作者不詳fl. c. 253–260

Tractatus adversus Novitianum Haereticum › 全文

Tractatus adversus Novitianum Haereticum 全文

Anonymous · PL 3, 1205D–1218B

Caput I

第I章PL 3, 1205D
1

COGITANTI mihi et intolerabiliter animo aestuanti, quidnam agere deberem de miserandis fratribus qui vulnerati non propria voluntate, sed diaboli saevientis irruptione, adhuc usque, hoc est, per longam temporum seriem agentes, poenas darent; ecce ex adverso obortus est alius hostis, et ipsius paternae pietatis adversarius haereticus Novatianus: qui non tantum, ut in Evangelio significatum est (Luc. X) , sicut sacerdos vel levites jacentem vulneratum praeteriret, sed ingeniosa ac nova crudelitate sauciatum potius occideret; adimendo spem salutis, denegando misericordiam patris, respuendo poenitentiam fratris.

PL 3, 1205D

私が、憐れむべき兄弟たち——自らの意志によってではなく、猛り狂う悪魔の急襲によって傷つき、なおも今に至るまで、すなわち長い年月にわたってその報いを負い続けている者たち——について何をなすべきかを思い悩み、耐え難いほどに心を沸き立たせていたところ、見よ、向こうから別の敵が立ち現れた。父としての慈しみそのものに敵対する異端者ノウァティアヌスである。彼は、福音書に示されているとおり(ルカ10)、祭司やレビ人のように、倒れて傷ついた者を素通りするだけでなく、工夫を凝らした新奇な残酷さによって、むしろその傷ついた者を殺すのである。救いの望みを奪い、父の憐れみを拒み、兄弟の悔悛をはねつけることによって。

2

Mirum quot acerba, quot aspera, quot perversa sunt! Sed facilius quis (Matth. VII, 3; Luc. VI, 41) in alieno oculo festucam perspicit, quam in suo trabem.

PL 3, 1207A

驚くべきことに、何と多くの苦いことが、何と多くの苛烈なことが、何と多くの歪んだことがあることか。しかし人は、自分の目にある梁よりも、他人の目にある藁くずをたやすく見分けるものである(マタイ7:3、ルカ6:41)。

3

Nos autem, fratres dilectissimi, non moveat aut turbet haeretici istius perfidi abrupta dementia: qui cum in tam ingenti dissensionis et schismatis crimine constitutus, et ab Ecclesia separatus sit, sacrilega temeritate non dubitet in nos sua crimina retorquere.

PL 3, 1207A

しかし、最愛の兄弟たちよ、この不実な異端者の激しい狂気に、我々は動かされも乱されもしてはならない。彼はこれほど大きな不和と分裂の罪科に定められ、教会から切り離されていながら、瀆聖的な無謀さをもって、自らの罪科を我々へなすりつけることをためらわない。

4

Cum sit enim a semetipso nunc factus immundus, sordibus sacrilegis inquinatus; hoc nunc nos esse contendit.

PL 3, 1207B

彼は今や自分自身によって汚れた者となり、瀆聖的な汚れにまみれていながら、いま、我々こそがそれであると言い張っている。

5

Et cum scriptum sit (Apoc. XXII, 15) canes foris remansuros; et Apostolus hos eosdem canes docuerit esse vitandos, sicut legimus, ait enim: Videte canes, videte malos operarios (Philipp. III, 2.) : Rabiem suam non cessat latratibus excitare, luporum more tenebrosam caliginem optare, qua facile possit ferina sua crudelitate, oves a pastore direptas, spelunca tenebrosa laniare.

PL 3, 1207B

また、犬どもが外にとどまると書かれており(黙示録22:15)、使徒がこれと同じ犬どもを避けるべきだと教えたことも、我々が読むとおりである。すなわち使徒は言う、「犬どもに気をつけよ、悪しき働き手どもに気をつけよ」(フィリピ3:2)と。彼は自らの狂暴さを吠え声によって煽り立てることをやめず、狼のように暗い闇を望んでいる。それによって、その獣じみた残酷さで、牧者から奪い取られた羊を暗い洞穴で引き裂くことができるようにするためである。

6

Aurum certe se suosque quos colligit, esse pronuntiat. Nec nos dubitamus desertores Ecclesiae apostatas factos, in aurum nunc facile potuisse converti; sed illud aurum in quo prima delicta populi Israel denotata sunt (Exod. XXXII, 2 seqq.) .

PL 3, 1207B

彼は、自分自身と自分が寄せ集めた者たちとを、まさしく黄金であると宣言する。教会を見捨てて背教者となった者たちが、いまや容易に黄金へと変わり得たであろうことを、我々も疑わない。ただしそれは、イスラエルの民の最初の罪が刻まれたあの黄金である(出エジプト記32:2以下)。

7

Caeterum vasa aurea et argentea, quae ab Aegyptiis excusa sunt, (Exod. XII, 35, 36) in dominica potestate, id est.

PL 3, 1207B

しかし、エジプト人によって打ち出された金や銀の器は(出エジプト記12:35、36)、主の権力のもとに、すなわち〔底本はここで節を区切るが、文は次節の Christi Ecclesia に続く〕

8

Christi Ecclesia, perseverant: in qua domo si perseverasses, Novatiane, vas forsitan et pretiosum fuisses: sed nunc te in paleas et in stipulam conversum nec intelligis nec plangis.

PL 3, 1207C

キリストの教会に、とどまり続けている。この家にとどまっていたなら、ノウァティアヌスよ、お前はおそらく尊い器であったろう。しかし今、籾殻と藁とに変えられてしまったお前は、そのことを悟りもせず、嘆きもしない。

Caput II

第II章PL 3, 1207C
1

Quid igitur vanis rebus extolleris? damna potius quam lucra consequeris. Quid te ex quo pauperior factus es, divitem credis?

PL 3, 1207C

それゆえ、なぜお前は空しいものごとによって高ぶるのか。お前が得るのは利得よりもむしろ損失である。より貧しくなったのに、お前はなぜ自分を富んでいると思うのか。

2

Audi in Apocalypsi Dominicam vocem justis te objurgationibus increpantem: Dicis, inquit, dives sum, et ditatus sum, et nullius rei egeo: et nescis quoniam tu es miser, et miserabilis, et caecus, et pauper, et nudus. (Apoc. III, 17.) Has opes, has divitias paupertatis pro certo possidere se credat, quisquis Christi Ecclesia derelicta ratione caeca, apud temerarios illos schismatum duces et dissensionis auctores converti non trepidat; quos Joannes (I Joan. II, 18) antichristos appellat, quos Evangelista (Matth. III, 12) paleis similat; quos Dominus Christus (Joan. X, 1) fures et latrones designat, sicut ipse in Evangelio declarat dicens: Quia qui non introiit per ostium in ovile ovium, sed descendit per alteram partem, ille fur et latro est.

PL 3, 1207C

黙示録における主の声を聞け、その声は正当な叱責をもってお前を咎めている。「お前は、『私は富んでいる、豊かになった、何一つ乏しいものはない』と言う。だがお前は、自分が惨めで、哀れで、盲目で、貧しく、裸であることを知らない」(黙示録3:17)。この富、この貧しさの富をこそ確かに所有していると信じるがよい——盲目な判断によってキリストの教会を見捨て、分裂の無謀な指導者たちや不和の創始者たちのもとへ寝返ることを恐れない者は誰であれ。彼らをヨハネは反キリストと呼び(一ヨハネ2:18)、福音記者は籾殻になぞらえ(マタイ3:12)、主キリストは盗人・強盗と名指す(ヨハネ10:1)。それは主ご自身が福音書の中でこう宣言しているとおりである。「羊の囲いに戸口から入らず、他のところから降りて来る者、その者は盗人であり強盗である」。

3

Item in eodem quoque ait: Omnes qui venerunt, fures sunt et latrones. (Joan. 8) . Qui isti sunt, nisi desertores fidei et transgressores Ecclesiae Dei qui contra ordinationem Dei nituntur? quos merito Spiritus sanctus per Prophetam increpat, dicens: Fecistis consilium non per me, et conventionem non per spiritum meum, adjicere peccata super peccata. (Isa. XXX, 1) .

PL 3, 1208A

同様に、同じ書のうちで彼はまた言う、「来た者はすべて盗人であり強盗である」(ヨハネ8)。この者たちとは、信仰を見捨てた者たち、神の教会に背く者たちであって、神の定めに逆らう者たち以外の誰であろうか。彼らを、聖なる霊は預言者を通して当然にも叱る。「汝らは、私によらない謀計をなし、私の霊によらない同盟を結び、罪の上に罪を重ねている」(イザヤ30:1)。

4

Quid ad ista respondeant perversissimi isti Novatiani, vel nunc infelicissimi pauci; qui ad tantam furoris dementiam proruperunt, ut nec Deo nec homini reverentiam habuerint?

PL 3, 1208A

これらのことに対して、このきわめて邪悪なノウァティアヌス派の者ども、今や実にわずかで実に不幸せなる者どもは、何を答えるというのか。彼らは、神に対しても人に対しても敬意を持たぬほどまでに、狂気の激昂へと突き進んでしまったのだ。

5

Illic impudenter et sine ulla ordinationis lege episcopatus appetitur; heic autem propriis sedibus et cathedrae sibi traditae a Deo renuntiatur.

