スルピキウス・セウェルスc. 363–c. 425

Epistolae tres › 全文

Epistolae tres 全文

Sulpicius Severus · PL 20, 175D–184C

Epistola I. Ad Eusebium presbyterum. Contra aemulos virtutum beati Martini

第1書簡 司祭エウセビウスへ——福なるマルティヌスの徳をねたむ者たちに対してPL 20, 175D
1

Hesterna die, cum ad me plerique monachi venissent, inter fabulas juges longumque sermonem mentio incidit libelli mei, quem de vita Beati viri Martini edidi, studioseque eum a multis legi libentissime audiebam.

PL 20, 175D

昨日、何人もの修道士が私のもとに来て、絶え間ない雑談と長い語らいのさなかに、福なる人マルティヌスの生涯について私が世に出した小冊子のことが話に上り、多くの人々がそれを熱心に読んだと聞いて、私はいとも喜んだ。

2

Interea indicatur mihi, dixisse quemdam malo spiritu suscitatum, cur Martinus, qui mortuos suscitasset, flammas domibus depulisset, ipse nuper adustus incendio, periculosae fuisset obnoxius passioni. O istum, quisquis est, miserum!

PL 20, 176D

そのうちに、私は知らされた。悪しき霊にかき立てられたある者が、こう言ったという。死者を甦らせ、家々から炎を追い払ったマルティヌスが、なぜ自分は先ごろ火事に焼かれて、危険な苦難にさらされたのか、と。ああ、その者は、誰であれ、哀れな者だ!

3

Judaeorum in verbis ejus perfidiam et dicta cognoscimus, qui in cruce positum Dominum his verbis increpabant: Alios salvos fecit, se ipsum salvum facere non potest (Matth. XVII, 42) .

PL 20, 176D

この者の言葉のうちに、我々はユダヤ人たちの背信と言葉を見て取る。彼らは十字架に掛けられた主を、こう言ってののしった。「他人は救ったが、自分自身は救えない」(マタイ17:42)〔引かれた句はマタイ27:42〕。

4

Vere plane iste, quicumque est, si illis temporibus natus esset, et in Dominum hac voce dicere potuisset, qui simili modo sanctum Domini blasphemat exemplo. Quid ergo, quisquis es, Martinus ideo non potens, ideo non sanctus; quia est periclitatus incendio?

PL 20, 177A

実に、この者は、誰であれ、もしあの時代に生まれていたなら、主に向かってもこの言葉を言えたに違いない。同じやり方で、〔ユダヤ人たちの〕先例にならって、主の聖なる者を冒瀆しているのだから〔exemplo の係りは定かでない。「先例にならって」と取った〕。では、汝は誰であれ、マルティヌスは火事で危険に陥ったから、それゆえに力が無く、それゆえに聖なる者でないというのか〔問いの動詞は省かれている。「というのか」と補った〕。

5

O beatum, et per omnia similem Apostolis, etiam in his conviciis, virum! Nempe hoc et de Paulo gentiles, cum eum vipera momordisset, dixisse referuntur: Hic homo debet homicida esse, quem salvum factum de mari fata vivere non siverunt (Actor. XXVIII, 4) .

PL 20, 177A

ああ、福なる人よ、このような悪罵のうちでさえ、あらゆる点で使徒たちに等しい人よ! 実際、パウロについても、マムシに噛まれたとき、異邦人たちがこう言ったと伝えられる。「この人は人殺しに違いない。海から救われたのに、運命が生かしておかなかった」(使徒言行録28:4)。

6

At ille excussa vipera in ignem nihil mali patiebatur. Illi autem subito casurum, et repente moriturum eum putabant; sed cum viderent nihil mali contingere ei, convertentes se, dicebant eum Deum esse.

PL 20, 177A

しかしパウロは、マムシを火の中に振り落として、何の害も受けなかった。人々は、彼がじきに倒れ、すぐに死ぬと思っていたが、何の害も彼に起こらないのを見て、考えを翻し、彼は神だと言った。

7

Alioquin vel horum exemplo, omnium mortalium infelicissime, perfidiam tuam coarguere ipse debueras; ut si tibi scandalum moverat quod Martinus flamma ignis videbatur attactus, hunc rursum attactum ad merita illius et virtutem referres, quod circumseptus ignibus non perisset.

PL 20, 177A

そうでなくとも、せめてこれらの例によって、すべての人間のうちで最も不幸な者よ、汝は自分で自らの背信を論破すべきだったのだ。マルティヌスが火の炎に触れられたと見えたことが、汝のつまずきになったのなら、汝は逆に、その彼が触れられたことを、彼の功と徳に帰すべきであった。火に囲まれても滅びなかったのだから。

8

Agnosce enim, miser, agnosce quod nescis, omnes fere sanctos magis insignes periculorum suorum fuisse virtutibus.

PL 20, 177B

知れ、哀れな者よ、汝が知らないことを知れ。ほとんどすべての聖なる人々は、自らの危険のうちで示した徳によって、いっそう際立っていたのだ。

9

Video quidem Petrum fide potentem, rerum obstante natura, mare pedibus supergressum, et instabiles aquas corporeo pressisse vestigio, sed non ideo minor mihi videtur gentium praedicator, quem fluctus absorbuit, et post triduum totidemque noctes emergentem e profundo unda restituit, atque haud scio, an pene plus fuerit vixisse in profundo, an supra maris profunda transisse.

PL 20, 177B

私は確かに、ペトロが信仰によって力を得て、物の本性が妨げるにもかかわらず、海を足で踏み越え、定まらぬ水を肉の足跡で踏みしめたのを見る。しかしそれだからといって、諸国民への宣教者〔パウロ〕が、私には劣って見えるわけではない。彼を波が呑み込み、三日三晩ののち、深みから浮かび出る彼を波が戻したのだから〔二コリント11章の難破を指す〕。そして、深みで生き続けたことと、海の深みの上を渡ったことと、どちらがいっそう大きかったか、私にはほとんど分からない。

10

Sed haec tu, ut arbitror, stulte, non legeras, aut lecta non audieras. Neque enim absque divino consilio istiusmodi exemplum beatus Evangelista sacris litteris protulisset, nisi ut ex his humana mens erudiretur, naufragiorum atque serpentium casus, et (sicut Apostolus refert, qui nuditate, fame latronumque periculis gloriatur) omnia haec sanctis hominibus atque omnibus ad perpetiendum quidem esse communia; sed his tolerandis atque vincendis praecipuam semper justorum fuisse virtutem, dum per omnia tentamenta patientes et semper invicti, tanto fortius vincerent, quanto gravius pertulissent.

