諸家4–13世紀

Veterum testimonia de Sulpicio Severo › 全文

Veterum testimonia de Sulpicio Severo 全文

Various authors · PL 20, 81C–96A

Testimonium I

第I項PL 20, 81C
1

Tu, frater dilectissime, ad Dominum miraculo majore conversus es, quia aetate florentior, laudibus abundantior, oneribus patrimonii levior, substantia facultatum non egentior, et in ipso adhuc mundi theatro, id est, fori celebritate, diversans et FACUNDI NOMINIS PALMAM TENENS, repentino impetu discussisti servile peccati jugum, et lethalia carnis et sanguinis vincla rupisti, neque te divitiae de matrimonio familiae consularis aggestae, neque post conjugium peccandi licentia, et caelebs juventas ab angusto salutis introitu et arduo itinere virtutis in mollem illam et spatiosam multorum viam revocare potuerunt . . . . .

PL 20, 81C

いとも愛する兄弟よ、あなたは、より大きな奇跡をもって主に回心した。というのも、あなたは盛りの年齢にあり、称賛に富み、財産の重荷に押されることも比較的少なく、資力の点でも乏しくはなく、しかもなお世の劇場そのもの、すなわち広場の賑わいのうちに身を置いて、雄弁の名のヤシ〔palma。勝利の印〕を手にしていたのに、突然の勢いで罪の奴隷の軛を振り払い、肉と血の致命的な鎖を断ち切ったからである。執政官の家柄との婚姻から積み上がった富も、結婚のあとの罪を犯す放縦も、独身の青春も、救いの狭い入口と徳の険しい道から、多くの者のあの柔らかで広い道へとあなたを呼び戻すことはできなかった……。

2

Tu ergo verus factor legis, et Evangelii non surdus auditor, qui corpus et mundum configens cruci, delicias juventutis, et vitae praesentis mala gaudia pro venenis et luctibus aversatus es, respuens patrimoniorum onera ceu stercorum, merito socrum sanctam omni liberaliorem parente in matrem sortitus aeternam, quia coelestem Patrem anteverteras terreno parenti; exemplo apostolorum relicto patre in navicula fluctuante, scilicet in hujus vitae incerto cum retibus rerum suarum et implicatione patrimonii derelicto, Christum secutus: nec minoris domesticis opibus INGENII FACULTATIS LAUDEM ab hominibus non accipiens, et inanis gloriae sublimiter negligens, piscatorum praedicationes Tullianis omnibus et tuis litteris praetulisti, confugisti ad pietatis silentium, ut evaderes iniquitatis tumultum: mutescere voluisti mortalibus, ut ore puro divina loquereris, et pollutam canina facundia linguam, Christi laudibus et commemoratione ipsa pii nominis expiares.

PL 20, 81C

それゆえあなたは、律法の真の実行者、福音の耳の聞こえぬことのない聞き手である。あなたは体と世を十字架に付け、青春の快楽と現在の生の悪しき喜びを、毒と嘆きとして退け、父祖伝来の財産の重荷を糞土のごとく斥けた。当然にも、どの親よりも寛大な聖なる姑を、永遠の母として授かった。あなたが天の父を地上の親に先立たせたからである。使徒たちの模範にならい、揺れる小舟の中に父を残して——すなわち、この生の不確かさの中に、自分の持ち物の網と財産のもつれとともに父を置き去りにして——、キリストに従った。家の富に劣らぬ才能と力量の称賛を人々から受けながら〔nec … non accipiens は二重の否定で、受けていたの意〕、むなしい栄光を高みから顧みずに、漁師たちの宣べ伝えを、キケロのすべての著作とあなた自身の文章よりも尊んだ。あなたは不法の喧騒を逃れるために、敬虔の沈黙へと逃れた。死すべき者たちに対して沈黙することを望んだのは、清い口で神のことを語るためであり、犬のような雄弁で汚れた舌を、キリストへの賛美と、敬虔な名そのものを思い起こすことによって清めるためである。

3

IDEM epist. 11, alias 5, scripta anno 397, ad eumdem, num. 4.

PL 20, 82C

同じ人、書簡11(別の番号では5)、397年に同じ人に宛てて書かれたもの、第4段。

4

Neque sat habes occasionibus cunctis revisere, nisi et pueros tuos mittas, nec solum de famulis, sed et de filiis sanctis, quorum benedicta in Domino prole laetaris, eligis tabellarios, quorum oculis nos videas, et ore contingas.

PL 20, 82C

あなたは、あらゆる機会に我々を訪ねるだけでは満足せず、自分の若者たちをも遣わす。しかも、従者たちからだけでなく、聖なる子らからも——あなたはその祝福された子孫を主にあって喜んでいる——使者を選び、その目で我々を見、その口で我々に触れようとするのである。

5

Speciosi nobis pedes illorum tamquam evangelizantium bona: nuntiant enim nobis et afferunt ea quae ad pacem sunt de te, cum proferunt opera Domini, quae aut operaris in verbo Dei, aut scribis in spiritu Verbi.

PL 20, 82C

彼らの足は、善きことを福音として告げる者たちのように、我々には麗しい。というのも、彼らはあなたについて、平和に属することを我々に知らせ、もたらすからである。主の業、すなわちあなたが神の言葉において行い、あるいは言葉の霊において書く業を、彼らは示すのだから。

6

Ibid., num. 11.

PL 20, 82D

同じ書、第11段。

7

Te vero victa lege membrorum et exteriore corrupto puram conspersionem parare, et sine fermento azymum Christo confici, eloquia tua tam facunda quam sancta testantur; neque enim tibi donatum fuisset enarrare Martinum, nisi dignum os tuum sacris laudibus mundo corde fecisses.

PL 20, 82D

あなたが、肢体の法に打ち勝ち、外なる〔人〕が朽ちて、清い練り粉を整え、パン種なしにキリストのための種なしパンとされていることは、あなたの雄弁にして聖なる言葉が証している。実際、もしあなたが清い心によって自らの口を聖なる賛美にふさわしいものとしていなかったなら、あなたにマルティヌスを語ることは授けられなかったであろう。

8

Benedictus igitur tu homo Domino, qui tanti Sacerdotis et manifestissimi Confessoris historiam tam digno sermone quam justo affectu percensuisti: beatus et ille pro meritis, qui dignum fide et vita sua meruit historicum, qui et ad divinam gloriam suis meritis, et ad humanam memoriam tuis litteris consecratur.

PL 20, 82D

それゆえ、あなたは主に祝福された人である。これほどの司教、このうえなく明白な告白者の歴史を、ふさわしい言葉と正しい情愛をもって語り尽くしたのだから。その人もまた、功績のゆえに福なる者であり、自らの信仰と生涯にふさわしい歴史家を得るに値した。その人は、自らの功績によって神の栄光へ、あなたの文書によって人の記憶へと、聖別されるのである。

9

Ibid., num. 13, in fine:

PL 20, 83A

同じ書、第13段、末尾:

10

Sed in me peccatorem fugere, non pauperem, Martini beatissimi frequentator argueris; quem certe numquam desiderasses, si cibis corporis esurire timuisses.

PL 20, 83A

しかし、いとも福なるマルティヌスをしばしば訪れる者であるあなたは、私のうちに、貧しい者ではなく罪人を避けていると咎められる。もしあなたが体の糧に飢えることを恐れていたなら、その人〔マルティヌス〕を決して慕わなかったであろう。

11

IDEM epist. 23, alias 3 et 4, scripta anno 401 ad eumdem, num. 3, de Victore loquens:

PL 20, 83A

同じ人、書簡23(別の番号では3と4)、401年に同じ人に宛てて書かれたもの、第3段、ウィクトルについて語って:

12

Vere recognovimus in eo sanctorum formulam beatorum Martini et Clari, quem proximo intervallo illustris magistri sequacem te auctore cognovimus. Horum se unius in regeneratione progeniem, alterius in via comitem fuisse filius pacis Victor asseruit.

PL 20, 83A

我々は、実に彼のうちに、福なるマルティヌスとクラルスという聖人たちの手本を認めた。クラルスのことは、あなたの手引きによって、輝かしい師にごく近く従った者と知っていた。平和の子ウィクトルは、この二人のうち一人の再生による子であり、もう一人の旅の道連れであったと断言した。

13

Ibid., num. 4:

PL 20, 83B

同じ書、第4段:

14

Vix ut me aquam ministrare manibus suis sineret: ex libro enim tuo istius gratiam servitutis adamavi, ut minimam saltem guttulam de sacris Martini actibus delibarem.

