Prooemium
冒頭 (Prooemium)PL 3, 849BCyprianus, Liberalis, Caldonius, Nicomedes, Caecilius, Junius, Marrutius, Felix, Successus, Faustinus, Fortunatus, Victor, Saturninus, alius Saturninus, Rogatianus, Tertullus, Lucianus, Eutyches, Amplus, Sattius, Secundinus, alius Saturninus, Aurelius, Priscus, Herculanus, Victoricus, Quintus, Honoratus, Montanus, Hortensianus, Verianus, Iambus, Donatus, Pompeius, Polycarpus, Demetrius, alius Donatus, Privatianus, alius Fortunatus, Rogatus et Monulus Cornelio fratri salutem.
PL 3, 849Bキプリアヌス、リベラリス、カルドニウス、ニコメデス、カエキリウス、ユニウス、マルルティウス、フェリクス、スッケッスス、ファウスティヌス、フォルトゥナトゥス、ウィクトル、サトゥルニヌス、別のサトゥルニヌス、ロガティアヌス、テルトゥルス、ルキアヌス、エウテュケス、アンプルス、サッティウス、セクンディヌス、別のサトゥルニヌス、アウレリウス、プリスクス、ヘルクラヌス、ウィクトリクス、クィントゥス、ホノラトゥス、モンタヌス、ホルテンシアヌス、ウェリアヌス、イアンブス、ドナトゥス、ポンペイウス、ポリュカルプス、デメトリウス、別のドナトゥス、プリウァティアヌス、別のフォルトゥナトゥス、ロガトゥスおよびモヌルスより、兄弟コルネリウスに挨拶を送る。
Caput I
第I章PL 3, 853AStatueramus quidem pridem, frater charissime, participato invicem nobiscum consilio, ut qui in persecutionis infestatione supplantati ab adversario et lapsi fuissent, et sacrificiis se illicitis maculassent, agerent diu poenitentiam plenam, et si periculum infirmitatis urgeret, pacem sub ictu mortis acciperent.
PL 3, 853A我々はかつて、最愛の兄弟よ、互いに協議を分かち合ったうえで、次のように定めていた。すなわち、迫害の襲来のうちに敵によって足をすくわれて背教し、許されざる生贄によって自らを汚した者たちは、長きにわたり悔悛を十全に行い、もし病の危険が差し迫るならば、死に瀕して和解を受けるべきである、と。
Nec enim fas erat aut permittebat paterna pietas et divina clementia, Ecclesiam pulsantibus cludi, et dolentibus ac deprecantibus spei salutaris subsidium denegari, ut de saeculo recedentes sine communicatione et pace ad Dominum dimitterentur; quando permiserit ipse et legem dederit, ut ligata in terris, et iu coelis ligata essent (Matt. XVI, 19) , solvi autem possent illic, quae prius in Ecclesia solverentur.
PL 3, 854A教会が、叩く者たちに閉ざされ、嘆き祈り求める者たちから救いの希望の支えが拒まれることは、正当でもなく、父としての慈愛と神の寛仁の許すところでもなかった。この世を去る者たちが、交わりも和解もなしに主のもとへ送り出されることのないようにするためである。なぜなら、主ご自身が、地にて縛られたものは天にても縛られる〔底本は iu coelis。in coelis と読む〕(マタイ16:19)が、教会にてまず解かれたものは、かしこにおいても解かれうる、という掟を既にお許しになり、お与えになっていたからである。
Sed enim cum videamus diem rursus alterius infestationis appropinquare coepisse, et crebris atque assiduis ostentionibus admoneamur, ut ad certamen quod nobis hostis indicit, armati et parati simus; plebem etiam nobis de divina dignatione commissam exhortationibus nostris paremus, et omnes omnino milites Christi, qui arma desiderant, et praelium flagitant, intra castra dominica colligamus: necessitate cogente censuimus, eis qui de Ecclesia Domini non recesserunt, et poenitentiam agere et lamentari ac Dominum deprecari a primo lapsus sui die non destiterunt, pacem dandam esse; et eos ad praelium, quod imminet, armari et instrui oportere.
