テルトゥリアヌスc. 155–c. 220

De Resurrectione Carnis › 全文

De Resurrectione Carnis 全文

Tertullian · PL 2, 795B–886C

Caput I

第I章PL 2, 795B
1

Fiducia Christianorum, resurrectio mortuorum. Illa credentes sumus; hoc credere veritas cogit.

PL 2, 795B

キリスト教徒の確信とは、死者の復活である。我々はこれを信じる者であり、これを信じることを真理が強いるのである。

2

Veritatem Deus aperit; sed vulgus irridet, existimans nihil superesse post mortem; et tamen defunctis parentant, et quidem impensissimo officio, pro moribus eorum, pro temporibus esculentorum; ut quos negant sentire quicquam, escam desiderare praesumant.

PL 2, 795B

神は真理を開示する。しかし民衆はこれを嘲笑い、死後には何も残らないと考えている。それでいて彼らは死者のために、その習わしに応じ、食物の旬に応じて、この上なく手厚い務めをもって供養を営む。その結果、何も感じることがないと否定しておきながら、その者たちが食べ物を欲していると思い込むのである。

3

At ego magis ridebo vulgus, tunc quoque, cum ipsos defunctos atrocissime exurit, quos postmodum gulosissime nutrit, iisdem ignibus et promerens et offendens. O pietatem de crudelitate ludentem! sacrificat, an insultat, cum crematis cremat?

PL 2, 795B

だが私はむしろ民衆を嘲笑おう、彼らが死者そのものを凄まじい炎で焼きながら、その後には貪欲なまでに食物を供して養うときにこそ。同じ炎によって、機嫌を取りながら侮辱してもいるのである。おお、残酷さと戯れる敬虔よ。焼かれた者たちに向けてなお焼くとき、それは犠牲を捧げているのか、それとも侮辱しているのか。

4

Plane cum vulgo interdum et sapientes sententiam suam jungunt. Nihil esse post mortem Epicuri schola est. Ait et Seneca, omnia post mortem finiri, etiam ipsam. Satis est autem, si non minor philosophia Pythagorae et Empedocli.

PL 2, 795B

確かに、時として賢者たちも民衆と見解を一にする。死後には何もないとするのはエピクロスの学派である。セネカもまた、死後にはすべてが終わる、死そのものさえも、と言う。だが、ピュタゴラスとエンペドクレスの哲学がそれに劣らぬのであれば、それで十分である。

5

Sed et Platonici immortalem animam e contrario reclamant: imo adhuc proxime etiam in corpora remeabilem affirmant; etsi non in eadem, etsi non in humana tantummodo; ut Euphorbus in Pythagoram, Homerus in pavum recenseantur.

PL 2, 795C

しかしプラトン派は、これとは逆に、魂は不死であると言い立てる。それどころか、なおも魂は肉体へと立ち戻りうるとまで断言する。同じ肉体にではないにせよ、また人間の肉体に限らぬにせよ――エウポルボスがピュタゴラスに、ホメロスが孔雀に数えられているとおりである。

6

Certe recidivatum animae corporalem pronuntiaverunt; tolerabilius mutata, quam negata qualitate: pulsata saltem, licet non adita veritate. Ita saeculum resurrectionem mortuorum, nec cum errat, ignorat.

PL 2, 796A

確かに彼らは、魂の生まれ変わりが肉体的なものであると宣言した。性質が変えられているとしても、否定されているよりは耐えうる。真理に至ってはいないにせよ、少なくとも真理に触れてはいるのである。かくして世は、死者の復活について、誤っているときでさえ、それを知らずにいるのではない。

Caput II

第II章PL 2, 796A
1

Si vero et apud Deum aliqua secta est, Epicureis magis affinis quam prophetis, sciemus quid audiant a Christo Sadducaei.

PL 2, 796A

だが、もし神のもとにも何らかの教団があり、それが預言者たちよりもエピクロス派に近いのだとすれば、我々はサドカイ派がキリストから何を聞かされるかを知ることになろう。

2

Christo enim servabatur, omnia retro occulta nudare, dubitata dirigere, praelibata supplere, praedicata repraesentare; mortuorum certe resurrectionem, non modo per semetipsum, verum etiam in semetipso probare.

PL 2, 796A

実に、これまで隠されていたすべてを露わにし、疑わしかった事柄を正し、あらかじめ味わわれていたものを満たし、予告されていたものを現実のものとすることは、キリストのために取っておかれていたのである。とりわけ死者の復活を、単にご自身を通してだけでなく、ご自身の内において証明することも。

3

Nunc autem ad alios sadducaeos praeparamur, partiarios sententiae illorum. Ita dimidiam agnoscunt resurrectionem, solius scilicet animae; aspernati carnem, sicut et ipsum Dominum carnis.

PL 2, 796B

だが今、我々は別のサドカイ派たち、すなわち彼らの見解に与する者たちに対して身構えねばならない。彼らはこうして復活の半分しか認めない、すなわち魂のみの復活である。肉を退けているのであり、それはちょうど肉の主そのものを退けているのと同じである。

4

Nulli denique alii salutem corporali substantiae invident, quam alterius divinitatis haeretici.

PL 2, 796B

結局のところ、肉体という実体に救いを妬むのは、別の神性を説く異端者たちをおいて他にない。

5

Ideoque et Christum aliter disponere coacti, ne creator carnis habeatur, in ipsa prius carne ejus erraverunt; aut nullius veritatis contendentes eam, secundum Marcionem et Basilidem; aut propriae qualitatis, secundum haereses Valentini, et Apellem.

PL 2, 796B

それゆえ彼らは、キリストが肉の創造者と見なされることのないよう、キリストについても別様に取り計らわねばならなくなり、まずキリストの肉そのものについて誤ったのである。あるいはマルキオンとバシリデスに従って、その肉には何の真理もないと論じ、あるいはウァレンティヌスとアペレスの異端に従って、独自の性質を持つと論じた。

6

Atque ita sequitur, ut salutem ejus substantiae excludant, cujus Christum consortem negant; certi illam summo praejudicio resurrectionis instructam, si jam in Christo resurrexit caro.

PL 2, 796B

かくして当然ながら、彼らはキリストがその仲間であることを否定する実体の救いを排除する。もしすでにキリストにおいて肉が甦ったのであれば、その実体は復活について最も強い先決を備えていることになると、彼らは確信しているからである。

7

Propterea et nos volumen praemisimus De Carne Christi, quo eam et solidam probamus, adversum phantasmatis vanitatem, et humanam vindicamus, adversus qualitatis proprietatem; cujus conditio Christum et hominem, et filium hominis inscripserit.

PL 2, 796C

そのために我々もまた、『キリストの肉について』という一書を先に世に送った。その書において我々は、幻影という空虚さに対抗して肉が確かなものであることを証明し、また独自の性質という主張に対抗して肉が人間のものであることを弁護した。その肉の境遇こそが、キリストを人間として、また人の子として記したのである。

8

Carneum enim atque corporeum probantes eum, proinde et obducimus praescribendo nullum alium credendum Deum praeter Creatorem, dum talem ostendimus Christum, in quo dignoscitur Deus, qualis promittitur a Creatore.

PL 2, 797A

というのも、我々はキリストが肉から成り、肉体を備えていることを証明することによって、創造者のほかにいかなる神をも信じるべきではないと明確に規定し、こうして彼らを封じ込めるからである。そうして我々は、そのようなキリストを示す。そのキリストにおいてこそ、創造者によって約束されたとおりの神が見分けられるのである。

9

Obducti dehinc de Deo carnis auctore, et de Christo carnis redemptore, jam et de resurrectione carnis revincentur. Congruenter scilicet. Et hoc ferme modo dicimus ineundam cum haereticis disceptationem.

PL 2, 797A

こうして肉の創造者たる神について、また肉の贖い主たるキリストについて閉ざされた彼らは、いまや肉の復活についてもまさに論破されるであろう。まさにふさわしいことである。そして我々は、異端者たちとの論争にはおよそこのようにして臨むべきだと言うのである。

10

Nam et ordo semper a principalibus deduci exposcit, ut de ipso prius constet, a quo dicatur dispositum esse, quod quaeritur. Atque adeo et haeretici, ex conscientia infirmitatis, nunquam ordinarie tractant.

PL 2, 797A

というのも、順序というものはつねに、根本的な事柄から論を導き出すことを要求するものであり、まず、問われている事柄を取り決めたとされる当の方について確定していなければならないからである。かくして異端者たちもまた、自らの弱さを認識しているからこそ、決して順序立てて論じることをしない。

11

Certi enim, quam laborent in alterius divinitatis insinuatione adversus Deum mundi omnibus naturaliter notum de testimoniis operum; certe et in sacramentis priorem, et in praedicationibus manifestiorem; sub obtentu quasi urgentioris caussae, id est, ipsius humanae salutis ante omnia requirendae, a quaestionibus resurrectionis incipiunt: quia durius creditur resurrectio carnis, quam una divinitas: atque ita tractatum, viribus ordinis sui destitutum, et scrupulis potius oneratum depretiantibus carnem, paulatim alterius divinitatis temperant sensum, ex ipsa spei concussione et demutatione.

PL 2, 797A

というのも、彼らは、その業の証しによってあらゆる人間に自然本性上知られている世界の神に対抗して、別の神性を忍び込ませようとすることがいかに困難であるかをよく知っているからである。しかもその神は、秘義においてより先んじており、預言においてより明らかに知られている。それゆえ彼らは、あたかもより差し迫った事柄であるかのような口実のもとに――すなわち、何よりもまず人間の救いそのものが問われねばならないという口実のもとに――復活についての問いから論じ始めるのである。神性が一つであることよりも、肉の復活の方が信じ難いとされているからである。かくして彼らは、本来の順序の力を奪われ、むしろ肉を貶める疑念によって重荷を負わされたその論述によって、希望そのものの動揺と変質を通して、別の神性という考えを少しずつ加減しながら注ぎ込んでゆくのである。

12

Dejectus enim unusquisque vel motus de gradu ejus spei quam susceperat apud Creatorem, facile jam declinatur ad alterius spei auctorem etiam ultro suspicandum. Per diversitatem enim promissionum, diversitas insinuatur deorum.

PL 2, 797B

というのも、創造者のもとに抱いていた希望のその位置から突き落とされ、あるいは揺り動かされた者はみな、みずから進んで別の希望の創始者を思い描くようにさえなり、たやすくそちらへと傾いてしまうからである。約束の多様性を通して、神々の多様性が忍び込まされるのである。

13

Sic multos inretitos videmus, dum ante de resurrectione carnis eliduntur, quam de unione divinitatis elidunt.

PL 2, 797C

かくして我々は、多くの者が搦め捕られるのを見る。彼らは、神性の一体性を打ち崩すより先に、肉の復活について打ち崩されてしまうのである。

14

Igitur, quantum ad haereticos, demonstravimus quo cuneo occurrendum sit a nobis; et occursum est jam suo quoque titulo, de Deo quidem unico, et Christo ejus, adversus Marcionem; de carne vero Domini, etiam adversus quatuor haereses; ad hanc maxime quaestionem praestruendam, uti nunc de sola carnis resurrectione ita digeram, tanquam penes nos incertum, dum sit quoque certum penes Creatorem.

PL 2, 797C

さて、異端者たちに関する限り、我々がいかなる楔をもって立ち向かうべきかを我々はすでに示した。そして、それぞれの主題のもとで、すでに立ち向かいもした。すなわち、唯一の神とそのキリストについてはマルキオンに対抗して、主の肉については四つの異端に対抗して、である。まさにこの問いをあらかじめ準備するために、私は今、肉の復活だけについて、あたかも我々の側では不確かな事柄であるかのように論じ進めよう――もっとも、創造者のもとではすでに確かな事柄なのであるが。

15

Nam et multi rudes, et plerique sua fide dubii et simplices; plures, quos instrui, dirigi, muniri oportebit; quia et hoc latere unio divinitatis defendetur. Sicuti enim negata carnis resurrectione, concutitur; ita vindicata, constabilitur.

PL 2, 798A

というのも、多くの未熟な者たちがおり、また多くの者が自らの信仰について疑いを抱く素朴な者たちであるからである。教え導かれ、正しい方向へ据えられ、固められねばならない者たちが多くいる。神性の一体性もまた、この側面によって守られることになるからである。すなわち、肉の復活が否定されれば、それは揺るがされ、それが弁護されれば、確固たるものとなるのである。

16

Animae autem salutem credo retractu carere. Omnes enim fere haeretici eam quoquo modo velint, tamen non negant.

PL 2, 798A

しかし魂の救いについては、思うに、改めて論じ直すには及ばない。というのも、ほとんどすべての異端者たちは、それをどのような仕方にせよ望んではいても、否定はしないからである。

17

Viderit unus aliqui Lucanus, nec huic quidem substantiae parcens, quam secundum Aristotelem dissolvens, aliud quid pro ea subjicit, quasi sit tertium quiddam resurrecturum, neque anima, neque caro, id est non homo, sed ursus forsitan, qua Lucanus.

PL 2, 798A

アリストテレスに従ってこの実体さえも容赦なく解体し、その代わりに、魂でもなく肉でもない――すなわち人間ではなく、彼がルカヌス〔ルカニア人〕である以上おそらくは熊であるような――第三の何かが甦るのだとでもいうように差し出す、何某かのルカヌスについては、それは彼自身の考えることである。

18

Habet et iste a nobis plenissimum de omni statu animae stylum, quam imprimis immortalem tuentes, solius carnis et defectionem agnoscimus, et refectionem cum maxime asserimus; redactis in ordinarium materiae corpus, si qua et alibi pro caussarum incursione praestricta distulimus.

PL 2, 798A

この者についても、我々はすでに魂のあらゆる状態に関するこの上なく詳細な論考を著している。その中で我々は、まず何よりも魂が不死であることを擁護しつつ、肉についてのみその衰亡を認め、まさにその回復をこそ強く主張するのである。もし他の箇所で、諸々の論点が割り込んできたために手短に触れるにとどめて先送りにした事柄があるとすれば、それらは、この論の材料が本来収まるべき本体へと引き戻されている。

19

Nam ut quaedam praelibari solemne est, ita differri necesse est, dummodo et praelibata suppleantur suo corpore, et dilata reddantur suo nomine.

PL 2, 798B

というのも、ある事柄をあらかじめ味わっておくことが通例であるように、それを先送りにすることもまた必要だからである。ただし、あらかじめ味わわれたものはそれ本来の本体において満たされ、先送りにされたものはそれ本来の名目のもとで返されることが条件である。

Caput III

第III章PL 2, 798B
1

Est quidem et de communibus sensibus sapere in Dei rebus; sed in testimonium veri, non in adjutorium falsi; quod sit secundum divinam, non contra divinam dispositionem.

PL 2, 798B

神に関わる事柄について、共通の感覚に基づいて判断することも確かにある。しかしそれは真なるものの証しのためであって、偽なるものを助けるためではない。それは神の配剤に従うものであって、神の配剤に反するものではない。

2

Quaedam enim et natura nota sunt, ut immortalitas animae penes plures, ut Deus noster penes omnes. Utar ergo et sententia Platonis alicujus pronuntiantis: Omnis anima immortalis. Utar et conscientia populi, contestantis Deum deorum.

PL 2, 798B

というのも、ある事柄は自然本性によっても知られているからである。魂の不死性は多くの者のもとで、我々の神は万人のもとで、そうである。それゆえ私は、あるプラトンの、「あらゆる魂は不死である」と宣言する学説を用いよう。また私は、神々の神を証言する民衆の認識をも用いよう。

3

Utar et reliquis communibus sensibus, qui Deum judicem praedicant: Deus videt; et: Deo commendo.

PL 2, 798C

また私は、神を審判者として宣べ伝える他の共通の感覚をも用いよう。「神は見ておられる」、「神に委ねる」。

4

At cum aiunt: Mortuum, quod mortuum; et: Vive, dum vivis; et: Post mortem omnia finiuntur, etiam ipsa; tunc meminero, et cor vulgi cinerem a Deo deputatum et ipsam sapientiam saeculi stultitiam pronuntiatam.

PL 2, 798C

だが、彼らが「死んだものは死んだものだ」、「生きている間に生きよ」、「死後にはすべてが終わる、死そのものさえも」と言うときには、私は思い起こそう――民衆の心は神によって灰と見なされ、この世の知恵そのものが愚かさと宣告されていることを。

5

Tum si et haereticus ad vulgi vitia, vel saeculi ingenia confugerit: Discede, dicam, ab ethnico, haeretice; etsi unum estis omnes, qui Deum fingitis, dum hoc tamen in Christi nomine facis, dum christianus tibi videris, alius ab ethnico es: redde illi suos sensus, quia nec ille de tuis instruitur.

PL 2, 799A

そのとき、もし異端者もまた民衆の悪弊や世の才知へと逃げ込むならば、私はこう言おう。「異端者よ、異教徒から離れよ。神を捏造するという点では両者とも変わらぬとしても、それでもなおお前はキリストの名においてそれを行い、自らをキリスト教徒と見なしている以上、異教徒とは別の者である。あの者にはあの者自身の感覚を返すがよい。あの者もまたお前の感覚によって教えられてはいないのだから。」

6

Quid caeco duci inniteris, si vides? Quid vestiris a nudo, si Christum induisti? Quid alieno uteris clypeo, si ab apostolo armatus es?

PL 2, 799A

「なぜ、目が見えているのに、盲いた案内人に寄りかかるのか。なぜ、キリストを着ているのに、裸の者から衣を借りるのか。なぜ、使徒によって武装しているのに、他人の盾を用いるのか。」

7

Ille potius a te discat carnis resurrectionem confiteri, quam tu ab illo diffiteri: quia si et a christianis negari eam oporteret, sufficeret illis de sua scientia, non de vulgi ignorantia instrui.

PL 2, 799A

「お前からあの者が肉の復活を告白することを学ぶべきであって、お前があの者から告白せずにいることを学ぶべきではない。もしキリスト教徒たちもまたこれを否定すべきであったとするなら、彼らには自分自身の知識によって教えられれば十分であり、民衆の無知によって教えられる必要などなかったはずだからである。」

8

Adeo non erit christianus, qui eam negabit, quam confitentur Christiani, et his argumentis negabit, quibus utitur non christianus. Aufer denique haereticis quae cum ethnicis sapiunt; ut de Scripturis solis quaestiones suas sistant, et stare non poterunt.

PL 2, 799A

かくして、キリスト教徒たちが告白していることを否定する者は、もはやキリスト教徒ではないであろう。しかも、キリスト教徒ではない者が用いるのと同じ論拠によって否定するのであれば、なおさらである。結局のところ、異端者たちから、異教徒たちと共通に判断している事柄を取り去るがよい。そうして彼らに、聖典のみによって自らの問いを立てさせるならば、彼らは立ち行かなくなるであろう。

9

Communes enim sensus simplicitas ipsa commendat, et compassio sententiarum, et familiaritas opinionum; eoque fideliores existimantur, quia nuda et aperta et omnibus nota definiunt. omnibus nota definiunt.

PL 2, 799B

共通の感覚は、その単純さ自体によって、また判断の一致、意見の親密さによって、推奨されるものである。それゆえにこそ、それらはいっそう信頼できるとみなされる。あからさまで、明白で、万人に知られたことを定めるからである。

Caput IV

第IV章PL 2, 799B
1

Itaque haeretici inde statim incipiunt, et inde praestruunt; dehinc interstruunt, unde sciunt facile capi mentes, de communione favorabili sensuum. An aliud prius vel magis audias tam ab haeretico, quam ab ethnico?

PL 2, 799B

そこで異端者たちは、まさにそこから即座に始め、そこから土台を築き始める。そして次に、感覚の好都合な共有によって心をたやすく捕らえうると知っている、その足場を組み立てていく。異端者からであれ異教徒からであれ、それより先に、あるいはそれ以上によく耳にすることが他にあろうか。

2

Et non protinus, et non ubique convicium carnis, in originem, in materiam, in casum, in omnem exitum ejus?

PL 2, 799B

しかも、直ちに、そしてどこにおいても、肉に対する罵倒――その起源について、その材料について、その転落について、そのあらゆる行く末について――が語られるではないか。

3

Immundae a primordio ex faecibus terrae, immundioris deinceps ex seminis sui limo, frivolae, infirmae, criminosae, onerosae, molestae, et post totum ignobilitatis elogium, caducae in originem terram, et cadaveris nomen, et de isto quoque nomine periturae in nullum inde jam nomen, in omnis jam vocabuli mortem?

PL 2, 799B

肉は初めから地の滓から出て汚れており、続いてはその種の泥からいっそう汚れたものとなり、軽薄で、弱く、罪深く、重荷で、厄介なものであり、こうしたあらゆる卑しさの罪状書きの後には、もとの土へと落ちてゆくもの、屍という名を負うもの、しかもその名からもやがて滅びて、もはやいかなる名も持たぬものとなり、あらゆる呼び名の死へと至るもの――そうしたものではないか。

4

Hancne ergo vis, sapiens, et visui et contactui et recordatui tuo ereptam, persuadere quod se receptura quandoque sit in integrum de corrupto, in solidum de casso, in plenum de inanito, in aliquid omnino de nihilo?

PL 2, 800A

それゆえ、賢者よ、お前は、お前の視覚からも、触覚からも、記憶からも奪い去られたこの肉について、それがいつか、朽ちたものから欠けなきものへ、空しくなったものから確かなものへ、空虚になったものから満ちたものへ、まったくの無から何ものかへと、再び受け取られるであろうと、説き伏せようというのか。

5

Et utique redhibentibus eam ignibus et undis, et alvis ferarum, et rumis alitum, et lactibus piscium, et ipsorum temporum propria gula?

PL 2, 800A

しかも、火や水、猛獣の腹、鳥のそのう、魚のはらわた、そしてまさに時そのものに固有の貪欲さが、それを返してよこすというのに。

6

Adeone autem eadem sperabitur quae intercidit, ut claudus, et luscus, et caecus, et leprosus, et paralyticus revertantur, ut redisse non libeat ad pristinum? An integri, ut iterum talia pati timeant? Quid tum de consequentiis carnis?

PL 2, 800A

それとも、滅び去ったのと同じものが望まれるほどなのか。足の萎えた者、隻眼の者、盲いた者、らい病の者、中風の者が、もとの姿に戻ってきたことを喜べぬほどに、そのまま戻ってくるとでもいうのか。それとも、五体満足な者として戻り、再びそうした苦しみを被ることを恐れるというのか。では、肉に付随するもろもろの事柄についてはどうなのか。

7

Rursusne omnia necessaria illi, et imprimis pabula atque potacula, et pulmonibus natandum, et intestinis aestuandum, et pudendis non pudendum, et omnibus membris laborandum? Rursus, ulcera et vulnera, et febris, et podagra, et mors redoptanda?

PL 2, 800B

再びそれに必要なものすべて――まず食物と飲物、肺は泳がねばならず、腸は煮えたぎらねばならず、恥ずべき部分は恥じることもならず、あらゆる肢体は労苦せねばならないのか。再び、潰瘍や傷、熱病、痛風、そして再び望まれるべき死があるというのか。

8

Nimirum haec erunt vota carnis recuperandae, iterum cupere de ea evadere. Et nos quidem haec aliquanto honestius pro styli pudore. Caeterum, quantum etiam spurciloquii licet illorum in congressibus experiri, tam ethnicorum, quam haereticorum!

PL 2, 800B

疑いなく、これらこそが、回復された肉について立てられる願いであろう――再びそこから逃れ出たいと望むことこそが。我々自身は、文体の慎みゆえに、いくぶんかより上品にこれらのことを述べたまでである。しかし、異教徒であれ異端者であれ、彼らの集まりの中でどれほどの卑猥な言葉遣いを経験しうることか。

Caput V

第V章PL 2, 800B
1

Igitur quoniam et rudes quique de communibus adhuc sensibus sapiunt, et dubii et simplices per eosdem sensus denuo inquietantur; et ubique primus iste in nos aries temperatur, quo carnis conditio quassatur; necessario et a nobis carnis primum conditio munietur.

PL 2, 800B

そこで、未熟な者たちがなおも共通の感覚に基づいて判断し、疑いを抱く者たちや素朴な者たちが同じ感覚によって再び動揺させられる以上、また、我々に対して繰り出されるこの第一の破城槌――それによって肉の境遇が揺さぶられるのであるが――があらゆる場所で仕掛けられる以上、それゆえ必然的に、我々の側でもまず、肉の境遇を固めねばならない。

2

Vituperationem laudatione depellas. Ita nos rhetoricari quoque provocant haeretici, sicut etiam philosophari.

PL 2, 801A

非難は称賛によって退けるべきである。かくして異端者たちは、我々に哲学することを強いるのと同じく、修辞を弄することをも強いるのである。

3

Futile et frivolum illud corpusculum, quod malum denique appellare non horrent, etsi angelorum fuisset operatio, ut Menandro et Marco placet; etsi ignei alicujus exstructio, aeque angeli, ut Apelles docet; sufficeret ad auctoritatem carnis secundae divinitatis patrocinium.

PL 2, 801A

彼らが結局のところ「悪」と呼ぶことさえ辞さない、あの取るに足りぬちっぽけな肉体――たとえメナンドロスとマルコスが説くように天使たちの業であったとしても、あるいはアペレスが教えるように、同じく天使である、ある火なる者の造ったものであったとしても――それでもなお、肉に権威を与えるには第二の神性の後ろ盾で十分であっただろう。

4

Angelos post Deum novimus. Jam nunc, quisquis ille summus Deus haeretici cujusque est, non immerito ab ipso quoque deducerem carnis dignitatem, a quo voluntas producendae ei adfuisset. Utique enim prohibuisset fieri, quam fieri scisset, si fieri noluisset.

PL 2, 801A

我々は、神に次ぐ者として天使たちを知っている。さていまや、いかなる異端者にとってのかの至高の神であれ、その神からもまた、肉の尊厳を導き出すことは不当ではないだろう。なぜなら、肉を生み出そうとする意志がその神にあったはずだからである。当然、もし肉が生じることを望まなかったのであれば、生じることを知りながらそれを禁じたはずである。

5

Ita et secundum illos, aeque caro Dei res. Nihil operis non ejus est, qui passus est esse. Bene autem, quod plures et duriores quaeque doctrinae totam hominis figulationem Deo nostro cedunt. Quantus hic sit, satis nosti, qui unicum credidisti.

PL 2, 801A

かくして、彼らの説に従っても、肉もまた等しく神のものである。存在することを許した者にとって、その業でないものは何一つない。だが幸いなことに、より多くの、そしてより厳格な諸々の教説は、人間の形づくりのすべてを我々の神に譲り渡している。この神がいかに偉大であるかは、唯一の神を信じたお前には十分に分かっているはずである。

6

Incipiat jam tibi caro placere, cujus artifex tantus est. Sed et mundus, inquis, Dei opus est, et tamen praeterit habitus hujus mundi, Apostolo quoque auctore (I Cor. VII): nec idcirco restitutio mundi praejudicabitur, quia Dei opus est.

PL 2, 801B

いまや肉は、お前にとって好ましいものとなり始めるがよい――これほど偉大な作り手を持つのだから。だが、「世界もまた神の業である。それでもなお、この世界のありさまは過ぎ去っていく。使徒もそう述べているとおりである(一コリント7章)。世界が神の業だからといって、そのゆえに世界の回復が先取りして判断されるわけではない」とお前は言う。

7

Et utique si universitas irreformabilis post decessum, quid portio? Plane, si portio universitati adaequatur. Ad distantiam enim provocamus. Primo quidem, quod omnia sermone Dei facta sunt, et sine illo nihil.

PL 2, 801B

そして、もし宇宙が消滅の後に立て直しえぬものであるとすれば、当然、その一部についてはどうであろうか。確かに、その一部が宇宙と等しいのであれば、そうなろう。だが我々は、両者の隔たりにこそ訴えるのである。まず第一に、万物は神の言葉によって造られたのであり、その言葉なくしては何一つ造られなかったからである。

8

Caro autem et sermone Dei constitit propter formam, ne quid sine sermone: Faciamus enim hominem, ante praemisit. Et amplius, manu, propter praelationem, ne universitati compararetur. Et finxit, inquit, Deus hominem.

PL 2, 801B

しかし肉は、神の言葉によって、その形のゆえに成り立った。言葉なしには何も存在しないようにである。「我々は人間を造ろう」と、神は先だって言われたのだから。さらにそれ以上に、肉は御手によっても成った。それは、宇宙と同列に置かれることのないよう、優越を示すためである。「そして神は人間を形づくられた」、と言われている。

9

Magnae sine dubio differentiae ratio, pro conditione scilicet rerum. Minora enim quae fiebant, eo cui fiebant. Siquidem homini fiebant, cui mox a Deo addicta sunt. Merito igitur, ut famula, jussu et imperio, et sola vocabili potestate universa processerant.

PL 2, 801C

疑いなく、これは大きな相違の理由であり、すなわち事物の境遇に応じてのことである。というのも、造られていたものどもは、それが造られた当のもの〔人間〕よりも小さかったからである。実に、それらは人間のために造られたのであり、やがて神によって人間に割り当てられたのである。それゆえ当然にも、それらすべては、下女さながらに、命令と支配の言葉によって、ただ声に出しうる力のみによって、出で来たったのである。

10

Contra, homo, ut dominus eorum, in hoc ab ipso Deo exstructus est, ut dominus esse posset, dum sit a Domino. Hominem autem memento carnem proprie dici, quae prior vocabulum hominis occupavit: Et finxit Deus hominem limum de terra. Jam homo, qui adhuc limus.

PL 2, 801C

これに対して人間は、それらの主人となるべく、神ご自身によって築き上げられた――主〔なる神〕から出た者でありながら、自らも主となりうるように。ところで、「人間」とは、本来、肉について言われる名であることを心に留めよ。というのも、肉こそが先に人間という呼び名を占めたからである。「そして神は、地の泥から人間を形づくられた」。この時すでに、なお泥にすぎぬのに、人間なのである。

11

Et insufflavit in faciem ejus flatum vitae; et factus est homo, id est limus, in animam vivam. Et posuit Deus hominem, quem finxit, in paradiso. Adeo homo figmentum primo, dehinc totus.

PL 2, 802A

「そして神はその顔に命の息を吹き込まれた。こうして人間は、すなわち泥は、生ける魂となった」。「そして神は、ご自分が形づくった人間を楽園に置かれた」。かくして人間は、まず形づくられたものであり、それから初めて全き者となったのである。

12

Hoc eo commendarim, uti quicquid omnino homini a Deo prospectum atque promissum est, non soli animae, verum et carni scias debitum; ut si non ex consortio generis, certe vel ex privilegio nominis.

PL 2, 802A

私がこの点を強調しておくのは、そもそも人間に対して神によって見込まれ、約束されたことは何であれ、魂だけにではなく、肉にもまた負われているのだとお前に知らせるためである。たとえ由来を共にすることによってではないとしても、少なくとも名の特権によってはそうなのである。

Caput VI

第VI章PL 2, 802A
1

Persequar itaque propositum; si tamen tantum possim carni vindicare, quantum contulit ille qui eam fecit, jam tunc gloriantem, quod illa pusillitas, limus in manus Dei, quaecumque sunt, pervenit, satis beatus, etsi solummodo contactus.

PL 2, 802A

かくして私は企てた論を続けよう。ただし、それを造った方が肉に与えたのと同じだけのものを、私が肉のために主張しうるとすればの話である。肉は既にその時から誇っていた。かの卑小なもの、すなわち泥が、神の御手――それがいかなるものであれ――のうちに至ったのであり、たとえ触れられただけであっても、十分に幸いであった、と。

2

Quid enim, si nullo amplius opere, statim figmentum de contactu Dei constitisset? Adeo magna res agebatur, qua ista materia exstruebatur. Itaque totiens honoratur, quotiens manus Dei patitur, dum tangitur, dum decerpitur, dum deducitur, dum effingitur.

PL 2, 802B

実に、これ以上何の業もなく、神が触れただけでただちに造形物が成り立っていたとしたら、どうであったろうか。この質料が組み立てられたということ自体が、それほど大いなる事柄だったのである。かくして、神の御手を被るたびに、すなわち触れられ、摘み取られ、引き延ばされ、形づくられるたびに、それだけ質料は誉れを受けるのである。

3

Recogita totum illi Deum occupatum ac deditum, manu, sensu, opere, consilio, sapientia, providentia, et ipsa imprimis affectione, quae liniamenta ducebat.

PL 2, 802B

思い起こすがよい。神の全体が、御手によって、感覚によって、業によって、思慮によって、知恵によって、摂理によって、そしてとりわけ、輪郭を描いていたあの愛情そのものによって、そこに注がれ、捧げられていたことを。

4

Quodcumque enim limus exprimebatur, Christus cogitabatur homo futurus, quod et limus, et caro sermo, quod et terra tunc. Sic enim praefatio Patris ad Filium: Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram. Et fecit hominem Deus.

PL 2, 802B

実に、泥が形づくられるそのたびごとに、やがて人となるべきキリストが思い描かれていた。言葉もまた泥であり肉であるはずのものだったからであり、その肉はその時なお地であったからである。父が子に向けて語ったかの前置きの言葉は、まさにこれである。「我々の像と似姿とに人を造ろう」。そして神は人を造られた。

5

Id utique quod finxit, ad imaginem Dei fecit illum, scilicet Christi. Et Sermo enim Deus, qui in effigie Dei constitutus, non rapinam existimavit pariari Deo.

PL 2, 802B

神が形づくったものを、神は当然、神の像に――すなわちキリストの像に――かたどって造られたのである。実に言葉もまた神であって、神の姿のうちに置かれていながら、神と等しくあることを強奪とは考えなかった。

6

Ita limus ille, jam tunc imaginem induens Christi futuri in carne, non tantum Dei opus erat, sed et pignus.

PL 2, 802C

かくして、かの泥は、その時すでに、やがて肉のうちに現れるキリストの像をまといつつ、単に神の業であっただけではなく、保証でもあったのである。

7

Quo nunc facit, ad infuscandam originem carnis, nomen terrae ventilare, ut sordentis, ut jacentis elementi? cum etsi alia materia excludendo homini competisset, artificis fastigium recogitari oporteret, qui illam et eligendo dignam judicasset, et tractando fecisset.

PL 2, 802C

肉の由来を貶めるために「地」という名を振りかざすことが、いま何の役に立とうか――あたかも汚れた、横たわるだけの元素であるかのように。たとえ人間を造り出すのに、それとは別の質料がふさわしかったとしても、なお思い返されねばならぬのは作り手の高みである。その方こそ、選ぶことによってそれを相応しいものと判じ、扱うことによってそれを造り上げたのだから。

8

Phidiae manus, Jovem Olympium ex ebore molitae, adorantur; nec jam bestiae, et quidem insulsissimae, dens est, sed summum saeculi numen; non quia elephantus, sed quia Phidias tantus: Deus vivus, et Deus verus, quamcumque materiae vilitatem non de sua operatione purgasset, et ab omni infirmitate sanasset?

PL 2, 803A

フィディアスの手が、象牙からオリュンピアのユピテルを作り上げたその手が、崇拝される。もはやそれは、しかも最も愚鈍な獣の牙ではなく、この世における至高の神威なのである。象であるがゆえにではなく、フィディアスがかくも偉大であったがゆえにである。生ける神、真の神が、いかなる質料の卑しさであれ、ご自身の作業によって清め、あらゆる無力さから癒やさなかったなどということがあろうか。

9

An hoc supererit, ut honestius homo Deum, quam hominem Deus finxerit? Nunc, etsi scandalum limus, alia jam res est. Carnem jam teneo, non terram: licet et caro audiat, Terra es, et in terram ibis; origo recensetur, non substantia revocatur.

PL 2, 803A

それとも、人間が神を象るほうが、神が人間を象るよりも立派だ、などということがなお残っていようか。いまや、たとえ泥がつまずきの種であったとしても、事情はすでに異なる。私が今手にしているのは肉であって、地ではない。たとえ肉が「お前は地であり、地へと行くであろう」と言われるのを聞くとしても、それは由来が取り調べられているのであって、実体が呼び戻されているのではない。

10

Datum est esse aliquid origine generosius, et demutatione felicius. Nam et aurum terra, quia de terra; hactenus tamen terra: ex quo aurum, longe alia materia, splendidior atque nobilior, de obsoletiore matrice.

PL 2, 803B

あるものが、その由来よりも高貴であり、その変化によってより幸いなものとなることは、許されている。実に、金もまた地である、地から出たがゆえに。だがそれもここまでのことで、地なのである。そこから金が――はるかに異なる質料、より輝かしくより気高いものが――より古びた母胎から生じるのである。

11

Ita et Deo licuit, carnis aurum, de limi, quibus putas, sordibus excusato censu, eliquasse.

PL 2, 803B

かくして神にもまた、肉という金を、泥の――お前の思うところの――かの汚れから、その値付けを免れさせつつ、精錬し出すことが許されていたのである。

Caput VII

第VII章PL 2, 803B
1

Sed dilutior videatur auctoritas carnis, quia non ipsam proprie manus divina tractavit, sicut limum. Quando in hoc tractavit limum, ut postmodum caro fieret ex limo, carnis utique negotium gessit. Sed adhuc velim discas, quando et quomodo caro floruerit ex limo.

PL 2, 803B

しかし、肉の権威は薄められたものと見えるかもしれない。神の御手が、泥に対してしたようには、肉そのものを固有に扱わなかったから、というのである。だが、御手が泥をこのように扱ったのは、後に泥から肉が成るためであった以上、それは当然、肉についての仕事を行ったのである。しかし、なお私はお前に、肉がいつ、いかにして泥から花開いたのかを学んでほしい。

2

Neque enim, ut quidam volunt, illae pelliciae tunicae, quas Adam et Eva, paradisum exuti, induerunt, ipsae erunt carnis ex limo reformatio; cum aliquanto prius et Adam, substantiae suae traducem in foemina jam carnem recognoverit: Hoc nunc os ex ossibus meis, et caro ex carne mea; et ipsa delibatio masculi in foeminam carne suppleta sit, limo, opinor, supplenda, si Adam adhuc limus.

PL 2, 803B

実に、ある者たちが望むように、アダムとエバが楽園を脱ぎ捨てて身にまとったあの皮の衣そのものが、泥からの肉の造り変えであるわけではない。というのも、それよりもいくらか前に、アダムはすでに、自分の実体の分与を、女のうちに肉として認めていたからである。「これぞ今、私の骨からの骨、私の肉からの肉である」。そして男から女へのこの分与そのものは肉によって補われたのであり――思うに――もしアダムがなお泥であったなら、泥によって補われるべきであったはずである。

3

Obliteratus igitur et devoratus est limus in carnem. Quando? cum factus est homo in animam vivam, de Dei flatu, vapore scilicet idoneo torrere quodammodo limum in aliam qualitatem; quasi in testam, ita in carnem.

PL 2, 804A

かくして泥は、肉の中へと消し去られ、呑み込まれたのである。いつか。人が生ける魂となった時、すなわち神の息吹によって、泥をいわば焼いて別の性質へと変えるにふさわしい熱気によって、そうなったのである。あたかも素焼きへと変わるように、そのように肉へと変わったのである。

4

Sic et figulo licet argillam temperato ignis adflatu in materiam robustiorem recorporare, et in aliam ex alia fingere speciem, aptiorem pristina, et sui jam generis ac nominis.

PL 2, 804A

かくして陶工にもまた、火の調えられた吹き込みによって、粘土をより堅固な質料へと作り変え、一つの姿から別の姿へと、以前よりも適した、しかももはやそれ自身の種類と名を持つものへと、形づくることが許されている。

5

Nam etsi scriptum est (Rom. IX): Numquid argilla dicet figulo? id est, homo Deo; et si Apostolus, In testaceis, ait (II Cor. IV, 7), vasculis; tamen et argilla homo, quia limus ante; et testa caro, quia ex limo per adflatus divini vaporem, quam postea pelliciae tunicae, id est, cutes superductae, vestierunt.

PL 2, 804A

実に、たとえ「粘土は陶工にこう言うだろうか」と書かれているとしても(ローマ9章)――すなわち人間が神に対してそう言うということであるが――また、たとえ使徒が「素焼きの器のうちに」と言っているとしても(二コリント4:7)、それでもなお、人間は粘土である、かつて泥であったがゆえに。そして肉は素焼きである、神の息吹の熱気を通して泥から成ったがゆえに――その後に、皮の衣、すなわち上から着せられた皮膚が、その肉を覆ったのである。

6

Usque adeo, si detraxeris cutem, nudaveris carnem. Ita, quod hodie spolium efficitur, si detrahatur, hoc fuit indumentum cum superstruebatur. Hinc et Apostolus, circumcisionem despoliationem carnis appellans, tunicam cutem confirmavit.

PL 2, 804B

それほどまでに、もし皮膚を剥ぎ取れば、肉を露わにすることになるのである。かくして、今日剥ぎ取られれば戦利品となるものも、上に重ねられたときには衣であったのである。ここから使徒もまた、割礼を肉の剥奪と呼びつつ、皮膚こそが衣であることを確証したのである。

7

Haec cum ita sint, habes et limum de manu Dei gloriosum, et carnem de afflatu Dei gloriosiorem, quo pariter caro et limi rudimenta deposuit, et animae ornamenta suscepit.

PL 2, 804B

これらがそうである以上、お前は、神の御手による泥の栄光と、神の息吹による肉のいっそうの栄光とを持つのである。それによって肉は、泥としての初歩を脱ぎ捨てると同時に、魂の飾りを身に受けたのである。

8

Non es diligentior Deo, uti tu quidem scythicas et indicas gemmas, et rubentis maris grana candentia; non plumbo, non aere, non ferro, ne argento quoque oblaquees; sed electissimo et insuper operosissimo descrobes auro; vinis item et unguentis pretiosissimis quibusque vasculorum prius congruentiam cures; proinde perfectae ferruginis gladiis vaginarum adaeques dignitatem: Deus vero animae suae umbram, spiritus sui auram, oris sui operam, vilissimo alicui commiserit capulo, et indigne collocando utique damnaverit.

PL 2, 804B

お前は神より念入りであるわけではない。すなわちお前は、スキュティアやインドの宝石を、また紅海の輝く粒を、鉛にも、青銅にも、鉄にも、いや銀にさえも並べ入れることをせず、選び抜かれた、しかも入念極まりない金にこそ嵌め込む。同じく、器という器については、酒や香油の中でも最も高価なものにふさわしいものを、あらかじめ心にかける。そしてまた、申し分のない鋼の剣には、鞘の品位を釣り合わせる。それなのに神は、ご自分の魂の影を、ご自分の霊の息吹を、ご自分の口の業を、何か最も卑しい柄に委ね、それを相応しからぬ仕方で据え置くことによって、断罪してしまわれたであろうか。

9

Collocavit autem, an potius inseruit et immiscuit carni, tanta quidem concretione, ut incertum haberi possit utrumne caro animam, an carnem anima circumferat; utrumne animae caro, an anima appareat carni.

PL 2, 805A

だが神は、それをただ据え置いたのではなく、むしろ肉のうちに挿し入れ、混じり合わせたのである。しかもそれほど緊密な融合によって、肉が魂を運ぶのか、それとも魂が肉を運ぶのか、判じがたいほどであり、肉が魂に属するように見えるのか、それとも魂が肉に属するように見えるのかも、判じがたいほどなのである。

10

Sed et magis animam invehi atque dominari credendum est, ut magis Deo proximam. Hoc quoque ad gloriam carnis exuberat, quod proximam Deo et continet, et ipsius dominationis compotem praestat.

PL 2, 805A

しかしむしろ、魂こそが乗り入れ、支配していると信じるべきである。魂のほうがより神に近いものだからである。だがこのこともまた、肉の栄光へとあふれ出ている。というのも、肉は神により近いものを内に含んでおり、しかもその支配にあずからせているからである。

11

Quem enim naturae usum, quem mundi fructum, quem elementorum saporem, non per carnem anima depascitur? quidni? per quam omni instrumento sensum fulta est, visu, auditu, gustu, odoratu, contactu; per quam divina potestate respersa est, nihil non sermone perficiens vel tacite praemisso.

PL 2, 805B

実に、いかなる自然の用も、いかなる世界の実りも、いかなる元素の味わいも、魂が肉を通して味わい尽くさないものがあろうか。当然ではないか。肉によってこそ、魂はあらゆる感覚の道具によって支えられているのである――視覚、聴覚、味覚、嗅覚、触覚によって。肉によってこそ、魂は神の力を振りかけられているのであり、言葉によって成し遂げないものは何もなく、あるいは沈黙のうちに先立たせて成し遂げるのである。

12

Et sermo enim de organo carnis est; artes per carnem; studia, ingenia, per carnem; opera, negotia, officia, per carnem: atque adeo totum vivere animae carnis est, ut non vivere animae nihil aliud sit, quam a carne devertere: sic etiam ipsum mori carnis est, cujus et vivere.

PL 2, 805B

実に、言葉さえも肉という器官から発せられる。技芸は肉を通し、学び、才知も肉を通し、業も、仕事も、務めも肉を通してのことである。かくして、魂が生きるということはすべて肉に属することであり、魂が生きないということは、肉から離れ去ること以外の何ものでもない。かくして、死ぬということもまた肉に属することであり、生きるということもそうなのである。

13

Porro, si universa per carnem subjacent animae, carni quoque subjaceant, per quod utaris, necesse est. Ita caro, dum ministra et famula animae deputatur, consors et cohaeredes invenitur. Si temporalium, cur non et aeternorum?

PL 2, 805C

しかも、もし万物が肉を通して魂に服するのであれば、お前が用いる当のものである以上、それらは肉にもまた服さねばならない。かくして肉は、魂の下女、下僕とみなされながらも、その仲間、共同の相続人であることが分かるのである。もしこの世のものについてそうであるなら、なぜ永遠のものについてそうでなかろうか。

Caput VIII

第VIII章PL 2, 806A
1

Et haec quidem, velut de publica forma humanae conditionis in suffragium carni procuraverim.

PL 2, 806A

さて、これらのことを私は、人間という身分の公けの形から、いわば肉への支持として整えてきたのである。

2

Videamus nunc de propria etiam christiani nominis forma, quanta huic substantiae, frivolae ac sordidae, apud Deum praerogativa sit: et si sufficeret illi, quod nulla omnino anima salutem possit adipisci, nisi dum est in carne crediderit: adeo caro salutis est cardo.

PL 2, 806A

いまや見てみよう、キリスト教徒という名に固有の形からしても、この取るに足りぬ、卑しい実体に、神のもとでいかほどの特権があるかを。いかなる魂も、肉のうちにある間に信じるのでなければ、およそ救いを得ることができない――この一事だけでも、肉には十分であろう。かくして、肉こそが救いの蝶番である。

3

Denique cum anima Deo allegitur, ipsa est quae efficit ut anima allegi possit. Scilicet caro abluitur, ut anima emaculetur; caro ungitur, ut anima consecretur; caro signatur, ut et anima muniatur; caro manus impositione adumbratur, ut et anima spiritu illuminetur; caro corpore et sanguine Christi vescitur, ut et anima Deo saginetur.

PL 2, 806A

実に、魂が神へと選び入れられるとき、それを可能にするのは肉そのものである。すなわち、肉が洗われるのは魂が清められるためであり、肉が油塗られるのは魂が聖別されるためであり、肉が証印を刻まれるのは魂もまた守られるためであり、肉が按手によって覆われるのは魂もまた霊によって照らされるためであり、肉がキリストの肉体と血とを食するのは魂もまた神によって養われるためである。

4

Non possunt ergo separari in mercede, quas opera conjungit. Nam et sacrificia Deo grata, conflictationes dico animae, jejunia, et seras et aridas escas, et appendices hujus officii sordes, caro de proprio suo incommodo instaurat.

PL 2, 806B

それゆえ、業がひとつに結び合わせるものどもを、報いにおいて引き離すことはできない。実に、神に喜ばれる生贄――魂の格闘のことを言うのだが――断食や、遅く乾いた食事、そしてこの務めに付随する汚れをも、肉は自らが不快を被ることによって執り行うのである。

5

Virginitas quoque et viduitas, et modesta in occulto matrimonii dissimulatio, et una notitia ejus, de bonis carnis Deo adolentur.

PL 2, 806B

童貞も、寡婦の身も、婚姻を密かに慎ましく秘めることも、そして婚姻をただ一度しか知らぬことも、肉の善き行いのうちから神へと焚き捧げられるのである。

6

Age jam, quid de ea sentis, cum pro nominis fide in medium extracta, et odio publico exposita, decertat; cum in carceribus maceratur, teterrimo lucis exilio, penuria mundi, squalore, paedore, contumelia victus; ne somno quidem libera, quippe ipsis etiam cubilibus vincta ipsisque stramentis lancinata; cum jam et in luce omni tormentorum machinatione laniatur; cum denique suppliciis erogatur, enisa reddere Christo vicem, moriendo pro ipso, et quidem per eamdem crucem saepe, nedum per atrociora quoque ingenia poenarum?

PL 2, 806B

さて、それについてお前はどう思うか。名への信仰のゆえに公然と引き出され、公けの憎悪にさらされて闘っているとき。牢獄で痩せ衰えていくとき――光からの最も忌まわしい追放、世の欠乏、汚れ、悪臭、食物の粗末さという辱めによって。眠りさえも自由でなく、まさにその寝床に繋がれ、まさにその藁の上で切り裂かれているとき。すでに白日のもとで、あらゆる拷問の仕掛けによって引き裂かれているとき。そしてついには、刑罰に引き渡され、キリストに対して報いを返そうと努め、彼のために死んでいくとき――しかも多くはその同じ十字架によって、まして、いっそう苛烈な刑罰の数々の仕組みによってはなおさらのことである。

7

Nec illa beatissima et gloriosissima, quae potest apud Christum Dominum parere debito tanto, ut hoc solum debeat ei quod ei debere desierit; hoc magis vincta, quod absoluta.

PL 2, 807A

それでもなお肉は、最も幸いで最も栄光に満ちたものではないだろうか。主キリストのもとで、これほど大きな負債に応え果たしうるのであるから――すなわち、もはや負う義務がなくなったということ、ただそれだけを、なお彼に対して負う、というほどに。まさに解き放たれたがゆえに、いっそう強く繋がれているのである。

Caput IX

第IX章PL 2, 807A
1

Igitur, ut retexam quam Deus manibus suis ad imaginem Dei struxit, quam de suo adflatu ad similitudinem suae vivacitatis animavit, quam incolatui, fructui, dominatui, totius suae operationis praeposuit, quam sacramentis suis disciplinisque vestivit: cujus munditias amat, cujus castigationes probat, cujus passiones sibi adpretiat; haeccine non resurget totiens Dei?

