Sententiae I
第I格言PL 20, 1181BHaeredes Dei, audite sermones Dei; cohaeredes autem Christi, percipite eloquia Christi, ut detis ea cordibus filiorum vestrorum; verba autem sapientum doceatis eos. Pater bonus erudit filios suos: pater autem nequam disperdet eos.
PL 20, 1181B神の相続人たちよ、神の言葉を聞け。キリストの共同相続人たちよ、キリストの語りを受け取れ。それを諸君の子らの心に与えるためであり、賢者たちの言葉を彼らに教えるためである。善い父は子らを教え導く。しかし邪な父は彼らを滅ぼす。
Fides initium charitatis: finis autem dilectionis scientia Dei. Timor Domini custodiet animam: continentia autem bona confortat illam. Sufferentia viri generat spem: spes autem bona glorificabit eum.
PL 20, 1181B信仰は愛の始まりであり、愛〔dilectio〕の終わりは神の知識である。主への畏れは魂を守り、善い自制はそれを強める。人の忍耐は希望を生み、善い希望は彼に栄光を与える。
Qui servituti subjicit carnes suas, impassibilis erit: qui autem nutrit eas, dolebit super illas. Spiritus fornicationis in corporibus intemperantium: spiritus autem pudicitiae in animis abstinentium.
PL 20, 1181B自分の肉を隷従させる者は、情念から解かれた者〔impassibilis〕となる。しかしそれを養う者は、そのために苦しむ。姦淫の霊は自制のない者たちの体に宿り、慎みの霊は禁欲する者たちの心に宿る。
Secessio cum charitate purificat cor: separatio autem cum odio conturbat illud Melior millesimus in charitate, quam solus cum odio in abditis et speluncis. Qui alligat memoriam malitiae in animam suam, similis est ei, qui abscondit ignem in paleis.
PL 20, 1181B愛をもって退くことは心を清め、憎しみをもって離れることは心を乱す〔底本は illud のあとに句点を欠く。補って読んだ〕。愛のうちにある千人目の者のほうが、憎しみを抱いて隠れ場や洞穴に独りでいる者よりよい。悪意を覚えていることを自分の魂に結びつける者は、もみ殻の中に火を隠す者に似ている。
Ne dederis escas multas corpori tuo, et non videbis in somnis phantasias malas: sicut enim exstinguit flammam aqua, sic phantasmata turpia exstinguit esuries. Vir iracundus terrebitur; mansuetus autem intrepidus erit.
PL 20, 1181Cあなたの体に多くの食物を与えるな。そうすれば、夢の中で悪しき幻を見ることはない。水が炎を消すように、飢えは恥ずべき幻を消すからである。怒りやすい人は怯え、柔和な者は恐れない。
Ventus validus fugat nubes, memoria autem malitiae sensum a scientia. Qui orat pro inimicis, hic immemor est malitiae: qui autem parcit linguae, non contristabit proximum suum.
PL 20, 1181C強い風は雲を追い払い、悪意を覚えていることは思いを知識から遠ざける。敵のために祈る者は、悪意を覚えていることがない。舌を控える者は、隣人を悲しませない。
Si exacerbaverit te frater tuus, induc eum in domum tuam, et ad ipsum ne pigeat te introire: sed manduca cum eo panem tuum: hoc enim faciens, eripies animam tuam, et non erit tibi offendiculum in tempore orationis.
PL 20, 1181C兄弟があなたを怒らせたなら、彼をあなたの家に招き入れよ。彼のもとへ入って行くのを億劫がるな。彼とともにあなたのパンを食べよ。そうすれば、あなたは自分の魂を救い出し、祈りのときにつまずきがなくなる。
Sicut charitas gaudet paupertate, sic odium delectatur divitiis. Non potietur dives scientia, et camelus non introibit in foramen acus: sed nihil horum impossibile est apud Dominum.
PL 20, 1181C愛が貧しさを喜ぶように、憎しみは富を楽しむ。富める者は知識を得ず、ラクダは針の穴を通らない。しかし、これらのどれも、主のもとでは不可能ではない。
Qui diligit pecuniam, non videbit scientiam; et qui congregat illam, contenebrabitur. In tabernaculis humilium commorabitur Dominus: in domibus autem superborum multiplicabitur maledictum.
PL 20, 1181D金銭を愛する者は知識を見ず、それを集める者は暗くなる。主は謙遜な者たちの幕屋にとどまる。しかし高ぶる者たちの家では、呪いが増し加わる。
Inhonorat Deum qui transgreditur legem ejus: qui autem custodit eam, glorificat factorem suum.
PL 20, 1181D神の法を踏み越える者は、神を辱める。しかしそれを守る者は、自分の造り主に栄光を帰す。
Si aemularis Christum, beatus efficieris: morte autem ejus morietur anima tua, et non contrahes a carne tua malitiam: sed erit processus tuus sicut ortus stellae; et resurrectio tua, tamquam sol fulgebit.
PL 20, 1181Dキリストに熱心に倣うなら、あなたは幸いな者となる。彼の死によってあなたの魂は死に、あなたは肉から悪意を身に受けることがない。あなたの歩みは星の出のようであり、あなたの復活は太陽のように輝く。
Vae iniquo in die mortis, et injustus peribit in tempore malo. Quemadmodum enim evolavit corvus e nido suo, sic immunda anima e corpore suo. Animas justorum deducent Angeli: animas autem malorum suscipient daemones.
PL 20, 1182B死の日には、不法な者に災いあれ。不義な者は悪しきときに滅びる。カラスがその巣から飛び去るように、汚れた魂はその体から飛び去る。正しい者たちの魂は天使たちが導き、悪しき者たちの魂は悪霊たちが受け取る。
Quocumque ingressa fuerit malitia, ibi et ignorantia: corda autem justorum implebuntur scientia. Immisericors monachus inops erit: enutriens autem pauperes haereditabit thesauros. Melior est paupertas cum scientia, quam divitiae cum ignorantia.