PL 20, 83B

彼は、私が彼の手に水を注ぐ奉仕をするのを、かろうじて許したほどであった。実際、私はあなたの書物から、この奉仕の恩寵を愛するようになったのである。マルティヌスの聖なる行いから、せめてごくわずかな一滴でも味わいたいと。

15

IDEM. epist. 24, alias 2, scripta et missa cum superiore, num. 1:

PL 20, 83B

同じ人、書簡24(別の番号では2)、前のものと一緒に書かれ送られたもの、第1段:

16

Cur audeas nobis, ut decertato agone victoribus, palmam perfectionis ascribere, quod omnem terrenae possessionis sarcinam exposuisse videamur: te contra adhuc infelicem et in luto faecis infernae adhaerentem ingemiscas, quod vel unum, ut scripsisti, praediolum non vendidisse videaris; cum ipsum quoque aeque ut vendita a tuo jure praesenti alienaveris, ut majoribus fidei fructibus bis devotus existeres Deo, diverso mercimonii opere, sed uno vitae lucro intra ejusdem praecepti terminos venditor largitorque fundorum, et ideo sine animi captivitate possessor; quia et quae reservasti, Ecclesia te serviente possideat. Adde et quae num. 3 et 4.

PL 20, 83B

なぜあなたは、我々が地上の所有物の荷をすべて下ろしたように見えるからといって、戦いを戦い抜いた勝者に与えるように、我々に完全さのヤシ〔palma。勝利の印〕を帰そうとするのか。それでいてあなたは、自分のことを、まだ不幸で、冥界の澱の泥にまとわりついていると嘆く。あなたが書いたように、小さな土地一つさえ売らなかったように見えるからである。だが、あなたはそれをも、売ったものと同様に、あなたの現在の権利から手放したのであり、それは、信仰のより大きな実りをもって二重に神に身を献げる者となるためである。商いの働きは異なるが、生の益は一つ、同じ戒めの限りの内で、あなたは土地の売り手にして施し手であり、それゆえ心の囚われなしに所有する者である。あなたが取っておいたものも、あなたが仕えるうちに教会が所有するからである。第3段と第4段のものも加えよ。

17

IDEM. epist. 27, alias 14, scripta itidem anno 401, ad eumdem, num 3:

PL 20, 83C

同じ人、書簡27(別の番号では14)、同じく401年に同じ人に宛てて書かれたもの、第3段:

18

Ineffabile mihi est, quanta me voluptate perfuderint, cum referrent et actus et sermones tuos et perfectum cor tuum charitatis divinae scientia, qua humilis et excelsus, pauper et dives, servus et liber, famulis conservus, fratribus servus, pauperibus dives in visceribus misericordiae, divitibus pauper in spiritu mansuetudinis, humilis virtute pietatis, arduus sublimitate virtutis, et servus Deo, liber mammonae, totum in te spirare Martinum, florere Clarum, maturari Evangelium praedicabant.

PL 20, 83C

彼らが、あなたの行いと言葉、また神の愛の知識によって完成したあなたの心を語ったとき、どれほどの喜びが私を満たしたか、言い表せない。その知識によって、あなたは、へりくだる者にして高き者、貧しい者にして富む者、僕にして自由な者、従者たちには同じ僕、兄弟たちには僕、貧しい者たちには慈しみの心の奥底において富む者、富む者たちには柔和の霊において貧しい者、敬虔の徳においてへりくだり、徳の高さにおいて険しく、神には僕、マモンには自由な者である。そして彼らは、あなたのうちにマルティヌスがすべて息づき、クラルスが花開き、福音が成熟すると宣べ伝えていたのである。

19

IDEM epist. 28, alias 9, scripta anno 402, num. 5:

PL 20, 83D

同じ人、書簡28(別の番号では9)、402年に書かれたもの、第5段:

20

Praeterea autem jussisti, nimium opulenter tibi de paupere tuo blandiens, ut quae de te annalibus non unius gentis, sed generis humani fugerent, ego videlicet quasi peritior edocerem.

PL 20, 83D

さらにあなたは、あなたの貧しい者〔私〕にあまりに豊かな期待を抱いて自らを喜ばせつつ〔tibi blandiens〕、一つの民族ではなく人類全体の年代記のうちで、あなたの目から漏れていたこと〔de te の係りは定かでない。「あなたから漏れていたこと」と取った〕を、ほかでもない私が、いわばより詳しい者として教えるように、と命じた。

21

Sed sibi imputet famem, qui pauperis amici forem pulsat, et promptuarium inane scrutatur. Numquam enim in haec investiganda et colligenda mihi contentum studium fuit: nam etiam in tempore veteri, quo videbar legere nec legenda, ab historicis scriptoribus peregrinatus sum.

PL 20, 84A

しかし、貧しい友の戸を叩き、空の貯蔵庫を探る者は、飢えを自分のせいとするがよい。実際、これらを調べ集めることに、私が熱心に努めたことは一度もない。読むに値しないものさえ〔nec legenda の意は定かでない。「読むべきでないもの」の意に取った〕読んでいるように見えた昔にも、私は歴史家たちの著作から遠く離れていた。

22

Attamen nunc operis tui curam gerens, quo te pro utilitate fidei nostrae inspiciendis et conferendis praeteritorum temporum rationibus occupatum indicasti, quod de me non habui, de fratris unanimis opulentiori thesauro petivi; et ipsam annotationem, quam commonitorii vice miseras, litteris meis inditam direxi ad Rufinum presbyterum, sanctae Melani spiritali in via comitem, vere sanctum et pie doctum, et ob hoc intima mihi affectione conjunctum.

PL 20, 84A

しかし今、あなたの著作に気を配り——それによって、あなたは我々の信仰の益のために、過ぎ去った時代の計算を調べ比較することに従事していると示した——私は自分にないものを、心を一つにする兄弟のより豊かな宝庫から求めた。また、あなたが訓令の代わりに送ってきたその覚え書きそのものを、私の書簡に挿入して、司祭ルフィヌス、聖なるメラニアの霊的な道連れ、まことに聖なる、敬虔に学識ある人に送った。それゆえ彼は、私と心の底からの情愛で結ばれている。

23

Si ille has, quae merito te permovent, de annorum sive regnorum non congruente calculo hiantis historiae causas non ediderit, qui et scholasticis et salutaribus litteris Graece juxta et Latine dives est; vereor ne apud alium in his regionibus frustra requiramus.

PL 20, 84A

もし彼が——学問の文書にも救いの文書にもギリシア語でもラテン語でも豊かな彼が——年や王国の数え方が合わずに口を開けた歴史の、あなたを当然悩ませているこれらの原因を明らかにしないなら、この地方では他の誰のもとでも、我々は空しく探し求めるのではないかと恐れる。

24

Quod si praesumptioni de se meae satisfecerit, prima occasione, si Dominus faverit, transmittam unanimitati tuae, utcumque mihi super hac ratione rescripserit.

PL 20, 84B

もし彼が、彼についての私の期待に応えてくれるなら、この件について彼が私にどのように返書したにせよ、最初の機会に、主が好意を示すなら、それをあなたの同心〔unanimitas〕のもとに送ろう。

25

IDEM epist. 29, alias 10, scripta eodem quo superior tempore ad eumdem, num 6:

PL 20, 84B

同じ人、書簡29(別の番号では10)、先のものと同じ時期に同じ人に宛てて書かれたもの、第6段:

26

Quo etiam ILLUSTRI ILLI MATERIA ET ELOQUENTIA LIBRO TUO vicem aliquam videar reddere; si feminam ( Melanium ) inferiorem sexu, virtutibus Martini Christo militantem prosequar, quae, etc.

PL 20, 84B

それによって私は、題材においても雄弁においても輝かしい、あなたのあの書に対して、何らかのお返しをしたことになろう。もし私が、性においては劣るが、マルティヌスの徳によってキリストのために戦う女(メラニア)について語るなら。彼女は、云々。

27

Ibid., num. 14, de eadem Melanio loquens:

PL 20, 84B

同じ書、第14段、同じメラニアについて語って:

28

Non tuli, frater, ut te ista nesciret. Ut gratiam in te Dei plenius nosceret, tuo te illi magis quam meo sermone patefeci: Martinum enim nostrum illi studiosissimae talium historiarum ipse recitavi.

PL 20, 84B

兄弟よ、私は、彼女がこれらを知らずにいることには耐えられなかった。あなたのうちにある神の恩寵を、彼女がより十分に知るように、私の言葉よりもむしろあなた自身の言葉で、あなたを彼女に明らかにした。実際、我々のマルティヌス〔『マルティヌス伝』〕を、こうした歴史にいたく熱心なその女に、私自身が朗読して聞かせたのである。

29

Quo genere te et venerabili episcopo atque doctissimo Nicetae, qui ex Dacia Romanis merito admirandus advenerat, et plurimis Dei sanctis, in veritate non magis tui praedicator quam mei jactans, revelavi: gloria enim mihi est, diligi te et amari, quem famulum veritatis consona linguae vita testatur.