PL 2, 807A

それゆえ、繰り返して言うならば、この肉を、神は御手をもって神の像にかたどって組み立て、ご自身の息吹によってご自身の活力の似姿へと生かし、ご自身の業のすべてについて、そこに住まい、実りを得、支配するために、先立てて据え、ご自身の秘跡と規律とをもって装わせたのであった。その清さを愛し、その懲らしめを是とし、その苦しみをご自身のものとして値付けなさる、この肉が――これほど多くの点で神のものでありながら、甦らないなどということがあろうか。

2

Absit, absit, ut Deus manuum suarum operam ingenii sui curam, adflatus sui vaginam, molitionis suae reginam, liberalitatis suae haeredem, religionis suae sacerdotem, testimonii sui militem, Christi sui sororem, in aeternum destituat interitum!

PL 2, 807B

断じてあってはならない、断じてあってはならない――神が、ご自身の御手の業を、ご自身の才知の配慮を、ご自身の息吹の鞘を、ご自身の営みの女王を、ご自身の恩恵の相続人を、ご自身の宗教の祭司を、ご自身の証しの兵士を、ご自身のキリストの姉妹を、永遠の滅びへと見捨てるなどということが。

3

Bonum Deum novimus; solum optimum a Christo ejus addiscimus; qui dilectionem mandans, post suam, in proximum, faciet et ipse quod praecepit: diliget carnem, tot modis sibi proximam, etsi infirmam (Matth. XXVI, 41); sed virtus in infirmitate perficitur (II Cor., XII, 9); etsi imbecillam; sed medicum non desiderant, nisi male habentes (Matth. XXII); etsi inhonestam; sed inhonestioribus majorem circumdamus honorem (II Cor., XII); etsi perditam; sed ego, inquit, veni ut quod periit salvum faciam (Luc., V); etsi peccatricem; sed malo mihi, inquit, salutem peccatoris, quam mortem (Ezech., XVIII); etsi damnatam; sed ego, inquit (Deut., XXXII), percutiam, et sanabo.

PL 2, 807B

我々は善なる神を知っている。ただひとり至善なる方であることを、我々はその方のキリストから学び知る。この方は、隣人への愛を、ご自身への愛の次に命じつつ、ご自身もまた命じたことを行われるであろう。すなわち、かくも多くの仕方でご自身の隣人である肉を愛されるであろう――たとえ弱いものであっても(マタイ26:41)、しかし「力は弱さのうちに全うされる」(二コリント12:9)。たとえ脆弱なものであっても、しかし「具合の悪い者でなければ、医者を必要としない」(マタイ22章)。たとえ不名誉なものであっても、しかし「我々はより不名誉な部分にこそ、より大きな誉れをまとわせる」(二コリント12章)。たとえ滅びたものであっても、しかし「私は滅びたものを救うために来た」と言われている(ルカ5章)。たとえ罪深いものであっても、しかし「私は罪人の死よりも、その救いを望む」と言われている(エゼキエル18章)。たとえ断罪されたものであっても、しかし(申命記32章)「私は打ち、そして癒やす」と言われている。

4

Quid ea exprobras carni, quae Deum exspectant, quae in Deum sperant, quae honorantur ab illo, quibus subvenit? Ausim dicere, si haec carni non accidissent, benignitas, gratia, misericordia, omnis vis Dei benefica, vacuisset.

PL 2, 807C

なぜお前は、神を待ち望み、神に望みを置き、神から誉れを受け、神が助けの手を差し伸べるところの、まさにその事柄のゆえに、肉を責めるのか。あえて私は言おう。もしこれらのことが肉に起こらなかったならば、慈愛も、恩寵も、慈しみも、神のあらゆる恵み深い力も、空しいものになっていたであろう。

Caput X

第X章PL 2, 808A
1

Tenes Scripturas, quibus caro infuscatur; tene etiam, quibus inlustratur. Legis, cum caro deprimitur: adige oculos, et cum caro relevatur. Omnis caro faenum (Is., XLI); non hoc solum pronuntiavit Esaias; sed et: Omnis caro videbit salutare Dei (Ibid.).

PL 2, 808A

お前は、肉が暗く貶められている聖典の箇所を握っている。だが、肉が輝かされている箇所もまた握っておくがよい。肉が貶められているところを読むなら、目を向けよ、肉が高められているところにも。「あらゆる肉は草である」(イザヤ41章)。イザヤはこれだけを告げたのではない。すなわち「あらゆる肉は神の救いを見るであろう」(イザヤ41章)とも告げている。

2

Notatur in Genesi dicens Deus (Gen., VI): Non manebit Spiritus meus in hominibus istis, quia caro sunt; sed et auditur per Joelem (Joel., II): Effundam de Spiritu meo in omnem carnem. Apostolum quoque ne de uno stylo noris, quo carnem plerumque compungit.

PL 2, 808A

創世記には、神がこう言われたと記されている(創世記6章)、「私の霊はこれらの人間たちのうちにとどまらないであろう、彼らは肉であるから」。しかし、ヨエルを通してもこう聞かれる(ヨエル2章)、「私は私の霊からあらゆる肉の上に注ぐであろう」。使徒についても、肉をしばしば突き刺す、その一本の尖筆だけで知ろうとしてはならない。

3

Nam, etsi negat habitare boni quicquam in carne sua; etsi adfirmat eos qui in carne sint, Deo placere non posse, quia concupiscat adversus spiritum; et, si qua alia ita ponit, ut carnis non tamen substantia, sed actus inhonoretur: dicemus quidem alibi nihil proprie carni exprobrari oportere, nisi in animae suggillationem, quae carnem ministerio sibi subigit.

PL 2, 808A

実に、使徒は、自分の肉のうちには善なるものが何ひとつ宿っていないと言っているし、肉のうちにある者たちは神に喜ばれることができないと断言してもいる、肉が霊に逆らって欲するがゆえにと。また、他のいくつかの箇所でも、肉の実体そのものではなく、その行いこそが貶められるように述べている。これについては別の箇所で述べるつもりであるが、本来、肉そのものが責められるべきではなく、ただ、肉を務めによって自らに服従させる魂の貶めとしてのみ、責められるべきなのである。

4

Verum interim et in illis literis Paulus est, cum stigmata Christi in corpore suo portat; cum nostrum, ut Dei templum, vitiari vetat; cum corpora nostra membra Christi facit; cum monet tollere et magnificare Deum in corpore nostro.

PL 2, 808B

しかし、さしあたり、かの書簡のうちにも、パウロその人がいる――自分の肉体にキリストの焼き印を帯びているとき、我々の肉体を神の神殿として汚すことを禁じているとき、我々の肉体をキリストの肢体としているとき、我々の肉体のうちに神を高く掲げ、崇めるようにと勧めているときには。

5

Itaque, si ignominiae carnis resurrectionem ejus expellunt, cur non dignitates potius inducent? Quoniam Deo magis congruit in salutem redigere, quod reprobarit interdum, quam in perditionem dedere, quod etiam aliquando probavit.

PL 2, 808B

かくして、もし肉の恥辱がその復活を追い出すのであれば、なぜむしろ肉の尊厳がそれを引き入れないことがあろうか。神にとってふさわしいのは、ときに退けたものを救いへと立ち返らせることであって、ときに是とさえしたものを滅びへと引き渡すことではないからである。

Caput XI

第XI章PL 2, 808C
1

Hucusque de praeconio carnis adversus inimicos, et nihilominus amicissimos ejus. Nemo enim tam carnaliter vivit, quam qui negant carnis resurrectionem. Negantes enim ejus poenam, despiciunt et disciplinam.

PL 2, 808C

ここまでは、肉に敵対しながらも、それでいてこの上なく肉に親しい者たちに対する、肉の称揚について述べてきた。実に、肉の復活を否む者たちほど、肉的に生きる者はいない。彼らは、肉の罰を否むことによって、規律をも軽んじているのである。

2

De quibus luculenter et Paracletus per prophetidem Priscam: «Carnes sunt, et carnem oderunt.» Quam si tanta auctoritas munit, quanta illi ad meritum salutis patrocinari possit, numquid etiam Dei ipsius potentiam, et potestatem, et licentiam recensere debemus, an tantus sit qui valeat dilapsum, et devoratum et quibuscumque modis ereptum tabernaculum carnis reaedificare atque restituere?

PL 2, 808C

彼らについては、パラクレートスも、女預言者プリスカを通して、はっきりとこう言っている、「彼らは肉でありながら、肉を憎んでいる」。もしこれほどの権威が肉を守り固め、救いの功に対してこれほどの弁護をなしうるのであれば、我々はまた、神ご自身の力、権力、自由裁量をも改めて数え上げねばならないのだろうか――崩れ落ち、食い尽くされ、いかなる仕方で奪い去られようとも、肉という幕屋を建て直し、回復しうるほどに、その方は大いなる方であろうか、と。

3

An et aliqua nobis exempla hujus sui juris in publico naturae promulgavit, ne qui forte adhuc nesciant Deum nosse, qui non alia lege credendus est, quam ut omnia posse credatur?

PL 2, 809A

それとも、この方はご自身のこの権利についての実例を、自然という公けの場において我々に告げ知らせなかったのだろうか――もしや、いまだ神を知ることを知らずにいる者たちがいるといけないから、ということで。神とは、あらゆることをなしうると信じられる、その一事以外の法によっては、信じられるべきではない方なのである。

4

Plane apud Philosophos habes, qui mundum hunc innatum infectumque defendant: sed multo melius, quod omnes fere haereses natum et factum mundum annuentes, conditionem Deo nostro adscribunt.

PL 2, 809A

確かに、哲学者たちのもとには、この世界を生まれることも造られることもなかったものとして擁護する者たちがいる。だが、それよりもはるかに良いことに、ほとんどすべての異端者たちは、世界が生まれ、造られたものであることを認めており、その成り立ちを我々の神に帰しているのである。

5

Igitur confide illum totum hoc ex nihilo protulisse, et Deum nosti, fidendo quod tantum Deus valeat. Nam et quidam, infirmiores hoc prius credere, de materia potius subjacenti volunt ab illo universitatem dedicatam secundum philosophos.

PL 2, 809A

それゆえ、この方がこのすべてを無から生み出したと確信せよ。そうすれば、お前は神を知ったことになる、それほど神が力あることを信じることによって。実に、ある者たちは、これを信じるにはより力弱いために、哲学者たちに従って、むしろ下にある質料から、宇宙がこの方によって打ち建てられたのだと考えたがっている。

6

Porro, etsi ita in vero haberetur, cum tamen longe alias substantias, longeque alias species ex reformatione materiae diceretur protulisse, quam fuisset ipsa materia; non minus defenderem ex nihilo eum protulisse, si ea protulerat, quae omnino non fuerant.

PL 2, 809B

しかも、たとえそれが真実であったとしても、質料の作り直しによって、その質料自体とはまったく異なる諸々の実体、まったく異なる諸々の姿を生み出したと言われるのであれば、まったく存在しなかったものを生み出したのである限り、私はやはり、この方が無から生み出したのだと、同じように弁じるであろう。

7

Quo enim interest, ex nihilo quid proferri, an ex aliquo, dum quod non fuit, fiat? quando etiam non fuisse, nihil sit fuisse. Sic et fuisse e contrario, non nihil est fuisse. Nunc, etsi interest, tamen utrumque mihi applaudit.

PL 2, 809B

実に、何かが無から生み出されるのと、何かから生み出されるのとで、何の違いがあろうか――存在しなかったものが存在するようになるという点では。なぜなら、存在しなかったということもまた、無であった、ということに等しいからである。そして逆に、存在した、ということは、無ではなかった、ということである。いま、たとえ違いがあるとしても、それでもいずれの場合も、私にとっては都合がよいのである。

8

Sive enim ex nihilo Deus molitus est cuncta, poterit et carnem, in nihilum perductam, exprimere de nihilo. Sive de materia modulatus est alia, poterit et carnem quocumque dehaustam evocare de alio.

PL 2, 809B

というのも、もし神が万物を無から築き上げたのであれば、無へと帰した肉をも、無から形づくることができるであろう。もし神が別の質料から形づくったのであれば、どこかへ汲み尽くされた肉をも、別のものから呼び戻すことができるであろう。

9

Et utique idoneus est reficere, qui fecit; quanto plus est fecisse, quam refecisse, initium dedisse, quam reddidisse, Ita restitutionem carnis faciliorem credas institutione.

PL 2, 809C

そして当然、造った方は、造り直すにもふさわしい方である。造ることのほうが、造り直すことよりも、始まりを与えることのほうが、返し与えることよりも、はるかに大きな業なのだから。かくして、肉の回復は、その最初の創始よりも容易であると信じるがよい。

Caput XII

第XII章PL 2, 810A
1

Aspice nunc ad ipsa quoque exempla divinae potestatis. Dies moritur in noctem, et tenebris usquequaque sepelitur: funestatur mundi honor; omnis substantia denigratur; sordent, silent, stupent cuncta; ubique justitium est.

PL 2, 810A

いまや、神の権力そのものの実例にも目を向けよ。昼は夜のうちに死に、あらゆる場所で闇に葬られる。世界の栄光は喪に服し、あらゆる実体は暗く塗りつぶされる。万物は汚れ、沈黙し、立ちすくむ。至るところで公けの務めが停まる。

2

Ita lux amissa lugetur; et tamen rursus cum suo cultu, cum dote, cum sole, eadem et integra et tota universo orbi reviviscit; interficiens mortem suam, noctem; rescindens sepulturam suam, tenebras; haeres sibimet existens, donec et nox reviviscat, cum suo et illa suggestu.

PL 2, 810A

かくして、失われた光は嘆かれる。それでもなお再び、その装いとともに、その持参財とともに、その太陽とともに、同じもの、しかも欠けなく全きものとして、全世界にわたって生き返る。自らの死である夜を打ち滅ぼし、自らの墓である闇を切り裂きながら。そして、夜もまた、その拠り所とともに生き返るまでは、自ら自身の相続人として在り続けるのである。

3

Redaccenduntur enim et stellarum radii, quos matutina succensio exstinxerat: reducuntur et siderum absentiae, quas temporalis distinctio exemerat: redornantur et specula lunae, quae menstruus numerus adtriverat: revolvuntur hyemes et aestates, verna et autumna, cum suis viribus, moribus, fructibus.

PL 2, 810A

実に、朝の光の点火が消し去っていた星々の光条も、再び灯される。時の巡りの区分が取り去っていた星々の不在も、再び連れ戻される。月々の数がすり減らしていた月の鏡も、再び飾り直される。冬と夏、春と秋も、それぞれの力、それぞれの性質、それぞれの実りとともに、再び巡ってくる。

4

Quippe etiam terrae de coelo disciplina est arbores vestire post spolia, flores denuo colorare, herbas rursus imponere, exhibere eadem quae absumpta sint semina, nec prius exhibere quam absumpta. Mira ratio!

PL 2, 810B

実に、天から地に与えられた規律とは、木々を、葉を奪われた後にまた装わせ、花々を改めて彩り、草々を再び生い茂らせ、消え尽くされたのと同じ種を差し出すこと、しかも消え尽くされるより先には差し出さないことである。何と不思議な理法であろうか。

5

De fraudatrice servatrix, ut reddat, intercipit; ut custodiat, perdit; ut integret, vitiat; ut etiam ampliet, prius decoquit. Siquidem uberiora et cultiora restituit, quam exterminavit, revera foenore interitu, et injuria usura, et lucro damno.

PL 2, 810B

地は、欺く者から守る者となる。返すために奪い、守るために失わせ、元に戻すために損ない、いっそう増やすためにまず目減りさせる。実に、滅ぼしたものよりも豊かで、いっそう丹精されたものを回復するのであり、まことに滅びを利息とし、不正を利子とし、損失を利得としながら。

6

Semel dixerim, universa conditio recidiva est. Quodcumque conveneris, fuit: quodcumque amiseris, nihil non iterum est. Omnia in statum redeunt, cum abscesserint: omnia incipiunt, cum desierint: ideo finiuntur, ut fiant: nihil desperit, nisi in salutem.

PL 2, 810B

一言で言えば、造られたものすべては繰り返し立ち返るものである。お前が出会う何であれ、かつてあったものであり、お前が失う何であれ、再びないものはない。万物は、過ぎ去ったときにこそ元の状態へと立ち返り、終わったときにこそ始まるのである。それゆえ、終わるのは、生じるためであり、滅びるものは何ひとつない、救いへと至る場合を除いては。

7

Totus igitur hic ordo revolubilis rerum, testatio est resurrectionis mortuorum. Operibus eam praescripsit Deus ante, quam literis: viribus praedicavit ante, quam vocibus.

PL 2, 810C

かくして、事物のこの巡り返る秩序全体こそが、死者の復活の証しなのである。神は、文字によってよりも先に、業によってこれを明確に規定しておかれた。声によってよりも先に、諸々の力によってこれを宣べ伝えられたのである。

8

Praemisit tibi naturam magistram, submissurus et prophetiam, quo facilius credas prophetiae, discipulus naturae; quo statim admittas, cum audieris quod ubique jam videris; nec dubites Deum carnis etiam resuscitatorem, quem omnium noris restitutorem.

PL 2, 811A

神は、お前に先だって自然を教師として遣わし、その後に預言をも遣わそうとされた。それは、お前が自然の弟子として、いっそう容易に預言を信じるためであり、また、至るところですでに目にしていたことを耳にするとき、直ちにそれを受け入れるためである。そして、あらゆるものの回復者と知っているその方が、肉をも甦らせる方であることを、お前が疑わないためである。

9

Et utique si omnia homini resurgunt, cui procurata sunt, porro non homini, nisi et carni, quale est ut ipsa depereat in totum, propter quam et cui nihil deperit?

PL 2, 811A

そして当然、もし万物が、それらが備えられた当のもの、すなわち人間のために甦るのであれば、しかも人間とは、肉なくしてはあり得ない以上、その肉のためにこそ、そしてその肉にとってこそ、何ひとつ失われないのに、当の肉自身だけがまったく滅び失せるとは、いったいどういうことであろうか。

Caput XIII

第XIII章PL 2, 811A
1

Si parum universitas resurrectionem figurat, si nihil tale conditio signat, quia singula ejus non tam mori, quam desinere dicantur, nec redanimari, sed reformari existimentur, accipe plenissimum atque firmissimum hujus spei specimen.

PL 2, 811A

もし宇宙がいまだ十分には復活を予表しないとしても、もし被造物界がそのようなことを何ら示さないとしても――というのも、その個々のものは、死ぬというよりはむしろ止むと言われ、生き返らされるのではなく、元の形に戻されると考えられるからである――それでも、この希望の最も充実した、最も確かな実例を受け取るがよい。

2

Siquidem animalis est res, et vitae obnoxia, et morti: illum dico alitem Orientis peculiarem, de singularitate famosum, de posteritate monstruosum; qui semetipsum lubenter funerans renovat, natali fine decedens atque succedens; iterum phoenix, ubi jam nemo; iterum ipse, qui non jam; alius idem.

PL 2, 811B

というのも、それは魂的な存在であり、生と死とに服するものだからである。私が言っているのは、東方に特有のあの鳥のことである――その唯一無二であることで名高く、その後裔のありようにおいて驚異的な。この鳥は、自ら進んで自らを葬りつつ自らを新たにし、誕生となる終わりによって去りゆき、かつ後を継ぐ。もはや誰もいなくなったところに、再び不死鳥となる。もはやいない当のものが、再びその当のものとなる。別の者でありながら、同じ者なのである。

3

Quid expressius atque signatius in hanc causam? aut cui alii rei tale documentum? Deus etiam Scripturis suis: Et florebit enim, inquit (Ps., XCI, 13), velut phoenix; id est, de morte, de funere; uti credas, de ignibus quoque substantiam corporis exigi posse.

PL 2, 811B

この訴訟にとって、これよりも明白で、これよりも確かなしるしとなるものが何かあろうか。あるいは、他のいかなる事物にこれほどの証しがあろうか。神ご自身もまた、ご自身の聖典において、こう言われている(詩篇91:13)、「実に彼は不死鳥のように花咲くであろう」。すなわち、死から、葬りから、ということである。それは、火からでさえも、肉体という実体が引き出されうると、お前が信じるためである。

4

Multis passeribus antistare nos Dominus pronuntiavit: si non et phoenicibus, nihil magnum. Sed homines semel interibunt, avibus Arabiae de resurrectione securis?

PL 2, 811B

主は、我々が多くの雀にまさると宣言された。もし不死鳥にもまさるのでなければ、大したことではない。だが、人間はただ一度だけ滅び去るというのに、アラビアの鳥たちは復活について安んじていられるというのか。

Caput XIV

第XIV章PL 2, 812A
1

Talia interim divinarum virium liniamenta non minus parabolis operato Deo, quam locuto, veniamus et ad ipsa edicta atque decreta ejus, quo cum maxime divisionem istam materiae ordinamus.

PL 2, 812A

さしあたり、神の力の素描はこのようなものである――神はたとえを語り給うたのに劣らず、たとえによって働き給うたのだから。我々は神ご自身の布告と定めそのものへも進もう。ちょうど今、まさにそれによって、この主題の区分を組み立てているのである。

2

Exorsi enim sumus ab auctoritate carnis, an ea sit cui dilapsae salus competat: dehinc, prosecuti de potentia Dei, an tanta sit quae salutem conferre dilapsae rei soleat: nunc, si probavimus utrumque, velim etiam de causa requiras an sit aliqua tam digna, quae resurrectionem carnis necessariam, et rationi certe omnimodo debitam vindicet, quia subest dicere, etsi caro capax restitui, etsi divinitas idonea restituendi, sed caussa restitutionis praeesse debebit.

PL 2, 812A

我々はまず肉の権威から説き起こした――崩れ去った肉にこそ救いがふさわしいかどうかを問うたのである。次いで神の力について論じ進め、崩れ去ったものに救いを与えるほどの力が神にあるかどうかを問うた。今、もしこの両方を証明し得たのなら、お前にはさらに理由についても尋ねてもらいたい――肉の復活を必然とし、理に完全にかなったものとして弁じ立てるにふさわしい理由が何かあるかどうかを。というのも、たとえ肉が回復されうる能力を持ち、たとえ神性が回復するにふさわしい力を持っていたとしても、なお回復の理由が先立って存在せねばならない、と言う余地が残っているからである。

3

Accipe igitur et caussam, qui apud Deum discis, tam optimum, quam et justum; de suo optimum, de nostro justum.

PL 2, 812A

それゆえ、神のもとで学ぶお前よ、理由をも受け取るがよい――神は至善であると同時に正しくもあられる。至善であるのは神ご自身によることであり、正しくあられるのは我々の側の事情によることである。

4

Nisi enim homo deliquisset, optimum solummodo Deum nosset, ex naturae proprietate; at nunc etiam justum eum patitur, ex caussae necessitate; tamen et hoc ipso optimum, dum et justum.

PL 2, 812B

もし人間が過ちを犯さなかったなら、本性の特質のゆえに、ただ至善なる神のみを知っていたであろう。しかし今や、事の必然性のゆえに、人間は神が正しくもあられることを経験する。とはいえ、まさにこの点においてこそ、神は至善でもあられる――正しくもあられるのだから。

5

Et bono enim juvando, et malo puniendo, justitiam exhibens, utramque sententiam bono praestat: hinc vindicans istud, inde remunerans illud. Sed cum Marcione plenius disces, an hoc sit Dei totum.

PL 2, 812B

善人を助け、悪人を罰することによって正義を示しつつ、神はいずれの判定をもよきことのために果たす――一方でこれを罰し、他方であれに報いることによって。だが、これが神の全体であるかどうかは、マルキオンを相手にした議論において、お前がより十分に学ぶことになるであろう。

6

Interim talis est noster; merito judex, quia Dominus; merito Dominus, quia auctor; merito auctor, quia Deus.

PL 2, 812B

さしあたり、我々の神はこのようなお方である。当然にも審判者であられる、主であられるがゆえに。当然にも主であられる、創造者であられるがゆえに。当然にも創造者であられる、神であられるがゆえに。

7

Hinc et ille nescio quis haereticorum, merito non judex, non enim Deus; merito non Dominus, non enim auctor: nescio jam si Deus, qui nec auctor, quod Deus, nec Dominus, quod auctor.

PL 2, 812B

されば、異端者たちのかの何者とも知れぬ神もまた、当然にも審判者ではない――神ではないのだから。当然にも主でもない――創造者ではないのだから。今や、この者が神であるかどうかさえ私には分からない――神であればこそ創造者であるはずなのに創造者ではなく、創造者であればこそ主であるはずなのに主でもないのだから。

8

Igitur si Deo et Domino et auctori congruentissimum est, judicium in hominem destinare, de hoc ipso an Dominum et auctorem suum agnoscere et observare curarit, an non utique judicium resurrectio expunget.

PL 2, 812B

それゆえ、神にして主にして創造者であられる方に最もふさわしいのが、人間に対して裁きを定めることであるなら――しかも、その人間が自らの主にして創造者を認め、これを守り行うことを心がけたかどうかについての裁きであるなら――復活こそが当然その裁きを果たすのではないだろうか。

9

Haec erit tota caussa, imo necessitas resurrectionis; congruentissima scilicet Deo destinatio judicii: de cujus dispositione dispicias, an utrique substantiae humanae dijudicandae censura divina praesideat, tam animae quam et carni.

PL 2, 813A

これこそ復活の理由の全て、それどころか必然性であろう。すなわち、神に最もふさわしい裁きの定めなのである。その配剤について見極めるがよい――神に由来する譴責の権能が、魂と肉という人間の両方の実体を裁くべく、これを司っているかどうかを。

10

Quod enim congruet judicari, hoc competet etiam resuscitari. Dicimus plenum primo perfectumque credendum judicium Dei, ut ultimum jam atque exinde perpetuum: ut sic quoque justum, dum non in aliquo minus: ut sic quoque Deo dignum, dum pro tanta ejus patientia, plenum atque perfectum: itaque plenitudinem perfectionemque judicii, non nisi de totius hominis repraesentatione constare.

PL 2, 813A

というのも、裁かれるにふさわしいものは、甦らされるにもふさわしいからである。我々はこう言う――神の裁きは、まず満ちて完全なものと信じられねばならない、それが今や最後のものであり、それゆえまた永続するものである以上。かくしてまた正しくもある――何一つ欠けるところがないのだから。かくしてまた神にふさわしくもある――神のかくも大いなる忍耐に見合って、満ちて完全なものであるのだから。それゆえ、裁きの充満と完全とは、人間全体が差し出されることによってのみ成り立つのである。

11

Totum porro hominem ex utriusque substantiae concretione parere; idcircoque in utraque exhibendum, quem totum oporteat judicari: qui nisi totus, utique non vixerit. Qualis ergo vixerit, talem judicari, quia de eo quod vixerit, habeat judicari. Vita est enim causa judicii; per tot substantias dispungenda, per quot et functa est.

PL 2, 813A

しかも、人間全体は両実体の結合から生じるのであり、それゆえ、裁かれるべき者が全体である以上、両実体において差し出されねばならない。全体でなければ、その者は生きたとは言えなかったはずである。それゆえ、生きたとおりの姿でこそ裁かれるのであり、生きたことについてこそ裁かれるべきだからである。というのも、裁きの理由は生であり、この生が働いたのと同じだけの実体によって、検められねばならないのである。

Caput XV

第XV章PL 2, 813B
1

Age jam, scindant adversarii nostri carnis animaeque contextum, prius in vitae administratione, ut ita audeant scindere illud etiam in vitae remuneratione. Negent operarum societatem, ut merito possint etiam mercedem negare.

PL 2, 813B

さて、我々の論敵に、まず生の営みにおいて肉と魂の結びつきを引き裂かせるがよい。そうして初めて、生の報いにおいてもそれを引き裂く勇気を持てるというものである。彼らに働きの共有を否定させるがよい、そうすれば当然、報いをも否定できるであろうから。

2

Non sit particeps in sententia caro, si non fuerit et in caussa. Sola anima revocetur, si sola decedit. Atenim non magis sola decedit, quam sola decucurrit illud unde decedit: vitam hanc dico.

PL 2, 813B

肉が、その訴訟にも与っていないのなら、判決にも与らないがよい。魂だけが呼び戻されるがよい、もし魂だけが世を去るのであれば。しかし、魂だけが世を去るのではない――魂だけがそこから去って行くところのもの、すなわちこの生を、独りで走り終えたのでもない。

3

Adeo autem non sola anima transigit vitam, ut nec cogitatus, licet solos, licet non ad effectum per carnem deductos, auferamus a collegio carnis. Siquidem in carne, et cum carne, et per carnem agitur ab anima, quod agitur in corde.

PL 2, 813C

しかるに、魂だけが生を営むのではないということは、これほどまでに確かであるから、たとえ独りの思いにすぎず、たとえ肉を通して実行にまで至らなかったとしても、我々は思いを肉の仲間から除外することはしない。というのも、心の中で行われることは、肉のうちで、肉とともに、肉を通して魂によって行われるからである。

4

Hanc denique carnis speciem, arcem animae, etiam Dominus in sugillationem cogitatuum taxat: Quid cogitatis in cordibus vestris nequam (Matth. IX)? et: Qui conspexerit mulierem ad concupiscendum, jam adulteravit in corde (Matth. V).

PL 2, 813C

実に、肉のこの部分、すなわち魂の城塞を、主もまた思いを咎める言葉のうちで取り上げておられる。「なにゆえ汝らは心のうちで悪しきことを思うのか」(マタイ9章)。また、「欲情するために女を見つめた者は、すでに心のうちで姦淫を犯したのである」(マタイ5章)。

5

Adeo et sine opere et sine effectu cogitatus, carnis est actus. Sed etsi in cerebro, vel in medio superciliorum discrimine, vel ubi ubi philosophis placet, principalitas sensuum consecrata est, quod hegemonicon appellatur, caro erit omne animae cogitatorium.

PL 2, 813C

かくして、行為も実行も伴わない思いでさえ、肉の働きなのである。しかし、感覚の中枢――哲学者たちがヘーゲモニコンと呼ぶもの――が脳のうちに捧げられていようと、眉間のただ中に捧げられていようと、あるいは哲学者たちの気に入るどこであろうと、肉こそが魂のあらゆる思考の座となるであろう。

6

Nunquam anima sine carne est, quamdiu in carne est. Nihil non cum illa agit, sine qua non est. Quaere adhuc an cogitatus quoque per carnem administrentur, qui per carnem dinoscuntur extrinsecus.

PL 2, 814A

魂は、肉のうちにある限り、決して肉なしにあることはない。魂は、それなしにはあり得ないものと共に、あらゆることを行う。さらに問うがよい――外部からは肉を通して見分けられる思いもまた、肉を通して営まれているのではないか、と。

7

Volutet aliquid anima, vultus operatur indicium: facies intentionum omnium speculum est. Negent factorum societatem, cui negare non possunt cogitatorum. Et illi quidem delinquentias carnis enumerant: ergo peccatrix tenebitur supplicio.

PL 2, 814A

魂が何かを思い巡らせば、顔つきがそのしるしを現す。顔はあらゆる意図の鏡である。彼らに、行いの共有を否定させてみるがよい――思いの共有すら否定できない、その肉に向かって。そして彼らは肉の過ちを数え上げる。ならば、肉は罪を犯した者として刑罰に繋がれるであろう。

8

Nos vero etiam virtutes carnis opponimus: ergo et bene operata tenebitur praemio Et si anima est quae agit et impellit in omnia, carnis obsequium est, Deum non licet aut injustum judicem credi, aut inertem: injustum, si sociam bonorum operum a praemiis arcet; inertem, si sociam malorum a suppliciis secernat: cum humana censura eo perfectior habeatur, quo etiam ministros facti cujusque deposcit, nec parcens, nec invidens illis, quominus cum auctoribus, aut poenae, aut gratiae communicent fructum.

PL 2, 814A

だが我々は、肉の徳をも対置する。ならば、善く働いた肉もまた報いを受けるはずである。そして、あらゆることを行い、駆り立てるのが魂であり、肉はその奉仕にすぎないとしても、神を不義なる審判者と信じることも、怠慢な審判者と信じることも許されない。もし神が、善き働きに与った仲間を報いから締め出すなら不義であり、もし悪しき働きに与った仲間を刑罰から切り離すなら怠慢である。人間の譴責の権能でさえ、事ごとに手を貸した者をも引き立て、これを容赦せず、彼らが事を起こした者と共に刑罰であれ恩恵であれその果実に与ることを惜しみもしないほどに、いっそう完全なものとされているというのに。

Caput XVI

第XVI章PL 2, 814B
1

Sed cum imperium animae, obsequium carni distribuimus, prospiciendum est, ne et hoc alia argumentatione subvertant, ut velint carnem sic in officio animae collocare, non quasi ministram, ne ex hoc sociam cogantur agnoscere.

PL 2, 814B

だが、我々が魂に支配を、肉に服従を割り当てるとき、注意せねばならないことがある――彼らが別の論法でもってこれをも覆し、肉を魂の職務のうちに置きながらも、それを仕える者としてではなく置こうとし、それによって仲間と認めることを強いられないようにしようとするのではないか、ということである。

2

Dicent enim ministros et socios habere arbitrium ministrandi atque sociandi, et potestatem suae voluntatis in utrumque, homines scilicet et ipsos; idcirco cum auctoribus merita communicare, quibus operam sponte accommodant; carnem autem, nihil sapientem; nihil sentientem per semetipsam, non velle, non nolle de suo habentem, vice potius vasculi apparere animae, ut instrumentum, non ut ministerium.

PL 2, 814B

というのも、彼らはこう言うであろう――仕える者や仲間というものは、仕えることと仲間となることについて自らの判断を持ち、その両方について自らの意志の力を持っている。彼ら自身もまた人間なのだから当然である。それゆえにこそ、彼らは自ら進んで働きを貸し与える相手である本人たちと、功罪を分かち合うのである。しかし肉は、何一つ思慮することもなく、それ自身によっては何一つ感じることもなく、自らのものとして欲することも欲しないこともなく、むしろ魂にとっての器のようなものとして現れる――道具としてであって、仕える者としてではない。

3

Itaque animae solius judicium praesidere, qualiter usa sit vasculo carnis; vasculum vero ipsum non esse sententiae obnoxium: quia nec calicem damnari, si quis eum veneno temperarit; nec gladium ad bestias pronuntiari, si quis eo latrocinium fuerit operatus.

PL 2, 814C

彼らはさらにこう言う――それゆえ、肉という器をどのように用いたかについては、魂だけの裁きが司るのであり、器そのものは判決に服するものではない。誰かが杯に毒を調合したからといって、杯そのものが断罪されるわけではなく、誰かが剣で強盗を働いたからといって、剣が猛獣の刑に処せられるわけでもないのと同じである、と。

4

Jam ergo innocens caro, ex ea parte qua non reputabuntur illi operae malae: et nihil prohibet innocentiae nomine salvam eam fieri.

PL 2, 815A

それゆえ、肉は、悪しき行いがそれに帰せられない限りにおいて、無実である。そして、無実の名において肉が救われることを妨げるものは何もない。

5

Licet enim nec bonae operae reputentur illi, sicut nec malae; divinae tamen benignitati magis competit innocentes liberare: beneficis enim debet; optimi est autem, etiam quod non debetur offerre.

PL 2, 815A

というのも、善き行いもまた、悪しき行いと同様に肉に帰せられないとしても、神の慈愛にはむしろ無実の者たちを解放することがふさわしいからである。善行者たちに対して神は負うところがあるが、負うところのないものまで差し出すのは、至善なる者にふさわしいことである。

6

Et tamen calicem, non dico venenarium, in quem mors aliqua ructarit, sed fictricis, vel archigalli, vel gladiatoris, aut carnificis spiritu infectum, quaero an minus damnes, quam oscula ipsorum?

PL 2, 815A

それでもなお私は問いたい――毒殺者の杯、すなわち何らかの死がそこに吐き出された杯とは言わないまでも、顔を作り飾る女や、大祭司長や、剣闘士や、処刑人の息によって汚された杯を、お前は、彼らの口づけよりも軽く断罪するであろうか。

7

Nostris quoque sordibus nubilum, vel non pro animo temperatum, elidere solemus, quo magis puero irascamur: gladium vero latrociniis ebrium quis non a domo tota, nedum a cubiculo, nedum a capitis sui officio relegabit, praesumens scilicet, nihil aliud se quam inludia animarum somniaturum, urgentium et inquietantium sanguinis sui concubinum?

PL 2, 815A

我々もまた、自分自身の汚れによって曇った杯、あるいは意にかなう加減に調合されなかった杯を、打ち壊すのを常としている――それによって、いっそう召使いの少年に対して腹を立てるためである。だが、強盗の罪によって血に酔った剣を、家全体からはおろか、寝室からも、まして枕頭を守る務めからも遠ざけぬ者があろうか。まさに、自分が夢に見るのは、己の血と共に寝る者に迫り、これを悩ませる魂どもの嘲弄のほかにはあるまい、と思い込んでのことである。

8

Atenim et calix bene sibi conscius, et de diligentia ministerii commendatus, de coronis quoque potatoris sui inornabitur, aut aspergine florum honorabitur: et gladius bene de bello cruentus, et melior homicida, laudem suam consecratione pensabit.

PL 2, 815B

しかし他方、良き自覚を持ち、その奉仕の丹念さゆえに称賛される杯は、それを飲む者の冠によって飾られ、あるいは花の振り撒きによって栄誉を受けるであろう。そして、戦において見事に血にまみれ、いっそう優れた殺人者となった剣は、奉献によってその誉れに報いられるであろう。

9

Est ergo et in vascula et in instrumenta sententiam figere, ut dominorum et auctorum meritis et ipsa communicent; ut huic quoque argumentationi satisfecerim, licet ab exemplo vacet diversitas rerum.

PL 2, 815B

かくして、器や道具にも判決を下すことはあり得るのであり、それらもまた、持ち主や事を成した者の功罪に与ることになる――こうして私はこの論法にも応えたことになろう。もっとも、事物のありようが違う以上、この実例そのものが当てはまらないのではあるが。

10

Omne enim vas vel instrumentum aliunde in usus venit, extranea omnino materia a substantia hominis; caro autem ab exordio uteri consata, conformata, congenita animae, etiam in omni operatione miscetur illi.

PL 2, 815B

というのも、あらゆる器や道具は、よそから用いるために来たものであり、その材料は人間の実体とはまったく無縁のものだからである。しかし肉は、胎の始まりから共に蒔かれ、形づくられ、魂と生まれを同じくしており、あらゆる働きにおいてもまた魂と混じり合っているのである。

11

Nam etsi vas vocatur apud Apostolum, quam jubet in honore tractari, eadem tamen ab eodem homo exterior appellatur: ille scilicet limus, qui prior titulo hominis incisus est, non calicis, aut gladii, aut vasculi ullius.

PL 2, 816A

なぜなら、使徒のもとで肉が「器」と呼ばれ、これを尊んで扱うよう命じられているとしても、同じ肉が同じ使徒によって「外なる人」とも呼ばれているからである――すなわち、あの土くれのことであり、それは杯や剣やいかなる器の名にも先立って、人間という称号を刻まれたものなのである。

12

Vas enim capacitatis nomine dicta est, qua animam capit et continet; homo vero, de communione naturae, quae eam non instrumentum in operationibus praestat, sed ministerium.

PL 2, 816A

器と言われるのは、それが魂を容れ、保つという容量の性質によることであり、人間と言われるのは、本性の共有によることである。すなわち肉は、働きにおいて魂に道具としてではなく、仕える者として応じるのである。

13

Ita et ministerium tenebitur judicio, etsi nihil sapiat; quia portio est ejus quae sapit, non supellex.

PL 2, 816A

かくして、たとえ何も思慮しないとしても、仕える者は裁きに服する。というのも、それは、思慮するものの調度品ではなく、その一部だからである。

14

Hoc et Apostolus sciens, nihil carnem agere per semetipsam, quod non animae deputetur, nihilominus peccatricem judicat carnem, ne eo quod ab anima videtur impelli, judicio liberata credatur.

PL 2, 816A

使徒もまた、肉がそれ自身によって行うことで魂に帰せられぬものは何一つないと知りながら、それでもなお肉を罪ある者と裁くのである。魂によって駆り立てられているように見えるからといって、肉が裁きから解放されていると思われることのないようにである。

15

Sic et cum aliquas laudis operas carni indicit (I Cor. XV): Glorificate, inquit, et tollite Deum in corpore vestro, certus et hos conatus ab anima agi; idcirco tamen et carni eos mandat, quia et illi fructum repromittit.

PL 2, 816B

かくして、称賛に値する働きを肉に課すときにも、使徒は言う――「汝らの肉体において神を崇め、これを高く掲げよ」(一コリント15章)と。この努めが魂によって行われることを確信しつつも、なお使徒はこれを肉にも命じる。肉にもその実りを約束しているからである。

16

Alioquin nec exprobratio competisset in alienam culpae, nec adhortatio in extraneam gloriae: et exprobratio enim, et exhortatio vacarent erga carnem, si vacaret et merces, quae in resurrectione captatur.

PL 2, 816B

さもなければ、非難が咎とは無縁のものに向けられることも、勧告が栄光とは無縁のものに向けられることもなかったであろう。もし復活において得られる報いが肉と無縁であるなら、非難も勧告も肉に対しては空しいものとなるからである。

Caput XVII

第XVII章PL 2, 816B
1

Simplicior quisque fautor sententiae nostrae putabit, carnem etiam idcirco repraesentandam esse judicio, quia aliter anima non capiat passionem tormenti seu refrigerii, utpote incorporalis: hoc enim vulgus existimat.

PL 2, 816B

我々の説を支持する、より素朴な者は誰でも、こう考えるであろう――肉もまた裁きに差し出されねばならないのは、そうでなければ魂が責め苦なり安らぎなりを被ることができないからだ、魂は非物体的なのだから、と。民衆が思っているのは、まさにこのことなのである。

2

Nos autem animam corporalem et hic profitemur, et in suo volumine probamus, habentem proprium genus substantiae, soliditatis, per quam quid et sentire et pati possit.

PL 2, 816B

だが我々は、ここでも魂を物体的なものと公言し、それを論じた我々自身の書物においても証明している――魂は、それによって感じることも被ることもできる、固有の種類の実体、すなわち堅固さを持っているのである。

3

Nam et nunc animas torqueri, foverique penes Inferos, licet nudas, licet adhuc exules carnis, probavit Lazari exemplum.

PL 2, 817A

というのも、いま現に、魂が冥界のもとで、たとえ裸であっても、たとえなお肉から追放された身であっても、苦しめられ、あるいは慰められることを、ラザロの実例が証明したからである。

4

Dedi igitur adversario dicere: Ergo, quae habet corpulentiam propriam, de suo sufficiet ad facultatem passionis et sensus, ut non egeat repraesentatione carnis.

PL 2, 817A

それゆえ私は、論敵にこう言わせておこう――「ならば、固有の物体性を持つ魂は、感覚と受苦の能力にとって自分自身で十分であり、肉が差し出されることを必要としない」と。

5

Imo eatenus egebit, non qua sentire quid sine carne non possit, sed qua necesse est illam etiam cum carne sentire. Quantum enim ad agendum de suo sufficit, tantum et ad patiendum. Ad agendum autem minus de suo sufficit.

PL 2, 817A

それどころか、魂は次の点において肉を必要とする――肉なしには何も感じ得ないという点においてではなく、肉と共にも感じることが必然であるという点においてである。というのも、行うことについて自分自身で足りるだけのものは、被ることについても足りるのであり、行うことについては、自分自身では十分に足りないからである。

6

Habet enim de suo solummodo cogitare, vel cupere, disponere; ad perficiendum autem operam carnis exspectat. Sic itaque et ad patiendum, societatem carnis expostulat; ut tam plene per eam pati possit, quam sine ea plene agere non potuit.

PL 2, 817A

というのも、魂が自分自身のものとして持つのは、ただ考えること、あるいは欲すること、意図することだけであり、これを成し遂げるためには肉の働きを待たねばならないからである。かくして、被ることについても、魂は肉との協働を求める――肉なしには十分に行うことができなかったのと同じだけ、肉を通して十分に被ることができるようにである。

7

Et ideo in quae de suo sufficit, eorum interim sententiam pendit, concupiscentiae, et cogitatus, et voluntatis.

PL 2, 817B

それゆえ、魂が自分自身で足りることについては、さしあたりそれらの判決を――欲望と、思いと、意志との判決を――償うのである。

8

Porro, si haec satis essent ad plenitudinem meritorum, ut non requirerentur et facta, sufficeret in totum anima ad perfectionem judicii, de his judicanda, in quae agenda sola suffecerat.

PL 2, 817B

しかも、もしこれらのことが功罪の充満にとって十分であって、行いまでもが求められないのであれば、魂だけで裁きの完全性にとって全面的に十分であったろう――魂が単独で行うに足りたことについて、裁かれる限りにおいて。

9

Cum vero etiam facta devincta sint meritis, facta autem per carnem administrentur; jam non sufficit animam sine carne foveri, sive cruciari, pro operibus etiam carnis, etsi habet corpus, etsi habet membra; quae proinde illi non sufficiunt ad sentiendum plene, quemadmodum nec ad agendum perfecte.

PL 2, 817B

しかし、行いもまた功罪に結びついており、行いは肉を通して営まれる以上、肉の業のゆえに魂だけが肉なしに慰められ、あるいは苛まれることでは、もはや十分ではない――たとえ魂が〔それ自身の〕肉体を持ち、たとえ肢体を持っているとしても、である。それらは、完全に行うには足りなかったのと同様、十分に感じるにも魂には足りないのだから。

10

Idcirco, pro quoquo modo egit, pro eo et patitur apud Inferos, prior degustans judicium, sicut prior induxit admissum: exspectans tamen et carnem, ut per illam etiam facta compenset, cui cogitata mandavit.

PL 2, 817B

それゆえ、魂は、いかなる仕方で行おうとも、それに応じて冥界のもとで被る――先に罪を犯し入れたのと同じように、先に裁きを味わうのである。それでもなお、魂は肉を待ち望んでいる。思いを委ねたその肉を通して、行いをも埋め合わせるためである。

11

Denique, haec erit ratio in ultimum finem destinati judicii, ut exhibitione carnis omnis divina censura perfici possit. Alioquin non sustineretur in finem, quod et nunc animae decerpunt apud Inferos, si solis animabus destinaretur.

PL 2, 818A

結局のところ、これこそが、最終の終わりに定められた裁きの理法であろう――肉が差し出されることによって、神に由来する譴責の権能のすべてが完全に果たされうるのである。さもなければ、魂が今すでに冥界のもとで先取りしていることが、もし魂だけに定められたものであるならば、その終わりまで保たれることはなかったであろう。

Caput XVIII

第XVIII章PL 2, 818A
1

Hucusque praestructionibus egerim ad muniendos sensus omnium Scripturarum, quae carnis recidivatum pollicentur.

PL 2, 818A

ここまで私は、肉の回帰を約束するあらゆる聖典の意味を固めるために、予備の論証を重ねてきた。

2

Cui cum tot auctoritates justorum patrociniorum procurent; honores dico substantiae ipsius, tum vires Dei, tum exempla earum, tum rationes judicii, et necessitates ipsius: utique secundum praejudicia tot auctoritatum Scripturas intelligi oportebit, non secundum ingenia haereticorum, de sola incredulitate venientia: quia incredibile habeatur restitui substantiam interitu subductam, non quia aut substantiae ipsi inemeribile sit, aut Deo impossibile, aut judicio inhabile.

PL 2, 818A

これほど多くの正当な弁護の権威がこれに助力しているからには――すなわち、実体そのものの誉れ、神の力、その実例、裁きの理由、そしてその必然性のことを言っているのだが――聖典は、当然にも、これほど多くの権威の予断に従って理解されるべきであり、ただ不信仰からのみ生じる異端者たちの才知に従って理解されるべきではない。滅びによって奪い去られた実体が回復されることが信じがたいとされるのは、実体そのものがそれに値しないからでも、神にとって不可能だからでも、裁きに適わないからでもないのである。

3

Plane incredibile, si nec praedicatum divinitus fuerit: nisi quod, etsi praedicatum id a Deo non fuisset, ultro praesumi debuisset, ut propterea non praedicatum, quia tot auctoritatibus praejudicatum.

PL 2, 818B

確かに、もし神によって予め告げ知らされていなかったなら、信じがたいことであったろう。ただし、たとえ神によってこれが予め告げられていなかったとしても、自ずから当然のこととして思い込まれるべきであった――それゆえにこそ、これほど多くの権威によってすでに予断されていたがために、あえて告げ知らされなかったのだ、というだけのことである。

4

At cum divinis quoque vocibus personet, tanto abest ut aliter intelligatur, quam desiderant illa a quibus etiam sine divinis vocibus persuadetur. Videamus igitur hoc primum, quonam titulo spes ista proscripta sit.

PL 2, 818B

しかし、神の御声によってもこれが鳴り響いている以上、それほどまでに、神の御声なしにさえこれを説き伏せるあの事どもが望むのとは違う仕方で理解されるなどということはあり得ぬことである。それゆえ、まず何よりも、この希望がいかなる名目のもとに掲げられているのかを見ることにしよう。

5

Unum, opinor, apud omnes edictum Dei pendet, resurrectio mortuorum. Duo verba expedita, decisa, detersa. Ipsa conveniam, ipsa discutiam, cui se substantiae addicant. Cum audio resurrectionem homini imminere, quaeram necesse est quid ejus cadere sortitum sit.

PL 2, 818C

思うに、すべての人々のもとで、神の布告としてただ一つ懸かっているものがある――死者の復活である。二つの言葉、明快で、決然として、磨き抜かれている。私はこの言葉そのものに立ち向かい、この言葉そのものを吟味し、それがいかなる実体に属するのかを問おう。人間に復活が迫っていると聞くとき、私はその何が倒れる運命にあったのかを問わねばならない。

6

Siquidem nihil resurgere exspectabit, nisi quod ante succiderit. Qui ignorat carnem cadere per mortem, potest eam nec stantem nosse per vitam. Sententiam Dei natura pronuntiat: Terra es, et in terram ibis. Et qui non audivit, videt.

PL 2, 819A

というのも、先に倒れたのでなければ、何ものも甦ることを期待しないだろうからである。肉が死によって倒れることを知らない者は、それが生において立っていることをも知り得ない。自然が神の判決を告げている――「汝は土であり、土に帰るであろう」と。そして、これを聞かなかった者も、これを目にするのである。

7

Nulla mors non ruina membrorum est. Hanc corporis sortem Dominus quoque expressit, cum ipsa substantia indutus: Diruite, inquit (Joan. 11), templum istud, et ego illud triduo resuscitabo.

PL 2, 819A

死とは、肢体の崩壊でないものはない。主もまた、この肉体の運命を、その実体そのものをまとわれつつ言い表された。「この神殿を打ち壊すがよい。そうすれば私は三日でこれを甦らせよう」(ヨハネ11章)と。

8

Ostendit enim cujus sit dirui, cujus elidi, cujus jacere, ejus et relevari, et resuscitari: quamquam et animam circumferret trepidantem usque ad mortem, sed non cadentem per mortem. Quia et Scriptura: De corpore, inquit, suo dixerat.