PL 20, 177C

だが、愚か者よ、これらを汝は、私の思うに、読んでいなかったのだ。あるいは、読んでも聞き入れていなかったのだ。実際、福なる福音書記者は、このような例を聖なる書物の中で示すことを、神の計らいなしにはしなかったはずである。それは、これらによって人間の精神が教えられるためであった。すなわち、難破や蛇の災いは、(裸と飢えと盗賊の危険を誇る使徒〔パウロ〕が述べているとおり)これらすべてが聖なる人々にも、すべての人にも、耐えるべきものとして共通であること。しかし、これらを耐え、これらに打ち勝つことにおいて、義人たちの際立った徳が常にあったこと。あらゆる試練のうちで耐え忍び、常に敗れることがなく、耐えたことが重いほど、いっそう強く勝つのだということ。

11

Unde hoc quod ad Martini infirmitatem vocatur, plenum est dignitatis et gloriae, siquidem periculosissimo casu tentatus evicerit.

PL 20, 177C

それゆえ、マルティヌスの弱さのしるしとして引き合いに出されているこの事は、品位と栄光に満ちている。きわめて危険な出来事に試みられて、打ち勝ったのだから。

12

Caeterum id omissum a me in libello illo quem de vita illius scripsimus, nemo miretur; cum ibidem sim professus, me non omnia illius facta complexum: quia si persequi universa voluissem, immensum volumen legentibus edidissem.

PL 20, 177C

なお、彼の生涯について私〔nos〕が書いたあの小冊子で、これが私に省かれていることを、誰も怪しんではならない。私はそこで、彼の行いをすべて含めたのではないと明言したのだから。すべてを追おうと望んだなら、読者に膨大な巻を出すことになっただろう。

13

Neque sunt tam parva quae gessit, ut omnia potuerint comprehendi. Sed tamen hoc de quo quaestio incidit, latere non patiar, et rem omnem, ut gesta est, referam, ne forte consilio hoc, quod ad vituperationem beati viri poterat opponi, praetermisisse videamur.

PL 20, 177D

彼が行ったことは、すべてを収められるほど小さなものではない。それでも、問題となったこの件は、隠れたままにさせず、事の全体を、起こったとおりに述べよう。さもなければ、福なる人への非難として持ち出されえたこの件を、わざと省いたと見られかねないからである。

14

Cum ad dioecesin quamdam pro solemni consuetudine (sicut episcopis visitare ecclesias suas moris est) media fere hieme Martinus venisset, mansionem ei in secretario ecclesiae clerici paraverunt, multumque ignem scabro jam et pertenui pavimento subdiderunt, lectumque ei plurimo stramine exstruxerunt.

PL 20, 177D

司教が自分の教会を巡察するのが習いであるとおり、マルティヌスが、慣例に従ってある教区に、冬のほぼ半ばに来たとき、聖職者たちは彼のために教会の聖具室に宿を用意した。すでに荒れてきわめて薄くなった床の下に多くの火を置き、彼の寝床を多量の藁で築いた。

15

Dein, cum se Martinus cubitum collocasset, insuetam mollitiem strati male blandientis horrescit: quippe qui nuda humo, uno tantum cilicio superjecto, cubare consueverat: itaque quasi accepta permotus injuria stramentum omne projecit.

PL 20, 178A

そののち、マルティヌスが寝に就いたとき、彼は、媚びるように甘やかす寝床の慣れぬ柔らかさにぞっとした。粗布を一枚かけただけの裸の地面に寝るのを常としていたからである。それで、侮辱を受けたかのように心を乱され、藁をすっかり投げ捨てた。

16

Casu super fornaculum partem paleae illius quam removerat, aggessit: ipse, ut erat moris, nuda humo, lassitudine itineris urgente, requievit. Ad mediam fere noctem per interruptum, ut supra diximus, pavimentum ignis aestuans, arescentes paleas apprehendit.

PL 20, 178A

たまたま炉の上に、取りのけた藁の一部を積み上げた。自分は、いつものとおり、旅の疲れに迫られて、裸の地面で休んだ。真夜中ごろ、先に述べたとおり、裂けた床を通って、燃えさかる火が、乾いてゆく藁をとらえた。

17

Martinus somno excitus, re inopinata, ancipiti periculo, et maxime, ut referebat, diabolo insidiante atque urgente praeventus, tardius quam debuit ad orationis confugit auxilium.

PL 20, 178A

マルティヌスは眠りから起こされ、思いがけない事態と、二重の危険に、そしてとりわけ、彼自身の語るところでは、悪魔が策を弄して迫ったことに先を越されて、祈りの助けへ逃れるのが、あるべきよりも遅れた。

18

Nam erumpere foras cupiens, cum pessulo quem ostio obdiderat diu multumque luctatus, gravissimum circa se sensit incendium, adeo ut vestem qua indutus erat, ignis absumpserit.

PL 20, 178A

外へ飛び出そうとして、戸口にかけた閂と長いあいだ激しく格闘し、身の回りにきわめて激しい火災を感じた。着ていた衣を火が焼き尽くすほどであった。

19

Tandem in se reversus, non in fuga, sed in Domino sciens esse praesidium; scutum fidei et orationis arripiens, mediis flammis totus ad Dominum conversus incubuit. Tum vero divinitus igne submoto, innoxio sibi orbe flammarum orabat.

PL 20, 178B

ついに我に返り、救いは逃げることにではなく主にあると知って、信仰と祈りの盾を取り、炎のただ中で、まったく主に向き直って身を伏した。すると、神の力で火は退けられ、炎の輪は彼を害さず、彼は祈っていた。

20

Monachi autem, qui pro foribus erant, crepitante et colluctante incendii sono, obseratas effringunt fores: dimotoque igne, e mediis flammis Martinum auferunt cum jam poenitus esse consumptus tam diuturno incendio putaretur.

PL 20, 178B

戸口の前にいた修道士たちは、火事のぱちぱちとはぜる、せめぎ合う音を聞き、閉ざされた戸を打ち破った。火をかき分け、炎のただ中からマルティヌスを運び出した。これほど長く続いた火事で、彼はすでにまったく〔底本は poenitus。penitus の綴り〕焼き尽くされたと思われていたのである。

21

Caeterum (verbis meis Dominus est testis) mihi ipse referebat, et non sine gemitu fatebatur, in hoc se diaboli arte deceptum, ut excussus e somno consilium non haberet, quo per fidem et orationem periculo repugnaret: denique tamdiu circa se saevisse ignem, quamdiu erumpere ostium turbatus mente tentaverit.

PL 20, 178B

なお、(主が私の言葉の証人である)彼自身が私に語り、うめきをもって告白したことには、この件で彼は悪魔の術に欺かれ、眠りから揺り起こされても、信仰と祈りによって危険に抗うための判断を持てなかった。そして実に、彼が心を乱して戸口から飛び出そうと試みているあいだは、その間ずっと、火が身の回りで荒れ狂ったという。

22

Ubi vero auxilium crucis et orationis arma repetisset, medias cessisse flammas, seque tunc sensisse rorantes quas male esset expertus urentes. Unde intelligat quisquis haec legerit, tentatum quidem illo Martinum periculo, sed et probatum.