PL 3, 1208A

かの地では、恥知らずにも、按手の秩序を一切無視して司教職が求められている。しかしこちらでは、自分自身の座と、神から自分に委ねられた司教座とが放棄されている。

6

Illic Veritas: Aspernantur me, ut sacrificent mihi, nec offerunt oblationes sanctas filiorum Israel, nec accedunt offerre sancta sanctorum; sed accipient ignominiam suam in errore quo erraverunt (Ezech. XLIV, 10-13) . Satis sit paucis probasse quidnam sint.

PL 3, 1208B

かの地では、真理がこう言う。「彼らは私を蔑ろにして、私に犠牲を捧げようとしない〔ut sacrificent mihi の論理は取りにくい。直訳は「私に犠牲を捧げるために私を蔑ろにする」で、文脈から解した〕。彼らはイスラエルの子らの聖なる献げ物を献げず、至聖なるものを献げに近づきもしない。むしろ、自分たちが迷い込んだ過ちのゆえに、自らの恥辱を受けるであろう」(エゼキエル44:10-13)。彼らが何者であるかを、僅かな言葉で示せば十分であろう。

7

Audite igitur, Novatiani, apud quos Scripturae coelestes leguntur potius quam intelliguntur, parum si non interpolentur. Sunt enim (Matth. XIII, 14.) vestrae praeclusae aures et corda caecata, qui nullum de spiritalibus ac salutaribus monitis lumen admittitis.

PL 3, 1208B

それゆえ、ノウァティアヌス派の諸君よ、聞くがよい。諸君のもとでは、天の聖典は理解されるよりもむしろ読まれるだけである——改竄までされていなければ、それだけで済むところであった。実に(マタイ13:14)、諸君の耳は塞がれ、心は盲いており、霊的で救いをもたらす戒めについて、いかなる光をも受け入れない。

8

Sicut Esaias ait: Excaecati sunt servi Dei (Isa. XLII, 19) . Et merito excaecati, quia voluntas schismaticorum non est in lege, quae lex unam nobis et singularem designat Ecclesiam; in illa scilicet quae sub Noe ante diluvium Dei providentia fabricata est arca, in qua non tantum munda animalia, sed et immunda, ut tibi cito respondeatur, Novatiane, invenimus esse reclusa.

PL 3, 1208B

イザヤが言うとおりである。「神のしもべたちは盲いた」(イザヤ42:19)。そして当然にも盲いているのだ。なぜなら分派の者たちの意志は律法のうちになく、その律法こそが我々に唯一無二の教会を示しているからである。すなわち、ノアのもとで洪水の前に神の摂理によって造られたあの箱舟である。その中には清い動物だけでなく、汚れた動物までも閉じ込められていたのを我々は見出す——ノウァティアヌスよ、お前に手短に答えるならば。

9

Quae arca sola cum his quae secum fuerant, liberata est: in qua et caetera quae in ea inventa non sunt, diluvio perierunt. Ex illa igitur arca remittuntur duae aves, corax et columba.

PL 3, 1208C

この箱舟だけが、自らと共にあった者たちとともに救われた。その中に見出されなかったその他のものはすべて、洪水によって滅び去った。それゆえ、この箱舟から二羽の鳥、烏と鳩とが放たれる。

10

Qui corax vere hominum immundorum, et in tenebris perpetuis futurorum per saeculi latam viam, et immunda vescentium apostatarum futurorum, et ad Ecclesiam se ultra non vertentium, figuram portabat; quem legentes invenimus emissum, et non amplius reversum.

PL 3, 1208C

この烏は、まさに汚れた人間たちの——世の広い道を通って永遠の闇の中にあることになる者たちの、汚れたものを食らう未来の背教者たちの、もはや教会へ立ち返ることのない者たちの——象徴を担っていた。我々はこれを読んで、この烏が放たれたが二度と戻らなかったことを見出す。

11

Huic ergo avi, id est, immundo spiritui, quique fuerint similes inventi, ad Ecclesiam amplius reverti non poterunt; qui et si voluerint, Dominus prohibebit, qui Moysi praecepit, dicens: Omne varium et immundum ejice foras extra castra (Num. V, 2) .

PL 3, 1208C

それゆえ、この鳥、すなわち汚れた霊に似ていると見出される者たちは、もはや教会へ立ち返ることができないであろう。たとえ彼らがそれを望んだとしても、主がそれを禁じられるであろう。主はモーセにこう命じられた。「あらゆる斑のあるもの、汚れたものを、陣営の外へ追い出せ」(民数記5:2)。

12

Columba autem emissa incontinenti significatur reversa, eo quod requiem non haberet pedibus suis quam Noe recepit in arcam, et post septimum diem iterato emissam, recepit eam portantem suo ore olivae folium (Gen. VIII, 9-11) .

PL 3, 1208D

他方、鳩は放たれるとただちに戻ったと示されている。それは鳩の足に休むところがなかったからであり、ノアはこれを箱舟の中へ迎え入れた。そして七日目ののち再び放たれた鳩が、そのくちばしにオリーブの葉をくわえて戻って来たのを、ノアは迎え入れた(創世記8:9-11)。

Caput III

第III章PL 3, 1209A
1

Et ego quidem, fratres dilectissimi, non temere ista cogitans, nec humana sapientia conspirans, sed ut coelestis Domini dignatione necessarie et pertinenter mentibus nostris concipere permittitur; dico illam, id est, columbam, duplicem nobis per semetipsam significare figuram.

PL 3, 1209A

そして私自身、最愛の兄弟たちよ、これらのことを軽々しく考えているのではなく、人間の知恵と結託しているのでもなく、天の主の恩寵によって我々の心に必然的かつ的確に思い描くことが許される限りにおいて、こう言う。すなわち、かの鳩自体が、我々に対して二重の形象を示している、と。

2

Primam quidem et principalem, suam, hoc est spiritalem, olim, id est, ab initio divinae administrationis insistit, et sacramentum Baptismatis quod in salutem generis humani provisum, et soli Ecclesiae coelesti ratione celebrare, per os suum praeostendit.

PL 3, 1209A

鳩は、第一の、そして主要な、鳩自身に固有の、すなわち霊的な形象を、昔から、つまり神の摂理の初めから保持しており、人類の救いのために備えられ、教会のみが天の理によって執り行う〔celebrare を支配する動詞が本文に無い。教会のみが執り行うの意に解した〕洗礼の秘跡を、その口によってあらかじめ示した。

3

Ter enim emissa ex arca, volitans per aerem super aquam, significabat jam tunc Ecclesiae nostrae sacramenta.

PL 3, 1209A

というのも、鳩は箱舟から三度放たれ、大気の中を水の上に飛び回ることで、その時すでに我々の教会の秘跡を示していたからである。

4

Unde et Dominus Christus Petro, sed et caeteris discipulis suis mandat, dicens: Euntes evangelizate gentibus, baptizantes eos in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti (Matth. XXVIII, 19) .

PL 3, 1209B

それゆえ、主キリストはペトロに、そして他の弟子たちにも命じて、こう言われた。「行って、諸国民に福音を宣べ、父と子と聖なる霊の名において彼らに洗礼を授けよ」(マタイ28:19)。

5

Hoc est, ut Trinitas illa quae sub Noe per columbam figuraliter operata est, haec nunc in Ecclesia per hos spiritaliter operetur.

PL 3, 1209B

すなわち、ノアのもとで鳩を通して形象的に働いたかの三位一体が、今や教会において彼らを通して霊的に働くためである。

Caput IV

第IV章PL 3, 1209B
1

Sumamus jam nunc et secundam personam columbae ex arca emissae; diluvii scilicet tempore, quando omnes abyssi proruperunt, quando cataractae coeli patefactae sunt super terram, propter facinora hominum quae quotidie exercebant coram Domino, sicut Moyses dixit: Et vidit Dominus Deus redundare nequitias hominum super terram, et quod omnes in malum recordarentur a principio dierum suorum, et dixit: Perdam hominem quem feci, a facie terrae, ab homine usque ad pecus, et a reptili usque ad volatilia coeli (Gen. VI, 5-7) .

PL 3, 1209B

さて今、箱舟から放たれた鳩の第二の相をも取り上げよう。すなわち洪水の時、あらゆる深淵が噴き出し、天の水門が地の上に開かれた時のことである。それは、人々が主の御前で日々行っていた悪行のゆえであった。モーセが述べているとおりである。「主なる神は、人間の悪がこの地に満ち溢れるのを見られた。また、彼らが日々の初めから悪へと思いを巡らせていたのを見られた。そして仰せられた。『私が造った人間を、地の面から滅ぼし去ろう。人間から家畜に至るまで、また這うものから空の鳥に至るまで』」(創世記6:5-7)。

2

Emittitur ergo tempore cataclysmi columba ex arca, aquis violenter toto orbe terram infestantibus.

PL 3, 1209C

かくして鳩は、大洪水の時、水が全世界にわたって激しく地を襲っていたときに、箱舟から放たれる。

Caput V

第V章PL 3, 1209C
1

Illa arca figuram Ecclesiae, sicut superius diximus, portabat, quae verberabatur hinc atque inde aquis insurgentibus tantum. Cataclysmus ergo ille qui sub Noe factus est, figuram persecutionis quae per totum orbem nunc nuper supereffusa, ostendit.

