テルトゥリアヌスc. 155–c. 220

Scorpiace › 全文

Scorpiace 全文

Tertullian · PL 2, 121A–154A

Caput I

第I章PL 2, 121A
1

Magnum de modico malum scorpios terra suppurat: tot venena, quot genera; tot pernicies, quot et species; tot dolores, quot et colores, Nicander scribit et pingit: et tamen unus omnium violentiae gestus nocere de cauda; quae cauda erit, quodcumque de postumo corporis propagatur, et verberat.

PL 2, 121A

さそりという小さきものから、地は大いなる害悪を膿み出す。類の数だけ毒があり、種の数だけ害があり、色の数だけ痛みがある、とニカンドロスは書き、描いている。しかし、その凶暴の振る舞いはすべてただ一つ、尾によって害をなすことにある。その尾とは、体の末端から伸び出るものであり、それが打つ。

2

Proinde scorpii series illa nodorum, venenata intrinsecus venula subtilis, arcuato impetu surgens, hamatile spiculum in summo tormenti ratione stringit; unde et bellicam machinam, retractu tela vegetantem, de scorpio nominant.

PL 2, 121A

したがって、さそりのかの節々の連なり——内に毒を持つ細い管——は、弓なりに勢いよく持ち上がり、鉤状の針を先端に、投射機の仕掛けさながらに引き絞る。そこから、引き絞ることで矢を繰り出す戦の器械をも、さそりの名で呼ぶのである。

3

Id spiculum, et fistula est, patula tenuitate in vulnus et virus, qua figit effundit. Familiare periculi tempus aestas; Austro et Africo saevitia velificat. In remediis naturalia plurima; aliquid et magia circumligat, medicina cum ferro et poculo occurrit.

PL 2, 122A

その針はまた管でもあり、傷をつけるためにも毒を注ぐためにも開いた細い口を持っていて、突き刺すその同じ口から注ぎ出す。危険の時節としてなじみ深いのは夏であり、南風とアフリクス風とに乗って、その猛威は帆を張る。治療にあっては自然のものが多くを占めるが、いくらかは魔術も身に巻きつけられ、薬は刃物と杯とをもってこれに立ち向かう。

4

Nam et praebibunt quidam, festinando tutelam; sed concubitus exhaurit, et denuo sitiunt. Nobis fides praesidium, si non et ipsa percutitur diffidentia signandi statim et adjurandi, et urgendi bestiae calcem: hoc denique modo etiam ethnicis saepe subvenimus; donati a Deo ea potestate, quam Apostolus dedicavit (Act., XXVIII), cum morsum viperae sprevit.

PL 2, 122A

実に、ある者たちは守りを急いで前もって飲んでおく。しかし交わりがそれを汲み尽くし、彼らはふたたび渇く。我々にとっては信仰が守りとなる——もっとも、直ちに証印を刻むことと、神の名にかけて厳命することと、獣に踵を押しつけることとを怠る不信によって、それ自体が打たれることさえなければだが。実にこの仕方によって、我々は異教徒たちにもしばしば助けを与えている。使徒が蝮の咬みを退けたときに捧げ示したかの権力(使徒行伝28章)を、我々は神から賜っているのである。

5

Quid ergo promittit stylus iste, si fides de suo tuta est? Ut et alias de suo tuta sit, cum suos scorpios patitur. Acerba mediocritas et istis, et genus varium, et uno modo armantur, et certo tempore subornantur, nec alio quam ardoris.

PL 2, 122B

それでは、信仰がおのずから安全であるのなら、この筆はいったい何を約束するのか。他の場合にも、おのれのさそりどもを被るときに、なおおのずから安全であるようにと約束するのである。これらにもまた、取るに足らぬ小ささでありながら苛烈だという性質があり、種類もさまざまであるが、武装は一様であり、定まった時節に、それも熱気の時節をおいて他ならぬときに、備えを固める。

6

Hoc apud Christianos persecutio est. Cum igitur fides aestuat, et Ecclesia exuritur de figura rubi, tunc Gnostici erumpunt, tunc Valentiniani proserpunt, tunc omnes martyriorum refragatores ebulliunt, calentes et ipsi offendere, figere, occidere.

PL 2, 123A

キリスト教徒たちのもとでは、これは迫害である。したがって、信仰が煮え立ち、教会が柴のごとく焼かれるとき、そのときグノーシス派が湧き出る。そのときウァレンティヌス派が這い出てくる。そのとき殉教に逆らう者たちがみな沸き立つ——彼ら自身も熱に浮かされて、打ちかかり、突き刺し、殺そうとして。

7

Nam quod sciant multos simplices ac rudes, tum infirmos, plerosque vero in ventum, et si placuerit, christianos, nunquam magis adeundos sapiunt, quam cum aditus animae formido laxavit; praesertim cum aliqua atrocitas fidem martyrum coronavit.

PL 2, 123A

というのも、彼らは知っているからである——多くの素朴な者たちや未熟な者たち、それに弱い者たち、いや大半は根なしの者たち、気が向けばキリスト教徒とも呼べるほどの者たちのことを。そうした者たちに近づくべき好機は、恐怖が魂への入り口を緩めたときにまさるものはないと、彼らは心得ている。とりわけ、何らかの残虐が殉教者たちの信仰に冠を授けたときには。

8

Itaque primo trahentes adhuc caudam de affectibus applicant, aut quasi in vacuum flagellant. Haeccine pati homines innocentes? ut putes fratrem, aut de melioribus ethnicum? Siccine tractari sectam nemini molestam? Dehinc adigunt, perire homines sine caussa.

PL 2, 123A

そこでまず、なおも尾を引きずりながら、彼らは情に訴えて針を近づける。あるいは、いわば空を打つかのように鞭打つ。「無垢な者たちがこのような目に遭うというのか」——お前は、兄弟が、いや異教徒のうちでもましな者が語っているのだと思うだろう——「誰にも迷惑をかけない一派が、このように扱われるというのか」。そしてついには、人々が理由もなく滅びるのだと思い込ませる。

9

Perire enim, et sine caussa, prima fixura. Exinde jam caedunt. Sed nesciunt simplices animae, quid, quomodo scriptum sit, ubi, et quando, et coram quibus confitendum, nisi quod nec simplicitas ista, sed vanitas, imo dementia, pro Deo mori.

PL 2, 123B

『滅びる』こと、しかも『理由もなく』ということ——これが最初の突き傷である。そこから彼らはすでに斬りつけてくる。しかし素朴な魂たちは、何が、どのように、どこで、いつ、誰の前で告白されるべきかと書かれているかを知らない。ただ知っているのは、神のために死ぬとは、この素朴さなどではなく、むなしさ、それどころか狂気だということだけである。

10

Et: Quis me salvum faciat, si is occidet, qui salvum facere debebit? Semel Christus pro nobis obiit, semel occisus est ne occideremur. Si vicem repetit, nunc et ille salutem de mea nece exspectat?

PL 2, 124A

また、「救うべき者自身が私を殺すのなら、いったい誰が私を救うのか。キリストは一度我々のために死んだ。一度殺されたのは、我々が殺されないためであった。もしその代償をふたたび求めるのなら、彼は今や、私の死によって救いを期待しているとでもいうのか」。

11

An Deus hominum mundi sanguinem flagitat, maxime si taurorum et hircorum (Ps., LIX, 13) recusat? Certe peccatoris poenitentiam mavult quam mortem (Ezech. XVIII, 23). Et quomodo non peccatorum desiderat mortem?

PL 2, 124A

「神が世の人々の血を要求するというのか、とりわけ雄牛や雄山羊の血さえも拒んでいるというのに(詩篇59:13)。確かに、神は罪人の死よりも悔い改めを望む(エゼキエル18:23)。では、罪人ならぬ者たちの死を、神はどうして望むというのか」。

12

Haec, et si qua alia admenta haereticorum venenorum, quem non vel in scrupulum figant, si non in exitium? vel in bilem, si non in mortem? At tu, fides si vigilat, ibidem scorpio pro solea anathema illidito, et relinquito in suo sopore morientem.

PL 2, 124A

これらのこと、そしてこれに類する異端者たちの毒の仕込みは、たとえ破滅にまでは至らずとも、いったい誰を疑念へと刺し貫かずにおくだろうか。たとえ死にまでは至らずとも、苦い憤りへと。しかしお前は、もし信仰が目覚めているならば、そのさそりに、履物の代わりに呪詛を打ちつけ、おのれの眠りのうちに死にゆくままに捨て置くがよい。

13

Caeterum, si plagam satiaverit, intimat virus, et properat in viscera; statim omnes pristini sensus retorpescunt, sanguis animi gelascit, carne spiritus exolescit, nausea nominis inaccrescit. Jam et ipsa mens sibi quo vomat quaerit.

PL 2, 124A

しかし、もしそれが刺し傷を存分に負わせたなら、毒は奥深くへ入り込み、内臓へと急ぐ。たちまち、以前の感覚はことごとく麻痺し、心の血は凍りつき、肉における霊は衰え失せ、名に対する吐き気が募っていく。ついには、心そのものが、何に向かって吐き出すべきかを自らに問い始める。

14

Atque ita semel infirmitas quae percussa est, sauciatam fidem vel in haeresim, vel in saeculum exspirat. Et nunc praesentia rerum est medius ardor ipsa canicula persecutionis: ab ipso scilicet cynocephalo.

PL 2, 124B

こうして、いったん打たれた弱さは、傷を負った信仰を、異端へ、あるいは世へと、息絶えさせる。そして今、事態の現状はまさに真夏の炎暑、迫害の天狼星そのものである——ほかでもない、かの犬頭のものから来る熱なのだ。

15

Alios ignis, alios gladius, alios bestiae Christianos probaverunt. Alii fustibus interim et ungulis insuper degustata martyria in carcere esuriunt. Nos ipsi ut lepores, destinata venatio, de longinquo obsidemur, et haeretici ex more grassantur.

PL 2, 124B

ある者たちは火によって、ある者たちは剣によって、ある者たちは猛獣によって、キリスト教徒であることを証しされた。また別の者たちは、さしあたり棒叩きと、さらには鉤爪とによって殉教を味わい、牢獄の中でそれに飢え渇いている。我々自身は、野兎のように、定められた狩りの獲物として、遠くから包囲されており、異端者たちはいつものように跳梁している。

16

Itaque tempus admonuit adversus nostrates bestiolas (promptam) mederi theriacam stylo temperare; qui legeris, biberis. Non amarum potio.

PL 2, 125A

したがって、時節は、我々のもとの小さき獣どもに立ち向かうべく、手近な効能のある解毒薬を筆によって調合するよう促した。お前は、読めば、そのまま飲むことになる。この飲み薬は苦くはない。

17

Si eloquia Domini dulcia super mella et favos (Ps. XVIII, 7), inde pigmenta sunt; si lacte et melle promissio Dei manat, hoc sapiunt quae illuc faciunt. Vae autem qui dulce in amarum, et lumen in tenebras convertunt (Is. V, 20).

PL 2, 125A

もし主の御言葉が、蜜や蜂の巣にもまさって甘いのなら(詩篇18:7)、この調合薬もそこから採られている。もし神の約束が乳と蜜とをもって流れ出るのなら、そこへ至らせるものも同じ味がする。しかし——「甘きを苦きに、光を闇に変える者たちには災いあれ」(イザヤ5:20)。

18

Perinde enim et qui martyriis refragantur, salutem perditionem interpretantes, tam dulce in amarum, quam lucem in tenebras reformant, atque ita miserrimam hanc vitam illi beatissimae praevertendo, tam amarum pro dulci, quam tenebras pro luce supponunt.

PL 2, 125A

実に、殉教に逆らう者たちも同様であって、救いを滅びと解釈し、甘きを苦きに、光を闇に、ともに作り変えている。こうして、この上なく惨めなこの生を、かの至福の生に優先させることによって、苦きを甘きの代わりに、闇を光の代わりに据えるのである。

Caput II

第II章PL 2, 125B
1

Sed nondum de bono Martyrii, nisi debito primum; nec ante de utilitate ejus, quam de necessitate discendum. Auctoritas divina praecedit, an tale quid voluerit atque mandaverit Deus, ut qui negant bonum, non suadeantur accommodum, nisi cum subacti fuerint.

PL 2, 125B

しかし、殉教の善については、まずその義務であることを論じるのでなければ、いまだ論じるべきではない。その有用性についても、必然性より先に論じるべきではない。神の権威が先立つ——すなわち、神がまさにそのようなことを欲し、また命じたかどうかが。それは、善であることを否定する者たちが、まず屈服させられるのでなければ、その適切さを説き伏せられることのないようにするためである。

2

Ad officium haereticos compelli, non illici dignum est. Duritia vincenda est, non suadenda. Et utique satis optimum praejudicabitur, quod probabitur a Deo constitutum atque praeceptum.

PL 2, 125B

異端者たちは、務めへと誘い込まれるのではなく、強いられるのがふさわしい。頑迷さは打ち負かされるべきであり、説き伏せられるべきではない。そして、神によって定められ、命じられたことが証明されるなら、それこそが当然、最善のものとして予め判断されることになろう。

3

Sustineant Evangelia paulisper, dum radicem eorum ex primo Legem; dum inde elicio Dei voluntatem, unde et ipsum recognosco. Ego sum, inquit (Exod. XX), Deus tuus qui te eduxi de terra Aegypti. Non erunt tibi dii alii praeter me.

PL 2, 125B

福音書はしばし措いておこう。その根である律法を、まず初めから論じる間は。そこから神の意志を引き出す間は。そこからこそ、私は神その方をも知るのである。「私はお前の神、お前をエジプトの地から導き出した者である」と言う(出エジプト記20章)。「私のほかに、お前には他の神々があってはならない」。

4

Non facies tibi simulacrum eorum quae in coelo, et quae in terra deorsum, et quae in mari infra terram. Non adorabis ea, neque famulaberis eis. Ego enim sum Dominus Deus tuus. Item in eadem Exodo: Ipsi vidistis quod de coelo locutus ad vos sim.

PL 2, 126A

「お前は、天にあるもの、下なる地にあるもの、地の下なる海にあるものの像を、おのれのために作ってはならない。それらを拝んではならない、それらに仕えてはならない。なぜなら、私こそがお前の主なる神であるからだ」。同じ出エジプト記にはまた、「汝らは、私が天から汝らに語りかけたのを自ら見た」とある。

5

Non facietis vobis deos argenteos, et deos aureos non facietis vobis. Secundum haec et in Deuteronomio (VI): Audi, Israel, Dominus Deus tuus unus est, et: Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo, et ex tota anima tua, et ex totis viribus tuis; et rursus: Ne obliviscaris Domini Dei tui, qui te eduxit de terra Aegypti et domo servitutis.

PL 2, 126A

「汝らは、銀の神々を自分たちのために作ってはならない。金の神々も、自分たちのために作ってはならない」。これと同じように、申命記6章にも、「聞け、イスラエルよ、お前の主なる神は唯一である」とある。また、「お前の主なる神を、お前の心を尽くし、お前の魂を尽くし、お前の力を尽くして愛せよ」。そしてまた、「お前を、エジプトの地、隷属の家から導き出した、お前の主なる神を忘れるな」。

6

Dominum Deum tuum timebis, et illi famulaberis soli, et illi adglutinaberis; et in nomine ejus dejerabis. Non ibitis post deos alienos ex diis nationum quae circum vos, quia aemulatur Deus tuus in te: ne iratus indignetur, et exterminet te a facie terrae.

PL 2, 126A

「お前の主なる神を畏れよ、この方にのみ仕えよ、この方にこそすがりつけ。そしてその名にかけて誓え。汝らは、汝らの周りにいる諸国民の神々のうち、他国の神々に従って行ってはならない。なぜなら、お前の神は、お前において妬むからだ。主が怒って憤り、お前を地の面から絶ち滅ぼすことのないように」。

7

Sed et proponens benedictiones et maledictiones: Benedictiones, inquit (Deut. XI, 27), si audieritis praecepta Domini Dei vestri, quaecumque ego praecipio vobis hodie, et non erraveritis de via, quam mandavi vobis, ut abeuntes serviatis diis aliis, quos non scitis.

PL 2, 126B

さらにまた、祝福と呪いとを示しながら、こう言う。「祝福があるのは」と彼は言う、「もし汝らが、汝らの主なる神の命令、すなわち私が今日汝らに命じるすべてのことを聞き従うならば(申命記11:27)、そして私が汝らに命じた道から逸れず、立ち去って、汝らの知らない他の神々に仕えることがないならば」。

8

De quibus omnifariam extirpandis: Perditione perdetis, inquit, omnia loca, in quibus servierunt nationes diis suis, quas vos possidebitis haereditate: subter montes et colles, et sub arbores densas quasque effodietis aras earum, evertetis et comminuetis staticula earum, et excidetis lucos earum, et scalptilia ipsorum deorum concremabitis igni, et disperdetis nomen eorum de loco illo.

PL 2, 126B

それらをあらゆる仕方で根絶やしにすることについて、「汝らは、汝らが受け継ぐ地の中で、もろもろの国民がその神々に仕えていたすべての場所を、滅ぼしに滅ぼせ。山々と丘々の下、また生い茂るあらゆる木々の下にある、その祭壇を掘り崩せ。その柱石を倒し、打ち砕け。その聖林を切り倒せ。その神々の彫像を火で焼き尽くせ。そしてその場所から彼らの名を消し去れ」と彼は言う。

9

Adhuc ingerit cum introissent terram promissionis, et exterminassent nationes ejus: Cave tibi ne sequaris eas posteaquam exterminatae fuerint a facie tua, ne requisieris deos illarum, dicens: quemadmodum faciunt nationes deis suis, et ego ita faciam.

PL 2, 127A

さらに彼は、イスラエルの民が約束の地に入り、その国民たちを滅ぼし尽くしたときのことについて、重ねてこう述べる。「それらの民が、お前の前から滅ぼし尽くされたのちに、お前がそれらに従うことのないよう、身を慎め。彼らの神々を求め尋ねて、『もろもろの国民が自分たちの神々にするように、私もそのようにしよう』と言うことのないように」。

10

Sed et id: Si prophetes, inquit (Deut. XIII), exsurrexerit in te, aut somnium somnians, et dederit tibi signum vel ostentum, et evenerit , et dixerit: eamus, et serviamus deis aliis, quos non scitis: ne audiatis sermonem prophetae, aut somniatoris illius; quia tentat vos Dominus Deus vester, an ex toto corde vestro, et ex tota anima vestra timeatis eum.