PL 3, 855Aしかし、別の襲来の日が再び近づき始めているのを我々は目にしており、たびたびの絶え間ない啓示〔底本の綴りは ostentionibus。ostensionibus の異綴りと取った〕によって、敵が我々に挑む戦いに対して武装し備えを整えるように、また神の思し召しによって我々に委ねられた民をも我々の勧めによって備えさせ、武具を望み戦いを求めるキリストの兵士たちを、余すところなく主の陣営のうちに集めるようにと訓戒されているのであるから、必然に迫られて我々は、主の教会から離れなかった者たち、すなわち悔悛を行い、嘆き、そして自らが背教したその最初の日から主に祈り求めることをやめなかった者たちに、和解を与えるべきであると決定した。そして彼らを、迫り来る戦いのために武装させ、備えを整えさせねばならない、と。
Caput II
第II章PL 3, 855BObtemperandum est namque ostensionibus atque admonitionibus justis, ut a pastoribus oves in periculo non deserantur; sed grex omnis in unum congregetur, et exercitus Domini ad certamen militiae coelestis armetur.
PL 3, 855B正しい啓示と訓戒には従わなければならない。それによって、牧者たちが危険のうちに羊を見捨てることなく、むしろ群れ全体が一つに集められ、主の軍勢が天上の戦闘のために武装されるためである。
Merito enim trahebatur dolentium poenitentia tempore longiore, ut infirmis in exitu subveniretur, quamdiu quies et tranquillitas aderat, quae differre diu plangentium lacrymas, et subvenire sero morientibus in infirmitate pateretur.
PL 3, 855B実際、悲しむ者たちの悔悛がより長い期間に引き延ばされ、弱った者たちが臨終に際して助けを受けられるようにされたのは、当然のことであった。それは、平穏と静けさが続くかぎりのことであり、そのような平穏と静けさが、嘆く者たちの涙を長く引き延ばすことも、病のうちに死にゆく者たちを遅れて助けることも、許していたのである。
At vero nunc non infirmis, sed fortibus pax necessaria est: nec morientibus, sed viventibus communicatio a nobis danda est: ut quos excitamus et hortamur ad praelium, non inermes et nudos relinquamus, sed protectione sanguinis et corporis Christi muniamus: et cum ad hoc fiat Eucharistia, ut possit accipientibus esse tutela; quos tutos esse contra adversarium volumus, munimento dominicae saturitatis armemus.
PL 3, 856Aしかし今や、和解が必要なのは弱った者たちにではなく、強健な者たちにである。我々が与えるべき交わりも、死にゆく者たちにではなく、生きている者たちに対してである。すなわち、我々が奮い立たせ、戦いへと励ます者たちを、武具もなく裸のまま放置することなく、キリストの血と体という守りをもって固めるためである。聖餐が行われるのは、まさに受ける者たちにとって守りとなるためであるから、敵に対して彼らが守られることを我々が望むならば、主の満たしという防具をもって彼らを武装させるべきである。
Nam quomodo docemus aut provocamus eos in confessione nominis sanguinem suum fundere, si eis militaturis Christi sanguinem denegamus? aut quomodo ad martyrii poculum idoneos facimus, si non eos prius ad bibendum in Ecclesia poculum Domini jure communicationis admittimus?
PL 3, 856Aなぜなら、キリストのために戦おうとする者たちに対して我々がキリストの血を拒むならば、名の告白のうちに自らの血を流すようにと、どうして彼らに教え、あるいは促すことができようか。また、交わりの権利によってまず教会で主の杯を飲むことを彼らに許さないならば、どうして彼らを殉教の杯にふさわしい者としうるだろうか。
Caput III
第III章PL 3, 856BInteresse debet, frater charissime, inter eos qui vel apostataverunt, et ad saeculum cui renuntiaverant reversi, gentiliter vivunt; vel ad haereticos transfugae facti, contra Ecclesiam parricidalia quotidie arma suscipiunt: et inter eos qui ab Ecclesiae limine non recedentes, et implorantes jugiter ac dolenter divina et paterna solatia, nunc se ad pugnam paratos esse, et pro Domini sui nomine, ac pro sua salute stare fortiter et pugnare profitentur.