PL 3, 1209C

かの箱舟は、我々が上で述べたとおり、教会の形象を担っていた。その箱舟は、こちらからもあちらからも押し寄せる水にただ打たれるだけであった。それゆえ、ノアのもとで起こったかの大洪水は、全世界にわたってつい今しがた降り注いだ迫害の形象を示している。

2

Aquis autem, diruptis cataractis, undique convenientibus et excrescentibus significabantur gentes, quae ad vastandam Ecclesiam excreverunt. Sicut Apocalypsis docet, dicens: Aquae quas vidisti, populi sunt, et gentes, et regna (Apoc. XVII, 15) .

PL 3, 1209C

しかし、水門が破れて四方から集まり満ち溢れた水によって、教会を荒廃させるために勢いを増した諸国民が示されていた。黙示録が教えているとおりである。「汝が見た水は、もろもろの民、諸国民、諸々の王国である」(黙示録17:15)。

3

Columba autem quae pedibus suis requiem habere non poterat, lapsorum imaginem portabat; qui immemores divinarum praedictionum, vel simpliciter ignorantes, vel audacter dissimulantes ceciderunt: quorum Dominus ruinam in Evangelio futuram his verbis significaverat, dicens: Qui audit verba mea et non facit ea, similabo eum viro stulto qui aedificavit domum suam super arenam: venerunt tempestates, et impegerunt in domum illam, et cecidit, et facta est ruina ejus magna (Matth. VII, 26, 27) .

PL 3, 1209C

しかし、自らの足に憩いを得ることができなかった鳩は、背教した者たちの形象を担っていた。彼らは、神の預言を忘れているか、単に知らずにいるか、あるいは大胆にも見て見ぬふりをして、倒れ落ちた者たちである。彼らの来たるべき破滅を、主は福音書において次の言葉であらかじめ示された。「私の言葉を聞いてそれを行わない者を、私は、砂の上に自分の家を建てた愚かな人になぞらえよう。嵐が来て、その家に打ち当たり、家は倒れ、その倒壊は大きかった」(マタイ7:26,27)。

4

Et ne temere comparasse videamur, columbam illam lapsorum imaginem portare; Propheta civitatem ut columbam, hoc est lapsorum personam, increpat, dicens: Columba non exaudit vocem, id est praeclara et redempta civitas non recipit doctrinam, et in Dominum fidens non fuit (Sophon. III, 1, 2) .

PL 3, 1210A

そして、かの鳩が背教した者たちの形象を担うと我々が軽々しく比較したと見られないように、預言者は、都を鳩に、すなわち背教した者たちの相になぞらえて叱責し、こう言う。「鳩は声を聞き入れない」、すなわち「輝かしく贖われた都は教えを受け入れず、主に信頼することもなかった」(ゼファニヤ3:1,2)。

Caput VI

第VI章PL 3, 1210A
1

Quod autem requiem pedibus columba illa, sicut superius diximus, invenire non poterat, hoc significabat vestigia negantium, hoc est, sacrificatorum, lubrici veneno serpentis sauciata, in lapsum conversa: quae ulterius non possent super aspidem et basiliscum conscendere, et draconem et leonem calcare (Psal. XC, 13) .

PL 3, 1210A

しかし、かの鳩が足の憩いを見出すことができなかったこと——これは上で我々が述べたとおりだが——それが意味していたのは、否認した者たち、すなわち犠牲を捧げた者たちの足跡である。その足跡は、狡猾な蛇の毒に傷つけられ、背教へと転じており、もはや「蝮とバジリスクの上を登り、竜と獅子を踏みつける」(詩篇90:13)ことはできなかった。

2

Quam potestatem tradidit Dominus discipulis suis, sicut in Evangelio ait: Ecce do vobis potestatem calcandi super omnem potestatem inimici, et super serpentes et scorpiones, et non nocebunt vobis (Luc. X, 19) .

PL 3, 1210B

この力を、主はご自身の弟子たちに授けられた。福音書において主が言われるとおりである。「見よ、私は汝らに、敵のあらゆる力を踏みつける力、また蛇とサソリとを踏みつける力を与える。彼らは汝らを害することはないであろう」(ルカ10:19)。

3

Isti ergo tot et tantis malignis spiritibus infestantibus, et in lapsorum necem insurgentibus, provisa est vulneratis salutis via: ut quibuscumque viribus possent toto se corpore protrahere, castris suis recipere; quibus recepti possent medelis spiritalibus vulnera sua curare.

PL 3, 1210B

かくも多く、かくも強大な悪しき霊どもが彼らを襲い、背教した者たちを死に至らしめようと立ち上がっていたので、傷ついた者たちのために〔底本は主格 Isti と与格 vulneratis が食い違う。同じ者たちを指すと解した〕救いの道が備えられた。すなわち、いかなる力であれ残る力によって全身を引きずってでも自分たちの軍営へと戻ることができ、戻った者たちは霊的な癒しによって自らの傷を癒すことができるようにと。

4

Recepta igitur columba, paucis etiam diebus interjectis, iterato emittitur ex arca, quae reversa, non tantum firma vestigia, sed et insignia suae pacis atque victoriae, per illa olivae folia quae suo ore portabat, ostendit.

PL 3, 1210B

こうして迎え入れられた鳩は、なお数日を置いたのち、再び箱舟から放たれた。戻ってきたその鳩は、確かな足取りだけでなく、自らの平和と勝利のしるしをも、その口にくわえていたあのオリーブの葉によって示した。

5

Duplex ergo illa emissio, duplicem nobis persecutionis tentationem ostendit: prima in qua qui lapsi sunt, victi ceciderunt; secunda in qua hi qui ceciderunt, victores extiterunt.

PL 3, 1210C

かくしてこの二度の放ちは、我々に迫害という試練が二重であることを示している。第一の試練においては、背教した者たちは打ち負かされて倒れた。第二の試練においては、倒れた彼らが勝利者として立ち現れた。

6

Nulli enim nostrum dubium vel incertum est, fratres dilectissimi, illos qui prima acie, id est, deciana persecutione vulnerati fuerunt; hos postea, id est, secundo praelio ita fortiter perseverasse, ut contemnentes edicta saecularium principum, hoc invictum haberent, quod et non metuerunt exemplo boni pastoris animam suam tradere, et sanguinem fundere, nec ullam insanientis tyranni saevitiam recusare.

PL 3, 1210C

最愛の兄弟たちよ、我々のうち誰にも疑わしくも不確かでもないことがある。第一の戦列、すなわちデキウスの迫害において傷ついた彼らが、その後、すなわち第二の戦いにおいて、かくも勇敢に持ちこたえ、世俗の君主たちの布告を蔑ろにして、良き牧者の実例にならい、自らの魂を差し出し、血を流すことを恐れず、狂える僭主のいかなる残虐をも拒まなかった、というこの不敗のものを手にしたということである。

Caput VII

第VII章PL 3, 1210C
1

Ecce, quam gloriosos, quam Domino charos, schismatici isti ligna, foenum, stipulam appellare non dubitant (I Cor. III, 12) .

PL 3, 1210C

見よ、かくも栄光に満ち、主にとってかくも貴い者たちを、この分派の者どもは「木、草、藁」(一コリント3:12)と呼んで憚らない。

2

Quorum pares, hoc est, in eodem crimine lapsus sui adhuc usque constitutos, nec ad poenitentiam admittendos esse praesumunt; ex illa Domini pronuntiatione qua ait: Qui me negaverit coram hominibus, negabo eum coram Patre meo, qui in coelis est (Matth. X, 33) .

PL 3, 1210D

彼ら〔殉教者たち〕の朋輩、すなわち同じ罪のうちに、背教したまま今なお留まっている者たちを、悔悛にさえ与らせてはならないと、分派の者どもは思い込んでいる。主のあの宣告、すなわち「人々の前で私を否む者を、私もまた天におられる私の父の前で否むであろう」(マタイ10:33)と言われたことに基づいてである。

3

Proh dolor! quid contra dominica praecepta contendunt, ut ea quae Christus judicii sui tempore sit acturus, haec nunc stirps Novatiani, patris sui exemplum diaboli secuta, exercere conetur? dicente Scriptura: Mihi vindictam, et ego retribuam, dicit Dominus (Heb. X, 30) .

PL 3, 1210D

ああ、痛ましいことよ。彼らはなぜ主の命令に逆らって争い、キリストがご自身の裁きの時になさろうとしていることを、今、ノウァティアヌスの一族が、自らの父である悪魔の実例にならって、行おうと試みるのか。聖書はこう告げている、「復讐は私のものである、私が報いよう、と主は言われる」(ヘブライ10:30)。

Caput VIII

第VIII章PL 3, 1211A
1

Respondebimus eis ad istam pronuntiationem Domini, quam male intelligant et male sibi interpretentur.

PL 3, 1211A

我々は、主のこの言葉について彼らに答えよう。彼らはこれを誤って理解し、自分たちに都合よく誤って解釈しているのである。

2

Quod enim ait: Qui me negaverit coram hominibus, et ego negabo eum coram Patre meo, qui in coelis est, utique futuri temporis significatio est; quo tempore incipiet Dominus secreta hominum judicare; quo tempore tribunali Christi omnes nos oportet adstare (II Cor. V, 10) ; quo tempore multi incipient dicere: Domine, Domine, nonne in tuo nomine prophetavimus, et in nomine tuo daemonia exclusimus, et in tuo nomine virtutes multas fecimus (Matth. VII, 22, 23) ? et tamen audient vocem Domini dicentis: Discedite a me omnes qui operati estis iniquitatem: non novi vos (Joan. VI, 68) .