PL 20, 84C

同じやり方で、私は、尊ぶべき司教にしていとも学識あるニケタス——ダキアからローマの人々のもとに来て、当然に感嘆された人——と、神の聖なる者たちの非常に多くに、あなたを明かした。真実において、あなたを宣べ伝える者であるのに劣らず、私自身を誇る者として。というのも、あなたが愛され慕われることは私の栄光だからである。あなたは、舌と調和する生き方が、真理の僕であることを証している。

30

IDEM epist. 32, alias 12, scripta anno 403 ad eumdem. Inter versiculos, quos mittit ipsi aliquibus in locis basilicae ab eo aedificatae et depictae parietibus inscribendos, hi habentur, num. 3:

PL 20, 84C

同じ人、書簡32(別の番号では12)、403年に同じ人に宛てて書かれたもの。彼が、自ら建てて壁に絵を描かせた聖堂のあちこちに書き付けるよう、その人に送る短い詩句のなかに、次のものがある。第3段:

31

Dives opum Christo, pauper sibi, pulchra Severus

PL 20, 84C

富をキリストのために持ち、自らには貧しいセウェルスは、美しい

32

Culmina sacratis fontibus instituit.

PL 20, 84D

棟を、聖なる泉のために建てた。

33

Ibid., num. 5:

PL 20, 84D

同じ書、第5段:

34

Corpore, mente, fide castissimus incola Christi

PL 20, 84D

体と精神と信仰において最も貞潔な、キリストの住人

35

Condidit ista Deo tecta Severus ovans.

PL 20, 84D

セウェルスは、喜びつつ、神のためにこれらの屋根を建てた。

36

Totus et ipse Dei templum viget hospite Christo,

PL 20, 84D

彼自身もまた全身が、客人キリストを迎えて、神の神殿として栄え、

37

Gaudentemque humili corde gerit Dominum.

PL 20, 84D

喜ぶ主を、へりくだる心に宿している。

38

Ecce velut trino colit unam nomine mentem,

PL 20, 84D

見よ、彼は三つの名をもって、いわば一つの精神を敬い、

39

Sic trinum sancta mente sacravit opus.

PL 20, 85A

そのように、聖なる精神をもって、三重の建造物を聖別した。

Testimonium II

第II項PL 20, 85A
1

Hortaris, venerabilis pater Augustine, ut sicut beati viri Athanasius episcopus et Hieronymus presbyter stylo prosecuti sunt vitas SS. Pauli et Antonii in eremo positorum, sicut etiam Martini venerabilis episcopi Turonensis ecclesiae Severus servus Dei LUCULENTO SERMONE contexuit; sic etiam ego beatissimi Ambrosii episcopi Mediolanensis ecclesiae meo prosequar stylo.

PL 20, 85A

尊ぶべき父アウグスティヌスよ、あなたは勧める。福なる人々、司教アタナシオスと司祭ヒエロニュムスが、荒野に身を置いた聖なるパウロスとアントニオスの生涯を筆で語ったように、また、トゥールの教会の尊ぶべき司教マルティヌスの〔生涯を〕、神の僕セウェルスが輝かしい文体で織り上げたように、私もまた、ミラノの教会の司教、いとも福なるアンブロシウスの〔生涯を〕自分の筆で語るように、と。

2

Sed ego ut meritis tantorum virorum, qui muri ecclesiarum sunt et eloquentiae fontes, ita etiam sermone me imparem novi.

PL 20, 85A

しかし私は、これほどの人々——諸教会の城壁、雄弁の泉——の功績に及ばないのと同じく、文体においても及ばないと知っている。

Testimonium III

第III項PL 20, 85B
1

Neque enim juxta Judaicas fabulas, quas illi δευτερώσεις appellant, gemmatam et auream de coelo exspectamus Jerusalem: nec rursum passuri circumcisionis injuriam, nec oblaturi taurorum et arietum victimas, nec sabbati otio dormiemus.

PL 20, 85B

実際、我々は、ユダヤ人たちが「第二の律法」〔デウテローセイス。ギリシア語〕と呼ぶユダヤの作り話に従って、宝石で飾られた黄金のエルサレムが天から降るのを待つのではない。また、再び割礼の傷を受けることも、雄牛や雄羊の犠牲を献げることも、安息日の休みに眠ることもない。

2

Quod et multi nostrorum, et praecipue Tertulliani liber qui inscribitur De spe fidelium, et Lactantii Institutionum volumen septimum pollicetur, et Victorini Petabionensis episcopi crebrae expositiones, et nuper Severus noster in Dialogo, cui Gallo nomen imposuit: et ut Graecos nominem, et primum extremumque conjungam, Irenaeus et Apollinarius.

PL 20, 85B

これを、我々の仲間の多くの者が約束しており、とりわけ『信じる者たちの希望について』と題されるテルトゥリアヌスの書が、またラクタンティウスの『教理』第7巻が、ペタウィオの司教ウィクトリヌスのたびたびの注解が、そして最近では我々のセウェルスが、ガルスという名を付けた『対話』のなかで、そうしている。また、ギリシア人の名を挙げ、最初の者と最後の者を結ぶなら、エイレナイオスとアポリナリオスである。

Testimonium IV

第IV項PL 20, 85C
1

Martinus autem vir per omnia apostolicus, cujus Vita ab omnibus legitur, Galliarum episcopus fuit.

PL 20, 85C

マルティヌスは、あらゆる点で使徒的な人であり、その『伝』はすべての人に読まれていて、ガリアの司教であった。

Testimonium V

第V項PL 20, 85C
1

Severus, ex disciplina sancti Martini, ejus vitam tribus explicat libris.

PL 20, 85C

セウェルスは、聖マルティヌスの教えを受けて、その生涯を三巻に書き述べる。

Testimonium VI

第VI項PL 20, 86A
1

Testis adest docto mirabilis ore Severus,Et tota Christum cordis virtute secutus,Insignis mundi titulis, sed clarior illa,Qua mundum tempsit, sanctae virtute fidei;Nobilitate potens, sed multo extentius idemNobilior Christi cultu quam sanguinis ortu.

PL 20, 86A

学識ある口で驚くべき証人セウェルスがここにいる、心の全き力をもってキリストに従った者、世の称号によって際立つが、それよりもいっそう輝くのは、彼が世を軽んじた、聖なる信仰の力によってである。高貴な身分に力を持つが、はるかにそれ以上に、彼は血筋の生まれよりも、キリストへの崇拝によっていっそう高貴である。

2

Hic Sacrum Canonem, distentae et scripta coarctansHistoriae, geminis conclusit cuncta libellis,Quaecumque a primis percurrerat edita saeclis.Idem Martini titulos vel gesta retexens,Scrutator cautus veri, fidusque relator,Protulit in medium tam clarae insignia vitae;

PL 20, 86A

彼は聖なる正典と、広がった歴史の書き物とを縮めて、二つの小冊子にすべてを収めた、最初の世々から出されたものを、ことごとくたどって。同じ彼が、マルティヌスの称号と事績を改めて織り上げ、真実を慎重に探る者、忠実な語り手として、これほど輝かしい生涯のしるしを、皆の前に示した。

3

Sic justam retinens aequato examine libram,Ne dubia astrueret dicens, nec certa taceret.Hic Sancto persaepe pie sociatus adhaesit,Ut solet in speculo cordis perspectio mentisCognatae similis morum sociare figuras:Quo mage credendum est testem magis esse probatum,Qui coram comperta docet, cum visa loquatur.

PL 20, 86A

こうして彼は、等しくされた吟味によって正しい秤を保ち、疑わしいことを語りつつ築くことも、確かなことを黙することもなかった。彼はこの聖人にしばしば敬虔に結びつき、寄り添った。心の鏡のうちに精神の洞察が、似通った性格の姿を結びつけるのが常であるように。それゆえ、証人はいっそう信頼を得た者であると、いっそう信じられるべきである。目の前で知ったことを教え、見たことを語る者だからである。

Testimonium VII

第VII項PL 20, 86B
1

Severus presbyter, cognomento Sulpicius, Aquitanicae provinciae, vir genere et litteratura nobilis, et paupertatis atque humilitatis amore conspicuus, charus etiam sanctorum virorum Martini Turonensis episcopi, et Paulini Nolensis, scripsit non contemnenda opuscula: nam epistolas ad amorem Dei et contemptum mundi hortatorias scripsit sorori suae multas, quae et notae sunt.

PL 20, 86B

司祭セウェルス、添え名はスルピキウス、アクィタニア属州の人。家柄と学識において高貴で、貧しさとへりくだりを愛することで際立ち、聖なる人々、トゥールの司教マルティヌスとノラのパウリヌスにも親しまれた。軽んじてはならない小著を書いた。実際、神への愛と世の軽蔑を勧める書簡を、自分の姉妹に多く書いたが、それらは知られている。

2

Scripsit ad Paulinum praedictum duas, et ad alios alias: sed quia in aliquibus etiam familiaris necessitas inserta est, non digeruntur.

PL 20, 86C

先に述べたパウリヌスには二通を、ほかの者たちにはほかのものを書いた。しかし、いくつかには身内の用向きも書き込まれているので、編まれていない。

3

Composuit et Chronica; scripsit et ad multorum profectum Vitam beati Martini monachi et episcopi, signis et prodigiis ac virtutibus illustris viri: et collationem Postumiani et Galli se mediante et judice de conversatione monachorum Orientalium et ipsius Martini habitam in Dialogi speciem duabus in concisionibus comprehendit: in quarum priore refert suo tempore apud Alexandriam synodo episcoporum decretum, Origenem et cautius a sapientibus pro bonis legendum, et a minus capacibus pro malis repudiandum.