PL 2, 819A

主は示された――打ち壊されること、打ち倒されること、横たわることが何に属するのか、その同じものにこそ、起こされることも甦らされることも属するのだ、と。もっとも主は、死に至るまで震える魂をも携えておられたが、その魂が死によって倒れることはなかった。聖典もまた言っている――「主はご自分の肉体について語られたのであった」と。

9

Atque adeo caro est, quae morte subruitur, ut exinde a cadendo cadaver renuntietur. Anima porro, nec vocabulo cadit, quia nec habitu ruit. Atquin ipsa est, quae ruinam corpori infert, cum efflata est: sicut ipsa est, quae illud de terra suscitabit ingressa.

PL 2, 819A

かくも肉こそは死によって打ち倒されるものであり、それゆえにこそ、その後、倒れる(カデレ)ことにちなんで死体(カダウェル)と呼ばれるのである。しかも魂は、あり方において崩れ落ちることがないゆえに、名においても倒れることがない。しかるに、魂こそは、息を吐き出して去るとき、肉体に崩壊をもたらすものであり、同じくそれこそが、入り込んで肉体を地から起こし上げるであろうものでもある。

10

Non potest cadere, quae suscitavit ingressa. Non potest ruere, quae elidit egressa. Arctius dicam, ne in somnum quidem cadit anima cum corpore, ne tum quidem sternitur cum carne.

PL 2, 819B

入り込んで起こし上げたものが、倒れることはできない。出て行って打ち倒すものが、崩れ落ちることはできない。もっと厳密に言おう――魂は、眠りにおいてすら肉体とともに倒れることはなく、その時でさえ肉とともに横たえられることはないのである。

11

Etenim agitatur in somnis et jactitatur; quiesceret autem, si jaceret; et jaceret, si caderet. Ita nec in veritatem mortis cadit, quae nec in imaginem ejus ruit.

PL 2, 819B

というのも、魂は夢の中で動かされ、揺り動かされているからである。もし横たわっているのであれば、静まっているはずであり、もし倒れているのであれば、横たわっているはずである。かくして、死の似姿においてすら崩れ落ちない魂は、死の真の姿においても倒れることがないのである。

12

Sequens nunc vocabulum mortuorum aeque dispice, cui substantiae insidat: quamquam in hac materia admittamus, interdum mortalitatem animae assignari ab haereticis: ut, si anima mortalis resurrectionem consecutura est. praejudicium sit et carni non minus mortali resurrectionem communicaturae.

PL 2, 819B

さて次に、「死者たち」という言葉についても同様に見極めるがよい――それがいかなる実体に宿るのかを。もっとも、この問題については、異端者たちが時に魂に死すべき性質を割り当てることを、我々は認めるとしよう。もし魂が死すべきものとして復活に至るのであれば、それに劣らず死すべき肉もまた復活に与ることの予断となるはずである。

13

Sed nunc proprietas vocabuli vindicanda est suae sorti. Jam quidem, eo ipso quod resurrectio caducae rei est, id est carnis, eadem erit et in nomine mortui: quia caducae rei est resurrectio, quae dicitur mortuorum.

PL 2, 819C

しかし今は、この言葉固有の意味を、それが本来属する運命へと取り戻さねばならない。すでに、復活が朽ち果てる物、すなわち肉のものであるという、まさにその一点によって、同じことが「死者」という名においても成り立つ。というのも、「死者たちの」と言われる復活とは、朽ち果てる物の復活だからである。

14

Sic et per Abraham patrem fidei, divinae familiaritatis virum, discimus. Postulans enim Sarae humandae locum de filiis Chet: Date ergo, inquit (Gen. XXIII), mihi possessionem sepulcri vobiscum, et humabo mortuum meum , carnem scilicet.

PL 2, 820A

かくして我々は、信仰の父、神との親しき交わりを持つ人であるアブラハムを通しても学ぶ。彼はサラを葬るための場所をヘトの子らに求めて言った。「それゆえ、汝らのもとで私に墓地の所有を与えよ。そうすれば私は私の死者を葬ろう」(創世記23章)と。すなわち肉を、である。

15

Neque enim animae humandae spatium desiderasset, et si anima mortalis crederetur, et si mortuus dici mereretur. Quod si mortuus corpus est, corporum erit resurrectio, cum dicitur mortuorum.

PL 2, 820A

というのも、たとえ魂が死すべきものと信じられ、たとえ死者と呼ばれるにふさわしいとされたとしても、アブラハムは魂を葬るための場所を求めたりはしなかったであろうからである。もし死者が肉体であるならば、「死者たちの」と言われるとき、それは肉体の復活となるであろう。

Caput XIX

第XIX章PL 2, 820A
1

Et haec itaque dispectio tituli, et praeconii ipsius, fidem utique defendens vocabulorum, illuc proficere debebit, ut si quid pars diversa turbat obtentu figurarum et aenigmatum, manifestiora quaeque praevaleant, et de incertis certiora praescribant.

PL 2, 820A

そしてこの、表題そのものとその宣言についての吟味は、語の意味をこそ守りながら、次のことに資するはずである。すなわち、対立する側が予表や謎を口実に事を乱すようなことがあれば、より明白な事柄がことごとく優位に立ち、不確かな事柄に対して確かな事柄が抗弁を立てる、ということに。

2

Nacti enim quidam solemnissimam eloquii prophetici formam, allegorici et figurati plerumque, non tamen semper, resurrectionem quoque mortuorum manifeste annuntiatam, in imaginariam significationem distorquent; asseverantes ipsam etiam mortem spiritaliter intelligendam.

PL 2, 820B

或る者たちは、預言の言葉が持つあの最も厳かな様式――多くは寓意的かつ予表的であるが、常にそうであるわけではない――を捕まえてきて、明白に告げ知らされている死者の復活でさえも、像としての意味へとねじ曲げる。そして死そのものもまた霊的に解されるべきだと言い張るのである。

3

Non enim hanc esse in vero, quae sit in medio, dissidium carnis atque animae: sed ignorantiam Dei, per quam homo mortuus Deo, non minus in errore jacuerit quam in sepulcro.

PL 2, 820B

すなわち彼らによれば、まことの死とは、目の前にあるあの死、すなわち肉と魂との分離のことではなく、神についての無知のことである。この無知によって人は神に対して死んだ者となり、墓の中にあるのと変わらず、迷いの中に横たわっているのだ、と。

4

Itaque et resurrectionem eam vindicandam, qua quis adita veritate redanimatus et revivificatus Deo, ignorantiae morte discussa, velut de sepulcro veteris hominis eruperit: quia et Dominus Scribas et Pharisaeos sepulcris dealbatis adaequaverit.

PL 2, 820B

かくして彼らは、復活もまたこう主張されるべきだと言う。すなわち、人が真理に到達することで魂を吹き返し、神に対して生き返り、無知という死を打ち払って、古き人という墓からいわば脱け出ること、これが復活である、と。主が律法学者たちとファリサイ派を白く塗った墓に比べられたからだ、というのがその根拠である。

5

Exinde ergo, resurrectionem fide consecutos, cum Domino esse, cum eum in baptismate induerint. Hoc denique ingenio etiam in colloquiis saepe nostros decipere consuerunt, quasi et ipsi resurrectionem carnis admittant.

PL 2, 820B

それゆえ彼らによれば、信仰によって復活を得た者たちは、洗礼において主を着たその時から、既に主と共にあるのだ、ということになる。そしてこの手管によって、彼らはしばしば対話の中で我々の側の者たちを欺くことを常としてきた。あたかも自分たちも肉の復活を認めているかのように見せかけて。

6

Vae, inquiunt, qui non in hac carne resurrexerit: ne statim illos percutiant, si resurrectionem statim abnuerint.

PL 2, 820C

彼らは「この肉のうちに甦らぬ者には災いあれ」と言う。復活をその場で否認したのでは、相手をたちどころに打ちのめしてしまうからで、そうならぬための言い草である。

7

Tacite autem, secundum conscientiam suam, hoc sentiunt: Vae qui non, dum in carne est, cognoverit arcana haeretica: hoc est enim apud illos resurrectio.

PL 2, 821A

だが彼らは、自らの良心に従って、内心ではこう考えている。「肉のうちにある間に異端の秘密を知らなかった者には災いあれ」と。彼らのもとでは、これこそが復活だからである。

8

Sed et plerique ab excessu animae resurrectionem vindicantes, de sepulcro exire, de saeculo evadere interpretantur: quia et saeculum mortuorum sit habitaculum, id est, ignorantium Deum.

PL 2, 821A

また多くの者は、魂が去るときから復活を主張し、それを墓から出ること、世から逃れ出ることと解している。というのも、世もまた死者たちの――すなわち神を知らぬ者たちの――住処だからである。

9

Vel etiam de ipso corpore, quia et corpus vice sepulcri conclusam animam, in saecularis vitae morte detineat.

PL 2, 821A

あるいはまた、肉体そのものから出ることと解する者もいる。肉体もまた墓の代わりに魂を閉じ込め、この世の生という死のうちに引き留めているからである、と。

Caput XX

第XX章PL 2, 821A
1

Ob hujusmodi igitur conjecturas, primam praestructionem eorum depellam, qua volunt omnia Prophetas per imagines concionatos: quando si ita esset, ne ipsae quidem imagines distingui potuissent, si non et veritates praedicatae fuissent, ex quibus imagines deliniarentur.

PL 2, 821A

かくして、このような推測を理由に、私は彼らの第一の前提を打ち払おう。彼らは預言者たちがすべて模像によって語ったと言いたがるが、もしそうであったなら、模像がそこから描き出されるはずの真理そのものが告げられていなかった以上、模像そのものを見分けることさえできなかったであろう。

2

Atque adeo, si omnia figurae, quid erit illud, cujus figurae? quomodo speculum obtendes, si nusquam est facies?

PL 2, 821B

かくして、もしすべてが予表であるなら、いったい何の予表だというのか。顔がどこにもないのに、お前はどうして鏡を差し出すのか。

3

Adeo autem non omnia imagines, sed et veritates; nec omnia umbrae, sed et corpora: ut in ipsum quoque Dominum insigniora quaeque luce clarius praedicarentur.

PL 2, 821B

これほどまでに、すべてが模像なのではなく真理もまたあり、すべてが影なのではなく物体もまたあるのであって、それゆえ主御自身についてさえ、とりわけ著しい事柄は光よりも明らかに告げ知らされたのである。

4

Nam et virgo concepit in utero, non figurate; et peperit Emmanuelem, nobiscum Deum Jesum, non oblique; et si oblique accepturum virtutem Damasci, et spolia Samariae (Is., VIII, 4), sed manifeste venturum in judicium cum presbyteris et archontibus populi (Is., III, 14).

PL 2, 821B

というのも、乙女は胎に子を宿した――予表としてではなく――そして、我々と共にいます神イエスなるインマヌエルを産んだ――曖昧な仕方でではなく。たとえダマスコの力とサマリアの分捕り物を得るであろうことは(イザヤ8:4)婉曲に語られていたとしても、民の長老たちや指導者たちと共に裁きに来られるであろうことは(イザヤ3:14)明白に語られていたのである。

5

Nam et tumultuatae sunt gentes (Ps., II) in persona Pilati, et populi meditati sunt inania in persona Israel.

PL 2, 821B

実に、諸国民は(詩篇2篇)ピラトという人において騒ぎ立て、もろもろの民はイスラエルという人において空しいことを謀ったのである。

6

Astiterunt reges terrae, Herodes: et archontes congregati sunt in unum, Anna et Caipha: adversus Dominum, et adversus Christum ejus, qui et (Is., LIII) tanquam ovis ad jugulationem adductus est, et tanquam agnus ante tondentem , scilicet Herodem, sine voce, sic non aperuit os suum, dorsum suum ponens ad flagella, et maxillas ad palmas, et faciem non avertens a sputaminum jaculis ; deputatus etiam inter iniquos; perfossus (Ps., XXI) manus et pedes; sortem passus in vestimento, et potus amaros, et capitum irridentium nutus; triginta argenteis (Zach., XI, 12) adpretiatus a proditore.

PL 2, 821B

地の王たちが立ち上がった――ヘロデのことである。指導者たちが一つに集まった――アンナスとカイアファのことである。主に逆らい、そのキリストに逆らって。この方はまた(イザヤ53章)屠り場に引かれる羊のように、毛を刈る者――すなわちヘロデ――の前にいる小羊のように声をあげず、こうしてその口を開かず、その背を鞭打ちにさらし、頬を平手打ちにさらし、唾の飛礫からその顔を背けず、不法の者たちの中に数えられ、(詩篇21篇)手と足を刺し貫かれ、衣について籤を引かれるのを忍び、苦い飲み物を与えられ、嘲る者たちの頭の振りを受け、銀貨三十枚で(ゼカリヤ11:12)裏切り者によって値をつけられたのである。

7

Quae hic figurae apud Esaiam? quae imagines apud David? quae aenigmata apud Hieremiam, ne virtutes quidem ejus per parabolas profatos?

PL 2, 822A

ここに、イザヤのもとにどのような予表があろうか。ダビデのもとにどのような模像があろうか。エレミヤのもとにどのような謎があろうか。その力の証さえも、たとえによっては語られていなかったというのに。

8

Aut numquid nec (Es., XXXV, 6) oculi patefacti sunt caecorum, nec inclaruit lingua mutorum? nec manus aridae et genua dissoluta revaluerunt, nec claudi salierunt ut cervus?

PL 2, 822A

それとも(イザヤ35:6)盲人の目は開かれなかったのか。唖者の舌は明らかにならなかったのか。萎えた手や弱った膝は力を取り戻さなかったのか。足萎えは鹿のように躍り上がらなかったのか。

9

Quae etsi ipsi spiritaliter quoque interpretari solemus, secundum comparationem animalium vitiorum a Domino remediatorum; cum tamen et carnaliter adimpleta sunt, ostendunt prophetas in utramque speciem praedicasse; salvo eo quod plures voces eorum nudae et simplices, et ab omni allegoriae nubilo purae defendi possint: ut cum exitus gentium et urbium resonant (Is., XIII), Tyri, et Aegypti, et Babylonis, et Idumaeae, et Carthaginiensium navium; ut cum ipsius Israelis plagas aut venias, captivitates, restitutiones, ultimaeque dispersionis exitum perorant.

PL 2, 822A

これらの事柄は、我々自身も、主によって癒やされた魂的な欠陥になぞらえて霊的に解することを常としているとはいえ、しかし同時に肉的にも成就したのであるから、預言者たちが両様の意味において語っていたことを示している。もっとも、彼らの言葉の多くは、あからさまで単純であり、あらゆる寓意の雲から純粋なものとして守り抜くことができる。たとえば(イザヤ13章)ティルスや、エジプトや、バビロンや、イドマヤや、カルタゴの船団の破滅が響き渡るとき、あるいはイスラエルそのものへの打擲や赦し、捕囚、回復、そして最後の離散の結末が語り尽くされるときのように。

10

Quis haec interpretabitur magis, quam recognoscet? Res in literis tenentur, ut literae in rebus leguntur. Ita non semper, nec in omnibus allegorica forma est prophetici eloquii, sed interdum et in quibusdam.

PL 2, 822B

誰がこれらを、それと認める以上に、解釈しようとするだろうか。事柄は文字のうちに保たれており、文字は事柄のうちに読み取られるとおりである。かくして預言の言葉の寓意的な形は、常にあるのでも、あらゆる事柄においてあるのでもなく、時折、ある事柄においてあるにすぎない。

Caput XXI

第XXI章PL 2, 822B
1

Si ergo interdum et in quibusdam, inquis, cur non et in edicto resurrectionis spiritaliter intelligendae? Quoniam quidem plurima ratio intercedit.

PL 2, 822B

「では、時折、ある事柄においてそうであるのなら」とお前は言う、「復活の布告についてもまた、霊的に解すべきだと、なぜ言えないのか」と。しかしそこには、極めて多くの理由が介在するのである。

2

Primo enim, quid facient tot ac alia instrumenta divina, ita aperte corporalem contestantia resurrectionem, ut nullam admittant figuratae significantiae suspicionem.

PL 2, 822C

まず第一に、あれほど多くの、他の神的な証書は何をなすというのか。それらは肉体的な復活をこれほど明白に証しており、予表的な意味の疑いなど一切差し挟む余地がないほどなのだ。

3

Et utique aequum sit, quod et supra demandavimus, incerta de certis, et obscura de manifestis praejudicari: vel ne inter discordiam certorum, et incertorum, manifestorum et obscurorum, fides dissipetur, veritas periclitetur, ipsa divinitas ut inconstans denotetur: tum quod verisimile non est, ut ea species sacramenti, in quam fides tota committitur, in quam disciplina tota connititur, ambigue annuntiata, et obscure proposita videatur; quando spes resurrectionis, nisi manifesta de periculo et praemio, neminem ad ejusmodi praesertim religionem, publico odio et hostili elogio obnoxiam, persuaderet.

PL 2, 822C

また当然、我々が上ですでに求めたとおり、不確かな事柄は確かな事柄によって、曖昧な事柄は明白な事柄によって、あらかじめ判じられるべきである。そうでなければ、確かな事柄と不確かな事柄、明白な事柄と曖昧な事柄との不和のうちに、信仰が散り散りにされ、真理が危うくされ、神性そのものが不定な者として非難されることになりかねない。さらに、全信仰がそこに懸けられ、教え全体がそこに拠りかかっているあの秘義の姿が、あいまいに告げ知らされ、不明瞭に示されたように見えるというのは、ありそうにないことである。というのも、復活の希望は、危険と報いについて明白でない限り、これほどまでに公の憎悪と敵意ある罪状書きとにさらされている宗教へと、誰をも説き伏せることはできないであろうから。

4

Nullum opus certum est mercedis incertae. Nullus timor justus est periculi dubii. Et merces autem et periculum in resurrectionis pendet eventu.

PL 2, 823A

不確かな報いのための確かな行いなど存在しない。疑わしい危険に対する正当な恐れなど存在しない。そして報いも危険も、共に復活という帰結にかかっているのである。

5

Sed etsi temporalia, et localia, et personalia Dei decreta atque judicia in urbes, et gentes, et reges, tam aperte prophetia jaculata est, quale est, ut aeternae dispositiones ejus et universales in omne hominum genus, lucem sui fugerint? quae, quanto majora, tanto clariora esse deberent, ut majora crederentur.

PL 2, 823A

だが、時に関わり、場所に関わり、個人に関わる神の定めと裁きが、もろもろの都市、諸国民、王たちに対して、預言によってこれほど明白に投げつけられたとするなら、神の永遠にして、あらゆる人類全体に及ぶ配剤が、その光を避けてきたなどということが、どうしてありえようか。それらは、より大いなるものであればあるほど、より大いなるものと信じられるために、より明らかであるべきなのだ。

6

Et puto Deo nec livorem, nec dolum, nec inconstantiam, nec lenocinium adscribi posse, per quae fere promulgatio majorum cavillatur.

PL 2, 823B

そして私は思う、神には妬みも、欺きも、不定さも、へつらいも帰することはできないと。これらのものによって、より大いなる事柄の告知はしばしば難詰されるのだが。

Caput XXII

第XXII章PL 2, 823B
1

Post haec, ad illas etiam Scripturas respiciendum est, quae non sinunt resurrectionem secundum animales istos, ne dixerim spiritales, aut hic jam in veritatis agnitione praesumi, aut ab excessu statim vitae vindicari.

PL 2, 823B

この後、さらにあの聖典にも目を向けねばならない。それらの聖典は、かの魂的な者たち――霊的な者たちとまでは言うまい――に従って、復活がすでにこの世で真理の認識のうちに先取りされること、あるいは命の終わりから直ちに主張されることを許さないのである。

2

Cum enim et tempora totius spei fixa sint sacrosancto stylo, nec liceat eam ante constitui, quam in adventum, opinor, Christi, vota nostra suspirant in saeculi hujus occasum, in transitum mundi quoque ad diem Domini magnum, diem irae et retributionis, diem ultimum, et occultum, nec ulli praeter quam Patri notum, et tamen signis atque portentis, et concussionibus elementorum, et conflictationibus nationum praenotatum.

PL 2, 824A

というのも、あらゆる希望の時は、かの聖なる筆によって定められており、キリストの到来より前に――思うに――それが打ち立てられることは許されていないからである。我々の誓願は、この世の終焉へ向けて、また世界の推移が主の大いなる日、すなわち怒りと報いの日、最後にして隠された日、父のほかは誰にも知られていない日へと向かうことを、待ち焦がれている。とはいえその日は、しるしと前兆、もろもろの元素の揺れ動き、もろもろの国民の争乱によって、あらかじめ示されているのである。

3

Evolverem prophetias, si Dominus ipse tacuisset: nisi quod et prophetiae vox erant Domini: sed plus est, quod illas suo ore consignat.

PL 2, 824A

もし主御自身が沈黙しておられたなら、私は預言を繰り広げていたことだろう。しかし預言もまた主の御声であった。だがそれ以上に大きいのは、主が御自らの口でそれに証印を押しておられるということである。

4

Interrogatus a discipulis. quando eventura essent, quae interim de templi exitu eruperant, ordinem temporum, primo Judaicorum usque ad excidium Hierusalem, communium, usque ad conclusionem saeculi, dirigit.

PL 2, 824A

弟子たちから、それらのことがいつ起こるのかと問われた主は――彼らはそのとき、神殿の滅びについての言葉から端を発して問うたのだが――時の順序を導かれる。まずユダヤの時、すなわちエルサレムの破壊に至るまでの時を、次いで共通の時、すなわち世の終わりに至るまでの時を。

5

Nam posteaquam edixit: Et tunc erit Hierusalem conculcatui nationibus, donec adimpleantur tempora nationum, allegendarum scilicet a Deo, et congregandarum cum reliquiis Israelis; inde jam in orbem et in saeculum praedicat, secundum Joelem, et Danielem, et universum concilium prophetarum, futura signa in sole et in luna et in stellis, conclusionem nationum cum stupore; sonitus maris, et motus refrigescentium hominum, prae metu et exspectatione eorum quae immineant orbi terrae.

PL 2, 824B

すなわち主はこう告げられたからである。「その時エルサレムは、もろもろの国民の時が満ちるまで、もろもろの国民に踏みにじられるであろう」――その時とは、神によって選び集められ、イスラエルの残りの者たちと共に集められるべき者たちの時である。そこからさらに主は、世界全体と世そのものとに向けて、ヨエルとダニエル、そして預言者たちの会議全体にならい、太陽と月と星における未来のしるしを、驚愕をもって迎えられるもろもろの国民の終わりを、海のとどろきを、そして地上に迫り来る事どもへの恐れと待望のゆえに人々の心が冷え、動揺するさまを、告げ知らせられる。

6

Virtutes enim, inquit (Matt., XXI), coelorum commovebuntur: et tunc videbunt Filium hominis venientem in nubibus cum plurimo potentatu et gloria. Ubi autem coeperint ista fieri, emergetis , et elevabitis capita vestra, quod redemptio vestra appropinquarit .

PL 2, 824B

「天の諸力は」と(マタイ21章)主は言われる、「揺り動かされるであろう。その時、人々は人の子が雲に乗り、多大の権勢と栄光とをもって来るのを見るであろう。これらの事が起こり始めたなら、汝らは身を起こし、頭を上げるであろう。汝らの贖いが近づいたのだから」。

7

Et tamen adpropinquare eam dixit, non, adesse jam; et cum coeperint ista fieri, non, cum facta fuerint; quia cum facta fuerint, tunc aderit redemptio nostra, quae eo usque appropinquare dicitur, erigens interim et excitans animos ad proximum jam spei fructum.

PL 2, 825A

しかも主は、それがすでに現前しているとは言わず、近づいていると言われた。また、それらの事が成し遂げられた時とは言わず、それらの事が起こり始めた時と言われた。というのも、それらの事が成し遂げられた時にこそ、我々の贖いは現前するのであり、それまでの間は「近づいている」と言われるのである。その間、それは我々の心を起こし、間近に迫った希望の実りへと駆り立てているのだ。

8

Cujus etiam parabola subtexitur tenerescentium arborum in caulem floris, et dehinc florem, frugis antecursorem: Ita et vos cum videritis omnia ista fieri, scitote in proximo esse regnum Dei.

PL 2, 825A

これに続けて、芽ぐむ木々のたとえも添えられている。木々は花の茎を出し、それから、実の先触れである花そのものを出す。「かくして汝らも、これらすべての事が起こるのを見たなら、神の国が近くにあると知れ」。

9

Vigilate ergo omni in tempore, ut digni habeamini effugere omnia ista, et stetis ante filium hominis: utique per resurrectionem, omnibus ante transactis. Ita, etsi in agnitione sacramenti fruticat, sed in Domini repraesentatione florescit atque frugescit.

PL 2, 825A

「それゆえ、あらゆる時に目を覚ましていよ。これらすべての事から逃れ、人の子の前に立つにふさわしい者とされるために」――それは当然、復活によって、すべての事がすでに過ぎ去った後のことである。かくして、秘義の認識においてはまだ芽吹くにすぎないものが、主の顕現においてこそ花を咲かせ、実を結ぶのである。

10

Quis ergo Dominum tam intempestive, tam acerbe excitavit jam ad dexteram Dei, ad confringendam terram secundum Esaiam, quae puto adhuc integra est? quis inimicos Christi jam subjecit pedibus ejus, secundum David, quasi velocior Patre, omni adhuc popularium coetu clamante, Christianos ad leonem? quis coelo descendentem Jesum talem conspexit, qualem ascendentem Apostoli viderant, secundum angelorum constitutum?

PL 2, 825B

それでは誰が、あれほど時ならぬ仕方で、あれほど性急に、主を神の右にすでに立ち上がらせ、イザヤによれば地を打ち砕くために――その地は、私が思うに、いまだ損なわれずにあるのだが――立たせたというのか。誰が、キリストの敵たちを、ダビデによればすでにその足の下に服せしめたというのか、あたかも父よりも速やかであるかのように、しかも民衆の群れがなお「キリスト教徒を獅子に!」と叫び続けているというのに。誰が、天から降りて来るイエスを、天使たちの定めによれば昇って行かれた時に使徒たちが見たのと同じ姿で、すでに見たというのか。

11

Nulla ad hodiernum tribus ad tribum pectora caeciderunt, agnoscentes quem pupugerunt: nemo adhuc excepit Heliam: nemo adhuc fugit antichristum: nemo adhuc Babylonis exitum flevit. Et est jam qui resurrexerit nisi haereticus?

PL 2, 825B

今日に至るまで、部族が部族に対して胸を打ち、自分たちが刺し貫いた者と認めて嘆いたことは一度もない。今なお誰一人としてエリヤを迎えた者はいない。今なお誰一人として反キリストから逃れた者はいない。今なお誰一人としてバビロンの滅びを泣いた者はいない。それなのに、異端者でなくして、すでに甦った者などいるだろうか。

12

Exiit plane jam de corporis sepulcro, etiam nunc febribus et ulceribus obnoxius; et conculcavit jam inimicos, etiam nunc luctari habens cum mundi potentibus. Et utique jam regnat, etiam nunc Caesari quae sunt Caesaris debens.

PL 2, 825B

確かに彼は、すでに肉体という墓から出たと言う――それでいて今なお熱病や瘍にかかっているというのに。すでに敵たちを踏みにじったと言う――それでいて今なお世の権力者たちと格闘せねばならないというのに。そして当然、すでに王として治めていると言う――それでいて今なおカエサルのものはカエサルに納めねばならないというのに。

Caput XXIII

第XXIII章PL 2, 825C
1

Docet quidem Apostolus, Colossensibus scribens (Col. I, 29), mortuos fuisse nos aliquando alienatos, et inimicos sensus Domini, cum in operibus pessimis agebamus; dehinc, consepultos Christo in baptismate, et conresuscitatos in eo per fidem efficaciae Dei, qui illum suscitarit a mortuis.

PL 2, 825C

使徒は確かに、コロサイの人々に書き送って(コロサイ1:29)こう教えている。我々はかつて死んだ者であり、疎外され、主の思いに対する敵であった。悪しき業のうちを歩んでいた時にはそうであった。だがその後、洗礼において我々はキリストと共に葬られ、彼を死者たちの中から甦らせた神の働きへの信仰によって、彼のうちで共に甦らされた、と。

2

Et vos cum mortui essetis in delictis et praeputiatione carnis vestrae, vivificavit cum eo, donatis vobis omnibus delictis. Et rursus: Si cum Christo mortui estis ab elementis mundi, quomodo quidam, quasi viventes in mundo, sententiam fertis?

PL 2, 826A

「そして汝らは、汝らの罪と、汝らの肉の無割礼とのうちに死んでいたが、神は汝らのすべての罪を赦し、彼と共に汝らを生かされた」。そしてまた、「もし汝らがキリストと共に世のもろもろの元素に対して死んだのなら、なぜ汝らは、ある者たちのように、世に生きているかのごとく、定めを下すのか」。

3

Sed cum ita nos mortuos faciat spiritaliter, ut tamen et corporaliter quandoque morituros agnoscat, utique et resuscitatos proinde spiritaliter deputans, aeque non negat etiam corporaliter resurrecturos.

PL 2, 826A

だが、使徒が我々をこのように霊的に死んだ者とする一方で、我々がいつか肉体的にも死ぬべき者であることを認めている以上、同様に我々を霊的に甦らされた者とみなしながらも、肉体的にもまた甦るべき者であることを、同じく否定してはいないのである。

4

Denique: Si resurrexistis, inquit, cum Christo, ea quae sursum sunt quaerite, ubi est Christus in dextera Dei residens: ea quae sursum sunt sapite, non quae deorsum.

PL 2, 826A

すなわち使徒は言う。「もし汝らがキリストと共に甦ったのなら、上にあるものを求めよ。そこには、神の右に座しているキリストがいます。上にあるものを思え、下にあるものを思うな」。

5

Ita animo ostendit resurgere, quo solo adhuc possumus coelestia attingere; quae non quaereremus, nec saperemus, si possideremus. Subjicit etiam: Mortui enim estis, scilicet delictis, non vobis; et vita vestra abscondita est cum Christo in Deo.

PL 2, 826B

かくして使徒は、我々が甦るのは心においてであることを示している。なぜなら、今のところ我々が天上のものに触れうるのは、心によってのみだからである。もし我々がすでにそれを所有していたなら、それを求めることも、それを思うこともしなかったであろう。使徒はさらに付け加える。「汝らは死んだのである」――すなわち罪に対して死んだのであって、自分自身に対して死んだのではない――「そして汝らの命はキリストと共に神のうちに隠されている」。

6

Nondum ergo apprehensa est, quae abscondita est. Sic et Joannes: Et nondum, ait, manifestatum est, quid futuri simus . Scimus quia si manifestaverit , similes ejus erimus. Tanto abest, ut simus jam quod nescimus: utique scituri, si jam essemus.

PL 2, 826B

それゆえ、隠されているものは、いまだ捉えられていないのである。ヨハネもまた同様に言う。「我々が何になるかは、いまだ明らかにされていない。だが、彼が現れる時には、我々が彼に似た者となることを我々は知っている」。それほどまでに、我々がいまだ知らずにいるものに、すでになっているなどということはあり得ない。もしすでにそうであったなら、当然それを知っているはずだからである。

7

Adeo contemplatio est spei in hoc spatio per fidem, non repraesentatio, nec possessio, sed exspectatio. De qua spe et exspectatione Paulus ad Galatas (Gal. V): Nos enim spiritu ex fide spem justitiae exspectamus: non ait, tenemus.

PL 2, 826B

かくして、この間にあるのは、信仰による希望の観照であって、現前でも、所有でもなく、待望なのである。この希望と待望について、パウロはガラテヤの人々に(ガラテヤ5章)こう書いている。「我々は霊によって、信仰から出て、義の希望を待ち望んでいる」。「保持している」とは言わない。

8

Justitiae autem Dei dicit, ex judicio, quo judicabimur de mercede. Ad quam pendens et ipse, cum Philippensibus scribit (Philip. III): Si qua , inquit, concurram in resuscitationem quae est a mortuis: non, quia jam accepi, aut consummatus sum.

PL 2, 826C

使徒が「神の義」と言うのは、それによって我々が報いについて裁かれるであろう裁きから出た義のことである。この義を待ちわびつつ、使徒自身もまた、ピリピの人々に書き送って(ピリピ3章)言う。「もし何とかして、死者たちからの復活に達することができればと思い、私は駆けているのだ」。「すでに受け取った」とか「すでに完成した」とかいうのではない、と。

9

Et utique crediderat, et omnia sacramenta cognoverat, vas electionis, doctor nationum; et tamen adjicit: Persequor autem si apprehendam in quo sum apprrehensus a Christo. Eo amplius: Ego me, fratres, non puto apprehendisse.

PL 2, 827A

そして当然、選びの器であり、諸国民の教師である使徒は、すでに信じ、あらゆる秘義を知り尽くしていた。それでもなお彼は付け加える。「だが私は、自分がキリストによって捉えられたその目当てを、自分もまた捉えようとして追い求めているのだ」。さらに言う。「兄弟たちよ、私は自分がすでに捉えたとは思っていない」。

10

Unum plane: oblitus posteriorum, in priora me extendens, secundum scopum persequor ad palmam incriminationis, per quam concurrerem: utique in resuscitationem a mortuis; suo tamen tempore, sicut ad Galatas (Gal. VI): Bene autem facientes ne taedeat: tempore enim suo metemus .

PL 2, 827A

「ただ一つのことをしている。すなわち、後ろのものを忘れ、前のものに向かって身を伸ばし、目標に向かって、告発の褒賞を目指して追い求めているのだ」――それによって私が競い進むのは、当然、死者たちからの復活へと向けてである。だがそれは、それぞれの時に応じてのことである。ガラテヤの人々に(ガラテヤ6章)書いているとおりである。「善を行うことに疲れ果てるな。それぞれの時が来れば、我々は刈り取るであろうから」。

11

Sicut et ad Timotheum (II Tim. I) de Onesiphoro: Det illi Dominus invenire misericordiam in illo die.

PL 2, 827A

テモテに宛てて(テモテ後1章)、オネシポロについて書いているとおりでもある。「主が彼に、かの日に慈しみを見出すことを与えてくださるように」。

12

In quem diem ac tempus, et ipsi praecipit (I Tim. VI) custodire mandatum immaculatum, irreprehensibile, in apparentiam Domini Jesu Christi, quam suis temporibus ostendet beatus et solus potentator, et rex regnantium, et dominus dominantium; de Deo dicens.

PL 2, 827A

そしてまさにこの日、この時に向けて、使徒はテモテ自身にも(テモテ前6章)命じている。汚れなく、非難されるところのない戒めを、主イエス・キリストの現れに至るまで守れ、と。その現れを、しかるべき時に示されるのは、祝された、唯一の権能者、王たちの王、主たちの主である――これは神について言われているのである。

13

De quibus temporibus et Petrus in Actis (Act. III): Poeniteat itaque vos, et resipiscite ad abolenda delicta vestra, ut tempora vobis superveniant refrigerii ex persona Dei, et mittat praedesignatum vobis Christum; quem oportet accipere coelos, adusque tempora exhibitionis omnium, quae locutus est Deus, ore sanctorum prophetarum.

PL 2, 827B

これらの時について、ペトロも使徒言行録の中で(使徒言行録3章)言っている。「それゆえ汝らは悔い改め、立ち返って、汝らの罪を消し去るがよい。それは、神の御前から安らぎの時が汝らに臨み、あらかじめ定められたキリストを汝らに遣わされるためである。この方は、神が聖なる預言者たちの口を通して語られたすべての事の顕現の時に至るまで、天に受け入れられていなければならない」。

Caput XXIV

第XXIV章PL 2, 827B
1

Quae haec tempora, cum Thessalonicensibus disce. Legimus enim (I Thess. I): Qualiter conversi sitis ab idolis, ad serviendum vivo et vero Deo, ad exspectandum e coelis Filium ejus, quem suscitavit ex mortuis, Jesum.

PL 2, 827B

これらの時が何であるかは、テサロニケの人々への手紙から学ぶがよい。我々はこう読むからである(テサロニケ前1章)。「汝らがいかに偶像から立ち返り、生ける真の神に仕え、天から、神が死者たちの中から甦らせられた御子イエスを待ち望むようになったか」。

2

Et rursus (I Thess. II): Quae enim spes nostra, vel gaudium, vel exultationis corona, quam et vos coram Domino nostro Jesu Christo, in adventu ipsius? Item (I Thess. II): Coram Deo et Patre nostro, in adventu Domini nostri Jesu Christi, cum universis sanctis ejus.

PL 2, 827B

そしてまた(テサロニケ前2章)「我々の希望、あるいは喜び、あるいは歓喜の冠とは何か。それは、我々の主イエス・キリストのその到来の時、御前における汝らのことではないか」。同じく(テサロニケ前2章)「我々の神また父の御前において、我々の主イエス・キリストの到来において、その聖徒たちすべてと共に」。

3

De quorum dormitione minus moerenda docens, simul et tempora resurrectionis exponit dicens (I Thess. III et IV): Si enim credimus quod Jesus mortuus sit, et resurrexerit; sic et Deus eos qui dormierunt, per Jesum adducet cum ipso.

PL 2, 827C

彼らの眠りについて、それほど嘆くべきではないと教えつつ、使徒は同時に復活の時をも説き明かして言う(テサロニケ前3、4章)。「もし我々が、イエスが死に、そして甦られたと信じるなら、同じように神も、眠った者たちを、イエスによって、彼と共に連れて来られるであろう」。

4

Hoc enim dicimus vobis in sermone Domini , quod nos qui vivimus, qui remanemus in adventum Domini nostri, non praeveniemus eos qui dormierunt.

PL 2, 828A

「なぜなら、我々は主の言葉によって汝らにこう言うからである。主の到来の時に生きて残っている我々は、眠った者たちに先立つことはないであろう」。

5

Quoniam ipse Dominus in jussu et in voce archangeli et tuba Dei descendet de coelo, et mortui in Christo primi resurgent; deinde nos qui vivimus; qui simul cum illis tollemur in nubibus obviam Christo in aerem, et ita semper cum Domino erimus.

PL 2, 828A

「主御自身が、号令と、大天使の声と、神のラッパの響きのうちに、天から降りて来られるからである。そしてキリストにあって死んだ者たちがまず甦り、それから、生きて残っている我々が、彼らと共に雲のうちに引き上げられ、空中でキリストを出迎え、こうして我々はいつまでも主と共にいるであろう」。

6

Quae vox archangeli, quae tuba Dei audita jam? nisi forte in cubiculis haereticorum. Nam etsi tuba Dei evangelicas sermo dici potest, qui illos jam vocaret; sed aut mortui erunt jam corporaliter, ut resurrexerint; et quomodo vivunt? aut in nubes erepti; et quomodo hic sunt? miserrimi revera, ut Apostolus pronuntiavit, qui in ista tantum vita sperantes habebuntur, excludendi, dum praeripiunt, quod post illam repromittitur; frustrati circa veritatem, non minus quam Phygellus et Hermogenes.

PL 2, 828A

大天使の声、神のラッパの響きは、すでにどこで聞かれたというのか。異端者たちの寝室でなら、あるいはそうかもしれないが。もっとも、神のラッパとは福音の言葉のことだと言うこともできよう、それが彼らをすでに呼び集めたとするならば。だが、彼らはすでに肉体的に死んでいて、それゆえ甦ったというのか。それならば、どうしてなお生きているのか。あるいは、すでに雲の中へ奪い去られたというのか。それならば、どうしてなお、ここにいるのか。まことに、使徒が言い放ったとおり、彼らはこの命だけに望みを置く者として、最も惨めな者と見なされるであろう。彼らは、かの命の後に約束されているものを、先取りして奪い取ろうとしながら、締め出されることになる。フュゲルスやヘルモゲネスに劣らず、真理をめぐって挫折した者たちなのである。

7

Et ideo majestas Spiritus Sancti perspicax ejusmodi sensuum, et in ipsa ad Thessalonicenses Epistola suggerit (I Thess. V): De temporibus autem et temporum spatiis, fratres, non est necessitas scribendi vobis: ipsi enim certissime scitis quod dies Domini, quasi fur nocte, ita adveniet .

PL 2, 828B

それゆえ、このような考えを見抜く聖なる霊の威厳は、まさにそのテサロニケの人々への手紙の中でこう告げている(テサロニケ前5章)。「兄弟たちよ、時と時期については、汝らに書き送る必要はない。主の日は夜の盗人のように来ることを、汝ら自身が最もよく知っているからである」。

8

Cum dicent, pax, et tuta sunt omnia, tunc illis repentinus insistet interitus. Et in secunda, pleniore sollicitudine ad eosdem (II Thess. II): Obsecro autem vos, fratres, per adventum Domini nostri Jesu Christi, et congregationem nostram ad illum, ne cito commoveamini animo, neque turbemini, neque per spiritum, neque per sermonem, scilicet pseudoprophetarum, neque per epistolam, scilicet pseudapostolorum, ac si per nostram, quasi insistat dies Domini.

PL 2, 828B

「彼らが、平和だ、すべては安全だ、と言っているその時、突然の滅びが彼らに襲いかかるであろう」。そして第二の手紙では、同じ人々に対してさらに深い気遣いをもって(テサロニケ後2章)こう言う。「兄弟たちよ、我々の主イエス・キリストの到来と、彼のもとへの我々の集いとにかけて、汝らに願う。心を早まって動かされることなく、また動揺させられることのないように――霊によっても、言葉によっても――すなわち偽預言者たちの言葉によっても――書簡によっても――すなわち偽使徒たちの書簡によっても、あたかも我々の書簡によるかのようにしてでも、主の日がすでに迫っているかのように思って」。

9

Ne quis vos seducat ullo modo: quoniam nisi veniat abscessio primo, hujus utique regni, et reveletur delinquentiae homo, id est Antichristus, filius perditionis, qui adversatur et superextollitur in omne quod Deus dicitur, vel religio; uti sedeat in templo Dei, adfirmans Deum se.

PL 2, 828C

「誰も、どのような仕方によっても、汝らを惑わすことのないように。なぜなら、まず離反が――当然、この王国の離反が――来て、罪の人、すなわち滅びの子である反キリストが現れるのでなければ、その日は来ないからである。この者は、神と呼ばれるもの、あるいは宗教と呼ばれるものすべてに逆らい、それに超えて己を高め、ついには神の宮に座して、自らを神であると言い張るであろう」。

10

Nonne meministis, quod cum apud vos essem, haec dicebam vobis? et nunc quid detineat scitis, ad revelandum eum in suo tempore. Jam enim arcanum iniquitatis agitatur; tantum qui nunc tenet, teneat, donec de medio fiat.

PL 2, 829A

「汝らは覚えていないのか、私が汝らのもとにいた時、これらのことを汝らに語っていたことを。そして今、彼がしかるべき時に現れるようにと引き留めているものが何であるかを、汝らは知っている。というのも、不法の秘密はすでに働いているからである。ただ、今それを引き留めている者が、その者が中から取り除かれるまで、引き留めていればよい」。

11

Quis, nisi romanus status? cujus abscessio in decem reges dispersa Antichristum superducet.

PL 2, 829A

それはローマの国家体制以外の何であろうか。この国家体制が、十人の王たちへと分裂して離反する時、それが反キリストを引き入れるのである。

12

Et tunc revelabitur iniquus, quem Dominus Jesus interficiet spiritu oris sui, et evacuabit apparentia sui; cujus est adventus secundum operationem satanae in omni virtute et signis atque portentis mendacii, et in omni seductione injustitiae eis qui pereunt.

PL 2, 830A

「そしてその時、不法の者が現れるであろう。主イエスは、その口の霊によって彼を滅ぼし、その現れによって彼を無に帰されるであろう。この者の到来は、サタンの働きに従い、あらゆる力と、偽りのしるしと不思議、そして滅びゆく者たちに対するあらゆる不義の惑わしとをもってなされるのである」。

Caput XXV

第XXV章PL 2, 830A
1

Etiam in Apocalypsi Joannis, ordo temporum sternitur, quem martyrum quoque animae sub altari ultionem et judicium flagitantes sustinere didicerunt; ut prius et orbis de pateris angelorum plagas suas ebibat, et prostituta illa civitas a decem regibus dignos exitus referat, et bestia Antichristus cum suo pseudopropheta certamen Ecclesiae Dei inferat, atque ita diabolo in abyssum interim relegato, primae resurrectionis praerogativa de soliis ordinetur, dehinc et igne dato, universalis resurrectionis censura de libris judicetur.

PL 2, 830A

また、ヨハネの黙示録においても、時の順序が敷き広げられている。祭壇の下で報復と裁きを求めて叫ぶ殉教者たちの魂もまた、この順序に耐え忍ぶことを学んだ。すなわち、まず世界が天使たちの鉢からそれぞれの災いを飲み干し、次いであの淫らな都市が十人の王たちから相応の最期を受け、そして獣なる反キリストがその偽預言者とともに神の教会に戦いを挑み、こうして悪魔がさしあたり深淵へ追いやられたのち、第一の復活の特権がもろもろの座に基づいて定められ、それから火が与えられて、普遍の復活の査定がもろもろの書物に基づいて下される、というのである。

2

Cum igitur et status temporum ultimorum Scripturae notent, et totam Christianae spei frugem in exodio saeculi collocent; apparet, aut tunc adimpleri totum quodcumque nobis a Deo repromittitur; et vacat quod hic jam ab haereticis vindicatur; aut si et agnitio sacramenti, resurrectio est, salva utique illa creditur, quae in ultimo praedicatur; et sequitur, ut eo ipso, quo haec spiritalis vindicetur, illa corporalis praejudicetur: quia si nulla tunc annuntiaretur, merito sola haec, et tantummodo spiritalis, vindicaretur; cum vero et in ultimum tempus edicitur, corporalis agnoscitur, quia non et tunc spiritalis annuntiatur.

PL 2, 831A

それゆえ、聖典が終わりの時の情勢を印づけ、キリスト教徒の希望の実りのすべてを世の終わりに置くのであるから、次のいずれかであることは明らかである。すなわち、そのとき〔世の終わり〕、神が我々に約束されたことすべてが成就するのであって、ここで異端者たちが今すでに主張していることは空しい――あるいは、もし秘義の認識もまた復活であるとしても、なお最後に宣べ伝えられているあの復活は、当然、無傷のまま保たれると信じられるのであり、そこから帰結するのは、まさにこの霊的な復活が今擁護されるそのことによって、あの肉体の復活が先取りされて定まる、ということである。なぜなら、もしそのとき何ら告げられないのであれば、当然ただこれのみ、しかも霊的なもののみが擁護されるはずだからである。しかし実際には、それは終わりの時にも宣言されているのであるから、それは肉体の復活と認められる。というのも、そのときにもまた霊的な復活が告げられているわけではないからである。

3

Cur enim iterum annuntiaretur resurrectio ejusdem conditionis, id est spiritalis; cum aut nunc eam deceret expungi sine ulla differentia temporum, aut tunc sub omni clausula temporum.

PL 2, 831B

なぜなら、同じ境遇の復活、すなわち霊的な復活が、再び告げられるいわれがあろうか。それは、時の区別を何ら設けずに今すでに決着済みとされるべきであるか、あるいは、あらゆる時の終局のもとで、かの終わりの時に決着済みとされるべきであるかの、いずれかであるはずだからである。

4

Ita nobis magis competit etiam spiritalem defendere resurrectionem ab ingressu fidei, qui plenitudinem ejus agnoscimus exitum saeculi.

PL 2, 831B

かくして我々には、信仰への入りの時からすでに霊的な復活をも擁護することが、いっそうふさわしい。我々は、その復活の充満を世の終わりであると認めているのだから。

Caput XXVI

第XXVI章PL 2, 831C
1

Unum adhuc respondebo ad propositionem priorem allegoricarum scripturarum, licere et nobis corporalem resurrectionem de patrocinio figurati proinde eloquii prophetici vindicare.

PL 2, 831C

寓意的な聖典についての先の論点に対して、なお一つ答えておこう。すなわち、我々にもまた、予表的な預言の言葉の後ろ盾によって、肉体の復活を擁護することが許されている、ということである。

2

Ecce enim, divina in primordio sententia, terram hominem pronuntiando, Terra es, et in terram ibis, secundum substantiam scilicet carnis, quae de terra erat sumpta, et quae prior homo fuerat appellata, sicut ostendimus, dat mihi disciplinam in carnem quoque interpretandi, si quid irae vel gratiae in terram Deus statuit; quia nec proprie terra judicio ejus obnoxia est, quae nihil boni seu mali admisit: maledicta quidem, quae hauserit sanguinem (Gen., IV); sed et hoc ipsum in figuram carnis homicidae.

PL 2, 831C

見よ、まことに、初めに下された神の宣告――「お前は地であり、地に帰るであろう」――は、まさに肉の実体に即して言われている。この肉は地から取られたものであり、我々がすでに示したとおり、かつては〈人〉と呼ばれていたものである。この宣告は、神が地に対して何らかの怒りあるいは恩寵を定めるとき、それをも肉に当てはめて解釈すべしという教えを、私に与える。というのも、何ら善も悪もなさなかった地そのものが、本来神の裁きに服するわけではないからである。確かに、血を吸い込んだ地は呪われている(創世記4章)が、これもまた、人殺しの肉を予表してのことである。

3

Nam etsi juvari seu laedi habet terra, id quoque propter hominem, ut ille juvetur, sive laedatur per consistorii sui exitus; quo magis ipse pensabit, quae propter illum etiam terra patietur.

PL 2, 832A

というのも、たとえ地が助けられ、あるいは害われるとしても、それもまた人間のためであり、人間がその己の審判の結末によって助けられ、あるいは害われるためだからである。それゆえ人間は、自分のゆえに地もまた被るであろうことを、なおいっそう思い量るべきである。

4

Itaque et cum comminatur terrae Deus, carni potius comminari eum dicam; et cum quid terrae pollicetur, carni potius polliceri eum intelligam. Ut apud David (Ps. XCVI): Dominus regnavit, exultet terra, id est, caro sanctorum, ad quam pertinet regni divini fructus.

PL 2, 832A

したがって、神が地を脅すときにも、私はむしろ神が肉を脅していると言おう。そして神が地に何かを約束するときにも、私はむしろ神が肉に約束していると解する。ダビデにあるとおりである(詩篇96篇)。「主は王となられた。地は喜び躍れ」――すなわち、聖徒たちの肉のことであり、神の王国の実りはこの肉にこそ属するのである。

5

Dehinc subjungit: Vidit, et concussa est terra; montes sicut cera liquefacti sunt a facie Domini; caro scilicet prophanorum: et (Zach., XII, 10): Videbunt enim eum in quem confixerunt.

PL 2, 832B

続けてこう付け加えられる。「地は見た、そして揺れ動いた。もろもろの山は、主の御顔の前で蝋のように溶け去った」――すなわち不信心な者たちの肉のことである。そしてゼカリヤにも(ゼカリヤ12:10)、「彼らは、自分たちが突き刺した者を見るであろう」とある。

6

Atque adeo si simpliciter de terrae elemento utrumque existimabitur pronuntiatum, quomodo congruet et concuti et liquefieri eam a facie Domini, quo supra regnante exultavit?