PL 3, 1211A

すなわち主が、「人々の前で私を否む者を、私もまた天におられる私の父の前で否むであろう」と言われたことは、当然、未来の時を指し示すものである。すなわち、主が人々の隠された事柄を裁き始められる時であり、我々すべてがキリストの法廷の前に立たねばならない時であり(二コリント5:10)、多くの者が「主よ、主よ、我々はあなたの名によって預言し、あなたの名によって悪霊を追い出し、あなたの名によって多くの奇跡を行ったではありませんか」と言い始める時である(マタイ7:22,23)。それでもなお、彼らは主のこう言われる声を聞くことになる。「不法を働いた汝らは皆、私から立ち去れ。私は汝らを知らない」(ヨハネ6:68)〔底本の引用箇所のまま。この句は実際にはマタイ7:23 に当たる〕。

  • ミーニュはヨハネ6章68節と刷るが、引用文は直前から続くマタイ7章23節の文である。
3

Ibi adimplebitur quod ait: Negabo ego et illos. Quos autem maxime negabit Dominus Christus, nisi vos omnes haereticos, et schismaticos, et nominis sui alienos?

PL 3, 1211B

そこでは、「私もまた彼らを否むであろう」と言われたことが成就するであろう。しかし主キリストが誰よりもまず否まれるのは、異端者であり分派の者であり、御自身の名に無縁な者である諸君すべてをおいて、いったい誰であろうか。

4

Qui enim aliquando Christiani, nunc Novatiani, jam non Christiani, primam fidem vestram perfidia posteriore per nominis appellationem mutastis; velim propositioni vestrae respondeatis.

PL 3, 1211B

かつてはキリスト教徒であったのに、今やノウァティアヌス派となり、もはやキリスト教徒ではない諸君は、後の不実によって、名の呼び方を通して自分たちの最初の信仰を変えてしまった。私は、諸君が自分自身の主張に答えることを望む。

5

Legite et docete, quem Dominus de his qui se dereliquerant vel negaverant, cum adhuc ipse esset, negavit. Atqui et caeteris qui secum remanserant de discipulis ait: Numquid et vos vultis abire (Joan. VI, 68) ?

PL 3, 1211B

主がなお地上におられたときに、ご自分を見捨てた、あるいは否んだ者たちのうちの誰を、主が否まれたかを、諸君は読み、教えるがよい。しかし、なおも主のもとにとどまっていた他の弟子たちには、こう言われている。「汝らもまた去ろうとするのか」(ヨハネ6:68)。

6

Petrum etiam quem negaturum ante praedixerat, cum negasset, ipse non negavit, sed sustinuit; et amare illam suam negationem flentem ipse postmodum lenit.

PL 3, 1211C

また、あらかじめ否むであろうと予告しておかれたペトロについても、彼が否んだときに、主ご自身は彼を否まれることなく、かえって支えられた。そして、自らのその否認を激しく泣くペトロを、主は後になって慰められた。

Caput IX

第IX章PL 3, 1211C
1

Quaenam est tua, Novatiane, dementia, ut illa quae ad exitium salutis pertineant, tantum legas: et quae ad misericordiam, praetereas? clamante Scriptura et dicente: Poenitentiam agite qui erratis, convertimini corde (Ezech. XVIII, 30) .

PL 3, 1211C

ノウァティアヌスよ、救いの破滅にかかわることばかりを読み、憐れみにかかわることは読み飛ばすとは、いったいお前の何という狂気であろうか。聖書はこう叫んで言っているというのに。「誤てる汝らよ、悔悛せよ、心から立ち帰れ」(エゼキエル18:30)。

2

Et eodem quoque Propheta similiter exhortante et dicente: Convertimini ad me in toto corde vestro, in jejunio, et ploratione, et planctu: et scindite corda vestra, et non vestimenta: convertimini ad Dominum Deum vestrum, quoniam misericors est, et miserator multae miserationis (Joel. II, 12, 13) .

PL 3, 1211C

そして同じ預言者もまた同様に勧めてこう言っている。「汝らの心を尽くして私に立ち帰れ。断食し、涙し、嘆きながら。衣ではなく、汝らの心を引き裂け。汝らの神なる主に立ち帰れ。主は憐れみ深く、深い憐れみをもって慈しまれる方だからである」(ヨエル2:12,13)。

Caput X

第X章PL 3, 1211D
1

Adeo quia multae miserationis est Dominus, audivimus: audiamus quid per David contestatur Spiritus sanctus: Si dereliquerint filii ejus legem meam, et in mandatis meis non ambulaverint; et si justificationes meas profanaverint, et praecepta mea non custodierint: visitabo in virga facinora eorum, et in flagellis delicta eorum: misericordiam autem meam non dispergam ab eis (Psal. LXXXVIII, 31-34) .

PL 3, 1211D

かくして、主は大いなる憐れみの主であると、我々は聞いた。ダビデを通して聖なる霊が証言するところを聞こう。「もし彼の子らが我が律法を捨て、我が掟に従って歩まず、我が定めを穢し、我が戒めを守らないならば、杖をもって彼らの悪事を、鞭をもって彼らの罪を糺す。しかし我が憐れみを彼らから取り去りはしない」(詩篇88:31-34)。

2

His similia et per Ezechielem legimus dixisse Dominum: Fili hominis, domus Israel habitavit super terram suam, et coinquinaverunt eam facinoribus suis. Sicut mulieris menstruatae facta est immunditia eorum ante faciem meam.

PL 3, 1212A

これと同様のことを、我々はエゼキエルを通しても主が言われたと読む。「人の子よ、イスラエルの家は自らの地に住み、その悪行によってこれを穢した。彼らの汚れは、我が顔の前で、月経の女の汚れのごとくとなった」。

3

Effudi iram meam super eos, et disseminavi eos inter gentes, et secundum peccata eorum judicavi eos: quia coinquinaverunt sanctum nomen meum.

PL 3, 1212A

「我が怒りを彼らの上に注ぎ、彼らを諸国民の中に散らし、彼らの罪に従って彼らを裁いた。彼らが我が聖なる名を穢したからである」。

4

Et quia dictum est de his: Hic est populus Domini; peperci eis propter nomen sanctum meum, quod sprevit domus Israel inter gentes (Ezech. XXXVI, 18-23) .

PL 3, 1212A

「そして、彼らについて『これは主の民である』と言われたので、我は我が聖なる名のために彼らを容赦した。イスラエルの家は諸国民の中でこれを蔑ろにしたのだが」(エゼキエル36:18-23)。

5

Et conjungens ait: Propterea dic populo Israel: Haec dicit Dominus: Non vobis parco, domus Israel, sed propter nomen sanctum meum parcam, quod coinquinastis inter gentes; et scietis quia ego Dominus, cum sanctificatus fuero in vobis.

PL 3, 1212B

そして続けて仰せられた。「それゆえ、イスラエルの民にこう言え。主はこう仰せられる。汝らのために我は容赦するのではない、イスラエルの家よ。汝らが諸国民の中で穢した我が聖なる名のために、我は容赦するのだ。そして、我が汝らのうちに聖とされる時、汝らは我こそ主であることを知るであろう」。

6

Item Dominus ad eumdem: Fili hominis, dic populo Israel: Quare locuti estis dicentes: Erroribus nostris contabescimus, et quomodo salvi esse poterimus?

PL 3, 1212B

また同じ人に、主はこう重ねて仰せられた。「人の子よ、イスラエルの民に言え。汝らはどうして、『我々は自らの過ちによって衰え果てる。どうして救われることができようか』と言うのか」。

7

Dic eis: Vivo ego, dicit Dominus: quia non desidero mortem peccatoris; sed desidero ut avertatur peccator a via sua pessima, et vivat. Redite ergo a via vestra pessima. Quid morti vos traditis domus Israel (Ezech. XXXIII, 10-11) ?

PL 3, 1212B

「彼らにこう言え。我は生ける者である、と主は仰せられる。我は罪人の死を望まず、罪人がその最も悪しき道より立ち返って生きることを望む。それゆえ、汝らの最も悪しき道より立ち返れ。イスラエルの家よ、汝らはなぜ死に身を委ねるのか」(エゼキエル33:10-11)。

8

Sic per Esaiam prophetam: Non in aeternum indignabor vobis, neque semper non defendam vos (Isa. LVII, 16) .

PL 3, 1212B

同様に、預言者イザヤを通しても、こう仰せられた。「我は汝らに対して永遠に怒ることはなく、汝らを守ることを永久にやめることもない」(イザヤ57:16)。

9

Et quoniam Hieremias propheta in persona populi peccatoris deprecatur Dominum, dicens: Emenda nos, Domine, sed in judicio et non in ira, ne paucos facias nos (Jer. X, 24) ; adjecit et dixit Esaias: Propter peccatum modice contristavi eum, et percussi eum, et averti faciem meam ab eo; et contristatus est, et abiit tristis in viis suis (Isa. LVII, 17) .