PL 20, 178C

だが、十字架の助けと祈りの武具をふたたび求めると、炎は真ん中で退いた。そして彼は、先には焼くものとして苦しく味わった炎を、そのとき露を降らすものと感じたという。これによって、これを読む者は誰であれ、悟れ。マルティヌスはその危険によって試みられたが、また認められもしたのだと。

Epistola II. Ad Aurelium diaconum. De obitu et apparitione beati Martini

第2書簡 助祭アウレリウスへ——福なるマルティヌスの死と出現についてPL 20, 178C
1

Sulpicius Severus Aurelio diacono salutem. Posteaquam a me mane digressus es, eram residens solus in cellula, subieratque me illa quae saepius occupat cogitatio, spes futurorum, praesentiumque fastidium, judicii metus, formido poenarum; et, quod consequens erat, atque unde cogitatio tota descenderat, peccatorum meorum recordatio tristem me confectumque reddiderat.

PL 20, 178C

スルピキウス・セウェルスより、助祭アウレリウスへ。挨拶を送る。朝、あなたが私のもとから去ったあと、私は庵にひとり座っていた。すると、しばしば私を捕らえるあの思いが忍び寄っていた。来たるべきものへの望み、現在への倦み、裁きへの恐れ、刑罰への戦慄である。そして、当然の成り行きとして、この思いのすべてがそこから降りてきた源である、私の罪の思い出が、私を悲しませ、打ちひしがれさせていた。

2

Deinde cum fatigata angore animi in lectulo membra posuissem, ut plerumque ex moestitudine solet, somnus obrepsit (qui ut semper matutinis oris levior incertusque, ita suspensus et dubius per membra diffunditur; ut, quod in alio sopore non evenit, pene vigilans dormire te sentias); cum repente sanctum Martinum episcopum videre mihi videor, praetextum toga candida, vultu igneo, stellantibus oculis, crine purpureo: atque ita mihi in ea habitudine corporis formaque qua eum noveram, videbatur, ut, quod eloqui nobis pene difficile est, non posset aspici, cum posset agnosci.

PL 20, 178D

それから、心の苦悩に疲れた手足を小さな寝台に横たえると、悲しみのときにたいていそうなるように、眠りが忍び寄ってきた(その眠りは、朝の時刻にはいつもそうであるように軽く不確かで、宙に浮いたように、疑わしいまま四肢に広がる。ほかの眠りには起こらないことだが、人は、ほとんど目覚めたまま眠っていると感じるほどである)。すると突然、聖なるマルティヌス司教が見えるように思われた。白いトガをまとい〔praetextum〕、顔は火のよう、目は星のように輝き、髪は紫であった。そして彼は、私が知っていたままの体つきと姿で私に見えたが、私〔nos〕にはほとんど語りがたいことに、見つめることはできないのに、見分けることはできたのである。

3

Arridensque mihi paululum, libellum quem de vita illius scripseram, dextra praeferebat. Ego sancta genua ejus amplexus, benedictionem pro consuetudine flagitabam: superpositamque capiti meo manum tactu blandissimo sentiebam, cum inter benedictionis verba solemnia familiare illud ori suo crucis nomen iteraret.

PL 20, 179A

彼は私に少しほほ笑みかけ、私が彼の生涯について書いた小冊子を右手に掲げていた。私は彼の聖なる膝を抱きしめ、習いのとおり祝福を乞うた。私の頭にのせられた手を、きわめて優しい触れ方で感じていた。そのとき彼は、祝福の厳かな言葉のあいだに、口にいつもの、あの十字架という名を繰り返していた。

4

Mox in eum luminibus intentis, cum exsatiari vultu illius conspectuque non possem, subito mihi in sublime sublatus eripitur; donec emensa aeris istius vastitate, cum tamen rapida nube subvectum acie sequeremur oculorum, patenti coelo receptus videri ultra non potuit.

PL 20, 179A

やがて私が目を彼に注ぎ、その顔と姿を見ても飽くことができずにいると、彼は突然、高みへ引き上げられて私から奪い去られた。ついに、この空の広がりを渡りきり、疾い雲に運ばれて行く彼を私が目の鋭さで追っていたものの、開かれた天に迎え入れられると、もはや見えなくなった。

5

Nec multo post, presbyterum sanctum Clarum, discipulum illius, qui nuper excesserat, video eamdem quam magistrum, viam scandere.

PL 20, 179A

ほどなく、彼の弟子で、先ごろ世を去った聖なる司祭クラルスが、師と同じ道を登っていくのを、私は見た。

6

Ego impudens sequi cupiens, dum altos gressus molior et connitor, evigilo: somnoque excitus, congratulari coeperam visioni, cum ad me puer familiaris ingreditur, solito tristior, vultu loquentis pariter et dolentis. Quid tu, inquam, tam tristis loqui gestis?

PL 20, 179B

厚かましくも私は後を追いたいと願い、高い歩みを進めようと力を振り絞るうちに、目が覚めた。眠りから起こされて、私はこの幻を喜び始めていたが、そこへ家の若い僕が入ってきた。いつもより悲しげで、語りたげであると同時に痛んでいる顔つきだった。私は言った。「どうしたのか、そんなに悲しい顔をして、言いたいことがあるようだが」。

7

At ille, Duo, inquit, monachi modo a Turonis adfuerunt, qui domnum Martinum obisse nuntiant. Concidi, fateor, obortisque lacrymis flevi uberrime. Quin etiam dum haec ad te, frater, scribimus, fluunt lacrymae, nec ullum impatientissimi doloris admitto solatium.

PL 20, 179B

すると彼は言った。「修道士が二人、つい先ほどトゥール〔ガリアの町。マルティヌスが司教を務めた〕から来て、ドムヌス・マルティヌス〔domnus は dominus の縮めた形で、聖職者への敬称〕が亡くなったと告げています」。私は崩れ落ちた、と白状する。涙がこみ上げ、あふれるほど泣いた。いや、兄弟よ、あなたにこれを書いている今も、涙は流れ、耐えがたい苦しみにいささかの慰めも受け入れない。

8

Te vero, ubi hoc mihi nuntiatum est, participem esse volui luctus mei, qui eras socius amoris.

PL 20, 179B

これが私に告げられたとき、私は、愛の仲間であったあなたを、私の悲しみにも分かち合う者としたいと思った。

9

Veni ergo ad me statim, ut pariter lugeamus quem pariter amamus: quamquam sciam virum illum non esse lugendum, cui, post evictum triumphatumque saeculum, nunc demum reddita est corona justitiae. Sed tamen ego non possum mihi imperare, quin doleam.

PL 20, 179B

だから、すぐに私のもとへ来よ。ともに愛する人をともに悼もう。もっとも私は、世に打ち勝ち、世に凱旋したのち、いまようやく正義の冠を授けられたあの人は、悼まれるべきではないと知っている。しかし私は、悲しまずにいるよう自分に命じることができない。

10

Praemisi quidem patronum, sed solatium vitae praesentis amisi: etsi, si rationem ullam dolor admitteret, gaudere deberem.