PL 20, 86C

『年代記』をも編み、また多くの人の進歩のために、修道者にして司教であった福なるマルティヌス——しるしと不思議と力ある業で輝いた人——の『伝』を書いた。さらに、ポストゥミアヌスとガルスの対談——自分が間に入って判定者となり、東方の修道者たちとマルティヌス自身の生き方について行われたもの——を、対話の形で、二つの区分にまとめた。その前の方で彼は、自分の時代にアレクサンドリアで司教たちの教会会議が、オリゲネスは賢い者たちによって、より慎重に、善い所のために読まれるべきであり、理解の乏しい者たちによっては悪い所のゆえに退けられるべきである、と決定したことを伝えている。

4

Hic in senectute sua a Pelagianis deceptus, et agnoscens loquacitatis culpam, silentium usque ad mortem tenuit, ut peccatum quod loquendo contraxerat, tacendo penitus emendaret.

PL 20, 87A

彼は老年にペラギウス派に欺かれ、饒舌の咎を認めて、死に至るまで沈黙を守った。語ることで負った罪を、沈黙によって完全に償うためである。

Testimonium VIII

第VIII項PL 20, 87A
1

Opuscula Postumiani et Galli apocrypha.

PL 20, 87A

ポストゥミアヌスとガルスの小著は外典である。

Testimonium IX

第IX項PL 20, 87A
1

Sed si illud recolat, quod in Chronica sua beatae memoriae Sulpicius severus posuit, dicens: Duo Arii tamquam duo serpentes ex uno ore sibilabant; duos Arios fuisse evidenter reperiet.

PL 20, 87A

しかし、福なる記憶のスルピキウス・セウェルスが自分の『年代記』に記したこと、すなわち「二人のアレイオスが、二匹の蛇のように、一つの口から鋭い音を立てていた」ということを思い起こすなら、二人のアレイオスがいたことを明白に見いだすであろう。

Testimonium X

第X項PL 20, 87A
1

Severus quoque Sulpicius refert ex relatione Postumiani, virum quemdam magnis virtutibus signisque mirabilem, ad expellendam de corde suo jactantiae vanitatem quam incurrerat, exorasse ut, permissa in se mensibus quinque diaboli potestate, similis his fieret quos ipse curaverat.

PL 20, 87A

スルピキウス・セウェルスはまた、ポストゥミアヌスの報告にもとづいて伝える。大いなる力ある業としるしによって驚嘆される一人の人が、自分が陥った高ぶりのむなしさを心から追い払うために、五か月のあいだ悪魔の力が自分に許されて、自分が癒した者たちと同じようになるよう、祈り求めたと。

Testimonium XI

第XI項PL 20, 87C
1

Cujus prosaicus cecinit prius acta SeverusVersibus intonuit Paulinus deinde beatus:Aequiparare valens illustris uterque relator,Materia victi sed et ipsi carmine cedunt.Et lib. III, vers. 10 et seqq.:Ante per Adriacos fluctus dare vela videbar

PL 20, 87C

彼〔マルティヌス〕の業を、散文でセウェルスが先に歌い、次いで福なるパウリヌスが詩句で高らかに歌った。二人の輝かしい語り手は、いずれも〔彼に〕匹敵しうるが、題材に打ち負かされて、彼ら自身も歌においては〔題材に〕屈する。また第3巻、第10行以下:以前、私はアドリア海の波を越えて帆を張っているように見えた、

2

Cum duce Sulpicio, bene cujus ab ore venustoMartini sacros dulcis stylus edidit actus,Quos ego sub geminis claudo pede curro libellis.Et paulo infra:Dum tamen alta peto, resonet mihi Gallus in aureGesta beata viri, qua mitiget unda tumorem,

PL 20, 87C

導き手スルピキウスとともに。その美しい口から、甘美な筆がマルティヌスの聖なる行いを世に出した。それを私は、二つの小冊子のもとで、足を引きずりながら駆ける。また少し下に:私が高みを目指すあいだ、ガルスが私の耳に響いてほしい、その人の福なる行いを。それによって波が膨らみを和らげるように、

3

Et sermone viam relevet sale fabula dulcis.Deferor ecce freto, fugiunt et littora visum:Remiget hic Gallus, Martinus vela gubernet.

PL 20, 87D

そして甘美な物語が、機知に富む言葉で道のりを軽くするように。見よ、私は海峡に運ばれ、岸辺も視界から逃げてゆく。ここでガルスが漕ぎ、マルティヌスが帆を操るがよい。

Testimonium XII

第XII項PL 20, 88A
1

Hoc vero holocaustum in monte Calvariae, quo Dominus crucifixus est, oblatum fuisse, Severus narrat in Chronica.

PL 20, 88A

この焼き尽くす献げ物が、カルワリア〔ゴルゴタ〕の山、主が十字架につけられた所で献げられたと、セウェルスは『年代記』で語っている。

2

IDEM lib. II Hist. Franc., in Proaemio:

PL 20, 88A

同じ人、『フランク人の歴史』第2巻、序言:

3

Sic et Eusebius, Severus Hieronymusque in Chronicis, atque Orosius, et bella regum et virtutes martyrum pariter texuerunt . . . . Venientes ergo per ante dictorum auctorum historias, ea quae in posterum acta sunt, Domino jubente, disseremus.

PL 20, 88A

同じように、エウセビオス、セウェルス、ヒエロニュムスも『年代記』で、またオロシウスも、王たちの戦いと殉教者たちの力ある業を等しく織り上げた……。それゆえ、我々は先に挙げた著作家たちの歴史をたどって来て、その後に行われたことを、主が命じるなら、論じることにしよう。

4

IDEM Hist. Franc. lib. X, cap. 31:

PL 20, 88A

同じ人、『フランク人の歴史』第10巻、第31章:

5

De cujus ( S. Martini ) vita tres a Severo Sulpicio libros conscriptos legimus.

PL 20, 88A

その人(聖マルティヌス)の生涯について、スルピキウス・セウェルスが三巻を書き記したのを、我々は読んでいる。

6

IDEM lib. I Mirac. S. Martini:

PL 20, 88B

同じ人、『聖マルティヌスの奇跡について』第1巻:

7

Multi sunt qui virtutes S. Martini vel stante versu vel stylo prosaico conscripserunt, de quibus primus ille Severus Sulpicius, cui tantus fervor amoris fuit in Sanctum Dei, ut eo adhuc degente in saeculo unum librum de mirabilibus vitae ejus scriberet: exinde post transitum beati viri duos libros scripsit, quos Dialogos voluit vocitari; in quibus nonnulla de virtutibus eremitarum anachoretarumque, referente Postumiano, inseruit: sed in nullo inferiorem nostrum potuit reperire Martinum, quem apostolis sanctisque prioribus exaequavit, ita ut etiam diceret, Felicem quidem Graeciam, quae meruit audire Apostolum praedicantem; sed nec Gallias a Christo derelictas, quibus donavit Dominus habere Martinum.

PL 20, 88B

聖マルティヌスの力ある業を、韻律の整った詩句でも散文の筆でも書き記した者は多い。そのうち第一の者は、あのスルピキウス・セウェルスである。彼は神の聖なる人への愛の熱がたいへん大きく、その人がまだ世に生きているうちに、その生涯の驚くべきことについて一巻を書いた。その後、福なる人の逝去ののち、二巻を書き、これを『対話』と呼ばせようとした。そこには、ポストゥミアヌスの報告として、隠修士たちと隠遁者〔anachoreta〕たちの力ある業〔virtutes。「徳」とも読める〕について若干のことを挿入した。しかし彼は、我々のマルティヌスがいかなる点でも劣るとは見いださず、使徒たちとそれ以前の聖人たちに等しいとした。そうして彼は次のようにさえ言った。「宣べ伝える使徒を聞くにふさわしかったギリシアは、確かに幸いである。だが、主がマルティヌスを持つことを授けたガリアも、キリストに見捨てられたのではない」。

8

IDEM in epistola praemissa quatuor libris de Miraculis S. Martini episcopi:

PL 20, 88C

同じ人、司教聖マルティヌスの奇跡についての四巻に前置きされた書簡において:

9

Miracula illa quae Dominus Deus noster per beatum Martinum antistitem suum in corpore positum operari dignatus est, quotidie ad corroborandam fidem credentium confirmare dignatur.

PL 20, 88C

我々の主なる神が、体のうちに置かれていた自らの司教、福なるマルティヌスを通して行うことをよしとしたあの奇跡を、神は信じる者たちの信仰を強めるために、日々確かなものとすることをよしとしている。

10

Ille nunc exornans virtutibus ejus tumulum, qui in eo operatus est cum esset in mundo; et ille praebet per eum beneficia Christianis, qui misit tunc praesulem gentibus perituris.

PL 20, 88C

今、彼の墓を、彼が世にあったとき彼のうちで働いた者が、彼の力ある業で飾っている。そして、そのとき滅びゆく諸国民に司教を遣わした者が、彼を通してキリスト教徒たちに恩恵を施している。

11

Nemo ergo de ante actis virtutibus dubitet, cum praesentium signorum cernit munera dispensari, cum videt claudos erigi, caecos . . . .