PL 3, 1212C

また、預言者エレミヤは罪深き民に代わって主に嘆願し、こう言う。「主よ、我々を正したまえ。されど裁きによりてであり、怒りによってではない。我々を数少なくしたまうなかれ」(エレミヤ10:24)。イザヤはさらに言い添えた。「罪のゆえに、我はこれを少しく悲しませ、これを打ち、我が顔をこれより背けた。すると彼は悲しみ、その道々を悲しみながら去って行った」(イザヤ57:17)。

10

Et quia operatur, adjecit et dixit: Vias ejus vidi, et curavi eum, et dedi ei exhortationem veram, pacem super pacem; poenitentibus, deprecantibus, et operantibus restitui posse, quod male perierint, quodque a Christo declinaverint.

PL 3, 1212C

そして、彼が行いに励むがゆえに、さらに言い添えた。「彼の道を我は見た。我は彼を癒し、彼に真の励ましを与えた、平安に平安を重ねて」。悔悛する者、嘆願する者、行いに励む者には、彼らが悪しく滅び去ったことも、キリストから離れ去ったことも、回復されうるのである。

Caput XI

第XI章PL 3, 1212C
1

Denique hoc in Evangelio comprobatur, ubi (Luc. VII) illa mulier peccatrix describitur, quae venit ad domum cujusdam Pharisaei, ubi erat Dominus vocatus cum discipulis, portans vas unguenti; quae stetit ad pedes Domini, et lacrymis suis lavit pedes ejus, et capillis extersit, et oscula infixit, ut excitaretur ille Pharisaeus et diceret: Hic si esset Propheta, sciret quae et qualis esset ista mulier quae eum tangit, quia peccatrix est (Luc. VII, 39-47) .

PL 3, 1212C

実に、このことは福音書において証明される。そこ(ルカ7)には、かの罪深い女が描かれている。彼女は香油の壺を携え、主が弟子たちと共に招かれていたある一人のパリサイ人の家へやって来て、主の足もとに立ち、涙で主の足を洗い、髪でそれをぬぐい、口づけを重ねた。それによってかのパリサイ人は刺激され、こう言うに至った。「この人がもし預言者であったなら、自分に触れているこの女が何者で、いかなる女であるか、すなわち罪深い女であることを知っていたであろうに」(ルカ7:39-47)。

2

Unde incontinenti Dominus peccatorum remissor et poenitentium receptor, ait: Simon, habeo tibi aliquid dicere. At ille respondit dicens: Magister, dic.

PL 3, 1213A

そこで直ちに、主は罪を赦す者、悔悛する者たちを受け容れる者として言った。「シモンよ、汝に言うべきことがある」。すると彼は答えて言った。「師よ、話したまえ」。

3

Et Dominus: Duo debitores erant cuidam foeneratori, unus qui habebat denarios quingentos, et alius quinquaginta: cum non haberent unde solverent, ambobus donavit. Et interrogavit: Quis illorum plus diligit? Et respondit Simon: Utique ille cui plus donavit.

PL 3, 1213A

そして主は言った。「ある一人の金貸しに、二人の負債者があった。一人は五百デナリオンを負い、もう一人は五十デナリオンを負っていた。彼らには返す当てが無かったので、金貸しは二人とも赦した」。そして主は尋ねた。「彼らのうちどちらが金貸しをより深く愛するか」。すると、シモンは答えた。「当然、より多く赦してもらった方でしょう」。

4

Et adjecit dicens: Vides istam mulierem? Intravi in domum tuam, osculum mihi non dedisti; haec autem non cessavit osculando pedes meos: pedes meos non lavasti; haec autem lacrymis suis lavit, et capillis extersit: oleo pedes meos non unxisti; haec autem unxit.

PL 3, 1213A

そして主はさらに言い添えた。「この女が見えるか。私は汝の家に入ったが、汝は私に口づけをしなかった。しかし、この女は私の足に口づけすることをやめなかった。汝は私の足を洗わなかったが、この女は涙でそれを洗い、髪でぬぐった。汝は私の足に油を塗らなかったが、この女は塗った」。

5

Propter quod dico tibi, Simon, quia remittuntur illi peccata ejus. Ecce Dominus utrisque debitoribus larga sua pietate debitum concedit. Ecce delicta donantem. Ecce mulierem peccatricem poenitentem, flentem, deprecantem, et remissam peccatorum accipientem.

PL 3, 1213A

「それゆえ汝に言う、シモンよ、この女の罪は赦される」。見よ、主は両者の負債者に対し、その豊かな慈愛によって負債を免じている。見よ、罪を赦す主を。見よ、悔悛し、涙を流し、乞い願い、罪の赦しを受けた、かの罪深い女を。

Caput XII

第XII章PL 3, 1213B
1

Erubesce jam nunc, si fieri potest, Novatiane: desine argumentis tuis impiis incautos decipere: desine unius capituli praescriptione terrere.

PL 3, 1213B

今こそ恥じよ、ノウァティアヌスよ、もしそれが可能であるならば。お前の不敬な論法で、無警戒な者たちを欺くのをやめよ。ただ一つの章句をもってする抗弁によって、人を怯えさせるのをやめよ。

2

Legimus et adoramus, nec praetermittimus coelestem Domini sententiam, qua ait negaturum se negantem; numquid et poenitentem? Et quid ego tamdiu de miserationibus probare singula gestiam?

PL 3, 1213B

我々は読み、崇めている。主が、自分を否む者を自分も否むであろうと言われた、あの天来の宣告を、我々は見過ごしにしない。しかし、悔悛する者をもまた否むというのだろうか。私は何のために、これほど長く、憐れみについて一つ一つを証明しようと望むのか。

3

Quando quidem Ninivitis Allophylis, et longe a lege Domini constitutis, propter civitatis suae annuntiatam eversionem deprecantibus, misericordia Dei non denegatur (Jon. III) ?

PL 3, 1213B

まことに、異邦人でありながら、主の律法から遠く隔てられていたニネベの民に対してさえ、自分たちの都市の滅亡が告げ知らされたゆえに乞い願う彼らに、神の憐れみが拒まれることはないではないか(ヨナ3)。

4

Ipsi illi Pharaoni sacrilega temeritate repugnanti, cum quondam coelestibus plagis verberaretur, et conversus Moysi et fratri ejus dixisset: Orate pro me ad Dominum, quia peccavi (Exod. IX, 28) , incontinenti ab eo suspendebatur ira Dei.

PL 3, 1213B

瀆聖的な蛮勇をもって抗い続けていた、かのファラオその人でさえ、かつて天からの災いに打たれていたとき、モーセとその兄弟に向き直ってこう言った。「汝ら、私のために主に祈れ、私は罪を犯した」(出エジプト記9:28)。すると直ちに、神の怒りは彼から差し止められた。

5

Et tu jam, Novatiane, judicas, et nullam spem pacis ac misericordiae habere lapsos praedicas; nec increpanti Apostolo aurem accommodas dicenti: Tu qui es, qui judicas servum alienum? Domino suo stat, aut cadit.

PL 3, 1213C

そしてノウァティアヌスよ、今やお前は裁き、背教した者たちには平和と憐れみの望みが全く無いと説いている。使徒が叱責して言う言葉にも耳を貸そうとしない。「汝は何者であって、他人のしもべを裁くのか。彼は自分の主人に対して、立ちもし、倒れもする」。

6

Stabit autem: potens est Deus stabilire eum (Rom. XIV, 4) . Unde pertinenter et necessarie ex persona eorumdem lapsorum increpat vos Spiritus sanctus, dum dicit: Noli gratulari inimica mea mihi, quoniam si cecidi, et exsurgam; et si in tenebris ambulavero, Dominus lumen est mihi.

PL 3, 1213C

「しかし彼は立つであろう。神は彼を立たせる力を持っておられる」(ローマ14:4)。それゆえ、当を得て、かつ必然的に、聖なる霊は、かの同じ背教した者たちの立場から諸君を叱責して、こう言う。「わが敵よ、私について喜ぶな。私は倒れても、また起き上がるからだ。たとえ暗闇の中を歩むとも、主は私の光である」。

7

Iram Domini tolerabo, quoniam peccavi illi, usque dum justificet causam meam, et faciat judicium et justitiam, et producat me ad lucem. Videbo justitiam illius: et videbit me inimica mea, et cooperiet se confusione (Mich. VIII, 8, 10) .

PL 3, 1213C

「私は主の怒りを耐え忍ぶであろう、私が主に対して罪を犯したからである。主が私の言い分を義とし、裁きと正義を行い、私を光へ導き出されるまで。私は主の正義を見るであろう。そして、わが敵は私を見て、恥にその身を覆うであろう」(ミカ8:8、10)。

  • ミーニュはミカ8章8節・10節と刷るが、同書は七章までで、引用文は7章9–10節にあたる。

Caput XIII

第XIII章PL 3, 1214A
1

Oro, non legisti: Nolite gloriari, et nolite loqui excelsa, et ne exeat magniloquentia ex ore vestro; quoniam erigit a terra pauperem, a sterquilino erigit inopem, et sedere eum facit cum potentibus populi (I Reg. II, 3, 8) ?

PL 3, 1214A

私は問う、お前は読まなかったのか。「誇ってはならない、高慢を語ってはならない、大言を汝らの口から出してはならない。主は貧しい者を地から起こし、乏しい者を糞土から引き上げ、民の力ある者たちと共に座らせられるからである」(サムエル記上2:3、8)。

2

Non legisti: Quia Dominus superbis resistit, humilibus autem dat gratiam (Jac. IV, 6; I Pet. V, 5) ? Non legisti: Qui se exaltat, humiliabitur (Matth. XXIII, 12; Luc. XIV, 11; XVIII, 14) ?

