吐き出す。いと美しき木は、花と新しき実とともに立ち、幸いなる樫の大樹は〔底本は felicita。felicia と読む〕、命はぐくむ実りを豊かに満たす。豊かな蜜は〔底本は Metella。Et mella の崩れと見て蜜と解した〕、青々と茂る枝に燃えるように輝き、飲むべき乳もまた、満ちた川となって流れる。かしこでは、聖なる大地が芽吹かせるものはみな、命を放つ。

8

Beatosque simul quidquid de germine floret,Atque solum pulchrae redolent medicabile cretae.Fons illic placidus perfundit gramine campos,Quatuor inde rigant partitam flumina terram.Ver puto semper agit vestitus floribus aether.Non frigus variat hiberni sideris auras,

PL 4, 1030C

そして芽より花咲くものはみな、同じく幸いなるものであり、麗しき白土の、癒す力ある土壌は香り立つ。かしこには穏やかな泉が、草生す野を潤し、そこから四つの川が、分かたれた地を潤す。花に装われた天空は、常に春をもたらすと私は思う。冬の星の風を、寒さが変えることはなく、

9

Nec radiata micat pressis caloribus aetas,Coelum luce sua serenas temperat auras,Et reficit foetam meliorem flamine terram.Nox ibi nulla, suas defundunt astra tenebras.

PL 4, 1030C

灼けつく暑さで、季節が輝きぎらつくこともなく、天はおのが光で、澄んだ風をやわらげ、そして、その息吹によって、実り豊かな大地をいっそう良きものへと蘇らせる。かしこに夜はなく、星々はおのが闇を注ぎ出す〔suas defundunt astra tenebras は前半と矛盾するようにも見えるが、字義どおり訳した。闇を注ぎ去る意か〕。

Caput IX

第IX章PL 4, 1030C
1

Iraeque insidiaeque absunt, et dira cupido,Exclususque metus, pulsaeque a limite curae.Hinc malus extremas relegatur exul in oras,Beatosque labor, veritusque contingere fines,Illic prisca fides electa in sede quiescit,Justitia gaudens aeterno in foedere vivit,

PL 4, 1030C

怒りも陰謀もなく、恐ろしき欲望もなく、恐れは締め出され、憂いは境から追い払われる。ここより、悪しき者は追放されて最果ての岸へ流され、労苦もまた、幸いなる境に触れることを恐れ〔この行は主動詞を欠く。前行の relegatur を受け、労苦を主語とする擬人的表現と取った〕、かしこには、古き信仰が選ばれし座に憩い、正義は喜びつつ、永遠の契りのうちに生き、

2

Et secura salus placidis laetatur in arvis,Semper victura, semper in luce futura.Hic quicumque pius aequi bonique colonus,Quique Dominum metuit innoxia mente Tonantem,Atque suos coluit sacra pietate parentes,Et coluit sanctam semper sine crimine vitam.

PL 4, 1030D

安らかな救いは、穏やかな野において喜び、つねに生き続け、つねに光のうちにあり続けるであろう。ここには、正しきものと善きものを培う敬虔なる者はみな、また、汚れなき心をもって、雷鳴とどろく主を畏れ、また、聖なる孝心をもって、おのが親を敬い、つねに罪科なき聖なる生を全うした。

3

Aut inopem quotiens opibus solatus amicis,Atque laborantes nimium subvenit egenos,Pauperis adjutor, solitos solvere pupillos,Eruit et nocitos, subvenit crimine pressis,Hospitibus carae tribuit sua pignora mensae,Omnia divinis gessit sua munera jussis,

PL 4, 1030D

あるいは、貧しき者を、親しき富をもって幾たびも慰め、はなはだ苦しむ困窮者を助け、貧しき者の助け手として、常に孤児らを救い出し〔底本は solitos で pupillos に一致するが、副詞的に常にと取った〕、害を受けし者を〔nocitos は異例の語形。害を受けた者の意に取った〕救い出し、罪科に苦しめられし者を助け、客人らに、おのが親しき食卓の恵みを分かち、すべてのつとめを、神の命に従って果たし、

4

Non aliquem nocuit, non aliena cupivit.Illi exultantes divinis laudibus omnes,Orantesque simul referunt ad sidera voces,Psallentes Domino celebrant per gaudia grates,Beatamque viam nuntiis comitantibus ibunt.

