Caput I
第I章PL 2, 979APudicitia flos morum, honor corporum, decor sexuum, integritas sanguinis, fides generis, fundamentum sanctitatis, praejudicium omnis bonae mentis; quamquam rara, nec facile perfecta, vixque perpetua; tamen aliquatenus in saeculo morabitur, si natura praestruxerit, si disciplina persuaserit, censura compresserit.
PL 2, 979A貞潔は習俗の花であり、肉体の誉れであり、両性の美しさであり、血統の清さであり、家系の確かさであり、聖性の基盤であり、あらゆる善き心の前提である。稀であり、完全に至ることは容易ではなく、永続することもほとんどないとはいえ、なお幾らかはこの世にとどまるであろう。自然があらかじめそれを据え、教えがそれを説き勧め、譴責がそれを引き締めるならば。
Siquidem omne animi bonum aut nascitur, aut eruditur, aut cogitur. Sed ut mala magis vincunt, quod ultimorum temporum ratio est; bona jam nec nasci licet, ita corrupta sunt semina: nec erudiri, ita deserta sunt studia; nec cogi, ita exarmata sunt jura.
PL 2, 980B実に、魂のあらゆる善は、生まれつき備わるか、教え込まれるか、強いられるかのいずれかである。しかし、悪がいっそう勝るというのが末の世の理法であるゆえ、善はもはや生まれつき備わることも許されない、種そのものが腐っているからである。教え込まれることもない、学びが見捨てられているからである。強いられることもない、法が武装を解かれているからである。
Denique, de qua incipimus, cousque jam exolevit, ut non ejuratio, sed moderatio libidinum pudicitia credatur; isque satis castus habeatur, qui minus castus fuerit.
PL 2, 980B実に、我々がいままさに論じ始めているそれ——貞潔——は、すでにこれほどまでに廃れてしまい、欲望の放棄ではなく欲望の抑制こそが貞潔と信じられるに至った。貞潔さにおいて劣る者でさえ、十分に貞潔な者と見なされるのである。
Sed viderit saeculi pudicitia cum saeculo ipso, cum suo ingenio si nascebatur, cum suo studio si erudiebatur, cum suo servitio si cogebatur; nisi quod infelicior etiam, si stetisset, ut infuctuosa, quae non apud Deum egisset. Malim nullum bonum, quam vanum.
PL 2, 980Bしかし、世の貞潔がどのようなものであるかは、世そのものとともに——それが生まれつきの性向によって生じたのであればその性向とともに、みずからの努力によって培われたのであればその努力とともに、みずからの隷属によって強いられたのであればその隷属とともに——問うまい。ただし、たとえ立ち続けたとしても、それはなお不幸なものであろう。神のもとで働かなかった者として、実を結ばぬものだからである。私は、空しい善を持つよりは、いかなる善も持たぬ方を望む。
Quid prodest esse, quod esse non prodest? Nostrorum bonorum status jam exigitur, christianae pudicitiae ratio concutitur: quae omnia de coelo trahit, et naturam per lavacrum regenerationis, et disciplinam per instrumentum praedicationis, et censuram per judicia ex utroque Testamento, et coacta constantius ex metu et voto aeterni ignis et regni.
PL 2, 980B存在することが益とならぬものが、存在して何の益になろうか。我々の善の状態こそがいま問われており、キリスト教徒の貞潔の理法こそが揺さぶられている。それはすべてを天から引き出す——再生をもたらす洗礼による自然を、宣教という道具による教えを、新旧両約の裁きによる譴責を、そして永遠の火と国とへの恐れと望みとによっていっそう堅く強いられたものを。
Adversus hanc nonne dissimulare potuissem? Audio etiam edictum esse propositum, et quidem peremptorium, Pontifex scilicet maximus, quod est Episcopus Episcoporum, edicit: «Ego et moechia et fornicationis delicta, poenitentia functis dimitto.» O edictum, cui adscribi non poterit, Bonum factum!
PL 2, 980Cこれに対して、私は見て見ぬふりをすることもできたのではないか。ある布告が——しかも有無を言わせぬ布告が——掲げられたと私は耳にしている。大祭司長とやら、すなわち監督たちの監督とやらが、布告する。「私は、姦淫と淫行の罪過を、悔悛を果たした者に赦す。」ああ、この布告には「善き行いなり」とすら書き添えることができまい。
Et ubi proponetur liberalitas ista? Ibidem, opinor, in ipsis libidinum januis, sub ipsis libidinum titulis. Illic ejusmodi poenitentia promulganda est, ubi delinquentia ipsa versabitur; illic legenda est venia, quo cum spe ejus intrabitur.
PL 2, 981Aそして、この気前の良さは、いったいどこに掲げられるのか。思うに、まさに情欲の門口に、情欲の掲げ札の下にこそであろう。この種の悔悛は、罪を犯す行為そのものが行われる場所でこそ布告されるべきであり、赦しは、その望みを抱いて入って行くその場所でこそ読み上げられるべきである。
Sed hoc in Ecclesia legitur, et in Ecclesia pronuntiatur, et virgo est? Absit, absit a sponsa Christi tale praeconium. Illa quae vera est, quae pudica, quae sancta, carebit etiam aurium maculis.
PL 2, 981Aだが、これが教会で読み上げられ、教会で宣言されながら、それでも教会は処女だと言うのか。断じて、断じてあってはならない、キリストの花嫁からそのような触れが出されることは。真実であり、貞潔であり、聖なる彼女は、耳の汚れさえも知らぬはずである。
Non habet quibus hoc repromittat; et si habuerit, non repromittit: quoniam et terrenum Dei templum citius spelunca latronum, (Matth. XXI, 13), appellari potuit a Domino, quam moechorum et fornicatorum.
PL 2, 981A彼女には、これを約束すべき相手がいない。たとえいたとしても、彼女はそれを約束しない。地上における神の神殿でさえ、主によって「強盗の巣窟」(マタイ21:13)と呼ばれることの方が、姦淫者や淫行者の巣窟と呼ばれることよりも、まだあり得たのだから。
Erit igitur et hic adversus Psychicos titulus, adversus meae quoque sententiae retro penes illos societatem, quo magis hoc mihi in notam levitatis objectent.
PL 2, 981Bそれゆえ、これもまた、プシュキコイ(魂の徒)に対する一つの名目となるであろう——かつて私自身の見解もまた彼らの側にあったという事実に対しても。彼らはそれだけいっそう、これを私の軽率さの証しとして咎め立てるであろう。
Nunquam societatis repudium delicti praejudicium est, quasi non facilius sit errare cum pluribus, quando veritas cum paucis ametur. Atenim me non magis dedecorabit utilis levitas, quam ornarit nocens.
PL 2, 981B交わりを絶つことは、決して罪過の予断とはならない。真理は少数者にのみ愛されるものであるからには、多数とともに誤る方がたやすいのは当然ではないか。しかし、益となった軽率さが私を辱めることは、害となった軽率さがかつて私を飾ったであろう以上には、決してあるまい。
Non suffundor errore quo carui, quia caruisse delector, quia meliorem me et pudiciorem recognosco. Nemo proficiens erubescit. Habet et in Christo scientia aetates suas, per quas devolutus est et Apostolus.
PL 2, 982A私は、免れた誤りゆえに赤面することはない。免れたことを喜んでいるからであり、自分がより善く、より貞潔になったと自覚しているからである。進歩する者は誰も恥じ入らない。キリストにあっても知は自らの年代を持ち、使徒でさえその段階を経て進んできたのである。
Cum parvulus, inquit, essem, tanquam parvulus loquebar, tanquam parvulus sapiebam: at ubi vir sum factus, ea quae parvuli fuerant, evacuavi (I Cor. XIII, 11).
PL 2, 982A「私が幼子であったとき」と彼は言う、「幼子のように語り、幼子のように考えていた。だが、大人となったとき、幼子であった頃のことを捨て去った」(一コリント13:11)。
Adeo divertit a sententiis pristinis, nec idcirco deliquit, quod aemulator factus est, non paternarum traditionum (Gal. I, 14), sed christianarum; optans etiam ut praeciderentur qui circumcisionem detinendam suadebant (Gal. V, 11, 12).
PL 2, 982Aかくして彼は以前の見解から大きく転じたが、そのことで過ちを犯したのではない。彼が熱心な奉持者となったのは、父祖の伝承(ガラテヤ1:14)にではなく、キリスト教の伝承に対してだったからである。そして彼は、割礼を保持すべきだと説く者たちが切り取られてしまえばよいとさえ望んだ(ガラテヤ5:11-12)。
Atque utinam et isti qui meram et veram integritatem carnis obtruncant, amputantes non summam superficiem, sed intimam effigiem pudoris ipsius, cum moechis et fornicatoribus veniam pollicentur adversus principalem christiani nominis disciplinam, quam ipsum quoque saeculum usque adeo testatur, ut, si quando, eam in foeminis nostris inquinamentis potius carnis quam tormentis punire contendat, id volens eripere quod vitae anteponant!
PL 2, 982Aそして願わくは、これらの者たち——肉の純粋で真実な全一性を切り刻み、外面の表皮ではなく貞潔そのものの内奥の姿を切り取りながら、姦淫者や淫行者に赦しを約束する者たち——もまた、切り取られてしまえばよい。彼らが約束するその赦しは、キリスト教徒という名の第一の規律に反するものであり、この規律については世そのものが、これほどまでに証ししている——すなわち、世は時として、我々の女たちのうちにあるこの規律を罰するのに、拷問によってよりもむしろ肉の汚辱によって罰しようとする。彼女たちが命よりも重んじるものを奪い去ろうとして。
Sed jam haec gloria extinguitur, et quidem per eos quos tanto constantius oportuerat ejusmodi maculis nullam subscribere veniam, quanto propterea quotiens volunt, nubunt, ne moechiae et fornicationi succidere cogantur: quoniam melius est nubere quam uri (I Cor. VII, 9).
PL 2, 983Aしかし、この誉れはいまや消えかかっている。しかも、それはまさに次のような者たちの手による。すなわち、姦淫や淫行に陥ることを強いられぬために望むときにいつでも結婚できるのであるから、それだけいっそう固く、この種の汚れにいかなる赦しをも書き加えるべきではなかった者たちである。「情欲に燃えるよりは結婚する方がよいのだから」(一コリント7:9)。
Nimirum, propter continentiam incontinentia necessaria est, incendium ignibus exstinguetur. Cur ergo et crimina postmodum indulgent poenitentiae nomine, quorum remedia praestituunt multinubentiae jure?
PL 2, 983Aなるほど、節制のためには不節制が必要だというわけか。火は火によって消されるのか。それならばなぜ、彼らは、度重なる結婚の権利によってあらかじめ治療法を定めておきながら、後になって悔悛の名のもとにその犯罪をも赦すのか。
Nam et remedia vacabunt, cum crimina indulgentur; et crimina manebunt, si remedia vacabunt.
PL 2, 983A犯罪が赦されるならば、治療法は無用となるだろう。そして治療法が無用となるならば、犯罪はなお残り続けるだろう。
Itaque utrobique de sollicitudine et negligentia ludunt, praecavendo vanissime quibus parcunt, et parcendo ineptissime quibus praecaverunt; cum aut praecavendum non sit, ubi parcitur; aut parcendum non sit, ubi praecavetur.
PL 2, 983Aかくして彼らは、いずれの側でも、用心深さと怠慢とをもてあそんでいる。赦す相手に対しては極めて空しく用心し、用心してきた相手に対しては極めて愚かにも赦すのである。しかし、赦す場合には用心すべきではなく、用心する場合には赦すべきではないはずである。
Praecavent enim, quasi nolint admitti tale quid; indulgent autem, quasi velint admitti; quando si admitti nolint, non debeant indulgere; si indulgere velint, non debeant praecavere.
PL 2, 983B彼らが用心するのは、そのようなことが行われるのを望まないかのようであり、赦すのは、それが行われるのを望むかのようである。だが、行われることを望まないのであれば、赦すべきではないはずであり、赦すことを望むのであれば、用心すべきではないはずである。
Nec enim moechia et fornicatio de modicis et de maximis delictis deputabuntur, ut utrumque competat, et sollicitudo quae praecavet, et securitas quae indulget.
PL 2, 983Bというのも、姦淫と淫行とは、軽い罪過にも重大きわまる罪過にも同時に数えられることはできず、それゆえ、用心する配慮と、赦す安心とが、両方とも成り立つことはあり得ないからである。
Sed cum ea sint quae culmen criminum teneant, non capit et indulgeri quasi modica, et praecaveri quasi maxima.
PL 2, 983Bこれらは犯罪の頂点を占めるものである以上、軽いものとして赦され、かつ重大なものとして用心されるということは、両立しえない。
Nobis autem maxima aut summa sic quoque praecaventur, dum nec secundas quidem post fidem nuptias permittitur nosse, nuptialibus et dotalibus si forte tabulis a moechiae et fornicationis opere diversas.
PL 2, 983Bだが我々のもとでは、重大なもの、あるいは極まったものは、このようにも用心されている。すなわち、信仰を得たのちの再婚でさえ、たとえそれが婚姻の証書や持参財産の証書によって姦淫や淫行のわざとは異なるものであったとしても、これを認めることは許されないのである。
Et ideo durissime nos infamantes Paracletum disciplinae enormitate digamos foris sistimus, eumdem limitem liminis moechis quoque et fornicatoribus figimus, jejunas pacis lacrymas profusuris, nec amplius ab Ecclesia quam publicationem dedecoris relaturis.
PL 2, 983Bそれゆえ、規律の過酷さによってパラクレートスをこの上なく手ひどく貶めていると言われる我々は、再婚者たちを外に立たせ、姦淫者や淫行者にも同じ敷居の境を定めるのである。彼らは実を結ばぬ和解の涙を流すことになろうが、教会から得るものは、自らの恥辱が公にされること以外にはあるまい。
Caput II
第II章PL 2, 983CCaeterum, Deus, inquiunt, bonus et optimus, et misericors et miserator (Psal. CXI, 4), et misericordiae plurimus (Joel II, 13), quam omni sacrificio anteponit (I Reg. XV, 22; Ose. VI, 6; Matth. IX, 13, XII, 7); non tanti ducens peccatoris mortem, quam poenitentiam poenitentiam (Ezech. XVIII, 23, 32, XXIII, 11), salvificator omnium hominum, et maxime fidelium (I Tim. IV, 10).
PL 2, 983C「しかし神は」と彼らは言う、「善く、いと善き方であり、憐れみ深く、慈しみ深く(詩編111:4)、慈しみに満ちておられ(ヨエル2:13)、それをあらゆる生贄にまさって置かれる方である(サムエル上15:22、ホセア6:6、マタイ9:13、12:7)。罪人の死よりも悔悛をこそ重んじられ(エゼキエル18:23、32、23:11)、すべての人、とりわけ信じる者たちの救い主であられる」(一テモテ4:10)。
Itaque et filios Dei misericordes et pacificos esse oportebit (Matth. V, 9, 7), donantes invicem, sicut et Christus donavit nobis (Coloss. III, 13); non judicantes, ne judicemur (Matth. VII, 1).
PL 2, 983D「それゆえ、神の子らも憐れみ深く、平和を実現する者でなければならない(マタイ5:9、7)。キリストが我々を赦されたように、互いに赦し合い(コロサイ3:13)、裁かれないために、裁いてはならない」(マタイ7:1)。
Domino enim suo stat quis vel cadit: tu quis es, ut servum judices alienum? (Rom. XIV, 4).
PL 2, 983D「おのおの、自分の主人に対して立ちもし、倒れもするのである。他人の僕を裁くとは、お前は何者か」(ローマ14:4)。
Dimitte, et dimittetur tibi (Luc. VI, 37) Talia et tanta futilia eorum quibus et Deo adulantur, et sibi lenocinantur, effoeminantia magis quam vigorantia disciplinam, quantis et nos et contrariis possumus repercutere, quae et Dei severitatem intentent, et nostram constantiam provocent?
PL 2, 984A「赦せ、そうすれば赦されるであろう」(ルカ6:37)。神にへつらい、自分自身には取り入りながら、規律を強めるどころか女々しくする、彼らのかくも多く、かくも空しい言い分——これに対して、我々はどれほど多くの、しかも正反対の言葉をもって打ち返しうることか。それらは神の厳格さを突きつけ、我々の不動の心を奮い立たせるものなのである。
Quia, etsi bonus natura Deus, tamen et justus (Psal. VII, 12). Ex causa enim, sicut sanare novit, ita et caedere (Deut. XXXII, 39); faciens pacem, sed et condens mala (Is. XLV, 7), poenitentiam malens (Ezech. XVIII, 23, 32), sed et Hieremiae mandans, ne pro populo peccatore deprecaretur: Quoniam si jejunaverint, inquit, non exaudiam obsecrationem eorum; et rursus: Et tu ne adoraveris pro populo, et ne postulaveris pro his in prece et oratione, quoniam non exaudiam in tempore quo invocaverint me, in tempore afflictionis suae (Jer. VII, 16, XI, 14, XIV, 11, 12).
PL 2, 984Aなぜなら、神は本性において善くあられるとしても、同時に正しくもあられるからである(詩編7:12)。事情に応じて、癒す術を知るのと同じように、打つ術をも知っておられる(申命記32:39)。平和をつくり、同時に災いをも造り出し(イザヤ45:7)、悔悛をこそ望みながら(エゼキエル18:23、32)、それでいてエレミヤに、罪深い民のために執り成しの祈りをしてはならぬと命じられた。「彼らが断食したとしても」と言われる、「私は彼らの願いを聞き入れはしない」。そして重ねて、「お前は、この民のために祈ってはならない。嘆願や祈りをもって彼らのために求めてはならない。彼らが苦しみのときに私を呼び求めても、私はそのときには聞き入れないからである」(エレミヤ7:16、11:14、14:11-12)。
Et adhuc supra, idem misericordiae praelator quam sacrificii: Et tu ne adoraveris pro populo isto; et, Ne postulaveris misericordiam consequi eos.
PL 2, 984Bさらにそれ以前の箇所でも、慈しみを生贄にまさって置かれるのと同じ方が、こう言われている。「お前は、この民のために祈ってはならない」。そして、「彼らが慈しみを得ることを求めてはならない」。
Et, Ne accesseris pro his ad me, quoniam non exaudiam utique misericordiam postulantes (Ibid.), utique ex poenitentia flentes et jejunantes, et adflictationem suam offerentes Deo.
PL 2, 984Bそして、「彼らのために私のもとに近づいてはならない。彼らが慈しみを求めても、私は決して聞き入れないからである」(同上)。彼らは悔悛のうちに泣き、断食し、自らの苦しみを神に捧げていたにもかかわらず、である。
Deus enim zelotes (Exod. X, 5, XXXIV, 14), et qui naso non deridetur (Galat. VI, 7), adulantiam scilicet boni ati ejus.