PL 20, 88C

それゆえ誰も、過去に行われた力ある業について疑ってはならない。現在のしるしの賜物が分け与えられるのを見、足の不自由な者が起き上がらされ、目の見えない者が……のを見るのだから。

12

Ego vero fidem ingerens libri illius qui de ejus vita ab anterioribus est scriptus, praesentes virtutes, quantum ad memoriam recolo, memoriae in posterum, Domino jubente, mandabo . . . .

PL 20, 88C

私は、以前の人々によってその生涯について書かれたあの書の信頼性を示しつつ、現在の力ある業を、記憶に思い起こせるかぎり、主が命じるなら、後世の記憶に委ねよう……。

13

Utinam Severus, aut Paulinus viverent, aut certe Fortunatus adesset, qui ista ( Miracula S. Martini ) describerent!

PL 20, 89A

ああ、セウェルスかパウリヌスが生きていてくれたなら。あるいは少なくともフォルトゥナトゥスがここにいて、これら(聖マルティヌスの奇跡)を書き記してくれたなら。

14

IDEM lib. I de Mirac. S. Martini cap. 4, in fine:

PL 20, 89A

同じ人、『聖マルティヌスの奇跡について』第1巻、第4章、末尾:

15

Sed et si ad Severi recurramus historiam, ipsa hora cum sibi scripsit in libro Vitae suae fuisse revelatum.

PL 20, 89A

しかしまた、セウェルスの歴史に立ち返るなら、まさにその時刻に、彼〔マルティヌス〕自身にそのことが啓示されていたと、彼〔セウェルス〕はその人の『伝』の書において書いている〔ipsa hora cum sibi scripsit … fuisse revelatum は本文が崩れているらしく、このように解した。ミーニュの脚注は、in libro に代えて cum libro と読む本があり、そのほうがよいとする。in libro と読むなら、セウェルスのアウレリウス宛の書簡を指すという〕。

16

IDEM lib. II de Mirac. S. Mart. cap. 32:

PL 20, 89A

同じ人、『聖マルティヌスの奇跡について』第2巻、第32章:

17

Cum talia miracula, quae scripsimus, quotidie cernamus, quid illi miseri sunt dicturi, qui Severum in Vita sancti antistitis mentitum esse pronuntiant?

PL 20, 89A

我々が書き記したような奇跡を日々見ているのに、聖なる司教の『伝』においてセウェルスが偽ったと言い立てるあの哀れな者たちは、何と言うつもりなのか。

18

Nam audivi quemdam nequam, ut credo, spiritu repletum, proloquentem non potuisse fieri, ut oleum sub Martini benedictione crevisset: sed nec hoc, quod elapsa ampulla, super stratum marmoris corruens, perstitisset illaesa.

PL 20, 89A

実際、私は、私が思うに邪悪な霊に満たされた〔nequam は spiritu にかかると取った。「邪悪な者」とも読める〕ある者が、こう語っているのを聞いた。マルティヌスの祝福のもとで油が増えたということはありえなかった、と。また、瓶が滑り落ち、大理石の床に落ちたのに無傷のままであったということも、ありえなかった、と。

19

IDEM ibidem, cap. 49:

PL 20, 89B

同じ人、同じ箇所、第49章:

20

Venerat dies festus solemnitatis beati, in qua caterva populorum multa concurrerat . . . .

PL 20, 89B

福なる人の祭日の祝いの日が来ていた。その日には、民の大群が多く集まっていた……。

21

Denique Sacerdotibus qui advenerant, ad agenda solemnia procedentibus, cum lector, cui legendi erat officium, advenisset, et arrepto libro Vitam sancti coepisset legere Confessoris, etc..

PL 20, 89B

実に、来ていた司教たちが祭儀を行うために進み出たとき、朗読する務めを負う朗読者が来て、書を取って聖なる告白者の『伝』を読み始めると、云々。

Testimonium XIII

第XIII項PL 20, 89B
1

Beatus Athanasius Antonii, Hieronymus Pauli et Hilarionis, vel caeterorum quos cultus bonae vitae laudabiles reddebat; Postumianus vero, Severus et Gallus Martini egregii pastoris, nostris eorum memoriam dimisere saeculis: plerique aliorum, etc.

PL 20, 89B

福なるアタナシオスはアントニオスの、ヒエロニュムスはパウロスとヒラリオンの、あるいは善き生の営みによって称賛に値する者とされたほかの人々の、またポストゥミアヌス、セウェルス、ガルスは優れた牧者マルティヌスの、記憶を、我々の世に残した。ほかの人々の多くは、云々。

Testimonium XIV

第XIV項PL 20, 89C
1

Sed ut ad sacros veniam anachoretas, atque confessores, beatus Athanasius Alexandrinus episcopus Antonii, sanctus vero et eruditissimus vir Hieronymus Pauli et Hilarionis, vel caeterorum quos cultus bonae vitae laudabiles reddebat, edidit acta: Postumianus vero, Severus et Gallus Martini egregii vitam suis edidere schedulis . . .

PL 20, 89C

さて、聖なる隠遁者〔anachoreta〕たちと告白者たちに話を移すなら、福なるアタナシオス、アレクサンドリアの司教は、アントニオスの、聖なるいとも博学な人ヒエロニュムスは、パウロスとヒラリオンの、あるいは善き生の営みによって称賛に値する者とされたほかの人々の、行伝を世に出した。ポストゥミアヌス、セウェルス、ガルスは、優れたマルティヌスの生涯を、自分たちの小冊子に出した……。

2

Jonas etiam nostrae memoriae tempore vir eloquens vitam beati Columbani et discipulorum ejus Athalae, Eustasii et Bertulfi luculentissime edidit.

PL 20, 89C

ヨナスもまた、我々の記憶にある時代に、雄弁な人として、福なるコルンバヌスと、その弟子たちアタラ、エウスタシウス、ベルトゥルフの生涯を、きわめて輝かしい文体で世に出した。

Testimonium XV

第XV項PL 20, 89D
1

Sciendum est autem, hunc Osium inter CCCXVIII Patres Nicaeni concilii honorabilem fuisse, atque ab apostolica sede cum Victore et Vincentio presbyteris destinatum, qui et Hispanus usque ad tempus Constantii principis in corpore legitur permansisse.

PL 20, 89D

なお知るべきは、このオシウスが、ニカイア公会議の318人の教父のうちで尊ばれた者であり、使徒座から、司祭ウィクトルとウィンケンティウスとともに派遣された者であって、ヒスパニアの人でもあり、皇帝コンスタンティウスの時代まで、体のうちに〔生きて〕とどまったと読まれる、ということである。

2

Hic tamen in extremis suis satis pueriliter desipuit, ut Severus Sulpicius in Chronicis suis testatur, asserens quod Constantius imperator numerosissimum Ariminense concilium ab eo contra catholicam fidem congregatum Arianae haeresi subscribere compulisset. Unde etiam, etc.

PL 20, 90A

しかし彼は晩年に、かなり子供じみた愚かさを示した。スルピキウス・セウェルスが自分の『年代記』で証言しているとおりで、彼は、公同の信仰に反して彼〔ab eo。皇帝を指すと取った。オシウスとも読め、オシウスの愚かさとの係りも定かでない〕が召集した、きわめて大人数のアリミヌムの会議を、皇帝コンスタンティウスがアレイオス派の異端に署名するよう強いたと述べている。それゆえにまた、云々。

Testimonium XVI

第XVI項PL 20, 90A
1

Anno undecimo regni Arcadii Martinus episcopus Spiritu sancto plenus et vir apostolicus transiit ad Dominum carne deposita: cujus vitam et mirabilia quae fecit, SEVERUS VIR SUMMUS, discipulus ipsius, qui et Chronica, alia quam haec sunt, ab initio Genesis apertissime scripsit.

PL 20, 90A

アルカディウスの治世の第11年〔ミーニュの脚注は、undecimo に代えて第15年(decimo quinto, XV)と読む者もあるとする〕に、司教マルティヌスは、聖なる霊に満ち、使徒的な人であって、肉を脱いで主のもとへ移った。その生涯と、彼がなした驚くべき業を〔書いたのは〕、その弟子であるいとも優れた人セウェルスであり〔底本には、生涯と業にかかる動詞が無い。「書いた」を補った〕、彼はまた、これらとは別の『年代記』を、創世記の初めから、きわめて明瞭に書いた。

Testimonium XVII

第XVII項PL 20, 90B
1

Novembris III idus. Depositio beati Martini Turonensis Archiepiscopi et Confessoris, cujus vita et doctrina per miracula quae Dominus per eum fecit, pene omnibus fidelibus claret, nec necesse est aliquid hic inde a nobis commemorari, quia ipsius vitam, virtutes et signa Sulpicius Severus luculento sermone manifeste descripsit; nec non et Gregorius ejusdem urbis episcopus in Miraculorum libris plenissime disseruit.