PL 2, 832B

かくして、もしこの両者がともに、単に地という元素について語られたにすぎないと見なされるならば、先には主が上に立って治められることに喜び躍ったはずの地が、今度は主の御顔の前で揺れ動き、溶け去るとは、どうして辻褄が合うだろうか。

7

Sic et apud Esaiam: Bona terrae edetis; bona carnis intelligentur, quae illam manent in regno Dei reformatam et angelificatam, et consecuturam quae nec oculus vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascenderunt (I Cor., II).

PL 2, 832B

同様にイザヤにも、「地の良きものを汝らは食べるであろう」とある。これは肉の良きものと解されるべきである。神の王国において元の姿に戻され、天使のごとくにされたその肉を、良きものが待ち受けており、その肉は、目が見たことも、耳が聞いたこともなく、人の心に思い浮かんだこともないものを得るであろうからである(一コリント2章)。

8

Alioquin, satis vanum, ut ad obsequium Deus fructibus agri, et cibariis vitae hujus invitet, quae etiam in religiosis et blasphemis, semel homini addicta conditione, communicat; pluens super bonos et malos, et solem suum emittens super justos et injustos (Matth., V).

PL 2, 832B

そうでなければ、神が地の実りやこの世の命の糧をもって従順へと招くというのは、まったく空しいことになろう。これらは、敬虔な者にも神を冒瀆する者にも等しく分かち与えられているものであり、人間にひとたび割り当てられた境遇のゆえに、善人にも悪人にも雨を降らせ、正しい者にも不義な者にもその太陽を昇らせておられるのだから(マタイ5章)。

9

Felix nimirum fides, si ea consecutura est, quibus hostes Dei et Christi non modo utuntur, verum etiam abutuntur, ipsam conditionem colentes adversus conditorem. Bulbos et tubera in terrae bonis deputabis, Domino pronuntiante, ne in pane quidem victurum hominem.

PL 2, 832C

実に幸いな信仰であろう、もしそれが得ようとしているものを、神とキリストの敵たちもまた、単に用いるだけでなく、濫用してさえいる――かの被造の秩序そのものを、創造者に逆らって崇めながら――というのであれば。主は「人はパンによってすら生きるのではない」と宣言しておられるというのに、お前は球根類や松露までも地の良きものの中に数え入れるつもりか。

10

Sic Judaei, terrena solummodo sperando, coelestia amittunt, ignorantes et panem de coelesti repromissum, et oleum divinae unctionis, et aquam spiritus, et vinum animae vigorantis ex vite Christi.

PL 2, 833A

かくしてユダヤ人たちは、ただ地上のものだけを希望することによって、天上のものを失っている。彼らは、天から約束されたパンも、神の塗油の油も、霊の水も、キリストの葡萄の木から出て魂を活気づける葡萄酒も知らないのである。

11

Sicut et ipsam terram sanctam, judaicum proprie solum, reputant carnem potius Domini interpretandam, quae exinde et in omnibus Christum indutis, sancta sit terra: vere sancta per incolatum Spiritus Sancti; vere lacte et melle manans, per suavitatem spei ipsius; vere Judaea, per Dei familiaritatem: non enim qui in manifesto, judaeus; sed qui in occulto.

PL 2, 833A

同様に、聖なる地そのもの――本来ユダヤ人の土地であるもの――もまた、むしろ主の肉と解すべきものと見なされる。それゆえこの地は、キリストを着たすべての者においてもまた、聖なる地となる。聖なる霊の宿りによってまことに聖なるものとなり、その希望自体の甘美さによってまことに乳と蜜の流れる地となり、神との親しみによってまことにユダヤの地となる。「あからさまなところにおいてユダヤ人であるのではなく、隠れたところにおいてこそユダヤ人なのである」というとおりである。

12

Ut et templum Dei eadem sit, et Hierusalem, audiens ab Esaia (Is., LI); Exurge, exurge, Hierusalem, induere fortitudinem brachii tui; exurge sicut in primordio diei ; scilicet in illa integritate quae fuerat ante delictum transgressionis.

PL 2, 833A

かくしてそれは、神の神殿でもあり、エルサレムでもある。イザヤから(イザヤ51章)こう聞くとおりである。「立ち上がれ、立ち上がれ、エルサレムよ、汝の腕の力を身にまとえ。日の初めにあったように立ち上がれ」――すなわち、違反の罪に先立って存在していたあの全き状態においてである。

13

Quae enim in eam Hierusalem voces ejusmodi competerent exhortationis et advocationis, quae occidit prophetas, et lapidavit ad se missos, et ipsum postremo Dominum suum confixit?

PL 2, 833B

なぜなら、預言者たちを殺し、自分のもとに遣わされた者たちを石打ちにし、ついには自らの主その方を刺し貫いたあのエルサレムに、このような勧めと呼びかけの言葉がふさわしいはずがあろうか。

14

Sed nec ulli omnino terrae salus repromittitur, quam oporteret cum totius mundi habitu praeterire.

PL 2, 833B

そもそも、いかなる地にも救いが約束されているわけではない。地は、全世界のありさまとともに過ぎ去るはずのものだからである。

15

Etiam, si quis audebit terram sanctam paradisum potius argumentari, quam et patrum dici capiat, Adae scilicet et Evae: proinde et in paradisum restitutio carni videbitur repromissa, quae eum incolare et custodire sortita est, ut talis illuc homo revocetur, qualis inde pulsus est.

PL 2, 833B

たとえ誰かが、聖なる地とはむしろ楽園のことであり、それはまた「父祖たち」の地、すなわちアダムとエバの地とも呼ばれうると論じようとしても、それならばなおのこと、楽園への回復もまた肉に約束されているように見えるであろう。なぜなら、肉こそがそこに住み、それを守る務めをくじによって受けたものであり、それゆえ人間は、そこから追われたときと同じ姿でそこに呼び戻されるはずだからである。

Caput XXVII

第XXVII章PL 2, 834A
1

Habemus etiam vestimentorum in Scripturis mentionem ad spem carnis allegorizare, quia et Apocalypsis Joannis (Apocal., III et IV): Hi sunt, ait, qui vestimenta sua non coinquinaverunt cum mulieribus; virgines scilicet significans, et qui semetipsos castraverunt propter regna coelorum.

PL 2, 834A

我々はまた、聖典における衣服への言及をも、肉の希望へと寓意的に解することができる。ヨハネの黙示録にも(黙示録3章、4章)こうあるからである。「これらの者たちは、女たちとともにその衣を汚さなかった者たちである」――すなわち童貞の者たちを意味し、また「天の王国のために自ら去勢した者たち」をも意味している。

2

Itaque in albis erunt vestibus, id est, in claritate innubae carnis. Et in Evangelio, indumentum nuptiale sanctitas carnis agnosci potest.

PL 2, 834A

こうして彼らは白い衣を纏うことになる。すなわち、婚姻を知らぬ肉の輝きのうちにあるのである。また福音書における婚礼の衣も、肉の聖性として認めることができる。

3

Itaque Esaias docens, quale jejunium elegerit Dominus, cum subjicit de mercede bonitatis: Tunc, inquit (Is., LVIII), lumen tuum temporaneum erumpet, et vestimenta tua citius orientur: non subsericam utique, nec pallium, sed carnem volens accipi, ortum carnis resurrecturae de mortis occasu praedicavit.

PL 2, 834A

こうしてイザヤは、主がいかなる断食を選ばれたかを教えるにあたり、善行の報いについてこう付け加えている。「そのとき」と彼は言う(イザヤ58章)、「汝の光は時を移さず輝き出で、汝の衣は速やかに昇るであろう」――絹の衣でも外套でもなく、肉が受け取られることを望んでのことであって、彼は死の没落から甦る肉の立ち昇りを宣べ伝えたのである。

4

Adeo nobis quoque suppetit allegorica defensio corporalis resurrectionis. Nam et cum legimus (Is., XXVI): Populus meus, introite in cellas promas quantulum, donec ira mea praetereat, sepulcra erunt cellae promae, in quibus paulisper requiescere habebunt, qui in finibus saeculi, sub ultima ira, per Antichristi vim excesserint.

PL 2, 834B

かくして我々にもまた、肉体の復活を寓意によって擁護する道が備わっている。すなわち、我々が(イザヤ26章)「わが民よ、しばしの間、貯蔵室に入れ、わが怒りが過ぎ去るまで」と読むとき、その貯蔵室とは墓のことであり、そこで、世の終わりにあって反キリストの力によって世を去った者たちが、最後の怒りのもとで、しばしの間休らうことになるのである。

5

Aut cur cellarum promarum potius vocabulo usus est, et non alicujus loci receptorii, nisi quia in cellis promis caro salita et usui reposita servatur, depromenda illinc suo tempore?

PL 2, 834B

そうでなければ、なぜ何らかの受け入れ場所という語ではなく、むしろ貯蔵室という語が用いられたのであろうか。貯蔵室においては、塩漬けにされ、使用のために蓄えられた肉が保たれ、しかるべき時にそこから取り出されるものだからではないか。

6

Proinde enim et corpora medicata condimentis sepulturae, mausoleis et monumentis sequestrantur, processura inde cum jusserit Dominus.

PL 2, 834B

それゆえまさに、埋葬の香料によって処置された肉体もまた、霊廟や墓に納められて隔てられており、主が命じられるときにはそこから進み出るのである。

7

Quod cum ita intelligi congruat; et quae enim ab ira Dei cellariorum nos refugia servabunt? hoc ipso quod ait, donec ira praetereat, quae extinguet Antichristum, post iram ostendit processuram carnem de sepulcro, in quo ante iram fuerit illata.

PL 2, 834B

この解釈が適切であることは、次のことからも分かる。すなわち、いったいどのような貯蔵室の避け所が、神の怒りから我々を守ってくれるというのか。まさに彼が「わが怒りが過ぎ去るまで」と言うそのことによって――その怒りは反キリストを滅ぼすことになるが――彼は、怒りに先立って納められていた墓から、怒りの後に肉が進み出ることを示しているのである。

8

Nam et de cellariis non aliud effertur, quam quod infertur; et post Antichristi eradicationem agitabitur resurrectio.

PL 2, 835A

というのも、貯蔵室から運び出されるものは、そこに運び入れられたものと違わないからである。そして反キリストの根絶の後に、復活が行われることになる。

Caput XXVIII

第XXVIII章PL 2, 835A
1

Scimus autem, sicut vocibus, ita et rebus prophetarum, tam pictis, quam et factis praedicatur resurrectio. Cum Moyses manum in sinum condit, et emortuam profert, et rursus insinuat, et vividam explicat, nonne hoc de toto homine portendit?

PL 2, 835A

しかし我々は、言葉によってと同じように、預言者たちの事柄によっても――描かれた事柄によっても、なされた事柄によっても――復活が宣べ伝えられていることを知っている。モーセが手を懐に入れ、それを死んだもののように取り出し、再び差し入れて、今度は生き生きとしたものとして開き示すとき、これは人間全体について予兆しているのではなかろうか。

2

Siquidem trina virtus Dei, per illa trina signa denotabatur cum suo ordine: primo diabolum serpentem, quanquam formidabilem, subactura homini; dehinc carnem de sinu mortis retractura, atque ita omnem sanguinem exsecutura judicio.

PL 2, 835A

実に、神の三重の力が、その順序に従って、かの三つのしるしによって示されていたのである。第一に、恐るべきものであるとはいえ、蛇なる悪魔を人間に服せしめること、次に、死の懐から肉を引き戻すこと、そしてこうして、あらゆる血について裁きを執行すること、である。

3

De quo apud eumdem propheten (Gen., IX): Quoniam et vestrum, inquit Deus, sanguinem exquiram de omnibus bestiis, et de manu hominis, et de manu fratris exquiram eum. Porro nihil exquiritur, nisi quod reposcitur; nihil reposcitur, nisi quod et reddetur.

PL 2, 835B

このことについては、同じ預言者にもある(創世記9章)。神は言われる、「汝らの血をも、私はすべての獣から、そして人の手から、また兄弟の手から求めるであろう」。しかも、返済を求められるのでなければ、何も探し求められることはなく、返されることになっているのでなければ、何も返済を求められることはない。

4

Et utique reddetur quod ultionis nomine reposcetur et exquiretur. Neque enim vindicari poterit quod omnino non fuerit. Erit autem dum restituitur, uti vindicetur. In carnem itaque dirigitur, quicquid in sanguinem praedicatur, sine qua non erit sanguis.

PL 2, 835B

そして、報復の名において取り戻され、探し求められるものは、当然返されることになる。というのも、まったく存在しなかったものが報復されうるはずはないからである。しかし、報復されるべく、それは回復されることによって存在するようになるのである。それゆえ、血について予告されることは何であれ、肉へと向けられている。肉なしには血は存在しえないからである。

5

Caro suscitabitur, ut sanguis vindicetur. Sunt et quaedam ita pronuntiata, ut allegoriae quidem nubilo careant, nihilominus tamen ipsius simplicitatis suae sitiant interpretationem: quale est apud Esaiam, Ego occidam, et vivificabo.

PL 2, 835B

肉は甦らされる。それは血が報復されるためである。また、寓意の曇りをまったく免れているにもかかわらず、なおその単純さそのものの解釈を渇望するような形で語られている事柄もある。イザヤにある次の言葉がそれである。「私は殺し、また生かす」。

6

Certe posteaquam occiderit, vivificabit. Ergo per mortem occidens, per resurrectionem vivificabit. Caro est autem quae occiditur per mortem; caro itaque et vivificabitur per resurrectionem.

PL 2, 835C

確かに、殺した後で、彼は生かすであろう。ゆえに、死によって殺す彼は、復活によって生かすことになる。ところで、死によって殺されるのは肉である。それゆえ、肉こそが復活によって生かされることになるのである。

7

Certe, si occidere carni animam eripere est, vivificare, contrarium ejus, carni animam referre est; caro resurgat necesse est, cui anima per occisionem erepta, referenda est per vivificationem.

PL 2, 835C

確かに、もし「殺す」ということが肉から魂を奪い取ることであるならば、その反対である「生かす」ということは、肉に魂を返すことである。肉は必ず甦らねばならない。殺害によって魂を奪われた肉に、生かすことによって魂が返されることになるのだから。

Caput XXIX

第XXIX章PL 2, 836A
1

Igitur, si et allegoricae scripturae, et argumenta rerum, et simplices voces, resurrectionem carnis, quamquam sine nominatione ipsius substantiae, subradiant; quanto magis, quae hanc speciem in ipsas substantias corporales speciali mentione determinant, non erunt deducendae in quaestionem!

PL 2, 836A

したがって、寓意的な聖典も、事物による論証も、単純な言葉も、実体そのものの名を挙げてはいないとはいえ、肉の復活をほのかに照らし出しているのだとすれば、肉体という実体そのものに特定の言及をもってこの様態を定めている聖典は、なおさら疑問に付されるべきではない。

2

Accipe Ezechielem (Ezech., XXXVII): Et facta est, inquit, super me manus Domini, et extulit me in spiritu Dominus, et posuit me in medio campi: is erat ossibus refertus, et circumduxit me super ea per circuitum; et ecce multa super faciem campi, et ecce arida satis.

PL 2, 836A

エゼキエルを取り上げよ(37章)。彼はこう言う。「主の御手が私の上に下り、主は霊のうちに私を引き上げ、野の真ん中に私を置かれた。そこは骨に満ちていた。主は私をその周りに巡らせられた。すると見よ、野の面には夥しい骨があり、見よ、それらはひどく乾いていた。」

3

Et ait ad me: Fili hominis, si vivent, ossa ista? Et dixi: Adonaï Domine, tu scis. Et ait ad me: Propheta in ossa haec, et dices: Ossa arida, audite sermonem Domini.

PL 2, 836A

「主は私に言われた。『人の子よ、これらの骨は生きるであろうか』。私は言った。『アドナイなる主よ、あなたはご存じです』。主は私に言われた。『これらの骨に向かって預言し、こう言え。乾いた骨よ、主の御言葉を聴け』。」

4

Haec dicit Dominus Adonaï ossibus istis: Ecce ego affero in vos spiritum, et vivetis, et dabo in vos spiritum, et reducam in vos carnes, et circumdabo vobis cutem, et dabo in vobis spiritum, et vivetis , et cognoscetis quod ego Dominus.

PL 2, 836B

「アドナイなる主はこれらの骨にこう仰せられる。『見よ、私は汝らの中に霊を送り込む。そうすれば汝らは生きるであろう。私は汝らの中に霊を与え、汝らの中に肉を引き戻し、汝らの周りに皮膚をめぐらせ、汝らの中に霊を与える。そうすれば汝らは生き、私が主であることを汝らは知るであろう』。」

5

Et prophetavi secundum praeceptum, et ecce vox, dum propheto, et ecce motus, et accedebant ossa ad ossa.

PL 2, 836B

「私は命じられたとおりに預言した。すると見よ、私が預言している間に声があり、見よ、動きがあって、骨は骨に近づいていった。」

6

Et vidi, et ecce super ossa nervi, et caro ascendit, et circumpositae sunt eis cutes , et spiritus in eis non erat, et ait ad me: Propheta ad spiritum, fili hominis; propheta, et dices ad spiritum: Haec dicit Dominus Adonaï: A quatuor ventis veni spiritus, et spira in istis interemptis, et vivant.

PL 2, 836B

「私は見た。すると見よ、骨の上に筋があり、肉が生じ、その上に皮膚がめぐらされたが、その中には霊がなかった。主は私に言われた。『人の子よ、霊に向かって預言せよ。預言して、霊にこう言え。アドナイなる主はこう仰せられる。四方の風から来たれ、霊よ、そしてこの殺された者たちに息を吹きかけよ、そうすれば彼らは生きるであろう』。」

7

Et prophetavi ad spiritum, sicut praecepit mihi, et introivit in ea spiritus, et vixerunt, et constiterunt super pedes suos valentia magna satis . Et ait ad me: Fili hominis, ossa ista omnis domus Israel est.

PL 2, 836B

「私は命じられたとおりに霊に向かって預言した。すると霊が彼らの中に入り、彼らは生き、非常に大いなる力をもって自分の足で立った。主は私に言われた。『人の子よ、これらの骨はイスラエルの全家である』。」

8

Ipsi dicunt: Exaruerunt ossa nostra, et perit spes nostra, avulsi sumus in eis. Propterea propheta ad eos: Ecce ego patefacio sepulcra vestra; et eveham vos de sepulcris vestris, populus meus; et inducam vos in terram Israel; et cognoscetis quod ego Dominus aperuerim sepulcra vestra, et eduxerim vos de sepulcris vestris, populus meus; et dabo vobis spiritum, et vivetis, et requiescetis in terra vestra, et cognoscetis quod ego Dominus locutus sim et fecerim, dicit Dominus.

PL 2, 836C

「彼らはこう言う。『我々の骨は枯れ、我々の希望は失せ、我々はそれらのうちにあって断ち切られた』。それゆえ彼らに向かって預言せよ。『見よ、私は汝らの墓を開く。そして汝らをその墓から引き上げる、わが民よ。そして汝らをイスラエルの地に導き入れる。そして私が主であり、汝らの墓を開き、汝らをその墓から導き出したことを、汝らは知るであろう、わが民よ。そして私は汝らの中に霊を与え、汝らは生き、汝らの地に憩うであろう。そして私が主であって、語り、かつ行ったことを、汝らは知るであろう』、と主は仰せられる。」

Caput XXX

第XXX章PL 2, 837A
1

Hanc quoque praedicationem scio qualiter concutiant in allegoriae argumentationem quia dicendo, Ossa ista omnis domus Israel est , imaginem ea fecerit Israel et propria conditione transtulerit; atque ita figuratam esse, non veram resurrectionis praedicationem.

PL 2, 837A

私は、彼らがこの宣言をどのように揺さぶって寓意の論証へと持ち込むかを知っている。すなわち、「これらの骨はイスラエルの全家である」と言うことによって、〔神は〕それをイスラエルの模像となし、イスラエル自身の境遇へと移し替えたのであり、したがってそれは予表された宣言であって、真の復活の宣言ではない、というのである。

2

Statum enim Judaeorum deformari, quodam modo emortuum et exaridum et dispersum in campo orbis.

PL 2, 837A

というのも、ユダヤ人たちの境遇が、いわば死に絶え、干からび、世界という野に散らされたものとして描き出されている、というのである。

3

Itaque et imaginem resurrectionis in illum allegorizari, quia recolligi habeat et recompingi os ad os, id est, tribus ad tribum, et populus ad populum, et recorporari carnibus facultatum et nervis regni; atque ita de sepulcri, id est, de habitaculis captivitatis tristissimis atque teterrimis educi, et refrigerii nomine respirare, et vivere exinde in terra sua Judaea.

PL 2, 837B

こうして、復活の模像がそのユダヤ人の境遇へと寓意化されている、というのである。というのも、〔イスラエルは〕骨が骨へと、すなわち部族が部族へと、民が民へと、再び寄せ集められ、組み合わされ、資力の肉と王国の筋によって再び肉体を得ることになり、こうして墓、すなわち最も悲惨で忌まわしい捕囚の住まいから連れ出され、安らぎの名のもとに息を吹き返し、それから自分の地ユダヤに生きることになるからだ、というのである。

4

Et quid post haec? Morientur sine dubio. Et quid post mortem? Nulla, opinor, resuscitatio, si non haec erit ipsa, quae Ezechieli revelatur. Sed enim et alias praedicatur resurrectio: ergo et haec erit, et temere in statum eam Judaicarum rerum convertunt.

PL 2, 837B

では、その後はどうなるのか。彼らは疑いなく死ぬであろう。では死んだ後はどうなるのか。もしこれがエゼキエルに啓示されたまさにそのものでないとすれば、思うに、いかなる甦りもないことになろう。しかし、復活は別の箇所でも宣べ伝えられている。ゆえにこの復活もまたあることになる。それなのに彼らは軽率にも、これをユダヤの事柄の状態へと置き換えてしまうのである。

5

Aut si alia est illa quam defendimus, nihil mea interest, dum sit et corporum resurrectio, sicut et rerum Judaicarum. Denique, hoc ipso quod recidivatus Judaici status de recorporatione et redanimatione ossium figuratur, id quoque eventurum ossibus probatur.

PL 2, 837B

あるいは、もし我々が擁護しているものが別のものであるとしても、私にとってはどうでもよいことである。ただ、ユダヤの事柄の復興と同様に、肉体の復活も存在しさえすればよい。そして結局、ユダヤの境遇の回復が骨の再肉体化と再生気化によって予表されているまさにそのことによって、それが骨自身にも起こるであろうことが証明されるのである。

6

Non enim posset de ossibus figura componi, si non idipsum et ossibus eventurum esset. Nam etsi figmentum veritatis in imagine est, imago ipsa in veritate est sui; necesse est esse prius sibi quo alii configuretur: de vacuo similitudo non competit; de nullo parabola non convenit.

PL 2, 837C

というのも、もしまさにそのことが骨自身にも起こるのでなければ、骨についての予表が組み立てられることなどできなかったはずだからである。たとえ、真理の形どりが模像のうちにあるとしても、模像そのものはそれ自身の真理のうちにある。それが他のものを表すためには、まず自分自身においてそうでなければならない。空虚なものからは類似は成り立たず、無からはたとえは成り立たない。

7

Ita oportebit ossium quoque credi reviscerationem et respirationem qualis dicitur, de qua possit exprimi Judaicarum rerum reformatio qualis affingitur.

PL 2, 838A

こうして、骨についてもまた、語られているとおりの生き返りと息吹の回復が信じられねばならない。それによってこそ、思い描かれているとおりのユダヤの事柄の立て直しが表現されうるのである。

8

Sed magis religiosum est, veritatem de suae auctoritate simplicitatis defendi, quam sensus divinae propositionis expostulat.

PL 2, 838A

しかし、神の宣言の意図が求めているその真理を、真理それ自身の単純さの権威によって擁護する方が、いっそう敬虔なことである。

9

Si enim ad res Judaicas spectaret haec visio, statim revelato situ ossium, subjecisset, Ossa ista, omnis domus Israelis est; et caetera deinceps.

PL 2, 838A

というのも、もしこの幻がユダヤの事柄を指し示すものであったなら、骨の有様が示されるやいなや、「これらの骨はイスラエルの全家である」と、そしてそれ以下の言葉が直ちに付け加えられていたはずだからである。

10

At cum ostensis ossibus, de propria spe eorum quid obloquitur, nondum nominato Israele, et fidem tentat prophetae: Fili hominis, si vivent ossa haec ? ut et ille responderet; Domine, tu scis; non utique Deus prophetae fidem de ea re tentasset, quae futura non esset, quam nunquam Israel audisset, quam credi non oporteret.

PL 2, 838A

ところが実際には、骨が示されると、〔神は〕まだイスラエルの名を挙げぬままに、それらの骨自身の希望について何ごとかを口にし、預言者の信仰を試して言う。「人の子よ、これらの骨は生きるであろうか」。そこで彼は「主よ、あなたはご存じです」と答えたのである。神が、およそ起こることのないもの、イスラエルが決して聞いたこともないもの、信じるべきでないものについて、預言者の信仰を試されたはずはないであろう。

11

Sed quoniam praedicabatur quidem resurrectio mortuorum, Israel vero pro sua incredulitate dissidens, scandalizabatur; et aspiciens habitum senescentis sepulturae, desperabat resurrectionem; vel non in eam potius animum dirigebat, sed in circumstantias suas; idcirco Deus, et prophetam, quasi et ipsum dubium, praestruxit ad constantiam praedicationis, revelato ordine resurrectionis; et populo id credendum mandavit, quod prophetae revelavit, ipsos dicens esse ossa quae erant resurrectura, qui non credebant resurrectura.

PL 2, 838B

しかし、死者の復活は確かに宣べ伝えられていたのに、イスラエルはその不信仰のゆえに背き、躓いていた。そして、古びゆく埋葬のありさまを目にして、復活に絶望していた。あるいはむしろ、それに心を向けず、自分たちの置かれた状況にばかり心を向けていたのである。それゆえ神は、あたかも預言者自身もまた疑いを抱いていたかのように、まず彼を、復活の順序を啓示することによって、宣言の確かさへと備えられた。そして、預言者に啓示したこと――甦ることを信じていなかった彼らこそが、甦るべき骨なのだ、ということ――を、民に信じるべきものとして命じられたのである。

12

Denique in clausula: et cognoscetis, inquit, quod ego Dominus locutus sim, et fecerim; id utique facturus, quod fuerat locutus; caeterum non id facturus quod locutus, si aliter facturus.

PL 2, 838B

結局のところ、その結びにこうある。「そして汝らは、私が主であり、語り、行ったことを知るであろう」。すなわち、語ったことをそのとおりに行うということである。もし語ったこととは異なる仕方で行うのであれば、語ったことを行うことにはならないであろう。

Caput XXXI

第XXXI章PL 2, 838C
1

Plane si et populus allegorice mussitaret ossa sua arefacta, et spem suam perditam dispersionis exitu querulus, merito videretur et Deus figuratam desperationem figurata promissione consolatus.

PL 2, 838C

確かに、もし民が寓意的な仕方で、干からびた自分たちの骨についてつぶやき、離散の果てに失われた自分たちの希望を嘆いていたのであれば、神もまた、予表された絶望を予表された約束によって慰められたと見なすのが当然であろう。

2

Sed cum dispersionis quidem injuria nondum populo accidisset, resurrectionis vero spes apud illum saepissime cecidisset, et manifestus est de corporum interitu labefactans fiduciam resurrectionis: ita et Deus eam restruebat fidem, quam populus destruebat.

PL 2, 838C

しかし、離散の不当な仕打ちがまだ民に及んでいなかった一方で、復活への希望はその民のもとですでにきわめてしばしば失われていたのであり、肉体の滅びのゆえに復活への確信を揺るがしていたことは明らかである。それゆえ神は、民が壊していたその信仰を、まさに立て直しておられたのである。

3

Quanquam etsi aliqua praesentium rerum tunc conflictatione moerebat Israel, non idcirco in parabola accipienda esset revelationis intentio, sed in testationem resurrectionis, ut in illam spem erigeret illos aeternae scilicet salutis, et necessarioris restitutionis, et averteret a respectu praesentium rerum.

PL 2, 839A

もっとも、たとえそのときイスラエルが、当面する事柄の何らかの困難のゆえに嘆いていたのだとしても、それゆえに啓示の意図が、たとえ話として受け取られるべきであったわけではなく、復活の証しとして受け取られるべきであった。それは、彼らを、すなわち永遠の救いと、いっそう必要な回復とへの、あの希望へと立ち上がらせ、当面する事柄への顧慮から引き離すためであった。

4

Ad hoc enim et alii prophetae: Exibitis de sepulcris, veluti vituli de vinculis soluti, et conculcabitis inimicos. (Mat. IV, 3.) Et rursum: Gaudebit cor vestrum, et ossa vestra velut herba orientur ( σ. LXVI), quia et herba de dissolutione et corruptela seminis reformatur.

PL 2, 839A

というのも、これについては他の預言者たちもこう言っているからである。「汝らは、束縛から解かれた子牛のように墓から出て来て、敵を踏みにじるであろう」(マタイ4:3)。そしてまた、「汝らの心は喜び、汝らの骨は草のように萌え出でるであろう」(イザヤ66章)。草もまた、種の分解と腐敗から立て直されるものだからである。

5

In summa, si proprie in Israelis statum resurgentium ossium imago contenditur, cur etiam non Israeli tantummodo, verum et omnibus gentibus eadem spes annuntiatur et recorporandarum, et redanimandarum reliquiarum, et de sepulcris exsuscitandorum mortuorum?

PL 2, 839A

要するに、もし甦る骨の模像が、本来イスラエルの境遇にのみ関わるものだと主張されるのであれば、なぜ同じ希望が、イスラエルのみならず、すべての諸国民にも、再肉体化され、再生気化されるべき遺骸について、そして墓から甦らされるべき死者たちについて、告げ知らされているのであろうか。

6

De omnibus enim dictum est (Is. XXVI): Vivent mortui, et exsurgent de sepulcris: ros enim qui a te est, medela est ossibus eorum. Item alibi (Is. LXVI): Veniet adorare omnis caro in conspectu meo, dicit Dominus. Quando? Cum praeterire coeperit habitus mundi hujus.

PL 2, 839B

というのも、すべての者について、こう言われているからである(イザヤ26章)。「死者たちは生き、墓から起き上がるであろう。汝から出る露は、彼らの骨の癒しである」。また他の箇所にもこうある(イザヤ66章)。「あらゆる肉が、私の御前に来て礼拝するであろう」と主は言われる。いつのことか。この世界のありさまが過ぎ去り始めるときである。

7

Supra enim: Quemadmodum coelum novum et terra nova, quae ego facio in conspectu meo, dicit Dominus; ita stabit semen vestrum.

PL 2, 839B

というのも、先立ってこうあるからである。「私が私の御前に造る新しい天と新しい地とが立つように、汝らの子孫も立つであろう」と主は言われる。

8

Tunc ergo quod subjicit, implebitur: et exibunt (utique de sepulcris), et videbunt artus eorum qui impie egerunt, quoniam vermis illorum non decidet, et ignis eorum non extinguetur, et erunt conspectui omni carni; scilicet quae resuscitata et egressa de sepulcris, Dominum pro hac gratia adorabit.

PL 2, 839B

そのとき、彼が続けて言うことが成就するであろう。「そして彼らは(もちろん墓から)出て行き、不敬虔にふるまった者たちの肢体を見るであろう。その者たちの蛆は絶えることなく、その火は消えることがなく、彼らはあらゆる肉の目に晒されるであろう」――すなわち、甦らされて墓から出た肉が、この恩寵のゆえに主を礼拝するのである。

Caput XXXII

第XXXII章PL 2, 839C
1

Sed ne solummodo eorum corporum resurrectio videatur praedicari, quae sepulcris demandantur, habes scriptum (Apoc. III): Et mandabo piscibus maris, et eructabunt ossa quae sunt comesta, et faciam compaginem ad compaginem, et os ad os.

PL 2, 839C

しかし、墓に委ねられた肉体だけの復活が説かれているように見えぬために、お前は次のように書かれたものを持っている(黙示3章)。「私は海の魚どもに命じる。すると彼らは、食われた骨を吐き出すであろう。そして私は継ぎ目に継ぎ目を、骨に骨を合わせるであろう」。

2

Ergo, inquis, et pisces resuscitabuntur, et caeterae bestiae et alites carnivorae, ut revomant quos comederunt: quia et apud Moysen legis, exquiri sanguinem de omnibus bestiis? Non utique.

PL 2, 840A

「それでは」とお前は言う、「魚どもも甦らされ、他の獣どもや肉を食らう鳥どもも甦らされて、彼らが食らった者たちを吐き戻すことになるのか。モーセのもとでも、すべての獣から血が問い糺されると読んでいるではないか」と。断じてそうではない。

3

Sed idcirco nominantur bestiae et pisces in redhibitionem carnis et sanguinis, quo magis exprimatur resurrectio etiam devoratorum corporum, cum de ipsis devoratoribus exactio edicitur.

PL 2, 840A

しかし、獣どもや魚どもが肉と血の返還にかけて名指されるのは、食らい尽くした当の者たちからの取り立てが宣告されるとき、食われた肉体の復活もまたいっそう際立って示されるためである。

4

Puto autem hujus quoque divinae potestatis documentum idoneum Jonam, cum incorruptus utraque substantia, carne atque anima piscis evolvitur.

PL 2, 840A

私は思う、この神的な権力の証拠としてまさにふさわしいのはヨナである、と。彼は魚から、肉と魂という両方の実体において朽ちることなく抜け出たのである。

5

Et utique triduo concoquendae carni viscera ceti tam suffecissent, quam capulum, quam sepulcrum, quam senium requietae atque reconditae alicujus sepulturae: salvo eo, quod et bestias, feros in christianum vel maxime nomen homines, vel ipsos etiam iniquitatis angelos figuravit, de quibus sanguis exigetur per ultionem pensandam.

PL 2, 840A

そして当然、三日間で肉を消化するには、鯨の内臓で十分であったろうし、棺であっても、墓であっても、休らい隠された何らかの埋葬の年月であっても、同様に十分であったろう。ただし、次の一点は別である――すなわちかの鯨は、獣どもをも予表しており、それは殊にキリスト教徒という名に対して猛り狂う人間たち、あるいは不義の天使たちそのものをも表しているのであって、彼らからは、量られるべき報復によって血が取り立てられるであろう。

6

Quis ergo discendi magis adfinis, quam praesumendi; et credendi diligentior, quam contendendi; et divinae potius sapientiae religiosus, quam suae libidinosus, audiens aliquid a Deo destinatum in carnes, et cutes, et nervos, et ossa, aliud quid haec commentabitur, quasi non in hominem destinetur, quod in istas substantias praedicatur?

PL 2, 840B

それゆえ、思い込むよりも学ぶことに親しみ、論争するよりも信じることに勤しみ、自らの知恵に耽るよりも神の知恵を敬う者であれば、誰が、肉と皮と筋と骨とに向けて神によって定められた何ごとかを聞きながら、これらの実体について語られていることが人間に対して定められていないかのように、これを別の何かとして解釈するであろうか。

7

Aut enim nihil in hominem destinatur, non liberalitas regni, non severitas judicii, non quodcumque est resurrectio aut si in hominem destinatur, necesse est in eas substantias destinetur, ex quibus homo structus est, in quem destinatur.

PL 2, 840B

すなわち、人間に対しては何一つ定められていない――王国の恩恵も、裁きの厳格も、復活と言われるものも何一つ――か、さもなければ、もし人間に対して定められているのであれば、それが定められている当の人間を組み立てているそれらの実体に対しても、必然的に定められているのでなければならない。

8

Illud etiam de argutissimis istis demutatoribus ossium, et carnium, et nervorum, et sepulcrorum requiro cur si quando in animam quid pronuntiatur, nihil aliud animam interpretantur, nec transfigurant eam in alterius rei argumentum; cum vero in aliquam speciem corporalem quid edicitur, omnia potius asseverant, quam quod nominatur?

PL 2, 840C

さらに私は、骨や肉や筋や墓を巧みにすり替えるこの上なく狡猾な者たちに問いたい。なにゆえ、魂について何かが語られるときには、彼らはそれを魂以外の何ものとも解さず、他の事柄の論拠へとこれを作り変えないのに、何らかの肉体的な種別について何かが宣告されるときには、名指されている当のものよりも、あらゆる別のものをこそ言い立てるのか、と。

9

Si corporalia parabolae, ergo et animalia; si non et animalia, ergo nec corporalia. Tam enim corpus homo, quam et anima, ut non possit altera species admittere aenigmata, altera excludere.

PL 2, 840C

もし肉体にかかわる事柄がたとえであるならば、魂にかかわる事柄もまたたとえである。もし魂にかかわる事柄がたとえでないならば、肉体にかかわる事柄もまたたとえではない。なぜなら、人間は魂であるのと等しく肉体でもあり、一方の種別には謎めいた言い回しを許し、他方の種別にはそれを許さない、ということはあり得ないからである。

Caput XXXIII

第XXXIII章PL 2, 841A
1

Satis haec de prophetico instrumento: ad Evangelia nunc provoco. Hic quoque occursurus prius eidem astutiae eorum, qui proinde et Dominum omnia in parabolis pronuntiasse contendunt, quia scriptum est: Haec omnia locutus est Jesus in parabolis, et sine parabola non loquebatur ad illos, scilicet Judaeos.

PL 2, 841A

預言の証書についてはこれで十分である。いまや私は福音書へと訴えを進める。ここでもまず、次のような狡知に対して立ち向かわねばならない――すなわち、主がすべてをたとえで語られたと主張する者たちの狡知に対してである。なぜなら、こう書かれているからである。「イエスはこれらすべてをたとえで語られた。そして彼らに、たとえなしに語ることはなかった」。すなわちユダヤ人たちに、である。

2

Nam et discipuli: Quare, aiunt, in parabolis loqueris? et Dominus: Propterea in parabolis loquor ad eos, ut videntes non videant, et audientes non audiant, secundum Esaiam.

PL 2, 841A

実に弟子たちも、「なぜたとえで語られるのですか」と言った。すると主は、「彼らに対してたとえで語るのは、見る者たちが見ることなく、聞く者たちが聞くことのないためである」と、イザヤに従って言われた。

3

Quod si ad Judaeos in parabolis, jam non ad omnes; si non ad omnes in parabolis, jam non semper, nec omnia parabolae; sed quaedam, cum ad quosdam; ad quosdam autem, dum ad Judaeos, nonnunquam plane et ad discipulos.

PL 2, 841B

しかし、もしユダヤ人たちに対してたとえで語られたのであれば、もはやすべての者に対してではない。もしすべての者に対してたとえで語られたのでないならば、もはや常にではなく、すべてがたとえであるわけでもない。むしろ、あるものは、ある特定の者たちに対して語られたのであり、その特定の者たちとは、ユダヤ人たちである限りにおいてであって、時には確かに弟子たちに対しても語られたのである。

4

Sed quomodo referat Scriptura, considera: Dicebat autem et parabolam ad eos; ergo et non parabolam dicebat, quia non notaretur cum parabolam loquebatur, si ita semper loquebatur.

PL 2, 841B

だが聖典がどのように伝えているかを考えよ。「そして彼は彼らにたとえをも語られた」とある。それゆえ、たとえでないものをも語っていたのである。なぜなら、もし常にそのように語っていたのであれば、たとえで語るときにそうと記されることもなかったはずだからである。

5

Et tamen nullam parabolam non, aut ab ipso invenias edissertatam, ut de seminatore in verbi administratione; aut a commentatore Evangelii praeluminatam, ut judicis superbi, et viduae instantis ad perseverantiam orationis; aut ultro conjectandam, ut arboris fici dilatae in spem, ad instar judaicae infructuositatis.

PL 2, 841B

それでもなお、主ご自身によって詳しく説き明かされているか――言葉の分配における種蒔く者のたとえのように――、福音書の記述者によってあらかじめ光を当てられているか――高慢な裁判官と、しつこく迫る寡婦の、祈りにおける忍耐へ向けたたとえのように――、あるいはおのずと察しがつくものであるか――ユダヤの不毛さになぞらえて、望みをかけて猶予された無花果の木のたとえのように――、そのいずれでもないたとえは、一つとして見出せないであろう。

6

Quod si nec parabolae obumbrant Evangelii lucem; tanto abest, ut sententiae et definitiones, quarum aperta natura est, aliter quam sonant sapiant.

PL 2, 841B

たとえすらも福音の光を曇らせないのであれば、その本性が明らかである格言や定義が、語られているとおりとは異なる意味を帯びるなどということは、それほどまでにあり得ぬことである。

7

Definitionibus autem et sententiis Dominus edicit, sive judicium, sive regnum Dei, sive resurrectionem: Tolerabilius erit, inquit (Matth. XI), Tyro et Sidoni in die judicii; et (Matth. X): Dicite illis, quod appropinquaverit regnum Dei; et (Luc. XIV): Retribuetur tibi in resurrectione justorum.

PL 2, 841C

しかるに主は、裁きについても、神の王国についても、復活についても、定義と格言によって宣言される。「審判の日には、ティルスとシドンの方が耐えやすいであろう」と言われている(マタイ11章)。また、「神の王国は近づいたと彼らに言え」(マタイ10章)。また、「正しい者たちの復活のときに、汝に報いが与えられるであろう」(ルカ14章)。

8

Si nomina absoluta sunt rerum, id est, judicii, et regni Dei, et resurrectionis, ut nihil eorum in parabolam comprimi possit; nec ea in parabolas compellantur, quae ad dispositionem, et transactionem, et passionem regni, judicii, et resurrectionis praedicantur; atque ita corporalia defendantur, ut corporalibus destinata, id est, non spiritualia, quia non figurata.

PL 2, 842A

もしこれらの名――すなわち裁き、神の王国、復活――が事物そのものを表す絶対的な名であって、そのいずれもたとえに押し込められえないのであれば、王国と裁きと復活の配剤や進行や成り行きについて説かれていることも、たとえへと押しやられてはならない。かくして、肉体にかかわる事柄は、肉体に対して定められたものとして擁護されるべきであり、すなわち、予表されたものではないゆえに、霊的な事柄ではないのである。

9

Nam et ideo praestruximus, tam corpus animae, quam et carnis, obnoxium esse mercedibus pro communi operatione pensandis, ne corporalitas animae occasionem subministrans figurarum, corporalitatem carnis excludat; cum utramque participem et regni, et judicii, et resurrectionis oporteat credi.

PL 2, 842A

実に、それゆえ我々はすでに、魂という物体も肉という物体も、共通の働きに応じて量られるべき報いを負うのだ、とあらかじめ論じておいた。それは、魂の物体性がたとえの機会を差し出すことで、肉の物体性を締め出してしまわないためである。というのも、両者がともに、王国と裁きと復活とにあずかる者であると信じられねばならないからである。

10

Et nunc eo pergimus, uti corporalitatem carnalem proprie demonstremus a Domino significari in omni resurrectionis mentione, salva animali, quam et ipsam pauci receperunt.

PL 2, 842B

そしていま我々は、あらゆる復活への言及において、主によって示されているのは本来、肉における物体性であることを論証しようと進んでいる。もっとも、魂的な物体性もそこなわれることはなく、それ自体を認める者も少数ながらいるのである。

Caput XXXIV

第XXXIV章PL 2, 842B
1

Imprimis, cum ad hoc venisse se dicit, uti quod periit, salvum faciat, quid dicas perisse? Hominem, sine dubio. Totumne, an ex parte?

PL 2, 842B

まず第一に、主は「失われたものを救うために来た」と言われるとき、失われたものとは何であるとお前は言うのか。疑いなく、人間である。全体としてか、それとも一部としてか。

2

Utique totum: siquidem transgressio, quae perditionis humanae caussa est, tam animae instinctu ex concupiscentia, quam et carnis actu ex degustatione commissa, totum hominem elogio transgressionis inscripsit, atque exinde merito perditionis implevit.

PL 2, 842B

当然、全体としてである。というのも、人間の滅びの原因である違反は、欲望からくる魂の衝動によっても、味わうという肉の行為によっても犯されたのであり、人間全体を違反という罪状書きに記し込み、そこからして滅びの報いをもって満たしたからである。

3

Totus itaque salvus fiet, qui periit totus delinquendo : nisi si et ovis illa sine corpore amittitur, et sine corpore revocatur.

PL 2, 842B

それゆえ、罪を犯すことによって全体として失われた者は、全体として救われるであろう――もし、かの羊が肉体を伴わずに失われ、肉体を伴わずに連れ戻されるのでない限りは。

4

Nam si caro quoque ejus cum anima (quod pecus totum est) humeris boni pastoris advehitur, ex utraque utique substantia restituendi hominis exemplum est. Aut quam indignum Deo, dimidium hominem redigere in salutem?

PL 2, 842C

実に、もしその〔羊の〕肉もまた魂とともに――それが家畜の全体であるが――善き牧者の肩に担われて運ばれるのであれば、これは当然、両方の実体から人間が回復されることの実例である。あるいは、人間を半分だけ救いへと連れ戻すことは、神にとってどれほど相応しくないことであろうか。

5

Pene minus facere, cum etiam saecularium principum plena semper indulgentia vindicetur. Diabolus validior in hominis injuriam intelligitur, totum eum elidens; Deus infirmior renuntiabitur, non totum eum relevans?

PL 2, 842C

それはほとんど、なすべきことに満たない行いとなろう。世俗の君主たちの恩赦でさえ、常に完全なものとして主張されるのだから。悪魔は、人間を全体として打ち倒すことによって、人間に対する不正においてより強い者と見なされ、神は、人間を全体としては引き上げないことによって、より弱い者と宣告されるのか。

6

Atquin et Apostolus suggerit (Rom. V), ubi delictum abundaverit, illic gratiam superabundasse.

PL 2, 843A

しかるに使徒も、罪が満ち溢れたところには、恩寵がなお一層満ち溢れた、と示唆している(ローマ5章)。

7

Quomodo denique salvus habebitur, qui poterit et perditus dici, carne scilicet perditus, anima vero salvus, nisi quod jam et anima in perdito constituatur necesse est, ut salva effici possit? Id enim salvum effici oportebit, quod perditum fuerit.

PL 2, 843A

いったい、肉においては失われ、魂においては救われた、と言われうる者が、どうして救われた者と見なされようか――魂もまた、救われうるためには、すでに失われた状態に置かれていることが必然でない限りは。なぜなら、救われるべきものとは、失われていたものでなければならないからである。

8

Porro autem recipimus animae immortalitatem, ut perdita non in interitum credatur, sed in supplicium, id est, in gehennam.

PL 2, 843A

さらに我々は、魂の不死性を認めており、それゆえ、失われた魂は消滅へと至ると信じられるのではなく、刑罰へと、すなわちゲヘナへと至ると信じられるのである。

9

Et, si ita est, jam non animam spectabit salus; salvam scilicet sua natura per immortalitatem; sed carnem potius, quam interibilem constat apud omnes.

PL 2, 843A

そしてもしそうであるならば、救いはもはや魂にかかわるものではないことになる――なぜなら魂は、不死性によってその本性上すでに救われているのだから――救いはむしろ肉にかかわるのであり、肉が滅びうるものであることは、すべての者の間で明らかである。

10

Aut si et anima interibilis, id est non immortalis, quod et caro; jam et carni forma illa ex aequo proficere debebit, proinde mortali et interibili; quia id quod perit, salvum facturus est Dominus.

PL 2, 843A

あるいは、もし魂もまた滅びうるものであり、すなわち肉と同じく不死ではないとすれば、かの形は、等しく肉にも益をもたらさねばならないことになる――肉もまた死すべきものであり、滅びうるものである限りにおいて。なぜなら、主が救おうとされるのは、まさに滅びるものだからである。

11

Nolo nunc contentioso fune deducere, hac an illac hominem perditio depostulet, dum utrimque cum salus destinet, in ambas substantias peraequata. Ecce enim, ex quacumque substantia hominem perisse praesumpseris, ex altera non perit.

PL 2, 843B

私はいま、人間の滅びがこちらの側からかあちらの側から要求されるのかを、論争がましい綱をもって引き合うつもりはない。救いは、両方の実体に等しく及びつつ、双方に向けて定められているのだから。見よ、お前がどちらの実体から人間が滅びたと考えようとも、もう一方の実体からは滅びていないのである。

12

Salvus ergo erit jam ex qua non perit, et salvus nihilominus fiet ex qua perit. Habes totius hominis restitutionem; dum et quodcumque ejus perit, salvum facturus est Dominus; et quodcumque non perit, utique non erit perditurus.

PL 2, 843B

それゆえ、滅びなかった実体においてはすでに救われているのであり、滅びた実体においても劣らず救われるであろう。かくしてお前は、人間全体の回復を得るのである――主は、人間のうち滅びた部分を救おうとされるのであり、滅びなかった部分を、当然にも滅ぼそうとはされないのだから。

13

Quis ultra de utriusque substantiae securitate dubitabit, cum altera salutem consecutura sit, altera amissura eam non sit? Et tamen adhuc sensum rei exprimit Dominus, ego, dicens, veni, non ut meam, sed ut Patris, qui misit me, faciam voluntatem. Quam oro te?

PL 2, 843B

両方の実体の安全について、これ以上いったい誰が疑うであろうか――一方は救いを得ようとしており、他方はそれを失うことがないのだから。それでもなお主は、事の意味をさらに次のように言い表しておられる。「私は、自分の意志ではなく、私を遣わされた父の御旨を行うために来た」。その御旨とは、いかなるものか。私はお前に問う。

14

Ut omne quod dedit mihi, non perdam ex eo quicquam, sed resuscitem illud in novissima die. Quid a Patre Christus acceperat, nisi quod et induerat? Hominem sine dubio, carnis animaeque texturam.

PL 2, 843C

「父が私に与えたもののうち、私はそれから何ものも失うことなく、終わりの日にそれを甦らせるためである」。キリストは父から何を受け取っていたのか――ご自身が身にまとっていたもの以外の何であろうか。疑いなく、人間である。肉と魂の織物である。

15

Neutrum ergo eorum, quae accepit, perire patietur; imo nec quicquam utriusque; imo nec modicum. Quod si modicum caro, ergo nec carnem, quia nec modicum: nec quicquam, quia nec quicquam.

PL 2, 843C

それゆえ、ご自身が受け取ったもの、そのいずれをも、滅びるがままにはされない。それどころか、そのいずれの一部たりとも滅びさせはしない。それどころか、わずかたりとも滅びさせはしない。もし肉がわずかなものであるとしても、それゆえ肉をも滅びさせはしない。わずかたりとも滅びさせないと言われたのだから。何ものも滅びさせはしない。何ものもと言われたのだから。

16

Atquin, si non et carnem resuscitabit novissima die, jam non modicum patietur perire de homine; sed, pro tanta dixerim parte, prope totum.