PL 2, 127A

さらにまた、次のようにも言う。「もし預言者が」と彼は言う(申命記13章)、「お前のうちに立ち現れ、あるいは夢見る者が、お前にしるしや不思議を示し、それが実現し、そして『行こう、そして汝らの知らない他の神々に仕えよう』と言うならば、汝らは、その預言者、あるいはその夢見る者の言葉を聞き入れてはならない。なぜなら、汝らの主なる神は、汝らが心を尽くし魂を尽くして彼を畏れるかどうか、汝らを試しているからだ」。

11

Post Dominum Deum vestrum abibitis, et hunc timebitis, et praecepta ejus custodietis, et vocem ejus audietis, et illi servietis, et illi adjiciemini. Prophetes autem et somniator ille morietur: locutus est enim ad seducendum te a Domino Deo tuo.

PL 2, 127B

「汝らの主なる神のあとにこそ、汝らは従い行け。そしてこの方を畏れ、その命令を守り、その声を聞き、この方に仕え、この方に付き従え。しかし、かの預言者、そして夢見る者は死ぬべきである。なぜなら、彼はお前を、お前の主なる神から迷わせて引き離すために語ったのだから」。

12

Sed et alio capitulo: Si autem rogaverit te frater tuus ex patre vel matre, aut filius tuus, aut filia tua, aut mulier, quae in gremio tuo est, aut amicus qui animae tuae pars est, clam dicens: eamus, et serviamus deis aliis, quos non scis, nec patres tui, ex deis nationum quae circum te proxime sunt, aut longe; ne velis ire cum illo, et ne audieris eum.

PL 2, 127B

さらにまた別の章には、こうある。「もし、お前の父方または母方の兄弟が、あるいはお前の息子が、お前の娘が、あるいはお前の懐にいる妻が、あるいはお前の魂の一部であるような友が、ひそかにお前に求めて『行こう、そしてお前もお前の父祖たちも知らない他の神々、お前の近くに、あるいは遠くにいる諸国民の神々に仕えよう』と言うならば、彼と共に行こうとするな、彼に耳を貸すな」。

13

Non parcet oculus tuus super eum, nec misereberis, nec celabis eum: annuntians annuntiabis de eo; manus tuae erunt in eum in primis ad occidendum, et manus omnis populi in novissimis, et lapidabitis illum, et morietur, quoniam quaesivit avertere te a Domino Deo tuo.

PL 2, 127B

「お前の目は彼を容赦してはならない。お前は彼を憐れんではならない。彼をかばい隠してはならない。お前は必ず彼のことを告げ知らせよ。まず初めにお前の手が彼を殺すために下り、最後に民すべての手が下るように。汝らは彼を石打ちにし、彼は死ぬであろう。なぜなら、彼はお前を、お前の主なる神から背かせようとしたからだ」。

14

Subjicit etiam de civitatibus, si quam ex his constitisset suasu iniquorum hominum transiisse ad deos alios. ut interficerentur omnes incolentes eam, et devotamenta fierent universa ejus, et colligerentur omnia spolia ejus in omnes exitus ejus, et igni cremarentur cum omnibus vasis suis, et cum omni populo in conspectu Domini Dei.

PL 2, 127C

彼はまた、諸都市についても付け加える——もしこれらの都市のうちのいずれかが、邪悪な者たちの説得によって他の神々のもとへ移ったことが判明したならば、そこに住む者はすべて殺され、その全体が呪いの捧げ物とされ、その分捕り物すべてがその町のあらゆる出口に集められ、そのすべての器とともに、また民全体とともに、主なる神の御前で火によって焼き尽くされるように、と。

15

Et non erit habitabilis, inquit, in aeternum, non reaedificabitur amplius, nec adhaerebit quidquam manibus tuis ex devotamento ejus, uti avertatur Dominus ab indignatione irae suae.

PL 2, 127C

「そしてそれは、永遠に人の住む所とならない」と彼は言う。「もはや再び建てられることはない。そのものの呪いの捧げ物のうち、何ひとつお前の手に取りついてはならない。それは、主がその怒りの憤りから立ち返るためである」。

16

Maledictionum quoque ordinem ab idolorum exsecratione commisit: Maledictus homo qui fecerit sculptile aut fusile, aspernamentum Domino, opus manuum artificis, et collocaverit illud in abscondito (Deut. XXVII, 15).

PL 2, 127C

呪いの列挙もまた、偶像への呪詛から始めた。「彫像あるいは鋳像を——主にとっての忌むべきもの、職人の手の業を——造り、それを隠れた所に据える者は、呪われよ」(申命記27:15)。

17

In Levitico vero (XIX, 4): Non sequemini , inquit, idola, et deos fusiles non facietis vobis. Ego Dominus Deus vester. Et alibi: Filii Israel famuli pueri mei; hi sunt quos eduxi de terra Aegypti. Ego Dominus Deus vester.

PL 2, 128A

しかし、レビ記(19:4)には、こうある。「汝らは偶像に従ってはならない」と彼は言う。「鋳像の神々を、自分たちのために作ってはならない。私は汝らの主なる神である」。そしてほかの箇所にも、「イスラエルの子らは私の僕、私の下僕である。彼らこそ、私がエジプトの地から導き出した者たちである。私は汝らの主なる神である」とある。

18

Non facietis vobis manu facta, nec scalptile staticulum statuetis vobis, nec lapidem scopum ponetis in terra vestra. Ego Dominus Deus vester.

PL 2, 128A

「汝らは、手で作られたものを自分たちのために作ってはならない。彫り込んだ柱像を自分たちのために立ててはならない。目印の石を汝らの地に置いてはならない。私は汝らの主なる神である」。

19

Et haec quidem prima per Moysen dicta sunt a Domino, utique pertinentia quoscumque Dominus Deus Israelis perinde de Aegypto superstitiosissimi saeculi, et de domo humanae servitutis eduxerit.

PL 2, 128A

そしてこれらのことは、まずモーセを通して主によって語られたのであり、当然、イスラエルの主なる神が、この上なく迷信深い世のエジプトから、また人間の隷属の家から導き出した者たち全員に関わることである。

20

Sed et deinceps omne os Prophetarum ejusdem Dei vocibus sonat, eamdem legem suam eorumdem praeceptorum instauratione cumulantis, nec aliud primum tam principaliter denuntiantis, quam ab omni factura atque cultura idolorum cavere; ut per David: Dei nationum argentum et aurum; oculos habent, nec vident; aures habent, nec audiunt; nares habent, nec odorantur; os, nec loquuntur; manus, nec contrectant; pedes, nec ingrediuntur. Similes erunt illis qui faciunt ea , et qui fidunt in illis.

PL 2, 128A

そしてそれ以後も、預言者たちのあらゆる口は、同じ神の御声をもって響く。その神は、同じ命令を繰り返し立てることによって、おのれの同じ律法を積み重ねる方であり、偶像のあらゆる製作と崇拝とから身を守れということ以上に、真っ先に、これほど根本的に告げ知らせる事柄をほかに持たない方である。ダビデを通して言われるとおりである。「諸国民の神々は銀と金であり、目を持ちながら見ず、耳を持ちながら聞かず、鼻を持ちながら匂いを嗅がず、口を持ちながら語らず、手を持ちながら触れず、足を持ちながら歩まない。それらを作る者たちも、それらに信頼する者たちも、それらと同じようになるであろう」。

Caput III

第III章PL 2, 128B
1

Nec putem disceptandum, an digne Deus prohibeat nomen et honorem suum mendacio addici, an digne quos ab errore superstitionis avulserit, rursus in Aegyptum regredi nolit; an digne a se non patitur absistere quos sibi allegit.

PL 2, 128B

神が、おのれの名と誉れとが偽りに帰せられることを禁じるのは正当かどうか、迷信の迷いから引き離した者たちが再びエジプトへ立ち戻ることを望まないのは正当かどうか、おのれのために選び出した者たちがおのれから離れ去ることを許さないのは正当かどうか——私はこうしたことを論じ争う必要があるとは思わない。

2

Itaque nec illud exspectabit retractari a nobis, an observari voluerit disciplinam quam voluit instituere, et an merito ulciscatur desertam, quam voluit observatam: quando frustra instituisset, si observari eam noluisset; et frustra observari voluisset, si vindicare noluisset.

PL 2, 128C

したがって、次のこともまた、我々によって再考されるのを待つには及ばない。すなわち、打ち立てようと欲した規律を、守られることをも欲したかどうか、また、守られることを欲したその規律が見捨てられたとき、当然にもそれに報復するかどうか、ということである。というのも、もし守られることを欲しなかったのなら、それを打ち立てたのも無駄であったろうし、また、もし罰を加えることを欲しなかったのなら、守られることを欲したのも無駄であったろうから。

3

Sequitur enim ut has definitiones Dei adversus superstitiones, tam evictas quam etiam vindicatas probem, quoniam ex his tota martyriorum ratio constabit.

PL 2, 128C

したがって、迷信に対する神のこれらの定めが、論証済みであると同時に、罰をもって貫かれてもいることを、私が証示するのが順当である。なぜなら、これらのことから、殉教の理法の全体が成り立つことになるからである。

4

Aberat apud Deum in monte Moyses, cum populus tam necessariam absentiam ejus impatiens, deos sibi producere quaerit, quos potius ipse perdiderit. Urgetur Aaron, et jubet inaures foeminarum suarum in ignem conferri.

PL 2, 128C

モーセが山で神のもとにあり、民のもとを離れていたとき、民はこれほど必要な彼の不在に耐えられず、自分たちのために神々を作り出そうと求めた——それは、彼ならばむしろ滅ぼしたであろう神々であった。アロンは急き立てられ、女たちの耳飾りを火に投げ入れるよう命じる。

5

Amissuri enim erant in judicium sibi vera ornamenta aurium, Dei voces. Sapiens ignis effigiem vituli defundit illis, suggillans illic cor habentes, ubi et thesaurum, apud Aegyptum scilicet inter caetera animalia bovis etiam cujusdam consecratricem; itaque tria millia hominum a parentibus proximis caesa, quia tam proximum parentem Deum offenderant, transgressionis et primordia et merita dedicaverunt.

PL 2, 129A

というのも、彼らはまさに、耳の真の飾りである神の御言葉を、おのれへの裁きとして失おうとしていたからである。賢明な火は、彼らのために子牛の似姿を鋳造した——そこに、すなわち彼らの宝のあった所に、心を置く者たちをあざ笑いながら。エジプトは、他の動物たちに交じって、ある種の牛をも神格化する国であった。そこで三千人の者たちが、最も近しい親族たちの手によって斬り殺された。これほど近しい親である神を怒らせたがゆえに、彼らは違反の始まりと、その報いとをともにここに打ち立てたのである。

6

In Arithmis (Num. XXV), cum divertisset Israel apud Sethim, abeunt libidinatum ad filias Moab, invitantur ad idola, ut et spiritu fornicarentur; edunt denique de pollutis eorum: dehinc et adorant deos gentis, et Beelphegor initiantur.

PL 2, 129A

民数記25章には、イスラエルがシティムに宿営したとき、モアブの娘たちのもとへ情欲に駆られて出向いたとある。彼らは偶像へと誘われ、霊においてもまた姦淫するに至る。そしてついに、モアブ人たちの穢れた供え物を食べ、そこから、その民族の神々を拝み、ベルフェゴルの秘儀に入信する。

7

Ob hanc quoque idololatriam, moechiae sororem, viginti tria millia domesticis obtruncata gladiis divinae irae litaverunt.

PL 2, 129A

この偶像崇拝——それは姦淫の姉妹であるが——のゆえにも、二万三千人が身内の剣によって斬り殺され、神の怒りに犠牲として捧げられた。

8

Defuncto Jesu Nave (Jud. II), derelinquunt Deum patrum suorum, et serviunt idolis Baalim et Astartis; et iratus Dominus tradidit eos in manibus diripientium; et diripiebantur ab illis, et venundabantur inimicis, nec poterant omnino subsistere a facie inimicorum suorum; quocumque processerant, manus erat super illos in mala, et compressati sunt valde.

PL 2, 129B

ヌンの子ヨシュアが世を去ると(士師記2章)、彼らは父祖たちの神を見捨て、バアルとアシュタロテの偶像に仕えた。そして主は怒り、彼らを略奪する者たちの手に渡した。彼らはその者たちによって略奪され、敵たちに売り渡され、その敵たちの前にまったく立ち向かうことができなかった。彼らがどこへ進んで行こうと、その手は災いをもって彼らの上にあり、彼らはひどく苦しめられた。

9

Post quae instituit super illos Deus Critas, quos censores intelligimus, sed nec istis obaudire perseverarunt: ut quis Critarum obierat, illi ad delinquendum supra quam patres eorum, abeundo post deos alienorum et serviendo et adorando eos.

PL 2, 129B

その後、神は彼らの上に士師たちを立てた——我々はこれを監察官と解する。しかし彼らは、この者たちにさえ従い続けることをしなかった。士師の誰かが世を去るごとに、彼らは父祖たちにもまして罪を犯すことに向かい、他国の神々のあとを追い、それに仕え、それを拝んだ。

10

Itaque Dominus iratus: Quoniam quidem, ait, transgressa est gens ista pactum meum, quod disposui patribus eorum, et non audierunt vocem meam, et ego non advertam ad auferendum virum a facie eorum ex nationibus quas relinquit decedens Jesu.

PL 2, 129B

そこで主は怒り、こう言われた。「まことに、この民は、私が彼らの父祖たちと結んだ契約を破った。そして彼らは私の声を聞かなかった。それゆえ私は、ヨシュアが世を去るときに残しておいた諸国民のうちから、彼らの前で一人をも取り除くことに心を向けまい」。

11

Atque ita per omnes pene annales critarum et deinceps regum, reservatis gentium circumcolarum viribus, bello et captivitate et jugo allophylorum iram dispensavit Israel, quotienscumque ab illo maxime in idololatriam exorbitaverunt.

PL 2, 129C

こうして、士師たちの、そしてそれ以後は王たちの、ほぼすべての年代記を通じて、周辺に住む諸国民の力が温存されたまま、イスラエルは、戦争と捕囚と異民族のくびきとによって、神の怒りを分け与えられた——彼らが神から逸れて、とりわけ偶像崇拝へと踏み外すたびに。

Caput IV

第IV章PL 2, 129C
1

Hanc igitur si a primordio constat et prohibitam de tot tantisque praeceptis, et nunquam impune commissam, de tot tantisque documentis, nec ullum tam superbum crimen apud Deum deputari, quam hujusmodi transgressionem, ultro intelligere debemus divinarum et denuntiationum et executionum intentionem, jam tunc martyriis patrocinatam, non modo non dubitandis, verum etiam sustinendis, quibus scilicet locum fecerat prohibendo idololatriam: aliter enim martyria non evenirent; et utique auctoritatem suam praestruxerat, volens ea evenire quibus locum fecerat.

PL 2, 129C

さて、これ(偶像崇拝)が太初よりこれほど多くの重い命令によって禁じられており、これほど多くの重い実例によって罰を免れて犯されたことは一度もなく、この種の違反ほど神の前に傲慢な犯罪はほかにないと分かっているのなら、我々はおのずと悟らねばならない。神の告知と処罰との意図が、そのときすでに殉教を庇護していたこと——それも疑うべきではないばかりか、耐え忍ぶべきものとしても——を。すなわち神は偶像崇拝を禁じることによって、まさにその殉教に場を与えていたのである。さもなくば殉教は起こりえなかったであろう。そして神は、場を与えたものごとが実際に起こることを欲しつつ、みずからの権威をあらかじめ打ち立てていたのである。

2

Nunc enim de Dei voluntate compungimur, et ingeminat scorpius plagam, hanc negans, hanc accusans voluntatem, ut aut alium Deum insinuet, cujus haec non sit voluntas; aut nostrum nihilominus destruat, cujus talis sit voluntas; aut omnino neget voluntatem Dei, si ipsum negare non poterit.

PL 2, 130A

今や我々は神の意志をめぐって刺されている。さそりはこの刺し傷を重ね、この意志を否定し、この意志を非難する。それは、この意志を持たぬ別の神を仄めかすためか、あるいはそのような意志を持つ我々の神をなおも打ち倒すためか、あるいは神御自身を否定できぬ場合には、神の意志そのものを端的に否定するためである。

3

Nos autem de Deo alibi dimicantes, et de reliquo corpore haereticae cujusque doctrinae, nunc in unam speciem congressionis certas praeducimus lineas, non alterius Dei, quam Israelis, eam defendentes voluntatem, quae martyriis locum fecerit, tam ex praeceptis prohibitae semper, quam ex judiciis punitae idololatriae.

PL 2, 130B

しかし我々は、神について、また異端の各教説の残りの部分については、他所ですでに争ってきた。今この一つの種類の対決のためには、確かな境界線を先んじて引いておく。我々が擁護するのは、イスラエルの神をおいてほかならぬその神の意志であって、この意志こそが、常に命令によって禁じられ、また裁きによって罰せられてきた偶像崇拝のゆえに、殉教に場を与えたのである。

4

Si enim praeceptum observatum vim patitur, hoc erit quodammodo observandi praeceptum, ut id patiar per quod potero observare praeceptum: vim scilicet quaecumque mihi imminet caventi ab idololatria. Et utique qui imponit praeceptum, extorquet obsequium.

PL 2, 130B

命令が守られることで暴力を被るのなら、これはある意味で命令を守れという命令そのものである。すなわち、命令を守るためにこそ、私はそれを被らねばならないのだ——偶像崇拝を用心深く避ける私に迫るいかなる暴力であれ。そして命令を課す者は、当然その崇拝の行為を強いるのである。

5

Non potuit ergo noluisse ea evenire, per quae constabit obsequium. Praescribitur mihi ne quem alium Deum dicam; ne, vel dicendo, non minus lingua quam manu Deum fingam; ne quem alium adorem, aut quoque modo venerer, praeter unicum illum qui ita mandat; quem et jubeor timere, ne ab eo deserar; et de omni substantia diligere, ut pro eo moriar.

