Caput I
第I章PL 3, 1505CCum Cyprianus, sanctus martyr, electus a Domino, de civitate Curubitana, in qua exsilio datus erat, ex praecepto Aspasii Paternii tunc proconsulis, clarissimi viri, regressus esset ex sacro rescripto, specialiter ad hoc et personaliter emisso, in hortis suis manebat; et ad diem omnibus modis veniri sicut ei ostensum erat, sperabat.
PL 3, 1505C主に選ばれた聖なる殉教者キプリアヌスは、当時の属州総督にして高名なる人であったアスパシウス・パテルヌス〔底本の綴りは Aspasii Paternii で、属格の形が崩れている。パテルヌス(Paternus)と取った〕の命により追放されていたクルビスの町から、特にこの事のために彼個人に宛てて発せられた聖なる勅答によって帰っていたので、自らの庭園にとどまっていた。そして、彼に示されていた通り、その日にはあらゆる仕方で人が来ることを予期していた。
Idem cum illic demoraretur, repente idibus septembribus, Tusco et Basso consulibus, venerunt ad eum principes duo, unus strator officii Galerii Maximi proconsulis, clarissimi viri, qui Aspasio Paterno successit, et alius equistrator qui esset a custodiis officii ejusdem clarissimi viri, et in curriculum eum imposuerunt, et ambo eum tenuerunt, et in Sexti tulerunt, ubi idem Galerius Maximus proconsul vir clarissimus alia die, id est, crastina, offerre sibi praecepit: et ita idem Cyprianus cum principe et stratore officii maximi proconsulis clarissimi viri secessit, et in hospitio ejus, cum eo, vico Saturni, inter Venerea et Salutaria mansit.
PL 3, 1505C彼がなおそこに留まっていたところ、トゥスクスとバッススが執政官であった年、九月のイドゥスの日に、突然、官吏二人が彼のもとへやって来た。一人は、アスパシウス・パテルヌスの後を継いだ属州総督ガレリウス・マクシムス、高名なる人の総督府の馬丁長であり、もう一人は、同じ高名なる人の総督府の守衛に属する馬丁であった。彼らは彼を馬車に乗せ、二人してこれを取り押さえ、セクスティへと連れて行った。そこで、かのガレリウス・マクシムス属州総督、高名なる人は、翌日、すなわち明くる日に、自分のもとへ出頭させるよう命じた。こうしてかのキプリアヌスは、マクシムス属州総督、高名なる人の総督府の官吏および馬丁長と共に立ち去り、その官吏の宿舎に、彼と共に、サトゥルヌスの街区、ウェネレアとサルタリアの間に、留まった。
Illic ante januam universus populus fratrum mansit. Et cum hoc Cyprianus comperisset, castigari puellas praecepit, quoniam in vico omnes ante januam hospitii principis jacebant.
PL 3, 1506Cそこでは、戸口の前に、兄弟たちの民衆すべてがとどまっていた。キプリアヌスはこれを知ると、少女たちを戒めるよう命じた。街区において皆が、官吏の宿舎の戸口の前に横たわっていたからである。
Et ita altera die, id est XVII kalendas Octobris mane multo, ad Sexti, secundum praeceptum Galerii Maximi proconsulis, clarissimi viri, in atrio sedentis Sauciolo, oblatus est.
PL 3, 1507Aこうして翌日、すなわち十月のカレンダエの十七日前、まだ夜も明けきらぬ早朝に、セクスティにて、サウキオルムの控えの間に座っていた〔in atrio sedentis Sauciolo の係りは定かでない。Sauciolo を atrio に掛かる場所名と取った〕ガレリウス・マクシムス属州総督、高名なる人の命に従い、差し出された。
Quo oblato, idem Galerius Maximus proconsul, clarissimus vir, Cypriano dixit: Tu papatum sacrilegae mentis hominibus exhibuisti? Cyprianus dixit: Ego.
PL 3, 1507A彼が差し出されると、かのガレリウス・マクシムス属州総督、高名なる人は、キプリアヌスに言った。「お前は、瀆聖的な心を持つ者たちに父たる位を示したのか。」キプリアヌスは言った。「私だ。」
Galerius Maximus proconsul, clarissimus vir, locutus cum consilio, sententiam vix et aegre dixit, verbis hujusmodi: Diu sacrilega mente vixisti, et plurimos tibi nefariae conspirationis homines aggregasti, et inimicum te constituisti diis Romanis et religionibus sacris, nec te pii et sanctissimi principes nostri Valerianus et Gallienus Augusti, et Valerianus nobilissimus Caesar, secta felicissimorum temporum suorum, obdurati furoris, ad caeremonias percolendas, bonamque mentem habendam tanto tempore potuerunt revocare.
PL 3, 1507Aガレリウス・マクシムス属州総督、高名なる人は、参議会と協議した上で、辛うじて、かつ苦渋のうちに、次のような言葉で判決を告げた。「お前は長らく瀆聖的な心をもって生きてきた。そして、お前は、邪悪な共謀を成す者たちを数多く自らのもとに集め、お前自身をローマの神々と聖なる宗教の敵として立てた。そして、我々の敬虔にして至聖なる統治者たち、すなわちアウグストゥスたるワレリアヌスとガリエヌス、および最も高貴なるカエサルたるワレリアヌスは、彼ら自身の最も幸いなる時代の教えをもってしても〔secta felicissimorum temporum suorum の意味と係りは定かでない。手段の奪格と取った〕、頑なな狂気に凝り固まったお前を、祭儀を執り行い、善き心を持つことへと、これほど長い間、呼び戻すことができなかった。」
Et ideo quod nequissimi criminis auctor et signifer deprehensus es, quo tu scelere docuisti, ipso documento peribis; ut quoniam tuo adnisu duravit sacrilega contumacia, tuo sanguine sanciatur disciplina. Et decretum ex tabella recitavit. Thascium Cyprianum gladio animadverti placet.
PL 3, 1508A「それゆえ、お前が最も邪悪な犯罪の創始者にして旗手であると見出された以上、お前がその罪によって教えたところの、まさにその手本によって、お前は滅びるであろう。お前の尽力によって瀆聖的な強情さが保たれてきたのであるから、お前の血によって規律が確立されるように。」そして彼は、調書から決定を読み上げた。「トハスキウス・キュプリアヌスを剣にて処罰するのが妥当である。」