PL 2, 844A

しかるに、もし主が終わりの日に肉をも甦らせないのであれば、人間のうちわずかなものが滅びるのを許すのではなく、これほど大きな部分について言うならば、ほとんど全体が滅びるのを許すことになろう。

17

Ingerens amplius: Haec est Patris voluntas, ut omnis qui videt Filium, et credit in eum, habeat vitam aeternam, et suscitem illum novissima die; plenitudinem exstruit resurrectionis: distribuit enim utrique substantiae per officia propriam mercedem salutis, et carnis per quam filius aspiciebatur, et animae per quam credebatur.

PL 2, 844A

さらに主は付け加える。「これが父の御旨である。すなわち、子を見て、彼を信じるすべての者が、永遠の生命を持ち、私が終わりの日に彼を甦らせることである」。かくして主は、復活の全き充満を打ち立てる。というのも、それぞれの働きに応じて、救いという固有の報いを両方の実体に分け与えるからである――肉には、子が見られたその働きによって、魂には、信じられたその働きによって。

18

Ergo, dices, illis erit promissa res, a quibus Christus videbatur. Sit plane ita, ut et ad nos eadem spes inde manaverit. Nam si videntibus, et idcirco credentibus, fructuosa tunc fuerunt opera carnis atque animae, multo magis nobis.

PL 2, 844A

それでは、とお前は言うだろう。約束されたことは、キリストを見た者たちに属するのだ、と。確かにそうであるとしよう。ただし、そこから我々にも同じ希望が流れ出ているという仕方でである。なぜなら、もし見た者たち、それゆえ信じた者たちにとって、肉と魂の働きがそのとき実を結んだのであれば、我々にとってはなおいっそうそうだからである。

19

Feliciores enim, inquit, qui non viderunt, et credunt; quando etsi illis negaretur carnis resurrectio, certe felicioribus competisset. Quomodo enim felices, si ex parte perituri?

PL 2, 844B

実に、「見ずして信じる者たちの方が、より幸いである」と言われている。たとえ肉の復活が彼らに拒まれるとしても、それはより幸いな者たちにこそふさわしかったはずである。なぜなら、もし一部だけが滅びるはずの者たちであるならば、どうして幸いでありえようか。

Caput XXXV

第XXXV章PL 2, 844B
1

Sed et praecipit, eum potius timendum, qui corpus et animam occidat in gehennam, id est Dominum solum; non qui corpus occidant, animae autem nihil nocere possint, id est, humanas potestates.

PL 2, 844B

さらに主は、むしろ肉体と魂とをゲヘナにおいて殺しうる方――すなわち主おひとり――こそ恐れるべきであり、肉体を殺しても魂には何ら害を加えることのできない者たち――すなわち人間の権力者たち――を恐れるべきではない、と命じておられる。

2

Adeo hic et anima immortalis natura recognoscitur, quae non possit occidi ab hominibus; et carnis esse mortalitatem, cujus sit occisio; atque ita resurrectionem quoque mortuorum carnis esse, quae in gehennam, nisi resuscitata, non poterit occidi.

PL 2, 844B

かくしてここでは、人間によって殺されえない魂の不死なる本性が認められ、また、殺されうるのは肉の死すべき性質であることが認められる。そしてそれゆえ、死者の復活もまた肉のものであることになる。というのも、肉は、甦らされるのでなければ、ゲヘナにおいて殺されることさえできないからである。

3

Sed quoniam et hic de interpretatione corporis quaestio cavillatur, ego corpus hominis non aliud intelligam, quam omnem istam struem carnis, quoquo genere materiarum concinnatur atque variatur, quod videtur, quod tenetur, quod denique ab hominibus occiditur.

PL 2, 844C

しかし、ここでも肉体の解釈をめぐって問いが揚げ足取りをする以上、私は、人間の肉体を、あの肉の集積全体――いかなる種類の材料によって組み立てられ、形づくられていようとも――以外の何ものとも解さない。それは見られ、触れられ、ついには人間によって殺されるものである。

4

Sic et parietis corpus non aliud admittam quam caementa, quam saxa, quam lateres. Si quis areanum aliquod corpus inducit, ostendat, revelet, probet ipsum esse etiam quod occidatur ab homine, et de illo erit dictum. Item si animae corpus opponitur, vacabit astutia.

PL 2, 844C

同様に私は、壁の物体を、モルタルであり、石であり、煉瓦である以外の何ものとも認めない。もし誰かが何らかの秘められた物体を持ち出すのであれば、それを示し、明らかにし、それがまさに人間によって殺されうるものであることを証明せよ。そうすれば、それについて語られたことになろう。同様に、もし魂の物体が持ち出されるのであれば、その狡知は空しいものとなるであろう。

5

Cum enim utrumque proponitur, corpus atque animam, occidi in gehennam, distinguitur corpus ab anima, et relinquitur intelligi corpus id quod in promptu sit; caro scilicet, quae sicut occidetur in gehennam, si non magis a Deo timuerit occidi, ita et vivificabitur in vitam aeternam, si maluerit ab hominibus potius interfici.

PL 2, 845A

なぜなら、肉体と魂の両方が、ゲヘナにおいて殺されると示されるとき、肉体は魂から区別されており、肉体として理解されるべきは、目の前にあるもの、すなわち肉にほかならないからである。肉は、もし神によって殺されることをより恐れないならば、ゲヘナにおいて殺されるであろうし、もしむしろ人間によって殺されることを選ぶならば、永遠の生命へと生かされるであろう。

6

Proinde si quis occisionem carnis atque animae in gehennam ad interitum et finem utriusque substantiae arripiet, non ad supplicium, quasi consumendarum, non quasi puniendarum, recordetur ignem gehennae aeternum praedicari in poenam aeternam, et inde aeternitatem occisionis agnoscat, propterea humanae, ut temporali, praetimendam.

PL 2, 845A

したがって、もし誰かが、肉と魂がゲヘナにおいて殺されることを、刑罰にではなく両方の実体の消滅と終結に帰し、罰せられるものとしてではなく焼き尽くされるものとして取り上げるならば、その者は、ゲヘナの火が永遠の刑罰として宣べ伝えられていることを思い起こすがよい。そしてそこから、殺されることの永遠性を認め、それゆえに、それが一時的なものにすぎない人間の〔もたらす〕殺害よりも、いっそう前もって恐れられるべきものであることを認めるがよい。

7

Tunc et aeternas substantias credet, quarum aeterna sit occisio in poenam. Certe cum post resurrectionem corpus cum anima occidi habeat a Deo in gehennam, satis de utroque constabit, et de carnali resurrectione, et de aeterna occisione.

PL 2, 845B

そのとき彼は、その殺されることが刑罰として永遠であるような、永遠の実体をも信じるであろう。確かに、復活の後、肉体が魂とともに神によってゲヘナにおいて殺されることになる以上、両方のこと――肉における復活と、永遠に殺され続けることと――は十分に確立されるであろう。

8

Absurdissimum alioquin, si idcirco resuscitata caro occidatur in gehennam, uti finiatur, quod et non resuscitata pateretur. In hoc scilicet reficietur, ne sit, cui non esse jam evenit.

PL 2, 845B

さもなければ、これほど不合理なことはない――甦らされた肉が、甦らされなかったとしても被ったであろうこと、すなわち終わりを迎えるためだけに、ゲヘナにおいて殺されるとすれば。すなわち肉は、すでに存在しないという事態に至っているその当のものでありながら、存在しないためにこそ、再び作り直されることになろう。

9

Eidem nos spei fulciens passerum quoque subjungit exemplum, quod ex duobus non cadat unus in terram sine Dei voluntate: ut et carnem, quae ceciderit in terram, proinde credas et resurgere posse per ejusdem Dei voluntatem.

PL 2, 845B

主は、我々を同じ希望のうちに支えるべく、雀の実例をも付け加えておられる――二羽のうち一羽たりとも、神の御旨によらずには地に落ちることはない、と。それゆえお前は、地に落ちた肉もまた、同じ神の御旨によって甦りうると信じるべきである。

10

Nam etsi passeribus hoc non licet, sed nos multis passeribus antistamus, eo quod cadentes resurgamus. Quorum denique capillos capitis omnes numeratos affirmans, salvos utique repromittit.

PL 2, 845B

実に、雀たちにはそれが許されていないとしても、我々は多くの雀たちに勝っている。それは、我々が落ちてもまた甦るからである。そして主は、我々の頭髪がすべて数えられていると断言することによって、それらが当然に救われることを重ねて約束しておられる。

11

Perituros enim quae ratio in numerum redegisset, nisi quia hoc est, ut omne quod Pater mihi dedit, non perdam ex eo quicquam (Joan. VI), id est, nec capillum, sicut nec oculum, nec dentem?

PL 2, 845C

なぜなら、もしそれが「父が私に与えたものすべてから、私は何ものも失わない」(ヨハネ6章)ということでなければ、滅びゆくはずのものを数え上げたとて、そこに何の理由があったであろうか。すなわち、目も歯も失わないのと同様に、髪の毛一本さえも失わないということである。

12

Caeterum unde erit fletus, et dentium frendor in gehenna, nisi ex oculis et dentibus? occiso scilicet etiam corpore in gehennam, et detruso in tenebras exteriores, quae oculorum propria sunt tormenta, si quis in nuptiis minus dignis operibus fuerit indutus, constringendus statim manibus et pedibus, utpote qui cum corpore surrexit.

PL 2, 845C

しかし、ゲヘナにおける泣き叫びと歯ぎしりは、目と歯とによるのでなければ、いったい何によるであろうか。すなわち、肉体もまたゲヘナにおいて殺され、外なる闇へと突き落とされるのであり――それは目に固有の責め苦である――、もし誰かが、婚礼の席でふさわしからぬ行いをまとっているならば、直ちに手と足を縛られることになる。まさしく肉体とともに甦った者としてである。

13

Sic ergo et recumbere ipsum in Dei regno, et sedere in thronis Christi, et assistere tunc ad dexteram vel sinistram, et edere de ligno vitae, corporalis dispositionis fidelissima indicia sunt.

PL 2, 846A

かくしてそれゆえ、肉体そのものが神の王国において食卓に身を横たえること、キリストの座に坐すこと、そのとき右に、あるいは左に立つこと、命の木から食べること、これらはみな、肉体的な配剤の、この上なく確かなしるしなのである。

Caput XXXVI

第XXXVI章PL 2, 846A
1

Videamus nunc an et Sadducaeorum versutiam elidens, nostram magis sententiam erexerit. Caussa, opinor, quaestionis, fuit destructio resurrectionis.

PL 2, 846A

いまや見てみよう、主がサドカイ派の狡猾さを打ち砕くことによって、いっそう我々の学説を打ち立てられたのかどうかを。思うに、この問いの原因は、復活の破壊にあった。

2

Siquidem Sadducaei, neque animae, neque carnis admittunt salutem: et ideo ex qua vel maxime specie resurrectionis fides labefactatur, ex ea argumentum problemati suo accommodaverunt: de carnis scilicet obtentu, nupturae, necne, post resurrectionem, sub ejus mulieris persona, quae septem fratribus nupta, in dubio haberetur, cui eorum restitueretur.

PL 2, 846A

すなわちサドカイ派は、魂の救いも肉の救いも認めない。それゆえ彼らは、復活の信仰が最も揺るがされうる、まさにその一点から、自分たちの難問のための論拠を仕立て上げたのである。すなわち肉を口実に持ち出し、七人の兄弟に嫁いだあの女に事寄せて、復活の後に嫁ぐのか嫁がぬのか、彼女は彼らのうち誰に返されるのかが疑わしいままとなる、としたのである。

3

Porro, serventur sensus tam quaestionis quam responsionis, et controversiae occursum est. Si enim Sadducaei quidem respuebant resurrectionem, Dominus autem eam confirmabat, et Scripturarum ignaros increpans, earum scilicet quae resurrectionem praedicassent, et virtutis Dei incredulos, idoneae utique mortuis resuscitandis, postremo subjiciens: Quoniam autem mortui resurgant, sine dubio et confirmando esse quod negabatur; id est, resurrectionem mortuorum apud Deum vivorum, talem quoque eam confirmabat esse, qualis negabatur, utriusque scilicet substantiae humanae.

PL 2, 846B

しかも、問いの意味も答えの意味も保たれるならば、論争への応答はすでになされている。なぜなら、サドカイ派が復活を拒んでいたのに対し、主はそれを確証されたのであり、聖典を――すなわち復活を予告していたその聖典を――知らぬ者たちを叱責し、神の力を、すなわち死者を甦らせるに当然事足りるその力を信じない者たちを叱責したうえで、最後に「さて死者が甦るということについては」と付け加えられたのだから、主は疑いなく、否定されていたことを――すなわち、生ける者たちの神のもとにおける死者の復活を――確証しておられたのである。そして主は、それが否定されていたのと同じ在り方のもの、すなわち人間の両方の実体にわたるものであることをも、確証しておられたのである。

4

Neque enim si nupturos tunc negavit, ideo nec resurrecturos demonstravit. Atquin filios resurrectionis appellavit, per eam quodammodo nasci habentes, post quam non nubent, sed resuscitati, similes enim erunt angelis; qua non nupturi, quia nec morituri; sed qua transituri in statum angelicum, per indumentum illud incorruptibilitatis, per substantiae, resuscitatae tamen, demutationem.

PL 2, 846B

実に、たとえ主がそのとき、彼らが嫁ぐことはないと否定されたとしても、それによって彼らが甦ることはないと示されたわけではない。しかるに主は、彼らを「復活の子ら」と呼ばれた――彼らは、いわば復活によって生まれる者たちであり、復活の後にはもはや嫁ぐことはなく、甦らされて、天使に似た者となるからである。天使に似るというのは、嫁ぐことがないという点においてであり、それは死ぬこともないからである。だがそれだけではなく、あの不朽性という衣によって、しかも甦らされたものであるその実体の変化によって、天使の状態へと移り行くという点においてでもある。

5

Caeterum, nec quaereretur, nupturi sive morituri, necne, rursus essemus, si non ejus vel maxime substantiae restitutio in dubium vocaretur, quae proprie et morte et nuptiis fungitur, id est carnis.

PL 2, 846C

さもなければ、我々が再び嫁ぐことになるのか、あるいは死ぬことになるのか否かが問われることもなかったであろう――もし、まさに死と婚姻とを本来担うところの実体、すなわち肉の回復が、疑いにかけられていたのでなければ。

6

Habes igitur Dominum confirmantem adversus haereticos Judaeorum, quod et nunc negatur apud Sadducaeos Christianorum, solidam resurrectionem.

PL 2, 846C

かくしてお前は、ユダヤ人の異端者たちに対して主が確証されたことを――そして、いまキリスト教徒のサドカイ派のもとで否定されていることを――すなわち、揺るぎなき復活を、手にしているのである。

Caput XXXVII

第XXXVII章PL 2, 847A
1

Sic, etsi carnem ait nihil prodesse, ex materia dicti dirigendus est sensus. Nam quia durum et intolerabilem existimaverunt sermonem ejus, quasi vere carnem suam illis edendam determinasset; ut in spiritum disponeret statum salutis, praemisit: Spiritus est qui vivificat; atque ita subjunxit: Caro nihil prodest; ad vivificandum scilicet.

PL 2, 847A

かくして、たとえ彼が「肉は何の益ももたらさない」と言ったとしても、その言葉の意味は、語られた事柄の趣旨に即して見定めなければならない。彼らは彼の言葉を苛烈で耐えがたいものと考えた、あたかも彼が、自らの肉を彼らに実際に食べさせるべきものと定めたかのように。そこで彼は、救いのありようを霊の側に据えるべく、まず「生かすものは霊である」と述べ、続けて「肉は何の益ももたらさない」と付け加えた。すなわち、生かすことに関しては、というのである。

2

Exsequitur etiam quid velit intelligi spiritum: Verba quae locutus sum vobis, spiritus sunt, vita sunt; sicut et supra: Qui audit sermones meos, et credit in eum qui me misit, habet vitam aeternam, et in judicium non veniet, sed transiet de morte ad vitam (Joan., V, VI).

PL 2, 847A

彼はさらに、霊とは何と解されるべきかを述べていく。「私が汝らに語った言葉は、霊であり、命である」。また先には、「わが言葉を聞き、わたしを遣わした方を信じる者は、永遠の生命を持ち、裁きに至ることなく、死から命へと移る」とも言われている(ヨハネ5章、6章)。

3

Itaque sermonem constituens vivificatorem, quia spiritus et vita sermo, eumdem etiam carnem suam dixit, quia et sermo caro erat factus, proinde in caussam vitae appetendus, et devorandus auditu, et ruminandus intellectu, et fide digerendus.

PL 2, 847A

かくして、言葉こそ生かすものと定めたのは、言葉が霊であり命であるからだが、彼はその同じ言葉を自らの肉とも呼んだ。言葉は肉となったのだから、それゆえ命のために求められ、聞くことによって貪り食われ、知性によって反芻され、信仰によって消化されるべきものなのである。

4

Nam et paulo ante, carnem suam panem quoque coelestem pronuntiarat, urgens usquequaque per allegoriam necessariorum pabulorum memoriam patrum, qui panes et carnes Aegyptiorum praeverterant divinae vocationi.

PL 2, 847B

実に彼は少し前にも、自らの肉を天来のパンであるとも宣言していた。欠かせぬ糧という比喩を通して、エジプト人のパンと肉とを神の召しより先に置いた父祖たちの記憶を、至るところで執拗に突きつけていたのである。

5

Igitur conversus ad recogitatus illorum, quia senserat dispergendos: Caro, ait, nihil prodest. Quid hoc ad destruendam carnis resurrectionem? Quasi non liceat esse aliquid, quod etsi nihil prosit, aliud tamen ei prodesse possit. Spiritus prodest, vivificat enim.

PL 2, 847B

そこで彼は、彼らが立ち去ろうとしているのを感じ取り、その思い直しに向き直って、「肉は何の益ももたらさない」と言った。これが肉の復活を覆すことに何の関わりがあろうか。あたかも、それ自体は何の益ももたらさぬとしても、他の何かがそれに益をもたらしうる、ということがあってはならないかのようである。霊は益をもたらす、生かすからである。

6

Caro nihil prodest, mortificatur enim. Itaque, secundum nos magis collocavit utriusque propositionem. Ostendens enim quid prosit, et quid non prosit, pariter illuminavit, quid cui prosit, Spiritum scilicet carni mortificatae vivificatorem.

PL 2, 847B

肉は何の益ももたらさない、死なしめられるからである。かくして彼は、むしろ我々の見方に沿って、両者の命題を並べ置いたのである。何が益をもたらし、何が益をもたらさないかを示すことによって、彼は同時に、何が何に益をもたらすかをも明らかにした。すなわち、死なしめられた肉に対して霊が生かす者となる、ということである。

7

Veniet enim hora, inquit, cum mortui audient vocem Filii Dei; et qui audierint, vivent. Quid mortuum, nisi caro? et quid vox Dei, nisi sermo? et quid sermo, nisi spiritus?

PL 2, 847C

「死人が神の子の声を聞く時が来る。そして聞いた者は生きる」と彼は言われている。死せるものとは肉のほかに何であろうか。神の声とは言葉のほかに何であろうか。そして言葉とは霊のほかに何であろうか。

8

Merito carnem resuscitaturus, quod factus est ipse; et ex morte, quam passus est ipse; et ex sepulcro, quo illatus est ipse.

PL 2, 848A

当然にも彼は、自ら成ったところのその肉を、自ら被ったその死から、自ら納められたその墓から、甦らせるであろう。

9

Denique cum dicit: ne miremini, quod veniet hora, in qua omnes qui in monumentis sunt, audient vocem Filii Dei; et procedent, qui bona fecerunt, in vitae resurrectionem; qui mala, in resurrectionem judicii; nemo jam poterit aliud mortuos interpretari, qui sint in monumentis, nisi corpora et carnem; quia nec ipsa monumenta aliud, quam cadaverum stabula.

PL 2, 848A

さらに彼が、「驚くな、墓にいるすべての者が神の子の声を聞く時が来る。善を行った者は命の復活へと、悪を行った者は裁きの復活へと出て来るであろう」と言うとき、もはや誰も、墓にいる死者たちを肉体と肉のほかの何かと解することはできない。墓そのものが、死体を納める場所にほかならないからである。

10

Siquidem et ipsi homines veteres, id est, mortui per ignorantiam Dei, quos monumenta intelligendos argumentantur haeretici, de monumentis processuri in judicium, aperte praedicantur. Caeterum, quomodo de monumentis monumenta procedent?

PL 2, 848A

実に、異端者たちが「墓」と解すべきだと論じているまさにその古き人々、すなわち神を知らぬがゆえに死せる者たちについてすら、墓から出て裁きに臨むであろうと、明白に告げられている。しかし、墓〔すなわち彼らの言う古き人々〕が墓から出て来るとは、どういうことか。

Caput XXXVIII

第XXXVIII章PL 2, 848B
1

Post dicta Domini, facta etiam ejus quid sapere credamus, de capulis, de sepulcris, mortuos resuscitantis? Cui rei istud? Si ad simplicem ostentationem potestatis, aut ad praesentem gratiam redanimationis, non adeo magnum illi denuo morituros suscitare.

PL 2, 848B

主の御言葉に続いて、その御業についても、いかなる意味を持つと我々は信ずべきであろうか。柩から、墓から、死人を甦らせるという御業について。これは何のためであったか。もし単に権力を誇示するためであったり、あるいは、今この場かぎりの生き返らせという恩寵のためであったならば、再び死ぬはずの者たちを甦らせることは、彼にとってさほど大きなことではなかったであろう。

2

Enimvero, si ad fidem potius sequestrandam futurae resurrectionis, ego et illa corporalis praescribitur, de documenti sui forma.

PL 2, 848B

しかし、もしそれが、来るべき復活への信仰をむしろ担保として確保するためであったとすれば、それゆえ、かの復活もまた肉体を伴うものであることが、その証しの形から先決の論拠として成り立つのである。

3

Nec sustinebo dicentes, idcirco tunc resurrectionem animae soli destinatam in carnem quoque praecucurrisse, quia non potuisset aliter ostendi resurrectio animae invisibilis, nisi per visibilis substantiae resuscitationem.

PL 2, 848B

私は、次のように言う者たちを容認しない――すなわち、魂だけに定められていた復活が、そのとき肉においても先取りして現れたのは、目に見えぬ魂の復活が、目に見える実体の甦りによってでなければ、他に示しえなかったからだ、と言う者たちを。

4

Male Deum norunt, qui non putant illum posse, quod non putant; et tamen sciunt potuisse, si instrumentum Joannis norunt. Qui enim animas adhuc solas martyrum, sub altari quiescentes, conspectui subdidit, posset utique et resurgentes oculis exhibere sine carne.

PL 2, 848C

彼らは神をよく知らずにいる。自分たちが考えもしないことを、神が為しえないと考えているからである。しかも彼ら自身、ヨハネの証書を知っているならば、神がそれを為しえたことを知っているはずである。すなわち、殉教者たちの魂だけを、祭壇の下に憩う姿のままで人の目に晒した神は、肉を伴わずとも甦った者たちを目に示すことも、当然できたはずなのである。

5

At ego Deum malo decipere non posse, de fallacia solummodo infirmum, ne aliter documenta praemisisse, quam rem disposuisse videatur: imo, ne si exemplum resurrectionis sine carne non valuit inducere, multo magis plenitudinem exempli in eadem substantia exhibere non possit.

PL 2, 849A

だが私はむしろ、神は欺くことのできぬ方であってほしい――ただ欺瞞という一点においてのみ無力な方であってほしいのであり、それは、神が実際に定めたこととは異なる証しを先立てて示した、と見えることのないためである。それどころか、もし肉を伴わぬ復活の実例を示すことがかなわなかったのだとすれば、同じ実体において実例の全き姿を示すことなど、なおさらかなわぬはずだ、ということにならぬためである。

6

Nullum vero exemplum majus est eo, cujus exemplum est. Majus est autem, si animae cum corpore resuscitabuntur in documentum sine corpore resurgendi, ut tota hominis salus dimidiae patrocinaretur; quando exemplorum conditio illud potius expeteret, quod minus haberetur, animae dico solius resurrectionem, velut gustum carnis etiam resurrecturae suo in tempore.

PL 2, 849A

しかし、いかなる実例も、それが実例であるところの当のものより大きくはありえない。ところが、もし魂が肉体を伴って甦らされ、それが肉体なしに甦ることの証しとして用いられるのであれば、実例の方が大きいことになってしまう――人間全体の救いが、その半分の救いのために弁護に立つことになるからである。実例というものの条件が求めるのは、むしろより小さいとされるもの、すなわち魂のみの復活であるはずであり、それはいわば、しかるべき時に甦るはずの肉の、先取りの味わいのようなものとしてなのである。

7

Atque adeo, secundum nostram veri aestimationem, exempla illa mortuorum a Domino suscitatorum commendabant quidem et carnis et animae resurrectionem, ne cui substantiae negaretur hoc donum; quae tamen exempla eo minus aliquid edebant (non enim in gloriam, nec incorruptibilitatem, sed in mortem aliam suscitabantur), quam ediderit Christus.

PL 2, 849A

かくして、我々の真理の見立てに従えば、主によって甦らされた死者たちのあの実例は、肉の復活と魂の復活のいずれをも推し立てるものであった。いずれの実体にもこの賜物が拒まれないためである。しかしそれらの実例は、キリストが示したものに比べれば、それだけ少ないものしか示していなかった(というのも、彼らは栄光へと、あるいは不朽性へとではなく、別の死へと甦らされたにすぎなかったからである)。

Caput XXXIX

第XXXIX章PL 2, 849B
1

Resurrectionem apostolica quoque instrumenta testantur. Nam et Apostolis nullum aliud negotium fuit, dumtaxat apud Israelem, quam veteris Testamenti resignandi, et novi consignandi, potius jam Dei in Christo concionandi.

PL 2, 849B

復活については、使徒たちの証書もまた証しを立てている。実に使徒たちには、少なくともイスラエルの中にあっては、旧約の封を解き、新約に証印を押すこと、いやむしろすでにキリストにあって神を宣べ伝えること、これ以外の務めは何もなかったのである。

2

Ita et de resurrectione nihil novi intulerunt, nisi quod et ipsam in gloriam Christi annuntiabant; de caetero, simplici et nota jam fide receptam, sine ulla qualitatis quaestione, solis refragantibus Sadducaeis.

PL 2, 849B

かくして復活についても、彼らは新しいことを何一つ持ち込まなかった。ただ、その復活をもキリストの栄光のうちに告げ知らせたという点を除いては。それ以外については、復活はすでに単純で既知の信仰として受け入れられており、その性質についていかなる問いも生じることはなかった。ただサドカイ派だけがこれに異を唱えていたのである。

3

Adeo facilius fuit negari in totum mortuorum resurrectionem, quam aliter intelligi. Habes Paulum, apud summos sacerdotes sub tribuno inter Sadducaeos et Pharisaeos fidei suae professorem: Viri, inquit, fratres, ego pharisaeus sum, filius pharisaeorum; de spe nunc et de resurrectione judicor apud vos; utique communi; ne quia jam transgressor legis videbatur, de praecipuo fidei totius articulo, id est de resurrectione, ad Sadducaeos sapere existimaretur.

PL 2, 849C

かくして、死者の復活を全面的に否定するほうが、それを別様に解するよりも容易であった。ここにパウロがある。大祭司たちの前、千人隊長のもとで、サドカイ派とファリサイ派の間にあって自らの信仰を公言した彼である。「兄弟である方々よ、私はファリサイ人であり、ファリサイ人の子である。私は今、希望について、また復活について、汝らの前で裁かれているのである」と言われている――当然、共通の希望と復活についてである。彼がすでに律法の違反者と見なされていたゆえに、信仰全体の主要な条項、すなわち復活について、サドカイ派に与すると見なされないためであった。

4

Ita, quam nolebat videri rescindere, fidem resurrectionis utique confirmabat secundum Pharisaeos, respuens negatores ejus Sadducaeos. Proinde et apud Agrippam, nihil se ait proferre, citra quam prophetae annuntiassent.

PL 2, 849C

かくして彼は、自分が破棄しようとしていると見られることを望まなかった信仰、すなわち復活への信仰を、当然にもファリサイ派に従って確証しつつ、それを否む者たち、サドカイ派を退けたのである。同様に、アグリッパの前でも、彼は預言者たちが告げ知らせたこと以外は何も述べていないと言っている。

5

Ergo servabat resurrectionem quoque, qualem prophetae annuntiarant. Nam et de resurrectione mortuorum apud Moysen scriptum commemorans, corporalem eam norat; in qua scilicet sanguis hominis exquiri habebit.

PL 2, 850A

したがって彼は、預言者たちが告げ知らせたとおりの復活をも保持していたのである。実に、モーセのもとに記された死者の復活について思い起こしつつ、彼はそれを肉体的なものと知っていた。すなわち、そこでは人の血が糺されることになっているからである。

6

Itaque talem praedicabat, qualem et Pharisaei susceperant, et Dominus ipse defenderat, et Sadducaei, ne talem quoque crederent, in totum esse noluerunt.

PL 2, 850A

かくして彼は、ファリサイ派が受け入れ、主御自身が擁護されたとおりの復活を宣べ伝えていたのであり、サドカイ派は、そのような復活をも信じまいとして、復活そのものの存在すら全く認めようとしなかったのである。

7

Sed nec Athenienses aliam intellexerant a Paulo portendi: denique irriserant, non irrisuri omnino, si animae solius restitutionem ab eo audissent; suscepissent enim vernaculae suae philosophiae frequentiorum praesumptionem.

PL 2, 850A

アテナイ人たちもまた、パウロによって告げられているのが別種の復活だとは解さなかった。実に彼らはこれを嘲笑ったのであり、もし彼から聞いたのが魂のみの回復であったなら、決して嘲笑いはしなかったであろう。それは彼ら自身の土地の哲学に広く行き渡った思い込みを、そのまま受け入れたはずだからである。

8

At ubi nationes praeconium resurrectionis, inauditae retro, ipsa novitate concussit, et digna incredulitas rei tantae quaestionibus fidem torquere coepit, tunc et Apostolus per totum pene instrumentum fidem hujus spei corroborare curavit, et esse eam ostendens, et nondum transactam, et (de quo magis quaerebatur) corporalem, et (quod insuper dubitabatur) non aliter corporalem.

PL 2, 850B

しかし、以前には聞かれたことのなかった復活の告知が、その新しさそのものによって諸国民を揺り動かし、かくも大いなる事柄にふさわしい不信仰が、数々の尋問をもってこの信仰を拷問にかけ始めたとき、使徒はその証書のほぼ全体を通じて、この希望への信仰を強めることに意を用いた。彼は、復活が存在すること、いまだ成し遂げられていないこと、そして(これがより多く問われた点であるが)肉体的なものであること、さらに(これに加えて疑われた点であるが)他ならぬ肉体的なものであることを示したのである。

Caput XL

第XL章PL 2, 850B
1

Nihil autem mirum, si et ex ipsius instrumento captentur argumenta, cum oporteat haereses esse; quae esse non possent, si non et perperam Scripturae intelligi possent.

PL 2, 850B

しかし、まさにその使徒の証書からさえ論拠が引き出されるとしても、何ら不思議はない。異端が存在することは必然だからである。そして、聖典が誤って解されうるのでなければ、異端など存在しえなかったであろう。

2

Nactae denique haereses duos homines ab Apostolo editos, interiorem, id est animam, et exteriorem, id est carnem; salutem quidem animae, id est interiori homini, exitium vero carni, id est exteriori, adjudicaverunt; quia scriptum sit Corinthiis: Nam etsi homo noster exterior corrumpitur, sed interior renovatur de die et die.

PL 2, 850B

実に異端者たちは、使徒によって示された二つの人間、すなわち内なる人(魂のこと)と外なる人(肉のこと)とを捉えて、魂すなわち内なる人には救いを、肉すなわち外なる人には滅びを、それぞれ判定として下した。コリントの人々に向けてこう書かれているからである、「たとえ我々の外なる人は朽ちるとしても、内なる人は日々新たにされる」と。

3

Porro, nec anima per semetipsam homo, quae figmento jam homini appellato postea inserta est; nec caro sine anima homo, quae, post exilium animae, cadaver inscribitur.

PL 2, 850C

しかし、魂はそれ自体だけでは人間ではない。魂は、すでに人間と呼ばれた形づくられたものの中へ、後から挿し入れられたものだからである。また肉も、魂を欠いては人間ではない。魂が去った後の肉は、死体と記されるのだから。

4

Ita vocabulum homo consertarum substantiarum duarum quodam modo fibula est: sub quo vocabulo, non possunt esse nisi cohaerentes.

PL 2, 850C

かくして「人間」という語は、結び合わされた二つの実体を留める、いわば留め金のようなものである。この語のもとにあっては、両者は結び合わさっている場合を除いては存在しえない。

5

Porro, Apostolus interiorem hominem, non tam animam, quam mentem atque animum intelligi mavult, id est, non substantiam ipsam, sed substantiae saporem.

PL 2, 850C

しかも使徒は、「内なる人」を、魂そのものというよりは、むしろ知性と精神として解されることを望んでいる。すなわち、実体そのものではなく、実体の風味として、である。

6

Siquidem Ephesiis scribens, in interiorem hominem habitare Christum, sensibus utique intimandum Dominum significavit.

PL 2, 851A

実に彼はエフェソの人々に書き送りつつ、キリストが内なる人のうちに住まうと述べることで、主が感覚に対して親しく告げ知らされることを意味していたのである。

7

Denique adjunxit (Eph. III): Per fidem, et In cordibus vestris, et In dilectione; fidem quidem et dilectionem, non substantiva animae ponens, sed conceptiva.

PL 2, 851A

そして彼は付け加えた(エフェソ3章)、「信仰によって」、「汝らの心のうちに」、「愛のうちに」と。彼が信仰と愛とを挙げたのは、魂に実体として属するものとしてではなく、魂に思念として属するものとして、である。

8

In cordibus autem dicens, quae substantiva sunt carnis, jam et ipsum interiorem hominem carni deputavit, quem in corde constituit. Inspice nunc quomodo exteriorem quidem hominem corrumpi allegarit, interiorem vero renovari de die ac die.

PL 2, 851A

しかし「心のうちに」と言うことで――心は肉に実体として属するものであるから――彼は、内なる人そのものをも肉に帰属させたことになる。彼はそれを心のうちに据えたのだから。さて、彼が外なる人は朽ちると語り、内なる人は日々新たにされると語ったその次第を見よ。

9

Nec illam corruptelam carnis affirmes, quam ex die mortis in perpetuum defectura patiatur: sed quam in istius vitae spatio, ante mortem, et usque ad mortem, vexationibus et pressuris, tormentis atque suppliciis, nominis caussa experietur.

PL 2, 851A

肉のかの朽廃を、死の日から後、永久に失われゆくものとして被る朽廃であると主張してはならない。むしろそれは、この生の期間のうちに、死の前、そして死に至るまで、〔キリスト教徒という〕名のゆえに、苦しみと圧迫、拷問と刑罰とによって経験する朽廃なのである。

10

Nam et homo interior hic utique renovari habebit per suggestum spiritus, proficiens fide et disciplina de die ac die, non illic, id est, non post resurrectionem, ubi non utique de die ac die renovari habemus, sed semel ad summam.

PL 2, 851B

実に、内なる人はこの世にあってこそ、霊の働きかけによって新たにされねばならず、信仰と教えとにおいて日々進歩していくのである。かの場所では、すなわち復活の後では、そうではない。そこでは日々新たにされることはなく、ただ一度、極みにまで新たにされるのである。

11

De sequentibus disce: Quod enim ad praesens est, inquit (II Cor. VI), temporale et leve pressurae nostrae , per supergressum, in supergressum , aeternum gloriae pondus perficiet in nobis, non intuentibus quae videntur, id est passiones; sed quae non videntur, id est mercedes: quae enim videntur, temporalia sunt; quae vero non videntur, aeterna sunt .

PL 2, 851B

続く箇所から学べ。こう言われている(二コリント6章)、「今のところの、我々の圧迫の一時的で軽きものは」――度を超えて、いよいよ度を超えて――「我々のうちに永遠の栄光の重みを成し遂げる。我々が見つめるのは、見えるもの(すなわち苦しみ)ではなく、見えないもの(すなわち報い)である。見えるものは一時的であり、見えないものこそ永遠である」と。

12

Pressuras enim et laesuras, quibus corrumpitur homo exterior, ut leves et temporales, idcirco contemnendas affirmat, praeferens mercedum aeternarum, invisibilium, et gloriae pondus, in compensationem laborum, quos hic caro patiendo corrumpitur.

PL 2, 851B

彼は、外なる人が朽ちるもととなる圧迫と傷とを、軽く一時的なものであるがゆえに、軽んじるべきものであると断言する。永遠にして目に見えぬ報いと栄光との重みを、この世で肉が苦しみによって朽ちるその労苦の代償として、より重んじつつ。

13

Adeo non illa est corruptio, quam in perpetuum carnis interitum ad resurrectionem expellendam exteriori homini adscribunt.

PL 2, 851C

かくして、〔使徒の言う朽廃は〕彼らが復活を締め出すために肉の永久の滅びとして外なる人に帰している、かの朽廃ではないのである。

14

Sic et alibi: Siquidem, ait (Rom. VIII), compatimur, uti et conglorificemur; reputo enim non dignas esse passiones hujus temporis ad futuram gloriam, quae in nos habet revelari. Et hic minora ostendit incommoda praemiis suis.

PL 2, 851C

同様に他の箇所でも、こう言われている(ローマ8章)、「もし我々が共に苦しむのであれば、それは共に栄光を受けるためでもある。私は思う、この時の苦しみは、我々のうちに現れようとしている来るべき栄光に値しない」と。ここでも彼は、報いに比べれば苦難の小さきことを示しているのである。

15

Porro, si per carnem compatimur, cujus est proprie passionibus corrumpi, ejusdem erit et quod pro compassione repromittitur. Atque adeo carni adscribit pressurarum proprietatem, ut et supra dicat.

PL 2, 852A

しかも、もし我々が肉によって共に苦しむのであれば――苦しみによって朽ちるのは本来肉に固有のことであるから――共に苦しんだことへの報いとして約束されるものも、同じ肉に属することになる。かくして彼は圧迫の固有性を肉に帰しており、先にこうまで言っているほどである。

16

Cum venissemus autem in Macedoniam, nullam remissionem habuit caro nostra. Dehinc, ut animae daret compassionem: In omnibus, inquit (II Cor. VII), compressi: extrinsecus pugnae, debellantes scilicet carnem; intrinsecus timor, afflictans scilicet animam.

PL 2, 852A

「さて、我々がマケドニアに来たとき、我々の肉には何の休みもなかった」。そして彼は、魂にも共に苦しむ分を与えるべく、こう言われている(二コリント7章)、「あらゆる点で圧迫された。外には闘い」――すなわち肉を征服せんとするものであり――「内には恐れ」――すなわち魂を苛むものである、と。

17

Adeo etsi corrumpitur homo exterior, non ut amittens resurrectionem, sed ut sustinens vexationem, corrumpi intelligetur. Et hoc non sine interiore. Ita amborum erit etiam conglorificari, sicut et compati. Secundum collegia laborum, consortia etiam decurrant necesse est praemiorum.

PL 2, 852A

かくして、たとえ外なる人が朽ちるとしても、それは復活を失うがゆえにではなく、苦難に耐えるがゆえに朽ちるものと解されねばならない。しかもこれは内なる人を欠いてのことではない。かくして、共に苦しむのと同様に、共に栄光を受けることも、両者のものとなるであろう。労苦の連帯に応じて、報いの分かち合いもまた行き渡らねばならないのである。

Caput XLI

第XLI章PL 2, 852B
1

Eamdem adhuc sententiam exequitur, remunerationes vexationibus praeferens. Scimus enim, inquit (II Cor. V), quoniam, etsi terrena domus nostra hujus tabernaculi dissolvetur, habemus domum non manufactam, aeternam in coelis; id est, per hoc quod dissolvetur caro nostra per passiones, domicilium consecuturi sumus in coelis.

PL 2, 852B

彼はなおも同じ趣旨を展開し、苦難よりも報いを優先させている。こう言われている(二コリント5章)、「我々は知っている、この幕屋という地上の我々の家が壊されるとしても、我々には手によらぬ家、天にある永遠の家があることを」と。すなわち、我々の肉が苦しみによって壊されることによって、我々は天における住まいを得ることになる、というのである。

2

Meminerat Evangelicae definitionis (Matth. V): Beati qui persecutionem patiuntur propter justitiam, quia illorum est regnum coelorum.

PL 2, 852B

彼は福音の定めを思い起こしていた(マタイ5章)、「義のために迫害を受ける者たちは幸いである、天の国は彼らのものだからである」と。

3

Non tamen carnis restitutionem negavit, si compensationem mercedis opposuit; cum ipsi compensatio debeatur, cui dissolutio deputatur, scilicet carni.

PL 2, 852B

しかし彼は、報いという代償を対置させたからといって、肉の回復を否定したのではない。壊されると見なされる当のもの、すなわち肉にこそ、その代償が負われるべきだからである。

4

Sed quia domum dixerat carnem, eleganter voluit et in mercedis comparatione vocabulo domus uti; ipsi domui, quae dissolvetur per passionem; meliorem domum repromittens per resurrectionem; nam et Dominus multas mansiones, quasi domus, apud Patrem repromittit (Joan. XIV): quamquam et de domicilio mundi potest intelligi, quo dissoluto, aeterna sedes repromittatur in coelis; quia et quae sequuntur, ad carnem manifeste pertinentia, ostendunt priora omnino ad carnem pertinere.

PL 2, 852C

しかし彼は肉を家と呼んでいたので、報いを比較する際にも、巧みに「家」という語を用いようとした。すなわち、苦しみによって壊されるその同じ家に対して、復活によってより良き家を約束するのである。実に主もまた、父のもとに、家のような多くの住まいを約束しておられる(ヨハネ14章)。もっとも、これは世界という住まいについても解されうる――それが壊されるとき、天における永遠の座が約束される、というふうに。しかし、これに続く箇所が明らかに肉に関わるものであることは、先の箇所もまた、まったく肉に関わるものであることを示している。

5

Divisionem enim facit Apostolus, cum subjicit: Nam et hoc geminus , domicilium nostrum, quod de coelo est, superindui desiderantes, siquidem induti , non nudi inveniamur; id est, ante volumus superinduere virtutem coelestem aeternitatis, quam carne exuamur.

PL 2, 853A

実に使徒は区別を立てている。彼が次のように付け加えるときのことである――「実にこのことのゆえに〔我々は呻き〕、天からの我々の住まいを上に着ることを願っている。着ている者として見出され、裸の者としてでないために」。すなわち、肉を脱がされるより前に、永遠という天的な力を上に着ることを、我々はまず望むのである。

6

Hujus enim gratiae privilegium illos manet, qui ab adventu Domini deprehendentur in carne, et propter duritias temporum Antichristi merebuntur, compendio mortis per demutationem expunctae, concurrere cum resurgentibus; sicut Thessalonicensibus scribit (I Thess. IV): Hoc enim dicimus vobis in sermone Domini, quod nos qui vivimus, qui remanemus in adventu Domini, non praeveniemus eos qui dormierunt.

PL 2, 853A

実に、この恩寵の特権は、主の到来のときに肉のうちに見出される者たちを待っている。彼らは、反キリストの時代の過酷さゆえに、変容によって消し去られるという死の近道を経て、甦る者たちと共に進むにふさわしいとされるであろう。テサロニケの人々に彼が書き送っているとおりである(一テサロニケ4章)、「我々は主の言葉によってこのことを汝らに言う。すなわち、生きている我々、主の到来まで残っている我々は、眠りについた者たちに先立つことはない」と。

7

Quoniam ipse Dominus in jussu et voce Archangeli , et in tuba Dei, descendet de caelo; et mortui in Christo resurgent primi: dehinc nos cum ipsis simul rapiemur in nubibus obviam Domino in aera, et ita semper cum Domino erimus.

PL 2, 853B

「主御自身が、命令と、大天使の声と、神のラッパの響きとともに、天から下って来られるからである。そして、キリストにあって死んだ者たちがまず甦り、それから、我々が彼らと共に、雲のうちに引き上げられ、空中で主を出迎え、こうして我々は常に主と共にいることになるであろう」。

Caput XLII

第XLII章PL 2, 853B
1

Horum demutationem ad Corinthios (I Cor. XV) reddit, dicens: Omnes quidem resurgemus, non autem omnes demutabimur, in atomo, in momentaneo motu oculi, in novissima tuba; sed illi scilicet soli, qui invenientur in carne.

PL 2, 853B

使徒はこれらの者たちの変化について、コリントの人々に向けて(一コリント15章)こう述べている。「我々はみな甦るであろうが、みなが変えられるわけではない。瞬時に、瞬きするほどの間に、最後のラッパの響きの中で」。すなわち、変えられるのは肉のうちに見出される者たちだけなのである。

2

Et mortui, inquit, resurgent primi, et nos demutabimur. Hac ergo prius dispositione prospecta, reliqua revocabis ad superiorem sensum.

PL 2, 853B

「そして死者たちがまず甦り、それから我々が変えられるであろう」と彼は言う。それゆえ、まずこの配剤を見定めたうえで、お前は残りの部分を先の意味へと呼び戻すがよい。

3

Nam cum adjicit: Oportet enim corruptivum istud induere incorruptelam, et mortale istud induere immortalitatem; hoc erit istud domicilium de coelo, quod gementes in hac carne superinduere desideramus; utique super carnem, in qua deprehendemur; quia gravari nos ait, qui sumus in tabernaculo; quod nolimus exui, sed potius superindui; uti devoretur mortale a vita, scilicet dum demutatur, superinduendo quod est de coelis.

PL 2, 853B

なぜなら彼はこう付け加えているからである。「この朽ちるものは不朽性を着ねばならず、この死すべきものは不死性を着ねばならない」。これこそが、我々がこの肉のうちで呻きながら上に着たいと願う、かの天からの住まいなのであり、それはまさしく、我々がそこに見出されるであろう肉の上に、である。なぜなら彼は、幕屋のうちにある我々は重荷を負っていると言い、我々は脱がされることを望まず、むしろ上に着せられることを望むと言うからである。それは、死すべきものが命によって呑み込まれるためであり、すなわち、天からのものを上に着ることによって変えられる間に、そうなるのである。

4

Quis enim non desiderabit, dum in carne est, superinduere immortalitatem, et continuare vitam, lucrifacta morte per vicariam demutationem, ne inferos experiatur, usque novissimum quadrantem exacturos?

PL 2, 854A

実に、肉のうちにある間に、不死性を上に着ることを、そして身代わりの変化によって死を利得としながら命を続かせることを、冥界を——最後の一クァドランスに至るまで取り立てずにはおかぬかの冥界を——味わわずに済むように、誰が望まないであろうか。

5

Caeterum, demutationem etiam post resurrectionem consecuturus est, inferos jam expertus. Abhinc enim definimus, carnem quidem omni modo resurrecturam, atque illa ex demutatione superventura, habitum angelicum suscepturam.

PL 2, 854A

しかし、すでに冥界を経験した者も、復活の後には変化を得るであろう。なぜなら、我々はここからこう定めるからである。肉は必ずあらゆる仕方で甦るであろうし、その甦った肉の上に、変化によって天使的な姿がもたらされ、それを身に受けるであろう、と。

6

Aut si in his solis qui invenientur in carne, demutari eum oportebit, uti devoretur mortale a vita, id est caro ab illo superindumento coelesti et aeterno; ergo qui mortui deprehendentur, vitam non consequentur, privati jam materia, et, ut ita dixerim, esca vitae, id est carne.

PL 2, 854A

あるいは、もし変えられねばならないのが、肉のうちに見出される者たちだけに限られ、それによって死すべきものが命によって呑み込まれる、すなわち肉が、かの天的で永遠なる上衣によって呑み込まれるのだとすれば——そうであれば、死せる者として見出される者たちは命を得ることがない。彼らはすでに材料を、いわば命の糧、すなわち肉を、奪われているからである。

7

Aut necesse est recipiant eam et illi, ut et in ipsis mortale devorari possit a vita, si vitam sunt consecuturi. Sed in mortuis, inquis, jam devoratum erit mortale istud. Non utique in omnibus.

PL 2, 854B

あるいは、彼らもまたこれ(肉)を受け取ることが必要である。彼らのうちにおいても、死すべきものが命によって呑み込まれうるためであり、もし彼らが命を得ようとするのならば。「しかし死者たちのうちでは、この死すべきものはすでに呑み込まれてしまっているであろう」とお前は言う。それは、決してすべての者においてではない。

8

Quantos enim licebit vel pridianos inveniri, tam recentia cadavera, ut nihil in illis devoratum videri possit! Utique enim devoratum non aliud existimas, quam interceptam, quam abolitum, quam omni sensu ereptum, quod comparere omni genere cessaverit.

PL 2, 854B

実に、前日に死んだばかりの者がどれほど多く見出されうることか。亡骸があまりに生々しく、そのうちの何ものも呑み込まれたとは見えぬほどである。お前は「呑み込まれた」ということを、遮り取られたこと、消し去られたこと、あらゆる感覚から引き離され、いかなる仕方によっても現れることをやめてしまったこと、それ以外ではないと考えているはずである。

9

Nec gigantum autem antiquissima cadavera devorata constabit, quorum crates adhuc vivunt. Diximus jam de isto alibi.

PL 2, 854B

しかも、巨人たちの太古の亡骸が呑み込まれたなどとは言えないであろう。その骨組みは今なお生きながらえているのだから。この点については、我々はすでに他の箇所で述べた。

10

Sed et proxime in ista civitate, cum Odei fundamenta, tot veterum sepulturarum sacrilega, collocarentur, quingentorum fere annorum ossa, adhuc succida, et capillos olentes populus exhorruit.

PL 2, 854B

それどころか、つい先ごろ、この都市において、オデウムの礎が据えられた際、多くの古い墓を瀆聖して掘り返されたそのなかから、ほぼ五百年を経た骨が、なお脂気を帯びて湿り、そのうえ匂いを放つ髪をとどめているのを見て、民衆は身の毛をよだてた。

11

Constat, non tantum ossa durare, verum et dentes incorruptos perennare; quae ut semina retinentur fructificaturi corporis in resurrectione.

PL 2, 854C

骨だけが久しく残るのではなく、歯もまた朽ちずに永く保たれるということは明らかである。これらは、復活において実を結ぶことになる肉体の種として保たれているのである。

12

Postremo, etsi tunc devoratum invenietur mortale in omnibus mortuis, certe a morte, certe ab aevo, certe per aetatem; numquid a vita, numquid a superindumento, numquid ab immortalitatis ingestu? Porro, qui ab his ait devoratum iri mortale, ab aliis negavit.