PL 20, 1182B悪意が入り込んだところには、無知もある。しかし正しい者たちの心は知識で満たされる。慈しみのない修道士は貧しくなり、貧しい者たちを養う者は宝を受け継ぐ。知識を伴う貧しさは、無知を伴う富にまさる。
Ornamentum capitis corona; ornamentum autem cordis scientia Dei. Posside scientiam, et non argentum; et sapientiam super divitias multas. Justi haereditabunt Dominum: sancti autem nutrientur ab eo.
PL 20, 1182B頭の飾りは冠であり、心の飾りは神の知識である。知識を所有せよ。銀ではなく、また多くの富にまさる知恵を。正しい者たちは主を受け継ぎ、聖なる者たちは主に養われる。
Qui miseretur pauperibus, exterminat iram: et qui nutrit eos, implebitur bonis. In corde mansueto requiescit sapientia: sedes autem impassibilitatis anima bene operans.
PL 20, 1182C貧しい者を憐れむ者は怒りを根絶し、彼らを養う者は善いもので満たされる。知恵は柔和な心に憩い、情念からの解放〔impassibilitas〕の座は、善く行う魂である。
Fabricatores malorum percipient mercedem malam: fabricatoribus autem bonorum dabitur merces bona. Qui ponit laqueum comprehenditur in eo: et qui occultat illum, disperiet ab eo. Melior est saecularis mansuetus, quam Monachus furiosus et iracundus.
PL 20, 1182C悪を造る者たちは悪い報いを受け、善を造る者たちには善い報いが与えられる。罠を仕掛ける者はそれにかかり、それを隠す者はそれによって滅びる。柔和な世俗の人は、怒り狂って憤る修道士にまさる。
Scientiam disperdit iracundia; longanimis autem congregat eam. Sicut ventus auster vehemens est in pelagus, sic furor in corde viri. Qui orat frequenter effugiet tentationes: negligentis autem cor conturbabunt cogitationes.
PL 20, 1182C怒りは知識を滅ぼし、寛容な者はそれを集める。南風が海に激しく吹くように、憤りは人の心の中で激しい。しばしば祈る者は誘惑を逃れる。しかし怠る者の心は、思いに乱される。
Non te delectet vinum et te non illiciat caro. Ne enutrias carnes corporis tui, et cogitationes turpes deficient a te.
PL 20, 1182Cぶどう酒を楽しむな。肉に誘われるな。あなたの体の肉を養うな。そうすれば、恥ずべき思いはあなたから去る。
Ne dicas: hodie festus dies, et bibamus vinum; et crastino Pentecoste, et manducabo carnem: eo quod non est festivitas apud monachos in terra ad replendum ventrem suum. Pascha Christi transitus a malitia est: Pentecoste autem ejus, resurrectio animae.
PL 20, 1182D「今日は祝日である。ぶどう酒を飲もう。明日はペンテコステであるから、肉を食べよう」と言うな。地上の修道士には、自分の腹を満たすための祭りなどないからである。キリストの過越は悪意からの過ぎ越しであり、そのペンテコステは魂の復活である。
Pentecoste Domini, suscitatio charitatis: qui autem odit fratrem suum, cadit in ruina magna. Festivitas Dei oblivio malorum: retinentem autem malitiam apprehendit luctus. Festivitas Dei scientia vera: qui autem intendit falsae scientiae, morietur turpiter.
PL 20, 1182D主のペンテコステは愛の呼び覚ましである。しかし自分の兄弟を憎む者は、大いなる破滅に陥る。神の祝祭は悪の忘却である。しかし悪意を保つ者を、嘆きが捕らえる。神の祝祭は真の知識である。しかし偽りの知識に心を向ける者は、恥ずべき死を遂げる。
Melius est jejunium cum mundo corde, quam epulatio in immunditia animae. Qui disperdit cogitationes malas de corde suo, similis est ei, qui allidit parvulos ad petram. Monachus somniculosus incidit in mala: qui autem vigilat, sicut passer volabit.
PL 20, 1183A清い心での断食は、魂の汚れの中での宴にまさる。悪しき思いを自分の心から滅ぼす者は、幼子たちを岩に打ちつける者に似ている。眠たがりの修道士は災いに陥る。しかし目を覚ましている者は、スズメのように飛ぶ。
Ne dederis te in vigiliis narrationibus supervacuis, et non abjicias sermones spiritales: quoniam Dominus inspicit cor tuum, et non te statuit innocentem ab omni malo. Somnus multus incrassat cor: vigiliae autem bonae acuunt mentem.
PL 20, 1183A徹夜のあいだ、むだな語りに身を任せるな。霊的な言葉を捨てるな。主があなたの心を見ており、あなたをあらゆる悪から無垢な者と定めてはいないからである。多くの眠りは心を鈍らせ、善い徹夜は精神を研ぎ澄ます。
Somnus multus superducit tentationes; qui autem vigilat effugit eas. Sicut ignis liquefacit ceram, sic vigiliae bonae cogitationes malas. Melior est vir dormiens, quam monachus vigilans in sermonibus vanis.
PL 20, 1183A多くの眠りは誘惑を招き寄せる。しかし目を覚ましている者は誘惑を逃れる。火が蝋を溶かすように、善い徹夜は悪しき思いを溶かす。眠っている人のほうが、空しい言葉の中で目を覚ましている修道士よりよい。
Somnium angelorum laetificat cor; somnium autem daemonum conturbat illud. Poenitentia et humilitas erexerunt animam: eleemosyna autem et mansuetudo confirmaverunt eam. Memento semper patris tui, nec obliviscaris judicium aeternum, et non erit delictum in anima tua.