PL 3, 1214A

お前は読まなかったのか。「主は高ぶる者に逆らい、へりくだる者に恩寵を与えられる」(ヤコブ4:6、ペトロ一5:5)。お前は読まなかったのか。「おのれを高くする者は低くされる」(マタイ23:12、ルカ14:11、18:14)。

3

Non legisti: Quia Deus perdit memoriam superborum, et non relinquit memoriam humilium (Psal. IX, 7, 11) ? Non legisti: Quia quo judicio quis judicaverit, eum judicari necesse est (Matth. VII, 2) ?

PL 3, 1214A

お前は読まなかったのか。「神は高ぶる者どもの記憶を滅ぼし、へりくだる者の記憶を見捨てられることはない」(詩篇9:7、11)。お前は読まなかったのか。「誰であれある裁きをもって裁くならば、その者は同じ裁きによって裁かれねばならない」(マタイ7:2)。

4

Non legisti: Quia qui odit fratrem suum, in tenebris est, et in tenebris ambulat; et non scit quo eat, quia tenebrae excaecaverunt oculos ejus (I Joan. II, 11) ?

PL 3, 1214A

お前は読まなかったのか。「兄弟を憎む者は闇の中にあり、闇の中を歩み、どこへ行くのかを知らない。闇がその目を見えなくしたからである」(一ヨハネ2:11)。

5

Unde igitur et tam sceleratus, et tam perditus, tam discordiae furore vesanus exstiterit iste Novatianus, invenire non possum; qui semper in domo una, id est, Christi Ecclesia, proximorum delicta ut propria fleverit; onera fratrum, sicut Apostolus hortatur (Gal. VI, 2) , sustinuerit; lubricos in fide coelesti allocutione corroboraverit.

PL 3, 1214A

それゆえ、このノウァティアヌスが、これほどの極悪、これほどの堕落、これほどの不和の狂気に取り憑かれた者となったのが、どこに由来するのか、私には見出しえない。彼はかつて、ただ一つの家、すなわちキリストの教会にあって、隣人の罪を己が事として涙し、使徒が勧めるとおりに(ガラテヤ6:2)兄弟たちの重荷を担い、信仰において揺らぐ者たちを天来の言葉によって力づけていた者であるのに。

6

At nunc ex quo Cainam illam haeresim, quae non nisi tantum occidere gestit, exercere coepit; nec sibi novissime parcit.

PL 3, 1214B

しかし今、彼はかのカインの異端——殺すことのほかは何も望まぬもの——を行い始めて以来、ついには自分自身さえも容赦していない。

7

Caeterum si legisset quia justitia justi non liberabit eum in die qua erraverit, et iniquitas impii non nocebit ei ex qua die conversus fuerit (Ezech. XXXIII, 12) , jam olim in cinere poeniteret, ille qui semper poenitentibus adversatur: qui in ruina facilius aedificatorum stantium operantur, quam in structione jacentium ruinarum; qui multos ex fratribus nostris miserrimos falsis suis adversationibus perterritos, iterum fecit ethnicos, dicendo quod poenitentia lapsorum sit vana, nec possit eis proficere ad salutem; clamante Scriptura et dicente: Memento unde excideris, et age poenitentiam; si quo minus, veniam tibi, nisi poenitentiam egeris (Apoc. II, 5) .

PL 3, 1214B

そもそも、悔悛する者に常に敵対するあの男も、もし「正しい人の義は、彼が過ちを犯す日にはその者を救わず、悪しき者の不義は、彼が立ち返ったその日からはその者を害しない」(エゼキエル33:12)と読んでいたならば、とうの昔に灰の中で悔悛していたであろう。彼のような者たちは、崩れ落ちた廃墟を建て直すことよりも、なお立っている建物を壊すことのほうをたやすく行うのだ。彼は、我々の兄弟のうちの多くの、この上なく哀れな者たちを、己の偽りの反対論で脅えさせ、背教した者たちの悔悛は空しく、彼らの救いの益とはなりえないと言うことで、再び異教徒にしてしまった。聖書は叫んでこう言っているのに。「汝がどこから落ちたかを思い起こし、悔悛せよ。さもなくば、悔悛しないならば、私は汝のもとに来るであろう」(黙示録2:5)。

8

Et quidem ad septem ecclesias scribens, singulis sua quoque facinora et delicta ingerens: Poenitemini, dicebat. Quibus, nisi illis, scilicet, quo pretio magno sui sanguinis redemerat?

PL 3, 1214C

しかも実に、主は七つの教会に書き送り、それぞれにその悪行と罪をも突きつけながら、「汝らは悔い改めよ」と言っていた。それは、ほかならぬ、主が己の血の大いなる代価をもって贖ったあの者たちに対してでなくて、誰に対してであったろうか。

Caput XIV

第XIV章PL 3, 1214C
1

O te impium scelestumque, haeretice Novatiane, qui post tot et tanta in Ecclesia, a quibusdam retro voluntarie commissa crimina, quae et tu ipse in domo Dei priusquam apostata esse cognoveras; et haec posse aboleri de memoria, succedente bono, utique docueras, secundum fidem Scripturae dicentis: Quia si conversus fuerit facinorosus ab omnibus facinoribus suis quae commisit, et justitiam fecerit, vita aeterna vivet, et non morietur in facinore suo (Ezech. XVIII, 21). (Delicta enim quae commisit, abolebuntur de memoria succedentibus bonis factis.) Tu hodie retractas, an debeant lapsorum curari vulnera, qui nudati a diabolo ceciderunt, violentia aquae, quam suo ore serpens emisit post mulierem (Apoc. XII, 15) .

PL 3, 1214C

おお、不敬にして悪逆なお前よ、異端者ノウァティアヌスよ。教会にあって、かつて或る者たちが自ら進んで犯した数々の重い罪ののち――お前自身も、背教者となる前には神の家にあってそれを知っていた――それらの罪は、善き行いが続くならば記憶から消し去られうると、お前は確かに教えていた。こう語る聖典の教えに従ってのことである。「もし悪をなす者が、自らの犯したすべての悪行から立ち帰り、正義を行うならば、永遠の生命に生き、その犯した悪行のうちに死ぬことはない」(エゼキエル18:21)。(彼が犯した罪は、後に続く善き行いによって記憶から消し去られるからである。)しかるに今日のお前は、背教した者たちの傷は癒やされるべきかどうかを蒸し返している――女のあとを追って蛇がその口から吐き出した水の激しさによって、悪魔に裸にされて倒れた者たちの傷を(黙示録12:15)。

2

Sed quid dicam? ait Apostolus: Laudo vos? In hoc non laudo: quia non in melius, sed in pejus venistis (I Cor. XI, 12-17) . Ubi enim sunt aemulationes et dissensiones in vobis, nonne carnales estis, et secundum hominem ambulatis (I Cor. III, 3) ?

PL 3, 1215A

しかし何を言おうか。使徒は言う。「私は汝らを賞めようか。この点では賞めない。汝らは、より善きものにではなく、より悪しきものに至ったのだから」(一コリント11:12-17)。「なぜなら、汝らのうちに張り合いと不和があるところ、汝らは肉に属する者であり、人間に従って歩んでいるのではないか」(一コリント3:3)。

3

Nec nos quidem mirari oportet, cur iste Novatianus tam nefanda, tam gravia in personam lapsorum exercere nunc audeat: quandoquidem habemus exempla praevaricationis hujus praecedentia.

PL 3, 1215A

我々もまた、このノウァティアヌスが今、背教した者たちに対してかくも忌まわしく、かくも重い仕打ちをあえてなす理由を、怪しむには当たらない。というのも、我々はこの背信の先例をすでに持っているからである。

4

Saul ille bonus (I Reg. IX, 2, XVIII, seqq.) , praeter caetera, postea livore evertitur, et contra David omnia adversa et inimica agere molitur.

PL 3, 1215B

かのよきサウルも(サムエル記上9:2、18章以下)、他のことはさておき、のちに妬みによって覆され、ダビデに対してあらゆる不利益と敵意に満ちたことを企てるに至った。

5

Judas ille inter Apostolos electus (Matth. X, 4; XXVI, 15) , qui semper in domo Dei unanimis et fidelis (Psal. LIV, 15) , ipse postmodum Deum tradidit. Praedixerat quidem et Dominus multos esse venturos sub pellibus ovium, rapaces lupos (Matth. VII, 15) .

PL 3, 1215B

使徒たちの中に選ばれたかのユダは(マタイ10:4、26:15)――神の家にあって常に心を一つにし、忠実であった者だが(詩篇54:15)――のちに自ら神を売り渡した。主もまた、羊の皮をまとってやって来る多くの貪欲な狼どもがあることを、あらかじめ告げておられた(マタイ7:15)。

6

Qui sunt isti rapaces lupi, nisi sensu subdolo conspirantes ad infestandum gregem Christi? sicut legimus apud Zachariam positum: Ecce ego suscito pastorem in terra, qui quod aversum est, non visitabit, et carnes electorum manducabit, et talos illorum torquebit (Zach. XI, 16) .