PL 2, 855A

最後に、たとえその時、死すべきものがすべての死者において呑み込まれたと見出されるとしても、それは確かに死によって、確かに歳月によって、確かに年を経ることによってである。だがそれは、命によってであろうか、上衣によってであろうか、不死性を着せられることによってであろうか。しかも、これら〔命と上衣と不死性の着衣〕によって死すべきものが呑み込まれるであろうと言う者は、他のもの〔死や歳月〕によって呑み込まれることを否定しているのである。

13

Et utique hoc a divinis viribus, non a naturalibus legibus perfici praestarique conveniet! Ergo cum a vita habeat devorari quod mortale est, id exhiberi omnifariam necesse est, ut devoretur, et devorari, ut demutetur.

PL 2, 855A

そしてこのことは、自然の法則によってではなく、神の力によって成し遂げられ、もたらされるのがふさわしいのである。それゆえ、死すべきものが命によって呑み込まれることになっている以上、それが呑み込まれるためには、あらゆる仕方でそれが差し出されていることが必要であり、それが変えられるためには、呑み込まれることが必要なのである。

14

Si ignem dicas accendi oportere, non potes id per quod accenditur, alibi necessarium adfirmare, alibi non.

PL 2, 855A

もしお前が、火は燃やされねばならないと言うのであれば、それを燃やす当のものについて、ある場合には必要であると主張し、別の場合にはそうでないと主張することはできない。

15

Sic et cum infulcit: Siquidem exuti, non nudi inveniamur , de eis scilicet qui non in vita, nec in carne deprehendentur a die Domini; non alias negavit nudos, quos praedixit exutos, nisi quia revestitos voluit intelligi eadem substantia, qua fuerant spoliati.

PL 2, 855A

彼が「もし脱がされても、我々は裸として見出されることはない」と差し挟んで言うときも同様である。これはすなわち、主の日に、命のうちにも肉のうちにも見出されない者たちについて言われているのであり、彼が「脱がされた」と予め述べた者たちを「裸である」と否定しなかったのは、まさに、彼らが奪われたのと同じ実体によって再び着せられると理解させようとしたからに他ならない。

16

Ut nudi enim invenientur, carne deposita, vel ex parte discissa, sive detrita: et hoc enim nuditas potest dici. Dehinc recipient eam, ut, redinduti carnem, fieri possint etiam superinduti immortalitatem. Superindui enim, nisi vestito jam, convenire non poterit.

PL 2, 855B

なぜなら、肉を脱ぎ捨てられた者、あるいは一部を引き裂かれた者、あるいはすり減らされた者は、裸として見出されるであろうからである。これもまた裸と呼ばれうる。それゆえ彼らは肉を再び受け取るであろう。肉を再び着せられて、さらに不死性を上に着ることができるようになるためである。なぜなら、すでに着せられている者でなければ、上に着ることはふさわしくありえないからである。

Caput XLIII

第XLIII章PL 2, 855B
1

Proinde cum dicit: Itaque confisi semper, et scientes quod cum immoramur in corpore, peregrinamur a Domino: per fidem enim incedimus, non per speciem; manifestatum est hoc quoque non pertinere ad offuscationem carnis, quasi separantis nos a Domino.

PL 2, 855B

それゆえ、彼が「そこで我々は常に確信をもち、肉体のうちにとどまっている間は、主から旅の身であることを知っている。なぜなら我々は信仰によって歩んでいるのであって、見ることによってではないからである」と言うとき、これもまた、肉を貶めること——あたかも肉が我々を主から引き離すものであるかのように言うこと——とは関わりがないことが明らかにされている。

2

Et hic enim exhortatio fastidiendae vitae hujus obvertitur; siquidem peregrinamur a Domino quamdiu vivimus, per fidem incedentes, non per speciem, id est spe, non re; et ideo subjungit: Fidentes autem, et bonum ducentes magis peregrinari a corpore, et immorari ad Dominum: scilicet ut per spectem magis incedamus, quam per fidem; per rem potius, quam per spem.

PL 2, 855C

ここでもまた、この生を厭うべきことへの勧めが差し向けられている。なぜなら、我々が生きている限り主から旅の身であり、見ることによってではなく信仰によって、すなわち実によってではなく希望によって歩んでいるからである。それゆえ彼はこう付け加える。「しかし我々は確信をもち、肉体から旅立って主のもとにとどまる方をよしとする」。すなわち、我々が信仰によってよりもむしろ見ることによって、希望によってよりもむしろ実によって歩むように、というのである。

3

Vides quam et hic corporum contemptum ad martyriorum praestantiam referat. Nemo enim peregrinatus a corpore, statim immoratur penes Dominum, nisi ex martyrii praerogativa; paradiso scilicet, non inferis, deversurus.

PL 2, 856A

ここでもまた、彼が肉体の蔑視を殉教の卓越性へと結び付けていることが、お前にも見て取れよう。なぜなら、肉体から旅立った者が直ちに主のもとにとどまるのは、殉教の特権によるのでなければあり得ないからである。すなわち、冥界にではなく楽園に宿ることになるのは、その者だけなのである。

4

Defecerant autem Apostolo verba ad significandum de corpore excessum? An ratione etiam nove loquitur? Temporalem enim abstentiam a corpore volens significare, peregrinari nos ab eo dixit, quoniam qui peregrinatur, etiam revertetur in domicilium.

PL 2, 856A

では使徒には、肉体からの離脱を言い表す言葉が欠けていたのであろうか。それとも彼は、それなりの理由あって新しい言い方をしているのであろうか。彼は、肉体からの一時的な不在を言い表そうとして、我々がそこから旅の身であると言ったのである。なぜなら、旅する者は、いずれ住まいに帰るものだからである。

5

Exinde etiam ad omnes: Et ideo gestimus, inquit (II Cor. V), sive peregrinantes, sive immorantes, placibiles Deo esse . Omnes enim manifestari nos oportet pro tribunali Christi Jesu.

PL 2, 856A

そこから彼はまた、すべての者に向けてこう言う(二コリント5章)。「それゆえ我々は、旅の身であれ、とどまっている身であれ、神に喜ばれる者であろうと熱望する。実に我々はみな、キリスト・イエスの法廷の前に姿を現さねばならないからである」。

6

Si omnes, et totos: si totos, et interiores et exteriores, id est, tam animas quam et corpora: Uti unusquisque, inquit, reportet per corpus secundum quae gessit, bonum, seu malum.

PL 2, 856A

もし「みな」であるならば、それは「全体として」であり、もし「全体として」であるならば、それは内なる者も外なる者も、すなわち魂も肉体も共にである。彼はこう言う。「各々が、肉体によって、行った事柄に応じて、善であれ悪であれ、その報いを受け取るためである」。

7

Hoc jam quomodo legas, quaero; quasi turbate enim per hyperbaton struxit: utrumne quae per corpus reportanda erunt, an quae per corpus gesta sunt?

PL 2, 856B

さて、これをお前がどう読むのか、私は問いたい。彼はいわば錯綜した形で、語順の転倒(ヒュペルバトン)によって文を組み立てているからである。すなわち、肉体によって受け取られるべき事柄なのか、それとも肉体によって行われた事柄なのか、どちらであろうか。

8

Sed et si quae per corpus reportanda sunt, corporalis indubitate resurrectio est: et si quae per corpus gesta sunt, per corpus utique pensanda sunt, per quod et gesta sunt.

PL 2, 856B

しかし、もし肉体によって受け取られるべき事柄であるならば、それは疑いなく肉体の復活である。また、もし肉体によって行われた事柄であるならば、それは当然、それが行われたのと同じ肉体によって量られねばならない。

9

Ita et totus hic a capite tractatus Apostoli, tali clausula detextus qua carnis resurrectio ostenditur, secundum haec erit intelligendus quae cum clausula consonant.

PL 2, 856B

このように、使徒のこの論述全体は、冒頭から、肉の復活が示されるこのような結びによって織り上げられているのであるから、この結びと調和する事柄に従って理解されねばならない。

Caput XLIV

第XLIV章PL 2, 856C
1

Si enim adhuc ad superiora respectes, unde mentio hominis exterioris et interioris inducta est, nonne et dignitatem et spem carnis integram invenies?

PL 2, 856C

もしお前がなお、外なる人と内なる人についての言及がなされた先の箇所へと目を向けるならば、肉の尊厳と希望とが損なわれずに保たれているのを見出すのではないか。

2

Dum enim de lumine, quod illuxerit Deus in cordibus nostris, ad illuminationem agnitionis gloriae suae, in persona Christi, dicit habere nos thesaurum istum in testaceis vasis, scilicet in carne; utrumne quia testacea est, secundum originem in limo, destruetur; an quia divini thesauri conditorium est, extolletur?

PL 2, 856C

なぜなら、神が我々の心のうちに、キリストの人格において、御自身の栄光の認識を照らし出すために輝かせたその光について、我々はこの宝を土の器のうちに、すなわち肉のうちに持っている、と彼が言うとき——それは、泥に由来する土の器であるがゆえに滅ぼされるべきものなのか、それとも神の宝を納める器であるがゆえに高められるべきものなのか、どちらであろうか。

3

Atquin, si lumen ipsum illud verum, quod est in persona Christi, vitam in se continet, eaque vita cum lumine committitur in carnem; peritura est, in quam vita committitur?

PL 2, 857A

しかるに、もしキリストの人格においてあるかの真の光そのものが、自らのうちに命を含み、しかもその命が光とともに肉のうちへと委ねられるのであれば、命が委ねられるその肉が、滅び去るべきものであろうか。

4

Plane, si periturus et ipse thesaurus: perituris enim peritura creduntur; sicut veteribus utribus, novum vinum.

PL 2, 857A

確かに、宝そのものもまた滅びるはずだというのであれば話は別である。なぜなら、滅びゆくものには滅びゆくものが委ねられるものだからである——古い皮袋に新しい葡萄酒が、そうであるように。

5

Cum item subjicit: Semper mortificationem Christi Jesu circumferentes in corpore nostro; qualis ista res est, quae post Dei templum, jam et sepulcrum Christi potest dici? Cur autem mortificationem Domini circumferimus in corpore? Uti et vita , inquit, manifestetur.

PL 2, 857A

また彼が、「我々はいつもイエス・キリストの死を、我々の肉体のうちに担い巡らせている」と付け加えるときも同様である。神の神殿と呼ばれた後に、さらにキリストの墓とも呼ばれうるとは、これはいったいどのような事柄であろうか。しかし、なぜ我々は主の死を肉体のうちに担い巡らせるのか。「それは、命もまた現されるためである」と彼は言う。

6

Ubi? In corpore . In quo? In mortali. Ergo in carne, plane mortali secundum culpam, sed et vitali secundum gratiam. Vide quantam: Ut in illa vita Christi manifestetur.

PL 2, 857A

どこにおいてか。肉体においてである。いかなる肉体においてか。死すべき肉体においてである。それゆえ、肉においてであり、確かに咎のゆえに死すべきものではあるが、しかし恩寵のゆえに命をも帯びたものにおいてである。見よ、いかに大きなことか。「その肉においてキリストの命が現されるためである」と。

7

In re ergo aliena salutis in substantia perpetuae dissolutionis, manifestabitur vita Christi aeterna, jugis, incorrupta, jam et Dei vita? aut cujus temporis vita Domini manifestabitur in corpore nostro?

PL 2, 857B

それでは、救いに無縁の事柄において、絶えざる解体という実体のうちにおいて、キリストの永遠にして絶えることなく、朽ちることのない、まさに神の命が現されるというのであろうか。それとも、主の命のいかなる時期が、我々の肉体において現されるというのであろうか。

8

Illa quidem quam vixit usque in passionem; quae non modo apud Judaeos in manifesto fuit, verum etiam omnibus nunc gentibus prodita est. Adeo eam significat, quae portas adamantinas mortis, et aeneas seras inferorum infregit, quae exinde jam nostra est.

PL 2, 857B

受難に至るまで主が生きたかの命であろうか。その命はユダヤ人たちのもとで顕らかであっただけでなく、今やすべての諸国民にまで告げ知らされているのだが。かくして彼が意味しているのは、死の金剛の門と冥界の青銅の閂とを打ち砕いたかの命であり、それはそれ以来すでに我々のものとなっている。

9

Denique, manifestabitur in corpore. Quando? Post mortem. Quomodo? Dum resurgimus in corpore, sicut et Christus.

PL 2, 857B

結局のところ、それは肉体において現されるであろう。いつか。死の後にである。いかにしてか。我々がキリストと同じく肉体において甦るときにである。

10

Ne enim quis argumentetur, nunc habere manifestari vitam Jesu in corpore nostro per disciplinam sanctitatis, et patientiae, et justitiae, et sapientiae, quibus Domini vita floruerit, providentissima Apostoli intentio ingerit: Si enim nos qui vivimus, in mortem tradimur propter Jesum, ut vita ejus manifestetur in corpore nostro mortali; Ideo defunctis nobis hoc ait futurum in corpore nostro.

PL 2, 857B

誰かが、イエスの命は今すでに、聖性と忍耐と正義と知恵という規律を通して、我々の肉体において現されつつあると論じることのないように——主の命はこれらの規律によって花咲いたのだが——使徒のこの上なく先を見た意図はこう述べ立てる。「なぜなら、生きている我々は、イエスのゆえに死へと引き渡されるのであり、それは、彼の命が我々の死すべき肉体において現されるためである」。それゆえ彼は、これが我々が死んだ後に、我々の肉体において起こることになると言っているのである。

11

Quod si tunc, quomodo, nisi resuscitato eo? Proinde et in clausula: Scientes, ait, quod qui suscitavit Jesum, et nos suscitabit cum ipso, quia jam resurrexit a mortuis: nisi quia cum ipso sicut ipsum sapit? Si vero sicut ipsum, non utique sine carne.

PL 2, 857C

しかし、もしそれがその時であるならば、その肉体が甦らせられるのでなければ、いかにして起こりうるであろうか。したがって、結びの部分でもこう言われている。「イエスを甦らせた方は、我々をも彼とともに甦らせてくださると知っているので」——彼はすでに死者たちのうちから甦っているのだから。これは、彼とともにということが、彼と同じようにということを意味するのでなくて何であろうか。もし彼と同じようにであるならば、それは決して肉なしにではありえない。

Caput XLV

第XLV章PL 2, 858A
1

Sed et rursus alia caecitate in duos homines impingunt, in veterem et in novum, monente Apostolo (Eph. IV), deponere nos veterem hominem qui corrumpitur per concupiscentiam seductionis; renovari autem spiritu sensus, et induere novum hominem, qui secundum Deum conditus est in justitia et religione veritatis; ut et hic ad duas substantias distinguendo, vetustatem ad carnem, novitatem ad animam, corruptionem perpetuam veteri defendat, id est carni.

PL 2, 858A

しかし彼らはまた、別の盲目によって、古き人と新しき人という二つの人にぶつかっている。使徒は(エフェソ4章)で、我々が欺きの欲望によって腐敗する古き人を脱ぎ捨て、心の霊によって新たにされ、義と真理の信仰とにおいて神にかたどって造られた新しき人を着るべきであると勧めているのだが、彼らはここでもまた、二つの実体へと区別を持ち込み、古さを肉に、新しさを魂にあてがい、絶えざる腐敗を古きもの、すなわち肉に対して主張しようとする。

2

Porro, si secundum substantias, nec anima novus homo, quia posterior; nec caro ideo vetus, quia prior.

PL 2, 858A

しかも、もし実体に従ってであるならば、魂は後にあったからといって新しき人ではなく、肉もまた先にあったからといって古きものではない。

3

Quantulum enim temporis inter manum Dei et adflatum; ausim dicere, etiamsi multo prior anima quam caro, eo ipso quod anima impleri se expectavit, priorem eam fecit. Omnis enim consummatio atque perfectio, etsi ordine postumat, effectu tamen anticipat.

PL 2, 858B

なぜなら、神の手と息吹との間には、いかほどの時間があるというのか。あえて言うが、たとえ魂が肉よりもはるかに先にあったとしても、魂が自ら満たされることを待ち望んだというまさにその一事が、肉のほうを先なるものとしたのである。なぜなら、あらゆる完成と成就とは、たとえ順序としては後に来るとしても、効果においては先んじるからである。

4

Magis illud prius est, sine quo priora non possunt. Si caro vetus homo, quando istud? a primordio? atquin Adam novus totus, et ex novo vetus nemo.

PL 2, 858B

むしろ、それなしには先立つものが先立ちえない当のものこそが、より先なるものである。もし肉が古き人であるならば、それはいつからか。始めからか。しかるに、アダムは全体として新しい者であり、新しい者から古い者が出たことなどありはしない。

5

Nam et exinde a benedictione geniturae, caro atque anima simul fiunt, sine calculo temporis; et quae simul in utero etiam seminantur, quod docuimus in Commentario animae, contemporant foetu, coaetant natu duos istos homines, sane ex substantia duplici, non tamen et aetate.

PL 2, 858B

なぜなら、そこから、出生の祝福によって、肉と魂とは時を計るまでもなく同時に生じるからであり、また、胎内において同時に種蒔かれるこれら二つのものは——このことは我々が『魂について』の注解のうちで教えたとおりだが——胎児として時を同じくし、生まれによって年を同じくして、この二つの人を並び立たせるのであって、確かに二重の実体からは成っても、年齢まで二重であるわけではない。

6

Sic unum edunt, dum prior neuter est. Citius est, totos nos aut veteres aut novos esse: qua enim alterum possimus esse, nescimus.

PL 2, 858B

このように、両者は一つのものを生み出すのであり、そのいずれもが先立つことはない。我々が全体として古き者であるか、あるいは全体として新しき者であるかのほうが、むしろありうることである。なぜなら、我々がどのようにして、一部だけ別のものでありうるのか、我々には分からないからである。

7

Sed Apostolus veterem hominem manifeste notat: Expone enim, inquit, secundum pristinam conversationem veterem hominem, non secundum alicujus substantiae senium.

PL 2, 858C

しかし使徒は、古き人が何であるかを明らかに示している。彼はこう言うからである。「以前の生き方に従って古き人を脱ぎ捨てよ」。すなわち、何らかの実体の老朽に従ってではない。

8

Neque enim carnem praecipit deponamus, sed quae et alibi carnalia ostendit; opera, non corpora accusans, de quibus et hic subjicit: Deponentes mendacium, loquimini veritatem unusquisque ad proximum suum, quoniam membra alterutrum sumus.

PL 2, 859A

なぜなら彼は、我々に肉を脱ぎ捨てよと命じているのではなく、他の箇所でも肉のものと示したものを脱ぎ捨てよと命じているのだからである。すなわち彼が咎めているのは業であって、肉体ではない。それについて彼はここでもこう付け加えている。「偽りを脱ぎ捨てて、各々その隣人に対して真理を語れ。我々は互いに肢体だからである」。

9

Irascimini autem, et nolite delinquere. Sol non occidat super iracundiam vestram. Neque dederitis locum diabolo . Qui furabatur , jam non furetur, imo potius laboret, operando manibus, uti habeat impartire indigenti.

PL 2, 859A

「怒れ、しかし罪を犯すな。太陽は汝らの怒りの上に沈んではならない。悪魔に機会を与えてはならない。盗みを働いていた者は、もはや盗んではならない。それどころか、むしろ手をもって働き労し、乏しい者に分け与えるものを持つようにせよ」。

10

Omnis sermo turpis non procedat ex ore vestro, sed qui sit optimus ad aedificationem fidei, ut gratiam audientibus praestet. Et nolite contristare Spiritum Dei Sanctum, in quo signati estis, in redemptionis die.

PL 2, 859A

「あらゆる恥ずべき言葉が汝らの口から出てはならず、信仰の建徳にとって最も善き言葉が、聞く者たちに恩寵をもたらすようにせよ。また、神の聖なる霊を悲しませてはならない。汝らは贖いの日のために、この霊によって証印を押されているのだから」。

11

Omnis amaritudo, et ira, et clamor, et blasphemia, et indignatio auferatur a vobis, cum omni malitia. Estote autem in alterutrum benigni, misericordes, donantes invicem, sicut et Deus vobis donavit in Christo.

PL 2, 859A

「あらゆる苦々しさ、怒り、叫び、冒瀆、憤りは、あらゆる悪意とともに、汝らから取り除かれよ。互いに対して慈愛深く、慈しみ深くあり、神がキリストにあって汝らに与えられたように、互いに与え合え」。

12

Igitur qui carnem veterem hominem existimant, cur non mortem sibi properant, ut, vetere homine deposito, praeceptis Apostoli occurrant?

PL 2, 859B

それゆえ、肉を古き人であると考える者たちは、なぜ自ら死を急ぎ求め、古き人を脱ぎ捨てて、使徒の命令に応じようとしないのか。

13

Nos enim qui totam fidem in carne administrandam credidimus, imo et per carnem, cujus est et os ad proferendum optimum quemque sermonem, et lingua ad non blasphemandum, et cor ad non indignandum, et manus ad operandum et largiendum; tam vetustatem hominis, quam novitatem, ad moralem, non ad substantialem differentiam pertinere defendimus.

PL 2, 859B

なぜなら我々は、信仰の全体が肉のうちで営まれるべきものであり、それどころか肉を通して営まれるべきものであると信じているからである。肉には、あらゆる善き言葉を発するための口があり、冒瀆しないための舌があり、憤らないための心があり、働き施すための手があるのだから。それゆえ我々は、人における古さも新しさも、実体の違いにではなく、道徳の違いに属することを主張する。

14

Atque ita, pariter agnoscimus, hominem qui secundum pristinam conversationem vetus fuerit, eumdem et corrumpi ita dictum secundum concupiscentiam seductionis, quemadmodum et veterem secundum pristinam conversationem, non secundum carnem per interitum perpetuum; caeterum, carne tam salvum quam eumdem, utpote vitiosam disciplinam, non corpulentiam exutum.

PL 2, 859B

そしてこのようにして、我々は同じく認める。以前の生き方に従って古かった人について、その同じ者が「欺きの欲望に従って腐敗する」と言われるのは、「以前の生き方に従って」古いと言われるのと同じ意味においてであって、絶えざる滅びによって肉に即して腐敗するという意味においてではない。さらに、その者は肉において、同じ者であるのと同じく、救われてもいる。彼が脱ぎ捨てたのは悪しき規律であって、肉づきではないのだから。

Caput XLVI

第XLVI章PL 2, 859C
1

Talem ubique Apostolum recognoscas, ita carnis opera damnantem, ut carnem damnare videatur; sed ne ita quis existimet, ex aliorum vel cohaerentium sensuum suggestu procurantem.

PL 2, 859C

使徒とは、どこにおいてもこのような人物だとお前は認めるがよい――肉の業を断罪するあまり、あたかも肉そのものを断罪しているかのように見えるほどでありながら、しかし誰もそのように思うことのないよう、ほかの、あるいはそれに連なる文意の示唆によって、あらかじめ手当てをしている人物であると。

2

Nam et dicens (Rom. VIII), eos qui in carne sunt , Deo placere non posse, statim de pravo intellectu ad integrum revocat, adjiciens: Vos autem non estis in carne, sed in spiritu.

PL 2, 859C

実に、(ローマ8章)において「肉にある者たちは神に喜ばれることはできない」と述べつつ、彼はただちに、その歪んだ理解を健全な理解へと立ち返らせて、「しかし汝らは肉にはなく、霊にある」と付け加えている。

3

Eos enim quos in carne esse constabat, negando in carne esse, in operibus carnis non esse monstrabat; atque ita illos demum Deo placere non posse, non qui in carne essent, sed qui carnaliter viverent; placere autem Deo illos, qui in carne positi, secundum spiritum incederent.

PL 2, 859C

肉にあることが明らかであった者たちについて、彼は「肉にはない」と否定することによって、その者たちが肉の業のうちにはないことを示し、かくしてついに、神に喜ばれることができないのは肉にある者たちではなく肉的に生きる者たちであることを、そして肉に置かれていても霊に従って歩む者たちこそ神に喜ばれることを示していたのである。

4

Et rursus: Corpus quidem, ait, mortuum, sed propter delinquentiam; sicut spiritum vitam propter justitiam. Vitam autem morti opponens in carne constitutae, sine dubio illic et vitam repromisit ex justitia, ubi mortem determinavit ex delinquentia.

PL 2, 860A

そしてまた、彼は言う、「肉体は罪のゆえに死んでいるが、霊は義のゆえに命である」と。かくして、肉のうちに据えられた死に命を対置しつつ、彼は疑いなく、罪から死を定めたまさにその場所において、義から命をも約束し直したのである。

5

Caeterum frustra opposuit vitam morti, si non est illic ubi est et ipsa, cui eam opposuit, excludendae utique de corpore. Porro, si vita mortem de corpore excludit, non potest id perficere, nisi illuc penetret, ubi est quod excludit.

PL 2, 860A

しかし、もし命が、それが対置した死そのものがある場所――すなわち肉体から死を排除すべきその場所――になければ、命を死に対置したことは空しいことになる。しかも、もし命が肉体から死を排除するのであれば、命はまさに、排除すべきものがあるその場所へと入り込まない限り、それを成し遂げることはできない。

6

Et quid ego nodosius, cum Apostolus absolutius? Si enim, inquit, spiritus ejus qui suscitavit Jesum, habitat in vobis; qui suscitavit Jesum a mortuis, suscitabit et mortalia corpora vestra, propter inhabitantem spiritum ejus in vobis; ut et si animam quis corpus mortale praesumpserit, cum hoc et carnem negare non possit, carnis quoque resuscitationem cogatur agnoscere, secundum ejusdem status communionem.

PL 2, 860A

使徒がこれほど明快に語っているというのに、私が何をこれ以上こみ入らせて論じる必要があろうか。「もしイエスを甦らせた方の霊が汝らのうちに宿っているならば、イエスを死者たちのうちから甦らせた方は、汝らのうちに宿るその霊のゆえに、汝らの死すべき肉体をも甦らせるであろう」と彼は言う。かくして、たとえ誰かが「死すべき肉体」を魂のことだと思い込んだとしても、それと同時に肉を否定することはできない以上、同じ境遇を共にする交わりのゆえに、肉の甦りをも認めざるを得ないのである。

7

Ex sequentibus adhuc discas, opera carnis damnari, non ipsam: Itaque, fratres, ait, debitores sumus, non carni, ut secundum carnem vivamus: si enim secundum carnem vixeritis, futurum est ut moriamini; si vero spiritu carnis actus mortificaveritis, vivetis.

PL 2, 860B

続く箇所からもなお、断罪されているのは肉の業であって肉そのものではないと、お前は知るがよい。「それゆえ兄弟たちよ、我々は、肉に従って生きるべく肉に対して負い目を負う者ではない。もし肉に従って生きるならば、汝らは死ぬことになろう。しかし、もし霊によって肉の行いを死なせるならば、汝らは生きるであろう」と彼は言う。

8

Porro, ut ad singula quaeque respondeamus, si in carne constitutis, secundum spiritum tamen degentibus, salus repromittitur; jam non caro adversatur saluti, sed operatio carnis.

PL 2, 860B

しかも、個々の点にそれぞれ答えるならば、もし肉のうちに置かれていながらも霊に従って生きる者たちに救いが約束されているのならば、もはや救いに逆らうのは肉ではなく、肉の働きなのである。

9

Operatione autem carnis exclusa, quae caussa est mortis, salva jam caro ostenditur, caussa carens mortis. Lex enim, inquit, spiritus vitae in Christo Jesu manumisit me a lege delinquentiae et mortis; certe quam praemisit habitare in membris nostris .

PL 2, 860B

他方、死の原因である肉の働きが取り除かれれば、肉はすでに、死の原因を欠いた、救われたものとして示される。「実に、キリスト・イエスにある命の霊の法は、私を罪と死との法から解き放った」と彼は言う。たしかに、それは彼が先に、我々の肢体のうちに宿ると述べていたものである。

10

Ergo jam membra nostra lege mortis non tenebuntur, quia nec delinquentiae, a quibus manumissa sunt.

PL 2, 860C

それゆえ、我々の肢体はもはや死の法に捕らえられることはない。罪の法にも捕らえられぬのと同様である。それらの法から、我々の肢体は解き放たれたのだから。

11

Quod enim invalidum erat legis, in quo infirmabatur per carnem, misso Deus Filio suo in simulacro carnis delinquentiae, et per delinquentiam damnavit delinquentiam in carne, non carnem in delinquentia: neque enim domus cum habitatore damnabitur.

PL 2, 860C

実に、律法にとって不可能であったこと、すなわち肉によって弱められていたその点を、神はご自身の子を罪の肉の似姿のうちに遣わし、罪のゆえに、肉における罪を断罪することによって成し遂げた。肉を罪のうちにあるものとして断罪したのではない。家がその住まう者もろとも断罪されることはないからである。

12

Habitare enim peccatum dixit in corpore nostro. Damnata autem delinquentia, caro absoluta est: sicut, indemnata ea, legi mortis et delinquentiae obstricta est. Sic et sensum carnis, mortem appellavit; dehinc et inimicitiam ad Deum, sed non carnem ipsam.

PL 2, 860C

実に彼は、罪が我々の肉体のうちに宿ると言った。そして罪が断罪されると、肉は無罪放免された。罪が断罪されぬままであった間、肉が死と罪との法に縛られていたのと同様である。かくして彼は、肉の思いを死と呼び、次いではそれを神への敵意とも呼んだが、肉そのものをそう呼んだのではない。

13

Cui ergo, dices, reputabitur sensus carnis, si non substantiae ipsi? Plane, si probaveris aliquid carnem de suo sapere.

PL 2, 860C

それでは肉の思いは、肉という実体そのものに帰せられるのでなければ、一体誰に帰せられるのか、とお前は言うだろう。確かにそうだ――もしお前が、肉が自らのもので何かを知ることを証明できるのならば。

14

Si vero sine anima nullius est sensus, intellige sensum carnis ad animam esse referendum, carni interdum deputatum, quia per carnem administratur; et ideo habitare ait delinquentiam in carne, quia et anima, a qua delinquentia inducitur, inquilina est carnis, mortificatae quidem, sed non suo, verum delinquentiae nomine.

PL 2, 860D

しかし、もし魂なしにはいかなる思いも存在しないのならば、肉の思いとは魂に帰せられるべきものであり、それが時に肉に帰せられるのは、それが肉を通して行われるからにほかならないと理解せよ。それゆえ彼は、罪が肉のうちに宿ると言ったのである。なぜなら、そこから罪がもたらされる魂こそが、肉の住人だからである――もっとも肉は死んでいるとはいえ、それは肉自身の名によってではなく、罪の名によって死んでいるのである。

15

Nam et alibi: Quomodo, inquit, etiam nunc, velut viventes in mundo, sententiam fertis? non ad mortuos scribens, sed ad eos qui desinere deberent mundialiter vivere.

PL 2, 861A

そしてまた別の箇所で、「汝らはどうして今もなお、世界に生きている者であるかのように、定めを下すのか」と彼は言う。彼は死者に対して書いたのではなく、世界に属する者として生きることをやめるべき者たちに対して書いたのである。

Caput XLVII

第XLVII章PL 2, 861A
1

Haec enim erit vita mundialis, qua veterem hominem dixit confixum esse Christo, non corporalitatem, sed moralitatem.

PL 2, 861A

実にこれこそが世界に属する生であり、彼はこれを指して「古き人はキリストとともに釘付けにされた」と言ったのである。それは肉体性についてではなく、道徳性についてである。

2

Caeterum, si non ita accipimus, non est corporalitas nostra confixa, nec crucem Christi caro nostra perpessa est; sed quemadmodum adjecit: Uti evacuetur corpus delinquentiae: per emendationem vitae, non per interitum substantiae; sicut ait: Uti hactenus delinquentiae serviamus, et ut, hac ratione commortui Christo, credamus quod etiam convivamus illi.

PL 2, 861A

しかし、もし我々がそのように受け取らないなら、我々の肉体性は釘付けにされたのではなく、我々の肉もキリストの十字架を被ったのではないことになる。むしろ、彼が付け加えたとおりである。「罪の肉体が廃されるために」とは、生の改まりによってであり、実体の滅びによってではない。彼が言うとおりである。「これまでの限りをもって、我々が罪に仕えることのないために」、そして「この理によってキリストとともに死んだ我々が、彼とともにもまた生きるであろうと信じるために」である。

3

Sic enim, inquit, et vos reputate mortuos quidem vos; cuinam? carni? Non, sed delinquentiae. Ergo salvi erunt carni; viventes autem Deo in Christo Jesu; per carnem utique, cui mortui non erunt; delinquentiae scilicet mortui, non carni.

PL 2, 861B

「かくして汝らも、自らを死んだ者と見なせ」と彼は言う。何に対して死んだのか。肉に対してか。否、罪に対してである。それゆえ、肉に対しては彼らは救われるのであり、他方キリスト・イエスにあって神に対して生きる者となる。すなわち肉によってであり、肉に対しては死んだ者とはならないのである。すなわち罪に対して死んだのであって、肉に対してではない。

4

Nam et adhuc ingerit: Ne ergo regnaverit in corpore vestro mortali delinquentia, ad obaudiendum illi, et ad exhibendum membra vestra arma injustitiae, delinquentiae: sed exhibete vosmetipsos Deo, velut ex mortuis vivos; non velut vivos, sed velut ex mortuis vivos; et membra vestra, arma justitiae.

PL 2, 861B

そしてなお彼は重ねて言う。「それゆえ、罪が汝らの死すべき肉体において支配し、汝らをそれに従わせ、汝らの肢体を不義の武具として罪に差し出すことのないように。むしろ、汝ら自身を、死者たちの中から生き返った者として神に差し出せ――生きている者としてではなく、死者たちの中から生き返った者として。そして汝らの肢体を、義の武具として差し出せ」と。

5

Et rursus: Sicut exhibuistis (c) membra vestra famula immunditiae et iniquitatis ad iniquitatem; ita et nunc exhibete membra vestra famula justitiae, in sanctificium . Cum enim servi essetis delinquentiae, liberi eratis justitiae.

PL 2, 861B

そしてまた、「汝らがかつて、汝らの肢体を不潔と不義とに仕える僕として不義のために差し出したように、今もまた、汝らの肢体を義に仕える僕として、聖化のために差し出せ。汝らが罪の奴隷であったとき、義に対しては自由であったのだから」と彼は言う。

6

Quem ergo fructum habebatis super his, de quibus nunc confundimini? finis enim illorum mors. Nunc vero liberi facti a delinquentia, famulati autem Deo, habetis fructum vestrum in sanctificium ; finem autem, vitam aeternam.

PL 2, 861C

「それでは、今それゆえに恥じている事柄について、汝らはいかなる実りを得ていたのか。それらの行き着く果ては死である。しかし今は、罪から自由にされ、神に仕える者となった汝らは、聖化における実りを得ており、その行き着く果ては永遠の生命である」と。

7

Stipendia enim delinquentiae, mors; donativum autem Dei, vita aeterna in Christo Jesu Domino nostro.

PL 2, 862A

「実に、罪の報酬は死であり、神の賜物は、我々の主キリスト・イエスにある永遠の生命である」。

8

Ita, per totam hanc sensuum seriem, ab injustitia et delinquentia membra nostra divellens, et justitiae et sanctimoniae adjungens, et transferens eadem a stipendio mortis ad donativum vitae aeternae, carni utique compensationem salutis repromittit, cui nullam omnino competisset imperari propriam sanctimoniae et justitiae disciplinam, si non ipsius esset et praemium disciplinae: sed nec ipsum baptisma committi, si per regenerationem, non etiam restitutioni inauguraretur, hoc quoque Apostolo ingerente: An ignoratis, quod quicumque in Christum Jesum tincti sumus, in mortem ejus tincti sumus?

PL 2, 862A

かくして、この文意の連なり全体を通して、彼は我々の肢体を不義と罪から引き離し、義と聖性とへ結びつけ、それらを死の報酬から永遠の生命の賜物へと移し変えることによって、まさに肉に対して救いという報償を約束し直しているのである。もし聖性と義という固有の規律の報いが肉自身のものでもなかったならば、その規律を肉に課すことなど、まったくふさわしくなかったはずである。また、もし洗礼が、再生を通じて、回復に向けても予祝として掲げられているのでなければ、洗礼そのものが肉に託されることもなかったはずである。これについても使徒はさらに重ねて言う。「汝らは知らないのか、我々のうち誰であれキリスト・イエスに浸された者は、その死に浸されたのである」と。

9

Consepulti ergo illi sumus per baptisma in mortem, uti quemadmodum surrexit Christus a mortuis, ita et nos in novitate vitae incedamus.

PL 2, 862B

それゆえ我々は、洗礼によって彼とともに死へと葬られたのである。キリストが死者たちのうちから甦ったように、我々もまた新しい生において歩むためである。

10

Ac ne de ista tantum vita putes dictum, quae ex fide per baptisma in novitate vivenda est, providentissime adstruit: Si enim complantati fuerimus simulacro mortis Christi, ita et resurrectionis erimus.

PL 2, 862B

そして、これが信仰によって洗礼を通して新しさのうちに生きられるべきこの生についてのみ語られたものだとお前が思うことのないよう、彼は実に用意周到に付け加える。「もし我々がキリストの死の似姿に接ぎ木されたのであれば、その甦りにおいてもそうなるであろう」と。

11

Per simulacrum enim morimur in baptismate, sed per veritatem resurgimus in carne, sicut et Christus: Ut, sicut regnavit in morte delictum, ita et gratia regnet per justitiam in vitam sempiternam per Jesum Christum Dominum nostrum.

PL 2, 862B

実に、我々は洗礼において似姿によって死ぬが、真理によって、肉において甦る。キリストがそうであったのと同じように。「罪が死において支配したように、恩寵もまた義によって、我々の主イエス・キリストを通して、永遠の生命へと支配するためである」と。

12

Quomodo ita, si non aeque in carne? Ubi enim mors, ibi et vita post mortem; quia et vita ibi ante, ubi postea mors.

PL 2, 862B

もし等しく肉においてでなければ、どうしてそのようなことがあり得ようか。死のあるところには、死の後の命もある。なぜなら、後に死のあるところには、以前にも命があったからである。

13

Nam si regnum mortis nihil operatur, quam carnis dissolutionem; proinde vitam, contrariam morti, contrarium oportet operari, id est, carnis redintegrationem; uti sicut devoraverat mors invalescendo, ita et mortali devorato ab immortalitate, audire possit: Ubi est, mors, aculeus tuus? ubi est, mors, contentio tua?

PL 2, 862B

実に、もし死の支配が肉の解体以外の何ものも成し遂げないのであれば、したがって、死と相反する命は、相反することを成し遂げねばならない。すなわち肉の再統合である。かくして、死が力を増して呑み込んだように、死すべきものが不死性によって呑み込まれるとき、こう聞くことができるであろう。「死よ、汝の刺はどこにあるのか。死よ、汝の闘いはどこにあるのか」と。

14

Sic enim et gratia illic superabundabit, ubi et iniquitas abundavit. Sic et virtus in infirmitate perficietur, quod periit salvum faciens, quod mortuum est vivificans, quod percussum est sanans, quod languit medicans, quod ereptum est redimens, quod famulatum est liberans, quod seductum est revocans, quod elisum est suscitans; et quidem de terra in coelum, ubi nostrum municipatum Philippenses quoque ab Apostolo discunt: Unde et solutificatorem nostrum exspectamus Jesum Christum, qui transfigurabit corpus nostrae humilitatis, conformale corpori gloriae suae; sine dubio post resurrectionem, quia nec ipse Christus glorificatus est ante passionem.

PL 2, 862C

実に、不義が増し加わったその場所において、恩寵もまた溢れんばかりに増し加わるであろう。かくして力もまた、弱さのうちに全うされるであろう――滅びたものを救い、死んだものを生かし、打たれたものを癒やし、病んだものを治し、奪い去られたものを贖い、奴隷とされたものを自由にし、惑わされたものを呼び戻し、打ち倒されたものを立ち上がらせる力として。しかも地から天へと至る力として。そこにおいて、我々の市民権について、フィリピの人々もまた使徒から学んでいる。「そこから、我々は我々に救いをもたらす方であるイエス・キリストを待ち望む。その方は、我々の卑しさの肉体を、ご自身の栄光の肉体に似たものへと造り変えるであろう」と。疑いなく、それは復活の後のことである。キリストご自身もまた、受難の前には栄化されなかったからである。

15

Haec erunt corpora nostra, quae Romanos obsecrat exhibere hostiam vivam, sanctam, placibilem Deo. Quomodo vivam, si peritura sunt? quomodo sanctam, si prophana sunt? quomodo placibilem , si damnata sunt?

PL 2, 863A

これこそが、我々の肉体である。彼はローマの人々に、これを生きた、聖なる、神に喜ばれる犠牲として差し出すよう懇願している。もし滅び去るべきものであるならば、どうして「生きた」ものであり得ようか。もし穢れたものであるならば、どうして「聖なる」ものであり得ようか。もし断罪されたものであるならば、どうして「神に喜ばれる」ものであり得ようか。

16

Age jam, quod ad Thessalonicenses ipsius solis radio putem scriptum, ita claret, qualiter accipient lucifugae isti Scripturarum? Ipse autem Deus pacis sanctificet vos totos.

PL 2, 863B

さて、テサロニケの人々への言葉について――これは太陽の光そのものによって書かれたと私が思うほどに明らかであるのに、この光を逃れる者たちは、聖典のこの一句をどのように受け取るのだろうか。「平和の神ご自身が、汝らを余すところなく聖なるものとしてくださるように」とある。

17

Non sufficit, sed sequitur: Et integrum corpus vestrum, et anima, et spiritus sine querela conserventur in praesentia Domini. Habes omnem substantiam hominis saluti destinatam, nec alio tempore quam in adventu Domini qui clavis est resurrectionis.

PL 2, 863B

それだけでは足りない。続けてこう言われる。「そして汝らの肉体も、魂も、霊も全きままに、咎めなく、主の臨在のときまで保たれるように」と。ここに、お前は救いへと定められた人間のあらゆる実体を見出すのである。それは、復活の鍵である主の到来の時をおいてほかにはない。

Caput XLVIII

第XLVIII章PL 2, 863B
1

Sed caro, inquis, et sanguis regnum Dei haereditate possidere non possunt. Scimus hoc quoque scriptum; sed de industria distulimus hucusque, ut, quod adversarii in prima statim acie obstruunt, in ultima congressione prosterneremus, omnibus quaestionibus, quasi auxiliis ejus, ante dejectis.

PL 2, 863B

「だが肉と血とは」とお前は言う、「神の国を相続として所有することができない」と。我々もまた、これが書かれていることを知っている。しかし我々はわざと、ここまでこれを差し控えてきた。それは、敵対者たちがまさに最初の戦列において立てて防壁とするこの一句を、我々が最後の会戦において打ち倒すためであり、その援軍とも言うべきあらゆる問いを、あらかじめ打ち払っておくためである。

2

Sed et nunc exspectent praecedentia recognosci, ut et huic sensui sua origo praejudicet. Opinor, Apostolus, disposita ad Corinthios omni distinctione ecclesiasticae disciplinae, summam et sui Evangelii et fidei illorum in Dominicae mortis et resurrectionis demandatione concluserat; ut et nostrae spei regulam inde deduceret, unde constaret.

PL 2, 863C

しかし今もなお、先立つ議論が想起されることを待つべきである。それによって、この一句にもその由来があらかじめ判断を下すことになるように。思うに、使徒は、コリントの人々に教会の規律のあらゆる区分を配置し終えたのち、主の死と復活という委託のうちに、彼自身の福音と彼らの信仰との要諦を結び上げたのである。それは、我々の希望の規範を、それが確かなものであるその場所から導き出すためであった。

3

Itaque subjicit (I Cor., XV): Si autem Christus praedicatur, quod a mortuis resurrexit , quomodo quidam dicunt in vobis resurrectionem mortuorum non esse? quae si non est, nec Christus resurrexit.

PL 2, 863C

それゆえ彼はこう付け加える(一コリント15章)。「もしキリストが死者たちの中から甦ったと宣べ伝えられているのに、汝らのうちのある者たちはどうして、死者たちの復活はないと言うのか。もしそれがないのなら、キリストも甦らなかったのである」と。

4

Si autem Christus non resurrexit , inanis est praedicatio nostra : inveniemur enim falsi testes Dei, qui testimonium diximus quod resuscitaverit Christum, quem non resuscitavit. Nam si mortui non resurgunt, nec Christus resurrexit.

PL 2, 864A

「もしキリストが甦らなかったのなら、我々の宣教は空しいものである。我々は神についての偽りの証人であることが明らかになるであろう。なぜなら、我々はキリストを甦らせなかった方について、甦らせたと証言したことになるからである。実に、もし死者たちが甦らないのなら、キリストも甦らなかったのである」と。

5

Si Christus non resurrexit, vana est fides vestra; quia adhuc in delictis vestris estis: et qui in Christo dormierunt, perierunt. Per haec cui nos rei credendae videtur exstruere? Resurrectioni, inquis, mortuorum, quae negabatur.

PL 2, 864A

「もしキリストが甦らなかったのなら、汝らの信仰は空しい。汝らはなお自分の罪のうちにあるからである。そして、キリストにあって眠りについた者たちは滅びたのである」と。これらの言葉によって、彼は我々に何を信じさせるべく築き上げていると見えるか。「否定されていた、死者たちの復活をだ」とお前は言う。

6

Certe sub exemplo Dominicae resurrectionis volens eam credi? Certe, inquis. Exemplum porro ex diversitate, an ex parilitate componitur? Utique, inquis, ex parilitate.

PL 2, 864A

たしかに、それを主の復活を実例として信じさせようとしているのではないか。「たしかにそうだ」とお前は言う。しかも、実例は相違から成り立つのか、それとも同等さから成り立つのか。「当然、同等さからである」とお前は言う。

7

Quomodo autem Christus resurrexit? in carne, annon? sine dubio, si mortuum, si sepultum audis secundum Scripturas, non alias quam in carne, aeque resuscitatum in carne concedis.

PL 2, 864B

それでは、キリストはどのように甦ったのか。肉においてか、それとも違うのか。疑いなく、もしお前が、聖典にしたがって彼が死に、葬られたと聞くのであれば、肉においてでなければほかにあり得ないのだから、等しく肉において甦らされたことをも認めることになる。

8

Ipsum enim quod cecidit in morte, quod jacuit in sepultura, hoc et resurrexit, non tam Christus in carne, quam caro in Christo.

PL 2, 864B

実に、死に倒れたもの、墓に横たわったもの、それこそが甦ったのである。肉のうちにあるキリストというよりも、キリストのうちにある肉なのである。

9

Igitur, si ad exemplum Christi resurgemus, qui resurrexit in carne, jam non ad exemplum Christi resurgemus, si non in carne et et ipsi resurgemus; quia per hominem, inquit, mors, et per hominem resurrectio: ut separaret quidem auctores, mortis Adam, Christum resurrectionis; ejusdem autem constitueret substantiae resurrectionem, cujus et mortem, per ipsorum auctorum in nomine hominis comparationem.

PL 2, 864B

それゆえ、もし我々が肉において甦ったキリストの実例にしたがって甦るのであれば、もし我々自身が肉において甦らないのなら、もはやキリストの実例にしたがって甦ることにはならない。「なぜなら、人によって死があり、人によって復活があるからである」と彼は言う。これによって彼は、死の創始者としてアダムを、復活の創始者としてキリストを区別しつつも、その創始者たち自身を「人」という名において比較することによって、死と同じ実体の復活を定めたのである。

10

Si enim, sicut in Adam omnes moriuntur, ita et in Christo omnes vivificabuntur; carne vivificabuntur in Christo, sicut in Adam carne moriuntur. Unusquisque autem in suo ordine, scilicet quia et in suo corpore. Ordo enim non aliud, quam meritorum dispositor.

PL 2, 864B

実に、「アダムにあってすべての人が死ぬように、キリストにあってもすべての人が生かされるであろう」というのであれば、肉においてキリストのうちに生かされるのである。アダムにあって肉において死ぬのと同じように。「しかし各々は自分の順序にしたがって」というのは、すなわち各々が自分の肉体にしたがってでもあるということである。順序とは、功績の配剤者にほかならないからである。

11

Merita autem cum corpori quoque adscribantur, ordo quoque corporum disponatur necesse est, ut possit esse meritorum.

PL 2, 864C

しかし功績は肉体にも帰せられる以上、肉体の順序もまた配剤されることが必然である。功績の順序でありうるためである。

12

Si autem et baptizantur quidam pro mortuis, videbimus an ratione; certe illa praesumptione hoc eos instituisse contendit, qua alii etiam carni, ut vicarium baptisma profuturum existimarent ad spem resurrectionis; quae nisi corporalis, non alias hic baptismate corporali obligaretur.

PL 2, 864C

しかし、もし死者たちのために洗礼を受ける者たちがいるとしても、それが理にかなっているかどうかは、後に見ることにしよう。たしかに彼は、彼らがこれを、ある思い込みによって定めたのだと主張している。すなわち、代理の洗礼が、復活の希望のために、他人の肉にさえ益をもたらすであろうと考えるという思い込みである。もしそれが肉体的なものでないならば、ここで肉体的な洗礼によって義務づけられることなど、ほかにはあり得ないはずである。

13

Quid et ipsos baptizari, ait, si non quae baptizantur corpora resurgunt? Anima enim, non lavatione, sed responsione sancitur. Quid et nos, inquit, omni hora periclitamur? Utique per carnem.

PL 2, 865A

「洗礼を受けるその肉体が甦らないのなら、彼ら自身が洗礼を受けることにも何の意味があろうか」と彼は言う。魂は、洗いによってではなく、応答によって聖なるものとされるのである。「そして我々もまた、なぜ絶え間なく危険に身をさらしているのか」と彼は言う。まさに肉のゆえにである。

14

Quotidie morior, utique periculis carnis, per quam et depugnavit ad bestias Ephesi; illas scilicet bestias Asiaticae pressurae, de qua in secunda ad eosdem: Nolumus enim vos ignorare, fratres, de pressura nostra apud Asiam, quod superquam supragravati sumus citra vires, uti de vita haesitaremus.

PL 2, 865A

「私は日々死んでいる」――まさに肉の危険によってである。その肉によって、彼はエフェソで猛獣と戦ったのである。それはすなわち、アジアの苦難という猛獣であって、それについては第二の手紙で同じ人々に宛てて言われている。「兄弟たちよ、我々は、アジアにおける我々の苦難について、汝らが知らずにいることを望まない。我々は力に余るほどに、はなはだしく重荷を負わされ、そのため命についてさえ迷うほどであった」と。

15

Omnia haec, nisi fallor, eo enumerat, ut, nolens vanam credi carnis conflictationem, indubitate velit credi carnis resurrectionem. Vana enim habenda est conflictatio ejus, cujus nulla erit resurrectio.

PL 2, 865A

これらすべてを、もし私に誤りがなければ、彼は次のことのために数え上げているのである。すなわち、肉の闘争が空しいものと信じられることを望まず、肉の復活が疑いなく信じられることを望むがゆえに、である。実に、復活が全くないであろうものの闘争は、空しいものと見なされねばならないからである。

16

Sed dicet quis: Quomodo resurgent mortui? quo autem corpore venient? Jam hic de qualitatibus corporum disserit; an eadem ipsa, an alia resumantur.

