Caput I
第I章PL 3, 173C. . . . QUIBUS tamen interfuit, et ita posuit. Tertio, Evangelii librum secundo Lucam. Lucas iste medicus post ascensum Christi, cum eo Paulus quasi ut juris studiosum secundum assumpsisset numeni suo ex opinione concriset.
PL 3, 173C……しかし彼はそれらの出来事に居合わせており、そのように記した。第三の福音書は、ルカによるものである。この医師ルカは、キリストの昇天ののち、パウロが彼を、いわば法律に通じた者として自らのかたわらに迎え入れていたので、その名によって〔底本は numeni suo。nomine suo と解した〕、伝え聞くところに基づいて書いた〔底本は concriset。読みが立たない語で、前後から「書いた」と解した〕。
Dominum tamen nec ipse vidit in carne; et idem prout assequi potuit, ita et (Luc. cap. I) a nativitate Joannis incipet dicere. Quarti Evangeliorum Joannis ex discipulis.
PL 3, 176Aとはいえ彼自身は主を肉において見たのではない。そして彼もまた、辿り得た限りにおいて、(ルカ1章)ヨハネの誕生から語り始めている。第四の福音書は、弟子たちのうちのヨハネによるものである。
Cohortantibus condiscipulis et episcopis, suis dixit: Conjejunate mihi hodie triduo, et quid cuique fuerit revelatum, alterutrum nobis enarremus. Eadem nocte revelatum Andreae ex apostolis, ut recognoscentibus cunctis Joannis suo nomine cuncta describeret.
PL 3, 177A同門の弟子たちと司教たちに促されて、〔ヨハネは〕自分の仲間たちにこう言った。「今日から三日間、私とともに断食せよ。そして各自に啓示されたことを、我々の間で互いに語り合おう」と。同じ夜、使徒たちのうちアンデレに啓示があり、皆が確認し合った上で、ヨハネが自分の名によってすべてを記すことになった。
Et ideo licet varia singulis Evangeliorum libris principia doceantur, nihil tamen differt credentium fidei, cum uno ac principali spiritu declarata sint in omnibus omnia de nativitate, de passione, de resurrectione, de conversatione, cum discipulis suis, et de gemino ejus adventu, primo in humilitate despectus, quod ro . . . . . . . . ., secundum potestate regali praeclarum, quod futurum est.
PL 3, 178Aそれゆえ、福音書の各書は始まり方こそ様々に説かれているとはいえ、信じる者たちの信仰には何の違いもない。ひとつの、主だった霊によって、誕生について、受難について、復活について、弟子たちとの交わりについて、そして彼の二重の到来について——第一は卑しさにおいて蔑まれたものであり……〔底本はここで quod ro の後が欠けている〕、第二は王としての権力において輝かしいものであり、それは将来起こることである——、そのすべてがあらゆる書において示されているからである。
Quid ergo mirum si Johannes tam constanter singula etiam in Epistolis suis proferat, dicens in semetipso (I Joan. I, 1-4) : Quae vidimus oculis nostris, et auribus audivimus, et manus nostrae palpaverunt, haec scripsimus.
PL 3, 179Aしたがって、ヨハネが自らの書簡の中でさえも、これほど一貫して個々の事柄を語り、自身についてこう述べているとして、何の不思議があろうか。(一ヨハネ1:1-4)「我々が目で見、耳で聞き、我々の手で触れたもの、これを我々は書き記した」。
Sic enim non solum visorem sed auditorem, sed et scriptorem omnium mirabilium Domini per ordinem, profitetur. Acta autem omnium Apostolorum sub uno libro scripta sunt.
PL 3, 180Aこのようにして彼は、主のあらゆる奇跡について、単にそれを見た者としてだけではなく、聞いた者として、また順序立てて記した者としても、自らを言い表している。すべての使徒たちの行伝は、一つの書のうちに記されている。
Lucas optime Theophile (Act. I, 1) comprehendit, quia sub praesentia ejus singula gerebantur; sicut et semote (Joan. XXI. 18, 19.) passionem Petri evidenter declarat, sed (Rom. XV, 24, 28.) profectionem Pauli ab urbe ad Spaniam proficiscentis.
PL 3, 180Aルカはテオフィロに宛てて(使徒言行録1:1)最もよくまとめた。それぞれの出来事が彼の居合わせるところで起こっていたからである。それと同様に、離れたところで起こったこととして〔semote は「省いて」とも読め、その場合ペトロの受難は行伝に含まれないことを言う。本文からは決まらない〕(ヨハネ21:18,19)ペトロの受難を明らかに示し、また(ローマ15:24,28)都からヒスパニアへ向けて旅立つパウロの出発をも〔明らかに示している〕。
Epistola autem Puali, quae, a quo loco, vel qua ex causa directe sint, voluntatibus intelligere ipse declarant; primum omnium Corinthiis schisma haeresis interdicens, deinceps Callactis circumcisionem; Romanis autem ordine Scripturarum, sed e principium earum esse Christum intimans, prolixius scripsit.