PL 2, 984B神は妬む神であり(出エジプト10:5、34:14)、鼻であしらわれるような方ではない(ガラテヤ6:7)——すなわち、その善性へのへつらいが通じるような方ではない。
Et qui licet patiens (Psal. VII, 12), tamen per Esaiam comminetur patientiae finem: Tacui, numquid et semper tacebo, et sustinebo? quievi, velut parturiens; exsurgam, et arescere faciam (Isa. XLII, 14, 15).
PL 2, 984Bそして、神は忍耐強くあられるとはいえ(詩編7:12)、イザヤを通して、その忍耐にも終わりがあると脅しておられる。「私は黙っていた。だが、いつまでも黙り、耐え続けるであろうか。産みの苦しみに耐える女のように、私は静まっていた。今こそ私は立ち上がり、涸れ果てさせよう」(イザヤ42:14-15)。
Ignis enim praecedet ante faciem ipsius, et exuret inimicos ejus (Psal. XCVI, 3), non solum corpus, verum et animas occidens in gehennam (Matth. X, 28).
PL 2, 984B「火は御顔の前を進み、その敵を焼き尽くすであろう」(詩編96:3)。肉体だけでなく、魂をもゲヘナへと滅ぼす方である(マタイ10:28)。
Caeterum, judicantibus quomodo Dominus comminetur, ipse demonstrat: Quo enim judicio judicaveritis, judicabitur de vobis (Matth. VII, 2). Ita non prohibuit judicare, sed docuit.
PL 2, 984Cさて、裁く者たちに対して主がどのように脅しておられるかは、主自らが示しておられる。「汝らが裁くその裁きによって、汝らも裁かれるであろう」(マタイ7:2)。このように、主は裁くことを禁じたのではなく、教えたのである。
Unde et Apostolus judicat, et quidem in causa fornicationis, dedendum ejusmodi hominem Satanae in interitum carnis (I Cor. V, 5), increpans etiam quod fratres non apud sanctos judicarentur (I Cor. VI, 1, sqq.).
PL 2, 984Cそれゆえ使徒もまた裁いておられる。しかも淫行の一件において、そのような者は肉の滅びのためにサタンに引き渡されるべきであると言われ(一コリント5:5)、さらに、兄弟たちが聖徒たちのもとで裁かれていないことを叱責しておられる(一コリント6:1以下)。
Adjiciens enim inquit: Ut quid mihi eos qui foris sunt, judicare? (I Cor. V, 12.) Dimittis autem, ut dimittatur tibi a Deo (Luc. VI, 37). Delicta mundantur, quae quis in fratrem, non Deum admiserit.
PL 2, 984Dそして付け加えてこう言われる。「外にいる者たちを裁くことが、私にとって何になろうか」(一コリント5:12)。「お前は赦す、それは神からお前が赦されるためである」(ルカ6:37)。人が神にではなく兄弟に対して犯した罪過は、清められる。
Debitoribus denique dimissuros nos in oratione profitemur (Matth. VI, 12). Sed non decet ultra de auctoritate Scripturarum ejusmodi funem contentiosum alterno ductu in diversa distendere, ut haec restringere fraenos disciplinae, illa laxare videantur, quasi incertae, et poenitentiae subsidium illa prosternere per lenitatem, haec negare per austeritatem.
PL 2, 984D実に、我々は祈りのうちに、負い目ある者たちを赦すであろうと言い表している(マタイ6:12)。しかし、聖典の権威をめぐって、このような綱引きをこれ以上、双方から互い違いに引っ張って正反対の方向に延ばしてゆくべきではない。あたかも一方は規律の手綱を締め、他方はそれを緩めているかのように、聖典があやふやであるかのように、また、一方は柔和さによって悔悛の助けを敷き広げ、他方は厳格さによってそれを拒んでいるかのように見せてはならない。
Porro et auctoritas Scripturae in suis terminis stabit sine alterutra oppositione, si et poenitentiae subsidium suis conditionibus determinatur sine passiva concessione, et ipsae prius causae ejus distinguantur sine confusa propositione.
PL 2, 985Aさらに、聖典の権威は、いずれの側の対立もなしに、その定めの内におのずと立つであろう。もし悔悛の助けが、無条件の許容によってではなく、その条件に応じて定められ、かつ、その根拠そのものが、混乱した提示によってではなく、あらかじめ区別されるならば。
Causa poenitentiae delicta condicimus. Haec dividimus in duos exitus: alia erunt remissibilia, alia irremissibilia; secundum quod nemini dubium est, alia castigationem mereri, alia damnationem.
PL 2, 985A悔悛の根拠は罪過である、と我々は取り決める。これを二つの帰結へと分ける。あるものは赦されうるものであり、あるものは赦されえないものである。これに応じて、あるものは懲らしめに値し、あるものは断罪に値することは、誰にとっても疑いのないところである。
Omne delictum aut venia expungit, aut poena: venia, ex castigatione; poena, ex damtione. De ista differentia jam et quasdam praemisimus altercationes Scripturarum, hinc retinentium, hinc dimittentium delicta.
PL 2, 985Aあらゆる罪過は、赦しによって、あるいは刑罰によって拭い去られる。赦しは懲らしめから来るものであり、刑罰は断罪から来るものである。この違いについては、罪過をあるところでは留め、あるところでは赦す聖典の論争のいくつかを、我々はすでに先に述べておいた。
Sed et Joannes docebit: Si quis scit fratrem suum delinquere delictum non ad mortem, postulabit, et dabitur vita ei (I Joh. V, 16); quia non ad mortem delinquit: hoc erit remissibile.
PL 2, 985Bそして、ヨハネもまた教えるであろう。「もし人が、自分の兄弟が死に至らない罪を犯しているのを知るならば、彼は求めるがよい。そうすれば、その人に命が与えられるであろう」(一ヨハネ5:16)。死に至らない罪を犯しているのだから、これは赦されうる罪である。
Est delictum ad mortem: non pro illo dico ut quis postulet (Ibid.): hoc erit irremissibile. Ita, ubi est conditio vel ratio postulationis, illic etiam remissionis: ubi nec postulationis, ibi aeque nec remissionis.
PL 2, 985B「死に至る罪がある。それについては、人が求めるべきだとは私は言わない」(同上)。これは赦されえない罪である。このように、求めることの条件ないし理由があるところには、赦しの条件もある。求めることがないところには、同じく赦しもない。
Secundum hanc differentiam delictorum, poenitentiae quoque conditio discriminatur. Alia erit quae veniam consequi possit, in delicto scilicet remissibili; alia quae consequi nullo modo possit, in delicto scilicet irremissibili.
PL 2, 985Bこの罪過の違いに応じて、悔悛の条件もまた区別される。あるものは赦しを得ることができる——すなわち赦されうる罪過においてであり——あるものは決して得ることができない——すなわち赦されえない罪過においてである。
Et superest specialiter de moechiae et fornicationis statu examinare, in quam delictorum partem debeant redigi.
PL 2, 985Bそして残るは、姦淫と淫行の状態について特に吟味することである。それらがどちらの罪過の部類に属すべきかを、である。
Caput III
第III章PL 2, 985CSed prius decidam intercedentem ex diverso responsionem ad eam poenitentiae speciem, quam cummaxime definimus venia carere. Si enim, inquiunt, aliqua poenitentia caret venia, jam nec in totum agenda tibi est. Nihil enim agendum est frustra.
PL 2, 985Cしかし私はまず、あの種の悔悛――我々がとりわけ赦しを欠くと定めるもの――に対して逆の側から差し挟まれる応答を片付けておこう。「もし」と彼らは言う、「ある悔悛が赦しを欠くのであれば、お前はそれをそもそも行うべきではない。無駄に行うべきことなど何もないからだ。」
Porro frustra agetur poenitentia, si caret venia. Omnis autem poenitentia agenda est. Ergo omnis veniam consequatur, ne frustra agatur; quia non erit agenda, si frustra agitur. Porro, frustra agetur, si venia carebit.
PL 2, 985C「さらに、赦しを欠くならば、悔悛はむなしく行われることになる。だが悔悛はすべて行われるべきものである。ゆえにすべての悔悛は、むなしく行われぬために赦しを得るべきである。むなしく行われるのであれば、行われるべきではないからだ。さらに、赦しを欠くならば、むなしく行われることになる。」
Merito utique ita opponunt, quoniam hujus quoque poenitentiae fructum, id est veniam, in sua potestate usurpaverunt.
PL 2, 986A彼らがこのように反駁するのは、まことに当然のことである。彼らはこの悔悛の実り――すなわち赦し――もまた、自分たちの権能のうちに奪い取ってしまったのだから。
Quantum enim ad illos a quibus pacem humanam consequitur; quantum autem ad nos, qui solum Dominum meminimus delicta concedere et utique mortalia, non frustra agetur.
PL 2, 986A人間の平和をその手から得る者たちについてはそうであろうが、罪過を、しかも死に至る罪過を、赦すのはただ主のみと心得る我々については、むなしく行われることはない。
Ad Dominum enim remissa et illi exinde prostrata, hoc ipso magis operabitur veniam, quod eam a solo Deo exorat, quod delicto suo humanam pacem sufficere non credit, quod Ecclesiae mavult erubescere quam communicare.
PL 2, 986A主へと差し向けられ、そこで主の前にひれ伏す悔悛は、まさにそのことによっていっそう赦しを得るに違いない。すなわち、赦しをただ神にのみ乞い求め、自分の罪過に人間の平和で足りるとは信じず、教会と交わるよりも教会の前で恥じ入ることを選ぶからである。
Adsistit enim pro foribus ejus, et de notae suae exemplo caeteros admonet, et lacrymas fratrum sibi quoque advocat, et redit plus utique negotiata, compassionem scilicet quam communicationem.
PL 2, 986Aそれは教会の門前に立ち、自らの汚名の実例によって他の者たちを戒め、兄弟たちの涙をも自分に呼び寄せ、むしろより多くを得て戻る――すなわち交わりよりも同情という実りを。
Et si pacem hic non metit, apud Dominum seminat: nec amittit, sed praeparat fructum: non vacabit ab emolumento, si non vacaverit ab officio. Ita nec poenitentia hujusmodi vana, nec disciplina ejusmodi dura est.
PL 2, 986Bここで平和を刈り取らずとも、主のもとに種を蒔いているのである。何も失いはせず、むしろ実りを用意している。務めを怠らなければ、益を欠くことはない。かくして、この種の悔悛はむなしくはなく、この種の規律も過酷ではない。
Deum ambae honorant; illa nihil sibi blandiendo facilius impetrabit, ista nihil sibi adsumendo plenius adjuvabit.
PL 2, 986B神を敬うことにおいては両者とも変わらない。前者は己に阿ることが何もないために、いっそう容易く(赦しを)得るであろうし、後者は己に何も取り込まぬために、いっそう十全に助けとなるであろう。
Caput IV
第IV章PL 2, 986BPossumus igitur, demandata poenitentiae distinctione, ad ipsorum jam delictorum regredi censum, an ea sint quae veniam ab omnibus consequi possint.
PL 2, 986Bそこでこの悔悛の区別を委ねたところで、我々はいまや罪過そのものの吟味に立ち返ることができる――それらがあらゆる場合に赦しを得うるものであるかどうかを。
In primis, quod moechiam et fornicationem nominamus, usus expostulat: habet et fides quorumdam nominum familiaritatem; ita in omni opusculo usum custodimus. Caeterum, si adulterium et si stuprum dixero, unum erit contaminatae carnis elogium.
PL 2, 986Bまず、我々が「姦淫」「淫行」と名づけるのは慣用の求めるところである。信仰もまた、ある種の名に慣れ親しんでおり、それゆえどの小著においても我々はこの慣用を守っている。もっとも、私が「姦通」「淫奔」と言ったところで、汚された肉に下る罪状書きは一つであろう。
Nec enim interest nuptam alienam an viduam quis incurset, dum non suam foeminam: sicut nec locis refert, in cubiculis an in curribus pudicitia trucidetur.
PL 2, 986C他人の妻を襲おうと、寡婦を襲おうと、それが自分の妻でない女である限り、違いはない。場所についても同じで、貞潔が寝室で殺されようと、車中で殺されようと、変わりはない。
Omne homicidium extra sylvam latrocinium est: ita et ubicumque, vel in quamcumque semetipsum adulterat et stuprat. qui aliter quam nuptiis utitur.
PL 2, 986C森の外で行われた殺人であろうと、それは山賊働きであることに変わりはない。それと同じく、いかなる場所であれ、いかなる相手であれ、婚姻によらずに交わる者は、自らを姦淫し、自らを汚すのである。
Ideo penes nos occultae quoque conjunctiones, id est non prius apud Ecclesiam professae juxta moechiam et fornicationem judicari periclitantur. Nec inde consertae obtentu matrimonii crimen eludant.
PL 2, 987Aそれゆえ我々のもとでは、秘められた結びつき――すなわち先立って教会の前で公にされなかったもの――もまた、姦淫や淫行と並んで裁かれる危険にさらされる。そのように結ばれたものが、婚姻を口実にしてこの罪状を免れるようなことがあってはならない。
Reliquas autem libidinum furias impias et in corpora et in sexus ultra jura naturae non modo limine, verum omni Ecclesiae tecto submovemus; quia non sunt delicta, sed monstra.
PL 2, 987Aしかし、肉体に対しても、性の区別に対しても、自然の掟を超えて働くその他の不敬な欲情の狂乱については、我々はこれを教会の門口からのみならず、その屋根の下全体から締め出す。それらは罪過ではなく、怪物だからである。
Caput V
第V章PL 2, 987AErgo moechia, quod etiam fornicationis est res, secundum opus criminis quanti aestimanda sit sceleris prima lex Dei praesto est.
PL 2, 987Aさて姦淫は――これは淫行についても言えることだが――その所業に応じていかほどの悪と評価されるべきかを、神の第一の律法が眼前に示している。
Siquidem post interdictam alienorum deorum superstitionem, ipsorumque idolorum fabricationem; post commendatam sabbati venerationem; post imperatam in parentes secundam a Deo religionem, nullum aliud in talibus titulis firmandis monendisque substruxit praeceptum, quam: Non moechaberis (Exod. XX, 14).
PL 2, 987Aすなわち、異なる神々への迷信とその偶像の製作とを禁じたのちに、安息日の遵守を命じたのちに、神に次いで第二の位を占める両親への信心を命じたのちに、これらの項目を確立し戒めるにあたり、神はほかのいかなる戒めをも据えることなく、「姦淫するなかれ」(出エジプト20:14)とのみ据えたのである。
Post spiritalem enim castitatem sanctitatemque, corporalis sequebatur integritas. Et hanc itaque munivit, hostem statim ejus prohibendo moechiam. Quale delictum jam intellige, cujus cohibitionem post idololatriae ordinavit.
PL 2, 987B霊における純潔と聖性ののちに、肉体における無傷性が続いたのである。それゆえ神は、その敵である姦淫を直ちに禁じることによって、この無傷性を守り固めた。偶像礼拝の抑制のすぐあとにその抑制を定めたこの罪過が、いかなるものであるかを今こそ悟るがよい。
Nihil secundum longinquat a primo; nihil tam proximum primo, quam secundum: quod fit ex primo aliud, quodammodo primum est.
PL 2, 987B第二のものが第一のものから遠ざかることはない。第二のものほど第一のものに近いものはない。第一のものから生じて別のものとなったものも、ある意味では第一のものそのものである。
Itaque moechia adfinis idololatriae; nam et idololatria moechiae nomine et fornicationis saepe populo exprobrata (Jer. III, 1, sq.; Ezech. XVI, 15, sq), etiam sorte conjungetur illi, sicut et serie; etiam damnatione cohaerebit illi, sicut et dispositione.
PL 2, 987Bこうして姦淫は偶像礼拝と縁続きである。偶像礼拝そのものが、姦淫と淫行の名によってしばしば民に非難されてきたからである(エレミヤ3:1以下、エゼキエル16:15以下)。姦淫は、配列においてそうであるように、その運命においても偶像礼拝と結びつけられ、配置においてそうであるように、その断罪においても偶像礼拝と結びついている。
Eo amplius praemittens: Non moechaberis; adjungit: Non occides: oneravit utique moechiam, quam homicidio anteponit.
PL 2, 987Cさらにまた、「姦淫するなかれ」を先に置き、「殺すなかれ」をそれに続けることによって、神は姦淫を殺人よりも先に置くことで、これに重みを負わせたのである。
In prima itaque fronte sanctissimae legis, in primis titulis coelestis edicti, principalium utique delictorum proscriptione signata modum, de ordine statum, de confinio meritum cujusque dignoscas.
PL 2, 988Aかくして、この上なく聖なる律法の冒頭、天の布告の最初の箇条において、主要な罪過の禁令が記されているのだから、そこからそれぞれの程度を、その順序から位置を、その隣接から軽重を見分けるがよい。
Est et mali dignitas, quod in summo aut in medio pessimorum collocatur. Pompam quamdam atque suggestum adspicio moechiae, hinc ducatum idololatriae antecedentis, hinc comitatum homicidii insequentis.
PL 2, 988A悪にも位というものがある。それが最悪のものどもの頂点に置かれるか、中間に置かれるかによって。姦淫の、いわばある種の行列と壇とを、私は見る。こなたには先立つ偶像礼拝という先導があり、かなたには後に続く殺人という随行がある。
Inter duos apices facinorum eminentissimos sine dubio digna consedit, et per medium eorum, quasi vacantem locum pari criminis auctoritate complevit.
PL 2, 988A疑いなく、それはその二つの凶行の最も高い頂の間に、ふさわしくも座を占めた。そしてその中間の、いわば空いていた場所を、同等の犯罪としての権威でもって満たしたのである。
Quis eam talibus lateribus inclusam, talibus costis circumfultam, a cohaerentium corpore divellet de vicinorum criminum nexu, de propinquorum scelerum complexu, ut solam eam secernat ad poenitentiae fructum?
PL 2, 988Aそのような両脇に囲まれ、そのような肋骨に支えられたそれを、隣り合う犯罪の結びつきから、近接する悪業の抱擁から、結び合う身体から誰が引き剥がし、それだけを引き離して悔悛の実りへと導くことができようか。
Nonne hinc idololatria, inde homicidium, detinebunt? et si qua vox fuerit, reclamabunt: Noster hic cuneus est, nostra compago?
PL 2, 988Bこなたの偶像礼拝と、かなたの殺人とが、それを引き止めはしないだろうか。もし声というものがあるならば、彼らはこう叫び返すのではないか。「これは我々のくさびだ、我々の継ぎ目だ」と。
Ab idololatria metamur, illa distinguente conjungimur, illi de medio emicanti adunamur; concorporavit nos Scriptura divina, literae ipsae glutina nostra sunt, jam nec ipsa sine nobis potest. Ego quidem Idololatria saepissime moechiae occasionem subministro.