PL 2, 130B

ゆえに神は、崇拝の行為が成り立つその出来事を欲しなかったはずがない。私には、他のいかなる神も語ってはならないと定められている。語ることによってすら、手によるのと変わらず舌によって神を造り出してはならない。かく命じるただ一つのその方のほかに、他のいかなる神も拝んではならず、いかなる仕方でも崇めてはならない。私はその方を、見捨てられぬために恐れよと命じられ、また全実体をもって愛し、その方のために死ねと命じられているのだ。

6

Huic sacramento militans ab hostibus provocor, par sum illis si manus dedero; hoc defendendo depugno in acie, vulneror, concidor, occidor. Quis hunc militi suo exitum voluit, nisi qui tali eum sacramento consignavit?

PL 2, 130C

この誓約に仕える兵として、私は敵から挑まれる。もし降伏すれば、私は彼らと同じになってしまう。この誓約を守り抜こうとして、私は戦列の中で戦い、傷を負い、斬り倒され、殺される。この最期をこの兵に望んだのは、そのような誓約によって彼に証印を押した方をおいてほかにあろうか。

Caput V

第V章PL 2, 130C
1

Habes igitur Dei mei voluntatem: occursum est huic plagae. In alium ictum consideremus, de voluntatis qualitate. Longum est ut Deum meum bonum ostendam, quod jam a nobis didicerunt Marcionitae. Deum interim sufficit dici, ut necesse sit bonum credi.

PL 2, 130C

これでわが神の意志は分かったはずだ。この刺し傷には手当てをした。次の一突きを、意志の性質について見よう。わが神が善いことを示すのは長くなる。それはすでにマルキオン派が我々から学んだことだ。さしあたり神と言われるだけで、善いと信じることが必然となるには十分である。

2

Malum enim Deum qui praesumpserit, constare in utroque non poterit: aut Deum negare debebit, quem malum existimarit; aut bonum dicere, quem Deum pronuntiarit. Bona igitur erit et voluntas ejus, qui nisi bonus, non erit Deus.

PL 2, 131A

悪しき神を思い込んだ者は、両方を同時に成り立たせることはできない。悪いと見なした者を神ではないと否定するか、神と宣言した者を善いと言うか、どちらかでなければならない。ゆえにその意志もまた善いものであろう。善くなければ、神ではありえないのだから。

3

Probabit hoc etiam ipsius rei bonitas, quam Deus voluit; martyrii dico: quia bonum nonnisi bonus voluit. Bonum contendo martyrium apud eumdem Deum, a quo et prohibetur et punitur idololatria. Obnititur enim et adversatur idololatriae martyrium.

PL 2, 131A

このことは、神が欲したその事柄自体の善さによっても証明されよう。すなわち殉教のことを言っているのだ。善いものは、善き者でなければ欲しなかったはずだから。私は主張する、殉教はまさにその神のもとで善いものであると。その神によって偶像崇拝は禁じられ、また罰せられるのだから。なぜなら殉教は偶像崇拝に抗い、これに敵対するからである。

4

Malo autem obniti et adversari nisi bonum non potest. Non quasi negemus esse aemulationem, tam malorum inter se, quam et bonorum. Sed alia conditio est hujus tituli.

PL 2, 131A

悪に抗い、これに敵対しうるのは、善いものでなければ不可能である。悪同士のあいだにも、また善同士のあいだにも張り合いがあることを、我々は否定しはしない。しかしこの件の事情は別である。

5

Martyrium enim non de communi aliqua malitia certat cum idololatria, sed de sua gratia; liberat enim ab idololatria. Quod a malo liberat, quis non bonum pronuntiabit? quid aliud est adversatio idololatriae atque martyrii, quam mortis et vitae?

PL 2, 131B

殉教は、なんらかの共通の悪意から偶像崇拝と争うのではなく、それ自身に備わる恩寵のゆえに争うのである。すなわち殉教は偶像崇拝から解放するのだ。悪から解放するものを、善いと宣言しない者があろうか。偶像崇拝と殉教との敵対とは、死と生の敵対にほかならない。

6

In tantum vita martyrio deputabitur, quantum mors idololatriae. Vitam qui malum dixerit, habet mortem quam bonum dicat.

PL 2, 131B

生が殉教に帰せられるのと同じだけ、死は偶像崇拝に帰せられよう。生を悪いと言う者には、善いと言うべき死がある。

7

Est et haec perversitas hominum, salutaria excutere, exitiosa suscipere, periculosa quaerere, medica male vitare; mori denique citius, quam curari desiderare. Nam et medicinae praesidium plures refugiunt: plures enim stulti, plures timidi, et male verecundi.

PL 2, 131B

人間にはまたこのような倒錯もある。救いとなるものを払いのけ、破滅をもたらすものを受け入れ、危険なものを求め、薬となるものを誤って避けること。すなわち、治療されることを望むよりもむしろ速やかに死ぬことである。実に、薬の助けから逃げる者は多い。愚かな者が多く、臆病な者が多く、間違った羞恥心を持つ者が多いからである。

8

Et est plane quasi saevitia medicinae, de scalpello, deque cauterio, de sinapis incendio; non tamen secari, et inuri, et extendi, idcirco malum, quia dolores utiles affert: nec quia tantummodo contristat, recusabitur; sed quia necessario contristat, adhibebitur.

PL 2, 131B

そして確かに、薬にはあたかも残酷さのようなものがある——メスにも、焼灼にも、辛子〔膏〕の焼けるような痛みにも。しかし切られること、焼かれること、引き伸ばされることは、有益な苦痛をもたらすからといって、それゆえに悪いのではない。ただ苦しませるというだけの理由で拒まれることはなく、むしろ必然的に苦しませるからこそ、それは施されるのである。

9

Horrorem operis fructus excusat. Ululans denique ille, et gemens, et mugiens inter manus medici, postmodum easdem mercede cumulabit, artifices optimas praedicabit, et saevas jam negabit.

PL 2, 132A

その業のもたらす戦慄は、実りによって免罪される。実に、医師の手の中でわめき、うめき、うなっていたその人も、のちにはその同じ手に報酬を積み上げ、この上ない名手であると褒め称え、もはや残酷であったとは言わなくなるのだ。

10

Sic et martyria desaeviunt, sed in salutem; licebit et Deo in vitam aeternam per ignes et gladios et acerba quaeque curare.

PL 2, 132A

殉教もまた同様に猛威をふるうが、それは救いのためである。神もまた、火や剣やあらゆる苛烈なものを通して、永遠の生命へと治療することが許されよう。

11

Sed medicum quidem miraberis etiam in illo, quod ferme pares adhibet qualitates medelarum adversus qualitates querelarum: cum quasi de perverso auxiliatur, per ea subveniens per quae laboratur.

PL 2, 132A

しかしお前は、医師についてこのことにも驚くであろう。すなわち医師は、病の訴えの性質に対して、それとほぼ同じ性質を持つ治療を施すこと——あたかも転倒したかたちで助けるかのように、まさにそれによって苦しめられているそのものを通して救いをもたらすのである。

12

Nam et calores caloribus amplius onerando compescit, et ardores siti potius macerando restinguit, et fellis excessus amaris quibusque potiunculis colligit, et sanguinis fluxus defusa insuper venula revocat.

PL 2, 132A

すなわち医師は、熱をいっそう熱で重ねることによって抑え、渇きの火照りをむしろ渇きで苦しめることによって鎮め、胆汁の過剰をなんらかの苦い飲み薬でもって集め治め、血の流れを、さらに血管を開いて出血させることによって引き戻すのである。

13

Deum vero, et quidem zelotem, culpandum existimabis, si voluit certasse cum caussa, et injuriae aemulando prodesse, mortem morte dissolvere, occisionem occisione dispargere, tormentis tormenta discutere, supplicia suppliciis evaporare, vitam auferendo conferre, carnem laedendo juvare, animam eripiendo servare.

PL 2, 132B

まことに神を、しかも妬む神を、お前は非難すべきだと考えるであろう——もし神が、その原因そのものと争い、不正と張り合うことで益をもたらし、死をもって死を打ち破り、殺害をもって殺害を打ち散らし、拷問をもって拷問を打ち払い、刑罰をもって刑罰を蒸発させ、生命を奪うことによって生命をもたらし、肉を傷つけることによって助け、魂を引き裂き取ることによって守ろうとしたのなら。

14

Perversitas quam putas, ratio est; quod saevitiam existimas, gratia est: ita Deo de momentaneis aeterna medicante. Magnifica bono tuo Deum tetrum: incidisti in manus ejus, sed feliciter incidisti; incidit et ille in aegritudines tuas.

PL 2, 132B

お前が転倒と思うものは理であり、残酷さと見なすものは恩寵である。かくして神は、束の間のものによって永遠のものを治療するのである。お前自身の益のために、この恐ろしく見える神を称え上げよ。お前は御手のうちに落ちた、しかし幸いにも落ちたのだ。そしてその方もまた、お前の病のうちに落ちてこられたのである。

15

Homo semper medico prior negotium facit: denique sibimetipse periculum mortis attraxit. Acceperat a Domino suo, ut a medico, satis utilem disciplinam secundum legem vivendi, ut omnia quidem ederet, ab una solummodo arbuscula temperaret, quam ipse medicus importunam interim noverat: audiit ille quem maluit, et abstinentiam rupit, edit illicitum, et transgressione saturatus, in mortem cruditavit, dignissimus bona fide in totum perire, qui voluit.

PL 2, 132B

人間はつねに、みずから先んじて医師に仕事を作ってやる。実に、人間は死の危険をみずから引き寄せたのである。人間は自らの主から、あたかも医師からのように、生きるための法に従った十分に有益な規律を受けていた——あらゆるものを食べてよいが、ただ一本の若木だけは控えよ、と。医師たる方はこの木がさしあたり害をなすことをすでに知っておられたのである。しかし人間は、みずから望んだ者の言うことを聞き入れ、節制を破り、禁じられたものを食べ、違反によって満腹し、消化不良となって死へと至った。みずから欲したのだから、正当にも、完全に滅び去るにこの上なくふさわしい者であった。

16

Sed Dominus sustentata fervura delicti, donec tempore medicina temperaretur, paulatim remedia composuit, omnes fidei disciplinas, et ipsas aemulas vitio, verbum mortis verbo vitae rescindentes, auditum transgressionis auditu devotionis limantes, ita et cum mori praecipit medicus ille, veternum mortis excludit.

PL 2, 133A

しかし主は、罪の熱に耐えつつ、時が経つうちに薬が調えられるまで、少しずつ治療薬を組み立てられた——すべて信仰の規律であり、それ自体が悪徳と張り合うもの、死の言葉を生命の言葉によって断ち切り、違反への聞き従いを献身への聞き従いによって磨き削るものである。かくして、かの医師たる方は、死ねと命じるときでさえも、死の宿痾を締め出すのである。

17

Quid gravatur pati nunc homo ex remedio, quod non est tunc gravatus pati ex vitio? displicet occidi in salutem, cui non displicuit occidi in perditionem? nauseabit ad antidotum, qui hiavit ad venenum?

PL 2, 133A

治療薬から今こうむることを、人間はなぜ重荷に思うのか——悪徳からこうむることをかつて重荷に思わなかったというのに。救いのために殺されることが不快だというのか、滅びのために殺されることを不快と思わなかった者が。解毒剤に対して吐き気を催すのか、毒に対しては大口を開けていた者が。

Caput VI

第VI章PL 2, 133B
1

Sed si certaminis nomine Deus nobis martyria proposuisset, per quae cum adversario experiremur, ut a quo libenter homo elisus est, eum jam constanter elidat, hic quoque liberalitas magis, quam acerbitas Dei praeest.

PL 2, 133B

しかし、もし神が闘いという名目のもとに、我々に殉教を差し出したのだとしよう——それによって我々が敵手と対決し、かつては人間が喜んで打ち倒された当の相手を、今度は毅然として打ち倒すようにと。この場合もまた、神の苛烈さよりも寛大さこそが先に立っている。

2

Evulsum enim hominem de diaboli gula per fidem, jam et inculcatorem ejus voluit efficere per virtutem; ne solummodo evasisset, verum etiam evicisset inimicum. Amavit, qui vocaverat in salutem, invitare et ad gloriam; ut gaudeamus liberati, exultemus etiam coronati.

PL 2, 133B

信仰によって悪魔の喉から引き抜かれた人間を、神はさらに、力によって、その悪魔を踏みにじる者ともしようとされた。ただ逃れただけでなく、敵に打ち勝ちもするようにと。救いへと招いてくださった方は、栄光へも招き入れることを喜ばれた。それは、我々が解放されて喜び、冠を戴いてなお歓喜するためである。

3

Agonas istos, contentiosa solemnia et superstitiosa certamina graecarum et religionum et voluptatum, quanta gratia saeculum celebret, etiam Africae liquit. Adhuc Carthaginem singulae civitates gratulando inquietant, donatam pythico agone post stadii senectutem.

PL 2, 133B

これらの競技、すなわちギリシアの宗教と快楽との、あの角逐に満ちた祭典であり迷信的な闘いであるものを、世がどれほどの喜びをもって祝うか、それはアフリカにさえ明らかになっている。今なお、それぞれの都市がカルタゴに祝辞を寄せては、その静けさを乱している。かつての競技場が老いさらばえたのち、ピュティア式の競技会がカルタゴに与えられたからである。

4

Ita ab aevo dignissimum creditum est stadiorum experimentum, committere artes, corporum et vocum praestantiam exprimere, praemio indice, spectaculo judice, sententia voluptate: qua nulla sunt praelia, non nulla vulnera, pugni quassant, calces arietant, cestus dilaniant, flagella dilacerant: nemo tamen agonis praesidem suggillaverit, quod homines violentiae objectat, injuriarum actiones extra stadium, sed quantum livores illi et cruores et vibices negotiantur intendet: coronas scilicet, et gloriam, et dotem, privilegia publica, stipendia civica, imagines, statuas, et qualem potest praestare saeculum de fama aeternitatem, de memoria resurrectionem.

PL 2, 133C

かくして太古より、競技場での試みは最もふさわしいものと信じられてきた——技を競わせ、肉体と声のすぐれた力を示すこと、褒賞を目印とし、見世物を裁き手とし、快楽を判定とする。そこに闘いはないのに、傷は少なからずあって、拳は打ちのめし、蹴りは突き当たり、拳闘用の革帯は引き裂き、鞭は切り裂く。それでも誰も、人間を暴力にさらしているといって競技の主宰者を非難しはしない。傷害の訴えは競技場の外でのことなのだ。むしろ、あの打ち身や流血や鞭の痕がもたらすものがいかに大きいかにこそ、目を向けるのだ。すなわち冠であり、栄光であり、褒美であり、公の特権であり、市民としての手当であり、肖像であり、彫像であり、そして世がその名声によって与えうる限りの永遠性、記憶による復活である。

5

Pyctes ipse non queritur dolere se, nam vult, corona premit vulnera, palma sanguinem obscurat; plus victoria tumet quam injuria. Hunc tu laesum existimabis, quem vides laetum? Sed nec victus ipse de agonotheta casum suum exprobrabit.

PL 2, 134A

拳闘士自身は、自分が痛むと訴えはしない。彼はそれを望んでいるのだから。冠は傷を圧し隠し、勝利の棕櫚は血を覆い隠す。傷よりも勝利のほうがふくれ上がるのだ。喜んでいる姿を見ながら、お前はこの者を傷つけられた者だと見なすだろうか。敗れた者でさえ、自分の敗北を競技の主宰者のせいにして責め立てはしない。

6

Deum dedecebit artes et disciplinas suas educere in medium, in hoc saeculi spatium, in spectaculum hominibus et angelis et universis potestatibus? carnem atque animam probare de constantia atque tolerantia? dare huic palmam, huic honorem, illi civitatem, illi stipendia? etiam quosdam reprobare, et castigatos cum ignominia summovere?

PL 2, 134B

神が、みずからの技と教えとを人前に、この世という競技場に、人間と天使とあらゆる権力者たちへの見世物として引き出すことは、神にふさわしくないのだろうか。肉と魂とを、不動の心と忍耐について試すことは。ある者には棕櫚を、ある者には誉れを、ある者には市民権を、ある者には手当を与えることは。またある者たちを退け、恥辱とともに懲らしめて追い払うことすらも。

7

Nimirum praescribes Deo, quibus temporibus, aut modis, aut locis de familia sua judicet, quasi non et praejudicare judici congruat.

PL 2, 134B

なるほどお前は、神が御自身の家族についていつ、どのような仕方で、どこで裁くべきかを、神に指図するのだろう。あたかも裁判官自身が予め定めることがふさわしくないかのように。

8

Quid nunc, si non certaminis nomine in martyria fidem exposuisset, sed et proprii profectus; nonne oportebat illam habere aliquem spei cumulum, cui studium suum cogeret, votumque suspenderet, quo eniteretur ascendere, cum terrena quoque officia in gradus aestuent? aut quomodo multae mansiones apud Patrem, si non pro varietate meritorum? quomodo et stella a stella distabit in gloria (I Cor. XV), nisi pro diversitate radiorum?

PL 2, 134B

では今、もし神が信仰を殉教へと差し出したのが、闘いという名目によってだけでなく、その向上のためでもあったとしたらどうか。信仰にも、何らかの希望の頂きがあって然るべきではなかったか——それへと自らの努力を集中させ、その誓願を懸けて、そこへ昇りつめようと励むような頂きが。地上の務めでさえ、位階を求めて熱心になるというのに。あるいはまた、父のもとにある多くの住まいは、功績の多様性によるのでなければ、どうして成り立つだろうか。星と星とが栄光において異なるのも(一コリント15)、光の輝きの違いによるのでなければ、どうしてありえようか。

9

Porro, et si fidei propterea congruebat sublimitatis et claritatis aliqua prolatio, tale quid esse oportuerat illud emolumenti, quod magno constaret labore, cruciatu, tormento, morte.