PL 20, 1183A天使たちの夢は心を喜ばせ、悪霊たちの夢は心を乱す。悔い改めと謙遜は魂を立ち上がらせ、施しと柔和は魂を堅くした。つねにあなたの父を思い出せ。永遠の裁きを忘れるな。そうすれば、あなたの魂に罪〔delictum〕はない。
Si spiritus acediae ascenderit super te, ne relinquas domum tuam, et non declines in tempore tristitiae: sicut enim quis confricat argentum, sic splendidum fiet cor tuum, si perseveraveris.
PL 20, 1183Bアケディア〔acedia〕の霊があなたの上に昇ってきたなら、あなたの家を離れるな。悲しみのときに脇へ逸れるな。銀を磨くように、あなたの心も、耐え抜くなら輝くであろう。
Spiritus taedii abigit lacrymas: spiritus autem tristitiae contribulat orationem. Cupiens divitias sollicitus eris multum, et amplectens illas lugebis amarissime. Non remoretur scorpius in sinu tuo; sic nec cogitatio mala in corde tuo.
PL 20, 1183B倦怠の霊は涙を追い払い、悲しみの霊は祈りを砕く。富を欲する者は大いに思い煩い、それを抱く者はこの上なく苦く嘆く。サソリをあなたの懐にとどまらせるな。同じように、悪しき思いをあなたの心にとどまらせるな。
Occidere genimina serpentum ne parcas, et non parturies cogitationes eorum. Sicut enim aurum et argentum probat ignis, sic cor monachi tentatio. Aufer a te superbiam, et vanam gloriam, et jactantiam longe facito a te.
PL 20, 1183B蛇の子らを殺すことを惜しむな。そうすれば、その思いを産むことはない。火が金と銀を試すように、誘惑が修道士の心を試す。高ぶりと虚栄をあなたから取り去れ。自慢をあなたから遠ざけよ。
Qui enim expetita privatur gloria contristabitur: qui vero adeptus est, fiet superbus. Ne dederis superbiam cordi tuo, et ne dixeris in conspectu Domini, potens sum; ut non Dominus derelinquat animam tuam, et maligni daemones humilient illam.
PL 20, 1183C求めた栄光を奪われる者は悲しみ、それを得た者は高ぶる。高ぶりをあなたの心に与えるな。主の前で「私は力がある」と言うな。主があなたの魂を見捨てず、悪しき悪霊たちがそれを卑しめることのないためである。
Tunc enim de aere conturbabunt te inimici, noctes autem terribiles suscipient te. Conversationem monachi custodit scientia: qui autem ab ea discedit, incidit in latrones. De petra spiritali manat fluvius; anima autem bene agens bibit ex eo.
PL 20, 1183Cそのときには、空から敵があなたを乱し、恐ろしい夜があなたを迎える。修道士の暮らしを知識が守る。そこから離れる者は盗賊に出会う。霊的な岩から川が流れ出る。善く行う魂は、そこから飲む。
Vas electionis anima munda: immunda autem replebitur amaritudine. Absque lacte non enutrietur infans: et sine impassibilitate non exaltabitur cor. Charitatem antecedit impassibilitas: scientiam autem praecedit dilectio.
PL 20, 1183C清い魂は選びの器であり、汚れた魂は苦味で満たされる。乳なしには幼子は養われず、情念からの解放〔impassibilitas〕なしには心は高められない。愛に先立つのは情念からの解放であり、知識に先立つのは愛〔dilectio〕である。
Scientiae adjicietur sapientia: impassibilitatem vero generat prudentia. Timor Domini generat sapientiam: fides autem Christi donat timorem Dei. Sagitta candens incendit animam; vir autem operator boni exstinguit eam.
PL 20, 1183D知識には知恵が加えられ、情念からの解放は思慮が生む。主への畏れは知恵を生み、キリストへの信仰は神への畏れを与える。白熱した矢は魂を燃やすが、善を行う人はそれを消す。
Clamorem et blasphemiam aversatur scientia: sermones autem dolosos fugit sapientia. Suave est mel, et dulcis favus: scientia autem Dei dulcior ambobus. Audi, monache, sermones patris tui, et ne irritas facias eruditiones ejus.
PL 20, 1183D叫びと冒瀆を知識は避け、欺きの言葉を知恵は逃れる。蜜は甘く、蜂の巣は甘美である。しかし神の知識は、その両方にまさって甘美である。聞け、修道士よ、あなたの父の言葉を。その教えを無にするな。
Cum miserit te, obaudi ei, et quantum ad mentem comitere cum eo: hoc enim modo effugies cogitationes malas, et maligni daemones non praevalebunt adversum te. Si crediderit tibi pecuniam, non dispergas illam: et si superoperatus fueris, non detineas apud te.
PL 20, 1183D父があなたを遣わすときには従え。精神においては彼とともに行け。そうすれば、悪しき思いを逃れ、悪しき悪霊たちはあなたに打ち勝てない。彼があなたに金銭を託したなら、それをまき散らすな。あなたが余分に働いたなら、自分のもとに留め置くな。
Malus dispensator contribulabit animas fratrum; et memor malitiae non miserebitur eorum. Qui disperdit substantiam monasterii, fraudat Deum: et qui negligit eam, non erit impunitus. Iniquus dispensator, distribuit male; justus autem ut dignum est dispensabit.
PL 20, 1184A悪い管理人は兄弟たちの魂を砕き、悪意を覚えている者は彼らを憐れまない。修道院の財産を浪費する者は神を欺き、それを怠る者は罰を免れない。不法な管理人は悪く分配し、正しい者は相応に管理する。
Qui male loquitur de fratre suo exterminabitur: negligens autem egentem non videbit lumen. Melior est saecularis in infirmitate serviens fratri, quam anachoretes qui non miseretur proximo suo.