PL 2, 988B「我々は偶像礼拝から測り始める。彼女が我々を隔てることによって我々は結び合わされ、真ん中から光り出る彼女へと一つに合わされる。神の聖典が我々を一つの身体としたのであり、その文字そのものが我々の膠であって、聖典自身、もはや我々なしには成り立たない。私、偶像礼拝は、実に幾度となく姦淫に機会を供してきた。」
Sciunt luci mei et mei montes, et vivae aquae, ipsaque in urbibus templa, quantum evertendae pudicitiae procuremus. Ego quoque Homicidium nonnunquam moechiae elaboro.
PL 2, 988B「私の聖なる森も、私の山々も、生ける水も、都市にある神殿そのものも知っている、我々が貞潔を覆すためにどれほど尽力してきたかを。私、殺人もまた、時に姦淫を作り出す。」
Ut tragoedias omittam sciunt hodie venenarii, sciunt magi, quot pellicatus ulciscar quot rivalitates defendam, quot custodes, quot delatores, quot conscios auferam. Sciunt etiam obstetrices, quot adulteri conceptus trucidentur.
PL 2, 988B「悲劇の物語は措くとしても、今日、毒殺者どもは知っている、呪術師どもは知っている、私がどれほど多くの情事の恨みを晴らし、どれほど多くの恋敵の争いを退け、どれほど多くの見張り、どれほど多くの密告者、どれほど多くの共犯者を取り除いてきたかを。産婆たちもまた知っている、どれほど多くの姦通による胎児が殺されてきたかを。」
Etiam apud Christianos non est moechia sine nobis: ibidem sunt idololatriae, ubi immundi spiritus res est; ibidem est et homicidium, ubi homo, cum inquinatur, occiditur. Igitur, aut nec illis, aut etiam nobis poenitentiae subsidia convenient.
PL 2, 989A「キリスト教徒のもとにあってさえ、我々なしに姦淫が起こることはない。汚れた霊の働きがあるところには、そこに偶像礼拝もある。人が穢されて殺されるところには、そこに殺人もある。それゆえ、悔悛の助けは彼らにも及ばぬか、それとも我々にも及ぶか、そのいずれかでなければならない。」
Aut detinemus eam, aut sequimur. Haec ipsae res loquuntur. Si res voce deficiunt, adsistit idololatres, adsistit homicida, in medio eorum adsistit et moechus, pariter de poenitentiae officio sedent, in sacco et cinere inhorrescunt, eodem flatu gemiscunt, eisdem precibus ambiunt, eisdem genibus exorant, eamdem invocant matrem.
PL 2, 989A「我々は彼女を引き止めるか、あるいは彼女に従うか、そのいずれかである。」事実そのものがこう語っている。もし事実に声が無いとすれば、見よ、偶像礼拝者が控え、殺人者が控え、その真ん中には姦淫者もまた控えている。彼らは等しく悔悛の務めに就いて座り、粗布と灰の中で身を震わせ、同じ息遣いでうめき、同じ祈りをもって嘆願し、同じ膝をついて乞い願い、同じ母を呼び求める。
Quid agis, mollissima et humanissima disciplina? aut omnibus eis hoc esse debebis: beati enim pacifici (Matth. V, 6); aut, si non omnibus, nostra esse.
PL 2, 989A何をしているのか、この上なく柔和でこの上なく人情深い規律よ。お前は彼ら全員にこれを及ぼさねばならぬ――「平和を造る者たちは幸いである」(マタイ5:6)と言われているのだから――さもなくば、全員にでないのなら、我々の側に属さねばならぬ。
Idololatram quidem et homicidam semel damnas, moechum vero de medio excipis, idololatriae successorem, homicidae antecessorem, utriusque collegam? Personae acceptatio est, miserabiliores poenitentias reliquisti.
PL 2, 989B偶像礼拝者と殺人者とはひとたび断罪しながら、姦淫者だけはその中から除外するのか――偶像礼拝の後継者であり、殺人の先駆者であり、両者の同僚であるこの者を。これは人を分け隔てることであり、お前はより哀れむべき悔悛者たちを見捨てたのだ。
Caput VI
第VI章PL 2, 989BPlane, si ostendas de quibus patrociniis exemplorum, praeceptorumque coelestium, soli moechiae, et in ea fornicationi quoque, januam poenitentiae expandas, ad hanc jam lineam dimicabit nostra congressio.
PL 2, 989Bさて、もしお前が、いかなる範例と天の戒めの後ろ盾によって、姦淫のみに――そしてそれと共に淫行にも――悔悛の門を開くのかを示すならば、我々の論戦はまさにこの一線において戦われることになろう。
Praescribam tamen tibi formam necesse est, ne ad vetera manum emittas, ne in terga respicias.
PL 2, 989Bとはいえ、お前が昔のものへ手を伸ばさぬよう、後ろを振り返らぬよう、私はあらかじめその型を示して抗弁しておかねばならない。
Vetera enim transierunt, secundum Esaiam (Isa. XLIII, 18, 19), et nova est jam novatio secundum Hieremiam (Jer. IV, 3); et obliti posteriorum, in priora porrigimur, secundum Apostolum (Philip. III, 13); et Lex et Prophetae usque ad Joannem, secundum Dominum (Matth. XI, 13): nam, et si cum maxime a lege coepimus demonstrando moechiam, merito ab eo statu legis, quem Christus non dissolvit, sed implevit (Matth. V, 17).
PL 2, 989B「古きものは過ぎ去った」とイザヤの言葉のとおりである(イザヤ43:18-19)。「すでに新しい刷新がある」とエレミヤの言葉のとおりである(エレミヤ4:3)。使徒の言葉のとおり、「後ろのものを忘れ、前にあるものへと身を伸ばす」のである(フィリピ3:13)。そして主の言葉のとおり、「律法と預言者とはヨハネの時にまで及ぶ」(マタイ11:13)。というのも、たとえ我々が姦淫を論証するにあたり律法からこそ始めたとしても、それはキリストが廃したのではなく成就した、あの律法の状態から始めたのであり、正当なことである(マタイ5:17)。
Onera enim legis usque ad Joannem, non remedia; operum juga rejecta sunt, non disciplinarum: libertas in Christo non fecit innocentiae injuriam.
PL 2, 989C律法の重荷はヨハネの時までのものであり、その治療の力までがそうなのではない。捨てられたのは行いのくびきであって、規律のくびきではない。キリストにおける自由は、無垢を傷つけはしなかった。
Manet lex tota pietatis, sanctitatis, humanitatis, veritatis, castitatis, justitiae, misericordiae, benevolentiae, pudicitiae. In qua lege beatus vir qui meditabitur die ac nocte (Psal. I, 1).
PL 2, 989C敬虔、聖性、人間性、真理、純潔、正義、慈しみ、善意、貞潔の律法は、その全体が今なお残っている。この律法にあって、昼も夜もそれを思い巡らす人は幸いである(詩編1:1)。
De qua idem David rursus: Lex Domini invituperabilis, convertens animas; jura Domini directa, oblectantia corda; praeceptum Domini longe lucens, inluminans oculos (Psal. XVIII, 8 et sqq.).
PL 2, 989C同じダビデはこれについてまた次のように言う。「主の律法は非のうちどころなく、魂を立ち返らせる。主の掟は正しく、心を喜ばせる。主の戒めは遠くまで輝き、目を照らす」(詩編18:8以下)。
Sic et Apostolus: Itaque lex quidem sancta est, et praeceptum sanctum et optimum; (Rom. VIII, 12), utique, Non moechaberis (Ex. XX, 14). Sed et supra, Legem ergo evacuamus per fidem?
PL 2, 989D使徒もまた同様に言う。「かくして律法は聖なるものであり、戒めも聖にして善きものである」(ローマ8:12)。すなわち「姦淫するなかれ」(出エジプト20:14)である。しかも彼は先だってこうも言っている、「それでは我々は律法を信仰によって空しくするのか。」
Absit, sed legem sistimus (Rom. III, 31), scilicet in his quae et nunc novo Testamento interdicta etiam cumulatiore praecepto prohibentur.
PL 2, 990A「断じてそうではない、我々はむしろ律法を確立するのだ」(ローマ3:31)。すなわち、いま新約においても禁じられている事柄について、いっそう積み重ねられた戒めによって、それらは禁じられているのである。
Pro Non moechaberis: Qui viderit ad concupiscentiam, jam maechatus est in corde suo (Matth. V, 27, 28); et pro Non occides: Qui dixerit fratri suo racha, reus erit gehennae (Id. XXII). Quaere an salva sit lex non moechandi, cui accessit nec concupiscendi.
PL 2, 990A「姦淫するなかれ」の代わりに、「欲望をもって見つめた者は、すでに心の中で姦淫したのだ」とある(マタイ5:27-28)。そして「殺すなかれ」の代わりに、「兄弟に向かってラカと言う者は、ゲヘナに値する」とある(マタイ5:22)。姦淫せぬという律法に、欲望を抱かぬという律法までも加えられて、それでもなおこの律法が健在であるかどうか、考えてみるがよい。
Caeterum, si qua vobis exempla in sinum plaudent, non opponentur huic quam defendimus disciplinae.
PL 2, 990Aしかし、たとえ諸君の懐に飛び込んでくるような都合のよい例があったとしても、それらは我々が擁護するこの規律に対抗するものとはならないだろう。
Frustra enim lex suprastructa est, origines quoque delictorum, id est concupiscentias et voluntates, non minus quam facta condemnans, si ideo hodie concedetur moechiae venia, quia et aliquando concessa est.
PL 2, 990Aというのも、罪過の起源――すなわち欲望と意志――をも、行為に劣らず断罪するこの律法が積み重ねて建てられたのも、もし今日姦淫に赦しが与えられるとすれば、それはかつてもそれが与えられたことがあるからだ、というのであれば、すべては無駄になるからである。
Cur emolumento hodie pleniore disciplina coercetur, nisi ut majore forsitan lenocinio tuo indulgeatur? Dabis ergo et idololatriae et omni apostatae veniam, quia et populum ipsum totiens reum istorum, totiens invenimus retro restitutum (Judic. III, sqq.).
PL 2, 990B今日、規律がいっそう豊かな益とともに強められているのは、ひょっとしてお前のいっそう大きな取り持ちによって甘やかされるためだとでもいうのか。ならばお前は偶像礼拝にも、あらゆる背教者にも赦しを与えることになろう。かつて幾度その罪に問われた民そのものが、そのたびごとに元へ復されたのを、我々は見出すのだから(士師記3章以下)。
Communicabis et homicidae; quia et Nabothae sanguinem Achab deprecatione delevit (III Reg. XXI, 29); David Uriae caedem, tum caussam ejus moechiam confessione purgavit (II Reg. XII, 13).
PL 2, 990B殺人者にもお前は交わりを許すことになろう。なぜならアハブもまた、嘆願によってナボトの血を拭い去ったのであり(列王記上21:29)、ダビデもまた、ウリヤの殺害と、その原因となった姦淫とを、告白によって清めたのだから(サムエル記下12:13)。
Jam et incesta donabis, propter Loth (Gen. XIX, 33, 35); et fornicationes cum incesto, propter Judam (Gen. XXXVIII, 18), et turpes de prostitutione nuptias, propter Osee (Ose. I, 2, 3), et non tantum frequentatas, verum et semel plures propter patres nostros (Gen. XVI, 3, 4; XXIX, XXX).
PL 2, 990Bさらにお前は、ロトゆえに近親相姦をも赦すことになろうし(創世記19:33,35)、ユダゆえに近親相姦を伴う淫行をも(創世記38:18)、ホセアゆえに売春による恥ずべき婚姻をも(ホセア1:2-3)、そして我々の父祖たちゆえに、度重ねてのみならず一度に複数の妻を娶ることをも赦すことになろう(創世記16:3-4、29-30章)。
Utique enim dignum est peraequari nunc quoque gratiam circa omnia retro indulta, si de pristino aliquo exemplo venia moechiae vindicatur.
PL 2, 990Bなぜなら、もし何らかの古い先例によって姦淫への赦しが主張されるのであれば、過去に許されてきたあらゆることについても、今この恩寵が等しく及ぼされるのが当然だからである。
Habemus quidem et nos ejusdem vetustatis exempla pro sententia nostra, non modo non indulti, verum etiam repraesentati judicii fornicationis (Gen. XIX, 24, 28).
PL 2, 990Cしかし我々もまた、我々自身の見解を支える、同じ古さの先例を持っている。それは赦しが与えられなかったばかりか、淫行に対する裁きが即座に執行された先例である(創世記19:24,28)。
Et utique sufficit tantum numerum viginti quatuor millium populi fornicantis in filias Moab una plaga ruisse (Num. XXV, 1, sqq.). Sed malo in gloriam Christi a Christo deducere disciplinam.
PL 2, 990Cモアブの娘たちと淫行を犯した民のうち、二万四千人という数がただ一度の疫病で倒れたということだけでも十分であろう(民数記25:1以下)。しかし私は、キリストの栄光のために、規律をキリストから導き出すことを選ぶ。
Habuerint pristina tempora omnis impudicitiae, si volunt Psychici, etiam potestatem; luserit ante Christum caro, imo perierit antequam a Domino suo requisita est; nondum erat digna dono salutis, nondum apta officio sanctitatis.
PL 2, 990Cプシュキコイが望むなら、いにしえの時代にはあらゆる不貞についての力さえあった、としておこう。キリスト以前、肉はほしいままに戯れた、いや、その主に尋ね求められる前にすでに滅んでいた、としておこう。それはまだ救いの賜物にふさわしくなく、まだ聖性の務めに適う状態ではなかったのだ。
Adhuc in Adam deputabatur cum suo vitio, facile quod speciosum viderat concupiscens, et ad inferiora respiciens, et de ficulneis foliis pruriginem retinens.
PL 2, 990Cそれはなおアダムのうちに、その悪徳もろとも数えられていた。美しく見えたものを容易く欲情し、下なるものへと目を向け、いちじくの葉の下にあってもなおその疼きを保ち続けていたのである。
Inhaerebat usquequaque libidinis virus, et jactae sordes non ablui idoneae, quod nec ipsae adhuc aquae laverant.
PL 2, 991A情欲の毒は至るところにこびりついており、投げつけられた汚れは洗い落とせるものではなかった。水そのものがまだ洗い清めるということをしていなかったからである。
At ubi sermo Dei descendit in carnem, ne nuptiis quidem resignatam, et Sermo caro factus est (Jo., I, 14), ne nuptiis quidem resignanda; quae ad lignum, non incontinentiae, sed tolerantiae accederet; quae non dulce aliquid, sed amarum aliquid inde gustaret; quae non ad inferos, sed ad coelum pertineret; quae non lasciviae frondibus, sed sanctimoniae floribus praecingeretur; quae munditias suas aquis traderet; exinde caro quaecumque in Christo reliquas sordes pristinas solvit, alia jam res est, nova emergit jam, non ex seminis imo, non ex concupiscentiae fimo, sed ex aqua pura et spiritu mundo.
PL 2, 991Aしかし、神の言葉が肉のうちへと降ったとき――婚姻によってさえ封を解かれたことのなかったその肉へと――そして「言葉は肉となった」(ヨハネ1:14)とき、その肉は婚姻によってさえ封を解かれるべきものではなかった。その肉は、不節制の木ではなく忍耐の木へと近づくものであり、そこから甘いものではなく苦いものを味わうものであり、冥界へではなく天へと属するものであり、放埒の葉によってではなく聖性の花によって身を装うものであり、自らの清らかさを水に委ねるものであった。それゆえ以来、キリストにあって古き汚れの残りを解き消す肉はいずれも、もはや別のものとなり、新たなものとして立ち現れる――種の奥底からでも、欲望の汚泥からでもなく、清い水と清らかな霊とから。
Quid itaque illam de pristino excusas? Non corpus Christi, non membra Christi, non templum Dei vocabatur (I Cor., XII, 27; VI, 15, 19; II Cor., VI, 16), cum veniam moechiae consequebatur.
PL 2, 991Aそれゆえ、なぜお前はそれを昔の状態でもって弁護するのか。姦淫への赦しを得ていた当時、それはキリストの体とも、キリストの肢体とも、神の宮とも呼ばれてはいなかったのだ(一コリント12:27、6:15,19、二コリント6:16)。
Itaque, si exinde quo statum vertit, et in Christum tincta induit Christum (Gal., III, 27), et magno redempta est (I Cor., VI, 20), sanguine scilicet Domini et Agni (I Petr., I, 19), tenes aliquod exemplum, sive praeceptum, sive formam, sive sententiam indultae sive indulgendae fornicationis atque moechiae; habes etiam temporis a nobis definitionem, ex quo deputetur aetas quaestionis.
PL 2, 991Bしたがって、もしそれが状態を変えたその時点から――すなわちキリストへと浸されてキリストを身にまとい(ガラテヤ3:27)、大いなる代価をもって、すなわち主なる小羊の血によって贖われた(一ペトロ1:19)その時点から――淫行および姦淫が赦された、あるいは赦されるべきだという、何らかの実例、あるいは戒め、あるいは型、あるいは判断をお前が持っているのなら、それを示せ。我々からは、この問いの時代がどこから数えられるべきかという時の定義も、すでに与えられている。
Caput VII
第VII章PL 2, 991BA parabolis licebit incipias, ubi est ovis perdita a Domino requisita, et humeris ejus revecta (Luc. XV, 4 et seqq.).
PL 2, 991B譬え話から始めるがよい。そこには、主によって尋ね求められ、その肩に担われて連れ戻された、あの失われた羊がいる(ルカ15:4以下)。
Procedant ipsae picturae calicum vestrorum, si vel in iis perlucebit interpretatio pecudis illius, utrumne christiano an ethnico peccatori de restitutione conliniet.
PL 2, 991B諸君の杯に描かれたその絵こそ進み出るがよい。そこに描かれたあの家畜の解釈が幾らかでも透けて見えるならば、それがキリスト教徒の罪人と異教徒の罪人のいずれの回復に狙いを定めているかが、分かるであろう。
Praescribimus enim ex naturae disciplina, ex lege auris et linguae, ex mentis sanitate ea semper responderi, quae provocantur, id est ad ea quae provocant.
PL 2, 991C我々は、自然本性の教えから、耳と舌の法則から、健全な精神から、こう抗弁しておく——答えとして返るのは常に、引き出された当のものであり、すなわち答えは、それを引き出したものに向けられる、と。
Provocabat, ut opinor, quod Pharisaei publicanos et peccatores ethnicos admittentem Dominum, et cum illis de victu communicantem indignati mussitabant (Matth., IX, 11).
PL 2, 992A思うに、挑発していたのは、徴税人や異教徒の罪人たちを受け入れ、彼らと食事を共にする主に対して、ファリサイ派の人々が憤って呟いていたことである(マタイ9:11)。
Ad hoc Dominus pecudis perditae restitutionem cui alii configurasse credendus est, quam ethnico perdito, de quo agebatur; non de christiano, qui adhuc nemo? aut quale est, ut Dominus quasi cavillator responsionis, omissa specie praesenti quam repercutere deberet, de futura laboret?