PL 2, 135A

しかも、信仰にそれゆえ、崇高さと輝かしさとのある種の高揚がふさわしいのであれば、その利得となるものもまた、大きな労苦と、責め苦と、拷問と、死とによってこそ成り立つべきものであったはずである。

10

Sed respice compensationem: cum caro et anima dependitur, quibus in homine carius nihil est; alterum manus Dei, alterum flatus; ipsa dependi in profectu, quorum est profectus; ipsa erogari, quae lucrifiant; eadem pretia, quae et merces.

PL 2, 135A

しかし代償を見よ。肉と魂とが差し出される時、人間においてこれより貴いものはない——一方は神の手のわざであり、他方は神の息吹である。その向上を得るのがまさにそれらであるとき、それら自身が向上のために差し出される。利得となるのはまさにそれら自身であり、支払われるのだ。代価と報酬とは同じものなのである。

11

Prospexerat et has Deus imbecillitates conditionis humanae, adversarii insidias, rerum fallacias, saeculi retia, etiam post lavacrum periclitaturam fidem, perituros plerosque rursum post salutem, qui vestitum obsoletassent nuptialem, qui faculis oleum non praeparassent, qui requirendi per montes et saltus, et humeris essent reportandi.

PL 2, 135A

神はまた、人間という境遇のこれらの弱さも、敵手の策略も、事物の欺瞞も、世の網も、見通しておられた——洗いの水ののちでさえ信仰が危険にさらされ、救いのあとになお多くの者が再び滅び去るであろうことを。すなわち婚礼の衣を古びさせてしまった者たち、松明に油を用意しなかった者たち、山や谷間を通って探し求められ、肩に担われて連れ戻されねばならぬ者たちのことを。

12

Posuit igitur secunda solatia, extrema praesidia, dimicationem martyrii, et lavacrum sanguinis exinde securum. De cujus felicitate David: Beati quorum dimissa sunt delicta, et quorum opertae sunt iniquitates (Ps. XXXII, 1).

PL 2, 135B

そこで神は、第二の慰めを、究極の砦を、すなわち殉教という闘いと、そこから安心を得られる血の洗いの水とを備えられた。その至福について、ダビデはこう言う。「その罪を赦され、その不義を覆われた者たちは幸いである」(詩篇32:1)。

13

Beatus vir cui non imputaverit Deus delictum. Proprie enim martyribus nihil jam reputari potest, quibus in lavacro ipsa vita deponitur.

PL 2, 135B

「神が罪を負わせない者は幸いである」。まことに、殉教者たちについては、もはや何ものも罪として数えられえない。彼らはその洗いの水において、命そのものを差し出すのだから。

14

Sic dilectio operit multitudinem delictorum (I Petr. IV, 8), quae Deum scilicet diligens ex totis viribus suis, quibus in martyrio decertat, ex tota anima sua (Matth. XXII, 37), quam pro Deo ponit, hominem martyrem excudit.

PL 2, 135B

かくして「愛は多くの罪をおおう」(一ペトロ4:8)。すなわちその愛が、殉教において闘い抜くその全力を尽くして神を愛し、神のために差し出すその全き魂をもって(マタイ22:37)、人を殉教者へと鍛え上げるのである。

15

Haec tu remedia, consilia, judicia, spectacula etiam Dei atrocitatem judicabis? sanguinem hominis Deus concupiscit? Et tamen ausim dicere, si et homo regnum Dei, si homo certam salutem, si et homo secundam regenerationem. Nulli compensatio invidiosa est, in qua aut gratiae, aut injuriae communis est ratio.

PL 2, 135B

お前はこれらの治療、計らい、裁き、見世物を、神の残忍さと判じるのか。神は人間の血を欲しがるというのか。それでも私はあえて言おう——もし人間もまた神の国を得るのであり、人間もまた確かな救いを、人間もまた第二の再生を得るのであれば。恩恵であれ不正であれ、その理が共通のものであるかぎり、代償に妬むべき点は何もない。

Caput VII

第VII章PL 2, 135C
1

Incutiat adhuc scorpius, homicidam Deum ventilans: horrebo plane spurcum blasphemiae statum de haeretico ore foetentem; sed et talem Deum de fiducia rationis amplectar, qua ratione etiam ipse se plus quam homicidam pronuntiavit ex Sophiae suae persona, voce Salomonis: Sophia, inquit (Proverb., IX, 2), jugulavit filios suos.

PL 2, 135C

さそりはなお一撃を見舞うがよい、神を殺人者だと言い立てるがよい。異端の口から悪臭を放つ穢れた冒瀆のありさまには、私は確かに身の毛がよだつであろう。しかし私は、理性への確信をもって、そのような神をも抱きしめよう。その理によって、神御自身もまた、御自らのソフィアの人格を通じ、ソロモンの声によって、御自身を殺人者以上の者であると宣言しているのだから。「ソフィアはわが子らを屠った」と、〔ソロモンは〕言う(箴言9:2)。

2

Sophia, sapientia est. Sapienter utique jugulavit, dum in vitam; et rationaliter, dum in gloriam. O parricidii ingenium! o sceleris artificium! o argumentum crudelitatis, quae idcirco occidit, ne moriatur quem occiderit! Et ideo quid sequitur?

PL 2, 135C

ソフィアとは知恵のことである。知恵をもって屠ったのは、生命へと導くためであり、理をもって〔屠った〕のは、栄光へと導くためである。おお、近親殺しの才知よ。おお、悪事の技巧よ。おお、残酷さの証しよ——屠った者が死なぬようにと、それゆえに殺すとは。では、これに続くのは何か。

3

Sophia in exitibus cantatur hymnis, (Prov., I, 20); cantatur enim et exitus martyrum. Sophia in plateis de constantia agit, bene enim filios suos jugulat.

PL 2, 136A

「ソフィアは出口〔街の巷〕で賛歌によって歌われる」(箴言1:20)。実に殉教者たちの最期もまた歌われるのだから。ソフィアは広場で不動の心について語る。まことに、彼女は正しくわが子らを屠るのだから。

4

Super summos autem muros confisa dicit, cum quidem secundum Isaiam hic exclamat: Ego Dei sum; et hic vociferatur: In nomine Jacob; et alius scribit, In nomine Israelis (Is., XLIV, 5). O bonam matrem! Opto et ipse in filios ejus redigi, ut ab ea occidar.

PL 2, 136A

そして彼女は、城壁の頂きの上に立ち、確信をもって語る。すなわちイザヤによれば、ある者はこう叫ぶ、「私は神のものである」と。またある者はこう声を上げる、「ヤコブの名において」と。そしてまた別の者はこう記す、「イスラエルの名において」と(イザヤ44:5)。おお、善き母よ。私自身もまた、彼女の子らのうちに数え入れられ、彼女によって殺されることを望む。

5

Opto occidi, ut filius fiam. Solum autem jugulat filios suos; an et torquet? Audio enim et alibi dicentem Deum: Uram illos sicuti uritur argentum , et probabo illos sicuti probatur aurum (Zach., XIII, 19).

PL 2, 136A

私は殺されることを望む、子となるために。だが彼女はただわが子らを屠るだけなのか。それとも拷問にもかけるのか。実に私は、ほかの箇所でも神がこう言われるのを聞く。「私は彼らを、銀が焼かれるように焼き、金が試されるように彼らを試すであろう」と(ゼカリヤ13:19)。

6

Utique per tormenta ignium et suppliciorum, per martyria fidei examinatoria. Scit et Apostolus qualem Deum adscripserit, cum scribit: Si Deus Filio suo non pepercit, sed pro nobis tradidit illum, quomodo non et cum illo omnia condonavit nobis?

PL 2, 136A

当然、火と刑罰との拷問によって、また信仰を吟味する殉教によってである。使徒もまた、自分がどのような神を書き記したかを知っている。すなわちこう書いている。「神は御自身の子をも惜しまず、私たちのために引き渡された方であるのに、その方とともにすべてを私たちに賜わらないことがあろうか」と。

7

Vides quomodo etiam proprium suum Filium primogenitum et unigenitum Sophia divina jugulaverit; utique victurum, imo et caeteros in vitam redacturum. Possum dicere cum Sophia Dei: Christus est qui se tradidit pro delictis nostris.

PL 2, 136B

見よ、神的なソフィアが、御自身の初子にして独り子を、いかに屠ったかを。もっとも、生きるはずの子として、いや、それどころか他の者たちをも生命へと連れ戻すはずの子として、である。私は神のソフィアとともにこう言うことができる。「私たちの罪のために御自身を引き渡された方こそキリストである」と。

8

Jam et semetipsam Sophia trucidavit. Verba non sono solo sapiunt, sed et sensu: nec auribus tantummodo audienda sunt, sed et mentibus. Crudelem Deum, qui non intelligit, credit.

PL 2, 136B

そしてソフィアは自分自身をも屠った。言葉は音だけで知恵を伝えるのではなく、その意によっても伝える。耳だけで聞かれるべきではなく、心によっても聞かれねばならない。理解しない者は、神を残酷であると信じ込む。

9

Quamquam et non intelligenti posita sententia est, quae temeritatem cohibeat aliter intelligendi. Quis enim, inquit (Rom., XI, 32), cognovit sensum Dei? aut quis illi consiliarius fuit, qui eum instruat? aut viam intelligentiae quis demonstravit illi?

PL 2, 136B

もっとも、理解しない者のためにも、別様に理解しようとする軽率さを抑える一句が置かれている。「誰が神の考えを知っただろうか。あるいは誰が神の助言者となって、神を教え導いただろうか。あるいは誰が神に理解への道を示しただろうか」と〔使徒は〕言う(ローマ11:32)。

10

Sed enim Scytharum Dianam, aut Gallorum Mercurium, aut Afrorum Saturnum, hominum victima placari apud saeculum licuit.

PL 2, 136B

しかし、スキタイ人のディアナも、ガリア人のメルクリウスも、アフリカ人のサトゥルヌスも、人間という犠牲獣によって宥められることが、この世では許されてきたのである。

11

Et Latio ad hodiernum Jovi media in urbe humanus sanguis ingustatur; nec quisquam retractat, aut non rationem praesumit aliquam, aut inaestimabilem Dei sui voluntatem.

PL 2, 136C

そして、ラティウムでは今日に至るまで、都市の中心でユピテルに人間の血が味わわせられている。それでも誰もこれに異議を唱えず、それに何らかの理由があると思い込むか、あるいは自分たちの神の意志は測り知れないと思い込むかしている。

12

Si noster quoque Deus propriae hostiae nomine martyria sibi depostulasset, quis illi exprobrasset funestam religionem, et lugubres ritus, et aram rogum, et pollinctorem sacerdotem? et non beatum amplius reputasset, quem Deus comedisset?

PL 2, 136C

もし我々の神もまた、みずからの犠牲の名のもとに殉教を御自身へと求めたのだとしたら、誰が神に対して、陰惨な宗教だと、悲嘆に満ちた儀礼だと、祭壇を火葬の薪だと、祭司を納棺人だと非難したであろうか。そして、神に食い尽くされた者を、いっそう幸いな者と見なさなかったであろうか。

Caput VIII

第VIII章PL 2, 136C
1

Unum igitur gradum insistimus, et in hoc solum provocamus, an praecepta sint a Deo martyria, ut credas ratione praecepta, si praecepta cognoveris, quia nihil Deus non ratione praeceperit.

PL 2, 136C

さて我々はただ一段のみを踏み、この一点だけを問いに付す。すなわち、殉教は神からの命令であるかどうかという点である。それが命令であるとお前が知りさえすれば、それが理にかなって命じられたのだとお前は信じるはずだ。神が理によらずに何ひとつ命じたことはないのだから。

2

Siquidem honorata est apud illum mors religiosorum ipsius, ut canit David (Ps. CXV); non opinor ista communis et omnium debitum: atqui justa, etiam ignominiosa est ex elogio transgressionis et merito damnationis; sed illa quae in ipso aditur ex testimonio religionis, et praelio confessionis, pro justitia et sacramento; sicut Esaia (LVII, 1): Videte , inquit, quomodo perit justus, et nemo excipit corde; et viri justi auferuntur, et nemo animadvertit: a facie enim injustitiae perit justus, et erit honor sepultura ejus.

PL 2, 136C

その方のもとでは、その方の敬虔な者たちの死は尊いのだから——ダビデが歌う通りである(詩篇116:15)。これは、思うに、すべての者に共通する当然の道ではない。もっとも、正当な死であっても、違犯の判決と当然の断罪という点から見れば、不名誉なものともなろう。しかし、かの死——信仰の証しと告白の戦いによって、正義と秘義のために、その方において臨まれる死——は事情が異なる。イザヤの言う通りである(イザヤ57:1)。「見よ」とイザヤは言う、「義人がいかにして滅びるかを。だが誰も心に留めない。義しい人々は取り去られるが、誰も気に留めない。義人は不義の面前から滅びるのであり、その埋葬は栄誉となるであろう」。

3

Habes hic quoque et praedicationem et remunerationem martyriorum. A primordio enim justitia vim patitur.

PL 2, 137A

ここにもまた、殉教についての予告と、その報いとが見出される。正義は太初から暴力を被ってきたのである。

4

Statim ut coli Deus coepit, invidiam religio sortita est: qui Deo placuerat, occiditur, et quidem a fratre; quo proclivius impietas alienum sanguinem sectaretur, a suo auspicata est. Denique, non modo justorum; verum etiam et prophetarum.

PL 2, 137A

神が崇められ始めるや否や、信仰は妬みをその分け前として得た。神に気に入られていた者は殺される、しかも兄弟の手によって。不敬が他人の血を追い求めるのにいっそう容易であるように、まず身内の血から手を染めたのである。かくして、義人たちだけではない。預言者たちもまた同じ目に遭った。

5

David exagitatur, Elias fugatur, Jeremias lapidatur, Esaias secatur, Zacharias inter altare et aedem trucidatur, perennes cruoris sui maculas silicibus adsignans.

PL 2, 137B

ダビデは追い立てられ、エリヤは追われ、エレミヤは石打たれ、イザヤは鋸で引かれ、ザカリヤは祭壇と神殿のあいだで惨殺され、おのれの血の染みを石畳に永く刻みつけた。

6

Ipse clausula Legis et Prophetarum; nec prophetes, sed angelus dictus, contumeliosa caede truncatur in puellae psalticae lucar. Et utique qui spiritu Dei agebantur, ab ipso in martyria dirigebantur, ut et jam patiendo quae et praedicassent.

PL 2, 137B

彼こそは律法と預言者の終わりを画す者であり、預言者ならぬ天使と呼ばれながら、辱めに満ちた殺され方をされ、竪琴弾きの娘への出演料として首を刎ねられた。神の霊に動かされていた者たちは皆、まさにその霊によって殉教へと導かれ、こうしてすでに預言していたことを、今度は自ら身をもって被ることになったのである。

7

Proinde et trina fraternitas, cum dedicatio imaginis regiae urbem urgeret officio, non ignoraverunt quid fides, quae sola in illis captiva non fuerat, exigeret; moriendum scilicet adversus idololatriam.

PL 2, 137B

そこでまた、あの三人兄弟は——王の像の奉献が都市にその務めを強いたとき——自分たちのうちで唯一虜とならずにいたその信仰が何を求めているかを、知らずにいることはなかった。すなわち、偶像崇拝に抗して死なねばならぬということを。

8

Meminerant enim et Jeremiae scribentis ad eos (Baruch, VI), quibus illa captivitas imminebat: Et nunc videbitis deos Babyloniorum aureos et argenteos et ligneos portari super humeros, ostentantes nationibus timorem.

PL 2, 137B

彼らは、その虜囚が迫っていた自分たちに宛ててエレミヤが書き送った言葉を覚えていたのである(バルク6章)。「さて汝らは、金銀木で造られたバビロニア人の神々が肩に担がれて運ばれ、諸国民に恐れを見せびらかすのを見るであろう。」

9

Cavete igitur ne et vos consimiles sitis Allophylis, et timore capiamini, dum aspicitis turbas adorantes retro eos et ante; sed dicite in animo vestro: Te, Domine, adorare debemus.

PL 2, 137C

「それゆえ、汝らはあの異邦人らに似た者とならぬよう気をつけよ。前にも後ろにも並ぶ群衆が拝んでいるのを見て、恐れに捕らわれることのないように。むしろ、心のうちにこう言え。『主よ、我々が崇めるべきは汝である』と」。

10

Itaque dixerunt a Deo concepta fiducia, quando vigore animi conditionales minas regis excutiunt (Dan., III, 16): Non habemus necessitatem respondendi huic tuo imperio.

PL 2, 137C

そこで彼らは、神から受けた確信をもって言った。気力をもって王の条件付きの脅しを払いのけたときのことである(ダニエル3:16)。「我々には、あなたのこの命令に答える必要はない。

11

Est enim Deus noster quem colimus, potens eruere nos de fornace ignis, et ex manibus tuis; et tunc manifestum fiet tibi, quod neque idolo tuo famulabimur, nec imaginem tuam auream, quam stauisti, adorabimus. O martyrium et sine passione perfectum!

PL 2, 137C

我々が崇めるこの神は、火の炉から、またあなたの手から、我々を救い出す力を持つ方である。そのときあなたには明らかになるだろう、我々があなたの偶像に仕えることも、あなたが立てた金の像を拝むこともないと」。おお、苦しみを受けることなくして全うされた殉教よ。

12

Satis passi, satis exusti sunt, quos propterea Deus texit, ne potestatem ejus mentiri viderentur.

PL 2, 138A

彼らは十分に苦しみ、十分に焼かれた。それゆえにこそ神は彼らを覆い守られたのであり、それは彼らが神の力について偽りを述べたと見えることのないようにするためである。

13

Nam et Danielem nullius praeter Dei supplicem, et idcirco a Chaldaeis delatum ac depostulatum, statim utique conclusa et usitata feritas leonum devorasset, si Darii digna praesumptio de Deo falli debuisset.