PL 3, 181Aパウロの書簡そのものが、それがどこから、いかなる理由によって送られたものであるかを、理解しようとする者たちに〔底本は voluntatibus intelligere。volentibus intelligere の崩れと見て解した〕明らかにしている。まず何よりもコリントの人々には異端の分裂を禁じ、次にガラテヤの人々〔底本の綴りは Callactis。ガラテヤの人々と取った〕には割礼を禁じ、ローマの人々には——聖典の秩序について、しかしその第一のものはキリストであると示しつつ——より詳しく書き送った。
De quibus singulis necesse est a nobis disputari, cum ipse beatus apostolus Paulus sequens praedecessoris sui Joannis ordinem, nonnisi nominatim septem Ecclesiis scribat ordine tali.
PL 3, 181Aこれらの一つ一つについては、我々が論じる必要がある。というのも、かの祝された使徒パウロ自身も、その先達ヨハネの順序に倣い、名指しでは七つの教会にのみ、次のような順序で書いているからである。
Ad Corinthios prima, ad Ephesios secunda, ad Philippenses tertia, ad Colossenses quarta, ad Galatas quinta, ad Tessalonicenses sexta, ad Romanos septima.
PL 3, 182Aコリントの人々へが第一、エフェソの人々へが第二、フィリピの人々へが第三、コロサイの人々へが第四、ガラテヤの人々へが第五、テサロニケの人々へが第六、ローマの人々へが第七。
Verum Corinthiis et Tessalonicensibus licet pro correbtione iteretur, una tamen per omnem orbem Ecclesia diffusa esse denoscitur. Et Joannes enim in Apocalypsi, licet (Apoc. capp. I et II.) septem Ecclesiis scribat, tamen omnibus dicit.
PL 3, 182A実に、コリントの人々とテサロニケの人々とには、矯正のために〔書簡が〕繰り返されているとはいえ、教会はただ一つであり、全世界に広がっていると知られている。ヨハネもまた黙示録において、(黙示録1章、2章)七つの教会に書いているとはいえ、すべての教会に語っているのである。
Verum ad Philemonem una, et ad Titum una, et ad Timotheum duas pro affectu et dilectione, in honore tamen Ecclesiae catholicae, in ordinatione ecclesiasticae disciplinae, sanctificatae sunt.
PL 3, 183A他方、フィレモンへは一通、テトスへは一通、テモテへは二通、情愛と愛のゆえに〔書かれたが〕、それでもなお公同の教会への敬意において、教会の規律の秩序づけのために、聖なるものとされている。
Fertur etiam ad Laudecenses, alia ad Alexandrinos, Pauli nomine fictae ad haeresem Marcionis; et alia plura, quae in catholicam Ecclesiam recipi non potest. Fel enim cum melle misceri non congruit.
PL 3, 184Aまた、ラオディキアの人々へ〔宛てた書簡〕、別にアレクサンドリアの人々へ〔宛てた書簡〕もあると伝えられているが、これらはマルキオンの異端のために、パウロの名を騙って偽造されたものである。そのほか多くのものがあるが、それらは公同の教会に受け入れることができない。胆汁を蜜に混ぜることはふさわしくないからである。
Epistola sane Judae, et superscripti Johannis duas in catholica habentur. Et Sapientia ab amicis Salomonis in honorem ipsius scripta. Apocalypsis etiam Johannis et Petri tantum recipimus, quam quidam ex nostris legi in Ecclesia nolunt.
PL 3, 185A実に、ユダの書簡、そして先に名を挙げたヨハネの二通の書簡は、公同の教会のものとして数えられている。また『知恵の書』は、ソロモンの友人たちによって、彼への敬意のうちに記されたものである。黙示録もまた、ヨハネのものとペトロのものだけを我々は受け入れる。ただし、それが教会で朗読されることを望まない者も、我々のうちにはいる。
Pastorem vero nuperrime temporibus nostris in urbe Roma Herma conscripsit, sedente cathedra urbis Romae Ecclesiae Pio episcopo fratre ejus.
PL 3, 188A他方『牧者』は、ごく最近、我々の時代に、ローマの都でヘルマスが著したものである。そのとき、彼の兄弟ピウスがローマの都の教会の司教座に着いていた。
Et ideo legi cum quidem oportet, se publicare vero in Ecclesia populo, neque inter Prophetas completum numero, neque inter Apostolos, in finem temporum potest.
PL 3, 191Aそれゆえ、これ(『牧者』)は〔底本は cum。eum の誤りと見て解した〕朗読されるべきではあるが、教会において民衆に公にされることはできない〔底本はこの後半の主語と述語の対応が崩れており、意味を汲んで訳した〕。預言者たちの中には数えられず(その数はすでに満ちている)、使徒たちの中にも、この世の終わりまで、数えられることはない。
Arsinoi autem, seu Valentini, vel Mitiadis, nihil in totum recipimus, qui etiam novum Psalmorum librum Marcioni conscripserunt una cum Basilide Assianum Catafrygum constitutorem.
PL 3, 192A他方、アルシノオスであれ、ウァレンティヌスであれ、あるいはミルティアデス〔底本の綴りは Mitiadis。ミルティアデスと取った〕であれ、我々はその〔書〕を全く受け入れない。彼らは、バシレイデースおよびアジアのカタフリュギア派の創始者とともに〔底本は奪格 Basilide と対格 constitutorem で格が合わない。二者を並べて訳し、同定はしない〕、マルキオンのために新たな詩篇の書をも著したのである。