PL 2, 992Aこれに対して主は、失われた家畜の回復を、当時まさに話題となっていた、あの失われた異教徒以外の誰に見立てたと信じるべきであろうか。まだ誰一人として存在しなかったキリスト教徒に見立てた、と言うのか。それとも、主が答えをはぐらかす詭弁家であるかのように、まさに打ち返すべき目の前の事柄を差し置いて、未来のことに思い煩う、などということがありうるだろうか。
Sed ovis proprie Christianus, et grex Domini Ecclesiae populus, et pastor bonus Christus (Jo., X, 11, 14 et seqq.): et ideo christianus in ove intelligendus, qui ab Ecclesiae grege erraverit.
PL 2, 992A「しかし、羊とは本来キリスト教徒のことであり、主の群れとは教会の民であり、善き牧者とはキリストのことである(ヨハネ10:11,14以下)。それゆえ、羊のうちに理解されるべきキリスト教徒とは、教会の群れから迷い出た者のことである。」
Ergo nihil ad Pharisaeorum mussitationem reapondisse vis Dominum, sed ad tuam praesumptionem. Et tamen ita eam vindicare debebis ut neges in ethnicum competere, quae in christianum existimas convenire.
PL 2, 992Aかくしてお前は、主がファリサイ派の呟きに対しては何一つ答えず、お前の思い込みに対して答えたのだ、と望んでいるわけである。それでいてお前は、その解釈をこう擁護せねばならない——お前がキリスト教徒に当てはまると考えることは、異教徒には当てはまらない、と否定する形で。
Dic mihi, nonne omne hominum genus unus Dei grex est? nonne universarum gentium idem Deus et Dominus et pastor est? quis magis perit a Deo, quam ethnicus quamdiu errat? quis magis requiritur a Deo, quam ethnicus, quando revocatur a Christo?
PL 2, 992B言ってみよ。人類のすべては神の一つの群れではないか。あらゆる諸国民にとって、神も主も牧者も同一ではないか。異教徒がさまよっている限り、彼以上に神から失われている者があろうか。異教徒がキリストによって呼び戻されるとき、彼以上に神から尋ね求められている者があろうか。
Denique, antecedit hic ordo in ethnicis, siquidem non aliter christiani ex ethnicis fiunt, nisi prius perditi, et a Deo requisiti, et a Christo reportati. Ita etiam hunc ordinem servari oportet, ut in eos tale aliquid interpretemur, in quibus prius est.
PL 2, 992B実に、この順序は異教徒たちにおいて先行する。というのも、キリスト教徒たちは異教徒たちから、まず失われ、神によって尋ね求められ、キリストによって連れ戻されるのでなければ、ほかの仕方では生じないからである。それゆえ、この順序もまた守られねばならない。すなわち、こうした事柄は、それが先に起こる者たちに当てはめて解釈すべきなのである。
At tu, opinor, hoc velles, ut ovem non de grege perditam faceret, sed de arca vel de armario.
PL 2, 992Bしかし思うに、お前はこう望んでいるのであろう——羊が群れから失われたのではなく、箱から、あるいは戸棚から失われたことにしてほしい、と。
Sic etsi ethnicorum reliquum numerum justum ait, non ideo Christianos esse ostendit cum Judaeis agens, et illos cum maxime obtundens, quod indignarentur spei ethnicorum (Matth., XXI, 43); sed ut exprimeret adversus livorem Pharisaeorum suam gratiam et benevolentiam etiam circa unum ethnicorum, praeposuit unius peccatoris salutem ex poenitentia, quam illorum ex justitia.
PL 2, 992Bこのように、たとえ主が、異教徒のほかの残りの数を「正しい」と呼んでいるとしても、それによって彼らがキリスト教徒であることを示しているのではない。主はユダヤ人を相手にしており、異教徒への希望に彼らが憤慨していたがゆえに、まさにそのユダヤ人たちを打ちのめしていたのである(マタイ21:43)。むしろ、ファリサイ派の妬みに対して、ただ一人の異教徒にさえ向けられる御自身の恩寵と慈しみを表すために、主は一人の罪人の悔悛による救いを、彼ら〔ファリサイ派〕の正義による救いよりも上に置いたのである。
Aut numquid non justi Judaei, et quibus poenitentia opus non esset, habentes gubernacula disciplinae et timoris instrumenta Legem et Prophetas?
PL 2, 993Aあるいは、教えの舵、恐れの道具たる律法と預言者たちとを持っていたユダヤ人こそ、正しい者たちであり、悔悛を必要としない者たちではなかったか。
Posuit igitur illos in parabola, et si non quales erant, sed quales esse debuerant, quo magis suffunderentur, aliis et non sibi poenitentiam audientes necessariam.
PL 2, 993Aそれゆえ主は、彼らを譬えの中に置いたのである。彼らがそうであった通りにではなく、そうあるべきであった通りに。それは、悔悛が自分たちにではなく他の者たちに必要だと聞くことで、彼らがいっそう恥じ入るためであった。
Proinde in drachmae parabola, ut ex eadem materia provocata, aeque ethnicum drachmani interpretamur; etsi in domo amissam, quasi in Ecclesia; etsi ad lucernae lumen repertam, quasi ad Dei verbum.
PL 2, 993Aしたがって、銀貨の譬えにおいても、同じ題材から挑発されたものとして、我々は同様に、銀貨によって異教徒を解釈する——家の中で失われたのは、あたかも教会の中であるかのように、また灯火の光によって見出されたのは、あたかも神の言葉によってであるかのように。
Atquin totus hic mundus una omnium domus est, in quo magis in ethnico gratia Dei inlucet, qui in tenebris invenitur, quam christiano, qui jam in Dei luce est. Denique, et ovi et drachmae unus error adscribitur.
PL 2, 993Aしかるに、この世界全体こそ、万人にとって一つの家である。その家の中で、神の恩寵がより多く照り輝くのは、闇の中に見出される異教徒に対してであって、すでに神の光の中にいるキリスト教徒に対してではない。実に、羊にも銀貨にも、ただ一つの迷いだけが帰せられている。
Nam si jam in christianum peccatorem defingerentur, post fidem perditam et iterata amissio eorum et restitutio notaretur. Decedam nunc paulisper de gradu isto, quo magis eum etiam decedendo commendem, cum sic quoque obduxero diversae partis praesumptionem.
PL 2, 993Aというのも、もしこれらがすでにキリスト教徒たる罪人に見立てられているのであれば、信仰を失った後にも、それらが繰り返し失われては回復されることが記されていたはずだからである。ここでいましばらく、私はこの立場から退くことにしよう。退くことによって、なおいっそうこの立場を裏づけるためである。そうすればまた、反対側の思い込みをも同時に打ち負かすことになろう。
Condico christianum jam peccatorem in parabola utraque portendi, non tamen ideo eum affirmandum; qui de facinore moechiae et fornicationis restitui per poenitentiam possit.
PL 2, 993B私は、この両方の譬えにおいて、すでにキリスト教徒たる罪人が予表されていることを認めよう。しかし、だからといって、姦淫と淫行という凶行について、悔悛によって回復されうる者だと主張してよいことにはならない。
Licet enim periisse dicatur, erit et de perditionis genere retractare; quia et ovis non moriendo, sed errando, et drachma non intereundo, sed latitando perierunt. Ita, licet dici perisse quod salvum est.
PL 2, 993Bなぜなら、たとえ「失われた」と言われようとも、その失われ方の種類についてはなお吟味の余地があるからである。羊は死ぬことによってではなく、迷い出ることによって失われたのであり、銀貨は滅びることによってではなく、隠れることによって失われたのである。このように、無事なものについても「失われた」と言われることはありうる。
Perit igitur et fidelis elapsus in spectaculum quadrigarii furoris, et gladiatorii cruoris, et scenicae foeditatis, et xysticae vanitatis, in lusus, in convivia saecularis solemnitatis, in officium, in ministerium alienae idololatriae aliquas artes adhibuit curiositatis; in verbum ancipitis negationis aut blasphemiae impegit, ob tale quid extra gregem datus est, vel et ipse forte ira, tumore, aemulatione, quod denique saepe fit, dedignatione castigationis abrupit, debet requiri atque revocari.
PL 2, 993Bしたがって、戦車競走の狂乱や剣闘士の血なまぐさい見世物、舞台の汚らわしさ、体育競技場の虚しさへと迷い込んだ信徒も、失われるのである。遊戯へ、世俗の祝祭の宴へと、あるいは他人の偶像礼拝への奉仕や務めにおいて何らかの好奇心の技を用いた者も、曖昧な否認や冒瀆の言葉に踏み込んだ者も——そのようなことのゆえに群れの外に出された者も——あるいは、怒りや高ぶりや張り合いから、しばしば起こることであるが、懲らしめを潔しとせず自ら離れ去った者も、尋ね求められ、呼び戻されねばならない。
Quod potest recuperari, non aperit, nisi foris perseveraverit. Bene interpretaberis parabolam, viventem adhuc revocans peccatorum. Moechum vero et fornicatorem, quis non mortuum statim admisso pronuntiavit?
PL 2, 993C回復されうるものは、外に留まり続けるのでない限り、滅び失せることはない。お前は、なお生きている罪人を呼び戻すことによってこそ、この譬えを正しく解釈するであろう。しかし姦淫者と淫行者については、事に及んだその瞬間に死んだ者と、誰が宣告しなかっただろうか。
Quo ore mortuum restitues in gregem ex parabolae ejus auctoritate, quae non mortuum pecus revocat?
PL 2, 994Aどんな口で、お前は死んだ者を、この譬えの権威によって群れに回復させようとするのか——この譬えは、死んでいない家畜を呼び戻しているにすぎないのに。
Denique, si meministi prophetarum, cum pastores increpantur, puto Ezechielis est vox: Pastores, ecce lac devoratis et lanis vestimini; quod forte est, occidistis; quod infirmum est, non curastis; quod comminutum est, non ligastis; quod expulsum est, non convertistis; quod periit, non requisistis (Ezech., XXXIV, 2, 3).
PL 2, 994A実に、もしお前が預言者たちを覚えているならば、牧者たちが叱責される箇所がある。思うに、それはエゼキエルの言葉である。「牧者たちよ、見よ、汝らは乳を貪り食らい、羊毛を身にまとっている。汝らは強いものを屠り、弱いものを介抱せず、傷ついたものを包帯せず、追われたものを連れ戻さず、失われたものを尋ね求めなかった」(エゼキエル34:2-3)。
Numquid et de mortuo exprobrat, quod non et illud in gregem reficere curaverint? Plane ingerit quod perire oves fecerint, et a bestiis agri comedi. Neque possunt nec perire in mortem, nec comedi, si relinquantur, ut non perditae in mortem et comestae resumantur.
PL 2, 994A主は、死んだものについてもまた、それを群れの中へ立ち直らせるよう心を配らなかったと咎めているのであろうか。確かに主は、彼らが羊を滅びに至らせ、野の獣に食われるままにしたことを、強く突きつけている。しかし、そのように放置された羊が、死に至って滅び、獣に食われてしまったうえで、なお死にも食われもしなかったものとして取り戻される、などということはありえない。
Juxta drachmae quoque exemplum; etiam intra domum Dei Ecclesiam, licet esse aliqua delicta pro ipsius drachmae modulo ac pondere mediocria, quae ibidem delitescentia mox ibidem et reperta, statim ibidem cum gaudio emendationis transigantur.
PL 2, 994A銀貨の実例に即しても同様である。神の家である教会の内にも、あの銀貨そのものの大きさと重さに応じた、いくつかの中程度の罪過がありうる。それらは同じ場所に隠れ潜み、間もなく同じ場所で見出され、ただちに同じ場所で、立ち直りの喜びとともに片づけられる。
Moechiae vero et fornicatiouis non drachma, sed talentum, quibus exquirendis, non lucernae spiculi lumine, sed totius solis lancea opus est.
PL 2, 994Bしかし姦淫と淫行の罪は、銀貨ではなく、タラントンである。それを探し出すには、灯火の穂先ほどの光ではなく、太陽そのものの光の槍が必要である。
Simul apparuit, statim homo de Ecclesia expellitur, nec illic manet, nec gaudium confert repertrici Ecclesiae, sed luctum; nec congratulationem advocat vicinarum, sed contristationem proximarum fraternitatum.
PL 2, 994Bそれが現れるや否や、その者はただちに教会から追い出される。彼はそこに留まりもせず、彼を見出した教会に喜びをもたらしもせず、むしろ嘆きをもたらす。近隣の女たちの祝いの声を呼び集めることもなく、むしろ身近な兄弟たちの群れの悲しみを呼び起こす。
Commissa itaque etiam hac nostra cum illorum interpretatione, eo magis in ethnicum spectabunt et ovis et drachmae argumenta, quanto nec in ejus delicti christianum competere possunt, propter quod in christianum de diversa parte coguntur.
PL 2, 994Bかくして、我々のこの解釈を彼らの解釈と付き合わせてみても、羊と銀貨の論証はいっそう異教徒に目を向けていることになる。それらは、彼らが反対の側からキリスト教徒に無理やり当てはめようとしているあの罪過について、キリスト教徒に当てはまることなど到底できないからである。
Caput VIII
第VIII章PL 2, 994CSed enim plerosque interpretes parabolarum idem exitus decipit, quem in vestibus purpura oculandis saepissime evenire est; cum putaveris recte conciliasse temperamenta colorum, et credideris comparationes eorum inter se animasse, erudito mox utroque corpore, et luminibus expressis, errorem omnem traducta diversitas evomet.
PL 2, 994Cしかし実に、譬え話の解釈者の多くを欺くのは、衣に紫布を配する際にきわめてしばしば起こるのと同じ顛末である。色の配合をうまく整えたと思い、それらの組み合わせが互いに映えていると信じたそのすぐ後で、両方の生地が仕上げられ、光にさらされるや、移り変わる色合いの違いが、あらゆる誤りを露わに吐き出してしまうのである。
Eadem itaque caligine circa filiorum quoque duorum parabolam (Luc. XV, 11 et seqq.), quibusdam ad praesens concolorantibus figuris, a vero lumine exorbitant ejus comparationis quam parabolae materia praetexit.
PL 2, 994Cそれゆえ、二人の息子の譬え(ルカ15:11以下)についても、同じ靄の中で、ある人々は差し当たり似通った色の形象を並べただけで、この譬えの題材が織り上げている、かの比較の真の光から逸れてしまっている。
Duos enim populos in duobus filiis collocant, Judaicum majorem, Christianum minorem. Nec enim possunt exinde Christianum peccatorem in filio minore disponere veniam consecuturum, nisi in majore judaicum expresserint.
PL 2, 995Aというのも、彼らは二つの民を二人の息子に当てはめ、ユダヤの民を兄に、キリスト教徒の民を弟に置くからである。しかし、兄においてユダヤの民を表さない限り、彼らはそこから、弟においてキリスト教徒の罪人が赦しを得ると位置づけることはできない。
Porro, si Judaicum ostendero deficere a comparatione filii majoris, consequenter utique nec Christianus admittetur ad configurationem filii minoris.
PL 2, 995Aしかも、もし私が、ユダヤの民が兄という比較に当てはまらないことを示すならば、当然そこから、キリスト教徒が弟という見立てに当てはめられることもありえなくなる。
Licet enim filius audiat et Judaeus, et major, quia prior in adoptione (Rom., IX, 29); licet et Christiano reconciliationem Dei Patris invideat, quod vel maxime diversa pars carpit, sed non erit Judaei dictum ad Patrem: Ecce quot annis tibi servio, et praeceptum tuum nunquam praeterivi (Luc. XV, 29).
PL 2, 995Aなるほどユダヤ人は、養子とされたことにおいて先んじていた者として、確かに「息子」とも「兄」とも呼ばれよう(ローマ9:29)。また確かに、キリスト教徒に対する父なる神との和解を妬んでもいよう——これこそ反対の側がとりわけ強く取り上げる点である。しかし、次のことはユダヤ人が父に向かって言った言葉ではない。「ご覧ください、私は何年もの間あなたに仕え、あなたの命令に一度も背いたことはありません」(ルカ15:29)。
Quando enim non transgressor legis Judaeus, aure audiens, et non audiens; odio habens traducentem in portis, et aspernamento sermonem sanctum? Sic nec patris ad Judaeum erit vox: Tu semper mecum es, et omnia mea tua sunt (Luc. XV, 31).
PL 2, 995Bいったい、ユダヤ人が律法の違反者でなかったことがいつあっただろうか——耳では聞いても、聞かなかった者として、門で咎め立てる者を憎み、聖なる言葉を侮蔑して。同様に、次の言葉も父からユダヤ人へと向けられたものではない。「お前はいつも私と共にいる。私のものはすべてお前のものだ」(ルカ15:31)。
Judaei enim apostatae filii pronuntiantur; generati quidem, et in altum elati, sed qui non computaverint Dominum, et qui dereliquerint Dominum, et in iram provocaverint Sanctum Israelis (Isa., I, 2, 4).
PL 2, 995Bというのも、ユダヤ人は背教の子らと宣告されているからである。「生み育てられ、高く上げられたが、主を顧みず、主を見捨て、イスラエルの聖なる方の怒りを引き起こした」子らと(イザヤ1:2,4)。
Omnia plane Judaeo concessa dicemus, cui etiam conditio gratior quaeque de gula erepta est, nedum ipsa terra paternae promissionis.
PL 2, 995B我々は、ユダヤ人にはすべてが確かに譲り与えられていたと言おう——その貪りによってもぎ取られた、より恵まれた境遇のあれこれさえも与えられたのであり、まして父祖の約束の地そのものは言うまでもない。
Atque adeo non minus hodie Judaeus, quam minor filius prodacta substantia Dei in aliena regione mendicat, serviens usque adhuc principibus ejus, id est saeculi hujus. Quaerant igitur alium Christiani suum fratrem; Judaeum enim parabola non recepit.
PL 2, 995Bかくして今日でも、ユダヤ人は、神から受けた財産を蕩尽して、あの弟に劣らず、異郷にあって物乞いをし、今なお、その地の支配者たち、すなわちこの世の支配者たちに仕え続けている。したがって、キリスト教徒たちは自分たちの兄弟をほかに求めるがよい。ユダヤ人を、この譬えは受け入れないのだから。
Multo aptius Christianum majori, et Judaeum minori filio adaequassent, secundum fidei comparationem, si ordo utriusque populi ab utero Rebeccae designatus (Gen. XXV, 22 seqq.) permitteret demutationem, nisi quod et clausula refragaretur.
PL 2, 996Aもし、レベッカの胎内から定められた両民族の順序(創世記25:22以下)が入れ替えを許すのであれば、信仰による比較に従って、キリスト教徒を兄に、ユダヤ人を弟になぞらえるほうがはるかにふさわしかったであろう。もっとも、それには結びの一句もまた逆らうことになるのだが。
Christianum enim de restitutione Judaei gaudere, et non dolere conveniet; siquidem tota spes nostra cum reliqua Israelis exspectatione conjuncta est (Rom. XI). Ita etsi quaedam faciant, sed aliis contra sapientibus interimitur exemplorum peraequatio.