PL 2, 138A

また、神以外の誰にも嘆願しなかったダニエルも、それゆえカルデア人に告発され、引き渡すよう求められたのだが、もしダリウスが神について抱いたふさわしい思い込みが裏切られるべきものであったなら、閉じ込められた獅子どもの、いつもと変わらぬ獰猛さに直ちに喰い尽くされていたはずである。

14

Caeterum, pati oportebat omnem Dei praedicatorem atque cultorem qui ad idololatriam provocatus negasset obsequium, secundum illius quoque rationis statum, qua et praesentibus tunc et posteris deinceps commendari veritatem oportebat, pro qua fidem diceret passio ipsorum defensorum ejus; quia nemo voluisset occidi, nisi compos veritatis. Talia a primordio et praecepta et exempla debitricem martyrii fidem ostendunt.

PL 2, 138A

しかし、神の宣べ伝える者、また神の礼拝者であって、偶像崇拝へと誘われてなお崇拝の行為を拒んだ者はすべて、苦しみを受けねばならなかった。それはまた、次のような理の据わりに従ってのことでもある。すなわち、真理はその時居合わせた者たちにも、後に続く者たちにも推奨されねばならず、その真理のために、真理を守る者たち自身の受難が信頼性を語るはずであった。なぜなら、真理を得た者でなければ、誰も殺されることを望みはしなかったであろうから。かくのごとく、太初からの命令も実例も、信仰が殉教を負うべきものであることを示している。

Caput IX

第IX章PL 2, 138B
1

Superest, ne antiquitas suum quoque habuerit sacramentum, novitatem christianam recensere, quasi et de Deo aliam, ac proinde disciplina quoque aemulam, cujus sophia filios suos jugulare non norit.

PL 2, 138B

残るは、キリスト教の新しさもまた検討することである。それは、古きものだけがその秘義を有していたかのように——あたかもキリスト教が別の神に属し、したがって張り合う教えでもあって、そのソフィアは自分の子らを屠ることを知らぬかのように——見なされないようにするためである。

2

Plane alia in Christo et divinitas et voluntas et schola, martyria aut nulla in totum, aut aliter intelligenda mandarit, qui neminem ad hujusmodi discrimen hortetur, qui pro eo passis nihil repromittat, quia pati eos nolit.

PL 2, 138B

確かに、キリストにおいては神性も意志も学派も別だ、というのだろう。殉教についても、まったく命じなかったか、さもなくば別様に理解すべきものとして命じたのだ、と。そのキリストは、このような危険へ誰も駆り立てず、自分のために苦しむ者たちに何一つ約束しない——彼らが苦しむことを望まないからだ、というわけである。

3

Et ideo praeceptorum principia deducens: Beati, inquit (Matth., V, 10), qui persecutionem patiuntur ob justitiam, quoniam illorum est regnum coelorum.

PL 2, 138B

そしてそれゆえに、命令の初めを説き起こして、こう言う(マタイ5:10)。「義のために迫害を受ける者たちは幸いである。天の国は彼らのものだから」。

4

Hoc quidem absolute ad omnes, dehinc proprie ad Apostolos ipsos: Beati eritis cum vos dedecoraverint, et persecuti fuerint, et dixerint adversus vos omnia mala propter me; gaudete et exultate, quoniam merces vestra plurima in coelo: sic enim faciebant et prophetis patres eorum (ibid., V, 11).

PL 2, 138C

これはまず万人に対して一般に語られ、その後は使徒たち自身に固有のものとして語られる。「汝らは、人々が汝らを辱め、迫害し、私のゆえに汝らに逆らってあらゆる悪しきことを言うとき、幸いである。喜び踊れ、汝らの報いは天において大きいからである。彼らの父祖たちも預言者たちに対して同じことをしたのだから」(同5:11)。

5

Ut etiam prophetaret quod et ipsi occidi haberent ad exemplum prophetarum. Quanquam et si omnem hanc persecutionem conditionalem in solos tunc Apostolos destinasset, utique per illos cum toto sacramento, cum propagine nominis, cum traduce Spiritus Sancti in nos quoque spectasset etiam persecutionis obeundae disciplina, ut in haereditarios discipulos, et apostolici seminis frutices.

PL 2, 138C

こうしてまた、彼ら自身も預言者たちに倣って殺される定めにあることを、あらかじめ告げ知らせたのである。もっとも、たとえこの迫害の全体を、条件つきで当時の使徒たちだけに宛てたのだとしても、彼らを通じて——秘義の全体とともに、名の取り木とともに、聖なる霊の接ぎ木とともに——迫害を被るべき規律は我々にも及んだはずである。我々は彼らを継ぐ弟子であり、使徒という種子から生えた若枝なのだから。

6

Nam et rursus ad Apostolos dirigit (Matth., X, 16): Ecce ego mitto vos tanquam oves in medio luporum; et (v. 17): Cavete ab hominibus; tradent enim vos in consessus, et in synagogis suis flagellabunt vos, et ad praesides et reges perducemini, mei caussa, in testimonium illis et nationibus, etc. Cum autem subjicit (v. 21): Tradet autem frater fratrem, et pater filium in mortem, et insurgent filii in parentes, et mortificabunt eos; manifeste iniquitatem istam in caeteros pronuntiavit, quam in Apostolis non invenimus.

PL 2, 139A

また改めて使徒たちに向けても言う(マタイ10:16)。「見よ、私は汝らを、狼どものただ中に羊のように遣わす」。そして(同17節)「人々に用心せよ。彼らは汝らを合議の法廷に引き渡し、自分たちの会堂で汝らを鞭打ち、汝らは私のゆえに総督や王たちの前に引き出され、彼らと諸国民への証しとなるであろう」云々。しかし続けて(同21節)「兄弟は兄弟を、父は子を死に渡し、子らは親に逆らって立ち上がり、彼らを死に至らしめるであろう」と付け加えるとき、この不義については明らかに他の者たちに向けて告げているのであって、使徒たちの中にはこれを見出さない。

7

Nemo enim eorum aut fratrem aut patrem passus est traditorem, quod plerique jam nostri. Dehinc ad Apostolos revocat (v. 22), Et eritis odio omnibus propter nomen meum. Quanto magis nos, quos a parentibus quoque tradi oportet?

PL 2, 139B

というのも、彼らのうち誰ひとり、兄弟や父を裏切り者として被った者はいなかったからである。だが我々の側では、すでに多くの者がそれを被っている。それから、また使徒たちへと立ち返って言う(同22節)。「そして汝らは、私の名のゆえに、すべての人々から憎まれるであろう」。ましてや我々はどうであろうか。我々もまた、親からも裏切られねばならないのだから。

8

Ita, ipsa hac permistione nunc ad Apostolos, nunc ad omnes disponendo, eumdem in universos nominis exitum effudit, in quibus consederit nomen cum odii sui lege. Qui autem sustinuerit usque in finem, iste salvus fiet (ibid).

PL 2, 139B

このように、まさにこの混ぜ合わせによって、あるときは使徒たちへ、あるときはすべての者へと語りを配することで、名がその憎しみの掟とともに宿ったすべての者の上に、同じ名の帰結を注ぎ出したのである。「しかし最後まで耐え忍ぶ者、その者は救われるであろう」(マタイ10:22)。

9

Quid sustinendo, nisi persecutionem, nisi traditionem, nisi occisionem? Nec enim aliud est sustinere in finem, quam pati finem. Et ideo: Non est discipulus super magistrum (ib., v. 25).

PL 2, 139B

何を耐え忍ぶのか。迫害でなくて何であろうか、裏切りでなくて何であろうか、殺害でなくて何であろうか。最後まで耐え忍ぶとは、その終わりを被ること以外の何ものでもないのだから。それゆえに、「弟子は師にまさるものではない」(マタイ10:25)。

10

Statim sequitur: Nec servus super dominum suum; quia cum magister et dominus ipse perpessus sit persecutionem et traditionem et occisionem, multo magis servi et discipuli eamdem expendere debebunt, ne quasi superiores exempti de iniquitate videantur; quando hoc ipsum sufficere eis ad gloriam debeat, aequari passionibus Domini et Magistri; ad quarum tolerantiam aedificans monet (ibid., v, 28), non eos timendos, qui solum corpus occidant, animam autem interficere non valeant: sed illi potius metum consecrandum, qui et corpus et animam occidere et perdere possit in gehenna.

PL 2, 139B

すぐに続けて、「僕もその主人にまさるものではない」。師にして主であるその方自身が迫害と裏切りと殺害とを被ったのだから、僕や弟子たちはなおのこと、それと同じものを引き受けねばならない。あたかも自分たちだけが上位に立ち、不義を免れているかのように見えることのないためである。それどころか、主にして師の受難に等しくされること、これこそが彼らにとって栄光として十分であるはずなのだ。その忍耐を築き上げるために、こう戒める(マタイ10:28)。恐れるべきは、肉体のみを殺し得て魂を殺す力を持たない者たちではなく、むしろ肉体も魂もともに殺し、ゲヘナにおいて滅ぼし得る方を、恐れるべきものとして崇めよ、と。

11

Quinam hi solius corporis interemptores, nisi praesides et reges supradicti? homines opinor. Quis etiam animae dominator, nisi Deus solus?

PL 2, 139C

肉体のみを殺す者たちとは、先に述べた総督や王たち以外の誰であろうか。人間である、と思う。それでは魂を支配する方とは、ただ神おひとりのほかに誰であろうか。

12

Quis iste ignium comminator, nisi is, sine cujus voluntate nec passerum alter in terram cadit; id est, nec altera ex duabus substantiis hominis, caro aut anima? Quia et capillorum apud eum regestus est numerus (ibid., v. 31).

PL 2, 139C

この火をもって脅す方とは、その意志なくしては二羽の雀のうちの一羽すら地に落ちることのない方——すなわち、その意志なくしては、人間を成す二つの実体、肉と魂のいずれもが落ちることのない、その方——以外の誰であろうか。その方のもとには髪の毛の数さえ数え上げられているのだから(マタイ10:31)。

13

Nolite ergo metuere cum super dicit, multis passeribus antistatis; non frustra, id est, non sine emolumento casuros in terram repromittit; si magis ab hominibus quam a Deo occidi eligamus.

PL 2, 139D

「それゆえ恐れるな」——その上で「汝らは多くの雀にまさる」と言うとき、主は、我々が地に落ちるのは無駄にではない、すなわち益なくしてではない、と約束しているのである——もし我々が、神によってよりもむしろ人間によって殺されることを選ぶのであれば。

14

Omnis igitur qui in me confessus fuerit coram hominibus, et ego confitebor in illo coram Patre meo qui in coelis est. Et omnis qui negaverit me coram hominibus, et ego negabo illum coram Patre meo qui in coelis est (ibid., v. 33).

PL 2, 140A

「それゆえ、人々の前で私にあって告白する者はすべて、私もまた、天にいますわが父の前でその者にあって告白しよう。そして人々の前で私を否認する者はすべて、私もまた、天にいますわが父の前でその者を否認しよう」(マタイ10:32-33)。

15

Manifesta, ut opinor, definitio et ratio est tam confessionis quam negationis, etsi dispositio diversa est. Qui se christianum confitetur, Christi esse testatur. Qui Christi est, in Christo sit necesse est.

PL 2, 140A

告白についても否認についても、その定義と理は明らかである、と私は思う。もっとも、その据わり方は異なるが。おのれをキリスト教徒であると告白する者は、自分がキリストのものであることを証しする。キリストのものである者は、必然的にキリストにあるのでなければならない。

16

Si in Christo est, in Christo utique confitetur, cum se christianum confitetur. Hoc enim non potest esse, nisi sit in Christo. Porro, in Christo confitendo, Christum quoque confitetur qui sit in Christo, dum et ipse in illo est, utpote christianus.

PL 2, 140A

もしキリストにあるなら、おのれをキリスト教徒であると告白するとき、当然キリストにあって告白しているのである。というのも、キリストにあるのでなければ、キリスト教徒であることはあり得ないからだ。さらに、キリストにあって告白することによって、キリストにある者は、キリストをも告白していることになる。彼自身がその方のうちにある以上、まさにキリスト教徒として、そうなのである。

17

Nam et si diem dixeris, lucis rem ostendis quae diem praestat, licet non dixeris lucem, ita, etsi non directo pronuntiavit, «qui me confessus fuerit»; non est diversus actus quotidianae confessionis, a sensu Dominicae pronuntiationis.

PL 2, 140B

実に、お前が「昼」と言えば、たとえ「光」と言わなかったとしても、昼をもたらす光そのものを示していることになる。それと同じように、たとえ主が「私を告白する者」とは直接には言われなかったとしても、日々の告白という行いは、主の言葉の意味するところと異なるものではない。

18

Quod enim est qui se confitetur, id est christianum, etiam id per quod est confitetur, id est Christum.

PL 2, 140B

というのも、おのれを告白する者がそれであるところのもの、すなわちキリスト教徒であるということは、その者がそれによってあるところのもの、すなわちキリストをも告白していることになるからである。

19

Proinde qui se negavit christianum, in Christo negavit, negando se in Christo esse, dum negat se christianum, et Christum autem in se negando, dum se in Christo negat, Christum quoque negabit. Ita et qui in Christo negaverit, Christum negabit.

PL 2, 140B

したがって、おのれをキリスト教徒であると否認した者は、キリストにあって否認したのである。おのれをキリスト教徒であると否認することによって、おのれがキリストにあることを否認しているのだから。そして、おのれのうちなるキリストを否認することによって、おのれがキリストにあることを否認するとき、キリストをも否認することになるであろう。このように、キリストにあって否認した者は、キリストを否認するのである。

20

Et qui in Christo confessus fuerit, Christum confitebitur. Suffecisset igitur et si de confitendo tantummodo Dominus pronuntiasset.

PL 2, 140B

そしてキリストにあって告白した者は、キリストを告白するのである。それゆえ、主が告白についてのみ語られたとしても、それで十分であったはずだ。

21

Ex forma enim confessionis, contrario quoque ejus praejudicaretur, id est negationi; perinde negationi negationem rependi a Domino, quemadmodum confessioni confessionem.

PL 2, 140C

というのも、告白の形から、その反対、すなわち否認についても先取りして判じられたはずだからである。ちょうど、告白に対して告白が主によって返されるのと同じように、否認に対しては否認が返されるのである。

22

Et ideo cum in forma confessionis, etiam negationis conditio intelligatur, apparet ad alium modum negationis pertinere, quod de ea aliter Dominus pronuntiavit, quam de confessione, dicendo: Qui me negaverit; non, «Qui in me».

PL 2, 140C

それゆえ、告白の形のうちに否認の条件もまた汲み取られうるのだとすれば、主が否認について、告白についてとは異なる仕方で——「私を否認する者」と言い、「私にあって」とは言わずに——語られたことは、否認の別様の在り方に関わるものであることが明らかになる。

23

Prospexerat enim et hanc vim plerumque in expugnatione nominis subsecuturam; ut qui se christianum negasset, ipsum quoque Christum compelleretur blasphemando negare. Sicut non olim pro... spice cum tota fide quorumdam colluctatum hoc modo horruimus.

PL 2, 140C

実に主は、この力が名への攻略においてしばしばこの後に続くことを見越しておられた。すなわち、おのれをキリスト教徒であると否認した者は、冒瀆によってキリストその方をも否認するよう強いられるということである。つい先頃、〔……〕、ある人々の信仰の全体を相手取ってこのように繰り広げられた格闘に、我々は身の毛のよだつ思いをしたばかりである。

24

Itaque frustra erit dicere, «Etsi me negavero christianum, non negabor a Christo; non enim ipsum negavi.» Ex illa enim negatione tantumdem tenebitur, qua se christianum negando, Christum in se negans, etiam ipsum negavit.

PL 2, 140C

それゆえ、こう言うのは無駄であろう。「たとえ私がキリスト教徒であることを否認しても、私はキリストによって否認されはしない。私はその方その人を否認したのではないのだから」。というのも、その否認によって——おのれをキリスト教徒であると否認することで、おのれのうちなるキリストを否認する者は——同じだけの重みで、その方その人をも否認したことになるからである。

25

Plus est autem, quod et confusioni confusionem comminatur: Qui me confusus fuerit coram hominibus, et ego confundar eum coram Patre meo qui in coelis est.

PL 2, 141A

さらに言えば、主は恥辱に対して恥辱をもって脅されるのであり、これはそれ以上のことである。「人々の前で私を辱める者については、私もまた、天にいますわが父の前でその者について恥じ入るであろう」。

26

Sciebat enim a confusione vel maxime formari negationem: mentis statum in fronte consistere; priorem esse pudoris, quam corporis plagam.

PL 2, 141A

というのも、主は知っておられたのだ。否認はとりわけ恥辱から形づくられるものであり、心の状態は面持ちに現れるのであって、恥の刺し傷は肉体の刺し傷に先立つのだということを。

Caput X

第X章PL 2, 141A
1

Qui vero non hic, id est, non intra hunc ambitum terrae, nec per hunc commeatum vitae, nec apud homines hujus naturae communis confessionem putant constitutam, quanta praesumptio est adversus omnem ordinem rerum in terris istis, et in vita ista, et sub humanis potestatibus experiundarum?

PL 2, 141A

しかし、告白は、ここでではなく――すなわち、この地という囲いの内で立てられたのでもなく、この生の道行きを通してでもなく、この共通の本性を持つ人々のもとでもない――と考える者たちにとって、地上のこの場所で、この生において、そして人間の権力のもとで経験されるべきあらゆる事物の秩序に逆らうことは、なんと大きな思い込みであろうか。

2

Nimirum cum animae de corporibus excesserint, et per singula tabulata coelorum de praecepto dispici coeperint, et interrogari arcana illa haereticorum sacramenta, tunc confitendum apud veras potestates et veros homines, Theletos scilicet et Abascantos et Acinetos Valentini.

PL 2, 141B

なるほど、魂が肉体を離れ、天の各層を命によって一つずつ検分され始め、異端者たちのかの秘められた秘義について尋問され始めるとき――そのときこそ、真の権力者たち、真の人間たち、すなわちウァレンティヌスの説くテレトス、アバスカントス、アキネトスの御前で告白せねばならぬ、というのか。

3

Nostrates enim, inquiunt, nec ipse Demiurgus constanter homines probabat veros esse, quos stillicidium situlae et pulverem areae et sputamen et locustas deputavit; etiam irrationalibus jumentis adaequavit. Plane ita scriptum.