PL 2, 865B

しかし誰かはこう言うであろう。「死者たちはどのように甦るのか。どのような肉体をもって来るのか」と。ここで彼は、肉体の性質について論じている。すなわち、同じその肉体が取り戻されるのか、それとも別の肉体が取り戻されるのか、である。

17

Sed cum ejusmodi quaestio posterior habeatur, sufficiet interim ex hoc quoque corporalem definiri resurrectionem, cum de qualitate corporum quaeritur.

PL 2, 865B

しかし、この種の問いは後に扱われるべきものであるから、さしあたりは、肉体の性質が問われているということ自体からも、復活が肉体的なものと定義されるということで十分であろう。

Caput XLIX

第XLIX章PL 2, 865B
1

Ventum est nunc ad carnem et sanguinem revera totius quaestionis, quas substantias, quali conditione exhaeredaverit Apostolus a Dei regno; aeque de antecedentibus discere est.

PL 2, 865B

さていまや、この問い全体にとって真に肝要な「肉と血」に至った。すなわち、使徒がいかなる実体を、いかなる次第で神の国から廃嫡したのかという点である。これもまた、先立つ箇所から学ぶべきことである。

2

Primus, inquit, homo de terra choicus, id est limacius, id est Adam; secundus homo de coelo, id est sermo Dei, id est Christus; non alias tamen homo, licet de coelo, nisi quia et ipse caro atque anima, quod homo, quod Adam; nam et supra novissimus Adam dictus, de consortio substantiae commercium nominis traxit; quia nec Adam ex semine caro, quod et Christus.

PL 2, 865B

「第一の人は地から出た、土的な者である」と言われている。すなわち泥土の者、すなわちアダムである。「第二の人は天から出た者」であり、すなわち神の言葉、すなわちキリストである。とはいえ、天から出た者であっても、彼が人であるのはひとえに、彼もまた肉と魂であるからにほかならない。それはアダムが人であるのと同じ次第である。実に、上で「最後のアダム」と呼ばれた彼は、実体を共にすることから名の分かち合いを引き出したのである。なぜなら、アダムの肉が種によらなかったように、キリストの肉もまたそうだったからである。

3

Qualis ergo choicus, tales et choici; qualis coelestis, tales et coelestes. Substantia tales? an primo disciplina, dehinc et dignitate, quam et disciplina captavit? Atquin, substantia nullo modo separabuntur choici atque coelestes, semel ab Apostolo homines dicti.

PL 2, 865C

「土的な者がどのようであるかに応じて、土的な者たちもまたそのようであり、天上の者がどのようであるかに応じて、天上の者たちもまたそのようである」。実体においてそうなのか。それとも、まず規律において、それから規律が勝ち取った品位においてなのか。しかるに、土的な者たちと天上の者たちとは、ひとたび使徒によって〔ともに〕人と呼ばれた以上、実体においては決して分かたれることがない。

4

Si enim et Christus solus vere coelestis, imo et supercoelestis, homo tamen, qua caro atque anima, nihilo ex ista substantiarum conditione a choica qualitate discernitur: proinde et qui coelestes secundum illum, non de substantia praesenti, sed de futura claritate coelestes praedicati intelliguntur; quia et retro, unde distinctio ista manavit de dignitatis differentia, ostensa est alia supercoelestium gloria, alia superterrenorum, et alia solis, alia lunae, alia stellarum; quia et stella a stella differt in gloria, non tamen in substantia.

PL 2, 865C

というのも、たとえキリストひとりが真に天上の者、それどころか天上を超える者であるとしても、彼もまた肉と魂である限りにおいて人である以上、この実体の境遇の点では、彼は土的な性質から少しも区別されないからである。それゆえ、彼にならって天上の者と呼ばれる者たちも、現在の実体によってではなく、未来の栄光によって天上の者と告げ知らされていると解される。なぜなら、この品位の相違に発するこの区別のもとは、遡って示されているとおり、天上を超える者たちの栄光は一つであり、地上を超える者たちの栄光は別であり、太陽の栄光、月の栄光、星々の栄光はそれぞれ別だからである。星と星とは栄光において異なっていても、実体において異なるのではない。

5

Denique, praemissa differentia dignitatis in eadem substantia et nunc sectandae et tunc capessendae, subjungit etiam exhortationem, ut et hic habitum Christi sectemur ex disciplina, et illic fastigium consequamur ex gloria: Sicut portavimus imaginem choici, portemus etiam imaginem supercoelestis.

PL 2, 866A

結局のところ、同一の実体のうちにありながら、いま追い求めるべき品位といずれ捉えるべき品位との相違を先立てて述べたのち、彼はさらに勧告を付け加える。すなわち、今この地では規律によってキリストの姿を追い求め、かの地では栄光によって頂きに到達しようというのである。「我々が土的な者の像を負ったように、天上を超える者の像もまた負おうではないか」。

6

Portavimus enim imaginem choici per collegium transgressionis, per consortium mortis, per exilium paradisi. Nam etsi in carne hic portatur imago Adae, sed non carnem monemur exponere.

PL 2, 866A

実に我々は、違反を共にすることを通じ、死を共にすることを通じ、楽園からの追放を通じて、土的な者の像を負ったのである。なぜなら、たとえこの肉においてアダムの像が負われているとしても、我々が肉を捨て去るよう戒められているわけではないからである。

7

Si non carnem, ergo conversationem, ut proinde et coelestis imaginem gestemus in nobis; non jam dei, nec jam in coelo constituti; sed secundum liniamenta Christi incedentes in sanctitate, et justitia, et veritate.

PL 2, 866B

肉ではないとすれば、それは生き方〔のこと〕である。それゆえ我々は、天上の者の像を自らのうちに帯びるべきなのである――すでに神となったからでも、すでに天に置かれたからでもなく、キリストの輪郭にしたがって、聖性と正義と真理のうちを歩むことによってである。

8

Atque adeo ad disciplinam totum hoc dirigit, ut hic dicat portandam imaginem Christi in ista carne, et in isto tempore disciplinae.

PL 2, 866B

かくして彼はこの一切を規律へと向けているのであり、それゆえここでは、この肉のうちに、そしてこの規律の時のうちに、キリストの像を負うべきであると述べているのである。

9

Portemus enim praeceptivo modo, dicens, huic tempori loquitur, in quo homo nulla alia substantia est, quam caro et anima; aut si quam aliam, id est, coelestem substantiam haec fides spectat, huic tamen repromissa sit, cui ad illam elaborare mandatur.

PL 2, 866B

実に彼が「負おうではないか」と命令法をもって語るとき、それは、人間が肉と魂よりほかのいかなる実体でもないこの時に向けて語っているのである。あるいは、たとえこの信仰が別の実体、すなわち天上の実体を見据えているとしても、それはなお、そこへと励むよう命じられている当の者にこそ約束されているのである。

10

Cum igitur imaginem et choici et coelestis in conversatione constituat, illam ejerandam, hanc vero sectandam; dehinc adjungat: Hoc enim dico, id est, propter ea quae supra dixi (conjunctio est enim sensus supplementum antecedentibus reddens), quod caro et sanguis regnum Dei haereditati possidere non possunt; nihil aliud intelligi mandat carnem et sanguinem, quam supradictam imaginem choici: quae si in conversatione censetur vetustatis, conversatio autem vetustatis non capit Dei regnum, proinde caro et sanguis, non capiendo Dei regnum, ad conversationem rediguntur vetustatis.

PL 2, 866B

それゆえ、彼が土的な者の像と天上の者の像とをともに生き方のうちに据え、前者は捨て去るべきもの、後者は追い求めるべきものとしたうえで、続けてこう付け加える。「私はこう言うのである」――すなわち「私が上で述べたことのゆえに」ということであり(この接続辞は、先立つ言葉に文意を補うものだからである)――「肉と血は神の国を相続によって受け継ぐことができない」。彼はこれによって、肉と血とは、先に述べた土的な者の像にほかならないと解するよう命じているのである。この像が古き生き方のうちに数えられ、しかも古き生き方は神の国を捉えることがない以上、肉と血もまた、神の国を捉えないことによって、古き生き方へと帰せられるのである。

11

Plane, si nunquam Apostolus pro operibus substantiam posuit, nec hic ita utatur. Si vero in carne adhuc constitutos, negavit esse in carne, in operibus carnis negans esse, formam ejus subruere non debes, non substantiam, sed opera substantiae alienantis a Dei regno.

PL 2, 866C

確かに、使徒がいまだかつて業の代わりに実体を置いたことがないのであれば、ここでもそのようには用いていないだろう。しかし、彼がなお肉のうちにある者たちについて、肉の業のうちにあることを否定することによって「肉のうちにはない」と否定したのであれば、お前は彼のこの言い方の形を覆すべきではない。神の国から遠ざけるのは実体ではなく、実体の業だからである。

12

Quibus etiam ad Galatas manifestatis, praedicere se et praedixisse profitetur (Gal. V), quod qui talia agunt , regnum Dei non sunt haeredidate consecuturi, non portantes scilicet imaginem coelestis, sicut portaverunt choici, ideoque ex vetere conversatione, nihil aliud deputandi, quam caro et sanguis.

PL 2, 867A

これらのことをガラテヤ人たちにも明らかにしたうえで、彼は自らが予告しており、また予告したことを言い表している(ガラテヤ5章)。すなわち、このような行いをなす者たちは神の国を相続によって受け継ぐことがないであろう、と。それは、彼らが土的な者の像を負ったようには天上の者の像を負っていないからであり、それゆえ古き生き方に基づいて、肉と血にほかならぬものと見なされねばならないのである。

13

Nam et si subito in hanc definitionem erupisset Apostolus, eliminandam carnem et sanguinem a Dei regno, sine ullius supra sensus praestructione, nonne duas istas substantias proinde hominem veterem interpretaremur carni et sanguini deditum, id est, esui et potui; cujus sit dicere adversus fidem resurrectionis: Manducemus et bibamus, cras enim moriemur?

PL 2, 867A

実に、もし使徒が、先立つ意味の何の準備もなしに、突如としてこの規定へと飛び込み、肉と血は神の国から取り除かれるべきであると述べたのだとしたら、我々はこの二つの実体を、まさしく肉と血に身を委ねた古き人間、すなわち食と飲みに身を委ねた者と解すべきではなかろうか。復活の信仰に逆らって「食い、かつ飲もう。明日は死ぬのだから」と言うのは、まさにこの古き人間に属することなのである。

14

Et hoc enim infulciens Apostolus, carnem et sanguinem de fructibus ipsorum, manducandi et bibendi, sugillavit.

PL 2, 867B

実に使徒はこの点を織り込みながら、肉と血を、まさにそれ自身の実り――食うことと飲むこと――によって辱めたのである。

Caput L

第L章PL 2, 867B
1

Sed et omissis hujusmodi interpretationibus carnis et sanguinis opera taxantibus, ipsas quoque substantias, non aliter quam sunt intellectas, licebit resurrectioni vindicare: non enim resurrectio carni et sanguini directo negatur, sed Dei regnum, quod obvenit resurrectioni; (est autem et in judicium resurrectio); imo et confirmatur carnis resurrectio generalis, cum specialis excipitur.

PL 2, 867B

しかし、肉と血の業を難ずるこうした解釈を措くとしても、それらの実体そのものを、まさにそのとおりに理解されたものとして、復活のために取り戻すことは許されるであろう。なぜなら、復活そのものが肉と血に対して直接に否定されているのではなく、復活に伴う神の国こそが否定されているからである(もっとも、裁きへの復活というものもある)。それどころか、特定の場合が除外されることによって、肉の一般的な復活はむしろ確証されるのである。

2

Dum enim in quem statum non resurgat edicitur, in quem resurgat subauditur. Atque ita dum pro meritis distinctionem resurrectionis opus substantiae, non genus, patitur, apparet hinc quoque carnem et sanguinem, nomine culpae, non substantiae, arceri a Dei regno; nomine tamen formae resurgere in judicium, quia non resurgant in regnum.

PL 2, 867B

というのも、いかなる状態へと甦らないかが告げられるとき、いかなる状態へと甦るかもまた暗に示されているからである。かくして、功績に応じて復活の区別を被るのは実体の業であって、種別ではない以上、ここからも明らかなように、肉と血が神の国から締め出されるのは咎の名によってであって、実体の名によってではない。とはいえ、国へと甦ることがないからこそ、それは形の名によって裁きへと甦るのである。

3

Adhuc dicam: Caro et sanguis regnum Dei haereditate possidere non possunt. Merito sola, et per semetipsa; ut ostenderet adhuc spiritum illis necessarium: Spiritus enim est qui vivificat in regnum Dei, caro nihil prodest.

PL 2, 867C

私はさらにこう言おう。「肉と血は神の国を相続によって受け継ぐことができない」。それも当然のことで、ただそれのみ、それ自体によってはということである。彼はこれによって、なお霊が彼らに必要であることを示そうとしたのである。「神の国へと命を与えるのは霊であって、肉は何の益ももたらさない」。

4

Prodesse tamen illi aliud potest, id est spiritus, et per spiritum, opera quoque spiritus. Resurgunt itaque ex aequo omnis caro et sanguis in qualitate sua.

PL 2, 868A

とはいえ、他のものが肉に益をもたらすことはできる。すなわち霊であり、また霊を通しての、霊の業もまたそうである。かくしてあらゆる肉と血は、それぞれの性質のままに、等しく甦るのである。

5

Sed quorum est adire regnum Dei, induere oportebit vim incorruptibilitatis et immortalitatis, sine qua regnum Dei adire non possunt, antequam consequi eam possint. Merito ergo caro et sanguis, ut diximus, sola regnum Dei capere deficiunt.

PL 2, 868A

しかし、神の国へと至る者たちは、不朽性と不死性という力を身にまとわねばならない。この力なくしては、彼らはその力を得るより前に神の国へと至ることはできないからである。それゆえ当然にも、我々が述べたとおり、肉と血だけでは神の国を捉えるに至らないのである。

6

Jam vero cum devorari habeat corruptivum istud ab incorruptibilitate, id est caro, et mortale istud, ab immortalitate, id est, sanguis post resurrectionem ex demutatione; merito, non demutata ac devorata caro et sanguis, regnum Dei haereditate possidere non possunt, non tamen resuscitata.

PL 2, 868A

いまや、この朽ちるべきもの、すなわち肉が不朽性によって呑み込まれ、この死すべきもの、すなわち血が、復活ののち変化を経て不死性によって呑み込まれるはずである以上、当然にも、変化せず呑み込まれてもいない肉と血は、神の国を相続によって受け継ぐことができないのである。とはいえ、甦らないわけではない。

7

Sunt qui carnem et sanguinem Judaismum velint accipi propter circumcisionem, alienum et ipsum a Dei regno; quia et ille vetustati deputetur, et hoc titulo jam et alibi ab Apostolo denotetur, qui post revelatum in se Filium Dei, ad evangelizandum eum in nationibus, statim non retulerit ad carnem et sanguinem (Gal. I), id est ad circumcisionem, id est ad Judaismum, sicut ad Galatas scribit.

PL 2, 868B

「肉と血」を、割礼のゆえにユダヤ教と解すべきだと考える者たちもいる。ユダヤ教もまた神の国とは無縁のものだからである。というのも、それは古きものに数えられ、しかもこの呼び名によって、すでに他の箇所でも使徒に名指されているからである。すなわち、彼は自らのうちに神の子が啓示された後、諸国民のうちに彼を宣べ伝えるために、直ちに肉と血に、すなわち割礼に、すなわちユダヤ教に諮ることをしなかった(ガラテヤ1章)、とガラテヤ人たちに書いているとおりである。

Caput LI

第LI章PL 2, 868B
1

Sed pro omnibus jam stabit, quod in clausulam reservavimus, etiam pro Apostolo ipso revera maximae inconsiderantiae revincendo, si tam abrupte, ut quidam volunt, clausis, quod aiunt, oculis, sine distinctione, sine conditione, omnem passim carnem et sanguinem a regno Dei extrusit, utique et ab ipsa regia coelorum; cum illic adhuc sedeat Jesus ad dexteram Patris, homo, etsi Deus; Adam novissimus, etsi Sermo primarius; caro et sanguis, etsi nostris puriora; idem tamen et substantia et forma, qua ascendit; talis etiam descensurus, ut angeli adfirmant; agnoscendus scilicet eis qui illum convulneraverunt.

PL 2, 868B

しかし、我々が結びのために取っておいた一事が、いまや他のすべての論拠に代わって立つであろう。使徒自身のためにも立つのである。というのも、もし何人かが望むように、いわゆる目を閉ざしたまま、区別も条件もなしに、肉と血のすべてをどこであれひとしなみに、しかもかくも唐突に、神の国から、それどころか天の王宮そのものからさえ締め出したのだとすれば、彼こそ実に最大の無分別のかどで論駁されねばならないことになるからである。なぜなら、そこには今なおイエスが父の右に座しておられるからである。神でありながら人、根源の言葉でありながら最後のアダム、我々のものより清いとはいえ肉と血である方として。とはいえ、それは彼が昇られたときと同じ実体、同じ姿のままであり、天使たちが証しするとおり、そのままの姿でいずれ降りて来られるのである。すなわち、彼を刺し貫いた者たちにも見分けられるべき姿としてである。

2

Hic sequester Dei atque hominum (I Tim. II) appellatus, ex utriusque partis deposito commisso sibi, carnis quoque depositum servat in semetipso, arrhabonem summae totius.

PL 2, 869A

この方は「神と人との仲介者」と呼ばれており(一テモテ2章)、双方から託された供託物を委ねられた者として、肉の供託物もまた自らのうちに保っておられる。全体の手付金としてである。

3

Quemadmodum enim nobis arrhabonem spiritus (II Cor. V) reliquit, ita et a nobis arrhabonem carnis accepit, et vexit in coelum pignus totius summae illuc quandoque redigendae. Securi estote, caro et sanguis; usurpastis et coelum et regnum Dei in Christo.

PL 2, 869A

というのも、彼が我々に霊の手付金を残されたように(二コリント5章)、彼もまた我々から肉の手付金を受け取り、いずれそこへ集められるべき全体の質物を天へと運び上げられたからである。安んじるがよい、肉よ、血よ。諸君はキリストにあって、天も神の国もすでに手に入れたのだ。

4

Aut si negent vos in Christo, negent et in coelo Christum, qui vobis coelum negaverunt Ita nec corruptela, inquit, incorruptelam haereditati habebit; non ut carnem et sanguinem existimes corruptelam, quando ipsa sint potius obnoxia corruptelae per mortem scilicet (siquidem mors est, quae carnem et sanguinem non modo corrumpit, verum etiam consumit); sed, quoniam opera carnis et sanguinis non posse consequi regnum Dei edixerat, quo magis hoc exaggeraret, ipsi quoque corruptelae, id est morti, cui carnis et sanguinis opera proficiunt, haereditatem incorruptelae ademit.

PL 2, 869A

あるいは、彼らがキリストにあって諸君を否むというなら、天においてキリストをも否むがよい。諸君に天を否んだ者たちなのだから。「このように、朽廃は不朽性を相続財産として持つことはない」と彼は言う。これは、肉と血そのものを朽廃と見なすべきだという意味ではない。むしろ肉と血は、死を通して朽廃に服するものにほかならないからである(死こそは、肉と血を朽ちさせるのみならず、これを滅ぼし尽くすものなのだから)。そうではなく、彼は肉と血の業が神の国に至ることはできないと定めていたのであり、これをいっそう際立たせるために、肉と血の業が資するところの朽廃そのもの、すなわち死からもまた、不朽性という相続財産を奪い取ったのである。

5

Nam et paulo post, ipsius mortis quodam modo mortem expressit: Devorata est mors, dicens (I Cor. XV), in contentionem . Ubi est, mors, aculeus tuus? ubi est, mors, contentio tua?

PL 2, 869B

実に彼は、少し後になって、いわば死そのものの死をも言い表している。「死は争いのうちに呑み込まれた」と述べ(一コリント15章)、続けて「死よ、お前のとげはどこにあるのか。死よ、お前の争いはどこにあるのか」と言う。

6

Aculeus autem mortis delinquentia; haec erit corruptela: virtus autem delinquentiae, lex: illa alia sine dubio, quam constituit in membris suis militantem adversus legem animi sui, ipsam scilicet vim delinquendi contra voluntatem.

PL 2, 869B

「死のとげは過ちである」。これが朽廃である。「そして過ちの力は律法である」。これは疑いなく、彼が自らの肢体のうちに、自らの心の律法に逆らって戦うものとして立てた、あの別の律法のことである。すなわち、意志に逆らって過ちを犯そうとする力そのものである。

7

Nam et supra novissimum inimicum, mortem, evacuari ait. Hoc modo, nec corruptela haereditatem incorruptelae consequetur, id est, nec mors perseverabit. Quando, et quomodo defectura?

PL 2, 869C

実に彼は上で、最後の敵である死が滅ぼされると述べている。このようにして、朽廃が不朽性という相続財産を得ることもなく、すなわち死が存続することもないのである。それはいつ、どのようにして絶えるのか。

8

Cum in atomo, in momentaneo oculi motu, in novissima tuba et mortui resurgent incorrupti. Qui hi, nisi qui ante corrupti, id est, corpora, id est, caro et sanguis? Et nos demutabimur . De qua habitudine, nisi in qua deprehendemur?

PL 2, 870A

「一瞬のうちに、目の一またたきの間に、最後のラッパとともに」であり、「死人たちは朽ちない者として甦る」。以前に朽ちていた者たちでなくて、これはいったい誰のことか。すなわち肉体、すなわち肉と血のことである。「そして我々は変えられるであろう」。いかなる状態から〔変えられるのか〕、我々が見出される当のその状態からでなくて何であろうか。

9

Oportet enim corruptivum istud induere incorruptionem, et mortale istud induere immortalitatem. Quid mortale, nisi caro? quid corruptivum, nisi sanguis?

PL 2, 870A

「なぜなら、この朽ちるべきものは不朽性を着なければならず、この死すべきものは不死性を着なければならないからである」。肉でなくて何が死すべきものであろうか。血でなくて何が朽ちるべきものであろうか。

10

Ac ne putes aliud sentire Apostolum providentem tibi, et, ut de carne dictum intelligas, laborantem, cum dicit, istud corruptivum, et, istud mortale, cutem ipsam tenens, dicit. Certe istud nisi de subjecto, nisi de comparenti pronuntiasse non potuit.

PL 2, 870A

そして、使徒が何か別のことを考えていたなどと思ってはならない。彼はお前のことを配慮し、これが肉について言われたのだと悟らせようと骨折っているのである。彼は「この朽ちるべきもの」、「この死すべきもの」と言うとき、まさに自らの皮膚そのものを手にとって語っているのである。確かに、彼はこの「これ」という語を、目の前にある主体についてでなければ、口にすることはできなかったはずである。

11

Demonstrationis corporalis est verbum. Aliud autem corruptivum, aliud corruptela; et aliud mortale, et aliud mortalitas. Aliud enim quod patitur, aliud quod pati efficit.

PL 2, 870B

それは肉体を指し示す言葉である。ところで、朽ちるべきものと朽廃とは別であり、死すべきものと可死性とも別である。なぜなら、苦しみを受けるものと、苦しみを受けさせるものとは別だからである。

12

Ita, quae patiuntur corruptelam et mortalitatem, caro scilicet et sanguis, ea necesse est patiantur et incorruptelam et immortalitatem.

PL 2, 870B

かくして、朽廃と可死性とを被るもの、すなわち肉と血は、必然的に不朽性と不死性をもまた被らねばならない。

Caput LII

第LII章PL 2, 870B
1

Videamus jam nunc quo corpore venturos mortuos disputet. Et bene, quod erupit statim ostendere, quasi quis ejusmodi quaerat. Stulte, inquit, tu quod seminas, non vivificatur , nisi mortuum fuerit.

PL 2, 870B

さていまや、死者たちがいかなる肉体をもって来るかについて、彼がいかに論じているかを見てみよう。まさに好都合なことに、彼はあたかも誰かがこのように問うたかのように、直ちに示すべく踏み出している。「愚かな者よ、お前が蒔くものは、死ななければ命を与えられない」と彼は言う。

2

Hoc ergo jam de exemplo seminis constet, non aliam vivificari carnem, quam ipsam quae erit mortua, et ita sequentia relucebunt: nihil enim adversus regulam exempli licebit intelligi.

PL 2, 870B

それゆえ、種という実例からして、まさに死ぬはずのものにほかならぬ肉こそが命を与えられるのだ、ということをここで確立しておくがよい。そうすれば、続く箇所も明らかになるであろう。実に、この実例の規範に反しては何ものも解することは許されないのである。

3

Nec, quia sequitur, Et quod seminas, non corpus quod futurum est, seminas, idcirco aliud ressurrecturum corpus, quam quod moriendo seminatur, existimes; caeterum, excidisti ab exemplo.

PL 2, 871A

また、「そしてお前が蒔くのは、やがて生じるはずの肉体そのものを蒔くのではない」と続くからといって、それゆえに、死んで蒔かれるものとは別の肉体が甦るのだと考えてはならない。さもなければ、お前はこの実例から外れてしまうことになる。

4

Nunquam enim, frumento seminato, et in terra dissoluto, hordeum erumpit, et non idipsum genus grani eademque natura, et qualitas, et forma. Denique, unde, si non idipsum? Et corruptela enim ipsum est, dum ipsius est.

PL 2, 871A

実に、小麦が蒔かれ、土のうちで溶け去るとき、大麦が芽吹くことは決してなく、まさに同じ種類の穀粒、同じ本性、同じ性質、同じ形が現れるのである。実に、それがまさにそれ自身でないとすれば、いったい何に由来するというのか。朽廃でさえも、それがそのもの自身のものである限り、それ自身にほかならないのである。

5

Non enim et suggerit, quomodo non quod futurum est corpus seminetur, dicens: Sed nudum granum, si forte, frumenti, aut alicujus ejusmodi; Deus autem dat illi corpus, prout vult? Certe ei grano, quod nudum seminari ait. Certe, inquis.

PL 2, 871A

実に彼は、やがて生じるはずの肉体が蒔かれるのではないとはどういうことかを、こう述べて示唆してもいるではないか。「そうではなく、たまたま小麦か、あるいはそれに類する何かの、裸の種粒である。しかし神は、望みたもうままに、それに肉体をお与えになる」と。確かに、それは彼が裸のまま蒔かれると言うその種粒にである。「確かに」とお前は言う。

6

Ergo salvum est, cui dare habet Deus corpus. Quomodo autem salvum est, si nusquam est, si non resurgit, si non idipsum resurgit? Salvum non est. Si non est et salvum, accipere corpus a Deo non potest. Sed enim salvum, omni modo constat.

PL 2, 871A

それゆえ、神が肉体をお与えになるはずのもの〔種粒〕は保たれているのである。しかし、もしそれがどこにも存在せず、甦ることもなく、まさにそれ自身が甦ることもないとすれば、どうして保たれていると言えようか。〔その場合は〕保たれていないことになる。もし保たれてもいないのなら、神から肉体を受け取ることもできない。しかし実際には、それが保たれていることはあらゆる仕方で確かなのである。

7

Ad quid ergo dabit illi Deus, prout vult, corpus, habenti utique proprium corpus illud nudum, nisi ut jam non nudum resurgat? Ergo additum erit, quod corpori seperstruitur; nec exterminatum illud, cui superstruitur, sed augetur. Salvum est autem quod augetur.

PL 2, 871B

それゆえ、すでにあの裸の肉体を自らのものとして持っているものに、神が望みたもうままに肉体をお与えになるのは、いったい何のためであろうか。もはや裸のままでは甦らないためでなくて何であろうか。それゆえ、肉体の上に積み重ねられるものが加えられることになる。そして、その上に積み重ねられる当のものは滅ぼされるのではなく、増し加えられるのである。増し加えられるものこそ、保たれているものなのである。

8

Seritur enim solummodo granum sine folliculi veste, sine fundamento spicae, sine munimento aristae, sine superbia culmi; exurgit autem copia foeneratum, compagine aedificatum, ordine structum, cultu munitum, et usquequaque vestitum.

PL 2, 871B

というのも、蒔かれるのはただ、殻の衣もなく、穂の基もなく、芒の守りもなく、茎の誇りもない、種粒だけだからである。しかし立ち上がってくるのは、豊かさに富み、組み立てによって築かれ、秩序によって組み上げられ、装いによって守られ、あらゆる点で衣をまとったものである。

9

Haec sunt ei corpus a Deo aliud: in quod, non abolitione, sed ampliatione mutatur. Et unicuique seminum suum corpus deputavit; non suum, id est pristinum, ut tunc et illud suum sit quod extrinsecus a Deo adquirit.

PL 2, 871B

これらのものこそ、神から与えられる、種粒にとっての別の肉体である。それへと、種粒は消滅によってではなく、増大によって変えられるのである。「そして神は、それぞれの種にそれ自身の肉体を割り当てられた」。この「それ自身の」とは、もとのままのものという意味ではない。というのも、そのとき外から神によって得られるものもまた、それ自身のものとなるからである。

10

Servi igitur exemplo, et conserva speculum ejus carni, eamdem credens fructificaturam, quae sit seminata; ipsam, etsi pleniorem; non aliam, etsi aliter revertentem. Accipiet enim et ipsa suggestum et ornatum, qualem illi Deus voluerit superducere secundum merita.

PL 2, 871C

それゆえこの実例に仕え、この鏡像を肉に対して保つがよい。すなわち、蒔かれたその同じものが実を結ぶのだと信じることである。それは、より満ちたものになるとしても同じものであり、たとえ違ったふうに戻ってくるとしても別のものではない。実に肉もまた、神が功に応じてそれに重ね加えようと望まれるだけの、積み増しと装いとを受け取るであろう。

11

Sine dubio ad hoc dirigit, non omnis caro, eadem caro; non ad denegandam substantiae communionem, sed praerogativae peraequationem; corpus honoris, non generis, in differentiam redigens. In hoc et figurata subjicit exempla animalium et elementorum.

PL 2, 871C

疑いなく彼はこの点、すなわち「すべての肉が同じ肉であるわけではない」ということへと論を向けているのであり、それは実体の共有を否定するためではなく、特権の等しさを否定するためである。すなわち、肉体の差異を、種別の差異にではなく、栄誉の差異へと帰しているのである。この点で、彼はさらに動物や元素についての比喩的な実例を付け加える。

12

Alia caro hominis, id est, servi Dei, qui vere homo est; alia jumenti, id est, ethnici, de quo et Propheta: Adsimilatus est, inquit, homo irrationalibus jumentis; alia caro volucrum , id est martyrum, qui ad superiora conantur; alia autem piscium, id est, quibus aqua baptismatis sufficit.

PL 2, 871C

「肉には、人間の肉、すなわち真に人間であるところの神のしもべの肉があり、また別に、家畜の肉、すなわち異教徒の肉がある」。これについて預言者もまた「人は理性なき家畜に等しくなった」と述べている。また別に、鳥の肉、すなわち高きものを目指す殉教者たちの肉があり、さらに別に、魚の肉、すなわち洗礼の水で足りる者たちの肉がある。

13

Sic et de supercoelestibus corporibus argumenta committit. Alia solis gloria, id est, Christi; et alia lunae, id est Ecclesiae; et alia stellarum, id est seminis Abrahae; et stella enim a stella differt in gloria; corpora terrena et coelestia, Judaeus scilicet et Christianus.

PL 2, 872A

このようにして彼は、天上を超える諸々の肉体についても論拠を差し出す。「太陽の栄光は一つ」――すなわちキリストの栄光であり、「月の栄光は別」――すなわち教会の栄光であり、「星々の栄光はまた別」――すなわちアブラハムの子孫の栄光である。「星と星とは栄光において異なる」。地上の肉体と天上の肉体、すなわちユダヤ人とキリスト教徒とである。

14

Caeterum, si non figurate, satis vane mulorum et milvorum carnes, et corpora coelestium luminum apposuit humanis, non pertinentia ad conditionis comparationem, sicut nec ad resurrectionis consecutionem.

PL 2, 872A

そもそも、もし比喩としてでないなら、彼は騾馬やトビの肉、そして天の光り輝くものどもの肉体を、人間の肉体に並べ立てたことになり、それはあまりに空しいことであろう。それらは境遇の比較にも、復活の獲得にもかかわりのないものだからである。

15

Postremo, cum per haec differentiam gloriae, non substantiae, conclusisset: Sic, inquit, et resurrectio mortuorum. Quomodo? Non de alio aliquo, sel de sola gloria differens.

PL 2, 872A

最後に、彼はこれらのことによって、実体の相違ではなく栄光の相違を結論づけたのち、「死者たちの復活もまたそのとおりである」と述べる。どのようにしてか。何か別のことにおいてではなく、ただ栄光においてのみ異なるのである。

16

Rursus enim resurrectionem ad eamdem substantiam revocans, et ad granum denuo spectans: Seminatur, inquit, corruptela, resurgit incorruptela: seminatur in dedecoratione, resurgit in gloria: seminatur in infirmitate, resurgit in virtute: seminatur corpus animale, resurgit spiritale.

PL 2, 872B

というのも彼は再び、復活を同一の実体へと引き戻し、改めて種粒に目を向けつつ、こう述べているからである。「朽廃をもって蒔かれ、不朽性をもって甦る。恥辱をもって蒔かれ、栄光をもって甦る。弱さをもって蒔かれ、力をもって甦る。魂的な肉体として蒔かれ、霊的な肉体として甦る」。

17

Certe non aliud resurgit, quam quod seminatur; nec aliud seminatur, quam quod dissolvitur humi; nec aliud dissolvitur humi, quam caro: hanc enim sententia Dei elisit (Gen., III): Terra es, et in terram ibis; quia et de terra erat sumpta.

PL 2, 872B

確かに、蒔かれるものと別のものが甦るのではなく、地に溶け去るものと別のものが蒔かれるのでもなく、肉と別のものが地に溶け去るのでもない。実にこの肉にこそ、神の宣告が下されたのである(創世記3章)。「お前は土である、そして土に帰るであろう」。それは、肉が土から取られたものだったからである。

18

Hinc et Apostolus concepit seminari eam dicere, cum redhibetur in terram, quia et seminibus sequestratorium terra est, illic deponendis, et inde repetendis.

PL 2, 872B

ここから使徒もまた、肉が土へと返されるとき、それが蒔かれるのだと理解して語ったのである。なぜなら、種にとって土は、そこに預けられ、そこから再び取り戻されるための供託所でもあるからである。

19

Ideoque et reconsignat imprimens, sic enim scriptum est; ne aliud existimes esse seminari, quam in terram ibis, ex qua es sumptus: sic ne alterius quam carnis, sic enim scriptum est.

PL 2, 872C

それゆえ彼は、「まさにそう書かれている」と刻みつけながら、改めて証印を押すのである。「蒔かれる」ということが、「お前が取られたところの土へとお前は帰るであろう」ということ以外の何かだと考えてはならない。同様に、それが肉以外の何かのことだとも考えてはならない。「まさにそう書かれている」のだから。

Caput LIII

第LIII章PL 2, 872C
1

Sed corpus animale animam quidem argumentantur, ut illum a carne avocent recidivatum. Porro, cum constet, fixumque sit, illud resurrecturum corpus, quod fuerit seminatum, ad ipsius rei exhibitionem provocabuntur.

PL 2, 872C

しかし彼らは、〔一コリント15章の〕『魂的な肉体』とはすなわち魂のことだと論じ立てる。それは、あの甦りを肉から引き離すためである。しかも、蒔かれたその肉体こそが甦るべき肉体であることは確定した動かぬ事柄であるから、彼らは事実そのものを示すよう迫られることになろう。

2

Aut ostendant animam seminatam post mortem, id est mortuam, id est humi elisam, disjectam, dissolutam, quod in illam a Deo decretum non est; proponant corruptelam ejus, et dedecorationem, infirmitatem, ut ipsius sit etiam exsurgere in incorruptelam, et in gloriam, et in virtutem.

PL 2, 872C

あるいは、魂が死後に蒔かれたことを示すがよい。すなわち死んだこと、すなわち地に打ち倒され、砕かれ、解き散らされたことを。だが、そのようなことは神によって魂に定められてはいない。魂の朽廃と、恥辱と、弱さとを示し出すがよい。そうすれば、不朽の内に、栄光の内に、力の内に立ち上がることもまた魂自身のわざとなろう。

3

Sed enim in Lazaro, praecipuo resurrectionis exemplo, caro jacuit in infirmitate, caro pene computruit in dedecorationem, caro interim putuit in corruptionem; et tamen Lazarus caro resurrexit, cum anima quidem, sed incorrupta, quam nemo vinculis lineis strinxerat, nemo in sepulcro collocarat, nemo jam foetere senserat, nemo quatriduo viderat seminatam.

PL 2, 873A

だが実に、復活の最たる実例であるラザロにおいて、肉は弱さのうちに横たわり、肉はほとんど腐って恥辱のうちに朽ち果て、肉はしばし腐臭を放って朽廃のうちにあった。それでもラザロは肉として甦った。魂を伴ってではあるが、その魂は朽ちることがなかった。誰も魂を亜麻布の帯で縛りはせず、誰も魂を墓に納めはせず、誰も魂がすでに臭っていると気づいた者はなく、誰も四日の間蒔かれた魂を見た者はいない。

4

Totum habitum, totum exitum Lazari, omnium quoque caro hodie experitur, anima vero nullius. In qua ergo stylus Apostoli comparet, de qua eum loqui constat, ea erit et corpus animale, cum seminatur, et spiritale, cum suscitatur.

PL 2, 873A

ラザロの状態のすべて、最期のすべてを、今日すべての人の肉もまた経験するが、魂はどの人のものであれ経験しない。それゆえ、使徒の筆が当てはまるもの、使徒がそれについて語っていると分かるものは、蒔かれるときには魂的な肉体であり、甦らされるときには霊的な肉体であるところの、まさにその〔肉〕なのである。

5

Nam ut ita intelligas, manum adhuc porrigit, aeque de ejusdem Scripturae auctoritate, factum retexens primum hominem Adam in animam viventem.

PL 2, 873B

というのも、そのことを理解させるため、使徒はなお手を差し伸べ、同じ聖典の権威に基づいて、最初の人アダムが生ける魂となったという出来事を改めて解き示しているからである。

6

Si Adam homo primus, caro autem homo ante animam, sine dubio caro erit facta in animam viventem; facta porro in animam, cum esset corpus, utique animale corpus est facta.

PL 2, 873B

もしアダムが最初の人であり、しかも肉が魂に先立つ人間であるならば、疑いなく、生ける魂となったのは肉であったことになる。しかも、肉体でありながら魂となったのであるから、当然、魂的な肉体となったのである。

7

Quid eam appellari velint, quam quod per animam facta est, quam quod ante animam non fuit, quam quod post animam non erit, nisi cum resurgit? Recepta enim anima, rursus animale corpus efficitur, ut fiat spiritale: non enim resurgit, nisi quod fuit.

PL 2, 873B

彼らはそれを、魂によって造られたもの、魂に先立っては存在しなかったもの、そして甦るとき以外は魂の後にも存在しないもの、そのもの以外の何と呼ばせたいのか。魂を受け取り直せば、それは再び魂的な肉体となり、そうして霊的な肉体となるのである。かつてあったもの以外は甦らないのだから。

8

Ita, unde carni competit corpus animale dici, inde animae nullo modo competit. Caro enim ante corpus, quam animale corpus. Animata enim, postea facta est corpus animale.

PL 2, 873B

かくして、肉に『魂的な肉体』と呼ばれるにふさわしい所以は、魂には決してふさわしくない。なぜなら肉は、魂的な肉体となる前に、すでに肉体であったからである。魂を受けてはじめて、それは魂的な肉体となったのである。

9

Anima vero, etsi corpus, tamen, quia ipsa est corpus non animatum, sed animans potius, animale corpus non potest dici, nec fieri quod facit. Alii enim accidens facit illud animale; non accidens autem alii, quomodo se faciet animale?

PL 2, 873C

しかし魂は、たとえ一種の肉体であるとしても、魂を与えられた肉体なのではなく、むしろ魂を与える当のものであるがゆえに、『魂的な肉体』と呼ばれることはできず、自らが働きかけている当のものになることもできない。というのも、魂的であるという付帯性は他のもの〔肉〕に生じるのであって、魂自身には生じないからである。付帯性を持たないものが、どうして自らを魂的なものにできようか。

10

Sicut ergo ante animale corpus, caro recipiens animam; ita et postea spiritale, induens spiritum. Hunc ordinem Apostolus disponens, in Adam quoque et in Christo eum merito distinguit, ut in capitibus distinctionis ipsius.

PL 2, 873C

したがって、魂的な肉体となる前に、肉は魂を受け取るものであったのと同様に、その後には霊を身にまとって霊的な肉体となる。使徒はこの順序を打ち立てるにあたり、この区別の頭〔かしら〕たる者たちとして、アダムにおいても、キリストにおいても、これを当然にも区別している。

11

Et cum Christum novissimum Adam appellat, hinc eum recognosce ad carnis, non ad animae resurrectionem omnibus doctrinae viribus operatum.

PL 2, 874A

そして使徒がキリストを『最後のアダム』と呼ぶとき、そこから、彼が教えの力のすべてを注いで論じているのは肉の復活についてであって、魂の復活についてではないと認めるがよい。

12

Si enim et primus homo Adam caro, non anima, qui denique in animam vivam factus est; et novissimus Adam Christus, ideo Adam, quia homo; ideo homo, quia caro, non quia anima.

PL 2, 874A

というのも、最初の人アダムが肉であって魂ではなく、しかもついには生ける魂となった者であるとするなら、最後のアダムであるキリストもまた、人間であるゆえにアダムと呼ばれ、肉であるがゆえに人間であって、魂であるがゆえにではないからである。

13

Atque ita subjungit: Non primum quod spiritale, sed quod animal; postea quod spiritale, secundum utrumque Adam.

PL 2, 874A

そしてこう付け加える。「初めにあるのは霊的なものではなく、魂的なものであり、その後に霊的なものがある」と。これは両方のアダムに即して言われている。

14

Ecquid tibi videtur corpus animale, et corpus spiritale in eadem carne distinguere, cujus distinctionem in utroque Adam, id est, in utroque homine praestruxit? Ex qua enim substantia pariant inter se Christus et Adam?

PL 2, 874A

お前には、彼が魂的な肉体と霊的な肉体とを同じ肉のうちで区別しているとは思えないのか。彼はこの区別を、両方のアダム、すなわち両方の人間において、あらかじめ組み立てておいたのである。そもそも、キリストとアダムとは互いにいかなる実体において等しいのか。

15

Scilicet ex carne, licet et ex anima; sed carnis nomine homo uterque sunt. Prior enim caro homo. Ex illa et ordinem admittere potuerunt, ut alter primus, alter novissimus homo, id est Adam, deputarentur.

PL 2, 874B

なるほど肉においてである。魂においてもそうではあるが、しかし両者が人間と呼ばれるのは肉の名によってである。というのも、肉こそが先に人間であったからだ。その肉によってこそ、一方は最初の人間、他方は最後の人間、すなわちアダムと見なされる順序をも受け入れることができたのである。

16

Caeterum, diversa in ordinem disponi non possunt de substantia duntaxat; de loco enim, aut tempore, aut conditione, forsitan possint.

PL 2, 874B

そもそも、実体において異なるものどもを、順序のうちに配することはできない。しかし場所において、あるいは時において、あるいは境遇において異なるのであれば、あるいはそれも可能であろう。

17

Hic autem de substantia carnis, primus et novissimus dicti sunt: sicut et rursus primus homo de terra, et secundus de coelo; quia etsi de coelo secundum spiritum, sed homo secundum carnem.

PL 2, 874B

しかしここでは、肉の実体に関して、最初の者、最後の者と言われているのである。それはまた、最初の人は地から、第二の人は天からと言われるのと同様である。なぜなら、たとえ霊に関しては天からであるとしても、肉に関しては人間だからである。

18

Itaque, cum carni conveniat ordo in utroque Adam, non animae, ut primus homo in animam vivam, novissimus in spiritum vivificantem, distincti sint; aeque distinctio eorum carni distinctionem praejudicavit, ut de carne sit dictum: Non primum quod spiritale, sed quod animale, postea quod spiritale; atque ita eadem sit et supra intelligenda, et quae seminetur corpus animale, et quae resurgat corpus spiritale; quia non primum quod spiritale, sed quod animale; quia primus Adam in animam, novissimus Adam in spiritum.

PL 2, 874B

かくして、順序が魂にではなく肉にこそ両方のアダムにおいて当てはまるのであり、最初の人は生ける魂へと、最後の人は生かす霊へと区別されているのだから、両者の区別は等しく肉についての区別をあらかじめ規定していたのである。それゆえ、肉について「初めにあるのは霊的なものではなく魂的なものであり、その後に霊的なものがある」と言われたのである。そしてこのように、先に述べたのと同じ肉こそが、蒔かれるときには魂的な肉体であり、甦るときには霊的な肉体であると理解されねばならない。なぜなら、初めにあるのは霊的なものではなく魂的なものであり、最初のアダムは魂へ、最後のアダムは霊へと〔向かうもの〕だからである。

19

Totum de homine; totum de carne, quando de homine. Quid ergo dicemus? Nonne et nunc habet caro spiritum ex fide? Ut quaerendum sit, quomodo corpus animale dicatur seminari.

PL 2, 874C

すべては人間についてであり、人間についてであるからには、すべては肉についてである。それでは何と言うべきか。肉は今すでに、信仰によって霊を有しているのではないか。そうなると、なぜ魂的な肉体が蒔かれると言われるのか、問わねばならなくなる。

20

Plane accepit et hic spiritum caro, sed arrhabonem; animae autem non arrhabonem, sed plenitudinem.

PL 2, 875A

確かに、この世においてすでに肉も霊を受けてはいる。しかしそれは手付けとしてである。だが魂については、肉は手付けではなく、その充満を受け取っているのである。

21

Itaque etiam propterea majoris substantiae nomine animale corpus nuncupata est, in qua seminatur, futura proinde per plenitudinem spiritus insuper spiritale, in qua resuscitatur. Quid mirum, si magis inde vocitata est, unde conferta est, quam unde respersa?

PL 2, 875A

それゆえ、それ〔肉〕は、蒔かれるときには、より大なる実体〔魂〕の名によって『魂的な肉体』と呼ばれているのであり、それに応じて、甦らされるときには、なおも霊の充満によって『霊的な肉体』となるはずのものなのである。それが、わずかに振りかけられたものによってよりも、豊かに満たされたものによってこそ、より大きくその名を得ているとしても、何の不思議があろうか。

Caput LIV

第LIV章PL 2, 875A
1

Ita de vocabulorum occasionibus plurimum quaestiones subornantur, sicut et de verborum communionibus.

PL 2, 875A

このように、語がもたらす機会から数々の問いが仕立て上げられる。言葉が意味を分かち合うことからも同様である。

2

Nam, quia et illud apud Apostolum positum est: Uti devoretur mortale a vita: caro scilicet; devorationem quoque ad perditionem, scilicet carnis, arripiunt: quasi non bilem et dolorem dicamur devorare, id est, abscondere, ac tegere, et intra nosmetipsos continere.

PL 2, 875A

というのも、使徒のもとにこうも記されているからである。「死すべきものが命によって呑み込まれるために」——すなわち肉のことである——と。彼らはこの『呑み込む』ということをも、肉の滅びへと結び付けて捉える。あたかも、我々が苦い思いと苦痛とを『呑み込む』と言うとき、それが、隠し、覆い、我々自身のうちに抑え込むことを意味していないかのようである。

3

Denique, cum et illud scriptum sit: Oportet mortale hoc induere immortalitatem; ostenditur quomodo mortale devoretur a vita, dum indutum immortalitate absconditur, et tegitur, et intus continetur; non dum absumitur, et amittitur.

PL 2, 875B

実に、「この死すべきものは不死を着なければならない」とも記されているのだから、死すべきものがいかにして命によって呑み込まれるかが示されている。すなわち、不死を着せられて隠され、覆われ、内に抑え込まれることによってであって、消し去られ、失われることによってではない。

4

Ergo et mors, inquis, salva erit, cum fuerit devorata. Ideo discerne pro sensibus communionem verborum, et integre intelliges. Aliud enim mors, et aliud mortale. Aliter itaque devorabitur mors, et aliter mortale. Mors non capit immortalitatem, mortale autem capit.

PL 2, 875B

だが死もまた、呑み込まれたのなら保たれることになるのではないか、とお前は言う。それゆえ、言葉が意味を分かち合っていることを、それぞれの意味に応じて見分けよ。そうすれば余さず理解できよう。死と死すべきものとは別のものである。ゆえに、死の呑み込まれ方と、死すべきものの呑み込まれ方とは異なる。死は不死を受け入れないが、死すべきものは受け入れる。

5

Denique et scriptum est, quod necesse sit mortale hoc induere immortalitatem. Quomodo ergo capit? Dum devoratur a vita. Quomodo devoratur a vita? Dum recipitur, et redigitur, et includitur in ipsam.

PL 2, 875B

実に、この死すべきものは不死を着ることが必要であると記されている。ではどのようにして受け入れるのか。命によって呑み込まれることによってである。では命によって呑み込まれるとはどういうことか。命の内に受け入れられ、連れ戻され、閉じ込められることによってである。

6

Caeterum, mors merito in interitum devoratur, quia et ipsa in hoc devorat. Devoravit, inquit, mors invalescendo, et ideo devorata est in contentionem. Ubi est, mors, aculeus tuus? ubi est, mors, contentio tua?

PL 2, 875C

しかし、死は当然にも滅びへと呑み込まれる。なぜなら、死自身もそのために呑み込むものだからである。「死は勢いを増して呑み込んだが、それゆえに争いのうちに呑み込まれた」と言われている。「死よ、お前の棘はどこにあるのか。死よ、お前の争いはどこにあるのか」〔と〕。

7

Proinde et vita, mortis scilicet aemula, per contentionem devorabit in salutem, quod per contentionem devoraverat mors in interitum.

PL 2, 875C

したがって、死と張り合う命もまた、死が争いによって滅びへと呑み込んだものを、争いによって救いへと呑み込むであろう。

Caput LV

第LV章PL 2, 875C
1

Quamquam igitur resurrecturam carnem probantes, hoc ipso non aliam resurrecturam probemus, quam de qua agitur; tamen singulae quaestiones, et caussae earum, proprios quoque flagitant congressus, licet aliunde jam caesae.

PL 2, 875C

それゆえ、甦るのが肉であることを証明することによって、我々はまさにそのことによって、いま論じられている当のもの以外の何か別のものが甦るのではないと証明しているのであるが、それでもなお、個々の問いとその原因とは、たとえ他の箇所ですでに退けられているとしても、それぞれ固有の対決を求めるものである。

2

Interpretabimur itaque plenius et vim et rationem demutationis, quae ferme subministrat alterius carnis resurrecturae praesumptionem; quasi demutari, desinere sit in totum, et de pristino perire. Discernenda est autem demutatio ab omni argumento perditionis.