PL 3, 1215B

この貪欲な狼どもとは、狡猾な心をもって謀り合い、キリストの群れを脅かそうとする者たちにほかならないではないか。ゼカリヤのもとに記されているのを我々が読むとおりである。「見よ、私は地に一人の牧者を起こす。彼は、背き去ったものを顧みず、選ばれた者たちの肉を食らい、その踵をねじり上げるであろう」(ゼカリヤ11:16)。

7

Similiter et per Ezechielem increpat hujusmodi pastores, scilicet praedones et laniones (dicam ut aestimaverat) dicens: O pastores, quare lac ebibitis, et coagulatum comeditis, et forte ad nihilum perduxistis, et infirmum non visitastis, claudicantem non curastis, et errantem non revocastis, et permisistis populum meum errare inter spinas et tribulos?

PL 3, 1215B

同じくエゼキエルを通しても、かかる牧者たち――すなわち、略奪者、屠殺者たちを(彼が判じたとおりに私も言おう)――叱責して、こう言われる。「おお、牧者たちよ、汝らはなぜ乳を飲み、凝乳を食らい、強い羊を無に帰せしめ〔底本は et forte ad nihilum perduxistis で構文が崩れている。forte を「強い羊」と取って補ったが、副詞とも取れる〕、弱った羊を顧みず、足なえた羊を癒やさず、迷い出た羊を連れ戻さず、我が民が茨と棘のあいだをさまように任せたのか」。

8

Propterea haec dicit Dominus: Ecce ego veniam adversus pastores, et exquiram oves meas de manibus illorum, et repellam eos ut non pascant oves meas, et non erunt eis amplius oves meae in devorationem: et exquiram eas sicut pastor gregem suum in die qua fuerit caligo et nebula: sic exquiram oves meas, et exquiram eas in omni loco quocumque dispersae sunt: et quod perierat, requiram: et quod erraverat, revocabo: et quod claudicaverat, curabo: et quod infirmum est, custodiam: et pascam oves meas cum judicio (Ezech. XXXIV, 3, 4, 10, 11, 16).

PL 3, 1215C

それゆえ、主はこう言われる。「見よ、私は牧者たちに逆らって来る。そして彼らの手から我が羊を尋ね求め、彼らを追い払って、我が羊を養わせない。そして我が羊は、もはや彼らの餌食とはならない。私は、闇と霧の日に牧者がその群れを尋ねるように、我が羊を尋ね求める。かくして私は我が羊を尋ね求め、散らされたあらゆる場所において彼らを尋ね求める。失われたものを私は探し求め、迷い出たものを連れ戻し、足なえたものを癒やし、弱ったものを守り、裁きをもって我が羊を養う」(エゼキエル34:3、4、10、11、16)。

Caput XV

第XV章PL 3, 1215D
1

Quis ista loquitur? Utique ille qui relictis nonaginta novem ovibus, quaesivit illam quae de suo erraverat grege, sicut David dicit: Erravi velut ovis quae periit (Psal. CXVIII, 176) ; quam inventam Christus redit, humero suo portans peccatricem delicatam; qui gaudens et exultans, vocatis amicis et domesticis, ait: Congratulamini mihi, quoniam inventa est ovis mea quae perierat.

PL 3, 1215D

これを語るのは誰か。九十九匹の羊を置いて、群れから迷い出た一匹を捜し求めた、まさにあの方にほかならない。ダビデが言うとおりである、「私は失われた羊のように迷った」(詩篇118:176)。見出したその羊を、キリストは肩に担って連れ帰る、その罪深くか弱い羊を。喜び躍りながら、友人たちと家の者たちを呼び集めて言う、「私と共に喜んでほしい。失われていた私の羊が見つかったのだから」。

2

Dico, inquit, vobis, quia tale gaudium erit in coelo super uno peccatore poenitentiam agente (Luc. XV, 6-10) .

PL 3, 1215D

「私は汝らに言う、悔悛する一人の罪びとについて、天にはこのような喜びがあるであろう」(ルカ15:6-10)。

3

Et subjungens ait: Aut quae mulier habens denarios decem, et cum perdiderit ex denariis, unum nonne accendit lucernam, et tota die domum suam emundat, quaerens donec inveniat?

PL 3, 1216A

さらに続けて言う、「あるいは、十枚の銀貨を持つ女がいて、その銀貨のうち一枚を失ったなら、灯をともし、一日中家を掃除して、見つかるまで捜し求めないだろうか」。

4

Et cum invenerit, convocat amicas et vicinas, dicens: Congratulamini mihi, quoniam inveni denarium quem perdideram. Dico vobis, quia tale gaudium erit in conspectu Angelorum Dei super uno peccatore poenitentiam agente.

PL 3, 1216A

「そして見つけたなら、友人たちと隣人たちを呼び集めて言う、『私と共に喜んでほしい。失っていた銀貨を見つけたのだから』。私は汝らに言う、悔悛する一人の罪びとについて、神の天使たちの前にはこのような喜びがあるであろう」。

5

E contrario autem non agentes facinorum suorum poenitentiam; quae eos maneant, ex ipsius Domini responso cognoscant.

PL 3, 1216A

しかしこれとは反対に、自らの犯した悪事について悔悛を行わない者たちは、何が彼らを待ち受けているかを、主ご自身の答えから知るがよい。

6

Legimus enim in Evangelio: quod quidam venerunt de Galilaeis ad Dominum, annuntiantes ei de eis quorum sanguinem miscuit Pilatus cum sacrificiis ipsorum: quibus respondit Dominus dicens: Putatis quia illi Galilaei super caeteros Galilaeos peccatores fuerant, quia passi sunt talia?

PL 3, 1216A

我々は福音書にこう読む。すなわち、ガリラヤ人のうちの何人かが主のもとに来て、ピラトがその血を彼ら自身の生贄に混ぜた者たちについて告げたところ、主は彼らに答えて言われた、「汝らは、かのガリラヤ人たちがほかのガリラヤ人たちにまさる罪びとであったから、そのような目に遭ったと思うのか」。

7

Non. Dico enim vobis: nisi poenitentiam egeritis, omnes similiter perietis. Aut illi decem et octo, super quos cecidit turris in Siloa, putatis quia debitores fuerunt morti super omnes homines qui habitabant in Hierusalem? Non.

PL 3, 1216B

「否。私は汝らに言う、汝らが悔悛しなければ、皆同じように滅びるであろう。あるいは、シロアムの塔が崩れて死んだかの十八人は、エルサレムに住むすべての人にまさって、死を負うべき者たちであったと汝らは思うのか。否」。

8

Dico vobis, inquit, quia nisi poenitentiam egeritis, omnes similiter perietis. (Luc. XIII, 1-5) .

PL 3, 1216B

「私は汝らに言う、汝らが悔悛しなければ、皆同じように滅びるであろう」(ルカ13:1-5)。

Caput XVI

第XVI章PL 3, 1216B
1

Excitemus itaque nos quantum possumus, fratres dilectissimi, et abrupto inertiae et securitatis somno, ad observanda Domini praecepta vigilemus.

PL 3, 1216B

それゆえ、最愛の兄弟たちよ、我々にできる限り我々自身を奮い立たせ、怠惰と安逸の眠りを断ち切って、主の戒めを守るために目を覚ましていよう。

2

Quaeramus tota mente quod perdidimus, ut invenire possimus; quia Quaerenti, ait Scriptura, dabitur, et pulsanti aperietur (Luc. XI, 10) .

PL 3, 1216B

我々が失ったものを、全き心をもって探し求めよう、見出すことができるように。聖典が言うとおり、「求める者には与えられ、叩く者には開かれる」からである(ルカ11:10)。

3

Mundemus domum nostram munditia spiritali, ut secreta quaeque et abdita pectoris nostri, vero Evangelii lumine radiata, dicant: Tibi soli deliqui, et nequissimum in conspectu tuo feci (Psal. L, 6) ; Quia mors peccatorum mala; (Psal. XXXIII, 22) et apud inferos poenitentia nulla (Eccli. XI, 17) : habentes in contemplatione maxime diem judicii et retributionis: et quod ab omnibus nobis credendum, et firmiter est tenendum, quia acceptio personarum non est apud Deum (Rom. II, 11) ; cum praeceperit in Deuteronomio non accipiendam personam in judicio: Non accipies, ait, personam, nec secundum minimum, nec secundum maximum judicabis (Deut. I, 17; XVI, 19) .

PL 3, 1216C

我々の家を霊的な清さで清めよう。我々の胸の秘められたところ、隠されたところがことごとく、福音の真の光に照らされて、こう言うために。「私はあなたに対してのみ罪を犯し、あなたの御前で最も悪しきことを行った」(詩篇50:6)。「罪びとらの死は悪しきものである」(詩篇33:22)。「陰府には悔悛が無い」(集会の書11:17)。裁きと報いの日を、とりわけ思いにとどめながら。そして、我々すべてが信じ、固く保つべきこととして、「神のもとには人の分け隔てが無い」(ローマ2:11)。申命記において、裁きにおいて人を分け隔ててはならないと命じられているとおりである。「あなたは人を分け隔てせず、身分の低い者によっても高い者によっても裁いてはならない」(申命記1:17;16:19)。

4

His similia et per Ezechielem dixit: Omnes, inquit, animae meae sunt; sicut anima patris, et anima filii: anima quae peccaverit, ipsa morietur (Ezech. XVIII, 4) .