PL 2, 996Aというのも、キリスト教徒はユダヤ人の回復を喜ぶべきであって、悲しむべきではないからである。我々の希望の全体は、イスラエルの残りの者への期待と結び合わされているのだから(ローマ11章)。このように、いくつかの点では〔両者が〕合致するとしても、他の点でそれに反する道理が立つために、この実例の対応関係は崩れ去るのである。
Quamquam et si omnia ad speculum respondere possint, unum sit praecipuum periculum interpretationum, ne aliorsum temperetur felicitas comparationum, quam quo parabolae cujusque materia mandavit.
PL 2, 996Aもっとも、たとえすべてが鏡に映すように対応しえたとしても、解釈にとって何よりの危険が一つある。それは、比較の巧みさが、それぞれの譬えの題材が命じている方向とは別の方向へ整えられてしまうことである。
Meminimus enim et histriones cum allegoricos gestus adcommodant canticis, alia longe a praesenti et fabula et scena et persona, et tamen congruentissime exprimentes. Sed viderit ingenium extraordinarium. Nihil enim ad Andromacham.
PL 2, 996Aというのも我々は、俳優たちが寓意的な仕草を歌に合わせるとき、目の前の作り話や舞台や役柄からはるかにかけ離れた別のことを、それでいてこの上なくぴったりと表現するのを知っているからである。しかし、並外れた才知の如何は問うまい。それはアンドロマケとは何の関係もないのだから。
Sic et haeretici easdem parabolas quo volunt tribuunt, non quo debent aptissime excludunt. Quare aptissime?
PL 2, 996Bこのように異端者たちも、同じ譬え話を、自分たちが望む方向へと割り当て、当然そうあるべき方向からは、この上なく巧みに締め出す。なぜ「この上なく巧みに」なのか。
Quoniam a primordio secundum occasiones parabolarum, ipsas materias confinxerunt doctrinarum: vacavit scilicet illis solutis a regula veritatis ea conquirere atque componere, quorum parabolae videntur.
PL 2, 996Bなぜなら彼らは、そもそもの初めから、譬え話の機会に合わせて、教説そのものの題材をでっち上げてきたからである。真理の規範から解き放たれていた彼らには、まさに、譬え話がそれをめぐるものであるかのように見えるところの事柄を、探し出しては組み立てるだけの暇があったのである。
Caput IX
第IX章PL 2, 996BNos autem, quia non ex parabolis materias commentamur, sed ex materiis parabolas interpretamur, nec valde laboramus omnia in expositione torquere, dum contraria quaeque caveamus.
PL 2, 996Bしかし我々は、譬えから事柄を作り出すのではなく、事柄から譬えを解くのであるから、細部のすべてを解釈においてねじ曲げようと殊更に労することはなく、ただ相矛盾する点にだけ用心するのである。
Quare centum oves (Luc. XV, 4)? et quid utique decem drachmae? et quae illae scopae (Ibid. 8)?
PL 2, 996Bなぜ羊は百匹なのか(ルカ15:4)。銀貨は十枚とは一体何なのか。あの箒とは何なのか(同8)。
Necesse erat, qui unius peccatoris salutem gratissimam Deo volebat exprimere, aliquam numeri quantitatem nominaret, de quo unum quidem perisse describeret; necesse erat ut habitus requirentis drachmam in domo, tam scoparum quam lucernae adminiculo adcommodaretur.
PL 2, 997A一人の罪人の救いが神にとって何よりも喜ばしいことを表そうとする者は、何らかの数量を挙げ、そのうちの一つが失われたと描く必要があった。家の中で銀貨を捜す者の様子を、箒と灯火という道具立てにふさわしく合わせる必要もあった。
Hujusmodi enim curiositates et suspecta faciunt quaedam, et coactarum expositionum subtilitate plerumque deducunt a veritate. Sunt autem quae et simpliciter posita sunt ad struendam et disponendam et texendam parabolam, ut illuc perducantur cui exemplum procuratur.
PL 2, 997Aこの種の詮索は、あるものを疑わしいものにし、無理に引き出した解釈の緻密さによって、たいてい真理から人を引き離す。しかし、譬えを組み立て、配置し、織り成すためにただ単純に置かれているものもあり、それは譬えが例として差し出す当のものへと導くためなのである。
Et duo utique filii illuc spectabunt, quo et drachma et ovis. Quibus enim cohaerent, eamdem habent caussam, eamdemque utique mussitationem Pharisaeorum erga commercium Domini ethnicorum: aut, si quis dubitat ethnicos fuisse publicanos apud Judaeam, usurpatam jam pridem Pompeii manu atque Luculli (Deut. XXIII, 19), legat Deuteronomium: Non erit vectigal pendens ex filiis Israel.
PL 2, 997Aそして、二人の息子もまた、銀貨や羊と同じところを目指すはずである。これらが結び付けられているものは皆、同じ理由を持ち、当然ながら、主が異教徒と交わることに対するファリサイ人たちのつぶやきという同じ理由を持つ。もし誰かが、ユダヤ地方において徴税人が異教徒であったことを疑うならば——そのユダヤはすでに久しくポンペイウスとルクルスの手に奪われていた——申命記を読むがよい。「イスラエルの子らから取り立てられる税はない」(申命記23:19)。
Nec tam execrabile esset nomen publicanorum apud Dominum, nisi extraneum vendentium ipsius coeli et terrae et maris transitus. Peccatores autem cum adjungit publicanis (Luc. XV, 2), non statim Judaeos ostendit, etsi aliqui fuisse potuerunt.
PL 2, 997B徴税人という名が主のもとでこれほどまでに忌まわしいものでなかったであろう、もしそれが部外の者の名——天そのものと地と海の通行を売り物にする者たちの名——でなかったならば。ところで、罪人たちを徴税人たちに結び付けているとき(ルカ15:2)、それは直ちにユダヤ人を示すのではない、たとえ幾人かはそうであった可能性があるとしても。
Sed uum genus ethnicorum alios ex officio peccatores, id est publicanos, alios ex natura, id est non publicanos pariter ponendo distinxit. Caeterum, nec denotaretur cum Judaeis communicans victum, sed cum ethnicis, quorum mensam judaica disciplina depellit.
PL 2, 997Bむしろ、異教徒という一つの類を、職務のゆえに罪人である者たち、すなわち徴税人と、生まれつきのゆえに罪人である者たち、すなわち徴税人でない者たちとを、並べて置くことで区別したのである。そのうえ、ユダヤ人たちと食を共にする者として非難されることはなかったはずであり、むしろユダヤの教えがその食卓を退ける異教徒たちと共にする者として非難されたのである。
Nunc de filio prodigo id prius considerandum est quod utilius: non enim admittetur exemplorum adaequatio, licet imagini congruentissima, si fuerit saluti nocentissima.
PL 2, 997Bさて放蕩息子については、まずより有益な点を考察すべきである。すなわち、実例の当てはめは、たとえ像としては極めてよく一致していても、救いにとって最も有害であるならば、認められないのである。
Totum autem statum salutis, in tenore disciplinae constitutum, subverti videmus ea interpretatione quae ex diverso affectatur.
PL 2, 997Cしかるに、教えの筋道のうちに据えられた救いの状態全体が、反対側から企てられているあの解釈によって覆されるのを、我々は見るのである。
Nam, si christianus est qui acceptam a Deo patre substantiam, utique baptismatis, utique Spiritus Sancti, et exinde spei aeternae, longe evagatus a patre prodigit ethnice vivens, si exutus bonis mentis etiam principi saeculi (cui alii quam diabolo?) servitium suum tradidit, et ab eo porcis alendis, immundis scilicet spiritibus curandis, praepositus, resipuit ad patrem reverti; jam non moechi et fornicarii, sed idololatrae et blasphemi et negatores, et omne apostatarum genus, hac parabola patri satisfacient.
PL 2, 997Cなぜなら、もしこの放蕩息子がキリスト教徒であり、父なる神から受け取った実体——すなわち洗礼の実体であり、聖なる霊の実体であり、そしてそこからの永遠の希望の実体——を持ちながら、父から遠く迷い出て異教徒のように生きて浪費し、心の善きものを脱ぎ捨てて、この世の君(悪魔でなくて誰であろうか)にすら己を奉仕として引き渡し、その者によって豚を養う務め——すなわち汚れた霊どもを世話する務め——に任じられた後で、我に返って父のもとに帰ろうとするのだとすれば、もはや姦淫者や淫行者ではなく、偶像礼拝者たちや冒瀆者たちや否認者たち、そして背教者のあらゆる類こそが、この譬えによって父に満足を与えることになろう。
Et elisa est verissime hoc magis modo tota substantia sacramenti. Quis enim timebit prodigere quod habebit postea recuperari? quis curabit perpetuo conservare quod non perpetuo poterit amittere? Securitas delicti etiam libido est ejus.
PL 2, 997Cそしてまさにこのようにしてこそ、秘跡の実体全体が最も真実に打ち砕かれることになる。なぜなら、後に取り戻せるとわかっているものを浪費することを恐れる者があろうか。永久に失うことがありえないとわかっているものを、永久に保とうと心を砕く者があろうか。罪への安心は、その罪への情欲でもあるのだ。
Recuperabit igitur et apostata vestem priorem, indumentum Spiritus Sancti, et annulum denuo signaculum lavacri, et rursus illi mactabitur Christus (Luc. XV, 22, 23), et recumbet eo in throno de quo indigne vestiti a tortoribus solent tolli, et abjici in tenebras (Matth. XXII, 12, 13), nedum spoliati.
PL 2, 997Dかくして背教者もまた以前の衣、すなわち聖なる霊という衣を取り戻し、指輪、すなわち洗礼の証印を再び受け、キリストが彼のために再び屠られ(ルカ15:22-23)、あの座——ふさわしからぬ装いをした者たちでさえ拷問人らによって連れ去られ闇に投げ込まれるのが常であるあの座(マタイ22:12-13)、まして衣を剥がれた者などなおのことそうされるあの座——にこそ彼は着くことになろう。
Plus est igitur, si nec expedit in Christianum convenire ordinem filii prodigi. Quod si nec in Judaeum integre filii imago concurrit, ad propositum Domini simpliciter interpretatio gubernabitur.
PL 2, 998Aしたがって、放蕩息子の筋書きがキリスト教徒に当てはめられるのが益にならないとすれば、なおさらのことである。もしまた、この息子の像がユダヤ人にも完全には合致しないのだとすれば、解釈は単純に主の意図に従って導かれることになろう。
Venerat Dominus utique, ut quod perierat, salvum faceret, medicus languentibus magis quam sanis necessarius (Matth. XVIII, 11, IX, 12; Luc. XXIX, 10, V, 31). Hoc et in parabolis figurabat, et in sententiis praedicabat.
PL 2, 998A主は当然、失われたものを救うために来られたのであり、医者は健やかな者よりも病む者にとってこそ必要である(マタイ18:11、9:12、ルカ29:10、5:31)。主はこのことを譬えの中でも形象化し、言葉の中でも宣べ伝えられた。
Quis perit hominum? quis labat de valetudine, nisi qui Deum nescit? quis salvus ac sanus, nisi qui Deum novit? Has duas species de genere fraternas haec quoque signabit parabola.
PL 2, 998A人間のうち誰が滅びるのか。神を知らぬ者でなくて誰が健康を損なうのか。神を知る者でなくて誰が救われ健やかであるのか。この二つの種別——同じ類に属する兄弟であるこの二つ——を、この譬えもまた示すことになろう。
Vide an habeat ethnicus substantiam in Deo Patre census et sapientiae et naturalis agnitionis in Deum; per quam et Apostolus notat in sapientia Dei non cognovisse mundum per sapientiam Deum (I Cor. I, 21), quam utique a Deo acceperat.
PL 2, 998B見よ、異教徒が父なる神のうちに、資産という実体と、知恵という実体と、神への生まれながらの認識という実体とを持っているかどうかを。それによって使徒もまた、世は神の知恵のうちにあって知恵をもって神を知ることがなかったと指摘している(一コリント1:21)——もっとも世はその知恵を神から受け取っていたのであるが。
Hanc itaque prodegit longe a Domino moribus factus inter errores et illecebras et libidines saeculi, ubi fame veritatis compulsus, tradidit se principi hujus aevi.
PL 2, 998Bこうして異教徒は、この実体を、主から遠く離れた者となって、この世の誤りと誘惑と情欲のただ中で浪費し、真理への飢えに迫られて、この時代の君に己を引き渡したのである。
Ille eum praefecit porcis (ut familiare id daemonum pecus pasceret), ubi nec ille compos esset vitalis escae, simulque alios videret in opere divino abundantes pane coelesti.
PL 2, 998Bその者は彼を豚——すなわち悪霊どもになじみの家畜——を養う任に就かせた。そこでは彼自身、命を養う糧にあずかることもできず、同時に、神の業のうちで天の糧に満ち足りている他の者たちを目にすることになった。
Recordatur patris Dei, satisfacto redit, vestem pristinam recipit; statum scilicet eum quem Adam transgressus amiserat; annulum quoque accipit tunc primum, quo fidei pactionem interrogatus obsignat, atque ita exinde opimitate Dominici corporis vescitur, Eucharistia scilicet.
PL 2, 998B彼は父なる神を思い起こし、償いを終えて帰る。以前の衣を受け取る——すなわちアダムが違反によって失ったあの状態である。指輪もまた、この時初めて受け取る。それによって、問われて信仰の契約を証印するのである。そしてこうしてそれ以後、主の御体の豊かさを食する。すなわちエウカリスチアである。
Hic erit prodigus filius, qui nunquam retro frugi, qui statim prodigus, quod non statim Christianus. Hunc et Pharisaei de saeculo ad patris complexus revertentem, in publicanis et peccatoribus moerebant.
PL 2, 998Cこれこそが放蕩息子であろう。かつて一度も分別ある者であったことがなく、直ちに放蕩者となった者、すなわち直ちにキリスト教徒でなかった者である。この者が、この世から父の抱擁へと帰って来るのを、ファリサイ人たちは徴税人や罪人たちの中に見て嘆いていたのである。
Et ideo ad hoc solum majoris fratris accommodatus est livor; non quia innocentes et Deo obsequentes Judaei, sed quia invidentes nationibus salutem, plane quos semper apud patrem esse oportuerat.
PL 2, 998Cそれゆえ、兄の妬みはこの一点にのみふさわしいものとして当てはめられている。ユダヤ人たちが無垢で神に従順であったからではなく、諸国民の救いを妬んでいたからである——確かに、彼らこそ常に父のもとにあるべき者たちであったのだが。
Et utique Judaeus ad primam statim vocationem Christiani gemit, non ad secundam restitutionem: illa enim etiam ethnicis relucet, haec vero quae in Ecclesiis agitur, ne Judaeis quidem nota est.
PL 2, 998Cそして当然、ユダヤ人はキリスト教徒への最初の直ちの召命に対して呻くのであって、第二の回復に対してではない。なぜなら前者は異教徒にすら明らかに輝いているが、教会の中で行われる後者は、ユダヤ人にすら知られていないからである。
Puto me et materiae parabolarum, et congruentiae rerum, et tutelae disciplinarum accommodatiores interpretationes reddidisse.
PL 2, 998C私は、譬えの題材にも、事柄の整合性にも、教えの守りにも、よりふさわしい解釈を差し出したと思う。
Caeterum, si in hoc gestit diversa pars ovem et drachmam, et filii luxuriam christiano peccatori configurare, ut moechiam et fornicationem poenitentia donent, aut et caetera delicta pariter capitalia concedi oportebit, aut paria quoque eorum moechiam et fornicationem inconcessibilia servari.
PL 2, 998Dそのほか、もし異なる立場の者たちがこの一点に固執し、羊と銀貨と息子の放蕩とをキリスト教徒である罪人に重ね合わせて、姦淫と淫行とを悔悛によって赦そうとするのであれば、それと同じく重大な他の罪もまた等しく赦されねばならぬことになろう。さもなくば、それらと等しい姦淫と淫行もまた、赦されぬものとして保たれねばならぬのである。
Sed plus est, quod nihil aliud argumentari licet citra id de quo agebatur. Denique, si aliorsum parabolas transducere liceret, ad martyrium potius dirigeremus spem illarum, quod solum omni substantia prodacta restituere filium poterit, et drachmam inter omnia, licet in stercore repertam, cum gaudio praedicabit, et ovem per aspera quaeque et abrupta fugitivam humeris ipsius Domini in gregem referet.
PL 2, 999Aしかしそれ以上に重いのは、論じられていた当のこと以外は何一つ論証することが許されないという点である。結局、もし譬えを別の方向へ転用することが許されるならば、我々はむしろそれらの希望を殉教へと向けるであろう。実体をことごとく浪費し尽くした者を回復させることができるのは殉教のみだからである。また、たとえ塵芥の中に見出されたとしても、あらゆるもののうちで銀貨を喜びをもって宣べ伝えるであろうし、険しく切り立った道のすべてを通って逃げ出した羊を、主御自身の肩に担って群れへと連れ戻すことになろう。
Sed malumus in Scripturis minus si forte sapere, quam contra. Proinde sensum Domini custodire debemus atque praeceptum. Non est levior transgressio in interpretatione, quam in conversatione.
PL 2, 999Aしかし我々は、聖典において、もしかすると足りぬほどにしか悟らないとしても、その逆であるよりはそちらを望む。したがって我々は主の意味と戒めとを守らねばならない。解釈における違反は、行いにおける違反よりも軽いものではないのである。
Caput X
第X章PL 2, 999BExcusso igitur jugo in ethnicum disserendi parabolas istas, et semel dispecta vel recepta necessitate non aliter interpretandi quam materia propositi est, contendunt jam nec competere ethnicis poenitentiae denuntiationem, quorum delicta obnoxia ei non sint, ignorantiae scilicet imputanda, quam sola natura ream Deo faciat.
PL 2, 999Bしたがって、これらの譬えを異教徒に向けて論じるという軛を振り払い、事柄が命じる以外の仕方では解釈すべきでないという必然性を、一度は検討し、あるいは受け入れた上で、彼らは今や、悔悛の告知は異教徒にはふさわしくないと主張する。異教徒の罪はそれに服するものではなく、無知に帰せられるべきものであって、その無知を神の前に責めあるものとするのは、ただ生まれつきの本性のみなのだ、と。
Porro, nec remedia sapere, quibus pericula ipsa non sapiunt, illic autem poenitentiae constare rationem, ubi conscientia et voluntate delinquitur, ubi et culpa sapiat et gratia, illum lugere, illum volutari qui sciat et quid amiserit et quid sit recuperaturus, si poenitentiam Deo immolarit, utique eam magis filiis offerenti, quam extraneis.