PL 20, 1184A兄弟を悪く言う者は断たれ、貧しい者を顧みない者は光を見ない。弱さの中で兄弟に仕える世俗の人は、隣人を憐れまない隠修士〔anachoretes〕にまさる。
Insipiens monachus negligit instrumenta artis suae; sapiens autem curam habebit illorum. Ne dixeris, hodie maneo, et cras exibo: quia non in sapientia cogitasti de hoc ipso. Circuitor monachus meditabitur sermones falsos; proprium autem ludificabitur patrem.
PL 20, 1184A愚かな修道士は自分の技の道具を軽んじ、賢い者はそれに気を配る。「今日はとどまり、明日は出て行く」と言うな。あなたはそのことを、知恵をもって考えたのではないからである。巡り歩く修道士は偽りの言葉を思い巡らし、自分の父をあざ笑う。
Qui exornat vestimenta sua, et implet ventrem suum, hic pascit cogitationes turpes, et cum sanctis concilium non habebit.
PL 20, 1184B衣を飾り、腹を満たす者は、恥ずべき思いを養い、聖なる者たちとともに会議に連なることはない。
Si introiveris vicum, non proximaveris mulieribus; et non moratus fueris sermocinari cum eis; quemadmodum enim si quis glutiat hamum, sic abstrahetur anima tua. Longanimis monachus impassibilitate gaudebit: qui autem exacerbat fratres suos, odibilis erit.
PL 20, 1184B村に入ったなら、女たちに近づくな。彼女たちと語ろうとしてとどまるな。釣り針を飲み込む者のように、あなたの魂は引きずられるからである。寛容な修道士は情念からの解放〔impassibilitas〕を喜び、兄弟たちを怒らせる者は憎まれる。
Mansuetum monachum diligit Dominus; turbulentum autem repellit a se. Piger monachus murmurabit: et somniculosus dolorem capitis fingit.
PL 20, 1184B柔和な修道士を主は愛し、騒ぎ立てる者を自分から退ける。怠け者の修道士はつぶやき、眠たがりは頭痛を装う。
Si contristatus fuerit frater tuus, consolare illum; et si dolet, condole illi: hoc enim faciens laetificabis cor ejus, et thesaurum magnum tibi cumulabis in coelis.
PL 20, 1184Bあなたの兄弟が悲しんでいるなら、彼を慰めよ。苦しんでいるなら、ともに苦しめ。そうすれば、あなたは彼の心を喜ばせ、天に大きな宝を積むことになる。
Monachus, qui dissimulat custodire sermones patris, maledicet canis patris sui, et derogabit vitae filiorum ejus: Dominus autem annullabit eum. Qui occasionem quaerit, separabit se a fratribus; patrem autem suum incusabit.
PL 20, 1184B父の言葉を守ることを見て見ぬふりをする修道士は、父の白髪〔canis は cani(白髪)の与格〕を呪い、その子らの生き方を貶める。しかし主は彼を無にする。口実を探す者は兄弟から身を離し、自分の父を告発する。
Ne dederis auditum tuum sermonibus qui sunt contra patrem tuum, et non suscites animam inhonorantis illum; ut non Dominus irascatur in operibus tuis, et deleat nomen tuum de libro vivorum.
PL 20, 1184Cあなたの父に逆らう言葉に耳を与えるな。彼を辱める者の魂を呼び覚ますな。主があなたの行いに怒り、あなたの名を命の書から消すことのないためである。
Qui obedit patri monasterii, diligit semetipsum: qui autem contradicit ei, incidet in mala. Beatus monachus, qui custodit praecepta Domini: et sanctus, qui servat sermones patrum suorum.
PL 20, 1184C修道院の父に従う者は自分自身を愛し、彼に逆らう者は災いに陥る。主の戒めを守る修道士は幸いであり、父たちの言葉を保つ者は聖なる者である。
Piger monachus multa detrimenta patietur: si autem perstiterit in audacia, et habitum suum adjiciet perdere. Qui custodit linguam suam dirigit vias suas: et qui servat cor suum implebitur scientia. Monachus bilinguis turbat fratres; fidelis autem agit quiete.
PL 20, 1184C怠け者の修道士は多くの損失を受ける。厚かましさに固執するなら、自分の修道の身なりまで失うことになる。自分の舌を守る者は自分の道を正し、自分の心を保つ者は知識で満たされる。二枚舌の修道士は兄弟たちを乱し、忠実な者は静かに行う。
Qui confidit in sua continentia, hic cadet: qui autem humiliat seipsum, exaltabitur. Ne dederis te saturitati ventris, et non implearis somno nocturno: hoc enim modo efficieris mundus, et spiritus Domini superveniet in te.
PL 20, 1184D自分の自制を頼みとする者は倒れ、自らを低くする者は高められる。腹の満腹に身を任せるな。夜の眠りで満たされるな。そうすれば、あなたは清い者となり、主の霊があなたの上に臨む。
Psallentis viri conquiescet indignatio: et qui longanimis est, interritus erit. Ex mansuetudine generatur scientia; ex ferocia autem inscitia. Sicut aqua dat incrementum plantationi, sic humiliatio iracundiae exaltat cor.
PL 20, 1184D詩篇を唱える人の憤りは静まり、寛容な者は恐れない。柔和から知識が生まれ、凶暴からは無知が生まれる。水が植えられたものを育てるように、怒りを低くすることは心を高める。
Qui investigat convivia, exstinguetur lumen ejus; anima autem ejus videbit tenebras. Pondera in statera panem tuum, et bibe ad mensuram aquam tuam; et spiritus fornicationis fugiet abs te.
PL 20, 1184D宴を探し回る者の光は消え、その魂は闇を見る。あなたのパンを秤で量り、あなたの水を量って飲め。そうすれば、姦淫の霊はあなたから逃げる。
Da senibus vinum, et aegrotantibus offer escas; eo quod contriverunt carnes juventutis suae. Non supplantes fratrem tuum, et in ruina ejus ne congratuleris: Dominus enim cognoscit cor tuum, et tradet te in die mortis.