PL 2, 141B

「我々の側の者たちを、あのデミウルゴスでさえ終始『真の人間』とは認めなかった。彼らを桶の雫、脱穀場の塵、唾、いなごと見なし、理性なき使役獣にすら等しいものとした」と彼らは言う。確かに、そのとおりに書かれている。

4

Non tamen idcirco aliud hominis genus intelligendum praeter nos: quos quia constat esse, et comparatione potuit induere, salva et proprietate generis, et singularitate.

PL 2, 141B

とはいえ、それゆえに我々のほかにもう一つの人間の種族を認めるべきではない。我々が存在することは確かであり、種の固有性と唯一性とを保ったまま、比喩によって我々にそのような装いをまとわせることができたのである。

5

Neque enim si vita vitiata est, ut despectui judicata despectis compararetur, statim natura sublata est, ut alia in nomine ejus deputaretur.

PL 2, 141B

たとえ生が損なわれ、蔑むべきものと判じられて蔑まれるものどもに比べられたとしても、そのことによって直ちに本性が取り除かれ、その名のもとに別の本性が数えられることになるわけではない。

6

Atquin servatur natura, etsi suffunditur vita, nec alios novit Christus homines, quam de quibus dicit: Quem me aiunt esse homines? et: Quomodo vultis ut faciant vobis homines, et ita vos facite illis.

PL 2, 141C

しかるに、たとえ生が汚れようとも本性は保たれる。キリストもまた、「人々は私を誰だと言っているか」、また「人にしてもらいたいと汝らの望むごとく、汝らもまた人にせよ」と言う、その人々以外の人間を知らない。

7

Vide an servaverit genus, a quibus et testimonium sui exspectet, et in quos justitiae vicem mandat. Illos autem coelestes homines si expostulem mihi ostendi, facilius Aratus Persea, et Cephea, et Erigonam, et Ariadnam inter sidera deliniabit.

PL 2, 141C

彼が人間という種を一つに保ったかどうかを見よ。彼はその人々からこそ自らについての証言を期待し、その人々にこそ正義の代行を委ねるのである。だが、かの『天上の人間』とやらを私に示せと求めたなら、アラトスが星々のあいだにペルセウス、ケペウス、エリゴネ、アリアドネを描き出すほうがまだたやすかろう。

8

Quis autem prohibuit Dominum illic etiam confessionem hominum faciendam manifeste determinare, ubi suam futuram aperte pronuntiavit? ut ita esset positum: «Qui in me confessus fuerit coram hominibus in coelis, et ego in illo confitebor coram Patre meo qui in coelis est?» Eripere me debuit ex isto terrenae confessionis errore, quam suscipi noluit, si coelestem praecepisset, quia nullos alios homines noveram praeter incolas terrae; ne ipso quidem adhuc tunc in coelis homine conspecto.

PL 2, 142A

しかし、主が自らの告白が来たるべきことを公然と告げたその場所でこそ、人々の告白もまたなされるべきことを明確に定めることを、いったい誰が妨げたというのか。それならば、こう記されているはずだった――「天において人々の前で私にあって告白した者、私もまたその者にあって、天にいます我が父の前で告白しよう」と。もし主が天における告白を命じていたなら、主は私をこの地上の告白という誤りから救い出すべきであった。主はその誤った告白を受け入れることを望まなかったであろうから。だが私は、地に住む者たち以外の人間を知らなかった。当時はまだ、天において人間が見られたことすらなかったのだから。

9

Quae porro fides rerum, ut post excessum ad superna sublevatus, illic probarer, quo non nisi jam probatus imponerer? illic de praecepto examinarer, quo nisi admittendus pervenire non possem?

PL 2, 142A

さらに、死後に天上へと引き上げられて後、既に是認された者でなければ置かれ得ぬその場所において、そこで初めて是認されるのだ、などという話にどれほどの信頼性があろうか。入るべき者として許されるのでなければ辿り着けぬその場所において、そこで命により吟味されるのだ、などと。

10

Christiano coelum ante patet quam via; quia nulla via in coelum, nisi cui patet coelum; quod qui attigerit, intrabit. Quas mihi potestates janitrices affirmas juxta romanam superstitionem Janum quemdam et Forculum et Limentinum? quas a cancellis ordinas potestates?

PL 2, 142B

キリスト教徒にとって、天は道に先立って開かれている。天へ至る道など、天がすでに開かれている者以外にはないからだ。それに触れた者、その者は入るのである。お前は、ローマの迷信さながらに、ヤヌスだのフォルクルスだのリメンティヌスだのといった門番の権力者どもを私に主張するつもりか。柵の向こうから、いかなる権力者たちを立てるというのか。

11

Si unquam legisti apud David (Ps. XXIV, 7), auferte portas principes vestras , et subleventur portae aeternae, et intrabit rex gloriae.

PL 2, 142B

もしお前が、ダビデのもとで(詩篇24:7)かつて読んだことがあるなら――「君主たちよ、汝らの門を取り去れ。永遠の門よ、上げられよ。さらば栄光の王は入り給わん」。

12

Si item audisti apud Amos (IX, 6): Qui assensum illum suum aedificat in coelos, et profusionem suam fundat in terras; scito et ascensum illum exinde complanatum vestigiis Domini, et introitum exinde reseratum viribus Christi, nec ullam moram aut quaestionem in limine Christianis occursuram, qui non dignosci habeant illic, sed agnosci; nec interrogari, sed admitti.

PL 2, 142B

またもしお前が、アモスのもとで(アモス9:6)こう聞いたことがあるなら――「おのが上り道を天に築き、おのが流れ出づるものを地に据える方」。ならば知るがよい、その上り道はそのときから主の足跡によって均され、その入り口はそのときからキリストの力によって開かれたのだと。キリスト教徒たちは、その入口において何の遅滞にも尋問にも遭うことはない。彼らはそこで、見分けられるのではなく認められるのであり、尋問されるのではなく迎え入れられるのである。

13

Nam et si adhuc clausum putas coelum, memento claves ejus hic Dominum Petro, et per eum, Ecclesiae reliquisse, quas hic unusquisque interrogatus atque confessus feret secum. Sed asseverat diabolus illic confitendum, ut suadeat hic negandum.

PL 2, 142C

というのも、たとえお前がなお天は閉ざされていると思っていようとも、思い起こすがよい、主はその鍵をここで、ペトロに、そして彼を通して教会に残されたのだということを。その鍵を、ここで尋問され告白した者はそれぞれ、自らとともに携えて行くのである。だが悪魔は、あそこ〔天〕で告白すべきだと言い張る。ここ〔地上〕で否認するよう説き伏せるためだ。

14

Pulchra videlicet documenta praemittam, bonas mecum claves feram, timorem eorum, qui solum corpus occidunt, animae autem nihil faciunt: commendatus ero hujus praecepti desertione; honeste in coelestibus stabo, qui in terrenis stare non potui; sustinebo majores potestates, qui minoribus cessi; merebor denique admitti, jam exclusus.

PL 2, 142C

なるほど、私は見事な証拠書類を先に送り、良き鍵を携えて行こう――すなわち、肉体だけを殺し、魂には何一つなし得ぬ者どもへの恐れという鍵を。この命令を見捨てたことで、私は褒められもしよう。地上では立つことのできなかった私が、天上では立派に立つだろう。より小さき権力者たちに屈した私が、より大いなる権力者たちに持ちこたえるだろう。すでに閉め出されていながら、ついには迎え入れられるに値するだろう。

15

Suppetit adhuc dicere: si in coelestibus confitendum, et hic negandum est; nam ubi alterum, ibi utrumque; aemula enim quaeque concurrunt. Etiam persecutionem in coelis agitari oportebit, quae confessionis negationisve materia est.

PL 2, 143A

さらにこう言うこともできる――もし天において告白すべきであり、しかも否認はここ〔地上〕でなされるというのなら、そうはいくまい。一方があるところには、両方があるからだ。張り合うものどもは常に共に起こるのだから。さらには、告白や否認の材料であるところの迫害もまた、天において行われねばならぬことになろう。

16

Quid itaque cessas, audacissime haeretice, totum ordinem christianae concussionis in superna transferre, et in primis, ipsum nominis odium illic collocare, ubi ad Patris dexteram praesidet Christus?

PL 2, 143A

それゆえ、この上なく大胆な異端者よ、お前は何をためらっているのか――キリスト教徒を揺さぶるこの営みの全秩序を天上へと移し、まず第一に、かの名への憎悪そのものを、キリストが父の右に座しているその場所に据えることを。

17

Illic constitues et synagogas Judaeorum, fontes persecutionum, apud quas Apostoli flagella perpessi sunt, et populos nationum cum suo quidem circo, ubi facile conclamant, «Usquequo genus tertium?» Sed et fratres nostros et patres et filios et socrus et nurus et domesticos nostros ibidem exhibere debebis, per quos traditio disposita est: item reges et praesides et armatas potestates, apud quos caussa purganda est.

PL 2, 143A

そこにお前は、迫害の源泉であるユダヤ人の会堂も打ち立てねばならぬ。使徒たちが鞭刑を受けたのはその会堂においてであった。また、異邦の民らを、その競技場もろとも据えねばならぬ。彼らはそこで容易く声を揃えて叫ぶのだ、「いつまで続くのか、この第三の種族は」と。それだけではない、我々の兄弟、父、子ら、姑、嫁、そして我々の家の者たちをも、そこに引き出さねばならぬ――彼らを通して引き渡しが仕組まれるのだから。同様に、王たち、総督たち、武装した権力者たちも――彼らの前でこそ、訴訟は弁明されねばならぬのだから。

18

Erit certe etiam carcer in coelo, carens sole, aut ingratis luminosus, et vincula fortasse de zonis, et equuleus axis ipse qui torquet: tum si lapidandus christianus, grandines aderunt; si urendus, fulmina prae manu sunt; si trucidandus, Orionis armati manus operabitur; si bestiis finiendus, ursas septemtrio emittet, zodiacus tauros et leones.

PL 2, 143B

確かに、天にもまた牢獄があるだろう――太陽なく、あるいは不快なまでに光に満ちた牢獄が。そして鎖はおそらく天の諸帯から作られていよう。拷問台はまさに天球のあの軸そのもの、それが人を捩じ切るのだ。さて、もしそのキリスト教徒が石打ちにされるべきなら、雹が用意されていよう。焼かれるべきなら、雷がすぐさま手元にあろう。斬られるべきなら、武装したオリオンの手が働くだろう。猛獣に始末されるべきなら、北天が熊を放ち、黄道十二宮が牡牛や獅子を放つであろう。

19

Haec qui sustinuerit in finem, iste erit salvus. Ergone et finis in coelis, et passio, et occisio, et prima confessio? Et ubi caro, omnibus istis necessaria? ubi corpus? quod solum ab hominibus habet occidi.

PL 2, 143B

これらを終わりまで持ちこたえた者、その者は救われるであろう。ならば、終わりも、受難も、殺害も、そして最初の告白も、すべて天においてなされるというのか。だが、これらすべてに必要な肉はどこにあるのか。肉体はどこにあるのか――人間によって殺され得るのはそれだけだというのに。

20

Haec nobis etiam ludicrum in modum certa ratio mandavit, nec ullus obicem praescriptionis istius extrudet, ut non omnem ordinem persecutionis, omnem ejus caussae firmam paraturam illuc transferre cogatur, ubi confessioni forum dederit.

PL 2, 143C

これらのことを、確かな理は、たとえ戯れのようなかたちであっても、我々に示した。そして、この先決の抗弁という関門を押しのけられる者は誰もいない。告白のために法廷を与えたその場所へ、迫害の全秩序、その訴訟のあらゆる確固たる備えをも移すことを強いられずには済まぬのである。

21

Siquidem confessio a persecutione deducitur, et persecutio in confessione finitur. Nec possunt non una sequi, quae et aditum et exitum, id est, initium finemque disponunt.

PL 2, 143C

というのも、告白は迫害から導き出され、迫害は告白において終わるからである。入口と出口とを、すなわち始めと終わりとを定めるものどもが、共に伴わずにいることなどできはしない。

22

Porro et odium nominis hic erit, et persecutio hic erumpit, et traditio hic producit, et interrogatio hic compellit, et carnificina hic desaevit, et totum hunc ordinem in terris confessio vel negatio expungit.

PL 2, 144A

しかも、名への憎悪はここにあり、迫害はここに勃発し、裏切りはここに引き出し、尋問はここに強い、処刑はここに荒れ狂う。そしてこの地上における全秩序を、告白か否認かが締めくくるのである。

23

Igitur si caetera hic, nec confessio alibi; si confessio alibi, nec caetera hic. Enimvero non alibi caetera; itaque nec confessio in coelo.

PL 2, 144A

したがって、もし他のもろもろがここにあるなら、告白はよそにはない。もし告白がよそにあるなら、他のもろもろはここにはない。しかるに、他のもろもろはよそにあるのではない。それゆえ、告白も天にはないのである。

24

Aut si aliam volunt esse rationem interrogationis et confessionis coelestis, utique et ordinem suum illi struere debebunt alium longe, et ab ista dispositione diversum, quae Scripturis notatur, et possumus dicere, Viderint, dum hic ordo terrenae interrogationis et confessionis, ex materia decurrens persecutionis et discordiae publicae in nomen, salvus sit suae fidei; ut ita credendum sit sicut et scribitur, ita intelligendum sit sicuti auditur.

PL 2, 144A

あるいは、もし彼らが、天における尋問と告白について別の理屈があると望むなら、彼らは当然、聖典に記されたあの配置とはまったく異なる、別の秩序を自ら組み立てねばなるまい。そしてこう言うことができる――それは彼ら自身に任せておこう、と。ただし、この地上における尋問と告白の秩序、すなわち迫害とかの名に対する世間の不和という材料から生じるこの秩序が、その信頼性において健全であり続ける限りは。そのようにこそ、書かれているとおりに信じられねばならず、聞かれるとおりに理解されねばならない。

25

Hic omnem ordinem sustineo, ipso Domino non aliam regionem mundi destinante. Quid enim post confessionis et negationis terminum subjungit? Ne putaveritis venisse me uti pacem mittam in terram; non veni, sed ut machaeram, certe in terram.

PL 2, 144B

私はここに全秩序を支持する。主御自身が、世界のほかの領域を定めてはおられないからだ。実に、告白と否認について語り終えたのち、主は何を続けて言われるか。「私が地に平和をもたらすために来たと思うな。私が来たのは、地に、確かに剣をもたらすためである」。

26

Veni enim dividere hominem adversus patrem suum, et filiam adversus matrem suam, et socrum adversus nurum suam: et inimici homini domestici sui.

PL 2, 144B

「私が来たのは、人をその父に、娘をその母に、姑をその嫁に敵対させ、分かつためである。人の敵は、その家の者たちであろう。

27

Sic enim efficitur, ut tradat frater fratrem in mortem, et pater filium, et insurgant filii in parentes, et mori eos faciant. Et qui sustinuerit in finem, hic salvus erit (Matt., X, 34 et seq.).

PL 2, 144B

こうして事は起こる。兄弟は兄弟を死に引き渡し、父は子を、子らは親に逆らって立ち上がり、これを死なせるであろう。そして、終わりまで持ちこたえた者、この者こそ救われるであろう」(マタイ10:34以下)。

28

Adeo totus hic ordo dominicae machaerae, non in coelum missae, sed in terram, illic constituit etiam confessionem, quae in finem sustinendo passura est mortem.

PL 2, 144B

かくして、天にではなく地に送られたこの主の剣の全秩序は、その同じ場所〔地上〕に、告白をもまた打ち立てる。その告白は、終わりまで持ちこたえることによって、死を被ることになるのである。

Caput XI

第XI章PL 2, 144C
1

Eadem igitur forma, caetera quoque ad martyrii pertinere defendimus. Qui pluris, inquit (Luc. XIV), fecerit etiam animam suam quam me, non est me dignus; id est, qui maluerit vivere me negando, quam mori confitendo.

PL 2, 144C

それゆえ、同じかたちで、我々は他の言葉もまた殉教に関わるものであると主張する。「己の魂を私よりも重んじる者は、私にふさわしくない」(ルカ14章)と主は言う。すなわち、告白して死ぬよりも否認して生きるほうを選ぶ者のことである。

2

Qui animam suam invenerit, perdet illam; qui vero perdiderit mei caussa, inveniet illam. Proinde enim invenit eam, qui negarit lucrifaciendo vitam; sed perdet in gehennam, qui se putat negando lucrifacere eam.

PL 2, 144C

「己の魂を得た者は、それを失うであろう。だが私のために失った者は、それを得るであろう」。なるほど、否認して生を稼ぐ者は、それ〔魂〕を得るには得る。だが、否認することで魂を稼いだと思っているその当人は、ゲヘナにおいてそれを失うのである。

3

Perdet autem eam ad praesens, qui confessus occiditur; sed inventurus eam in vitam aeternam. Ipsi denique praesides, cum hortantur negationi, serva animam tuam, dicunt, et noli animam tuam perdere.

PL 2, 145A

だが、告白して殺される者は、目下のところそれを失うだろう。だが、永遠の生命へと、それを得ようとしているのである。実に、総督たち自身も、否認を勧めるとき、「お前の魂を救え」「お前の魂を失うな」と言うのだ。

4

Quo modo loqueretur Christus, nisi quo modo tractaretur christianus? Sed cum prohibet meditari responsionem ad tribunal, famulos suos instruit, Spiritum Sanctum responsurum repromittit (Matth. X, 20); et cum in carcere fratrem vult visitari (Matth., XXV), confessoris imperat curam; et cum Deum vindictam facturum electorum suorum affirmat (Matth., XV), passiones consolatur illorum: etiam in parabola seminis post cespitem arefacti, persecutionum figurat ardorem.