PL 4, 1030D

誰をも害さず、他人のものを欲しがることもなかった。かかる者らはみな、神への賛美に喜び躍り、祈りつつ、声をともに星々へと届かせ、主に向けて詩篇を歌い、喜びのうちに感謝を讃え、使者たちに伴われて、幸いなる道を歩みゆくであろう。

Caput X

第X章PL 4, 1031A
1

Haec postquam Dominus felicia dona peregit.Et justos pariter aeterna in regna remisit.Et miseranda venit lugens sua crimina turba.Hic gemitus, moerent lacrymis augentibus omnes,Testanturque sua crebris ululatibus acta,Flammea pro meritis instantia tela tremiscunt.

PL 4, 1031A

主はこれら幸いなる賜物を成し遂げ給うた。そして義人たちをひとしく永遠の国へと送り返し給うた。そして、おのが罪科を嘆く憐れむべき群れがやって来た。ここに呻きあり、皆は増しゆく涙とともに嘆き、頻りなる叫びをもって、おのが行いを証しし、その報いに応じて迫り来る炎の武器に、彼らは震え慄く。

2

Angeli corripiunt, jam jamque prohibentque precari,Et prohibent seras poenitentiae fundere voces.Jamque precum venia flamma veniente negatur.O miseri quotiens vobis divina potestasInnotuit, quotiens majestas cognita veri?Audistis sonitus, vidistis fulgura coeli.

PL 4, 1031A

天使たちは咎めて捕らえ、幾度も祈ることを禁じ、遅れ来る後悔の声を注ぐことをも禁じる。そしていまや、炎の迫り来るとともに、祈りへの赦しは拒まれる。ああ、哀れな者たちよ、幾たび神の権力が諸君に知られたことか、幾たび真理の威厳が知られたことか?諸君は轟きを聞き、天の稲妻を見た。

3

Assidue pluvias, ventorum et grandinis iras,Experti quotiens noctesque diesque serenos,Tempora foecundabant Dei munera donis,Ver abunde rosas, frugibus nec defuit aestas,Autumnus varia praebebat mitia poma,Semper hyems laetas glacialis regit olivas.

PL 4, 1031A

絶え間なき雨と、風や雹の猛りを、諸君は幾たび経験したことか、晴れやかな夜と昼もまた、神の賜物は、季節をその恵みによって実り豊かにしていた、春は薔薇を豊かに与え、夏も実りに事欠かず、秋はさまざまな熟れた果実をもたらし、凍てつく冬はつねに、豊かなオリーブを司る。

4

Cuncta Deus tribuit, bonitas nec defuit ulla,Nec per tanta Deum genus omne scivit humanum.Terra Deum tremuit,, pontus Dei nutu pependit,Et fluvius siccis trepidus refluxit arenis,Et genitura Deum per omnia laeta fatetur.

PL 4, 1031A

神はすべてを与え給い、いかなる善も欠けることはなかった、しかるに、これほど多くのことを通しても、人類はことごとく神を知らずにいた。大地は神に慄き、海は神の頷きひとつに懸かりて止まり、川は怯えつつ、乾いた砂の上を逆流した、そして被造物はみな、喜びのうちにあらゆることをもって神を告白する。

Caput XI

第XI章PL 4, 1031B
1

Vos tamen hunc Dominum coeli terraeque negastis,Et justos potius crudeli caede necastis,Praeconesque Dei plerique saepe fugastis.Veritas in vobis pro crimine semper inhaesit.Et ideo fructum capietis sementis iniqui.Non scitis ecce diem, quem vos ridere soletis.

PL 4, 1031B

だが諸君は、この天と地の主を否み、義人たちをむしろ残酷な殺戮によって殺し、そして諸君の多くは、神の使者たちをしばしば追い払った。真理は諸君のうちに、罪科として常に留まった。それゆえ諸君は不義な種蒔きの実〔底本は sementis iniqui で性が一致せず、格の対応が崩れている。底本のまま訳した〕を得るであろう。見よ、諸君が常に嘲笑うその日を、諸君は知らない。

2

Ibitis in tenebras ignis et sulphuris altas,Ardendo saevas passuri doloribus iras.Hos aeternae jubet Dominus discedere poenae,Ire sub ardores semper sine fine gehennae,Urgeri molem per stagna torrentia flammae,In flammas converti jubet elementa minantisAtque omnem coeli descendere nubibus ignem,

PL 4, 1031B

諸君は火と硫黄との深い闇へ行くであろう、燃えながら、苦しみのうちに凄まじい怒りを被ろうとしている。主はこの者たちに永遠の罰へと去るよう命じ、絶えず果てしなくゲヘナの熱の下に行くよう、業火の奔流する沼を通って、重き塊として押し流されるよう、主は、脅す者の〔minantis は単数属格として、脅しを下す主を指すと取った〕諸元素が炎に変えられるよう命じ、天のすべての火が雲から降るようにと。

Caput XII

第XII章PL 4, 1031B
1

Tunc avidos rapidus includit tartarum ignis,Atque procellosas ructabunt aequore flammas,Totaque viventes confundet terra favillis,Flammeus et sulcos aer vibrabit iratos,Atque omnibus facibus torrens armabitur orbis.Impetu tartareo frendent incendia mundo.