PL 20, 1184D老人たちにはぶどう酒を与え、病人たちには食物を差し出せ。彼らは若い日の肉をすり減らしたからである。あなたの兄弟の足を引っ掛けるな。彼の没落をともに喜ぶな。主はあなたの心を知り、死の日にあなたを引き渡すからである。
Monachus prudens impassibilis erit: imprudens autem exhauriet mala. Oculum nequam excaecabit Dominus; simplicem autem eripiet a tenebris. Sicut lucifer in coelo, sicut palma in paradiso; sic in anima mansueta sensus purus.
PL 20, 1185A思慮ある修道士は情念から解かれた者となり、思慮なき者は悪を汲み尽くす。主は悪しき目を盲目にし、素直な者を闇から救い出す。天の明けの明星のように、楽園のヤシのように、柔和な魂の中には清い思いがある。
Vir sapiens scrutabitur sermones Dei, insipiens autem irridebit eos. Qui odit scientiam Dei, et rejicit considerationem, similis est ei qui lancea pungit cor suum.
PL 20, 1185A賢い人は神の言葉を探り、愚かな者はそれを嘲笑う。神の知識を憎み、観想〔consideratio〕を退ける者は、槍で自分の心を突く者に似ている。
Melior est scientia Trinitatis super scientiam incorporalium, et consideratio ejus super rationes omnium saeculorum. Cani senum mansuetudo; vita autem illorum scientia vera. Juvenis mansuetus multa suffert: pusillanimem autem senem quis sustinebit?
PL 20, 1185A三位一体の知識は体を持たないものの知識にまさり、その観想〔consideratio〕は、あらゆる世の理〔rationes〕にまさる。老人たちの白髪は柔和にあり、その生き方は真の知識である。若者が柔和なら、多くを耐える。しかし心の狭い老人を、誰が耐えるだろうか。
Vidi iracundum senem elatum ultra tempus suum: spem tamen non habuit junior, quam ille. Qui scandalizat saeculares non erit impunitus: et qui exacerbat eos, inhonorabit nomen suum.
PL 20, 1185B怒りやすい老人が、自分の時を越えて高ぶるのを私は見た。しかし、若い者のほうが、その老人ほどの望みも持たなかった〔spem tamen non habuit junior, quam ille の比較の取り方は定かでない。こう取った〕。世俗の人をつまずかせる者は罰を免れず、彼らを怒らせる者は自分の名を辱める。
Conturbantem Ecclesiam Domini exterminabit ignis: resistentem autem sacerdoti deglutiet terra. Qui amat pacem, manducabit favum ejus: et qui colligit eam, implebitur melle.
PL 20, 1185B主の教会を乱す者を火が滅ぼし、祭司〔sacerdos〕に逆らう者を地が呑み込む。平和を愛する者は、その蜂の巣を食べ、それを集める者は蜜で満たされる。
Honora Dominum, et cognosces incorporalia; et servi illi, et ostendet tibi rationes saeculorum. Citra scientiam non exaltabitur cor, et arbor non florebit sine humore. Carnes Christi actuum virtutes: qui autem manducat eas, efficitur impassibilis.
PL 20, 1185B主を敬え。そうすれば、体を持たないものを知る。主に仕えよ。そうすれば、主は世の理〔rationes〕をあなたに示す。知識なしには心は高められず、水気なしには木は花開かない。キリストの肉は、行いの徳である。それを食べる者は、情念から解かれた者となる。
Sanguis Christi consideratio factorum; et qui bibit illum, illuminabitur ab eo. Pectus Domini scientia Dei: qui autem recubuerit super illud, praedicator erit divinorum. Plenus scientia, et actor bonorum obviaverunt sibi: medius autem inter utrumque stetit Dominus.
PL 20, 1185Bキリストの血は、業の観想〔consideratio〕である。それを飲む者は、それによって照らされる。主の胸は神の知識であり、その上に身を横たえる者は、神的なものを宣べ伝える者となる。知識に満ちた者と、善を行う者とが出会い、その二者の間に主が立った。
Qui acquisivit dilectionem, acquisivit thesaurum; accepit autem a Domino gratiam magnam. Consilia daemonum cognoscit sapientia: astutiam autem illorum investigavit prudentia.
PL 20, 1185C愛〔dilectio〕を得た者は宝を得た。そして主から大きな恩寵を受けた。悪霊たちの企みを知恵は知り、その狡猾さを思慮が探り出した。
Non spernas decreta sancta, quae posuerunt patres tui: fidem autem baptismi tui non derelinquas, et non repellas signaculum spiritale: ut adsit Dominus animae tuae, et protegat te in die malo.
PL 20, 1185Cあなたの父たちが定めた聖なる決まりを軽んじるな。あなたの洗礼の信仰を捨てるな。霊的な印を退けるな。主があなたの魂のそばにいて、悪しき日にあなたを守るためである。
Sermones haereticorum nuntii mortis: qui autem suscipit illos, perdet animam suam. Nunc ergo, fili, audi me, et non accedas ad ostia virorum iniquorum, neque ambules super laqueos eorum, ut non capiaris.
PL 20, 1186A異端者たちの言葉は死の使いであり、それを受け入れる者は自分の魂を失う。それゆえ今、息子よ、私に聞け。不法な人々の戸口に近づくな。彼らの罠の上を歩むな。捕らえられないためである。
Separa animam tuam a scientia falsa: etenim ego saepe locutus sum ad eos; tenebrosos autem sermones eorum investigavi, et venenum aspidum inveni in eis. Non est prudentia, et non est sapientia in viis eorum.
PL 20, 1186A偽りの知識からあなたの魂を分けよ。私はしばしば彼らと語り、彼らの闇の言葉を探って、そこにコブラ〔aspis〕の毒を見いだした。彼らの道には、思慮もなく、知恵もない。
Omnes qui suscipiunt eos peribunt, et qui diligunt eos implebuntur malis. Vidi ego patres dogmatum illorum, et in desertis commisi cum illis.