PL 3, 856B最愛の兄弟よ、次の者たちの間には区別がなければならない。すなわち、棄教して、かつて拒んだ世へと戻り、異教徒として生きる者たちや、異端者のもとへの逃亡者となって日々教会に対し近親殺しの武器を執る者たちと、教会の敷居を離れることなく、絶えず嘆きながら神の、父としての慰めを乞い願い、今や戦いに備えができていると自ら言い表し、主の御名のため、また自らの救いのために雄々しく立ち戦うと公言する者たちとの間には。
Hoc in tempore pacem nos non dormientibus, sed vigilantibus damus; pacem non deliciis, sed armis damus; pacem non ad quietem, sed ad aciem damus.
PL 3, 857Aこの時にあたり、我々が和解を与えるのは、眠っている者たちにではなく、目覚めている者たちにである。我々が和解を与えるのは、安逸にではなく、武具にである。我々が和解を与えるのは、安息のためにではなく、戦列のためにである。
Si, secundum quod eos audimus et optamus et credimus, fortiter steterint, et adversarium nobiscum in congressione prostraverint, non poenitet pacem concessisse tam fortibus, immo episcopatus nostri honor grandis et gloria est, pacem dedisse martyribus, ut sacerdotes, qui sacrificia Dei quotidie celebramus, hostias Deo et victimas praeparemus.
PL 3, 857A彼らについて我々が聞き、望み、また信じているとおりに、彼らが雄々しく踏みとどまり、我々とともに戦って敵を打ち倒すならば、かくも勇敢な者たちに和解を与えたことを我々は悔いない。いや、それどころか、殉教者たちに和解を与えたことは、我々の司教職にとって大いなる誉れであり栄光である。日々神の生贄を執り行う司教である我々が、神への犠牲と犠牲獣とを整えることができるように。
Si autem, quod Dominus avertat a fratribus nostris, aliquis lapsorum fefellerit, ut pacem subdole petat, et impendentis praelii tempore communicationem non praeliaturus accipiat; se ipsum fallit et decipit, qui aliud corde occultat, et aliud voce pronuntiat.
PL 3, 857Aしかし、もし——主が我々の兄弟たちからこれを遠ざけてくださるように——背教した者たちのうちの誰かが欺き、和解を狡猾に求め、差し迫る戦いの時に、戦おうとする気もないのに交わりを受けるならば、心のうちに一つを隠しつつ口では別のことを述べるその者は、自分自身を欺き、自分自身を誤らせているのである。
Nos, in quantum nobis et videre et judicare conceditur, faciem singulorum videmus; cor scrutari, et mentem perspicere non possumus. De his judicat occultorum scrutator et cognitor cito venturus, et de arcanis cordis atque abditis judicaturus.
PL 3, 857B我々は、見ることも裁くことも我々に許されている限りにおいて、各人の顔を見る。しかし心を探り、精神の内を見通すことはできない。これらについては、隠されたことを探り知る方が裁く。この方はまもなく来たり、心の秘めごとと隠されたこととについて裁かれるであろう。
Obesse autem mali bonis non debent, sed magis mali a bonis adjuvari. Nec ideo martyrium facturis pax neganda est, quia sunt quidam negaturi; cum propter hoc pax danda sit omnibus militaturis, ne per ignorantiam nostram ille incipiat praeteriri, qui habet in praelio coronari.
PL 3, 858Aしかし、悪しき者たちが善き者たちの害となってはならず、むしろ悪しき者たちこそ善き者たちによって助けられるべきである。殉教を遂げようとする者たちに対して、その中に信仰を否もうとする者があるからといって、和解を拒んではならない。かえって、まさにそれゆえにこそ、戦おうとするすべての者に和解が与えられるべきである。我々の無知のゆえに、戦いにおいて冠を受けるはずの者が見過ごされ始めることのないように。
Caput IV
第IV章PL 3, 858ANec quisquam dicat, qui martyrium tollit, sanguine suo baptizatur: nex pax illi ab episcopo necessaria est, habituro gloriae suae pacem, et accepturo majorem de Domini dignatione mercedem.