PL 20, 179C

私は確かに保護者を先に送ったが、現世の慰めを失った。もっとも、悲しみが道理を少しでも受け入れるなら、私は喜ぶべきであろう。

11

Est enim ille consertus apostolis ac prophetis, et, quod pace sanctorum omnium dixerim, in illo justorum grege nulli secundus, ut spero, credo et confido, illis potissimum qui stolas suas in sanguine laverunt, aggregatus, agnum ducem ab omni integer labe comitatur.

PL 20, 179C

彼は使徒たちや預言者たちと結び合わされており、すべての聖なる人々の許しを得て言うなら、あの義人たちの群れの中で誰にも劣らず、私は望み、信じ、確信するが、とりわけ血の中で自らの衣を洗った人々に加えられて、あらゆる汚れのない者として、子羊を導き手として従っている。

12

Nam licet ei ratio temporis non potuerit praestare martyrium, gloria tamen martyris non carebit, quia voto atque virtute et potuit esse martyr, et voluit.

PL 20, 179C

時勢の事情が彼に殉教を与えることはできなかったが、それでも殉教者の栄光を欠くことはない。願いと徳によって、殉教者になることができ、またなろうと望んだからである。

13

Quod si ei Neronianis Decianisque temporibus, in illa quae tunc exstitit dimicare congressione licuisset, testor Deum coeli atque terrae, sponte equuleum ascendisset, ultro se ignibus intulisset, Hebraeisque pueris aequandus, inter flammarum globos media licet, hymnum Domini in fornace cantasset.

PL 20, 179D

もし彼に、ネロとデキウスの時代に、そのとき起こった戦いに加わることが許されていたなら、天と地の神に誓って言うが、彼は自ら拷問台〔エクレウス〕に上り、進んで火の中へ身を投じ、ヘブライの少年たちに等しい者として、たとえ炎の塊のただ中であろうとも、炉の中で主への賛歌を歌っただろう。

14

Quod si Esaianum illud supplicium persecutori forte placuisset, numquam profecto impar prophetae serris et laminis dissecari membra timuisset; at si praecisis rupibus abruptisque montibus agere felicem furor impius maluisset, perhibeo confisus testimonium veritati, sponte cecidisset.

PL 20, 179D

また、もしイザヤのあの刑罰〔鋸で切られたという伝え〕が迫害者の気に入っていたなら、預言者に劣らぬ彼は、鋸と薄刃で手足を切り分けられることを決して恐れなかっただろう。さらに、不敬虔な怒りが、切り立った岩と険しい山から突き落として彼を幸いな者にすることを選んだなら、確信をもって真理に証しを立てて言うが、彼は自ら身を投げただろう。

15

Si vero gentium doctoris exemplo gladio deputatus, inter alias, ut saepe provenit, victimas duceretur, primus omnium, carnifice compulso, palmam sanguinis occupasset.

PL 20, 179D

また、諸国民の教師〔パウロ〕にならって剣に定められ、ほかのいけにえたちのただ中で、しばしばあるように引かれていくなら、死刑執行人を急がせ、すべての人に先んじて血のヤシをつかんだだろう。

16

Jam vero adversus omnes poenas atque supplicia, quibus plerumque humana cessit infirmitas, ita, a confessione Domini non recedens, immobilis stetisset, ut laetus ulceribus congaudensque cruciatibus quaelibet inter tormenta risisset.

PL 20, 180A

さらに、人間の弱さがしばしば屈してしまうあらゆる刑罰と責め苦に対しても、主への告白から退かず、不動のまま立ち続けたであろう。傷を喜び、苦痛をともに楽しみ、どんな拷問のさなかでも笑ったほどに。

17

Sed quamquam ista non tulerit, implevit tamen etiam sine cruore martyrium: nam quas ille pro spe aeternitatis humanorum dolorum non pertulit passiones, fame, vigiliis, nuditate, jejuniis, opprobriis invidorum, insectationibus improborum, cura pro infirmantibus, sollicitudine pro periclitantibus? quo enim ille dolente non doluit? quo scandalizante non ustus est? quo pereunte non gemuit? praeter illa quotidiana illius adversum humanae spiritalisque nequitiae diversa certamina, dum in eo variis tentationibus appetito semper exsuperat fortitudo vincendi, patientia exspectandi, aequanimitas sustinendi.

PL 20, 180A

だが彼はこれらを耐えなかったとはいえ、血を流さずとも殉教を満たした。永遠への望みのために、人間の苦痛のうちで、彼が耐えなかった苦難があっただろうか。飢え、徹夜、裸、断食、妬む者らの辱め、不埒な者らの迫害、病む者のための気遣い、危うい者のための心配。実に、誰かが苦しむとき、彼が苦しまなかったことがあったか。誰かがつまずくとき、焼かれなかったことがあったか。誰かが滅びるとき、うめかなかったことがあったか。そのほか、人の悪と霊的な悪に対する、彼の日々のさまざまな戦いがある。そこでは、さまざまな誘惑に襲われるたびに、彼のうちに、勝つための勇気、待つための忍耐、耐えるための平静が常に優った。

18

O vere ineffabilem virum, pietate, misericordia, charitate, quae cum quotidie etiam in sanctis viris saeculo frigente frigescat, in illo tamen usque ad finem, aucta in dies, perseveravit! quo ego illius bono vel specialiter fruitus sum, cum me indignum et non merentem unice diligebat.

PL 20, 180B

ああ、まことに言い尽くせぬ人よ、敬虔と慈しみと愛において! 世が冷えてゆくにつれて、聖なる人々のうちでさえ日々冷えてゆくこの愛が、彼においては、日ごとに増し加わりつつ、終わりまで続いた。その彼の善を、私はとくに享受した。ふさわしくも功も無い私を、彼がひとえに愛してくれたときに。

19

En rursus lacrymae fluunt, imoque de pectore gemitus erumpit. In quo mihi posthac homine similis requies, in cujus erit charitate solatium?

PL 20, 180B

見よ、また涙が流れ、胸の奥底からうめきがほとばしる。今後、どんな人のうちに私は同じ安らぎを得るのか。誰の愛のうちに慰めがあるのか。

20

Me miserum, me infelicem! poterone umquam, si diutius vixero, non dolere, quod Martino superstes sum? erit mihi posthaec vita jucunda, erit dies aut hora sine lacrymis? aut tecum, frater dilectissime, potero illius mentionem habere sine fletu? aut umquam loquens apud te aliud quam de illo loqui potero?

PL 20, 180B

ああ、哀れな私、不幸な私! 長く生きたとして、マルティヌスに生き残ったことを悲しまずにいられる日が来るのか。今後、私の生は楽しいものとなるのか。涙のない日や時があるのか。いとも愛する兄弟よ、あなたとともに、彼のことを泣かずに口にすることができるのか。あなたのもとで語りながら、彼のこと以外を語ることが、いつかできるのか。

21

Sed quid te in lacrymas fletusque commoveo? ecce nunc consolatum esse te cupio, qui me consolari ipse non possum.