PL 2, 145A

キリストはいったいどのように語ったであろうか、キリスト教徒が実際に扱われるであろうそのとおりに語ったのでなくて。だが、主は法廷での答弁を前もって練ることを禁じるとき、御自分の僕たちを教え導き、聖なる霊が答えることを重ねて約束される(マタイ10:20)。また、牢にいる兄弟が見舞われることを望むとき(マタイ25章)、告白者への配慮を命じられる。また、神が御自分の選ばれた者たちのために報復をなすであろうと断言するとき(マタイ15章)、彼らの苦しみを慰められる。そして種蒔きの譬えにおいて、土くれを破って芽生えた後に枯れる種のうちに、迫害の灼熱を予め描いておられるのである。

5

Haec si non ita accipiuntur quemadmodum pronuntiantur, sine dubio praeterquam sonant sapiunt; et aliud in vocibus erit, aliud in sensibus; ut allegoriae, ut parabolae, ut aenigmata.

PL 2, 145B

もしこれらのことが、語られているとおりに受け取られないのであれば、それらは疑いなく、響きとは別のことを意味していることになる。言葉のうちにあるものと、意味のうちにあるものとは別ものとなろう――ちょうど寓意、譬え、謎かけのように。

6

Quemcumque igitur conceperint ventum argumentationis scorpii isti, quocumque se acumine impegerint, una jam linea est: ad ipsas res provocabuntur, an secundum Scripturas transigantur.

PL 2, 145B

それゆえ、このさそりどもがいかなる論法の風を吹き込もうとも、いかなる鋭き刺で身を突き入れようとも、今や一つの境界線があるのみだ――それは、事実そのものに照らして、聖典どおりに事が運ばれているかどうかが問われる、ということである。

7

Siquidem tunc aliud significabitur in Scripturis, si non idipsum reperiatur in rebus. Quod enim scriptum est, hoc evenire oportebit. Porro, tunc eveniet quod est scriptum, si non aliud eveniet.

PL 2, 145B

実に、聖典に記されたのと同じことが事実のうちに見出されないのであれば、そのとき聖典は別のことを意味していたことになろう。書かれていることは、それが起こらねばならぬ。しかも、書かれていることが起こるのは、それとは別のことが起こらない場合においてなのである。

8

Ecce autem et odio habemur ab omnibus hominibus, nominis caussa, quomodo et scriptum est; et tradimur etiam a proximis, quomodo et scriptum est; et perducimur ad potestates, et interrogamur, et torquemur, et confitemur, et trucidamur, quomodo et scriptum est (Matth., X).

PL 2, 145B

しかし見よ、我々は名のゆえに、あらゆる人々から憎まれている。まさに書かれているとおりに。そして我々は近親者たちによってさえ引き渡される。まさに書かれているとおりに。そして我々は権力者たちのもとへ引き出され、尋問され、拷問され、告白し、殺される。まさに書かれているとおりに(マタイ10章)。

9

Sic Dominus edixit. Si aliter edixit haec, cur non aliter eveniunt, quam edixit, id est, quemadmodum edixit? Atquin non aliter eveniunt quam edixit: ergo sicut eveniunt, ita edixit, ita eveniunt.

PL 2, 145C

主はこのように布告された。もし主がこれらを別様に布告したのであれば、なぜそれらは、主が布告したのとは別様に起こらないのか。すなわち、なぜ布告したそのとおりに起こるのか。しかるに、それらは主が布告したのと別様には起こらない。ゆえに、それらが起こるとおりに、主は布告し、そのとおりに起こるのである。

10

Nam nec licuisset aliter evenire, quam edixit; nec ipse aliter edixisset, quam evenire voluisset. Ita, non aliud significabunt Scripturae, quam in rebus recognoscimus. Aut si nondum aguntur illa quae praedicantur, quomodo haec aguntur quae praedicata non sunt?

PL 2, 145C

実に、主が布告したのと別様に事が起こることは、許されなかったであろう。また主御自身も、起こることを望んだのと別様に布告されはしなかったであろう。かくして、聖典は、我々が事実のうちに認めるもの以外の何ものをも意味することはない。あるいは、もし予告されたことがまだ行われていないのであれば、予告されなかったこれらのことがどうして行われているのか。

11

Non sunt enim haec praedicata quae aguntur, si alia sunt quae praedicantur, et non haec quae aguntur. At nunc, quia ipsa sunt in rebus, quae in vocibus, aliter dicta creduntur; quid fieret si aliter facta invenirentur?

PL 2, 146A

というのも、もし予告されたことが別のことであり、実際に行われていることがそれではないのなら、いま行われていることは予告されたことではないことになろう。しかし実際には、言葉のうちにあるのと同じことが事実のうちにもあるにもかかわらず、それは別様に語られたのだと信じられている。もし事実が別様に見出されたなら、いったいどうなっていたことか。

12

Sed haec est perversitas fidei, probata non credere, non probata praesumere. Cui perversitati illud quoque opponam, ut si haec quae sic aguntur quemadmodum scripta sunt, non erunt ipsa quae praedicantur, illa quae non debeant sic agi quemadmodum scripta sunt, ne et ipsa horum exemplo periclitentur, excludi siquidem aliud in vocibus, aliud in rebus est; et relinquitur nec praedicata videri cum evenerint, si aliter praedicantur quam evenire habent.

PL 2, 146A

しかしこれこそ、信じるということの倒錯である。証明されたことを信じず、証明されていないことを先取りして推定するという倒錯である。この倒錯に対して、私はさらにこう対置しよう。もしこれらのこと〔迫害の予告〕が、書かれているとおりに実際に起こっているのに、それでもなお予告されたそのものではないとするなら、書かれているとおりに起こってはならぬはずのかの事柄〔天上での告白という彼らの言い分〕は、これらの先例によって危うくされぬために、締め出されねばならぬことになる。言葉のうちにあるものと事実のうちにあるものとが別だ、というのがまさに締め出しにほかならないのだから。そして、それが起こったときに、予告されたものとは見なされない、という結論が残る――もし予告のされ方が、実際に起こることになっているのとは別様であるならば。

13

Et quomodo credentur quae non erunt praedicata, quia non ita erunt praedicata quomodo eveniunt? Ita haeretici quae praedicantur non ut probata sunt credendo, ea quae nec praedicata sunt, credunt.

PL 2, 146A

また、実際に起こるとおりには予告されていないがゆえに予告されたことにはならぬものが、どうして信じられ得ようか。かくして異端者たちは、予告されたことを証明済みのものとして信じることをせず、予告すらされていないことを信じるのである。

Caput XII

第XII章PL 2, 146B
1

Quis nunc medullas Scripturarum magis nosset, quam ipsa Christi schola? quos et sibi discipulos Dominus adoptavit, omnia utique edocendos; et nobis magistros adornavit, omnia utique docturos.

PL 2, 146B

いま、聖典の髄を、キリストの学び舎そのものより深く知る者があろうか。主はこの者たちを、ご自身のために弟子として選び取り、すべてを教え尽くされるべき者となし、また我々のためには教師として整え、すべてを教える者となされたのである。

2

Cui potius figuram vocis suae declarasset, quam cui effigiem gloriae suae revelavit, Petro, Jacobo, Joanni, et postea Paulo, quem paradisi quoque compotem fecit ante martyrium? An et illi aliter quam sentiunt scribunt, fallaciae magistri, non veritatis?

PL 2, 146B

栄光の似姿を啓示された者たちを措いて、ほかの誰にむしろ御声の形を告げ知らせたであろうか——ペトロ、ヤコブ、ヨハネに、そして後にはパウロに。パウロについては、殉教に先立って楽園にあずかる者ともされた。それとも彼らもまた、思うところと違えて書くというのか——欺瞞の教師であって、真理の教師ではないとでも。

3

Petrus quidem ad Ponticos: Quanta enim, inquit (I Petr. II), gloria, si non ut delinquentes puniamini, sustinetis!

PL 2, 146B

ペトロはポントスの人々に宛ててこう言う。「罪を犯した者として罰せられるのでなく、なお耐え忍ぶとすれば、それはいかに大いなる栄光であろうか」(一ペトロ2章)。

4

Haec enim gratia est, in hoc et vocati estis, quoniam et Christus passus est pro nobis, relinquens vobis exemplum semetipsum, ut assequamini vestigia ipsius.

PL 2, 146B

「これこそ恩寵である。汝らが召されたのもこのためである。キリストもまた我々のために苦しみを受け、おのれを模範として汝らに残し、その足跡に汝らが従うようにされたのだ」。

5

Et rursus (I Pet. IV): Dilecti, ne expavescatis ustionem, quae agitur in vobis in tentationem, quasi novum accidat vobis: etenim secundum quod communicatis passionibus Christi, gaudete, uti et in revelatione gloriae ejus gaudeatis exultantes.

PL 2, 146C

そしてまた(一ペトロ4章)、「愛する者たちよ、汝らのうちで試みとして生じる火の試練を、何か目新しいことが汝らに起こったかのように恐れるな。汝らがキリストの受難にあずかるその分において喜べ。そうすれば、その栄光の顕現においても喜び躍ることになろう」。

6

Si dedecoramini in nomine Christi, beati estis, quoniam gloria et Dei spiritus requiescit in vobis, dum ne quis vestrum patiatur, ut homicida, aut fur, aut maleficus, aut alieni speculator.

PL 2, 146C

「もしキリストの名のゆえに辱めを受けるなら、汝らは幸いである。栄光と神の霊とが汝らの上にとどまるからである——ただし、汝らのうち誰も、殺人者として、盗人として、悪事を働く者として、あるいは他人の詮索者として苦しむことのないように」。

7

Si autem ut christianus, ne erubescat; glorificet autem Dominum in nomine isto. Joannes vero, ut etiam pro fratribus nostris animas ponamus, hortatur, negans timorem esse in dilectione (I Joan. IV, 18): Perfecta enim dilectio foras abjicit timorem: quoniam timor poenam habet; et qui timet, non est perfectus in dilectione.

PL 2, 147A

「しかし、キリスト教徒としてであれば、恥じることはない。かえってこの名において主を崇めよ」。他方ヨハネは、我々もまた兄弟たちのために魂を捨てるようにと勧め、愛のうちに恐れはないと言う(一ヨハネ4:18)。「全き愛は恐れを外に投げ捨てる。恐れは罰を伴うからであり、恐れる者は愛において全き者ではない」。

8

Quem timorem intelligi praestat, nisi negationis auctorem? Quam dilectionem perfectam affirmat, nisi fugatricem timoris, et animatricem confessionis? Quam poenam timore puniat, nisi quam negator relaturus est, cum corpore et anima occidendus in gehenna?

PL 2, 147A

この恐れとは、否認を引き起こす当のものと解する他にあろうか。彼が全き愛と称するものとは、恐れを追い払い、告白を奮い立たせるものと解する他にあろうか。恐れが受けるべき罰とは、否認者が身に受けることになる罰——肉体と魂とともにゲヘナで滅ぼされることと解する他にあろうか。

9

Quod si pro fratribus, quanto magis pro Domino moriendum docet, satis de Apocalypsi quoque sua instructus haec suadere!

PL 2, 147A

兄弟たちのために死すべきことを教えるのであれば、主のために死すべきことをいかに強く教えていることか——おのれの『黙示録』からも十分に教えられて、これらのことを説いているのである。

10

Mandaverat etenim spiritus ad angelum ecclesiae Smyrnaeorum (Apocal. II, 10): Ecce diabolus ex numero tuo conjiciet in carcerem, ut tentemini diebus decem. Esto fidelis ad mortem usque, et dabo tibi vitae coronam.

PL 2, 147A

霊はスミルナの教会の天使にこう命じていたからである(黙示録2:10)。「見よ、悪魔は汝の仲間のうちの幾人かを牢に投げ入れ、汝らは十日の間試みを受けるであろう。死に至るまで忠実であれ。そうすれば私は汝に命の冠を与えよう」。

11

Item ad Pergamenorum de Antipa fidelissimo martyre interfecto in habitatione Satanae. Item ad Philadelphenorum, quod a tentatione ultima liberaretur, qui Domini nomen non negarat.

PL 2, 147B

同じくペルガモンの教会へは、サタンの住まうところで殺された、この上なく忠実な殉教者アンティパスについて語り、フィラデルフィアの教会へは、主の名を否まなかった者が最後の試みから解き放たれるであろうと告げる。

12

Exinde victori cuique promittit nunc arborem vitae, et mortis veniam secundae: nunc latens manna cum calculo candido, et nomine ignoto: nunc ferreae virgae potestatem, et stellae matutinae claritatem: nunc albam vestiri, nec deleri de libro vitae, et columnam fieri in Dei templo, in nomine Dei et Domini, et Jerusalem coelestis inscripta, nunc residere cum Domino in throno ejus, quod aliquando Zebedaei filiis negabatur.

PL 2, 147B

そこから霊は、勝利を得る者おのおのに約束する——あるときは命の木と第二の死からの免れを、あるときは隠されたマンナと白い小石、知られざる名とを、あるときは鉄の杖の権力と明けの明星の輝きとを、あるときは白い衣をまとうことと命の書から消し去られぬこと、神の名と主の名、そして天のエルサレムの名を記されて神殿の柱となることとを、あるときは主とともにその玉座に座することを——それはかつてゼベダイの子らにさえ拒まれたものである。

13

Quinam isti tam beati victores, nisi proprie martyres? Illorum etenim victoriae, quorum et pugnae; eorum vero pugnae, quorum et sanguis.

PL 2, 147C

これほど幸いなる勝利者たちとは、まさに殉教者たちを措いて誰であろうか。勝利は、戦いをなした者たちのものであり、戦いは、血を流した者たちのものだからである。

14

Sed et interim sub altari martyrum animae placidum quiescunt, et fiducia ultionis patientiam pascunt, et indutae stolis, candidam claritatis usurpant, donec et alii consortium illarum gloriae impleant.

PL 2, 147C

しかも今なお、祭壇の下では殉教者たちの魂が安らかに憩い、報復への確信をもって忍耐を養い、白衣をまとって輝きの白さを身に帯びている——他の者たちもまた彼らの栄光にあずかるに至るまで。

15

Nam et rursus innumera multitudo albati et palmis victoriae insignes revelantur; scilicet de Antichristo triumphantes, sicut unus ex presbyteris; Hi sunt, ait (Apoc. VII, 14), qui veniunt ex illa pressura magna, et laverunt vestimentum suum, et candidaverunt ipsum in sanguine agni: vestitus enim animae, caro.

PL 2, 147C

さらにまた、数えきれぬ群衆が白衣をまとい、勝利のしゅろの枝によって際立つ者たちとして示される。すなわち反キリストに対して凱旋する者たちである。長老の一人が言うとおりである(黙示録7:14)。「これらは、かの大いなる艱難から出て来た者たちであり、おのれの衣を洗い、それを子羊の血によって白くした者たちである」——魂の衣とは、肉のことである。

16

Sordes quidem baptismate abluuntur, maculae vero martyrio candidantur. Quia et Esaias (Is. I, 18) ex russeo et coccino niveum et laneum repromittit.

PL 2, 147C

汚れは洗礼によって洗い流され、染みは殉教によって白くされる。イザヤもまた(イザヤ1:18)、緋色と紅色から雪のごとき白さと羊毛のごとき白さとを約束しているとおりである。

17

Magna etiam Babylon cum describitur ebria sanctorum cruore, sine dubio ebrietas ejus martyriorum poculis ministratur, quorum formido quid relatura sit, aeque ostenditur. Inter omnes enim reprobos; imo ante omnes.

PL 2, 148A

大いなるバビロンが聖徒たちの血に酔いしれる者として描かれるときも、その酔いが殉教の杯によってもたらされることに疑いはない。その殉教への恐れが何をもたらすかもまた、同じく示される——あらゆる断罪された者たちの中に、いや、そのすべてに先立って〔置かれるのである〕。

18

Timidis autem, inquit, dehinc caeteris, particula in stagno ignis et sulphuris. Sic timor ejus in Epistola ejus (I Joan. IV, 18), quem dilectio foras abjicit, habet poenam.

PL 2, 148A

「しかし臆病な者たちには」と言われ、「そしてその他の者たちには、火と硫黄の池に分け前がある」。こうして、彼の手紙における恐れ——愛が外へ投げ捨てるあの恐れ——には、罰が伴うのである(一ヨハネ4:18)。

Caput XIII

第XIII章PL 2, 148A
1

Paulus vero Apostolus de persecutore (Act. IX), qui primus Ecclesiae sanguinem fudit, postea gladium stylo mutans, et convertens machaeram in aratrum; lupus rapax Benjamin, dehinc ipse afferens escam secundum Jacob, qualiter martyria, jam et sibi optabilia, commendat! cum de Thessalonicensibus gaudens: Uti, inquit (II Thessal. I, 3, 4), gloriemur in vobis in Ecclesiis Dei pro tolerantia vestra et fide, in omnibus persecutionibus et pressuris, quibus sustinetis ostentamen justi judicii Dei, ut digni habeamini regno ejus, pro quo et patimini.

PL 2, 148A

他方、使徒パウロは迫害者から出た者である(使徒行伝9章)——最初に教会の血を流した彼は、後に剣を筆に持ち替え、太刀を鋤に打ち直した。かみ裂く狼ベニヤミンでありながら、こうしてヤコブの言葉どおり、みずから糧をもたらす者となったのだ。かくして彼は、いまや自分にとってさえ望ましいものとなった殉教を、いかに勧め讃えることか。テサロニケの人々について喜びつつ、彼は言う。「我々が、神の諸教会において汝らのことを誇りとするのは、汝らがあらゆる迫害と苦難のうちに示す忍耐と信仰のゆえである。汝らはそれに耐え忍ぶことによって神の正しい裁きの証しを示し、そのために苦しみを受けているところの御国にふさわしい者とされるのだ」(二テサロニケ1:3-4)。

2

Sicut et ad Romanos (Rom. V, 11): Non solum autem, verum etiam exultantes in pressuris; certi quod pressura tolerantiam perficit, tolerantia vero probationem, probatio autem spem, spes vero non confundit.