PL 3, 858A「殉教を遂げる者は自分の血によって洗礼を受けるのであり、司教による和解はその者には要らない〔底本は nex。nec と読む〕。その者は自らの栄光の和解〔殉教それ自体が司教の与える和解に代わる和解をなす、という意と取った〕を得るはずであり、主の思し召しによって、より大いなる報いを受けるはずなのだから」などとは、誰も言ってはならない。
Primo idoneus esse non potest ad martyrium, qui ab Ecclesia non armatur ad praelium: et mens deficit, quam non recepta Eucharistia erigit et accendit.
PL 3, 858A第一に、教会によって戦いのために武装されない者は、殉教にふさわしい者ではありえない。エウカリスティア(感謝の祭儀)を受けていない精神は、奮い立たせられることも燃え立たせられることもなく、衰える。
Dominus enim in Evangelio suo dicit: Cum autem vos tradiderint, nolite cogitare quid loquamini; dabitur enim vobis in illa hora quid loquamini: non enim vos estis qui loquimini, sed Spiritus patris vestri qui loquitur in vobis (Matth. X, 19) .
PL 3, 858B主はその福音書の中でこう言われている。「汝らが引き渡されるとき、何を語るべきかを思い巡らすな。その時になって、汝らが語るべきことは与えられるであろう。語るのは汝らではなく、汝らのうちにあって語る汝らの父の霊だからである」(マタイ10:19)。
Quando autem dicat in traditis atque in confessione nominis constitutis Spiritum Patris loqui: quomodo potest ad confessionem paratus aut idoneus inveniri, qui non prius pace accepta receperit Spiritum Patris, qui corroborans servos suos ipse loquitur et confitetur in nobis?
PL 3, 858Bしかし、引き渡され、名の告白の場に立たされた者たちのうちで語るのは父の霊であると言われるのであれば、まず和解を受けたうえで父の霊を受け取ったのでない者が、どうして告白のために準備が整い、ふさわしい者と見出されえようか。父の霊こそは、その僕たちを力づけながら、自ら我々のうちで語り、告白する方なのである。
Tunc deinde si relictis omnibus rebus suis fugerit, et in latebris atque in solitudine constitutus in latrones forte incurrerit, aut in febribus et in languore decesserit; nonne nobis imputabitur, quod tam bonus miles, qui omnia sua dereliquit, et contempta domo, et parentibus, aut liberis, sequi Dominum suum maluit, sine pace et sine communicatione decedit?
PL 3, 859Aそのとき、もし彼が己の持ち物すべてを捨てて逃げ、隠れ家や荒れた地に身を置くうちにたまたま盗賊に襲われ、あるいは熱病や衰弱によって世を去るならば——かくも善き兵士が、自分のすべてを捨て、家をも親をも子をも顧みず、むしろ自らの主に従うことを選びながら、和解もなく交わりもなく世を去ったということは、我々の落ち度に帰せられるのではないか。
Nonne nobis vel negligentia segnis vel duritia crudelis adscribetur in die judicii; quod pastores creditas et commissas nobis oves nec curare in pace, nec in acie voluerimus armare?
PL 3, 859A裁きの日には、羊飼いである我々が、託され委ねられた羊たちを、和解によって世話する〔in pace は in acie と対にして「平時に」とも読める〕ことも、戦列において武装させることも欲しなかったということが、無精な怠慢として、あるいは残酷な冷酷として、我々に帰せられるのではないか。
Nonne ingeretur nobis a Domino quod per Prophetam suum clamat et dicit: Ecce lac consumitis, et lanis vos tegitis, et quod crassum est interficitis, et oves meas non pascitis; quod infirmatum est non confortastis, et quod male habuit non corroborastis, et quod contribulatum est non consolati estis (Ezech. XXXIV, 3, etc.) , et quod errabat non revocastis, et quod periit non inquisistis, et quod forte fuit, confecistis labore: et dispersae sunt oves meae, eo quod non sint pastores, et factae sunt in comesturam omnibus bestiis agri: et non fuit qui inquireret, neque qui revocaret.