PL 4, 1031B

そのとき、迅速なる火が貪欲な者たちをタルタルスに閉じ込め〔tartarum は主格とも対格とも取れるが、ignis を主語とし、到達点の対格と取った〕、海の面から嵐のごとき炎を吐き出すであろう、全地は生ける者たちを燃えかすで覆い乱し、炎なす大気は怒れる裂け目を閃かせ、あらゆる炬火をもって、燃え盛る世界は武装されるだろう。タルタルスの勢いをもって、大火は世界に轟くだろう。

2

Illi praecipitem pulsi tolluntur in aestum,Hinc fugiunt illac cursu referuntur acuto.Obvia fit saevae flammae fugientibus ira,Agnoscuntque sua jam tum de crimine poenam.Jamque vago nullo tellus possessa colono,Et maris extremis pressa sub fine profundo.

PL 4, 1031B

彼らは駆り立てられ、まっさかさまに熱波の中へ運ばれ、こちらから逃げれば、あちらへ鋭い勢いで押し戻される。逃げる者たちには、激しい炎の怒りが立ちはだかり、その時すでに、己の罪科による罰を認める。もはや大地は、さまよう耕作者に一人として占められることなく、海の深き果てに、その最果ての限りのもとに閉ざされる〔底本は extremis ... fine で格が一致しない。本文が崩れているらしく、深き海の最果ての限りのもとにと解した〕。

3

Qua sol emenso radios definit olympo,Ortaque transacto tolluntur sidera mundo.Gliscit aer densis abstrusa luce tenebris,Ultima secretis stagna flammantia rivis.Est natura loci signatis ignea poenis,Et palus inferni scandens ardoribus ima

PL 4, 1031C

太陽が天を渡り終えて光を止めるところ、世界が過ぎ去ったのち、昇り出た星々が現れる。大気は、光を濃い闇に隠されたまま燃え広がり、最果ての沼は、隠れた流れをもって燃え立つ。その場所の本性は、定められた罰のために火のごとくである、そして地獄の最も深い沼は、熱をもって立ち上り

4

Intonat, horrificis fertur poenale caminis,Aestuat et rapido turbatur vertice flammae,In tormenta ruens fluctuanti gurgite flumen,Torrida se cuncta coeno miscetur arena.Huc captiva gemens mittetur turba malorum,Arsurumque nefas scelerati corporis agmen.

PL 4, 1031C

轟きわたり、罰の場は恐ろしい炉々によって運ばれ、沸き立ち、炎の急き立つ渦にかき乱される。波打つ渦をもって、川は責め苦の中へ突き進み、焼けただれた砂はことごとく、泥と混ざり合う。ここへ、呻きつつ、悪しき者たちの捕らわれの群れが送られ、罪深い肉体の、燃え尽きるべき凶行の隊列もまた。

5

Magnus plangor ibi, fletus, sociante clamore,Et stridor rapidus, ululatus inde dolentumExsurget de flamma procul, altusque sonorasIgnis et ardentis gemitus consurgit in auras,

PL 4, 1031C

そこには大いなる嘆き、涙、そして叫びが伴い、激しい歯ぎしり、そして苦しむ者たちの叫喚が、炎より遠く立ち昇るであろう、そして高く、響きわたる火の、そして燃え盛る者たちの呻きが、大気の中へ立ち昇る。

Caput XIII

第XIII章PL 4, 1031C
1

Tunc imago mali pendet promissa propago,Incipientque preces ad coelum pendere seras,Atque Deum nunc nosse volent, quem nosse nolebant.Illic quisque suae fatebitur effera vitae,Nocentesque manus, et saevas crimine mentes,Atque infanda suae testabitur effera vitae.