PL 20, 90B

十一月のイドゥスの三日前〔11月11日〕。トゥールの大司教にして告白者である福なるマルティヌスの埋葬〔祝日〕。その生涯と教えは、主が彼を通して行った奇跡によって、ほとんどすべての信徒に明らかであり、ここでこれについて我々が何か述べる必要はない。スルピキウス・セウェルスが、その生涯と力ある業としるしを、輝かしい文で明らかに書き記したからであり、また同じ町の司教グレゴリウスも、『奇跡について』の諸巻の中できわめて十分に論じたからである。

Testimonium XVIII

第XVIII項PL 20, 90C
1

Severus presbyter, cognomento Sulpicius, Aquitanicae provinciae, vir genere et litteris nobilis, et paupertatis amore conspicuus, charus etiam sanctorum episcoporum Martini Turonensis et Paulini Nolani, moritur.

PL 20, 90C

司祭セウェルス、添え名はスルピキウス、アクィタニア属州の人、家柄においても学識においても高貴であり、清貧への愛で際立ち、聖なる司教たち、トゥールのマルティヌスとノラのパウリヌスにも愛された人が、死ぬ。

2

Hic in senectute sua a Pelagianis deceptus, et agnoscens loquacitatis culpam, silentium usque ad mortem tenuit, ut peccatum quod loquendo contraxerat, tacendo penitus emendaret.

PL 20, 90C

彼は老年にペラギウス派に欺かれ、饒舌の咎を認めて、死に至るまで沈黙を守った。語ることで招いた罪を、黙することで完全に改めるためである。

Testimonium XIX

第XIX項PL 20, 90D
1

Quem ( S. Martinum ) sicut de eo perhibetur, usquequaque Deus mirificans, etiam in hoc glorificat, quod omnis qui de illo et prosaice et metrice sive etiam rhythmice scripserunt, et sancti et periti fuisse, et dulci admodum et congruo eloquio noscuntur quae pertulerunt edidisse.

PL 20, 90D

彼(聖マルティヌス)について伝えられているとおり、神はあらゆる点で彼を驚くべき者としつつ、次の点でも彼に栄光を与える。すなわち、彼について散文でも韻文でも、あるいは律動詩でも書いた者はすべて〔刷りは omnis qui … scripserunt。ミーニュの脚注に従い omnes と読む〕、聖なる人であり、また熟達した人でもあって、自分たちが著したことを〔刷りは pertulerunt。ミーニュの脚注に従い protulerunt と読む〕、まことに甘美でふさわしい言葉で世に出したことが知られている。

Testimonium XX

第XX項PL 20, 91A
1

Sed ut ad Martinum recurram, habet et ipse virtutum suarum egregios interpretes, licet et has ipse occultare maluerit; habet, inquam, Paulinum, virum apostolicum, Fortunatum, Severum et Gallum, qui isti Martinum usque ad extremos mundi cardines, velut evangelici testes, diffuderunt.

PL 20, 91A

しかし、マルティヌスに話を戻すなら、彼自身は自らの力ある業を隠すことをむしろ望んだにせよ、その優れた語り手たちを持っている。すなわち、使徒的な人パウリヌス、フォルトゥナトゥス、セウェルス、ガルスを持っており、彼らは福音の証人のように、マルティヌスを世界の果ての極みにまで広めた。

Testimonium XXI

第XXI項PL 20, 91B
1

Sanctus Martinus Turonorum episcopus post multas virtutes migravit ad Dominum anno aetatis LXXXI, episcopatus vero XXVI, cujus virtutes et vitam Sulpicius Severus egregio edidit stylo.

PL 20, 91B

トゥールの司教、聖なるマルティヌスは、多くの力ある業ののち、生涯の第81年、司教職の第26年に、主のもとへ移った。その力ある業と生涯を、スルピキウス・セウェルスは優れた文体で世に出した。

2

Ex eodem Chronico juxta Urstisii ms. a Pistorio edito tom. I Scriptorum rerum Germanicarum, ad annum 390:

PL 20, 91B

同じ年代記から、ピストリウス編『ゲルマニア史著作集』第1巻に刊行されたウルスティシウスの写本によって、390年の項。

3

Hoc tempore S. Martinus, Ambrosius episcopi, Hieronymus presbyter, Joannes Chrysostomus, Augustinus et Severus, aliique quamplures doctores claruerunt.

PL 20, 91B

この時代に、司教の聖マルティヌスとアンブロシウス、司祭ヒエロニュムス、ヨアンネス・クリュソストモス、アウグスティヌス、セウェルス、そのほか大勢の教師たちが名を高めた。

4

Ibidem ad annum 397:

PL 20, 91B

同じ箇所の、397年の項。

5

Sanctus Martinus episcopus migravit ad Dominum anno aetatis LXXXI, episcopatus vero XXII, cujus vitam et virtutes Sulpicius Severus egregie composuit.

PL 20, 91B

聖なる司教マルティヌスは、生涯の第81年、司教職の第26年〔刷りは XXII。ミーニュの脚注に従い XXVI と読む。同じ年代記の先の文も第26年とする〕に、主のもとへ移った。その生涯と力ある業を、スルピキウス・セウェルスは見事に綴った。

Testimonium XXII

第XXII項PL 20, 91C
1

Nobilis ille confessor, sacerdotum gloria, gemma pontificum, clericorum forma, lumen monachorum, solemnem diem universitati nostrae praefixit. Hic est Martinus miraculorum potestate sublimis, qui terrarum orbem lumine suae cognitionis implevit.

PL 20, 91C

あの高貴な告白者、祭司〔sacerdos〕たちの栄光、司教〔pontifex〕たちの宝玉、聖職者たちの模範、修道士たちの光は、我々すべてのために荘厳な日を定めた。これこそ、奇跡の力において崇高なマルティヌスであり、自らの知の光で世界を満たした者である。

2

Aegyptus, religionis mater et eremitarum fecundissima nutrix, Martinum tantis filiis posuit in exemplum.

PL 20, 91C

エジプトは、敬虔〔religio。「修道の生活」とも読める〕の母、隠修士たちのいとも豊かな養い手でありながら、マルティヌスをこれほどの子らの模範として置いた。

3

Crevit in immensum fama nominis ejus, et ausa est in ipsam apostolorum irrumpere dignitatem, quorum manus tractaverunt de verbo vitae, qui filium hominis inter filios hominum felici vocis officio divulgarunt.

PL 20, 91C

彼の名の評判は限りなく大きくなり、ついには使徒たちの尊厳そのものにまで押し入ろうとした。使徒たちは、その手がいのちの言葉に触れ、人の子を、人の子らのあいだに、幸いな声の務めによって広めた者たちである。

4

In omnem terram pervagata est memoria tanti pontificis, et ubicumque resonat fides Christiana, sonat vita Martini.

PL 20, 91D

これほどの司教〔pontifex〕の記憶は全地に広まり、キリスト教の信仰が響くところはどこでも、マルティヌスの生涯が鳴り響く。

5

Et post pauca: Actus ejus et vitam SEVERUS INSIGNIS ORATOR ita suo nobilitavit eloquio, ut et historiam relatione plena veritate proponeret, et rhetoricis legibus multipliciter insigniret.

PL 20, 91D

そして少しのち、その行いと生涯を、卓越した弁論家セウェルスは、自らの雄弁によって高貴なものとし、歴史を、真実に満ちた叙述として示すとともに、弁論術の法則によって幾重にも飾った。

Testimonium XXIII

第XXIII項PL 20, 92A
1

Florebant in Ecclesia hoc tempore sancti et docti viri Joannes Chrysostomus . . . . in Aquitania Severus, qui vitam S. Martini et multa alia scripsit; qui in senecta a Pelagianis seductus, silentium usque ad mortem tenuit, tacendo corrigens quod loquendo peccavit.

PL 20, 92A

この時代、教会には聖にして学識ある人々が栄えていた。ヨアンネス・クリュソストモス……、アクィタニアではセウェルス。彼は聖マルティヌスの生涯と、ほかの多くのものを書いた。彼は老年にペラギウス派に惑わされ、死に至るまで沈黙を守り、語ることで罪を犯したことを、黙することで正した。

Testimonium XXIV

第XXIV項PL 20, 92A
1

Cujus Vita cum sit luculento stylo composita, et de ipsius adeo virtutibus admiranda, SS. Patres nostri, sicut in Assumptione S. Mariae, ita hic quoque noluerunt, ut in ejus ( Martini ) Depositione aliud Evangelium pronuntiaretur, vel alia Homilia, quam ipsa Vita legeretur.

PL 20, 92A

その『伝』は輝かしい文体で書かれており、またその力ある業についてもまことに驚嘆すべきものであるので、我々の聖なる父たちは、聖マリアの被昇天の場合と同じく、この場合もまた、彼(マルティヌス)の埋葬〔祝日〕において、その『伝』そのものが読まれる以外に、別の福音書の朗読や別の説教が告げられることを望まなかった。

Testimonium XXV

第XXV項PL 20, 92B
1

Severus presbyter, cognomento Sulpicius, Aquitanicae provinciae, vir genere et litteris nobilis, scripsit vitam Martini Turonensis episcopi et Paulini Nolensis, et sorori suae epistolas multas hortatorias ad amorem Dei et contemptum mundi; scripsit et ad Paulinum duas, et ad alios alias. Sub Arcadio claruit.