PL 20, 180C

だが、なぜ私はあなたを涙と嘆きへ誘うのか。見よ、いま私は、あなたが慰められていることを望む。自分自身を慰めることができない私が。

22

Non deerit nobis ille, mihi crede, non deerit: intererit de se sermocinantibus, astabit orantibus: quodque jam hodie praestare dignatus est, videndum se in gloria sua saepe praebebit, et assidua, sicut ante paululum fecit, benedictione nos proteget.

PL 20, 180C

彼は我々を見捨てない。私を信じよ、見捨てない。自分のことを語り合う者たちのうちに居合わせ、祈る者たちのそばに立つだろう。今日すでに与えることをよしとしたこと、すなわち自らの栄光のうちに見られる姿を、しばしば示し、少し前にしたように、絶えざる祝福で我々を守るだろう。

23

Inde secundum ordinem visionis coelum se sequentibus patere monstravit, et quo sequendus esset, edocuit: quo spes nostra tendenda, quo animus dirigendus, instruxit.

PL 20, 180C

それから、幻の順序に従って、彼は、自分に従う者たちに天が開かれていることを示し、どこへ従うべきかを教えた。我々の望みがどこへ向かうべきか、心がどこへ向けられるべきかを示した。

24

Quid tamen fiet, frater? quod mihi ipse sum conscius, conscendere arduum illud iter, ac penetrare non potero: ita sarcina molesta me praegravat, et peccati mole depressum, negato in astra conscensu, saeva miserabilem ducit in tartara.

PL 20, 180C

だが、兄弟よ、どうなるのか。私が自ら心に知っているように、あの険しい道を登り、突き進むことは、私にはできないだろう。厄介な荷が私を重く押さえ、罪の重みに沈められた哀れな私を、星々への登りが拒まれたまま、その荷は残忍なタルタルスへと導く。

25

Spes tamen superest, illa sola, illa postrema, ut quod per nos obtinere non possumus, saltem pro nobis orante Martino mereamur. Sed quid te, frater, diutius occupo epistola tam loquaci, demororque venturum? simul jam pagina impleta non recipit.

PL 20, 180D

それでも望みは残っている。ただそれだけ、それが最後の望みである。我々自身では得られないものを、せめてマルティヌスが我々のために祈ってくれることによって受けるに値するようになる、という望みである。だが兄弟よ、なぜ私はこれほど口数の多い書簡であなたをこれ以上引き留め、来ようとするあなたを遅らせるのか。そのうえ、もう紙面は埋まって、受け付けない。

26

Mihi tamen haec fuit ratio sermonem istum longius proferendi, ut quia doloris nuntium epistola deferebat, eadem tibi ex quadam nostri confabulatione praestaret charta solatium.

PL 20, 180D

それでも私がこの話を長く引き延ばした理由は、書簡が悲しみの知らせを運んだのだから、同じ紙が、我々の語らいのようなものを通じて、あなたに慰めを与えるようにするためであった。

Epistola III. Ad Bassulam socrum suam. Quomodo beatus Martinus ex hac vita ad immortalem transierit

第3書簡 義母バッスラへ——福なるマルティヌスがこの世から不死の命へ移った次第PL 20, 181A
1

Sulpicius Severus Bassulae parenti venerabili salutem. Si parentes vocari in jus liceret, te plane expilationis f[?]que ream ad praetoris tribunal justo dolore traheremus.

PL 20, 181A

スルピキウス・セウェルスより、敬うべき母上〔parens は義母を指す〕バッスラへ。挨拶を送る。もし親を法廷に呼び出すことが許されるなら、私〔nos〕は、正当な憤りをもって、あなたを、略奪と窃盗〔底本は影印の染みで字が読めない。furtique と読む〕の被告として、法務官の法廷に引きずり出すところだ。

2

Quid enim non conquerar quam a te patior injuriam? nullam mihi domi chartulam, nullum libellum, nullam epistolam reliquisti: ita furaris omnia, ita universa divulgas.

PL 20, 181A

あなたから被っている不当について、私は何を訴えずにおれようか。家には、一枚の紙片も、一冊の小冊子も、一通の書簡も、あなたは私に残さなかった。それほどすべてを盗み、それほどすべてを言い広める。

3

Si quid ad amicum familiariter scripsi; si quid forte, dum ludimus, quod velim tamen occultum esse, dictavi, omnia ad te prius pene quam fuerint scripta aut dictata, perveniunt.

PL 20, 181A

友に打ち解けて書いたものも、戯れているうちにたまたま口述した、それでも秘めておきたいものも、すべて、書かれ口述されるよりほとんど先に、あなたのもとへ届く。

4

Nimirum obarrhatos habes notarios meos, per quos tibi nostrae ineptiae publicantur; nec tamen adversum eos possum moveri, si tibi parent, qui in jus nostrum ex tua potissimum liberalitate venerunt, seque adhuc tuos quam meos esse meminerunt: tu sola es rea, tu sola culpabilis, quae et mihi insidiaris, et illos fraude circumvenis, ut sine delectu ullo familiariter scripta, aut negligenter emissa, illucubrata tibi penitus atque impolita tradantur.

PL 20, 181B

確かに、あなたは私の速記者たちを手付金で買収している。彼らを通じて、私の愚作が、あなたのために公にされる。だが、私は彼らに腹を立てることはできない。彼らは、ほかならぬあなたの寛大さによって私の権利のもとに来た者で、自分が私のものであるよりあなたのものであることを今も覚えており、あなたに従っているのだから。被告はあなたひとり、咎ある者はあなたひとりだ。あなたは私を待ち伏せし、彼らを欺いて取り込み、選り分けなしに親しく書かれたもの、不用意に出されたもの、夜なべの推敲も経ず磨かれてもいないものが、あなたに渡されるようにしている。

5

Nam, ut de reliquis taceam, rogo quemadmodum tam cito ad te epistola illa potuit pervenire, quam nuper ad Aurelium diaconum scripseramus.

PL 20, 181B

ほかのことは措くとしても、私が先ごろ助祭アウレリウスに宛てて書いたあの書簡が、どうしてこれほど早くあなたのもとに届き得たのか、尋ねたい。

6

Ego enim Tolosae positus, tu Treveris constituta, et tam longe a patria filio inquietante divulsa, qua tandem familiarem illam epistolam occasione furata es? namque accepi litteras tuas, quibus scribis, in eadem epistola qua de obitu domni Martini fecerim mentionem, ipsum beati viri transitum exponere debuisse.

PL 20, 181B

私はトロサ〔トゥールーズ〕にいて、あなたはトリーアに居を定め、息子が心を騒がせるために故郷からこれほど遠く引き離されているのに、いったいどんな機会に、あの私信の書簡を盗んだのか。実は、あなたの手紙を受け取ったが、そこにあなたはこう書いている。ドムヌス・マルティヌスの死について言及したその同じ書簡で、福なる人の死そのものも述べるべきだった、と。

7

Quasi vero ego illam epistolam aut legendam alii praeterquam ipsi ad quem missa videtur, ediderim, aut ego tanto sim operi destinatus, ut omnia quae de Martino cognosci oportet, me potissimum scribente notescant.