PL 4, 1031C

そのとき、悪しき者の姿が、約束された子孫として宙に懸かり〔この行は構文が取りにくい。propago を imago の同格と取った〕、そして遅ればせの祈りが天へと懸けられ始め、そしてかつて知ろうとしなかった神を、いまこそ知ろうと望むだろう。そこでは誰もが、自らの生の荒々しきことどもを告白し、害を為した手を、罪科によって荒ぶる心を、そして自らの生の荒々しき、口にできぬことどもを証しするだろう〔第4行と同じ suae ... effera vitae が繰り返されており、底本の崩れの可能性がある〕。

2

Jam primum quicumque Deum male senserat ante,Et vaga mentito coluisset numine saxa,Atque cruentatas igne sacraverat aras,Et picturatas timuit sine voce figuras,Ac falsi tenues adoravit numinis undas;Et quaecumque malus seduxit protinus error,

PL 4, 1032A

まず何よりも、かつて神について誤って考えていた者は〔同じ巻のマルテーヌの前置きはこの二行を male censerat、mentitio coluissent と引いている〕、さまよう石を、偽りの神威をもって崇めていたなら、血にまみれた祭壇を火をもって聖別していたなら、声なき描かれた像を恐れていたなら、偽りの神性の、かそけき水を崇めていたなら、そして悪しき誤りがただちに誘い込んだ、いかなるものであれ、

3

Si quis adulter erat, natos quicumque necarat;Si quocumque malo quis conscia mente vivebat,Aut rapto grassatus erat, aut fraude clientis;Si quis humano suas maculabat sanguine palmas,Atque latebrosa miscebat morte venena.Tunc si quis vacuo scelerabat pectora furto,

PL 4, 1032A

もし誰かが姦通者であったなら、誰であれ子らを手にかけていたなら、もし誰かが、いかなる悪であれ、それと知る心をもって生きていたなら、あるいは略奪により横行していたなら、あるいは庇護民を欺いていたなら、もし誰かが人間の血で自らの掌を汚していたなら、隠れた死をもたらす毒を調合していたなら。そのとき、もし誰かが、むなしい盗みで胸を汚していたなら、

4

Aut alieni mali lucro gaudebat iniquo;Admisit quicumque nefas quodcumque malorum,Altus ardor eum igni torquebit amaro,Suppliciumque dabunt viventi funera cuncti,Sic hominum totam moerentes servare turbam.

PL 4, 1032A

あるいは他人の不幸からの不正な利得を喜んでいたなら、誰であれ、いかなる悪しき凶行を犯していたとしても、激しい炎熱が、彼を苦い火で苛むであろう、そしてすべての死は〔cuncti は funera と性が合わない。cuncta の崩れと見た〕、生ける者に刑罰を与えるだろう、かくして、嘆き悲しむ人間の全群衆を留め置く。

Caput XIV

第XIV章PL 4, 1032A
1

Haec adeo sancti quotiens cecinere prophetae,Spiritu saepe Dei moniti dixere futura?Nemo suas (miserum!) nemo heu praebuit aures.Sic Deus omnipotens voluit sua praemia nosciAtque minas positae plurima per talia legis,Mittendo plures coelestia verba clamantes,

PL 4, 1032A

これらのことを、聖なる預言者たちは幾たび歌ったことか、神の霊によってしばしば諭され、来るべきことを語ったのではなかったか。誰も(哀れなことよ!)誰も、ああ、耳を貸さなかった。かくして全能の神は、自らの報いが知られることを望み、また定められた律法の脅しをも、かくも多くのことを通して知らせようとし、天の言葉を叫ぶ多くの者たちを遣わした。

2

Denique jussu Dei compegit ossa prophetes,Et stupuit mota subito non sponte sepulcraCineribus creta jacuisse corpora passis,Surgere tunc vivos anima veniente miratus,Et cum voce sua ad coelum tendere palmas,Gratanturque Deo et victori talia Christo,

PL 4, 1032B

ついに、神の命により、預言者は骨々を組み合わせ、そして、おのずからではなく突如として動かされた墓に驚き、撒き散らされた灰に覆われた土に、亡骸が横たわっていたことに、そのとき、霊魂が到来し、生ける者たちが立ち上がるのに驚嘆し、自らの声とともに、天へと両の掌を差し伸べるのに、神に、そして勝利者キリストに、かく感謝を捧げるのに驚嘆した。

3

Illa quidem tumulo petiere silentes,Servandique Dei diei cessere futuro.Paulisper jussit retineri cubilibus imisDonec ille dies completo tempore magnusAdveniat, cuncti Dominum cognoscite verum,Qui solus animam faciat conscendere lucem,

PL 4, 1032B

それらは確かに、沈黙のうちに塚を求め、そして神の、守られるべき来るべき日のために、退いた。しばらくの間、〔神は〕彼らが最も深い臥所に留め置かれるよう命じ、かの大いなる日が、定めの時満ちて、到来するまで。すべての者よ、真の主を知れ、その方こそただ独り、魂を光へと昇らせることができ、

4

Eamdemque potest in tartara trudere poenae,Et cui cuncta patet vitae mortisque potestas.Posse Deo, non velle satis est, factumque dicendoIlle meus solus metuendus sensibus imis,Et quoniam letho cursus concluditur omnis,Quicumque est hodie, secum sua vita feretur.