PL 20, 1186A彼らを受け入れる者はみな滅び、彼らを愛する者は悪で満たされる。私は彼らの教えの父たちを見、荒れ野で彼らと争った。
Inimici enim Domini obviaverunt mihi, et daemones in verbis concertaverunt adversum me, et non vidi lumen verum in sermonibus eorum. Vir mendax excidet a Deo: seducens autem proximum, incidet in mala.
PL 20, 1186A主の敵が私に出会い、悪霊たちが言葉で私に挑んだ。私は彼らの言葉の中に、真の光を見なかった。偽りの人は神から落ち、隣人を惑わす者は災いに陥る。
Melior est paradisus Dei super hortum olusculorum, et fluvius Domini super fluvium magnum contenebrantem terram. Fidelior aqua coelestis, super aquam Aegyptiorum sapientium, haurientium de terra.
PL 20, 1186B神の楽園は野菜畑にまさり、主の川は、地を暗くする大河にまさる。天の水は、地から汲むエジプトの賢者たちの水よりも信頼できる。
Sicut enim qui rotas ascendunt, deorsum descendunt; sic qui exaltant verba sua humiliantur. Sapientia Domini exaltat cor; intellectus autem ejus purificat illud.
PL 20, 1186B車輪を昇る者が下へ降りるように、自分の言葉を高める者は低められる。主の知恵は心を高め、その悟りは心を清める。
Rationes providentiae obscurae; et vix intelligibiles considerationes judicii; vir autem bene agens cognoscit eas. Qui purificat se, conspiciet naturas intelligibiles: rationes autem incorporabilium cognoscet monachus mitis.
PL 20, 1186B摂理の理〔rationes〕は暗く、裁きの観想〔consideratio〕はほとんど理解できない。しかし善く行う人はそれを知る。自らを清める者は、知性で知られる本性を見る。体を持ち得ないものの理〔rationes〕を、柔和な修道士は知る。
Qui creaturam dicit Trinitatem, blasphemat Deum: et qui spernit Christum ejus, non cognoscit eum. Considerationes creaturarum dilatant cor: verba autem prudentiae et judicii exaltant illud. Scientia incorporalium elevat sensum, et sanctae Trinitati applicabit eum.
PL 20, 1186B三位一体を被造物と言う者は神を冒瀆し、神のキリストを軽んじる者は神を知らない。被造物の観想〔consideratio〕は心を広げ、思慮と裁きの言葉は心を高める。体を持たないものの知識は思いを持ち上げ、聖なる三位一体に結びつける。
Mementote ejus, qui dedit vobis in Domino proverbia luculenta, et non obliviscamini animam ejus humilem in tempore orationis.
PL 20, 1186C主において諸君に輝かしい箴言を与えた者を思い出せ。祈りのとき、彼のへりくだった魂を忘れるな。
Sententiae II
第II格言PL 20, 1185D[1185] Dilige Dominum et amabit te; et servi illi et illuminabit cor tuum. Honora matrem tuam sicut matrem Christi; et ne exasperes canitiem ejus quae peperit te. Dilige sorores tuas sicut filias matris tuae, et non derelinquas viam pacis.
PL 20, 1185D主を愛せ。そうすれば主もあなたを愛する。主に仕えよ。そうすれば主はあなたの心を照らす。あなたの母を、キリストの母のように敬え。あなたを産んだ者の白髪を苛立たせるな。あなたの姉妹たちを、あなたの母の娘たちのように愛せ。平和の道を捨てるな。
Exoriens sol videat codicem in manibus tuis; et post secundam horam opus tuum. Ora sine intermissione; et memento Christi qui genuit te. Conventus virorum devita; ut non fiat idolum in anima tua, et erit tibi offendiculum in tempore orationis.
PL 20, 1185D昇る太陽が、あなたの手に書物があるのを見るようにせよ。第二時のあとはあなたの仕事をせよ。絶えず祈れ。あなたを生んだキリストを心に留めよ。男たちの集まりを避けよ。さもないと、あなたの魂に偶像が生じ、祈りの時にあなたのつまずきとなる。
Christum habes dilectum: projice abs te viros omnes, et non vives exprobrabilem vitam. Animositatem et iram longe facito a te; et memoria malitiae non demoretur apud te. Ne dicas: Hodie comedo, et crastino non comedam: quoniam non in sapientia facis hoc.
PL 20, 1185Dあなたには愛する者としてキリストがいる。男たちをみなあなたから投げ捨てよ。そうすれば非難される生活を送らずにすむ。激情と怒りをあなたから遠ざけよ。悪意を覚えていることがあなたのもとにとどまらぬようにせよ。「今日は食べ、明日は食べまい」と言うな。あなたはこれを知恵によって行っているのではないからである。
Erit enim noxa corpori tuo, et dolor stomacho tuo. Edere carnem non bonum, et bibere vinum non optimum: offerre autem oportet te ista infirmantibus. Virgo turbulenta non salvabitur; et quae in deliciis agit non videbit sponsum suum.
PL 20, 1186D実に、それは体に害となり、胃に痛みとなる。肉を食べることは善いことではなく、ぶどう酒を飲むことも最善ではない。しかし、あなたはこれらを病む者たちに差し出さなければならない。騒ぎ立てるおとめは救われず、贅沢に暮らす女は自分の花婿を見ない。
Ne dicas, contristavit me famula, retribuam ei; propterea quod non est servitus in filiabus Dei. Non des auditum tuum verbis vanis, et narrationes vetularum fuge circumeuntium.
PL 20, 1186D「侍女が私を悲しませた。報いてやろう」と言うな。神の娘たちのあいだには奴隷の身分はないからである。あなたの耳を空しい言葉に貸すな。歩き回る老女たちの語りを避けよ。
Ferias ebriosarum ne videas, et in nuptias alieni non abieris: immunda enim apud Dominum omnis virgo faciens haec. Aperi os tuum verbo Dei; et cohibe a multiloquio linguam tuam. Coram Deo humilia te ipsam; et exaltabit te dextera ejus.