PL 20, 181C

まるで私が、あの書簡を、宛てられたと見える当人以外の誰かに読ませるために世に出したかのように、またまるで私が、マルティヌスについて知られるべきことのすべてが、ほかならぬ私の筆によって知られるという、それほど大きな仕事に定められた者であるかのように。

8

Itaque, si quae de obitu sancti episcopi audire desideras, ab illis potius qui interfuere, cognosce: ego tibi statui nihil scribere, ne ubique me publices; tamen si das fidem, nulli te esse lecturam, paucis tuae satisfaciam voluntati: itaque praestabo te his quae mihi sunt comperta, participem.

PL 20, 181C

だから、聖なる司教の死について何か聞きたいなら、むしろその場に居合わせた人々から知れ。私はあなたに何も書かないと決めていた。至るところで私を公にされないように。それでも、誰にも読み聞かせないと約束するなら、簡単にあなたの望みを満たそう。それゆえ、私が確かめたことをあなたにも分け与えよう。

9

Martinus igitur obitum suum longe ante praescivit, dixitque fratribus dissolutionem sui corporis imminere.

PL 20, 181C

マルティヌスは自分の死をずっと前に予知し、兄弟たちに、体の解体が迫っていると告げた。

10

Interea causa exstitit, qua Condatensem dioecesin visitaret; nam clericis inter se ecclesiae illius discordantibus, pacem cupiens reformare, licet finem dierum suorum non ignoraret, proficisci tamen itiusmodi ob causam non recusavit: bonam hanc virtutum suarum consummationem existimans, si pacem ecclesiae redditam reliquisset.

PL 20, 181D

そのころ、コンダテの教区〔トゥールの近くの村。カンデス〕を巡察する用件が起こった。その教会の聖職者たちが互いに不和であったので、彼は平和を回復したいと願った。そして自らの日々の終わりを知らないわけではなかったが、それでもこのような〔底本は itiusmodi。istiusmodi と読む〕理由のために出立することを拒まなかった。教会に平和が戻されたのを残して去れるなら、それは自らの諸々の徳のよい完成だと考えたのである。

11

Ita profectus cum suo illo, ut semper, frequentissimo discipulorum sanctissimoque comitatu, mergos in flumine conspicatur piscium praedam sequi, et rapacem ingluviem assiduis urgere capturis.

PL 20, 181D

こうして、いつものように、弟子たちの大勢の、いと聖なるあの随行を伴って出立し、川でカワウが魚の獲物を追い、絶え間ない捕獲で貪欲な喉をせき立てているのを見た。

12

Forma, inquit, haec daemonum est: insidiantur incautis, capiunt nescientes, captos devorant, exsaturarique non queunt devoratis.

PL 20, 181D

彼は言った。「これは悪霊どもの姿だ。用心のない者を待ち伏せし、知らぬ者を捕らえ、捕らえた者を貪り、貪ってもなお飽くことができない」。

13

Imperat deinde potenti virtute verborum, ut eum cui innatabant gurgitem relinquentes, aridas peterent desertasque regiones; eo nimirum circa aves illas usus imperio, quo daemones fugare consueverat; ita grege facto, omnes in unum illae volucres congregatae, relicto flumine montes silvasque petierunt, non sine admiratione multorum, qui tantam in Martino virtutem viderent, ut etiam avibus imperaret.

PL 20, 182A

それから、力強い言葉の力によって、彼らが浮かび泳いでいた淵を去り、乾いた人気のない地を目指すよう命じた。あの鳥たちに対して、悪霊を追い払うのを常としていたのと同じ命令を用いたのである。こうして群れとなり、あの鳥たちはみな一つに集まり、川を離れて山と森を目指した。マルティヌスに、鳥にさえ命じるほどの力を見た多くの人々の驚嘆を伴って。

14

Aliquamdiu ergo in vico illo, vel in ecclesia ad quam ierat, commoratus, pace inter clericos restituta, cum jam regredi ad monasterium cogitaret, viribus corporis coepit repente destitui: convocatisque discipulis, indicat se jam resolvi.

PL 20, 182A

こうして、その村、あるいは赴いた教会にしばらく滞在し、聖職者たちのあいだの平和を回復して、すでに修道院に戻ろうと考えていたとき、突然、体の力を失い始めた。そして弟子たちを呼び集め、自分はもう解き放たれると告げた。

15

Tum vero moeror et luctus omnium, vox una plangentium: Cur nos, pater, deseris? aut cui nos desolatos relinquis? invadent enim gregem tuum lupi rapaces: et quis nos a morsibus eorum, percusso pastore, prohibebit? scimus quidem desiderare te Christum; sed salva tibi sunt tua praemia, nec dilata minuentur: nostri potius miserere, quos deseris.

PL 20, 182A

そのとき、全員に悲しみと嘆きが起こり、嘆く者たちの声は一つであった。「父よ、なぜ私たちを見捨てるのか。誰に、見捨てられた私たちを委ねるのか。貪る狼どもが、あなたの群れに襲いかかるだろう。牧者が打たれたのちに、誰が私たちを彼らの牙から守るのか。あなたがキリストを慕っていることは知っている。しかし、あなたの報いは損なわれずに保たれており、先に延ばされても減りはしない。むしろ、あなたが見捨てようとしている私たちを憐れんでくれ」。

16

Tunc ille motus his fletibus, ut totus semper in Domino misericordiae visceribus affluebat, lacrymasse perhibetur: conversusque ad Dominum, hac tantum flentibus voce respondit: Domine, si adhuc populo tuo sum necessarius, non recuso laborem: fiat voluntas tua.

PL 20, 182B

そのとき彼は、この涙に心を動かされ、常に主において慈しみの情にあふれていたとおり、涙を流したと伝えられる。そして主に向き直り、泣く者たちにただこの言葉で答えた。「主よ、私がなお汝の民に必要であるなら、労苦を拒まない。汝の意志が成るように」。

17

Nimirum inter spem amoremque positus, dubitavit pene quid mallet: quia nec hos deserere, nec a Christo volebat diutius separari: nihil tamen in voto suo ponens, aut voluntati relinquens, totum se Domini arbitrio potestatique committens.

PL 20, 182B

実に、望みと愛のあいだに置かれて、彼は何をより選ぶかほとんど迷った。この者らを見捨てることも、キリストからこれ以上長く離れていることも望まなかったからである。それでも、自分の願いに何も置かず、自分の意志にも委ねず、自らをまったく主の裁量と権能にゆだねた。

18

Nonne tibi his paucissimis verbis dicere videbitur: Gravis quidem est, Domine, corporeae pugna militiae, et jam satis est quod huc usque certavi; sed si adhuc in eodem labore pro castris tuorum stare me praecipis, non recuso, nec fatiscentem causabor aetatem; munia tua devotus implebo; sub signis tuis, quoadusque ipse jusseris, militabo; et quamvis optata sit seni missio post laborem, est tamen animus victor annorum, et cedere nescius senectuti.