PL 2, 999Bさらに彼らは言う。危険そのものを理解しない者には、治療法もまた理解されえない。むしろ悔悛の道理が成り立つのは、良心と意志とによって罪が犯される場合であり、咎も恩寵もそこに理解される場合である。悔悛を神に捧げるならば、自分が何を失い、何を取り戻そうとしているのかを知る者こそが嘆き、身を投げ出すのであって、それは当然、無縁の者たちに対してよりも、子らに対してこそ差し出されるものなのだ、と。
Num ergo et Jonas (Jon. III, 4) idcirco ethnicis Ninivitis non putabat poenitentiam necessariam, cum cavillaretur in praedicationis officio? an potius misericordiam Dei providens etiam in extraneos profusam, quasi destructuram praeconium, verebatur? atque adeo propter civitatem profanam nondum Dei compotem, adhuc ignorantia delinquentem, pene periit prophetes? nisi quod exemplum passus est Dominicae passionis, ethnicos quoque poenitentes redempturae (Luc. XIII, 29, 30).
PL 2, 999Bそれでは、ヨナ(ヨナ3:4)もまた、それゆえに、異教徒であるニネベの民には悔悛は必要でないと考え、宣教の務めにおいて渋っていたというのであろうか。それとも、むしろ、異邦の者たちにさえ豊かに注がれる神の憐れみが、その宣告を無に帰すのではないかと予見して、恐れていたのであろうか。しかも、いまだ神にあずからず、なお無知のうちに罪を犯していた俗なる都のゆえに、あの預言者はほとんど滅びかけたのではなかったか——もっとも彼が受けたのは主の受難の予型であり、それは悔悛する異教徒たちをも贖うことになるものであったが(ルカ13:29-30)。
Bene quod et Joannes Domini vias sternens, non minus militantibus et publicanis, quam filiis Abraham, poenitentiae erat praeco (Luc. III, 13 seqq.). Ipse Dominus Sidoniis et Tyriis praesumpsit poenitentiam, si virtutum documenta vidissent (Matth. XI, 21).
PL 2, 999C良いことに、主の道を整えたヨハネもまた、アブラハムの子らに劣らず、兵士たちや徴税人たちに対しても、悔悛を宣べ伝える者であった(ルカ3:13以下)。主御自身も、シドンとティルスの民が、もし力の証しを見たならば悔悛するであろうと、先んじて見なしておられた(マタイ11:21)。
Atquin ego illam naturalibus magis peccatoribus competere contendam, quam voluntariis. Magis enim merebitur fructum ejus qui nondum eo usus est, quam qui jam et abusus est; magisque sapient remedia prima, quam exoleta.
PL 2, 1000Aしかるに私は、悔悛が、意志的な罪人たちよりも、むしろ生まれつきの罪人たちにこそふさわしいと論じよう。なぜなら、まだそれを用いたことのない者の方が、既に濫用してしまった者よりも、その果実に値するであろうし、初めての治療法の方が、使い古された治療法よりも意味を持つであろうからである。
Nimirum Dominus ingratis benignus magis quam ignaris, et citius reprobatis misericors, quam nondum probatis; ut non magis irascatur contumeliis clementiae suae, quam blandiatur; et non libentius extraneis eam impertiat, quam in filiis perdidit, cum gentes sic adoptaverit, dum Judaei de patientia ludunt.
PL 2, 1000A無論、主は無知な者たちよりも恩知らずな者たちに対してこそ寛大であり、いまだ試されていない者たちよりも既に退けられた者たちに対してこそ、より速やかに慈しみ深くあられるというわけだ。御自らの柔和さへの侮辱に対しては、怒るどころか、かえってそれを甘やかされるというわけだ。子らのうちで失ったものを、無縁の者たちに喜んで分け与えることもなさらぬというわけだ——ユダヤ人たちが忍耐を弄んでいる間に、主は諸国民をこのように御自身の子とされたというのに。
Sed hoc volunt Psychici, ut Deus justus judex ejus peccatoris poenitentiam malit quam mortem, qui mortem poenitentia maluit. Quod si ita est, peccando promeremur.
PL 2, 1000Aしかし、プシュキコイが望むのはこうである。正しい審判者である神は、罪人の死よりもその悔悛を望まれるはずである、と——悔悛よりも死の方を選んだ、当のその罪人の悔悛をである。もしそうだとすれば、我々は罪を犯すことによって功を得ることになる。
Age tu, funambule pudicitiae et castitatis, et omnis circa sexum sanctitatis, qui tenuissimum filium disciplina ejusmodi veri avia pendente vestigio ingrederis, carnem spiritu librans, animam fide moderans, oculum metu temperans. Quid itaque in gradu totus es?
PL 2, 1000Bさあ、貞潔と純潔と、性にまつわるあらゆる聖性の綱渡り師よ、このような教えによって、真理の道なきところを、宙吊りの足取りで、いと細き糸の上を進むお前よ——肉を霊によって秤にかけ、魂を信仰によって制し、目を恐れによって抑えながら。それゆえ、お前はなぜその一歩にすっかりかかりきりなのか。
Perge sane, si potueris, si volueris, dum tam securus et quasi in solido es. Nam, si qua te carnis vacillatio, animi avocatio, oculi evagatio de tenore decusserit, Deus bonus est: suis, non ethnicis, sinum subjicit; secunda te poenitentia excipiet; eris iterum de moecho Christianus.
PL 2, 1000Bそのまま進むがよい、もしできるならば、もし望むならば——お前がそれほど安心しきって、まるで確かな地面の上にいるかのようであるうちは。だが、もし肉の揺らぎか、心の逸れか、目の彷徨いかが、お前をその一筋の道から振り落とすならば——神は善い方であるから、異教徒にではなく、御自身のものに懐を差し伸べられる。第二の悔悛がお前を迎え入れるであろう。お前は姦淫者から再びキリスト教徒になるであろう。
Haec tu mihi, benignissime Dei interpres. Sed cederem tibi, si scriptura Pastoris, quae sola moechos amat, divino instrumento meruisset incidi, si non ab omni concilio Ecclesiarum etiam vestrarum inter apocrypha et falsa judicaretur, adultera et ipsa, et inde patrona sociorum; a qua et alias initiaris; cui ille si forte patrocinabitur pastor, quem in calice depingis, prostitutorem et ipsum Christiani sacramenti, merito et ebrietatis idolum, et moechiae asilum post calicem subsecuturae, de quo nihil libentius bibas, quam ovem poenitentiae secundae.
PL 2, 1000Bこれらのことを、お前は私に向かって言う、神の最も慈悲深き代弁者よ。だが私はお前に譲ろう——もし『牧者』という書、あの姦淫者たちのみを愛する書が、神的な文書として書き記されるに値すると認められていたならば。しかしそれは、諸君の教会をも含めたあらゆる教会会議によって、外典であり偽りの書であると判定されているではないか。それ自体が姦通者であり、それゆえ同類の庇護者なのだ。お前もまたそこから、他のことについても手ほどきを受けている。もしやそれを、お前が杯に描いているあの牧者が庇護するとすれば——その牧者こそ、キリスト教の秘跡そのものを堕落させる者であり、まさしく酩酊の偶像であり、杯のあとに続く姦淫の逃げ場でもあろう。お前がそこから最も好んで飲むのは、第二の悔悛の羊にほかならない。
At ego ejus pastoris scripturas haurio qui non potest frangi: hunc mihi statim Joannes offert cum poenitentiae lavacro et officio dicentem: Facite dignos poenitentiae fructus, et ne dixeritis: patrem habemus Abraham: et ne scilicet rursus blandimenta delinquentiae de patrum resumerent gratia: Potest enim Deus de lapidibus istis filios suscitare Abrahae (Matt. III, 8, 9).
PL 2, 1000Cだが私は、決して砕かれることのないあの牧者の書から汲み取る。この牧者を、ヨハネは直ちに、悔悛の洗礼とその務めとともに、こう言う者として私に差し出す。「悔悛にふさわしい実を結べ、そして『我々には父としてアブラハムがいる』と言うな」——これは、父祖たちの恩恵によって、彼らが罪への甘えを再び取り戻すことのないようにとの意である——「神はこれらの石からでも、アブラハムに子らを起こすことがおできになるのだから」(マタイ3:8-9)。
Sic et nos sequitur, ut eos qui hactenus delinquant, facientes dignum poenitentiae fructum. Quid enim ex poenitentia maturescit, quam emendationis effectus? Sed etsi venia potius est poenitentiae fructus, hanc quoque consistere non licet sine cessatione delicti. Ita cessatio delicti radix est veniae, ut venia sit poenitentiae fructus.
PL 2, 1001Aかくして我々にも、これまで罪を犯してきた者たちが、悔悛にふさわしい実を結ぶべきことが続くのである。悔悛から熟すのは、矯正の成果でなくて何であろうか。しかし、たとえ赦しの方が悔悛の実であるとしても、それもまた罪の停止なしには成り立ちえない。かくして、罪の停止が赦しの根であり、赦しが悔悛の実であるのである。
Caput XI
第XI章PL 2, 1001AExinde, quod ad Evangelium pertinet, parabolarum quidem discussa jam quaestio est. Si vero et factis aliquid tale pro peccatoribus edidit Dominus, ut cum peccatrici foeminae etiam corporis sui contactum permittit lavanti lacrymis pedes ejus et crinibus detergenti, et unguento sepulturam ipsius inauguranti (Luc. VII, 37, et seqq.); ut cum Samaritanae sexto jam matrimonio, non moechae, sed prostitutae (Jo. IV, 7 et seqq.), etiam, quod nemini facile, quis esset ostendit, nihil ex hoc adversariis confertur, etsi jam Christianis veniam delictorum praestitisset.
PL 2, 1001Aそこで、福音書に関することとして、譬えについての問いはすでに論じられた。しかし、もし主が罪人たちのために行いにおいても何かそのようなことをなさったのだとすれば——たとえば、罪の女に対して、御自身の体への接触すら許され、彼女が涙で御足を洗い、髪でそれを拭い、香油をもって御自身の葬りを先んじて執り行うのを許された場合(ルカ7:37以下)、あるいは、すでに六度目の婚姻を経た——姦淫の女ではなく娼婦である——サマリアの女に対して、誰にも容易にはなさらないこと、すなわち御自身が何者であるかを示された場合(ヨハネ4:7以下)であっても、これによって論敵たちに何も得られるものはない。たとえ主が、すでにキリスト教徒である者たちに罪の赦しを与えていたのだとしても。
Nunc enim dicimus, soli Domino hoc licet, hodie potestas indulgentiae ejus operetur. Ad illa tamen tempora quibus in terris egit, hoc definimus nihil adversum nos praejudicare, si peccatoribus etiam Judaeis venia conferebatur.
PL 2, 1001Bというのも今、我々はこう言うからである。これは主お一人にのみ許されたことであり、今日もその赦しの権能が働いている、と。しかし主が地上で活動されたあの時代については、我々はこう規定する。たとえユダヤ人の罪人たちにさえ赦しが与えられていたとしても、それは我々に対して何ら予断を及ぼすものではない、と。
Christiana enim disciplina a novatione Testamenti et, ut praemisimus, a redemptione carnis, id est Domini passione censetur.
PL 2, 1001Bなぜならキリスト教の教えは、契約の刷新から、そして、我々が先に述べたように、肉の贖い、すなわち主の受難から数えられるからである。
Nemo perfectus ante repertum ordinem fide, nemo Christianus ante Christum coelo resumptum, nemo sanctus ante Spiritum Sanctum de coelo repraesentatum ipsius disciplinae determinatorem.
PL 2, 1001B信仰による秩序が見出される前には、誰も完全な者ではない。キリストが天に迎え取られる前には、誰もキリスト教徒ではない。かの教えの決定者である聖なる霊が天から現される前には、誰も聖なる者ではない。
Caput XII
第XII章PL 2, 1001CItaque isti qui alium Paracletum in Apostolis et per Apostolos receperunt, quem nec in Prophetis proprius agnitum, jam nec in Apostolis possident; age nunc, vel de apostolico instrumento maculas doceant carnis post baptisma respersae, poenitentia dilui posse: in apostolis quoque veteris legis formam salutamus, circa moechiae, quanta sit, demonstrationem; ne forte lenior existimetur in novitate disciplinarum, quam in vetustate.
PL 2, 1001Cそこで、使徒たちのうちに、また使徒たちを通して、別のパラクレートスを受け入れながら、そのパラクレートスを預言者たちのうちにおいては固有のものとして認めず、いまや使徒たちのうちにおいてさえ持ってはいない者どもは――さあ今こそ、使徒の文書からでも、洗礼ののちに振りかけられた肉の染みが悔悛によって洗い清められうることを示すがよい。使徒たちのうちにも我々は、姦淫がどれほどのものであるかを示す点で、古き律法の型を歓迎する。新しい教えの目新しさのもとで、古きものにおけるよりも姦淫がゆるやかに見なされることのないように。
Cum primum intonuit Evangelium, et vetera concussit, ut de legis retinendae necne statu disceptaretur, primam hanc regulam de auctoritate Spiritus Sancti Apostoli emittunt ad eos qui jam ex nationibus allegi coeperant: Visum est, inquiunt, Spiritui Sancto et nobis, nullum amplius vobis adjicere pondus, quam eorum a quibus necesse est abstineri, a sacrificiis, et a fornicationibus et sanguine, a quibus observando recte agitis (Act. XV, 28 et seqq.), vectante vos Spiritu Sancto.
PL 2, 1002A福音が初めて轟き渡り、古きものを揺るがし、律法を保持すべきか否かについて論争がなされたとき、使徒たちは、聖なる霊の権威に基づくこの最初の規範を、すでに諸国民の中から選び集められ始めていた者たちに向けて発した。「聖なる霊と我々とに、避けねばならぬもの――すなわち犠牲、淫行、そして血――のほかには、これ以上の重荷を汝らに負わせないことが良しとされた。これらを守ることによって、汝らは正しく行うことになる。聖なる霊が汝らを運びゆくままに」(使徒行録15:28以下)。
Sufficit et hic servatum esse moechiae et fornicationi locum honoris sui inter idololatriam et homicidium: interdictum enim sanguinis multo magis humani intelligemus.
PL 2, 1002Aここでもまた、姦淫と淫行とに、偶像礼拝と殺人との間という、それにふさわしい名誉の位置が保たれていることで十分である。というのも、血の禁令は、人間の血をこそ、はるかに多く意味すると理解するからである。
Porro qualia videri volunt Apostoli crimina, quae sola in observatione de lege pristina excerpunt, quae sola necessario abstinenda praescribunt?
PL 2, 1002Aさらに、使徒たちは、いったいどのような重さの犯罪と見なそうとしているのか――古き律法の遵守すべき事柄のうちからただそれらのみを抜き出し、必ず避けるべきものとしてただそれらのみを定めているというのに。
Non quod alia permittant, sed quod haec sola proponant utique non remissibilia, qui, ethnicorum caussa, caetera legis onera remissibilia fecerunt. Cur ergo cervicem nostram a tanto jugo excusant, nisi ut illis compendia ista disciplinae semper imponant?
PL 2, 1002B他のものを許しているからではなく、これらのみを、異教徒のゆえに律法の他の重荷を赦されうるものとした者たちが、断じて赦されえぬものとして掲げているからである。それならば、なぜ彼らは我々の首を、これほど大きな軛から解いてやるのか。ただ、教えのこの簡略化を我々に常に課すためでなくて何であろうか。
Cur tot vincula indulgent, nisi ut perpetuo ad necessariora constringant? Solverunt a pluribus, ut nocentioribus observandis obligaremur. Compensatione res acta est: lucrati sumus multa, ut aliqua praestemus.
PL 2, 1002Bなぜ彼らはかくも多くの絆を許すのか。ただ、より必要な事柄へと永続的に縛りつけるためでなくて何であろうか。彼らは我々を多くのものから解いた。より害の大きい事柄を守るよう義務づけられるためである。事は代償によって成し遂げられた。我々は多くを得た。いくつかのことを果たすために。
Compensatio autem revocabilis non est iisdemque revocabitur, iteratione moechiae utique, et sanguinis et idololatriae. Tota enim jam lex sumetur, si veniae conditio solvetur.
PL 2, 1002Bしかし代償は取り消しうるものではなく、まさにこれらのもの――姦淫、血、そして偶像礼拝――を繰り返すことによって取り消されるであろう。というのも、赦しの条件が解かれるならば、律法全体が改めて引き受けられることになるからである。
Sed non leviter nobiscum pactus est Spiritus Sanctus, etiam ultro pactus quo magis honorandus. Sponsionem ejus nemo dissolvit nisi ingratus. Jam nec recipiet quae dimisit, nec dimittet quae retinuit.
PL 2, 1002Bしかし聖なる霊は、我々と軽々しく契約を結んだのではない。むしろ自ら進んで契約を結んだからこそ、いっそう敬われるべきである。その約束を解く者は、恩知らずの者でなければいない。ゆえに彼は、自ら手放したものを再び受け取ることもなければ、留め置いたものを手放すこともない。
Novissimi Testamenti semper indemutabilis status est, et utique recitatio decreti consiliumque illud cum saeculo desinet. Satis denegavit veniam corum quorum custodiam elegit, vindicavit quae non proinde concessit.
PL 2, 1002C最後の契約の状態は常に不変であり、その布告の宣読と、あの決議とは、世とともに終わるものと定められている。彼は、その遵守を選んだ事柄については赦しを十分に拒み、同じようには許さなかった事柄については、裁きの権を主張したのである。
Hinc est quod neque idololatriae, neque sanguini, pax ab Ecclesiis redditur. De qua finitione sua Apostolos excidisse, puto, non licet credere; aut si credere quidam possunt, debebunt probare.
PL 2, 1002Cこれゆえに、偶像礼拝にも、血にも、教会から平和が与えられることはない。使徒たちがこの自らの定めから逸脱したと信じることは、私が思うに、許されない。あるいは、もしある者たちがそう信じうるとしても、彼らはそれを証明せねばならぬだろう。
Caput XIII
第XIII章PL 2, 1003ANovimus plane et hic suspiciones eorum. Revera enim suspicantur apostolum Paulum, in secunda ad Corinthios (II Cor. II, 5 11), eidem fornicatori veniam dedisse, quem in prima dedendum Satanae in interitum carnis pronuntiarit (I Cor. V, 3, et seqq.), impium patris de matrimonio haeredem; quasique ipsum postea stylum verterit scribens: Si quis autem contristavit, non me contristavit, sed ex parte, ne vos onerem omnes.
PL 2, 1003Aこの点においても、彼らの憶測を我々はよく知っている。実際、彼らは、使徒パウロが、二コリントの書簡(二コリント2:5、11)において、かの淫行の者――すなわち、第一の書簡(一コリント5:3以下)において、肉の滅びのためにサタンへ引き渡すべきだと宣告した者、父の婚姻を継いだ不敬虔な相続人――に対して赦しを与えたのだと疑っている。あたかも彼が、のちに筆を翻してこう書いたかのようである。「もし誰かが悲しませたとすれば、それは私を悲しませたのではなく、幾分か――私が汝ら全てに重荷を負わせぬためである」
Satis est talis increpatio quae a multis fit. Uti e contrario magis vos donare et advocare, ne forte abundantiore tristitia devoretur ejusmodi. Propter quod oro vos, constituatis in eum dilectionem.