PL 20, 92B

司祭セウェルス、添え名はスルピキウス、アクィタニア属州の人、家柄においても学識においても高貴な者は、トゥールの司教マルティヌスの伝と、ノラのパウリヌスの伝〔刷りのまま、パウリヌスの伝をも書いたと取った。ミーニュの脚注は、セウェルスがパウリヌスの伝を書いたとするのはホノリウスの誤りだとミラエウス(Aubertus Miraeus)が指摘しているとする〕を書き、また、神への愛と世の軽蔑を勧める多くの書簡を、自分の姉妹に宛てて書いた。パウリヌスにも二通、ほかの人々にもほかの書簡を書いた。アルカディウスの治世に名を高めた。

Testimonium XXVI

第XXVI項PL 20, 92C
1

Audi vero mansuetudinem ejus, suo illo Sulpicio sic scribente: Tantam adversus omnes injurias patientiam assumpserat, ut cum esset summus Sacerdos, impune etiam ab infimis clericis laederetur, nec propter id eos aut loco umquam amoverit, aut a sua, quantum in ipso fuit, charitate repulerit.

PL 20, 92C

さて、彼の柔和さを聞け。彼のあのスルピキウスはこう書いている。「彼はあらゆる侮辱に対して、これほどの忍耐を身につけていたので、司教という最高位にありながら、最も低い聖職者たちからさえ罰せられることなく傷つけられ、しかもそのために、彼らを地位から退けたことも、彼のうちにあるかぎり、自分の愛から追い払ったことも、一度もなかった」。

Testimonium XXVII

第XXVII項PL 20, 92C
1

Annus Domini CCCCVII, Arcadii et Honorii IX, Severus vitam S. Martini eleganter scribit.

PL 20, 92C

主の年407年、アルカディウスとホノリウスの第9〔年〕〔IX が執政官職の年か治世の年かは定かでない〕、セウェルスは聖マルティヌスの生涯を優雅に書く。

Testimonium XXVIII

第XXVIII項PL 20, 92D
1

Sulpicius Severus, primum beati Martini discipulus, post Bituricensis archiepiscopus, juxta Gennadium in libro quem de viris scripsit illustribus, immo sicut ex gestis ejus patet, quae in Majori-Monasterio positus legi, ex Aquitaniae partibus oriundus fuit, et tam disciplinis liberalium artium quam generis nobilitate clarus enituit.

PL 20, 92D

スルピキウス・セウェルスは、最初は福なるマルティヌスの弟子であり、のちにブールジュの大司教となった。ゲンナディウスが『著名者列伝』に書いたところによれば、いや、マルムティエ〔底本は Majori-Monasterio。マイウス・モナステリウム〕に身を置いていたとき私が読んだ彼の事績から明らかなように、アクィタニア地方の出であり、自由学芸の教養においても家柄の高貴さにおいても、輝かしく際立っていた。

2

Itaque gemina simul et prosapiae et sapientiae ac scientiae praepollens gloria, quodque inter hujusmodi homines caput est, mediocritatis virtute conspicuus, cum ad viriles mediae aetatis excrevisset annos, ut vir prudens, mundum in maligno positum esse perpendens, et secundum carnem vivere vel sapere mortem et stultitiam deputans, relicta domo et cognatione, rebusque propriis in usum pauperum expensis, ad beatum Martinum se contulit; a quo officiose et grate susceptus, ejus se discipulatui incunctanter subdidit, et cum eo in praedicto Majori-Monasterio, donec carne exueretur, vir sanctus familiarissime conversatus est.

PL 20, 92D

こうして、家柄と知恵と学識という双生の栄光にまさり、こうした人々のうちで最も肝要なことだが、控えめの徳で際立って、壮年の、中年の歳に達したとき、思慮ある人として、世界が悪しき者のうちに置かれていると考え、肉に従って生き、また思うことを、死であり愚かさであると見なして、家と親族を捨て、自分の財を貧しい者たちのために費やして、福なるマルティヌスのもとへ赴いた。彼から丁重に喜んで迎えられ、ためらうことなくその弟子となり、先に述べたマルムティエで、彼(マルティヌス)が肉を脱ぐまで、聖なる人はこのうえなく親しく彼とともに暮らした。

3

Recepto denique inter coeli secreta beatissimo Martino, Sulpicius iste Severus, qui ejus discipulatui totus semper inhaeserat, cellam Patris per quinquennium, haereditate videlicet, praeclare pius haeres et habitator obtinuit.

PL 20, 93A

実に、いとも福なるマルティヌスが天の秘められた所に迎え入れられたのち、そのもとにつねに全身でつき従っていたこのスルピキウス・セウェルスは、父の庵を五年間、すなわち相続の形で、立派に敬虔な相続人かつ住人として保った。

4

Quem, scilicet Sulpicium, quamvis admodum renitentem, Bituricensis clerus inde extrahens, sanctitate et scientia viri, pariterque amore ductus beati Martini magistri ejus, archiepiscopum sibi sublimavit.

PL 20, 93A

このスルピキウスを、彼がひどく抵抗したにもかかわらず、ブールジュの聖職者団がそこから連れ出し、その人の聖性と学識に、また同じく彼の師である福なるマルティヌスへの愛に動かされて、自分たちの大司教に上げた。

5

Quod a Pelagianis seductus in aliquo a regula orthodoxae fidei exorbitaverit, nusquam omnino nisi in solo legi Gennadio, qui nescio utrum hoc alicubi et ipse legerit, an ex sola fama, quae facta et infecta loquitur, didicerit, illud tamen fideliter credo, hunc ejus errorem apud pium judicem Christum, qui poenitentibus clementer ignoscit, ipsius merita non minorasse, sicut in Ecclesia videmus gloriam sanctitatis ejus non obscurasse; cum auctor idem qui refert deceptum, testetur et correctum, dicens, illum poenitentiam sibi ipsi imposuisse, ut scilicet silentium usque ad mortem teneret, quatenus tacendo penitus emendaret quod incaute loquendo deliquisset.

PL 20, 93B

彼がペラギウス派に惑わされて、正統な信仰の規範から何かにおいて逸脱したということは、ゲンナディウスただ一人のうちにしか、どこにも読んだことがない。そのゲンナディウス自身が、これをどこかで読んだのか、それとも、あったことをもなかったことをも語る風評だけから知ったのか、私は知らない。それでも私は、彼のこの誤りは、悔い改める者を寛大に赦す、敬虔な裁き主キリストのもとで、彼の功績を減じなかったと、確かに信じる。ちょうど、教会において、彼の聖性の栄光を曇らせなかったのを我々が見ているとおりである。実に、彼が惑わされたと伝える同じ著者が、彼が正されたとも証言しており、彼は自分自身に悔い改めを課し、すなわち死に至るまで沈黙を守り、それによって、不用意に語って犯した罪を、黙することで完全に改めようとしたのだ、と言っているのである。

6

Et hoc eo magis sit mirum necesse est, quod cum esset clarus genere, sublimis dignitate, episcopus officio, ac per hoc pluribus se debens, publicum desereret, secretum peteret, atque carcerali latebra se praedamnans, simulque vigiliis, fame et frigoribus carnem macerans, in spiritu humilitatis et animo contrito Deo satisfaceret.

PL 20, 93C

そして、これはいっそう驚くべきことだと言わねばならない。なぜなら、彼は家柄に輝き、位において高く、務めとしては司教であり、それゆえ多くの人々に対して負う者であったのに、公の場を去って隠れ場を求め、牢獄のような隠れ処で自らを前もって断罪し、徹夜と飢えと寒さで肉を苛みつつ、謙遜の霊と砕かれた心をもって神に償ったからである。

7

Proinde quis, nisi de Christi pietate diffidens, non dico de ejus salute, sed de maxima ejus sanctitate dubitare jam audeat? Fidelis sermo, et omni acceptione dignus.

PL 20, 93C

したがって、キリストの慈しみを疑う者でなければ、誰が、彼の救いについてとは言わず、その最大の聖性についてさえ、なお疑おうとするだろうか。「この言葉は確かであり、あらゆる受け入れに値する」。

8

Et quidni illa taciturnitate solitaria ad diligendum Deum intra se concalesceret cor ejus? quidni in meditatione ejus exardesceret ignis compunctionis (quidni, dum non nisi ad hoc vacat, revocaretur dolor offensionis suae)?

PL 20, 93C

そして、あの孤独の沈黙のうちに、神を愛することへ向けて、彼の心が内で熱くならないことがあろうか。彼の黙想のうちに、悔恨の火が燃え上がらないことがあろうか(ただそのことにのみ暇があるとき、自分が犯した過ちの痛みが呼び戻されないことがあろうか)。

9

Quo scilicet igne in camino divinae probationis examinatus, et fonte lacrymarum, quibus per singulas noctes, id est recordationes ejusdem offensionis, stratum conscientiae rigabat, cum hyssopo purgatoria humiliationis aspersus, profecto mundatus est a delicto maximo, et super nivem dealbatus.