PL 20, 182C

あなたには、この僅かな言葉で、彼がこう言っているように見えないか。「主よ、体の兵役の戦いは重い。これまで戦ったことで、もう十分である。だがなお同じ労苦のうちで、汝の者たちの陣営のために立てと私に命じるなら、私は拒まない。衰える年齢を言い訳にもしない。汝の務めを、献身して果たそう。汝が自ら命じるかぎり、汝の旗のもとで兵として戦おう。老人にとって労苦のあとの除隊は望ましいが、それでも私の心は年に打ち勝ち、老いに屈することを知らない」。

19

At si jam parcis aetati, bonum est mihi, Domine: fiat voluntas tua: hos vero quibus timeo, ipse custodies. O virum ineffabilem, nec labore victum, nec morte vincendum, qui in nullam se partem pronior inclinaverit, nec mori timuerit, nec vivere recusarit!

PL 20, 182C

「だが、すでに汝が私の年齢を容赦するなら、それは私に善いことである、主よ。汝の意志が成るように。私が案じるこの者たちを、汝自ら守るだろう」。ああ、言い尽くせぬ人よ、労苦に負けず、死にも打ち負かされえず、どちらの側にもより傾くことなく、死ぬのを恐れず、生きるのを拒みもしなかった人よ!

20

Itaque cum jam per aliquot dies vi febrium teneretur, non tamen a Dei opere cessabat: pernox in orationibus et vigiliis, fatiscentes artus servire spiritui cogebat, nobili illo strato suo in cinere et cilicio recubans.

PL 20, 182C

こうして、すでに数日のあいだ熱の勢いに捕らえられていたが、それでも神の業をやめなかった。祈りと不眠のうちに夜通しをし、衰える四肢に霊に仕えることを強い、灰と粗布のあの高貴な寝床に横たわった。

21

Et cum a discipulis rogaretur, ut saltem vilia sibi sineret stramenta supponi; non decet, inquit, filii, Christianum nisi in cinere et cilicio mori; ego si aliud vobis exemplum relinquo, ipse peccavi.

PL 20, 182D

弟子たちが、せめて粗末な藁を下に敷かせてほしいと頼むと、彼は言った。「子らよ、キリスト教徒は灰と粗布の上でしか死んではならない。私が諸君にほかの手本を残すなら、私自身が罪を犯したことになる」。

22

Oculis igitur ac manibus in coelum semper intentus, invictum ab oratione spiritum non relaxabat; et cum a presbyteris, qui tum ad eum confluxerant, rogaretur, ut corpusculum lateris mutatione relevaret: Sinite, inquit, sinite me, fratres, coelum potius respicere quam terram, ut suo jam itinere iturus ad Dominum spiritus dirigatur.

PL 20, 182D

こうして目と手を常に天に向け、祈りから敗れぬ霊を緩めなかった。そのとき彼のもとに集まっていた司祭たちが、体の向きを変えて小さな体を楽にしてはどうかと頼むと、彼は言った。「兄弟たちよ、許せ、私が地よりも天を見るのを許せ。主のもとへ行こうとしている霊が、自らの道へ向けられるように」。

23

Haec locutus, diabolum vidit prope assistere. Quid hic, inquit, astas, cruenta bestia? nihil in me, funeste, reperies. Abrahae me sinus recipiet.

PL 20, 182D

こう語って、彼は悪魔がすぐそばに立っているのを見た。彼は言った。「ここで何をして立っているのか、血に飢えた獣よ。汝は私のうちに何も見いださないだろう、忌まわしい者よ。アブラハムの懐が私を受け入れる」。

24

Cum hac ergo voce fatigatum divinis operibus spiritum coelo reddidit: testatique nobis sunt qui adfuerant, jam exanimo corpore glorificati hominis vidisse se gloriam.

PL 20, 183A

この言葉とともに、彼は神の業に疲れた霊を天に返した。その場にいた人々は私に証しした。すでに息のない体に、栄光を受けた人の栄光を見たと。

25

Vultus luce clarior renitebat, cum membra caetera ne tenuis quidem macula fuscaret; in aliis etiam, et in illo tantum artubus non pudendis, septennis quodammodo pueri gratia videbatur.

PL 20, 183A

顔は光よりも明るく輝き返し、ほかの肢体をわずかな染みさえ曇らせなかった。ほかの肢体においても、またとりわけ彼にだけは、恥ずかしからぬ肢体に、七歳の子供のような優美さが見えた〔in aliis … tantum の係りは定かでない。このように取った〕。

26

Quis istum umquam cilicio tectum, quis cineribus crederet involutum? ita vitro purior, lacte candidior, jam in quadam futurae resurrectionis gloria et natura demutatae carnis ostensus est.

PL 20, 183B

誰が、彼が粗布に覆われ、灰にくるまれていたと思っただろうか。それほど彼はガラスより澄み、乳より白く、すでに来たるべき復活の栄光と、変えられた肉の本性のうちに現れていた。

27

Jam vero in obsequium funeris, credi non potest, quanta hominum multitudo convenerit: tota obviam corpori civitas ruit; cuncti ex agris atque vicis, multique ex vicinis etiam urbibus adfuerunt.

PL 20, 183B

さらに、葬儀の奉仕のために、どれほど多くの人々が集まったか、信じがたいほどである。町中が遺体を迎えに殺到し、野や村からすべての人が、また近隣の町からも多くの人が来ていた。

28

O quantus luctus omnium, quanta praecipue moerentium lamenta monachorum! qui eo die fere ad duo millia convenisse dicuntur, specialis Martini gloria, cujus exemplo in Domini servitutem stirpes tantae fruticaverant.

PL 20, 183B

ああ、すべての人の嘆きは何と大きかったことか。とりわけ、悲しむ修道士たちの慟哭は何と大きかったことか! その日、およそ二千人が集まったと伝えられ、それはマルティヌスに特有の栄光であった。彼の手本によって、主に仕える身となる株が、これほど芽を出していたのである。

29

Agebat nimirum ante se pastor exstinctus greges suos, sanctae illius multitudinis pallidas turbas, agmina palliata, aut emeritorum laborum senes, aut juratos Christi in sacramenta tirones.

PL 20, 184A

実に、死んだ牧者は、自らの群れを前に進めていた。あの聖なる群衆の青ざめた群れ、外套をまとった隊列を。労苦を務め終えた老人たち、あるいはキリストへの誓約に宣誓した新兵たちを。

30

Tum virginum chorus fletu abstinens prae pudore, cum laetandum potius illi esse sentiret quem jam suo Dominus gremio confoveret, quam sancto dissimulabat gaudio quod dolebat! siquidem fides flere prohiberet, gemitum extorqueret affectus; etenim tam erat sancta de illius gloria exsultatio, quam pia de morte confusio.