PL 2, 1003A「その者への叱責は、多くの者たちによってなされたのであれば十分である。むしろ逆に、汝らはその者を赦し、力づけよ。さもなくば、そのような者が過度の悲しみに呑み込まれてしまうことのないように。それゆえに、私は汝らに願う、彼への愛を打ち立てよ」
In hoc enim et scripsi, uti cognoscam probationem vestram quod in omnibus obauditis mihi. Si cui autem donaveritis, et ego. Nam et ego si quid donavi, donavi in persona Christi, ne fraudemur a Satana: quoniam non ignoramus injectiones ejus (II Cor. II, 5, 11).
PL 2, 1003A「私がこれを書いたのは、汝らがすべての点において私に従っているという、汝らの証しを知るためである。汝らが誰かを赦すならば、私もまた赦す。私が何かを赦したとすれば、それはキリストの人格において赦したのである。我々がサタンに欺かれることのないように。彼の策略を我々は知らぬわけではないからである」(二コリント2:5、11)。
Quid hic de fornicatore, quid de paterni thori contaminatore, quid de christiano ethnicorum impudentiam supergresso intelligitur? cum proinde utique speciali venia absolvisset, quem speciali ira damnasset.
PL 2, 1003Bここで、淫行の者について、父の寝床を汚した者について、異教徒の恥知らずさをも凌いだキリスト教徒について、いったい何が読み取れるであろうか。特別な怒りをもって断罪した当の者を、それに応じて特別な赦しによって無罪放免したというのなら。
Obscurius miseretur, quam indignatur; apertior est in austeritate, quam in lenitate: atquin facilius ira quam indulgentia obliqua est; magis tristiora cunctantur, quam laetiora.
PL 2, 1003B彼は、憤るときよりも憐れむときのほうが、より判然としない。彼は柔和においてよりも、厳格さにおいてのほうが、より露わである。しかしまた、寛恕よりも怒りのほうが、たやすく婉曲になるものである。喜ばしいことよりも、悲しむべきことのほうが、ためらいがちである。
De modica scilicet indulgentia agebatur; quae si forte nunc aestimaretur, quando maxima quaeque non soleant etiam sine praedicatione donari, tanto abest sine significatione.
PL 2, 1003Bつまり、些細な寛恕が問題になっていたのである。今かりにこれを評価するとしても――これほど大きな事柄でさえ、通常は公然の宣言なしには赦されないのだから――それだけいっそう、何の徴もなしにということはありえない。
Et tu quidem poenitentiam moechi ad exorandam fraternitatem in ecclesiam inducens, conciliciatum et concineratum cum dedecore et horrore compositum prosternis in medium ante viduas, ante presbyteros, omnium lacinias invadentem, omniunt vestigia lambentem, omnium genua detinentem, inque cum hominis exitum quantis potes misericordiae inlecebris, bonus pastor et benedictus Papa concionaris, et in parabola ovis, capras tuas quaeris, tua ovis ne rursus de grege exiliat, quasi non exinde jam liceat quod nec semel licuit, caeteras etiam metu comples, cum maxime indulgens.
PL 2, 1003Bそしてお前は、姦淫者の悔悛を、兄弟団に嘆願させるために教会の中へと連れ入れ、粗い毛衣をまとわせ灰にまみれさせ、恥辱と恐れとをもって装わせた彼を、寡婦たちの前に、長老たちの前に、人々の真ん中に平伏させ、皆の衣の裾にすがりつかせ、皆の足跡を舐めさせ、皆の膝にすがりつかせる。そしてこの人間を引き戻すために、お前はできる限りの憐れみの誘いをもって、善き牧者にして祝福された教皇として説教し、羊のたとえの中で自分の山羊を探し求める――お前の羊がふたたび群れから逃げ出すことのないように。まるで、一度たりとも許されなかったことが、以後はもう許されるかのように。そしてこのうえなく寛大でありながら、他の者たちをも恐れで満たすのである。
Apostolus vero sceleratam libidinem fornicationis incesto onustam tam projecte ignovisset, ut nec hunc saltem habitum legatum poenitentiae quem ab ipso didicisse deberes, ab eo exegerit, nihil de postero sit comminatus, nihil de caetero allocutus?
PL 2, 1003Cしかし使徒は、近親相姦を伴う淫行の凶悪な欲情を、それほど無造作に赦したというのか。お前が彼から学ぶべきだったはずのこの悔悛の装いすら、彼はその者に求めず、今後については何ら威嚇せず、その他については何ら語りかけなかったというのか。
Quin imo, et ultro obsecrat, constituerent in cum dilectionem, quasi satisfaciens, non quasi ignoscens: et tamen dilectionem audio, non communicationem.
PL 2, 1004Aむしろ、彼は自ら進んで、人々が彼への愛を確立するようにと嘆願する。それはあたかも埋め合わせをするかのようであって、赦しているのではないかのようである。それでも私が耳にするのは『愛』であって、『交わり』ではない。
Quod et ad Thessalonicenses: Si quis autem non obaudit sermoni nostro per epistolam, hunc notate, nec commisceamini illi, ut revereatur, non quasi inimicum deputantes, sed quasi fratrem objurgantes (II Thess. III, 14).
PL 2, 1004Aテサロニケ人たちへの書簡においても、彼は同じことを述べている。「もし誰かが、この書簡による我々の言葉に従わないならば、その者に印をつけ、彼と交わってはならない。彼が恥じ入るためである。彼を敵とみなすのではなく、兄弟として戒めるのである」(二テサロニケ3:14)。
Adeo potuisset dicere et fornicatori dilectionem solummodo concessam, non et communicationem. Incesto vero nec dilectionem, quem scilicet auferri jussisset de medio ipsorum, multo magis utique de animo.
PL 2, 1004Aそれゆえ、淫行の者に対しても、彼は『愛』のみが与えられ、『交わり』は与えられなかった、と言うことができたであろう。しかし近親相姦の者に対しては、『愛』すら与えられなかった。というのも彼は、この者を彼らの中から取り除くよう命じたのであり、まして心の中からは、なおさらのことである。
Sed verebatur ne fraudarentur a Satana circa ejus personae amissionem, quem Satanae ipse projecerat; aut ne abundantia moeroris devoraretur, quem in interitum carnis addixerat.
PL 2, 1004Aしかし彼は恐れていた。自らサタンへ投げ渡したその者の喪失に関して、彼らがサタンによって欺かれることを。あるいは、肉の滅びへと引き渡したその者が、過度の悲しみに呑み込まれてしまうことを。
Hic jam carnis interitum in officium poenitentiae interpretantur, quod videatur jejuniis et sordibus et incuria omni et dedita opera malae tractationis carnem exterminando satis Deo facere; ut ex hoc argumententur fornicatorem, imo incestum illum, non in perditionem Satanae ab Apostolo traditum, sed in emendationem, quasi postea veniam ob interitum, id est conflictationem carnis, consecuturum, igitur et consecutum.
PL 2, 1004Bここで彼らは早くも、肉の滅びを悔悛の務めと解釈する。断食と汚れと、あらゆる怠慢と、意図的な虐待の業とによって肉を根絶やしにすることで、神に十分応えているように見えるからである。こうして彼らはこれをもとに論じる。すなわち、あの淫行の者――いや、むしろ近親相姦の者――は、使徒によって滅びのためにサタンへ引き渡されたのではなく、矯正のためであった、と。あたかも彼が、のちに肉の滅び、すなわち肉との闘いのゆえに赦しを得るであろう、それゆえすでに得たのだ、というかのように。
Plane idem apostolus Hymenaeum et Alexandrum Satanae tradidit, ut emendarentur non blasphemare, sicut Timotheo suo scribit (I Tim., I, 20). Sed et ipse datum sibi ait sudem, angelum Satanae, a quo colaphizaretur ne se extolleret. (II Cor., XII, 7).
PL 2, 1004B確かに、同じ使徒は、ヒュメナイオスとアレクサンドロスとをサタンへ引き渡した。冒瀆せぬように矯正されるためであった。彼がテモテに宛てて書いている通りである(一テモテ1:20)。また彼自身も、思い上がることのないよう、それによって打たれるための棘、すなわちサタンの天使が、己に与えられたと言っている(二コリント12:7)。
Si et hoc tangunt ut traditos Satanae ab illo, in emendationem, non in perditionem intelligamus, quid simile blasphemia et incestum et anima ab his integra, imo non aliunde quam ex summa sanctitate et ex omni innocentia elata, quae in apostolo colaphis si forte cohibebatur, per dolorem, ut aiunt, auriculae vel capitis.
PL 2, 1004Cもし彼らがこの点にも触れ、彼によってサタンへ引き渡された者たちを、矯正のためであって滅びのためではないと理解せよと言うのであれば、冒瀆と近親相姦と、これらから清いままの魂――いや、むしろこの上ない聖性とあらゆる無垢とによってこそ高ぶった魂――との間に、いったい何の類似があろうか。その魂は、使徒においては、もしかすると、耳あるいは頭の痛みによって、打たれることで抑えられていたのだと、彼らは言うのだが。
Incestum vero atque blasphemia totos homines in possessionem ipsi Satanae, non angelo ejus tradidisse meruerunt. Et de hoc enim interest, imo et ad hoc plurimum refert, quod illos traditos ab Apostolo legimus Satanae; Apostolo vero angelum datum Satanae.
PL 2, 1004Cしかし近親相姦と冒瀆とは、人間まるごとを、サタンの天使にではなくサタンその者の所有へと引き渡すに値するものであった。実際、この点にこそ意味があり、むしろこの点こそ大いに重要である。すなわち、我々が読むところでは、彼らは使徒によってサタンへ引き渡されたが、使徒自身には、サタンの天使が与えられたのである。
Postremo, cum deprecatur Dominum Paulus, quid audit? Satis habe gratiam meam; virtus enim in infirmitate perficitur (II Cor., XII, 9). Hoc, qui Satanae deduntur, audire non possunt.
PL 2, 1004C最後に、パウロが主に懇願したとき、彼は何を聞いたか。「私の恩寵で満ち足りるがよい。力は弱さのうちにこそ全うされるからである」(二コリント12:9)。これは、サタンへ引き渡される者たちには聞くことのできない言葉である。
Hymenaei autem et Alexandri crimen si et in isto et in futuro aevo irremissibile est, blasphemia scilicet; utique Apostolus non adversus terminum Domini sub spe veniae dedisset Satanae, jam a fidei in blasphemiam mersos.
PL 2, 1005Aしかし、ヒュメナイオスとアレクサンドロスの罪――すなわち冒瀆――が、この世においても来るべき世においても赦されえぬものであるとすれば、使徒は、主の定めに反して、赦しの望みのもとに、すでに信仰から冒瀆へと沈み込んだ彼らをサタンへ引き渡したりはしなかったはずである。
Unde et naufragos eos juxta fidem pronuntiavit, non habentes jam solatium navis Ecclesiae: illis enim venia negatur, qui de fide in blasphemiam impegerunt. Caeterum, ethnici et haeretici quotidie ex blasphemia emergunt.
PL 2, 1005Aそれゆえ彼は、彼らを信仰に関して難破した者たちと宣告した。もはや教会という船の慰めを持たない者たちとして。というのも、信仰から冒瀆へと突き進んだ者たちには、赦しが拒まれるからである。もっとも、異教徒や異端者たちは、日々冒瀆から立ち直っている。
Sed etsi dixit: Tradidi eos Satanae, uti disciplinam acciperent non blasphemandi; de caeteris dixit qui, illis traditis Satanae, id est extra Ecclesiam projectis, crudiri haberent blasphemandum non esse.
PL 2, 1005Aしかし彼が「私は彼らをサタンへ引き渡した。冒瀆せぬという教えを彼らが受けるために」と言ったとしても、それは他の者たちについて言ったのである。すなわち、あの者たちがサタンへ引き渡されたことによって――つまり教会の外へと投げ出されたことによって――冒瀆してはならないと教え込まれることになる、他の者たちについてである。
Sic igitur et incestum fornicatorem non in emendationem, sed in perditionem tradidit Satanae, ad quem jam super ethnicos delinquendo transierat, ut discerent fornicandum non esse.
PL 2, 1005Aかくして彼は、近親相姦の淫行者をも、矯正のためではなく滅びのためにサタンへ引き渡した――彼は異教徒以上に罪を犯すことによって、すでにサタンの側へと移っていたのだから――他の者たちが、淫行してはならないと学ぶためである。
Denique in interitum, inquit, carnis, non, in cruciatum; ipsam substantiam damnans per quam exciderat, quae exinde jam perierat, baptismate amisso; ut spiritus, inquit, salvus sit in die Domini (I Cor., V, 5).
PL 2, 1005B最後に彼は「肉の滅びのために」と言い、「責め苦のために」とは言わなかった。彼が転落したその実体そのものを断罪しているのであり、それは洗礼を失うことによって、すでにそこから滅びていたのである。「霊が主の日に救われるように」と彼は言う(一コリント5:5)。
Et de hoc enim quaeratur si spiritus hominis ipsius salvus erit. Ergo salvus erit spiritus tanto scelere pollutus, propter hoc perdita carne, ut salvus sit in poena. Ergo poenam sine carne censebit contraria interpretatio, si resurrectionem carnis amittimus.
PL 2, 1005B実にこの点についても問われるべきである。すなわち、その人自身の霊が救われるであろうか、と。ならば、これほどの大罪によって汚された霊が、そのために肉を失いながら、刑罰のうちに救われるために、救われるということになろう。ならば、もし我々が肉の復活を失うのであれば、反対の解釈は、肉なき刑罰を認めることになろう。
Superest igitur ut eum spiritum dixerit, qui in Ecclesia censetur, salvum, id est integrum, praestandum in die Domini ab immunditiarum contagione, ejecto incesto fornicatore; siquidem subjungit: Non scitis quod modicum fermentum totam desipiat conspersionem (Ibid. 6)? Et tamen fornicatio incesta non erat modicum, sed grande fermentum.
PL 2, 1005Bしたがって残るのは、彼が言うところの霊とは、教会において数えられている霊であり、それが救われる、すなわち、主の日において汚れの伝染から健全なままに保たれるべきである、ということである。近親相姦の淫行者が追い出されることによって。というのも、彼はこう付け加えているからである。「汝らは知らないのか、わずかなパン種が、練り粉全体を損なうことを」(一コリント5:6)。それにもかかわらず、近親相姦の淫行は、わずかなパン種ではなく、大きなパン種であった。
Caput XIV
第XIV章PL 2, 1005CEt his itaque discussis quae intercesserant, regredior ad secundam Corinthiorum, ut probem illud quoque Apostoli dictum, Sufficiat ejusmodi homini increpatio ista quae a multis (II Cor., II, 6), non in fornicatoris personam convenire.
PL 2, 1005Cさて、間に立ち塞がっていたこれらのことを論じ終えたので、私はコリント人への第二の手紙に立ち返り、使徒のかの言葉、すなわち「このような者には、多くの者たちによるこの叱責で足りる」(二コリント2:6)もまた、淫行者という人物には当てはまらないことを証明しよう。
Si enim dedendum Satanae pronuntiaverat in interitum carnis, utique damnaverat eum magis, quam increpaverat. Alius ergo erat, cui voluit sufficere increpationem; siquidem fornicator non increpationem de sententia ejus retulerat, sed damnationem.
PL 2, 1006Aというのも、もし彼が〔その者を〕肉の滅びのためにサタンへ引き渡すべしと宣告していたのであれば、彼はその者を叱責したというよりも、むしろ断罪していたはずだからである。したがって、彼が叱責をもって足れりとしようとした相手は、別人であった。すなわち淫行者は、彼の判決によって叱責ではなく断罪を受けたのである。
Nam et hoc ipsum dispiciendum tibi offero, an fuerint in Epistola prima et alii qui Apostolum contristaverint incondite agentes; et contristati sint ab illo, increpationem referentes juxta sensum Epistolae secundae, ex quibus in ea veniam aliquis potuerit adipisci.
PL 2, 1006Aそこで私はまさにこの点をも、お前が検討すべきものとして差し出す。すなわち、第一の手紙のうちにも、秩序なく振る舞って使徒を悲しませた者たちが、ほかにもいたのではないか。そして彼らは彼によって悲しめられ、第二の手紙の趣旨に沿った叱責を受けたのであり、その中の誰かがその手紙において赦しを得ることができたのではないか、ということである。
Animadvertamus autem totam Epistolam primam, ut ita dixerim, non atramento, sed felle conscriptam, tumentem, indignantem, dedignantem, comminantem, invidiosam, et per singulas caussas in quosdam quasi mancipes earum figuratam.
PL 2, 1006Aさて、第一の手紙全体が、いわば墨によってではなく苦い胆汁によって書き記されたものであることに注意しよう。それは膨れ上がり、憤り、見下し、脅しつけ、当てつけがましく、それぞれの事案ごとに、いわばその事案を一身に背負う特定の人々の姿へと形づくられている。
Sic enim exegerant schismata, et aemulationes, et dissensiones, et praesumptiones, et elationes, et contentiones; ut et invidia onerarentur, et correptione retunderentur, et superbia elimarentur, et austeritate deterrerentur. Et qualis invidia humilitatis aculeus?
PL 2, 1006Bというのも、分裂も、対抗心も、不和も、僭越も、驕りも、争いも、まさにこのことを要求していたからである。すなわち、当てつけによって重荷を負わされ、譴責によって押し返され、驕りを削ぎ落とされ、厳格さによって怯まされることを。そして、謙遜の棘とは、なんという当てつけであろうか。
Deo gratias ago, quod neminem vestrum tinxerim, nisi Crispum et Gaium; ne qui dicat quod in nomine meo tinxerim (I Cor., I, 14, 15). Nec enim judicavi scire aliquid in vobis, quam Jesum Christum, et hunc crucifixum (I Cor., II, 2).
PL 2, 1006B「私はクリスプスとガイウスのほかは、汝らのうち誰にも洗礼を授けなかったことを神に感謝する。私の名によって洗礼を授けたなどと誰かが言うことのないためである(一コリント1:14-15)。私は汝らのあいだで、イエス・キリスト、しかも十字架につけられたそのお方以外の何ものかを知ろうとは考えなかった(一コリント2:2)。」
Et puto, nos Deus apostolos novissimos elegit velut bestiarios; quoniam spectaculum facti sumus huic mundo, et angelis, et hominibus, et purgamenta hujus mundi facti sumus, omnium peripsema (I Cor., IV, 9, 13).