PL 3, 1216C

これに似たことを、エゼキエルを通しても神は言われた。「すべての魂は私のものである。父の魂も子の魂も。罪を犯した魂、それが死ぬのである」(エゼキエル18:4)。

5

Hic erit igitur a nobis venerandus, hic tenendus, hic per plenam et dignam nostram confessionem propitiandus, qui habet potestatem animam et corpus mittendi in gehennam ignis (Matth. X, 28) , sicut scriptum est: Ecce venit cum multis millibus nuntiorum suorum facere judicium de omnibus, et perdere omnes impios, et arguere omnem carnem de omnibus factis impiorum quae fecerunt impie, et de omnibus verbis impiis quae de Deo locuti sunt peccatores (Judae 14, 15) .

PL 3, 1216D

それゆえ、この方こそ我々が敬うべき方であり、この方にすがるべきであり、この方をこそ我々の全きふさわしい告白によって宥めるべきである。魂と肉体とをゲヘナの火に投げ込む権力を持つ方だからである(マタイ10:28)。こう書かれているとおりである、「見よ、主は幾千もの御使いたちを伴って来られ、すべての者について裁きを行い、すべての不敬虔な者を滅ぼし、不敬虔な者たちがそのなした不敬虔なすべての行いについて、また罪びとたちが神について語った不敬虔なすべての言葉について、あらゆる肉なる者を責め立てられる」(ユダの手紙14-15)。

Caput XVII

第XVII章PL 3, 1217A
1

His similia et Daniel: Vidi, inquit, thronum positum, et Vetustus dierum sedebat super eum, et vestitus ejus erat tamquam nix, et capilli capitis ejus tamquam lana alba, thronus illius flamma ignis, rotae illius ignis ardens.

PL 3, 1217A

これらに似たことを、ダニエルもまた語る。「私は見た」と彼は言う。「玉座が据えられ、日の老いたる者がその上に座っていた。彼の衣は雪のようであり、その頭の毛は白い羊毛のようであった。彼の玉座は火の炎であり、その車輪は燃える火であった。

2

Flumen ignis prodibat ante eum: millia millium serviebant ei, et millia millium assistebant ei. Ad judicium sedit, et libri aperti sunt (Dan. VII, 9, 10) .

PL 3, 1217A

火の川が彼の前から流れ出ていた。千々の者が彼に仕え、千々の者が彼のかたわらに立っていた。裁きのために彼は座に着き、もろもろの書物が開かれた」(ダニエル7:9,10)。

3

Joannes autem manifestius et de die judicii et consummatione saeculi declarat dicens: Et cum aperuisset, inquit, sigillum sextum, ecce terrae motus factus est magnus: et factus est sol niger ut saccus cilicinus, et luna tota sanguinea facta est: et stellae ceciderunt in terram, quomodo ficus a vento magno agitata mittit grossos suos: et coelum recessit ut liber cum involvitur: et omnis mons et insulae de locis suis motae sunt: et reges terrae, et maximi quique et tribuni et divites et fortes, et omnis servus et liber absconderunt se in speluncis et in cavernis montium, dicentes montibus et petris: Cadite super nos, et abscondite nos a conspectu Patris sedentis super thronum, et ab ira Agni: quoniam venit dies interitionis: et quis poterit stare (Apoc. VI, 12-17) ?

PL 3, 1217A

しかしヨハネは、審判の日と世の終わりについて、いっそう明らかに述べて言う。「第六の封印が開かれたとき」と彼は言う。「見よ、大きな地震が起こった。太陽は毛の粗布のように黒くなり、月はすっかり血のようになった。星々は、大風に揺り動かされた無花果の木がその青い実を振り落とすように、地に落ちた。天は、巻物が巻かれるときのように退き、あらゆる山と島とはその場所から動かされた。地の王たち、大いなる者たち、千人隊長たち、富める者たちと力ある者たち、すべての奴隷と自由人とは、洞窟と山々の岩穴とに身を隠し、山と岩とに向かって言った。『我々の上に崩れ落ちよ、玉座に座す父の御前から、また子羊の怒りから、我々を隠せ。滅びの日が来たのだから。誰が耐えて立つことができようか』」(黙示録6:12-17)。

4

Item in eadem Apocalypsi hoc quoque Joannes dicit sibi revelatum: Vidi, inquit, thronum magnum; et candidum sedentem super eum, a cujus facie fugit coelum et terra; et locus eorum inventus non est, et vidi mortuos magnos et pusillos stantes ante conspectum throni Domini: et libri aperti sunt.

PL 3, 1217B

同じく黙示録の中で、ヨハネは自分にこのことも啓示されたと言う。「私は見た」と彼は言う。「大いなる玉座と、その上に座す白き方とを。その御顔から天と地とは逃げ去り、その場所は見出されなかった。私は死者たち、大いなる者も小さき者も、主の玉座の御前に立っているのを見た。もろもろの書物が開かれた。

5

Et alius liber apertus est qui est vitae: et judicati sunt singuli secundum ea quae scripta erant in libro secundum opera ipsorum (Apoc. XX, 11-13) .

PL 3, 1217B

また、命の書というもう一つの書物が開かれた。おのおのは、その書物に記されていたところに従い、また各自の行いに従って裁かれた」(黙示録20:11-13)。

6

Sed et Apostolus bonum consulens, sic hortatur nos, dicens: Nemo vos decipiat inanibus verbis: propterea enim venit ira Dei super filios contumaciae. Nolite esse participes eorum (Ephes. V, 6, 7) .

PL 3, 1217C

しかし使徒もまた、我々のために善を図り、こう勧めて言う。「誰も汝らを空しき言葉で欺くことのないように。まさにそれゆえにこそ、神の怒りは頑なさの子らの上に来るのである。汝らは彼らの仲間となってはならない」(エフェソ5:6,7)。

Caput XVIII

第XVIII章PL 3, 1218A
1

Demus igitur totis viribus fidei nostrae Deo laudem, demus plenam confessionem: quandoquidem super poenitentia nostra gaudeant virtutes coelorum, gaudeant Angeli omnes, gaudeat et Christus; qui nos denuo peccatis oneratos, delictis obrutos, plena et clementi moderatione cessare a facinore hortatur, dicens: Convertite vos, et redite ab impietatibus vestris: et non erunt vobis iniquitates vestrae ad poenam.

PL 3, 1218A

それゆえ我々は、我々の信仰の全力を尽くして神に賛美を捧げよう。満ちた告白を捧げよう。我々の悔悛の上に天の諸力が喜び、天使たちがみな喜び、キリストもまた喜ぶのだから。この方は、再び罪の重荷を負わされ、罪に埋もれた我々に対し、満ちた慈しみ深い節度をもって、悪行から離れるよう勧めて、こう言う。「汝ら、立ち返れ、汝らの不敬から立ち戻れ。そうすれば、汝らの不義は汝らへの罰とはならないであろう。」

2

Projicite a vobis omnes impietates vestras quas fecistis adversum me: et facite vobis cor novum et spiritum novum. Et ut quid vos morti traditis, domus Israel?

PL 3, 1218A

「汝らが私に対して犯したすべての不敬を、汝らから投げ捨てよ。そして汝ら自身のために、新しい心と新しい霊とを造れ。イスラエルの家よ、汝らはなぜ死に身を委ねるのか。」

3

Non enim desidero mortem peccatoris. (Ezech. XVIII, 30-32) Ego sum, ego sum, qui deleo facinora tua; et non commemorabor te: tu autem in mente habe, et judicemus. Dic tu facinora tua prius, ut justificeris (Isa. XLIII, 25, 26) .

PL 3, 1218A

「私は罪人の死を望まない。」(エゼキエル18:30-32)「私である、私こそは、汝の悪行を消し去る者である。そして汝を思い出すことはない。しかし汝は心に留めよ、共に論じよう。汝はまず汝の悪行を告げよ、義とされるために。」(イザヤ43:25-26)

4

Dum patet, fratres, indulgentiae aditus, Deum plenis satisfactionibus deprecemur. Humiliemus nos, ut exaltari possimus. Acquiescamus divinae exhortationi, qua evadere liceat diem Domini et iram. Dicit enim sic: Respice, fili, nationes hominum, et scito.

PL 3, 1218B

兄弟たちよ、赦しへの道が開かれている間に、我々は満ちた償いをもって神に嘆願しよう。我々自身を低くしよう、高められるために。神の勧めに聞き入れよう、それによって主の日と怒りとを逃れることが叶うように。実にこう言われている。「子よ、人間の諸国民を顧みよ、そして知れ。」

5

Quis speravit in Domino, et confusus est; permansit in mandatis illius, et derelictus est; aut invocavit eum, et despexit illum? quoniam pius et misericors Dominus, et remittens in tempore tribulationis peccata, omnibus inquirentibus se in veritate (Eccli. II, 11-13) .

PL 3, 1218B

「主に望みを置いて、恥を受けた者があろうか。主の戒めにとどまって、見捨てられた者があろうか。あるいは主を呼び求めて、主に軽んじられた者があろうか。真理のうちに主を尋ね求めるすべての者に対し、主は苦難の時に罪を赦される、慈しみ深く憐れみ深い方だからである。」(集会の書2:11-13)

6

Ait ergo: Dic tu facinora tua prius, ut justificeris. Prae manu sit vobis oratio illa exomologeseos plena.

PL 3, 1218B

ゆえに、こう言われる。「汝はまず汝の悪行を告げよ、義とされるために。」諸君は、かの告白に満ちた祈りを、手元に備えておくがよい。