PL 3, 859B主が、その預言者を通して叫び、こう言われたことが、我々に浴びせられるのではないか。「見よ、汝らは乳を飲み、羊毛で身を覆い、肥えたものを屠り、わが羊を養わない。弱ったものを力づけず、病めるものを強めず、傷ついたものを慰めず、迷い出たものを連れ戻さず、失われたものを尋ね求めず、なお力のあったものを労苦によって疲れさせた。かくてわが羊は、羊飼いがいないために散らされ、野のすべての獣の餌食となった。尋ね求める者もなく、連れ戻す者もいなかった」(エゼキエル34:3ほか)。
Propterea haec dicit Dominus: Ecce ego super pastores, et inquiram oves meas de manibus eorum, et avertam eos ut non pascant oves meas et jam non pascent eas, et extraham oves meas, de ore eorum, et pascam eas cum judicio (Ibid. 10, etc.) .
PL 3, 860Aそれゆえ主はこう言われる。「見よ、わたしは羊飼いたちに立ち向かい、彼らの手からわが羊を尋ね求め、彼らを退けてわが羊を養わせない。彼らはもはやこれを養うことはない。わたしは彼らの口からわが羊を引き出し、裁きをもってこれを養う」(エゼキエル34:10ほか)。
Caput V
第V章PL 3, 860ANe igitur ore nostro, quo pacem negamus, quo duritiam magis humanae crudelitatis, quam divinae et paternae pietatis opponimus, oves nobis commissae a Domino reposcantur: placuit nobis, sancto Spiritu suggerente, et Domino per visiones multas et manifestas admonente, quia hostis nobis imminere praenuntiatur et ostenditur, colligere intra castra milites Christi, et examinatis singulorum causis, pacem lapsis dare, immo pugnaturis arma suggerere: quod credimus vobis quoque paternae misericordiae contemplatione placiturum.
PL 3, 860Aそれゆえ、和解を拒み、神の父としての慈愛よりもむしろ人間の残酷な冷酷さを示す我々の口によって、主から我々に託された羊が我々に対して取り戻されることのないように。聖なる霊が示唆し、また主が多くの明白な幻によって、敵が我々に迫っていることが予告され示されていると訓戒するので、我々は、キリストの兵士たちを陣営のうちに集め、各人の件を吟味した上で、背教した者たちに和解を与える、いやむしろ戦おうとする者たちに武具を備えさせることを良しとした。これは、父としての慈しみを顧みれば、諸君にもまた良しとされるであろうと我々は信じる。
Quod si de collegis aliquis exstiterit, qui urgente certamine, pacem fratribus et sororibus non putat dandam, reddet ille rationem in die judicii Domino vel importunae censurae, vel inhumanae duritiae suae.
PL 3, 860Bもし同僚たちのうちに、戦いが差し迫るというのに、兄弟姉妹に和解を与えるべきでないと考える者が現れるならば、その者は裁きの日に、主に対して、その時宜を得ない譴責について、あるいはその非人間的な冷酷さについて、申し開きをすることになる。
Nos, quod fidei et charitati et sollicitudini congruebat, quae erant in conscientia nostra protulimus, diem certaminis appropinquasse, hostem violentum cito contra nos exsurgere, et pugnam non talem qualis fuit, sed graviorem multo et acriorem venire; hoc nobis divinitus frequenter ostendi; de hoc nos providentia et misericordia Domini saepius admoneri: de cujus ope et pietate, qui in eum confidimus, possumus esse securi, quia qui in pace militibus suis futuram praenuntiat pugnam, dabit militantibus in congressione victoriam. Optamus te, frater charissime, semper bene valere.
PL 3, 860B我々は、信仰と愛と配慮とに適うところに従い、我々の良心のうちにあったことを述べた。すなわち、戦いの日が近づいていること、猛々しい敵が速やかに我々に対して立ち上がること、そして戦いは、かつてあったようなものではなく、はるかに重く苛烈なものとして到来するということである。このことは、神により、たびたび我々に示されてきた。このことについて、我々は主の摂理と慈しみによって、しばしば訓戒されてきた。主に信頼する我々は、その方の助けと慈愛のゆえに安んじていることができる。なぜなら、平穏なうちに、その兵士たちに来るべき戦いを予告される方は、戦う者たちに、戦闘における勝利を与えられるであろうからである。我々は、最愛の兄弟よ、常にご健勝であることを願う。