PL 20, 184A

そのとき、おとめたちの合唱隊は、恥じらいのために涙を控えた。主がすでにその懐に抱いている彼のためには、むしろ喜ぶべきだと感じていたからである。彼女らは、悲しんでいることを、いかに聖なる喜びで覆い隠していたことか! 信仰は泣くことを禁じるが、情はうめきを搾り出したのである。実に、彼の栄光への歓喜は聖なるものであったが、同じほど、彼の死への動揺は敬虔なものであった。

31

Ignosceres flentibus, gratularere gaudentibus: quia et pium est gaudere Martino, et pium est flere Martinum; dum unusquisque et sibi praestat ut doleat, et illi debet ut gaudeat.

PL 20, 184B

あなたは泣く者を許し、喜ぶ者を祝っただろう。マルティヌスを喜ぶことも敬虔であり、マルティヌスを悼んで泣くことも敬虔であるからだ。各人は、悲しむことを自分のために果たし、喜ぶことを彼に負っているのだから。

32

Haec igitur beati viri corpus usque ad locum sepulcri hymnis canora coelestibus turba prosequitur. Comparetur, si placet, saecularis illa pompa, non dicam funeris, sed triumphi: quid simile Martini exsequiis conferetur?

PL 20, 184B

こうして、この群衆は、天の賛歌で声高らかに、福なる人の遺体を墓所まで見送る。もしよければ、この世のあの行列を比べてみよ。葬列とは言うまい、凱旋のそれを。マルティヌスの葬送に似たどんなものが並べられようか。

33

Ducant illi prae curribus suis vinctos post terga captivos: Martini corpus hi qui mundum ductu illius vicerant, prosequuntur; illos confusis plausibus populorum honoret insania: Martino divinis plauditur psalmis: Martinus hymnis coelestibus honoratur, illi post triumphos suos in tartara saeva trudentur: Martinus Abrahae sinu laetus excipitur; Martinus hic pauper et modicus, coelum dives ingreditur: illinc nos, ut spero, custodiens, me haec scribentem respicit, te legentem.

PL 20, 184B

あの者たちは、後ろ手に縛った捕虜を戦車の前に引かせるがよい。マルティヌスの遺体には、彼の導きによって世界に勝った者たちが従う。あの者たちは、民衆の入り乱れた喝采という狂気に称えられるがよい。マルティヌスには神聖な詩篇で喝采が送られる。マルティヌスは天の賛歌で称えられる。あの者たちは凱旋ののち、残忍なタルタルスへ突き落とされる。マルティヌスはアブラハムの懐に喜んで迎えられる。マルティヌスは、この世では貧しく慎ましかったが、富める者として天に入る。そこから、私の望むとおり、我々を守りつつ、これを書く私を、これを読むあなたを見守っている。

Epistola III, pars posterior (ex capitulari codice Veronensi)

第3書簡 後半(ヴェローナの司教座聖堂写本の本文)PL 20, 183A
1

Cum hac ergo voce animam coelo reddidit: testatique nobis sunt qui ibidem fuerunt, vidisse se vultum ejus tamquam vultum angeli: membra autem ejus candida tamquam nix videbantur, ita ut dicerent, Quis istum umquam cilicio (vidit) tectum? quis in cineribus crederet involutum? jam enim sic videbatur, quasi in futurae resurrectionis gloria et natura demutatae carnis ostensus est.

PL 20, 183A

〔ミーニュは第3書簡のこの箇所から先を、流布本の本文と並べて、ヴェローナの司教座聖堂の写本の本文で刷る。編者の注によれば、写本の本文の方がまとまっていて、流布本の後半は書き足しではないかと疑われる〕この言葉とともに、彼は魂を天に返した。そこに居合わせた人々は私に証しした。彼の顔が天使の顔のようであるのを見た、と。彼の肢体は雪のように白く見え、そのため彼らは言ったほどである。「誰が彼を、粗布に覆われた姿で〔(vidit)=「見た」は編者の補い〕かつて見ただろうか。誰が、灰にくるまれていたと思っただろうか」。実に、彼はすでに、来たるべき復活の栄光と、変えられた肉の本性のうちに現れたかのように見えた〔ミーニュの脚注は、ostensus est を esset と読めと言う〕。

2

In obsequium vero funeris credi non potest quanta hominum multitudo convenerit; tota obviam corpori civitas ruit: cuncti ex agris atque ex vicis, multique de vicinis etiam urbibus adfuerunt.

PL 20, 183B

葬儀の奉仕のために、どれほど多くの人々が集まったか、信じがたいほどである。町中が遺体を迎えに殺到し、野や村からすべての人が、また近隣の町からも多くの人が来ていた。

3

O quantus luctus omnium, quanta praecipue moerentium lamenta monachorum! qui eo die fere ad Π convenisse dicuntur, specialis Martini gloria: ejus exemplo in Dni servitutem stirpes tantae fruticaverant.

PL 20, 183B

ああ、すべての人の嘆きは何と大きかったことか。とりわけ、悲しむ修道士たちの慟哭は何と大きかったことか! その日、およそ二千人〔底本は ad Π。写本の数字の記号を写したもので、流布本の ad duo millia(二千ほど)に当たる〕が集まったと伝えられ、それはマルティヌスに特有の栄光であった。彼の手本によって、主〔Dni は Domini の略記〕に仕える身となる株が、これほど芽を出していたのである〔ミーニュの脚注によれば、写本は fruticaverant ではなく frutecaverant と綴る〕。

4

Agebat nimirum ante se pastor greges suos, sanctae illius multitudinis pallidas turbas, agmina palliata, aut emeritorum (supple laborum) senes, aut juratos Christi in sacramenta tirones; tum virginum chorus fletu abstinens prae pudore quam sancto dissimulabat gaudio quod dolebat! siquidem fides flere prohiberet: gemitum tamen extorquebat affectus; etenim tam sancta erat de illius gloria (et) exsultatio, quam pia de morte tristitia.

PL 20, 183B

実に、牧者は自らの前に群れを進めていた。あの聖なる群衆の青ざめた群れ、外套をまとった隊列を。労苦を務め終えた〔(supple laborum)=「労苦の」を補えという編者の補い〕老人たち、あるいはキリストへの誓約に宣誓した新兵たちを。そのとき、おとめたちの合唱隊は、恥じらいのために涙を控え、悲しんでいることを、いかに聖なる喜びで覆い隠していたことか! 信仰は泣くことを禁じるが、それでも情はうめきを搾り出した。実に、彼の栄光への歓喜は聖なるものであり〔(et) は編者の補い〕、同じほど、死への悲しみは敬虔なものであった。

5

Ignosceres flentibus, congratulare gaudentibus, dum unusquisque et sibi praestat ut doleat, et illi ut gaudeat. Haec igitur beati viri corpus usque ad locum sepulcri hymnis canora coelestibus turba prosequitur, etc.

PL 20, 184A

泣く者を許しただろう。喜ぶ者とともに喜んだだろう〔底本は congratulare。ミーニュの脚注に従い congratularere と読む〕。各人は、悲しむことを自分のために、喜ぶことを彼のために果たしているのだから。こうして、この群衆は、天の賛歌で声高らかに、福なる人の遺体を墓所まで見送る、云々〔ヴェローナの本文はここで切れ、以下は流布本と同じ〕。