PL 4, 1032B

そしてその同じ魂を、罰のためタルタルスへ突き落とすこともでき、その方には、命と死とのすべての権力が開かれている。神には、能うことこそが十分であり、欲するだけでは足りぬ〔Posse Deo, non velle satis est の構文は取りにくい。Deo を与格と取り、神には能うことで足りる意と解した〕。そして語ることによって、事は成る、かの、わが主こそ、ただ独り、心の奥底で畏れられるべき方である。そしてすべての人生の道のりは、死によって閉じられるがゆえに、今日生ある者は誰であれ、自らの生を携えて運ばれてゆくだろう。

Caput XV

第XV章PL 4, 1032B
1

Et ideo dum vita manet, dum carpere lucem,Dum poenitere licet, prius quam terminus aeviOccupet incautos, et nescia lumina solvatUltimus ille dies mortis qui lege tenetur,Quod primum superest care vigilate salutem,Et facile eritque bonum deflectere cursum.

PL 4, 1032B

それゆえ、命の残る間に、光を摘み取る間に、悔い改めが許されている間に、この世の生の終わりが、油断する者たちを襲い、心得ぬ目の光を閉ざしてしまう前に、死の掟に縛られたかの最後の日が、何よりもまず残されたこととして、心して救いのために目覚めよ、そして善き道へと進路を転じることは、容易であろう。

2

Post aerata suis et pressa piacula sacrisPostque vagae nimium quos vexare procellae,Rectas adite vias, et flamina recta tenete.Hinc laetis prius animis repellite crimen,Et correcta diu proluatur pectore culpa,Tunc commissa mala mites abolete nefanda,

PL 4, 1032C

自らの祭儀によって、青銅のごとく凝り固められ、押し固められた罪ののちにも、そして、あまりにさすらう嵐が彼らを苦しめた後にも〔この行は quos vexare を支配する動詞を欠く。本文が崩れているらしく、嵐が彼らを苦しめた意と解した〕、正しい道へと進み入れ、そして正しい風向きを保て。今よりまず、喜ばしい心をもって罪科を退けよ、そして長く悔い改められた咎が、胸より洗い流されるように、そのとき、犯された、口にできぬ悪しきことどもを、穏やかな心で消し去れ、

3

Aeternisque Deum precibus placate tremendumPessima cuncta bonis cedant mortalia vivis.Conservate novam jamjam sine crimine vitam,Et servate pias veroque in nomine mentes.Ac veniam primis supplices rogate delictis,Jamjam pura piis maturescant corda colonis,

PL 4, 1032C

そして絶えざる祈りをもって、畏るべき神をなだめよ、最悪の死すべきことどもことごとくが、善く生きる者たちに道を譲るように。今すぐにも、罪科なき新しい生を保て、そして敬虔な、まことの名における心を守れ。そして嘆願する者として、最初の罪への赦しを求めよ、今すぐにも、敬虔な耕す者たちの心が、清らかに実るように。

4

Innocuasque manus precibus attollite justis,Laudibus et faciles divinis reddite voces.Incipiantque bonis verisque assuescere mentes,Divinaeque magis celebrentur munera legis,Et memorate bona, simulque invadite facta;Sordida nitescant olim commissa malorum,

PL 4, 1032C

そして罪なき手を、正しい祈りとともに高く掲げよ、そして神への賛美に、素直な声をもって応えよ。そして心が、善きこと、まことのことに慣れ始めるように、そして神の法の賜物が、いっそう称えられるように、そして善きことを心に留め、同時に善き行いに踏み出せ、かつて犯された悪しきことどもの汚れが、いまや輝き出るように、

5

Et meliora piis flagrabunt omnia Vobis,Horrendisque simul liberatur vita periclis,Atque aeterna suis veniet ad praemia votis.

PL 4, 1032C

そして敬虔な諸君には、すべてのことがより善く輝くであろう、そして同時に、命は恐ろしい危難から解き放たれ、そして自らの祈願によって、永遠の報いへと至るであろう。