PL 2, 148B

ローマの人々に宛てても同様である(ローマ5:11)。「それだけでなく、我々は苦難においてもなお喜び誇る。苦難は忍耐を、忍耐は練達を、練達は希望を生み出すことを知っているからであり、希望は失望に終わることがない」。

3

Et rursus (Rom. VIII, 17): Quod si filii, et haeredes; haeredes quidem Dei, cohaeredes vero Christi: siquidem compatimur , uti et cum illo glorificemur. Reputo enim passiones hujus temporis non esse dignas ad gloriam, quae in nobis revelabitur .

PL 2, 148B

そしてまた(ローマ8:17)。「もし子であるなら、また相続人でもある——神の相続人であり、キリストとの共同相続人である。ともに苦しむのであれば、ともに栄光を受けることになるからである。私は、いまの時のこの苦しみは、やがて我々のうちに現れる栄光に比べるに値しないと考える」。

4

Et ideo postmodum: Quis, inquit (Rom. VIII, 35), separabit nos a dilectione Christi? pressura, an angustia, an fames, an nuditas, an periculum, an machaera, secundum quod scriptum est: tui caussa mortificamur tota die, deputati sumus ut pecora jugulationis; sed in omnibus istis supervincimus pro eo qui nos dilexit.

PL 2, 148C

それゆえ後にはこう言う(ローマ8:35)。「誰が我々をキリストの愛から引き離すというのか。苦難か、行き詰まりか、飢えか、裸か、危険か、剣か。『汝のために我々は一日中死にさらされ、屠られる羊のごとくに数えられている』と書かれているとおりである。しかしこれらすべてにおいて、我々を愛してくださった方のために、我々は勝ちに勝つのだ」。

5

Persuasum enim habemus, quod neque mors, neque vita, neque virtus, neque sublimitas, neque profundum, neque alia conditio poterit nos a dilectione Dei separare, quae est in Christo Jesu Domino nostro.

PL 2, 148C

「我々は確信している。死も、命も、力も、高きものも、深きものも、他のいかなる境遇も、我々の主イエス・キリストにある神の愛から我々を引き離すことはできないと」。

6

Sed et Corinthiis passiones suas enumerans (II Cor. XI, 33), patiendum utique praefinivit: In laboribus abundantius, in carceribus plurimum, in mortibus saepius; a Judaeis quinquies quadragenas citra unam accepi, ter virgis caesus, semel lapidatus, et reliqua.

PL 2, 148C

コリントの人々に向けて自らの受難を数え上げつつ(二コリント11:33)、当然、苦しむべきことをあらかじめ定めている。「労苦においてはなお多く、投獄においては数知れず、死に瀕したことも度重なる。ユダヤ人からは四十に一つ足りない鞭を五度受け、杖で三度打たれ、一度は石で打たれ、その他もろもろ」。

7

Quae si magis incommoda quam martyria videbuntur, tamen rursus: Propter quod, inquit (II Cor. XII, 10), boni duco in infirmitatibus, in injuriis, in necessitatibus, in persecutionibus, in angustiis pro Christo.

PL 2, 149A

これらは殉教というより苦難と見えるかもしれないが、それでも彼は重ねて言う(二コリント12:10)。「それゆえ私は、キリストのために、弱さにおいても、不正においても、窮乏においても、迫害においても、行き詰まりにおいても、それをよしとする」。

8

Etiam in superioribus (II Cor. IV, 8): Qui in omnibus tribulemur, sed non coangustemur; et indigeamus, sed non perindigeamus; quoniam persecutionibus agitemur, sed non derelinquamur; qui dejiciamur, sed non pereamus: semper mortificationem Christi Jesu in corpore nostro circumferentes.

PL 2, 149A

さらにその前の箇所でも言う(二コリント4:8)。「我々はあらゆる点で苦しめられるが行き詰まることはなく、窮するが尽き果てることはなく、迫害されるが見捨てられることはなく、打ち倒されるが滅びることはない。つねにキリスト・イエスの死を我々の肉体に帯びながら」。

9

Sed etsi, inquit, exterior homo noster vitiatur, caro scilicet, vi persecutionum; sed interior renovatur die et die; anima scilicet spe promissionum.

PL 2, 149A

「しかし」と彼は言う、「我々の外なる人は、すなわち肉は、迫害の力によって傷むとしても、内なる人は日々新たにされる。すなわち魂は、約束の希望によって」。

10

Nam quod ad praesens, temporale et leve pressurae nostrae per supergressum in supergressum aeternum pondus gloriae perficit nobis, non intuentibus quae videntur, sed quae non videntur.

PL 2, 149A

「いま現にある、一時的で軽いこの苦難は、あふれるほどにあふれて、永遠の重みある栄光を我々にもたらす——見えるものにではなく、見えないものに目を注ぐ我々に」。

11

Quae enim videntur, temporalia, de incommodis dicens; quae vero non videntur, aeterna, de praemiis spondens.

PL 2, 149B

見えるものとは一時的なものであり、これによって不都合を語り、見えないものとは永遠のものであって、これによって報いを約束しているのである。

12

Thessalonicensibus vero de vinculis scribens, utique beatos affirmavit, (Phil. I, 29), quibus donatum esset non tantum credere in Christum, sed etiam pro ipso pati: Eumdem, inquit, agonem habentes quem in me vidistis, et nunc audistis .

PL 2, 149B

テサロニケの人々に宛てて捕縛について書きながら、彼は確かに、キリストを信じることだけでなく、そのために苦しむことをも許された者たちを幸いと言い切っている(フィリピ1:29)。「汝らが私において見、いままた聞いているのと同じ戦いを、汝らも担っている」と彼は言う。

13

Nam et si libor super sacrificium, gaudeo et congaudeo omnibus vobis, perinde et vos gaudete et congaudete mihi (ibid., II, 17). Vides quam martyrii definiat felicitatem, cui de gaudio mutuo acquirit solemnitatem.

PL 2, 149B

「たとえ私が生贄の上に注ぎ出される〔献酒となる〕としても、私は喜び、汝ら皆とともに喜ぶ。同様に汝らも喜び、私とともに喜べ」(同書2:17)。お前には分かるであろう、彼が殉教の至福をいかに定めているかが——互いの喜びから、それに厳粛な祝いを得ているのだ。

14

Ut proximus denique voti sui factus est, qualiter de prospectu ejus exsultans Timotheo scribit (II Tim. IV, 6, 7)? Ego enim jam libor, et tempus dijunctionis instat .

PL 2, 149B

ついに、おのれの願いに近づいた者となったとき、その見込みに喜び躍りながら、彼がテモテにどのように書いたことか(二テモテ4:6-7)。「私はすでに献酒として注がれようとしており、私が去る時が迫っている」。

15

Agonem bonum decertavi, cursum consummavi, fidem custodivi; superest corona, quam mihi Dominus illa die reddet, scilicet passionis.

PL 2, 149C

「私は良き戦いを戦い抜き、走るべき道を走り終え、信仰を守り通した。あとに残るは冠のみである。主はかの日に、それを私に返してくださるであろう」——すなわち受難の冠を。

16

Satis et ipse supra allocutus (II Tim. II, 11; II Tim. 1, 8): Fidelis sermo: si enim commortui sumus Christo, et convivemus; si sufferimus, et conregnabimus; si negaverimus, et ille nos negabit; si non credimus, ille fidelis est, negare se non potest.

PL 2, 149C

彼自身、すでにその前でも十分に語っていた(二テモテ2:11、二テモテ1:8)。「これは信ずべき言葉である。もし我々がキリストとともに死んだのなら、ともに生きるであろう。もし耐え忍ぶなら、ともに統べ治めるであろう。もし否むなら、彼もまた我々を否むであろう。もし我々が信じなくとも、彼は誠実であって、おのれを否むことはできない」。

17

Ne ergo confundaris martyrio Domini nostri, neque me vinctum ejus; quia praedixerat: Non enim dedit nobis Deus spiritum timoris, sed virtutis et dilectionis et sanae mentis. Virtute enim patimur ex dilectione in Deum, et sana mente, cum ob innocentiam patimur.

PL 2, 150A

「それゆえお前は、我々の主の殉教を恥じてはならない。その虜となった私をも恥じてはならない」。彼はすでにこう言っていたからである。「神は我々に恐れの霊を与えたのではなく、力と愛と健全な心の霊を与えられたのだ」。力によって我々が苦しむのは神への愛のゆえであり、無垢のゆえに苦しむときには、健全な心をもって苦しむのである。

18

Sed et sicubi tolerantiam praecipit, quibus magis eam quam passionibus prospicit? sicubi ab idololatria divellit, quid ei magis quam martyria praevellit?

PL 2, 150A

しかし彼が忍耐を命じるとき、苦しみを措いて、いったい何をこそそこに見据えているというのか。偶像崇拝から引き離すとき、殉教を措いて、いったい何をそこに優先させているというのか。

Caput XIV

第XIV章PL 2, 150A
1

Plane monet Romanos (Rom. XIII, 4-7) omnibus potestatibus subjici, quia non sit potestas nisi a Deo, quia non sine caussa gladium gestet, et quia ministerium sit Dei; sed et ultrix, inquit, in iram ei qui malum fecerit.

PL 2, 150A

確かに彼は、ローマの人々に、あらゆる権力に服従するよう勧める(ローマ13:4-7)。権力は神からでなければ存在せず、いたずらに剣を帯びているのではなく、神への奉仕だからである。「しかも」と彼は言う、「悪をなす者に対しては怒りをもって報いる者である」。

2

Nam et praemiserat: Principes enim non sunt timori bono operi, sed malo. Vis autem non timere potestatem? fac bonum, et laudem ab ea referes. Dei ergo ministra est tibi in bonum. Si vero malum facias, time.

PL 2, 150B

というのも、彼はすでに前もってこう述べていたからである。「支配者たちは、善き行いに対してではなく、悪しき行いに対して恐るべきものである。それでは、お前は権力を恐れずにいたいのか。善を行え、そうすればそれから称賛を受けるであろう。権力は神の奉仕者として、お前のために善を行うのだ。しかしもしお前が悪を行うなら、恐れよ」。

3

Ita, non in occasione frustrandi martyrii jubet te subjici potestatibus, sed in provocatione bene vivendi, etiam sub illarum respectu, quasi adjutricum justitiae, quasi ministrarum divini judicii, hic etiam de nocentibus praejudicantis.

PL 2, 150B

このように、彼が権力に服従せよとお前に命じるのは、殉教を無に帰す機会としてではなく、善く生きることへの促しとしてである——権力を、正義の助け手として、また神の裁きの奉仕者として顧みつつ。その神の裁きは、ここにおいてすでに罪ある者たちに先んじて判決を下すのである。

4

Dehinc et exequitur quomodo velit te subjici potestatibus, reddere jubens, cui tributum, tributum; cui vectigal, vectigal; id est (Matt. XXII, 21) quae sunt Caesaris, Caesari, et quae Dei, Deo; solius autem Dei homo.

PL 2, 150B

続けて彼は、お前がどのように権力に服従することを望んでいるかを詳しく説く。租税を受くべき者には租税を、貢納を受くべき者には貢納をと命じて。すなわち(マタイ22:21)、「皇帝のものは皇帝に、神のものは神に」というのである。しかし人は、ひとり神のみに属する。

5

Condixerat scilicet Petrus, regem quidem honorandum; ut tamen tunc rex honoretur, cum suis rebus insistit, cum a divinis honoribus longe est; quia et pater et mater diligentur, cum Deo non comparabuntur. Caeterum, super Deum diligi nec animam licebit.

PL 2, 150B

ペトロもすでに同じことを言っていた——王は敬われるべきである、と。ただし、王が敬われるのは、王がおのれの領分にとどまり、神に属する栄誉から遠く離れているときに限られる。父も母も愛されるべきであるが、それは神と比べられない限りにおいてである。さらに、自らの魂すら、神以上に愛されることは許されない。

Caput XV

第XV章PL 2, 150C
1

Num ergo et Apostolorum litterae mobiles? et nos usquequaque simplices animae, et solummodo columbae, libenter errantes? credo vivendi cupiditate. Ita vero sit, ut recedant a litteris suis sensus.

PL 2, 150C

それでは、使徒たちの書簡もまた揺らぐものだというのか。我々はどこまでも素朴な魂であり、ただの鳩にすぎず、好んで迷うとでもいうのか。おそらくは生きたいという欲望のゆえに。まことにそうだとしよう——彼らの書簡そのものから、彼ら自身の考えが失われるほどに。

2

Quae tamen passos Apostolos scimus, manifesta doctrina est; hanc intelligo solam Acta decurrens; nihil quaero; carceres illic, et vincula, et flagella, et saxa, et gladii, et impetus Judaeorum, et coetus nationum, et tribunorum elogia, et regum auditoria, et proconsulum tribunalia, et Caesaris nomen interpretem non habent.

PL 2, 151A

しかし、使徒たちが実際に苦しみを受けたことを我々が知っている、その事実こそ明白な教えである。私は『使徒行伝』を通読しながら、ただこれだけを理解する。それ以上は何も求めない。そこには牢獄があり、鎖があり、鞭刑があり、石打ちがあり、剣があり、ユダヤ人たちの襲撃があり、諸国民の集会があり、千人隊長たちの罪状書きがあり、王たちの謁見の間があり、属州総督たちの法廷がある。そして皇帝の名は、解釈者を必要としない。

3

Quod Petrus caeditur, quod Stephanus opprimitur, quod Jacobus immolatur, quod Paulus distrahitur, ipsorum sanguine scripta sunt. Et si fidem Commentarii voluerit haereticus, instrumenta imperii loquentur, ut lapides Jerusalem.

PL 2, 151A

ペトロが打たれること、ステファノが圧し潰されること、ヤコブが生贄として捧げられること、パウロが引きずり回されること——これらは彼ら自身の血によって記されている。そして、もし異端者が公の記録の信頼性を求めるなら、帝国の公文書がそれを語るであろう——エルサレムの石々がそうであるように。

4

Vitas Caesarum legimus; orientem fidem Romae primus Nero cruentavit. Tunc Petrus ab altero cingitur, cum cruci adstringitur. Tunc Paulus civitatis romanae consequitur nativitatem, cum illic martyrii renascitur generositate.

PL 2, 151A

我々は『皇帝伝』を読む。ローマにおいて勃興しつつあった信仰を、ネロが最初に血で染めた。そのときペトロは、他の者によって帯を締められる——十字架に縛りつけられて。そのときパウロは、ローマ市民権としての生まれをかち得る——その地で、殉教という高貴な生まれによって生まれ変わるときに。

5

Haec ubicumque jam legero, pati disco; nec mea interest quos sequar martyrii magistros, sensusne an exitus Apostolorum; nisi quod et sensus in exitibus recognosco. Nihil enim passi fuissent, quod non prius patiendum esse sensissent.

PL 2, 151B

これらのことを、どこで読もうとも、私は苦しむことを学ぶ。殉教の教師として誰に従うかは、私にとって問題ではない——使徒たちの考えであれ、その最期であれ。ただし、私はその考えを、まさにその最期のうちに見出すのである。彼らが苦しんだのは、あらかじめ苦しむべきだと悟っていたこと以外の何ものでもなかったのだから。

6

Cum vincula Paulo Agabus gestu quoque prophetasset, discipuli flentes et orantes ne se Jerosolyma committeret, frustra oraverunt. Ille enim, quod semper docuerat animatus: Quid fletis, inquit, et contristatis cor meum?

PL 2, 152A

アガボが身振りをもってさえ、パウロに捕縛を予言したとき、弟子たちは泣きながら、彼がエルサレムへ身を投じることのないようにと祈ったが、その祈りは空しかった。彼は、常に教えてきたことに奮い立たされていたからである。「なぜ泣いて、私の心を悲しませるのか」と彼は言った。

7

At ego non modo vincula Jerosolymis pati optaverim, verum etiam mori pro nomine Domini mei Jesu Christi. Atque ita cesserunt, dicendo: Fiat voluntas Domini (Act. XXI, 13, 14); fidentes scilicet, passiones ad voluntatem Dei pertinere.

PL 2, 152A

「私は、エルサレムで捕縛を受けることばかりか、我が主イエス・キリストの名のために死ぬことさえ望んでいる」。そして彼らは、こう言ってついに折れた。「主の御旨がなりますように」(使徒行伝21:13-14)。すなわち、苦難が神の意志にかかわることを確信していたのである。

8

Non enim dehortationis consilio, sed dilectionis retinere tantaverant, ut Apostolum desiderantes, non ut martyrium dissuadentes.

PL 2, 152A

彼らが引き止めようとしたのは、思いとどまらせる思案からではなく、愛からであった——使徒を慕う思いからであって、殉教を思いとどまらせようとしたのではない。

9

Quod si jam tunc Prodicus aut Valentinus assisteret, suggerens, non in terris esse confitendum apud homines; minus vero, ne Deus humanum sanguinem sitiat, nec Christus vicem passionis, quasi et ipse de ea salutem consecuturus exposcat; statim audisset a servo Dei, quod audierat a Domino diabolus: Recede, Satana, scandalum mihi es; scriptum est: Dominum Deum tuum adorabis, et illi soli servies (Matt. XXVI, 23; IV, 10).

PL 2, 152A

もし、そのときすでにプロディコスかウァレンティヌスがそこに居合わせ、「人々の前、地上において告白すべきではない」と、あるいはさらに「神が人間の血を渇望するはずがなく、キリストも、あたかも自らそこから救いを得ようとするかのように、受難の代償を求めはしない」などと吹き込んでいたなら、たちどころに、神の僕から、かつて悪魔が主から聞いたのと同じ言葉を聞いたことであろう。「退け、サタンよ、お前は私にとってつまずきである。『お前の主なる神を拝め、ただ彼にのみ仕えよ』と書かれている」(マタイ26:23、4:10)。

10

Sed et nunc audire debebit, quatenus multo post, venena ista suffudit; nulli infirmorum facile nisi nocitura, si qui non hanc nostram ex fide praebiberit, vel etiam superbiberit potionem.

PL 2, 153A

しかし彼もまた、いまこそ聞いておくべきである——ずっと後になって、彼がこれらの毒を注ぎ込んだのだから。この我々の飲み薬を信仰から前もって飲んでおかなかった者、あるいは後から飲み足しもしなかった者があれば、その弱き者を、この毒は容易く害さずにはおかないであろう。