PL 2, 876A

そこで我々は、変容の力とその理法とを、さらに詳しく解き明かそう。この変容こそが、甦るのは別の肉であるという思い込みをおおむね供給しているからである。あたかも、変容するとは全く存在をやめること、元のものから消え去ることであるかのように。しかし変容は、あらゆる滅びの論拠から区別されねばならない。

3

Aliud enim demutatio, aliud perditio. Porro non aliud, si ita demutabitur caro, ut pereat. Peribit autem demutata, si non ipsa permanserit in demutatione , quae exhibita fuerit in resurrectione.

PL 2, 876A

変容と滅びとは別のものだからである。しかも、肉が滅びるようなかたちで変容するのであれば、両者は別のものではないことになる。復活において示し出されるのが変容したその肉自身でなければ、その肉は変容しつつ滅びることになろう。

4

Quemadmodum enim perit, si non resurgit; ita, etsi resurgit quidem, verum in demutationem subducitur, aeque perit. Aeque enim non erit, ac si non resurrexerit.

PL 2, 876A

というのも、甦らないのであれば滅びるのと同様に、たとえ甦るとしても、変容の内に取り去られてしまうのであれば、それも等しく滅びるからである。甦らなかった場合と等しく、それは存在しないことになるのである。

5

Et quam ineptum, si in hoc resurgit, ut non sit! quae potuit non resurrexisse, nec esse; quia non esse jam coeperat. Non miscebuntur omnino diversa, mutatio atque perditio, operibus utique diversa: perdit haec, illa mutat.

PL 2, 876B

それが存在しなくなるために甦るのだとすれば、それはなんと不合理なことか。それならば、甦らずに存在しないままでいることもできたはずである。すでに存在しないことを始めていたのだから。変化と滅びとは、まったく異なるものであり、決して混同されえない。両者の働きはあくまで異なる。滅びは滅ぼし、変化は変える。

6

Quomodo ergo, quod perditum est, mutatum non est; ita quod mutatum est, perditum non est. Perisse enim, est in totum non esse quod fuerit; mutatum esse, aliter esse est. Porro, dum aliter est, idipsum potest esse: habet enim esse quod non perit.

PL 2, 876B

したがって、滅ぼされたものは変えられたのではないのと同様に、変えられたものは滅ぼされたのではない。滅びたとは、かつてあったものが全く存在しなくなることであり、変えられたとは、別のしかたで存在することである。しかも、別のしかたで存在している間も、それはそのもの自身であり続けることができる。滅びないものは、存在を保っているからである。

7

Mutationem enim passum est, non perditionem. Atque adeo potest et demutari quid, et ipsum esse nihilominus; ut et totus homo in hoc aevo substantia quidem ipse sit, multifariam tamen demutetur, et habitu, et ipsa corpulentia, et valetudine, et conditione, et dignitate, et aetate, studio, negotio, artificio, facultatibus, sedibus, legibus, moribus; nec quicquam tamen amittat hominis; nec ita alius efficiatur, ut cesset idem esse: imo nec alius efficiatur, sed aliud.

PL 2, 876B

それは変化を被ったのであり、滅びを被ったのではない。かくして、何かが変容しながら、それでもなお同じものであり続けることは可能である。実にこの世においても、人間は実体においてはそのもの自身でありながら、身なりにおいても、その肉づきにおいても、健康においても、境遇においても、身分においても、年齢においても、志においても、生業においても、技においても、財においても、住処においても、法においても、風習においても、さまざまに変容する。それでいて人間としての何ものをも失いはしないし、同一であることをやめるほどに別人となるのでもない。それどころか、別人となるのではなく、〔ただ〕別の状態となるのである。

8

Hanc formam demutationis divina etiam documenta testantur. Mutatur Mosi manus et quidem ad instar emortuae, exsanguis, et ex albida frigida; sed et recepto calore, et refuso colore, eadem caro et sanguis est.

PL 2, 876C

神的な証拠もまた、この変容のかたちを証ししている。モーセの手は変えられ、まるで死んだかのように、血の気を失い、白く冷たくなった。しかし、熱を取り戻し、色が戻されると、それは同じ肉であり血であった。

9

Mutatur postea et facies ejusdem, incontemplabili claritate. Sed Moses erat proinde, qui non videbatur. Sic et Stephanus angelicum jam fastigium induerat, sed non alia genua lapidationi succiderant.

PL 2, 876C

その後、同じ人の顔もまた、直視しえぬ輝きへと変えられた。だが、見られることのないその者は、それでもなおモーセであった。同様にステファノもすでに天使のごとき至高の姿をまとっていたが、石打ちのために崩れ落ちた膝は別のものではなかった。

10

Dominus quoque in secessu montis etiam vestimenta luce mutaverat, sed liniamenta Petro agnoscibilia servaverat: ubi etiam Moyses et Helias, alter in imagine carnis nondum receptae, alter in veritate nondum defunctae, eamdem tamen habitudinem corporis etiam in gloria perseverare docuerant.

PL 2, 877A

主もまた、山の人里離れた所で、衣を光に変えられたが、ペトロが見分けられるだけの容貌は保っておられた。そこにはモーセとエリヤもいた。一方〔モーセ〕は、まだ受け戻していない肉の模像において、他方〔エリヤ〕は、いまだ死んでいない肉の真の姿において現れたが、両者とも、栄光のうちにあってもなお肉体の同じあり方が持続することを教えていたのである。

11

De quo exemplo instructus et Paulus: Qui transfigurabit , inquit, corpus humilitatis nostrae, conformale corpori gloriae suae.

PL 2, 877A

この実例に教えられて、パウロもまたこう言っている。「彼は我々の卑しさの肉体を、彼自身の栄光の肉体に等しい姿へと造り変えるであろう」と。

12

Quod si et transfigurationem et conversionem in transitum substantiae cujusque defendis, ergo et Saul in alium virum conversus, de corpore suo excessit, et ipse Satanas, cum in angelum lucis transfiguratur, qualitatem suam amittit: non opinor.

PL 2, 877A

だが、もしお前が、姿の変容も転換もことごとく実体の推移であると主張するならば、それでは、別の人へと変えられたサウルもまた自分の肉体から脱け出たことになり、光の天使に姿を変えるサタン自身もまた、自らの性質を失うことになろう。だが、私はそうは思わない。

13

Ita et in resurrectionis eventum mutari, converti, reformari licebit cum salute substantiae.

PL 2, 877A

かくして、復活という出来事においても、実体を保ったまま、変えられ、転じられ、造り直されることが許されるのである。

Caput LVI

第LVI章PL 2, 877B
1

Etenim quam absurdum, quam vero et iniquum, utrumque autem quam Deo indignum, aliam substantiam operari, aliam mercede dispungi; ut haec quidem caro per martyria lanietur, alia vero coronetur; item e contrario, haec quidem caro in spurcitiis volutetur, alia vero damnetur!

PL 2, 877B

実に、一方の実体が働き、他方の実体が報いによって検められるとは、なんと不合理なことか。なんと不正なことか。しかもそのいずれもが、神にふさわしくないことか。すなわち、この肉が殉教によって引き裂かれながら、別の肉が冠を受けるとしたら。そして逆に、この肉が汚らわしい行いのうちに転げ回りながら、別の肉が断罪されるとしたら。

2

Nonne praestat omnem semel fidem a spe resurrectionis abducere, quam de gravitate atque justitia Dei ludere?

PL 2, 877B

神の重厚さと正義とを弄ぶくらいなら、いっそすべての信仰をきっぱりと復活の希望から引き離してしまう方がまさっているのではないか。

3

Marcionem pro Valentino resuscitari! quando neque mentem, neque memoriam, neque conscientiam hominis hodierni credibile sit aboleri per indumentum illud mutatorium immortalitatis et incorruptelae, vacaturo scilicet emolumento et fructu resurrectionis, et statu divini utrobique judicii.

PL 2, 877B

マルキオンがウァレンティヌスの身代わりに甦らされるとは。不死と不朽というあの衣替えの衣によって、今日のこの人間の心も、記憶も、良心も消し去られるとは、とても信じられないことである。もしそうであれば、復活の利得も実りも、両面における神の裁きのあり方も、意味を失うことになるであろう。

4

Si non meminerim me esse qui merui, quomodo gloriam Deo dicam? quomodo canam illi novum canticum, nesciens me esse qui gratiam Deo debeam?

PL 2, 877C

もし私が、値したその当人が自分であることを覚えていないなら、どうして神に栄光を語ることができようか。神に感謝を負っているのが自分であることを知らずに、どうしてあの方に新しい歌を歌うことができようか。

5

Cur autem solius carnis demutatio excipitur, non et animae simul, quae in omnibus praefuit carni? quale est, ut eadem anima, quae in hac carne totum vitae ordinem decucurrit, quae in hac carne Deum didicit, et Christum induit, et spem salutis seminavit, in alia, nescio qua, metat fructum?

PL 2, 877C

しかし、なぜ肉だけの変容が取り上げられて、あらゆることにおいて肉を導いてきた魂の変容は共に取り上げられないのか。この肉のうちで生涯の道のりをすべて走り抜き、この肉のうちで神を学び、キリストを身にまとい、救いの希望を蒔いたのと同じ魂が、何やら別の肉のうちで実りを刈り取るとは、いったいどういうことか。

6

Nae illa gratiosissima caro, cui gratis vita constabit. Quod si non et anima mutabitur, jam nec animae resurrectio est; nec ipsa enim resurrexisse credetur, si non alia resurrexerit.

PL 2, 878A

げに、その肉こそはこの上なく恩恵深いことであろう。それには何の代償もなく命が与えられるのだから。しかし、もし魂もまた変えられないのだとすれば、もはや魂の復活もないことになる。なぜなら、別のものが甦るのでなければ、魂自身が甦ったとも信じられないからである。

Caput LVII

第LVII章PL 2, 878A
1

Hinc jam illa vulgaris incredulitatis argutia est: Si, inquiunt, ipsa eadamque substantia revocatur cum sua forma, linea, qualitate, ergo et cum insignibus suis reliquis: itaque et caeci, et claudi, et paralytici, et ut quis insignis excesserit, ita et revertetur.

PL 2, 878A

ここから、あの世間によくある不信の詭弁が生じる。「もし、まさにその同じ実体が、自らの形、輪郭、性質とともに呼び戻されるのであれば、その残りの徴とともにも呼び戻されることになる。それゆえ、盲人も、跛者も、中風の者も、際立った徴を帯びて世を去った者は、そのままの姿で戻ってくることになろう」と彼らは言う。

2

Quid nunc? et si ita, dedignaris tantam gratiam qualiscumque a Deo consequi? Non enim et nunc, animae solius admittens salutem, dimidiatis hominibus eamdem adscribis? Quid est credere resurrectionem, nisi integram credere?

PL 2, 878A

さて、どうであろうか。たとえそうだとしても、お前は、どのような者であれ、神からのそれほど大きな恩寵を受けることを潔しとしないのか。実に、いま現に、魂のみに救いを認めながら、その同じ救いを半身の人間たちにも帰しているではないか。復活を信じるとは、全きものとして信じることでなくて何であろうか。

3

Si enim caro de dissolutione reparabitur, multo magis de vitiatione revocabitur. Minoribus majora praescribunt. Cujuscumque membri detruncatio, vel obtusio, nonne mors membri est? Si universalis mors resurrectione rescinditur, quid portionalis?

PL 2, 878B

もし肉が分解から立て直されるのであれば、損傷からはなおさら呼び戻されるであろう。大なることどもが、小なることどもについて先決の論拠を成す。いかなる肢体であれ、その切断や、機能の鈍化は、その肢体の死ではないか。もし全面的な死が復活によって取り消されるのであれば、部分的な死についてはどうであろうか。

4

Si demutamur in gloriam, quanto magis in incolumitatem! Vitiatio corporum accidens res est; integritas propria est: in hac nascimur. Etiamsi in utero vitiemur, jam hominis est passio. Prius est genus, quam casus. Quomodo vita confertur a Deo, ita et refertur.

PL 2, 878B

もし我々が栄光へと変えられるのであれば、無傷の状態へと変えられることは、なおさらではないか。肉体の損傷は偶有的なことがらであり、全きことこそが本来のものである。我々はこの全き状態に生まれるのだから。たとえ母の胎内で損なわれるとしても、それはすでに人間としての受苦である。〔人間という〕類のほうが、偶発の出来事よりも先である。命が神によって与えられたのと同じ仕方で、返されもする。

5

Quales eam accipimus, tales et recipimus. Naturae, non injuriae reddimur. Quod nascimur, non quod laedimur, reviviscimus. Si non integros Deus suscitat, non suscitat mortuos. Quis enim mortuus integer, etsi integer moritur?

PL 2, 878B

我々が命をどのようなものとして受け取ったか、そのとおりに、我々は再び受け取るのである。我々は本性へと返されるのであって、不正へと返されるのではない。我々が生まれたときの状態へと生き返るのであって、傷つけられたときの状態へと生き返るのではない。もし神が全き者として甦らせないのであれば、神は死者たちを甦らせてはいないことになる。なぜなら、たとえ全き者として死んだとしても、いったい誰が全き死者であろうか。

6

Quis incolumis, qui exanimis? quod corpus inlaesum, cum interemptum, cum frigidum, cum expallidum, cum edurum, cum cadaver? Quando magis homo debilis, nisi cum totus? quando magis paralyticus, nisi cum immobilis?

PL 2, 878C

息絶えた者のうち、誰が無傷であろうか。いかなる肉体が、命を絶たれ、冷たくなり、青ざめ、硬直し、亡骸となったときに、傷なきものであろうか。人間がこれ以上に弱ることがあろうか、その全身がそうなっているとき以外に。動くことがまったくできないとき以外に、これ以上に中風であることがあろうか。

7

Ita, nihil aliud est mortuum resuscitari, quam integrum fieri; ne ex ea parte mortuus adhuc sit, ex qua non resurrexerit. Idoneus Deus reficere quod fecit.

PL 2, 878C

かくして、死者が甦らされるとは、全き者となること以外の何ものでもない。甦らなかった部分がある限り、その部分においてなお死者のままであることのないようにである。神は、ご自身が造られたものを立て直すにふさわしい方である。

8

Hanc suam et potestatem et liberalitatem satis jam in Christo spopondit, imo et ostendit non tantum resuscitatorem carnis, verum etiam redintegratorem. Atque adeo et Apostolus: Et mortui, inquit (I Cor., XV), resurgent incorrupti.

PL 2, 879A

この、ご自身の力と気前よさとを、神はすでにキリストにおいて十分に約束された。それどころか、肉を甦らせる方であるだけでなく、全き者に立て直す方でもあることを示された。かくして使徒もまた、「死者たちは朽ちない者として甦るであろう」と言われている(一コリント15章)。

9

Quomodo, nisi integri, qui retro corrupti, tam vitio valetudinis, quam et senio sepulturae? Nam et supra, utrumque proponens, oportere et corruptivum istud induere incorruptelam, et mortale istud immortalitatem, non iteravit sententiam, sed differentiam demandavit.

PL 2, 879A

以前は病の欠陥によっても、墓の古さによっても朽ちていた者たちが、全き者としてでなくどうして甦ろうか。実に、先に、この朽つべきものが朽ちざるものを着なければならず、この死すべきものが不死を着なければならないと両者を並べて述べたとき、〔使徒は〕同じ文言を繰り返したのではなく、両者の相違を言い渡したのである。

10

Immortalitatem enim ad rescissionem mortis, incorruptelam ad obliterationem corruptelae dividendo, alteram ad resurrectionem, alteram ad redintegrationem temperavit. Puto autem, et Thessalonicensibus omnis substantiae integritatem repromisit.

PL 2, 879A

すなわち、不死を死の廃棄に、朽ちなさを朽ちることの消し去りにと分けることで、一方を復活に、他方を全き者への立て直しに割り当てたのである。また思うに、〔使徒は〕テサロニケの人々に対しても、あらゆる実体の全きことを重ねて約束したのである。

11

Itaque nec in posterum timebuntur corporum labes. Nihil poterit amittere integritas, vel conservata, vel restituta, ex quo illi etiam, si quid amiserat, redditur.

PL 2, 879A

それゆえ、以後は肉体の欠損が恐れられることはないであろう。全き状態は、保たれるにせよ、立て直されるにせよ、それ以後は何も失うことがないであろう。というのも、もし何かを失っていたとしても、それすらも返されるのだから。

12

Praescribens enim adhuc easdem passiones obituram carnem, si eadem resurrectura dicatur, naturam adversus Dominum suum temere defendis, legem adversus gratiam impie asseris: quasi Domino Deo non liceat et mutare naturam, et sine lege servare.

PL 2, 879B

なぜなら、もし同じ肉が甦ると言われるとき、その肉はなお同じ受苦を負うことになると先んじて定めるならば、お前は、本性を、その主に逆らって向こう見ずに弁護し、律法を、恩寵に逆らって不敬虔にも主張していることになるからである。あたかも、主なる神に、本性を変えることも、律法によらずに救うことも許されていないかのように。

13

Quomodo ergo legimus (Matth., XIX): « Quae impossibilia apud homines, possibilia apud Deum sunt , et (I Cor., I), Stulta mundi elegit Deus, ut sapientiam mundi confundat? » Oro te, si famulum tuum libertate mutaveris, quia eadem caro atque anima permanebunt, quae flagellis et compedibus, et stigmatibus, obnoxiae retro fuerant, idcircone illa eadem pati oportebit?

PL 2, 879B

ではどうして我々は読むのか(マタイ19章)。「人間には不可能なことも、神には可能である」、また(一コリント1章)「神は世の愚かなものを選ばれた、世の知恵を辱めるために」と。私はお前に問いたい。もしお前が自分の奴隷を自由の身分に変えたとしよう。以前は鞭と足枷と焼き印とに服していたのと同じ肉と魂が、なおもそのまま残るという理由で、その同じ肉と魂が同じ苦しみを受けねばならないことになるだろうか。

14

Non opinor. Atquin et vestis albae nitore, et aurei annuli honore, et patroni nomine, ac tribu mensaque honoratur.

PL 2, 879C

思うに、そうではない。しかるに、〔解放された奴隷は〕白い衣の輝きによっても、金の指輪という栄誉によっても、庇護者の名によっても、部族(トリブス)と食卓によっても、誉れを受けるのである。

15

Permitte hanc et Deo potestatem, per vim demutationis illius conditionem, non naturam reformandi, dum et passiones auferuntur, et munitiones conferuntur.

PL 2, 879C

この力を、神にもまた許すがよい。すなわち、その変化の力によって、本性ではなく境遇を作り直す力を。その際、諸々の受苦は取り去られ、諸々の防備が与えられるのである。

16

Ita manebit quidem caro etiam post resurrectionem, eatenus passibilis qua ipsa, qua eadem; ea tamen impassibilis, qua in hoc ipsum manumissa a Domino, ne ultra pati possit

PL 2, 879C

かくして、肉は復活の後もなお存続するであろう。それ自身であり、同じものである限りにおいては、受苦しうるものとして。しかし、まさにこのために——もはや苦しむことがありえないようにと——主によって解放されている限りにおいては、受苦しないものとして。

Caput LVIII

第LVIII章PL 2, 880A
1

Jocunditas , inquit Esaias (Is., XXXV), aeterna super caput eorum. Nihil aeternum, nisi post resurrectionem. Aufugit, inquit, dolor et moeror, et gemitus, ab illis.

PL 2, 880A

「永遠の喜びが彼らの頭の上に」と、イザヤは言っている(イザヤ35章)。復活の後でなければ、何ものも永遠ではない。「苦痛と悲しみと嘆きは彼らから逃げ去った」と言われている。

2

Proinde et Joanni Angelus (Apoc., XVII): Et delebit Deus omnem lacrymam ab oculis eorum Utique ex iisdem oculis qui retro fleverant, quique adhuc flere potuissent, si non omnem lacrymae imbrem indulgentia divina siccaret.

PL 2, 880A

同様に、ヨハネに対しても天使は言う(黙示録17章)、「神は彼らの目からすべての涙をぬぐい去られるであろう」と。それは当然、以前に泣いていた、まさにその同じ目からであり、神の寛恕がすべての涙の雨を涸らすのでなければ、なお泣くこともできたはずのその目からである。

3

Et rursus (Apoc., XI): Deus enim delebit omnem lacrymam ab oculis eorum, et mors hactenus. Igitur et corruptela hactenus; proinde per incorruptelam fugata, quemadmodum mors per immortalitatem.

PL 2, 880A

そしてまた(黙示録11章)、「神は彼らの目からすべての涙をぬぐい去られる」、そして死はそこまでである、と。それゆえ、朽つることもそこまでである。したがって、死が不死によって追い払われるのと同じように、朽つることも朽ちなさによって追い払われるのである。

4

Si dolor, et moeror, et gemitus, ipsaque mors ex laesuris et animae et carnis obvevient, quomodo auferentur, nisi cessaverint caussae, scilicet laesurae carnis atque animae? ubi casus adversi apud Deum, aut ubi incursus infesti apud Christum? ubi daemonic impetus apud Spiritum Sanctum, jam et ipso diabolo cum angelis suis ignibus merso?

PL 2, 880B

もし苦痛と悲しみと嘆き、そして死そのものが、魂と肉との傷から生じるとすれば、原因が、すなわち肉と魂の傷が止まるのでなければ、どうしてそれらが取り去られよう。神のもとに、逆境の出来事がどこにあろうか。あるいはキリストのもとに、敵意ある襲撃がどこにあろうか。悪霊どもの襲撃が、聖なる霊のもとにどこにあろうか、悪魔自身がその天使たちとともにすでに火に沈められているというのに。

5

Ubi necessitas, aut quod dicitur fortuna, vel fatum? quae resuscitatis plaga post veniam? quae reconciliatis ira post gratiam? quae infirmitas post virtutem? quae imbecillitas post salutem?

PL 2, 880B

必然性が、あるいは運と呼ばれるもの、あるいは運命が、どこにあろうか。甦らされた者たちに、赦しの後、いかなる災いがあろうか。和解した者たちに、恩寵の後、いかなる怒りがあろうか。力の後、いかなる弱さがあろうか。救いの後、いかなる衰弱があろうか。

6

Quod vestimenta et calciamenta filiorum Israelis quadraginta illis annis indetrita et inobsoleta manserunt; quod et in ipsis corporibus ungulum et capillorum facilia crementa habilitatis et dignitatis justitia defixit, ne etiam enormitas corruptelae deputaretur: quod Babylonii ignes, trium fratrum nec tiaras, nec sarabaras, quamquam Judaeis alienas, laeserunt; quod Jonas devoratus a bellua maris, in cujus alvo naufragia digerebantur, triduo post incolumis expuitur; quod hodie Enoch et Elias nondum resurrectione dispuncti, quia nec morte functi, qua tamen de orbe translati, et hoc ipso jam aeternitatis candidati, ab omni vitio, et ab omni damno, et ab omni injuria et contumelia immunitatem carnis ediscunt, cuinam fidei testimonium signant, nisi qua credi oportet, haec futurae integritatis esse documenta?

PL 2, 880B

イスラエルの子らの衣と履物が、かの四十年の間、擦り切れることも古びることもなく残っていたこと。また、その肉体そのものにおいても、爪と髪のゆるやかな伸びを、適正と品位の理にかなった秩序が定めたこと、それは朽廃のはなはだしさが〔彼らに〕帰せられることのないようにするためであったこと。バビロンの火が、三人の兄弟の頭巾も、たとえユダヤ人には縁遠いものであったにせよ、そのサラバラをも損なわなかったこと。海の巨獣に呑まれたヨナが、その腹の中では難破船の残骸が消化されていたにもかかわらず、三日の後に無傷のまま吐き出されたこと。今日なおエノクとエリヤが、死を経ていないゆえに復活によって検められてはいないが、それでも世から取り去られており、まさにこのことによってすでに永遠性の候補者となっていて、あらゆる欠陥から、あらゆる損傷から、あらゆる不正と侮辱から肉が免れていることを、つぶさに学び取っていること――これらはいったい何の信仰の証しを刻んでいるのか。これらが来るべき全き状態の証拠であると信じられるべきことの証しでなくて、何であろうか。

7

Figurae enim nostrae fuerunt, Apostolo auctore, quae scripta sunt, ut et Dominum potentiorem credamus omni corporum lege, et carnis magis utique conservatorem, cujus etiam vestimenta, etiam calciamenta protexit.

PL 2, 881A

実に、書かれたことどもは、使徒の言によれば、我々の予表であった。それは、我々が主を、あらゆる肉体の法則よりも力強い方であると信じ、なおのこと、肉の保護者であると信じるためである。その肉の衣さえも、履物さえも、主は守られたのだから。

Caput LIX

第LIX章PL 2, 881A
1

Sed futurum, inquis, aevum alterius est dispositionis et aeternae; igitur hujus aevi substantiam non aeternam diversa possidere non posse. Plane, si homo propter dispositionem futuram, et non dispositio propter hominem.

PL 2, 881A

「だが、来るべき世は、別の、しかも永遠なる配剤に属する。それゆえ、この世の実体は、永遠ならぬものである以上、異なった〔配剤〕を持つことはできない」とお前は言う。確かに、もし人間が来るべき配剤のためにあるのであって、配剤が人間のためにあるのでないならば、そうであろう。

2

Sedenim Apostolus scribens (I Cor., III, 22): Sive mundus, sive vita, sive mors, sive futura, sive praesentia, omnia vestra sunt, sunt, eosdem constituit haeredes etiam futurorum.

PL 2, 881B

しかし使徒はこう書いている(一コリント3章22節)。「世界であれ、生であれ、死であれ、未来のものであれ、現在のものであれ、すべては汝らのものである」。〔使徒は〕その同じ者たちを、未来のものごとの相続人にも定めたのである。

3

Nihil tibi largitur Esaias dicens (Is., XL, 5, 6): Omnis caro foenum; et alibi: Et videbit omnis caro salutare Domini . Exitus, non substantias distinxit. Quis enim judicium Dei non in sententia duplici statuit, salutis et poenae?

PL 2, 881B

イザヤが次のように言うことは、お前に何も与えるものではない(イザヤ40章5、6節)。「すべての肉は草である」。そしてほかの箇所では、「すべての肉は主の救いを見るであろう」〔と言う〕。〔預言者は〕行く末を区別したのであって、実体を区別したのではない。なぜなら、神の裁きが、救いと罰という二つの判決のうちに定められていないなどと、誰が言えようか。

4

Omnis igitur caro foenum, quae igni destinatur; et omnis caro videbit salutare Domini, quae saluti ordinatur. Ego me scio neque alia carne adulteria commisisse, neque nunc alia carne ad continentiam eniti.

PL 2, 881B

それゆえ、すべての肉は、火に定められている限りにおいて、草である。そして、すべての肉は、救いへと定められている限りにおいて、主の救いを見るであろう。私は、自分が姦通を犯したのも別の肉によってではなく、いま節制に励んでいるのも別の肉によってではないことを知っている。

5

Si quis est bina pudenda circumferens, potest jam et demere foenum carnis immundae, et solam sibi reservare, quae visura sit Domini salutare.

PL 2, 881B

もし双つの陰部を身に帯びて歩く者がいるのなら、その者は、汚れた肉という草をすでに取り除き、主の救いを見るであろう肉だけを自分のために残しておくことができよう。

6

Sed cum idem Prophetes etiam nationes ostendat, nunc deputatas velut pulverem et salivam, nunc speraturas et credituras in nomen et in brachium Domini, numquid et de nationibus fallimur? et aliae quidem sunt crediturae, aliae in pulverem deputatae, ex diversitate substantiae?

PL 2, 881C

しかし、同じ預言者が、諸国民についても、あるときは塵や唾のごとくに見なし、あるときは主の御名と御腕とに希望を置き信じるであろうと示している以上、我々は、諸国民についても誤っているのであろうか。すなわち、実体の相違のゆえに、あるものは信じるようになり、あるものは塵と見なされるのであろうか。

7

Sed et Christus intra oceanum, et de isto coelo quod nobis incubat, verum lumen nationibus offulsit; et ipsi Valentiniani hic errare didicerunt; nec alia erit forma nationum credentium, nisi quae et non credentium, de carne, de anima.

PL 2, 881C

しかし、キリストは、大洋の内にあっても、我々の上にかぶさるこの天からも、まことの光として諸国民に照り輝かれた。そして、ウァレンティヌス派自身も、まさにここで誤ることを学んだのである。信じる諸国民の形は、肉についても魂についても、信じない者たちの形と異なるものではないであろう。

8

Sicut ergo easdem nationes non genere, sed sorte distinxit; ita et carnes, quae in ipsis nationibus una substantia est, non materia, sed mercede disjunxit.

PL 2, 882A

したがって、〔神が〕これらの同じ諸国民を、種族によってではなく、それぞれに割り当てられた定めによって区別されたように、肉についても同様に、それらの国民のうちにあって一つの実体であるものを、質料によってではなく、報いによって分けられたのである。

Caput LX

第LX章PL 2, 882A
1

Ecce autem, ut adhuc controversiam exaggerent, carni maxime eidem, de officiis quoque membrorum argumentantur, aut et ipsa dicentes permanere debere in suis operibus et fructibus, ut eidem corpulentiae adscripta; aut, quia constet discessura esse officia membrorum, corpulentiam quoque eradant: cujus scilicet perseverantia credenda non sit utique sine membris, quia nec membra credenda sint sine officiis.

PL 2, 882A

さて、彼らが論争をなお誇張するために、とりわけ、まさにその肉に対して、肢体の機能をめぐっても論じ立てる。すなわち、その機能自体もまた、それが同じ肉体に属するものである以上、その働きと成果のうちに存続せねばならないと言うか、あるいは、肢体の機能が去りゆくことが定まっている以上、肉体そのものをも消し去るか、そのいずれかである。すなわち、肉体の存続は、肢体なしにはとうてい信じられえない。肢体もまた、機能なしには信じられえないのだから。

2

Quo enim jam, inquiunt, spelunca haec oris, et dentium statio, et gulae lapsus, et compitum stomachi, et alvi gurges, et intestinorum perplexa proceritas, cum esui et potui locus non erit?

PL 2, 882B

なぜなら、と彼らは言う、食べることにも飲むことにも場所がなくなるとき、この口という洞窟、歯の並ぶ持ち場、喉という滑り道、胃という辻、腹という渦、腸の入り組んだ長々しさは、いったい何のためにあるのか。

3

Quo hujusmodi membra admittunt, subigunt, devolvunt, dividunt, digerunt, egerunt? quo manus ipsae et pedes et operarii quique artus, cum victus etiam cura cessabit? quo renes conscii seminum, et reliqua genitalium utriusque sexus, et conceptuum stabula, et uberum fontes, decessuro concubitu, et foetu, et educatu? postremo, quo totum corpus, totum scilicet vacaturum?

PL 2, 882B

このような肢体は、〔食物を〕受け入れ、こなし、転がし、分け、消化し、排出するが、それは何のためか。生計への配慮もやむとき、手そのものも、足も、働くあらゆる肢体も、何のためにあるのか。交わりも、出産も、養育も失われようとするとき、種を知る腎臓も、両性の生殖器の残りの部分も、宿りの部屋も、乳房という泉も、何のためにあるのか。最後に、肉体の全体は、まさしくすべてが用をなさなくなるであろうというのに、何のためにあるのか。

4

Ad haec ergo praestruximus, non oportere committi futurorum atque praesentium dispositiones, intercessura tunc demutatione: et nunc superstruimus officia ista membrorum necessitatibus vitae hujus eo usque consistere, donec et ipsa vita transferatur a temporalitate in aeternitatem, sicut animale corpus in spiritale, dum mortale istud induet immortalitatem, et corruptivum istud incorruptelam (I Cor. XV); et ipsa autem liberata tunc vita a necessitatibus, liberabuntur et membra ab officiis; nec ideo non erunt necessaria.

PL 2, 882B

これに対して我々は、来るべきものと現在のものとの配剤を混同してはならないと、先に打ち立てておいた。そのとき変容が介在するのだから。そして今、我々はさらに積み重ねて、これらの肢体の機能は、この命そのものが時間性から永遠性へと移されるまでの間、この生の必要に応じて存続するのだと〔論じる〕。ちょうど、魂的な肉体が霊的な肉体へと〔移されるように〕、この死すべきものが不死を着、この朽つべきものが不朽性を着るときに(一コリント15章)。そしてその命そのものが、そのとき諸々の必要から解き放たれれば、肢体もまた諸々の機能から解き放たれるであろう。しかし、それゆえに不要となるわけではない。

5

Licet enim officiis liberentur, sed judiciis retinentur; ut quis referat per corpus, prout gessit (II Cor. V). Salvum enim hominem tribunal Dei exigit; salvum vero sine membris non licet eum, ex quorum non officiis, sed substantiis constat.

PL 2, 882C

なぜなら、肢体は諸々の機能からは解き放たれるとしても、裁きのためには保持されるからである。「おのおのが、肉体を通して、行ったところに応じて報いを受けるため」である(二コリント5章)。すなわち、神の法廷は人間を欠けなきものとして要求するのであり、肢体なしに欠けなきものであることは、その人間には許されていない。人間は、肢体の機能によってではなく、肢体の実体によって成り立っているのだから。

6

Nisi forte, et navem sine carina, sine prora, sine puppi, sine compaginis totius incolumitate salvam adseverabis.

PL 2, 883A

でなければ、お前は、竜骨もなく、船首もなく、船尾もなく、船体全体の無傷さもない船が、無事であると言い張るつもりであろうか。

7

Et tamen navem procella dissipatam, vel carie dissolutam, redactis et recuratis omnibus membris, eamdem saepe conspeximus etiam titulo restitutionis gloriantem. De Dei artificio, et arbitrio, et jure, torquemur?

PL 2, 883A

しかし、暴風によって砕かれ、あるいは腐食によって崩れた船が、すべての部材を取り戻され修理されて、なおも「回復」という名を誇るのを、我々はしばしば目にしてきたではないか。神の技と、御意志と、権利とをめぐって、我々は苦しめられねばならないのか。

8

Porro, si dives Dominus et liberalis, adfectui aut gloriae suae praestans solam navis restitutionem, hactenus eam voluerit operari, idcirco tu negabis necessariam illi compaginem pristinam, ut exinde jam vacaturam, cum soli saluti navis sine operatione conveniat?

PL 2, 883A

さらに、もし富める、気前のよい主が、ご自分の思いあるいは栄光のために、船の回復だけを施し、そこまでで手を止めようと望まれたとすれば、それゆえにお前は、以後は用をなさなくなるからといって、その船に元の組み構えが必要であることを否定するつもりか。船が働きなしにただ無事であることだけで足りるとでもいうのか。

9

Igitur hoc tantummodo discere sufficit, an Dominus, hominem saluti destinando, carnem destinarit, an eamdem velit denuo esse, quam non debebis ex futura membrorum vacatione praescribere denuo esse non posse.

PL 2, 883A

したがって、ただこのことだけを知れば十分である。すなわち、主が、人間を救いへと定めるにあたって、肉を〔ともに〕定められたかどうかということであり、そして、〔主が〕その同じ肉が再びあることを望まれるかどうかということである。それを、肢体が将来用をなさなくなるということから、再びあることはできないと先んじて定めてはならない。

10

Licet enim esse quid denuo, et nihilominus vacare; nec potest autem dici vacare, si non sit. At enim si sit, poterit et non vacare: nihil enim apud Deum vacabit.

PL 2, 883B

なぜなら、あるものが再びあるということと、それにもかかわらず用をなさないということとは、両立しうるからである。しかし、もし存在しないのであれば、用をなさないと言うことすらできない。しかるに、もし存在するのであれば、用をなさずにいないこともできるのである。なぜなら、神のもとでは、何ものも無用のままではないからである。

Caput LXI

第LXI章PL 2, 883B
1

Sed accepisti, homo, os ad vorandum atque potandum: cur non potius ad eloquendum, ut a caeteris animalibus distes? cur non potius ad praedicandum Deum, ut etiam hominibus antistes?

PL 2, 883B

しかし、人間よ、お前が口を受けたのは貪り食い飲むためだ、というわけである。なぜむしろ語るためではないのか。ほかの動物たちと隔たるためではないのか。なぜむしろ神を宣べ伝えるためではないのか。人間たちのうちにあってすら卓越した者となるためではないのか。

2

Denique, Adam ante nomina animalibus enuntiavit, quam de arbore decerpsit; ante etiam prophetavit, quam voravit.

PL 2, 883B

実に、アダムは、木から〔実を〕もぎ取るより先に、動物たちに名を告げた。貪り食うより先に、預言さえもした。

3

Sed accepisti dentes ad macellum corrodendum : cur non potius ad omnem hiatum et rictum tuum coronandum? cur non potius ad pulsus linguae temperandos, ad vocis articulos offensione signandos?

PL 2, 883B

しかし、お前は歯を、食料市場の品をかみ砕くために受けたのか。むしろ、お前の開いた口とあくびのすべてを飾るためにではないのか。むしろ、舌の動きを整え、声の分節を〔歯への〕打ち当てによって刻むためにではないのか。

4

Denique et edentulos audi et vide, ut honori oris, et organum dentium quaeras. Forata sunt inferna in viro et in foemina, nimirum qua libidines fluitent: cur non magis qua potuum defruta colentur?

PL 2, 883C

実に、歯のない者たちの〔声を〕聞き、〔姿を〕見て、口の誉れのために歯という器官を求めるがよい。男にも女にも、下部に穴が穿たれている。それは疑いなく欲情がそこを流れ出るためであろうが、むしろ、飲み物の滓が処理されるためではないのか。

5

Est adhuc foeminis intus, quo semina congerantur: an quo sanguinis onera secedant, quem pigrior sexus discutere non sufficit?

PL 2, 884A

さらに女性たちには、内部に、種が集められる場所がある。それとも、より鈍いこの性が発散させるに足りない血の重荷が、そこから排出されるためであろうか。

6

Dicenda enim et haec, quatenus, quae volunt et quorum volunt, et qualiter volunt, officia membrorum ludibriose, de industria suffundendae resurrectionis, oblatrant; non recogitantes, ipsas prius caussas necessitatis tunc vacaturas, cibi famem, et potus sitim, et concubitus genituram, et operationis victum.

PL 2, 884A

これらのことも語られねばならない。というのも、彼らは望むままに、望む対象について、望むやり方で、肢体の機能をあざけりながら、故意に、復活を辱めるために吠えたてているからである。彼らは、そのとき必要の原因そのもの、すなわち食物への飢え、飲み物への渇き、交わりによる子をなすこと、労働のための生計が、まず先に用をなさなくなるであろうことを、考え直してはいないのである。

7

Sublata enim morte, neque victus fulcimenta ad praesidia vitae, neque generis supparatura gravis erit membris. Caeterum, et hodie vacare intestinis et pudendis licebit. Quadraginta diebus Moses et Helias jejunio functi, solo Deo alebantur.

PL 2, 884A

死が取り除かれれば、命を守るための生計の支えも、子孫を備えることも、肢体にとって重荷とはならないであろう。さらに、今日でさえ、腸と恥部とを用いずにいることは許されるであろう。モーセとエリヤは、四十日の間、断食をなし、ただ神のみによって養われた。

8

Jam tunc enim dedicabatur, Non in pane vivet homo, sed in Dei verbo. Ecce virtutis futurae liniamenta. Nos quoque, ut possumus, os cibo excusamus; etiam sexum a congressione subducimus.

PL 2, 884B

なぜなら、そのときすでに、「人はパンによってではなく、神の御言葉によって生きる」ということが打ち立てられていたからである。見よ、来るべき力の輪郭を。我々もまた、できる限り、口を食物から免れさせ、また性をも交わりから遠ざける。

9

Quot spadones voluntarii? quot virgines Christo maritatae? quot steriles utriusque naturae, infructuosis genitalibus structi?

PL 2, 884B

自ら進んで去勢された者たちが、いかに多くいることか。キリストに嫁いだ童貞女たちが、いかに多くいることか。両性にわたって、実を結ばぬ生殖器を備えながら、不妊である者たちが、いかに多くいることか。

10

Nam si et hic jam vacare est et officia et emolumenta membrorum temporali vacatione, ut in temporali dispositione, nec homo tamen minus salvus est; proinde homine salvo, et quidem magis tunc, ut in aeterna dispositione, magis non desiderabimus, quae jam hic non desiderare consuevimus.

PL 2, 884B

なぜなら、もしこの世においてすでに、肢体の機能とその益とが、この世の配剤にふさわしく、一時的に用をなさずにあることがあり、それでも人間が欠けなき者であることに変わりがないとすれば、したがって、人間が欠けなき者である以上、まして、かの永遠の配剤にふさわしいそのときには、我々がすでにこの世で求めずにいることに慣れているものを、いっそう求めなくなるであろう。

Caput LXII

第LXII章PL 2, 884C
1

Sed huic disceptationi finem Dominica pronuntiatio imponit. Erunt, inquit (Matth. XXII), tanquam angeli. Si non nubendo, quia nec moriendo, utique nec ulli simili necessitati succidendo corporalis conditionis.

PL 2, 884C

しかし、この論争に終止符を打つのは、主の御言葉である。「彼らは天使のようになるであろう」と言われている(マタイ22章)。〔天使のようである〕とは娶らないという点においてであり、それは死ぬこともないという点においてもそうであるからには、当然、肉体という境遇に属するそれに類したいかなる必要にも屈しないという点においてもそうなのである。

2

Quia et angeli aliquando tanquam homines fuerunt, edendo et bibendo, et pedes lavacro porrigendo: humanam enim induerant superficiem, salva intus substantia propria.

PL 2, 885A

なぜなら、天使たちもかつて、食べ、飲み、足を洗われるために差し出すことによって、人間のようであったからである。すなわち、彼らは人間の外見をまとっていたのであり、内なる自らの実体は保たれたままであった。

3

Igitur, si angeli, facti tanquam homines, in eadem substantia spiritus carnalem tractationem susceperunt, cur non et homines, facti tanquam angeli, in eadem substantia carnis spiritalem subeant dispositionem, non magis solennibus carnis obnoxii sub angelico indumento, quam angeli tunc solennibus spiritus sub humano?

PL 2, 885A

したがって、もし天使たちが、人間のようになりながら、霊という同じ実体のままで、肉的な仕方に身を委ねたのであれば、どうして人間もまた、天使のようになりながら、肉という同じ実体のままで、霊的な配剤を受け入れないことがあろうか。ちょうどそのとき天使たちが、人間の装いのもとで、霊にふさわしいならわしに、より多く服してはいなかったのと同様に、〔人間もまた〕天使の装いのもとで、肉にふさわしいならわしに、より多く服することはないのである。

4

Nec ideo non permansuri in carne, quia non et in solennibus carnis: cum nec angeli ideo non et in spiritu permanserint, quia non et in solemnibus spiritus. Denique, non dixit, Erunt angeli, ne homines negaret: sed, tanquam angeli, ut homines conservaret. Non abstulit substantiam, cui similitudinem attribuit.

PL 2, 885A

肉のならわしのうちにないからといって、それゆえに肉のうちに存続しないことにはならない。ちょうど、天使たちが、霊のならわしのうちになかったからといって、それゆえに霊のうちに存続しなかったわけではないのと同じである。実に、〔主は〕「彼らは天使になるであろう」とは言われなかった。人間であることを否定しないためである。むしろ「天使のように」と言われた。人間であることを保つためである。〔主は〕似姿を与えた対象から、実体を奪われはしなかった。

Caput LXIII

第LXIII章PL 2, 885B
1

Resurget igitur caro, et quidem omnis, et quidem ipsa, et quidem integra. In deposito est ubicumque apud Deum, per fidelissimum sequestrem Dei et hominum Jesum Christum, qui et homini Deum, et hominem Deo reddet, carni spiritum, et spiritui carnem.

PL 2, 885B

それゆえ肉は甦る。しかもすべての肉が、しかもその肉そのものが、しかも欠けなく。肉は、いずこにあろうと、神のもとに供託されている。神と人との最も信ずべき仲介者であるイエス・キリストを通してである。その方は、人間に神を、神に人間を返し、肉に霊を、霊に肉を返されるであろう。

2

Utrumque jam in semetipso faederavit, sponsam sponso, et sponsum sponsae comparavit. Nam et si animam quis contenderit sponsam, vel dotis nomine sequetur animam caro.

PL 2, 885B

〔キリストは〕すでに、ご自身のうちに両者を結び合わせ、花嫁を花婿に、花婿を花嫁に取り合わせられた。なぜなら、もし誰かが魂こそ花嫁であると主張するとしても、少なくとも持参財の名目において、肉は魂に付き従うことになるからである。

3

Non erit anima prostituta, ut nuda suscipiatur a sponso: habet instrumentum, habet cultum, habet mancipium suum carnem; ut collactanea comitabitur. Sed caro est sponsa, quae et in Christo Jesu spiritum sponsum per sanguinem pacta est.

PL 2, 885B

魂は、裸のままで花婿に受け入れられるような、身を売る女ではないであろう。魂は証書を持ち、装いを持ち、自らの奴隷である肉を持っている。それは乳姉妹のように付き添うであろう。しかし、肉こそが花嫁である。それは、イエス・キリストにおいて、血によって花婿である霊と契りを結んだ花嫁である。

4

Hujus interitum quem putas, secessum scias esse. Non sola anima seponitur; habet et caro secessus suos interim, in aquis, in ignibus, in alitibus, in bestiis. Cum in haec dissolvi videtur, velut in vasa transfunditur.

PL 2, 885C

お前がこの〔肉の〕滅びだと思っていることは、実は退去であると知るがよい。退けられるのは魂だけではない。肉もまた、さしあたり、水の中に、火の中に、鳥たちの中に、獣たちの中にと、それぞれの退去の場所を持っている。肉がこれらのものへと分解されるように見えるとき、それはあたかも器へと移し注がれるかのようである。

5

Si etiam ipsa vasa defecerint, cum de illis quoque effluxerit, in suam matricem terram quasi per ambages resorbetur, ut rursus ex illa repraesentetur Adam, auditurus a Domino: Ecce Adam quasi unus ex nobis factus est: vere tunc compos mali quod evasit, et boni quod invasit.

PL 2, 885C

たとえその器そのものが尽き果て、そこからさえも流れ出たとしても、肉は、いわば迂回路をたどるようにして、自らの母胎である大地へと吸い戻される。それは、再びそこからアダムが現し出されるためであり、主からこう聞くことになるためである。「見よ、アダムは我々のうちの一人のようになった」と。そのとき彼はまことに、逃れ出た悪と、進み入った善とを、わがものとするであろう。

6

Quid, anima, invides carni? nemo tam proximus tibi, quem post Dominum diligas: nemo magis frater tuus, quae tecum etiam in Deo nascitur. Tu potius illi exorare debueras resurrectionem; per te, si forte, deliquit.

PL 2, 886A

魂よ、お前はなぜ肉を妬むのか。主に次いでお前が愛すべき者として、これほどお前に近しい者はいない。お前の兄弟としてこれ以上の者はいない。肉は、神においてさえ、お前とともに生まれるのだから。むしろお前こそ、肉のために復活を懇願すべきであった。おそらく、お前のせいで、肉は過ちを犯したのだから。

7

Sed nihil mirum si odisti, cujus auctorem quoque respuisti; quam et in Christo, aut negare, aut mutare consuevisti.

PL 2, 886A

しかし、お前がその創造者をも拒んだ以上、お前がそれ〔肉〕を憎んでいるとしても、何の不思議もない。お前は、キリストにおいてさえも、その肉を否定するか、あるいは造り変えるかすることに慣れてきたのだから。

8

Proinde et ipsum Sermonem Dei, qui caro factus est, vel stylo vel interpretatione corrumpens, arcana etiam apocryphorum superducens, blasphemiae fabulas.

PL 2, 886A

そしてまた、肉となられた神の言葉そのものを、筆によってであれ解釈によってであれ損ない、外典の秘められたことがらまでも持ち込んで――冒瀆の作り話を。

9

At enim Deus omnipotens, adversus haec incredulitatis et perversitatis ingenia providentissima gratia sua effundens in novissimis diebus de suo Spiritu in omnem carnem, in servos suos et ancillas (Joel. II, 28, 29), et fidem laborantem resurrectionis carnalis animavit, et pristina instrumenta manifestis verborum et sensuum luminibus, ab omni ambiguitatis obscuritate purgavit.

PL 2, 886A

しかし全能の神は、このような不信と邪曲との才知に対して、いと深き先見に満ちたその恩寵により、終わりの日々にご自身の霊をすべての肉の上に、すなわちご自身の僕らと婢らの上に注いで(ヨエル2章28、29節)、肉の復活への、あえぎ苦しむ信仰を活気づけ、また古来の証書を、言葉と趣旨との明白な光によって、あらゆる曖昧さの暗がりから浄められた。

10

Nam quia haereses esse oportuerat, ut probabiles quique manifestarentur (I Cor., XI, 19); hae autem sine aliquibus occasionibus Scripturarum audere non poterant; idcirco pristina instrumenta quasdam materias illis videntur subministrasse, et ipsas quidem iisdem literis revincibiles.

PL 2, 886B

なぜなら、「もろもろの異端があるべきであった。それは、確かな者たちが明らかにされるためである」からであり(一コリント11章19節)、しかし、これらの異端は、聖典のいくつかの手がかりなしには、大胆に事を起こすことができなかった。それゆえ、古来の証書は、いくつかの材料を彼らに提供したように見える。しかも、その材料そのものが、まさにその同じ文言によって論駁されうるものなのである。

11

Sed, quoniam nec dissimulare Spiritum Sanctum oportebat, quo minus et ejusmodi eloquiis superinundaret, quae nullis haereticorum versutiis semina subspargerent, imo et veteres eorum cespites vellerent; idcirco jam omnes retro ambiguitates, et quas volunt parabolas, aperta atque perspicua totius sacramenti praedicatione discussit, per novam prophetiam de Paracleto inundantem; cujus si hanseris fontes, nullam poteris sitire doctrinam, nullus te ardor exuret quaestionum; resurrectionem quoque carnis usquequaque potando, refrigerabis.

PL 2, 886B

しかし、聖なる霊は、このような言葉によって満ち溢れることを差し控えてはならなかった。それらの言葉は、異端者たちのいかなる狡知にも種を蒔く隙を与えず、それどころか彼らの古くからの地盤をも根こそぎにするものであった。それゆえ、〔聖なる霊は〕、以前のあらゆる曖昧さと、彼らが〔都合よく〕たとえ話にしたがるものとを、秘義の全体についての開かれた明白な宣べ伝えによって、すでに打ち払われた。パラクレートスから溢れ出る新しい預言を通してである。その泉から汲むならば、お前はいかなる教えにも渇くことがなく、いかなる問いの熱もお前を焼き尽くすことはないであろう。肉の復活についても、余すところなく飲むことによって、お前は安らぎを得るであろう。