PL 20, 1186D酔った女たちの祝宴を見るな。他人の婚礼に出かけるな。これらを行うおとめはみな、主のもとで汚れているからである。あなたの口を神の言葉のために開け。あなたの舌を多弁から引き離せ。神の前で、あなた自身をへりくだらせよ。そうすれば神の右の手があなたを高める。
Ne avertaris a paupere in tempore tribulationis; et non deficiet oleum lampadae tuae. Omnia fac propter Dominum; et noli quaerere ab hominibus gloriam: quoniam gloria hominis sicut flos feni; gloria autem Domini manet in aeternum.
PL 20, 1187A苦難の時に、貧しい者から顔をそむけるな。そうすればあなたの灯火の油は尽きない。すべてを主のために行え。人々から栄光を求めるな。人の栄光は草の花のようであり、主の栄光は永遠にとどまるからである。
Virginem mansuetam diligit Dominus; virgo autem iracunda odibilis est. Obaudiens virgo misericordiam subsequetur: contradicens autem, valde insipiens. Murmurosam virginem disperdit Dominus; gratam autem liberat a morte.
PL 20, 1187A主は柔和なおとめを愛する。しかし怒りっぽいおとめは憎むべきである。従順なおとめは慈しみを得る。しかし逆らう者はまことに愚かである。主はつぶやくおとめを滅ぼす。しかし感謝するおとめは死から救い出す。
Turpis risus, et exprobrabilis impudicitia: omnis autem insipiens talibus implicabitur. Quae exornat vestes suas etiam pudicitia excidet. Non commoreris saecularibus, ut non avertant tuum cor, et irrita faciant consilia justa.
PL 20, 1187A恥ずべきは笑いであり、非難されるべきは慎みのなさである。愚かな者はみなこのようなものに巻き込まれる。自分の衣を飾り立てる女は、慎みをも失う。世俗の者たちのもとにとどまるな。彼らがあなたの心をそらし、正しい勧めを無にしないためである。
Lacrymis in nocte roga Dominum, et nemo sentiat orantem te, et invenies gratiam. Concupiscentia deambulationum, et desiderium alienarum domuum avertit statum animae, et corrumpit promptam voluntatem ejus.
PL 20, 1187A夜、涙をもって主に願え。誰もあなたが祈っているのに気づかぬようにせよ。そうすればあなたは恩寵を見いだす。出歩きたい欲望と、他人の家々への望みは、魂の状態をそらし、魂の逸る意志を損なう。
Fidelis virgo non formidabit; quae autem infidelis est, fugiet etiam umbram suam. Invidia consumit animam, et livor devorat eam. Quae contemnit sororem infirmam, et a Christo longe erit. Ne dicas meum hoc, et tuum illud: in Christo enim Jesu omnia communia.
PL 20, 1187B信仰あるおとめは恐れない。信仰のない女は、自分の影さえ恐れて逃げる。嫉みは魂を消耗させ、妬みはそれを食い尽くす。病む姉妹を軽んじる女は、キリストからも遠くなる。「これは私のもの、あれはあなたのもの」と言うな。キリスト・イエスにあってはすべてが共有だからである。
Non inquiras vitam alterius, et ruinae sororis tuae non congaudeas. Subministra autem indigentibus virginibus; et in nobilitate tua ne extollaris.
PL 20, 1187B他人の生き方を詮索するな。あなたの姉妹の転落を共に喜ぶな。困窮するおとめたちを助けよ。あなたの高貴な生まれを鼻にかけるな。
Non proferas verbum de ore tuo in ecclesia Domini; et ne extollas oculos tuos: etenim Dominus cognoscit tuum cor, et omnes cogitationes tuas inspicit. Omnem malam concupiscentiam repelle a te; et non contristabunt te inimici tui.
PL 20, 1187B主の教会で、あなたの口から言葉を出すな。あなたの目を高く上げるな。実に主はあなたの心を知り、あなたのすべての思いを見通す。あらゆる悪い欲望をあなたから退けよ。そうすればあなたの敵はあなたを悲しませない。
Psalle de corde tuo, et non moveas tantum linguam tuam. Fatua virgo diliget argentum; prudens autem apponet et panem suum. Sicut impetus ignis difficile compescitur; sic anima virginis vulnerata vix sanabilis.
PL 20, 1187C心から詩篇を唱えよ。あなたの舌を動かすだけにするな。愚かなおとめは銀を愛する。賢いおとめは自分のパンをも添える。火の勢いは抑えがたい。そのように、傷ついたおとめの魂はほとんど癒やされない。
Ne dederis animam tuam cogitationibus malis, ut non polluant tuum cor, et mundam orationem longe faciant a te. Gravis tristitia, et intolerabilis acedia; lacrymae ad Dominum validiores utrorumque.
PL 20, 1187Cあなたの魂を悪い思いに渡すな。それらがあなたの心を汚し、清い祈りをあなたから遠ざけないためである。悲しみは重く、アケディアは耐えがたい。〔しかし〕主への涙は、そのどちらよりも強い。
Fames et sitis marcescere facit concupiscentias malas: vigilia autem bona purificat sensum. Iram et animositatem avertit dilectio; memoriam autem malitiae confundunt munera.
PL 20, 1187C飢えと渇きは悪い欲望を萎えさせる。しかし善い徹夜は思いを清める。愛は怒りと激情を遠ざける。贈り物は悪意を覚えていることを打ち消す。
Qui detrahit sorori suae occulte, deforis stabit a thalamo sponsi, et clamabit ad januas ejus, et non erit qui exaudiat eam. Virginis immisericordis exstinguetur lampada, et non videbit advenientem sponsum suum.