PL 20, 93D

すなわち、彼は神の試しの炉の中でこの火によって吟味され、また、夜ごとに——つまり同じ過ちを思い起こすたびに——良心の寝床を潤した涙の泉によって、謙遜の清めのヒソプを振りかけられて、まことに最大の罪から清められ、雪よりも白くされた。

10

Itaque quodammodo transiens per ignem et aquam, optimo tempore eductus est in refrigerium.

PL 20, 93D

こうして彼は、いわば火と水を通り抜け、最良の時に、安らぎの場へと導き出された。

11

Proinde lignum istud fructiferum, etsi aliquando subripiente vento fallaciae ad Aquilonem transiit, non ibi cecidit nec ibi remansit; sed rursus flante Deo regyratum ad Austrum, ibi in fine cecidit, ibique sine fine permanebit.

PL 20, 93D

さて、この実を結ぶ木は、ときに欺きの風が忍び寄って北へ移ったとしても、そこで倒れも、そこにとどまりもしなかった。神が吹いてふたたび南へ向けられ、そこで最後に倒れ、そこに終わりなくとどまるであろう。

12

Si autem assertioni mei solius super his non creditur, credatur toti sanctae Majoris-Monasterii multitudini, quae sacrae depositionis ejus solemnia festivo quotannis concelebrat officio: cujus celebritati ipse quoque apud eos degens et semel et iterum interfui, et hanc cum caeteris fratribus cum nonnulla devotione IV kalend.

PL 20, 93D

これらについての私ひとりの主張が信じられないとしても、聖なるマルムティエの全会衆には信が置かれるべきである。彼らは、その聖なる埋葬〔祝日〕の祭儀を、毎年、祝いの務めをもって祝う。私自身もまた、彼らのもとで暮らしていたとき、その祝いに一度ならず出席し、これを他の兄弟たちとともに、いくらかの献身をもって、カレンダエの四日前(IV kalend.)〔この節は日付の途中で終わり、次節の「二月の」に続く〕

13

Februarii, ut agitur, percolui. Habeatur ergo, ut dignum est pro auctoritate, tantae fides ecclesiae, et contrahat et oppilet os suum iniquitas, quae confessionem et pulchritudinem, quam dedit Dominus sancto suo et excelso in verbo gloriae, procaciter illi nititur abrogare.

PL 20, 94A

二月の〔前節の「カレンダエの四日前」とあわせて、1月29日〕、通例どおりに、敬って守った。ゆえに、権威にふさわしく、これほどの教会の信は重んじられるべきであり、不法は、主が聖なる、いと高き者に栄光の言葉によって与えた告白と美しさを、厚かましくも彼から取り去ろうと努めるが、その口をすぼめ、ふさぐがよい。

14

Gratias tibi ago, doctrix viarum Dei omnipotens sapientia, quae in eo vicisti malitiam, delapsumque in foveam et in vinculis peccati positum non dereliquisti; sed in fraude circumvenientium illi assistens, a peccatoribus gratiae tuae adversariis liberasti eum, tantaque sublimasti gloria, ut inter filios ejusdem gratiae computetur, et inter sanctos sors illius sit.

PL 20, 94A

汝に感謝する、神の道の教え手、全能の知恵よ、汝は彼において悪意に勝ち、穴に落ち、罪の鎖につながれた彼を見捨てなかった。むしろ、彼を取り巻く者たちの欺きの中で彼のそばに立ち、汝の恩寵の敵である罪人たちから彼を解き放ち、これほどの栄光へと高め、同じ恩寵の子らのうちに数えられ、聖なる者たちのうちに彼の分け前があるようにした。

15

Caeterum ne quis de ignorantia fallatur, et me quoque deceptum sanctitatem alterius alteri arrogasse causetur; noverit hunc alium, et alium illum esse Sulpicium, cujus festivitas XVI kalend. praescripti mensis Februarii in nonnullis ecclesiis celebratur: ambos tamen unius ejusdemque civitatis Bituricensis fuisse archiepiscopos; et hunc quidem ob distinctionem alterius Sulpicium Severum, illum vero Sulpicium Pium appellari.

PL 20, 94B

ところで、誰も無知のために惑わされることのないように、また、私もまた欺かれて、一方の聖性を他方に帰したのだと言い立てられることのないように、知るがよい、この人は別の人であり、あの人はまた別のスルピキウスであって、その祝日は前述の二月のカレンダエの十六日前〔1月17日〕に、いくつかの教会で祝われている。だが二人とも、同じ一つのブールジュの町の大司教であった。ただし、この人は、他方との区別のためにスルピキウス・セウェルス、あの人はスルピキウス・ピウスと呼ばれる。

16

Inveniet autem et diligens annorum supputator hunc illo multum superiorem tempore, cum iste beati Martini, qui tertius Turonicae praesedit ecclesiae, ille diebus S. Gregorii, qui nonus decimus eamdem rexit ecclesiam, exstiterit.

PL 20, 94B

また、年数を注意深く数える者は、この人があの人よりもはるかに前の時代の人であることを見いだすであろう。この人は、トゥールの教会に第三代として座した福なるマルティヌスの〔時代の人〕であり、あの人は、同じ教会を第十九代として治めた聖グレゴリウスの時代の人であった。

17

Sulpicius igitur noster iste insignis et elegans, studiorum et operum beatissimi Martini conscriptor, non reprehensionis elogio, sed summo laudis dignus praeconio censeatur, qui splendidissimam gemmam aureo luculenti sermonis circumdans eloquio, tam praeclarum tamque politum in medio Ecclesiae speculare portabat, ut omnes boni aemulatores, qui sui sollicite curam gerentes in veritate salvari cupiunt, in illo quid vitandum, quid appetendum, et unde placendum sit Deo, limpidissime perspiciant.

PL 20, 94C

したがって、我々のこのスルピキウス、卓越して優雅な、いとも福なるマルティヌスの営みと業績を書き記した者は、非難の評言によってではなく、最高の称賛の宣言に値する者と見なされるべきである。彼は、このうえなく輝かしい宝玉を、輝かしい言葉の金の雄弁で囲み、これほど見事に磨かれたものを教会の真ん中に鏡として掲げていたので、自分の救いを気にかけ、真理において救われることを願う、善を熱心に求める者たちは皆、その中に、何を避け、何を求め、何によって神に喜ばれるのかを、このうえなく澄んで見てとることができる。

Testimonium XXIX

第XXIX項PL 20, 94C
1

S. Florentius abbas claret . . . . claret et S. Maurilius Andegavensis episcopus . . . . Sulpicius maximus et Gallus, et Postumianus, et Clarus, et Brictius, beati Martini Turonensis discipuli.

PL 20, 94C

聖なる修道院長フロレンティウスが名を高める……。アンデガウィ(アンジェ)の司教聖マウリリウスも名を高める……。いとも偉大なスルピキウス〔maximus はスルピキウスにかかる形容と取った。別人の名の可能性もある〕、またガルス、ポストゥミアヌス、クラルス、ブリクティウス——福なるトゥールのマルティヌスの弟子たち。

Testimonium XXX

第XXX項PL 20, 94D
1

Paulinus sanctus Nolanae civitatis episcopus, genere Aquitanus, dignitate vero generis urbis Romae senator clarissimus, exemplo maxime et praedicatione beati Martini Turonensis episcopi, et Delphini Burdegalensis, una cum Severo Sulpicio aeque nobili et litterato viro, ex laica et conjugali vita ad perfectionis Christianae pauperiem ditissimam animatus, omnem pompam et luxum saeculi calcans, quaecumque in hoc saeculo possidebat, juxta Domini praeceptum vendidit et pauperibus erogavit.

PL 20, 94D

聖なるパウリヌス、ノラの町の司教、生まれはアクィタニア人であり、家柄の位としてはローマ市のいとも高名な元老院議員であった者は、とりわけトゥールの司教福なるマルティヌスと、ボルドーのデルフィヌスの模範と説教によって、同じく高貴で学識ある人スルピキウス・セウェルスとともに、在俗の夫婦の生活から、キリスト教的完全の、いとも豊かな貧しさへと励まされ、世の見せびらかしと贅沢を踏みにじり、この世で所有していたものすべてを、主の命令に従って売り、貧しい者たちに分け与えた。

Testimonium XXXI

第XXXI項PL 20, 95A
1

Nec minus propter ostendendam et charitatis ejus ( Martini ) abundantiam, qua semper totus affluxit, et originis nobilitatem a Severo primo vitae ipsius scriptore praetermissam, quam propter, etc., stylum moverimus.

PL 20, 95A

また、我々が筆を動かしたのは、……のため〔quam propter のあとは etc. で略され、比べられる事柄は示されない〕に劣らず、彼(マルティヌス)の愛の豊かさ——それによって彼はつねに全身であふれていた——と、その生涯の最初の筆者セウェルスが言い落とした生まれの高貴さとを示すためでもある、等々。