PL 20, 1187C自分の姉妹を陰で謗る女は、花婿の婚礼の部屋の外に立ち、その戸口に向かって叫ぶが、聞き入れる者はいない。慈しみのないおとめの灯火は消え、彼女は来る花婿を見ない。
Vitrum cadens a saxo comminuetur; et virgo adjuncta viro non erit innocens. Melior mulier mansueta virgine animosa et iracunda. Quae attrahit in risu sermones viri, similis est circummittenti laqueum collo suo.
PL 20, 1188Aガラスは岩に落ちて砕ける。男と結ばれたおとめは無垢ではない。柔和な女は、激情にかられ怒りっぽいおとめよりもよい。笑いながら男の言葉を引き寄せる女は、自分の首に罠をかける者に似ている。
Sicut margarita in fundibulo aureo; sic virginitas cooperata reverentia. Cantica daemonum et tibiae resolvunt animam, et disperdunt fortitudinem ejus, quam custodi per omnia, ut non exprobrabilis fias.
PL 20, 1188A真珠が金の留め座〔底本は fundibulo(漏斗・投石器の意の語)。宝石を嵌める金の台座と解した〕にあるように、慎みに覆われたおとめの身もそうである。悪霊の歌と笛は魂をゆるめ、その勇気を滅ぼす。何事においても勇気を守れ。非難される者とならぬためである。
Non delecteris in risu, et vituperantibus non laeteris: quoniam Dominus derelinquet eas. Non exprobrabis sororem tuam edentem, et in abstinentia tua non exalteris: non enim scis quid cogitavit Dominus, aut quis stabit in conspectu ejus.
PL 20, 1188A笑いに楽しみを見いだすな。人を嘲る者たちを喜ぶな。主は彼女たちを見捨てるからである。食べている姉妹を非難するな。自分の禁欲を誇るな。あなたは、主が何を思ったか、また誰が主の前に立つのかを知らないからである。
Quae miseretur liventibus oculis suis, et tabescentibus carnibus suis, non laetabitur super impassibilitate animae. Gravis abstinentia, et vix dirigibilis castitas: sed nihil dulcius coelesti sponso.
PL 20, 1188A青黒くなった自分の目と、痩せ衰える自分の肉を憐れむ女は、魂の情念からの解放〔impassibilitas〕を喜ぶことはない〔この句は文意が取りにくい。断食で衰えた自分を憐れむ女、と解した〕。禁欲は重く、貞潔はほとんど正しく保ちがたい。しかし天の花婿より甘いものはない。
Animae virginum illuminabuntur: animae autem immundarum videbunt tenebras. Vidi viros corrumpentes virgines in doctrinis suis, et vanam facientes virginitatem earum. Tu autem audi, filia, doctrinas Ecclesiae Dei, et nemo alienus persuadeat tibi.
PL 20, 1188Bおとめたちの魂は照らされる。しかし汚れた女たちの魂は闇を見る。私は、男たちが自分たちの教えによっておとめたちを堕落させ、彼女たちのおとめの身を空しくするのを見た。しかし、娘よ、あなたは神の教会の教えを聞け。他所の者の誰もあなたを説き伏せてはならない。
Deus fundavit coelum et terram, et providit omnibus, et laetatur in eis; et non est angelus non capax malitiae, et non est daemon natura malus: utrumque enim liberi arbitrii fecit Deus.
PL 20, 1188B神は天と地を基づけ、すべてに配慮し、それらを喜ぶ。悪意を受け入れえない天使はおらず、本性において悪である悪霊もいない。神は双方を自由意志をもつものとして造ったからである。
Sicut homo ex corpore corruptibili et anima subsistit rationabili; sic enim et Dominus noster natus est sine peccato, manducans manducavit, et crucifixus, crucifixus est: non erat visio ficta in oculis hominum.
PL 20, 1188B人が滅びる体と理性的な魂から成り立つように、我々の主もまた、罪なく生まれ、実際に食べ、実際に十字架につけられた。それは人々の目に映った作り事の幻ではなかった。
Erit mortuorum resurrectio, et mundus transibit iste: et nos spiritalia accipiemus corpora. Justi haereditabunt lumen; impii autem inhabitabunt tenebras. Virginis oculi Deum videbunt. aures autem virginis audient verba ejus.
PL 20, 1188B死者の復活があり、この世界は過ぎ去る。我々は霊の体を受ける。義人たちは光を受け継ぎ、不敬虔な者たちは闇に住む。おとめの目は神を見る。おとめの耳は神の言葉を聞く。
Virginis os osculabitur sponsum suum: odoratus autem virginum in odore unguentorum ejus curret. Manus virginis palpabunt Dominum; et castitas carnis acceptabilis illi erit. Virginis anima coronabitur, et cum sponso suo vivet semper.
PL 20, 1188Cおとめの口は自分の花婿に口づけする。おとめたちの嗅覚は、花婿の軟膏の香りの中を駆ける。おとめの手は主に触れ、肉の貞潔は主に受け入れられるものとなる。おとめの魂は冠を受け、自分の花婿とともに永遠に生きる。
Vestimentum spiritale dabitur ei, et cum angelis in coelis feriabitur. Inexstinguibilem accendit lampadem, et oleum non deficiet in vasis ejus. Accipiet divitias aeternas, et haereditabit regnum Dei.
PL 20, 1188C霊の衣が彼女に与えられ、彼女は天で天使たちとともに祝祭を過ごす。彼女は消えることのない灯火をともし、油はその器の中で尽きない。永遠の富を受け、神の国を受け継ぐ。
Mei sermones, filia, dicti sunt ad te; verba autem haec servet cor tuum. Memento Christi custodientis te; nec obliviscaris adorandam et unius substantiae Trinitatem.
PL 20, 1188C娘よ、私の言葉はあなたに向けて語られた。この言葉をあなたの心が守るように。あなたを守るキリストを心に留めよ。礼拝すべき、一つの実体の三位一体を忘れるな。