PL 2, 1006B「そして私は思う。神は我々使徒たちを、いわば闘獣士のように、最後の者として選び給うたのだと。なぜなら我々はこの世にとって、また天使たちにとって、人々にとって、見世物とされたからである。そして我々はこの世の掃き溜めとなり、すべての者の屑となったのである(一コリント4:9,13)。」
Et: Non sum liber, non sum apostolus, non Christum Jesum Dominum nostrum vidi (I Cor., IX, 1)?
PL 2, 1006B「また、私は自由人ではないか。使徒ではないか。我々の主イエス・キリストを見なかったか(一コリント9:1)。」
De quali contra supercilio pronuntiare compulsus est: Mihi autem in modico est ut a vobis interroger aut ab humano die: neque enim conscius mihi sum (I Cor., IV, 3, 4): et: Gloriam meam nemo inaniet (I Cor., IX, 15).
PL 2, 1006Cいったいいかなる高慢に対して、彼はこう言明することを余儀なくされたのか。「汝らによって、あるいは人間の裁きの日によって取り調べられることは、私にとってはささいなことである。私は自分自身に疚しいところを知らないからである」(一コリント4:3-4)。また、「私の誇りを誰にも空しくさせはしない」(一コリント9:15)。
Non scitis quod angelos sumus judicaturi (I Cor., VI, 8)? Caeterum libertas quam apertae objurgationis, quam exerta acies machaerae spiritalis? Jam ditati estis, jam saturati estis, jam regnatis (I Cor., IV, 8).
PL 2, 1006C「汝らは、我々が天使たちを裁くことになると知らないのか(一コリント6:8)。」ところで、その率直な譴責の自由と、その抜き放たれた霊の剣の刃とは、いかばかりであろうか。「汝らはすでに富み、すでに満ち足り、すでに王となっている」(一コリント4:8)。
Et: Si quis se putat scire, nondum scit quemadmodum oporteat eum scire (I Cor., VIII, 2). Nonne et tunc in faciem alicujus impingens? Quis enim, inquit, te discernit? quid autem habes quod non accepisti?
PL 2, 1006C「また、もし誰かが自分は知っていると思うならば、その者はまだ、知るべき仕方において知ってはいない」(一コリント8:2)。ここでも彼は、誰かの面に打ちかかってはいないだろうか。「では、お前を〔他と〕分け隔てる者は誰なのか。お前が持っているもので、受けなかったものがあろうか」と彼は言う。
Si autem accepisti, quid gloriaris, quasi non acceperis (I Cor., IV, 7)? Nonne et illos in os caedit? Quidam autem in conscientia usque nunc quasi idolothytum edunt. Sic autem delinquentes, percutiendo conscientias fratrum infirmas, in Christum delinquent.
PL 2, 1007A「もし受けたのであれば、なぜ受けなかったかのように誇るのか」(一コリント4:7)。ここでも彼は、かの者たちを面と向かって打ってはいないだろうか。ある者たちは今なお良心において、いわば偶像への供え物を食べるかのようにしている。だが、こうして過ちを犯す者たちは、兄弟たちの弱い良心を打つことによって、キリストに対して過ちを犯すことになる。
Jam vero et nominatim: Aut non habemus potestatem manducandi et bibendi, et mulieres circumducendi, sicut et caeteri apostoli, et fratres Domini et Cephas (I Cor., IX, 4, 5)? Et: Si alii de potestate vestra consequuntur, non magis nos (I Cor., X, 12)?
PL 2, 1007Aさらに、名指しでもこう言う。「我々には、食べたり飲んだりする権能、また妻を連れて回る権能が無いのか。ほかの使徒たちや主の兄弟たち、そしてケファがそうしているように」(一コリント9:4-5)。また、「もしほかの者たちが汝らに対するこの権能にあずかっているのなら、我々はなおさらそうではないか」(一コリント10:12)。
Aeque et illos singulari stylo figit. Propterea qui se putat stare, videat ne cadat (I Cor., XI, 16); et: Si quis contentiosus videtur, nos talem consuetudinem non habemus, neque Ecclesia Domini (I Cor., XI, 16).
PL 2, 1007A同じように、彼は一人ひとりを名指す筆でもって、かの者たちをも刺し貫く。「それゆえ、自分は立っていると思う者は、倒れないように気をつけよ」(一コリント11:16)。また、「もし誰かが争いを好むと見えるならば、我々にはそのような慣習は無く、主の教会にも無い」(一コリント11:16)。
Tali clausula maledicto detexta: Si quis non amat Dominum Jesum, sit anathema, Maranatha (I Cor., XVI, 22), aliquem utique percussit.
PL 2, 1007Bこのような呪いに織り込まれた結びの句によって——「もし誰かが主イエスを愛さないなら、その者は呪われよ、マラナ・タ」(一コリント16:22)——彼は確かに誰かを打ったのである。
Sed illic magis stabo ubi Apostolus magis fervet, ubi ipse fornicator aliis quoque negotium fecit: Quasi non sim venturus ad vos, inflati sunt quidem. Veniam autem citius, si permiserit Dominus, et cognoscam non sermonem eorum qui inflati sunt, sed virtutem.
PL 2, 1007Bだが私は、使徒がいっそう激しく燃え立つその箇所、すなわち淫行者自身がほかの者たちにも面倒をもたらしたその箇所にこそ、いっそう踏みとどまろう。「私が汝らのところへ行かないだろうと思って、ある者たちは高慢になっている。だが主がお許しになるならば、私は速やかに汝らのもとへ行き、高慢になっている者たちの言葉ではなく、その力を知ることにしよう。」
Non enim in sermone est regnum Dei, sed in virtute. Et quid vultis veniam ad vos, in virga, an in spiritu lenitatis? (I Cor., IV, 18, 21)? Quid enim suberat?
PL 2, 1007B「神の国は言葉のうちにではなく、力のうちにあるからである。汝らは何を望むのか。私が杖をもって汝らのもとへ行くことを、それとも柔和の霊をもって行くことを」(一コリント4:18,21)。いったい、その根には何があったのか。
Auditur in vobis in totum fornicatio, et talis fornicatio, qualis nec in gentibus, ut uxorem patris sui quis habeat. Et vos inflati estis, et non luxistis potius, ut auferatur de medio vestrum qui tale facinus admisit (I Cor., V, 1, 2)! Pro quo lugerent?
PL 2, 1007B「汝らのあいだでは、まったくもって淫行が聞かれている。しかも異邦人のあいだにさえない、そのような淫行が。すなわち、ある者が自分の父の妻を持っているというのだ。それなのに汝らは高慢になっており、むしろそのような凶行を犯した者が汝らのただ中から取り除かれるように嘆き悲しむことをしなかった」(一コリント5:1-2)。誰のために彼らは嘆き悲しむべきであったのか。
Utique pro mortuo. Ad quem lugerent? Utique ad Dominum. Quomodo ut auferatur de medio illorum?
PL 2, 1007Cもちろん、死者のためにである。誰に向かって嘆き悲しむべきであったのか。もちろん、主に向かってである。では、どのようにして彼らのただ中から取り除かれるべきであったのか。
Non utique ut extra Ecclesiam detur; hoc enim non a Deo postularetur, quod erat in praesidentis officio, sed ut per mortem hanc quoque communem et propriam carnis ipsius, quae jam cadaver, quae capulum esset immunditia irrecuperabili tabidosum, plenius de Ecclesia deberet auferri.
PL 2, 1007C教会の外へと引き渡されることによってでは、決してない。なぜなら、これは神に求められるべきことではなく、司る者の務めに属することだったからである。そうではなく、彼自身の肉に共通であると同時に固有でもあるこの死——すでに死骸となり、回復しがたい不浄によって腐れ果て、棺台も同然となっていたその肉の死——によって、いっそう完全に教会から取り除かれるべきであった、ということである。
Et ideo, quomodo interim potuit auferri, judicavit dedendum ejusmodi Satanae in interitum carnis. Maledici enim eam sequebatur, quae diabolo projiciebatur, ut sacramento benedictionis exauctoraretur, nunquam in castra Ecclesiae reversura.
PL 2, 1007Cそれゆえ彼は、さしあたりどのようにして取り除きうるかを考え、この者を肉の滅びのためにサタンへ引き渡すべしと判断した。なぜなら、悪魔へ投げ渡されたその肉には呪いが付き従い、祝福の誓約から除隊させられて、二度と教会の陣営へ戻ることのないようにされたからである。
Videmus itaque hoc in loco divisam Apostoli severitatem in quemdam inflatum et in quemdam incestum; in alterum virga, in alterum sententia armatum: virga quam minabatur, sententia quam exequebatur; illam adhuc coruscantem, hanc statim fulminantem, qua increpabat, quaque damnabat.
PL 2, 1007Cしたがって我々は、この箇所において、使徒の厳しさが、ある高慢な者とある近親相姦の者とへと分かたれ、一方には杖で、他方には判決で武装しているのを見る。杖とは彼が脅しつけていたものであり、判決とは彼が執行していたものである。前者はなお閃くばかりのものであり、後者はただちに雷を落とすものであった。前者によって彼は叱責し、後者によって彼は断罪したのである。
Certumque est exinde increpitum quidem sub intentatione virgae tremuisse, damnatum vero sub repraesentatione poenae perisse: statim ille timens plagam abiit, ille luens poenam.
PL 2, 1008Aしたがって明らかなのは、叱責された者は杖を突きつけられて震えおののいたのに対し、断罪された者は罰の現実の執行のもとで滅び去った、ということである。すなわち、一方は打たれることを恐れてただちに立ち去ったが、他方は罰を償いながら滅び去った。
Cum ad Corinthios ejusdem apostoli literae iterant veniam, fit plane, sed incertum cui, quia nec persona nec caussa proscribitur. Res cum sensibus conferam. Si incestus opponitur, ibidem erit et inflatus.
PL 2, 1008A同じ使徒からコリント人へ宛てた手紙が、重ねて赦しを語るとき、それは確かになされているが、誰に対してかは定かでない。人物も事案も明記されていないからである。私はこの事柄を、諸々の文意と照らし合わせてみよう。もし近親相姦の者が対置されるならば、そこには高慢な者もまた居合わせているはずである。
Sane relatio satis habetur, cum inflatus increpitus est, incestus vero damnatus est: inflato ignoscitur, sed increpito; incesto non videtur ignotum, ut damnato.
PL 2, 1008A確かに、高慢な者が叱責され、近親相姦の者が断罪されたのであれば、その対応関係は十分に成り立つ。すなわち、高慢な者には——叱責された者としてではあるが——赦しが与えられる。しかし近親相姦の者には——断罪された者としては——赦しが与えられるとは思われない。
Si ei ignoscebatur, cui devoratio ex moerore nimio timebatur, devorari adhuc increpitus periclitabatur, deficiens ob comminationem et moerens ob increpationem; damnatus vero et culpa et sententia, jam devoratus deputabatur, qui non moerere haberet, sed pati quod ante passionem moerere potuisset.
PL 2, 1008Bもし赦されたのが、あまりに深い悲嘆のゆえに呑み込まれることを恐れられていたその人であったなら、叱責された者はなお、脅しのゆえに気力を失い、叱責のゆえに悲しみながら、呑み込まれる危険にさらされていたことになる。これに対して、罪科によっても判決によっても断罪された者は、すでに呑み込まれたと見なされていたのであり、その者にはもはや悲しむことは残されておらず、〔本来〕受難に先立って悲しみうるはずであったことを、いま現に受苦することしか残されていなかったのである。
Si idcirco ignoscebatur, ne fraudaremur a Satana, in eo utique detrimentum praecavebatur quod nondum perisset: nihil de transacto praecavetur, sed de adhuc salvo.
PL 2, 1008Bもし赦されたのがまさに、我々がサタンによって欺かれることのないようにするためであったなら、そこで警戒されていた損失とは、まだ滅びていない者についてのそれである。過ぎ去ってしまったものについては、何も警戒されはしない。なお救われている者についてこそ、警戒されるのである。
Damnatus autem, et quidem in possessionem Satanae, jam tunc perierat Ecclesiae, cum tale facinus admiserat, nedum cum et ab ipsa ejerabatur. Quomodo vereretur fraudem pati ejus, quem jam et ereptum amiserat, et damnatum habere non potuerat?
PL 2, 1008Bしかるに断罪された者は、しかもサタンの所有物として引き渡された者は、すでにそのような凶行を犯したその時点で教会にとって滅びていたのであり、まして教会自身から除名された時点においてはなおさらであった。すでに奪い去られて失われ、断罪された者として〔教会が〕もはや保持しえなかった者について、どうして〔教会が〕欺かれることを恐れる必要があろうか。
Postremo, quid judicem indulgere conveniet, quod pronuntiatione deciderit? an quod interlocutione suspenderit? et utique eum judicem, qui non solet ea quae destruxit, reaedificare, ne transgressor habeatur.
PL 2, 1008B最後に、裁判官にふさわしいのは、判決によって確定的に決したことを大目に見ることであろうか。それとも、暫定の言い渡しによって保留したことを大目に見ることであろうか。しかも、それは自ら破壊したものを、違犯者と見なされることのないよう再建することを常としない、まさにそのような裁判官についてなのである。
Age jam si non tot personas prima Epistola contristasset, si neminem increpuisset, neminem terruisset, si solum incestum cecidisset, si nullum in caussam ejus in pavorem misisset, inflatum consternasset; nonne melius suspicareris et fidelius argumentareris, aliquem potius longe alium apud Corinthios tunc in cadem caussa fuisse, ut increpitus et territus et moerore jam saucius, propterea permittente modulo delicti, veniam postea ceperit, quam ut eam incesto fornicatori interpretareris?
PL 2, 1008Cさて、もし第一の手紙がこれほど多くの人物を悲しませていなかったなら、誰も叱責していなかったなら、誰も脅かしていなかったなら、ただ近親相姦の者だけを打ち倒し、その事件のゆえに誰をも恐怖に陥れず、高慢な者を狼狽させることもなかったとしたら——お前はむしろ、そのときコリント人のもとに、同じ事件のうちにいた、はるかに別の誰かがいたのであって、その者が叱責され、脅かされ、すでに悲しみによって傷ついていたがゆえに、罪の程度が許すかぎりにおいて、後になって赦しを受けたのだ、と推測し、いっそう忠実に論じるべきではなかったか。近親相姦の淫行者にその赦しを当てはめるよりも。
Hoc enim legisse debueras, et si non in epistola, sed in ipsa Apostoli secta, a pudore clarius quam stylo ejus impressum; ne scilicet Paulum apostolum Christi, doctorem nationum in fide et veritate, vas electionis, Ecclesiarum conditorem, censorem disciplinarum, tantae levitatis inficeres, ut aut damnaverit temere, quem mox esset absoluturus; aut temere absolverit, quem non temere damnasset, ob solam licet fornicationem simplicis impudicitiae, nedum ob incestas nuptias, et impiam luxuriam, et libidinem parricidalem, quam nec nationibus comparat, ne consuetudini deputaretur; quam absens judicarat, ne spatium reus lucraretur; quam advocata etiam Domini virtute damnaverat, ne humana sententia videretur.
PL 2, 1008Cなぜなら、お前はこのことを読み取っているべきだったからである。たとえその手紙のうちにではなくとも、使徒の教団そのもののうちに、彼の文体によってよりも、むしろ慎みによっていっそう明らかに刻み込まれていることを。すなわち、キリストの使徒パウロ——信仰と真理における諸国民の教師、選びの器、諸教会の創設者、諸規律の監察者たるその人——を、これほどの軽々しさで汚すことのないように、ということである。彼が、まもなく無罪放免するはずの者を軽率にも断罪したのか、それとも、軽率にではなく断罪した者を軽率にも無罪放免したのか、そのいずれかであるなどということがあってはならない。しかもそれは、単純な不貞にすぎない淫行だけのゆえにであってすら、そうなのだ。まして近親相姦の婚姻、不敬な放縦、近親殺しにも似た情欲のゆえであれば、なおさらのことである。彼はその罪を異邦人にすら比べようとはしなかった。慣習のせいにされることのないためである。彼はそれを、当人の不在のうちに裁いた。被告が猶予を稼ぐことのないためである。彼はそれを、主の力をも呼び出したうえで断罪した。人間の判決と見えることのないためである。
Lusit igitur et de suo spiritu, et de Ecclesiae angelo, et de virtute Domini, si quod de consilio eorum pronuntiaverat, rescidit.
PL 2, 1009Aしたがって、もし彼が彼らの合議によって宣告したことを覆したのだとすれば、彼は自らの霊についても、教会の天使についても、主の力についても、もてあそんだことになる。
Caput XV
第XV章PL 2, 1009BSi etiam sequentia illius Epistolae ad intentationem Apostoli extendas, nec ipsa comparabuntur ad obliterationem incesti, ne et hic suffundatur Apostolus posteriorum incongruentia sensuum.
PL 2, 1009Bたとえお前が、かの書簡の後続部分をも使徒の主張を補強するために押し広げるとしても、それらもまた近親相姦を帳消しにするための引き合いとはならないだろう。さもなくば、ここでもまた、後の文言の不整合のゆえに使徒が赤面させられることになりかねないからである。
Quale est enim ut cum maxime incesto fornicatori postliminium largitus ecclesiasticae pacis, statim ingesserit de aversatione immunditiarum, de amputatione macularum, de exhortatione sanctimoniarum, quasi nihil contrarium Paulo ante decreverit?
PL 2, 1009B近親相姦の淫行者に教会の平和への復帰を鷹揚に許したまさにそのときに、汚れの忌避、染みの除去、聖潔への勧めについてたちまち書き連ねるとは、いったいどうしたことか。まるで、パウロ自身が以前に何も相反することを定めていなかったかのように。
Compara denique an ejus sit dicere: Propterea habentes ministrationem istam, secundum quod misericordiam consecuti sumus, non deficimus, sed abdicamus occulta dedecoris (II Cor., IV, 1, 2); qui non dedecoris tantum, sed et sceleris manifestum dedamnaverit: an ejusdem sit excusare aliquam impudicitiam qui inter titulos laborum suorum, post angustias atque pressuras, post jejunia et vigilias, castimoniam quoque praedicarit (II Cor., VI, 5, seqq.); an ejusdem sit recipere in communicationem reprobos quosque, qui scribat: Quae enim societas justitiae et iniquitati? quae autem communicatio luci et tenebris?
PL 2, 1009B最後に比べてみよ。「それゆえ我々はこの務めを受けており、憐れみを受けた者として気力を失うことなく、恥辱の隠れた行いを退けている」(二コリント4:1-2)と言うことが、恥辱のみならず罪過をも公然と断罪した当の彼にふさわしいかどうかを。また、労苦の数々のうちに、艱難と圧迫の後、断食と徹夜の後に、清浄をも宣べ伝えた当の彼(二コリント6:5以下)に、何らかの不貞を大目に見ることがふさわしいかどうかを。また、堕落した者どもを何であれ交わりへと迎え入れることが、こう書いた当の彼にふさわしいかどうかを。「正義と不法に何のかかわりがあろうか。光と闇に何の交わりがあろうか。」
Quae consonantia Christo et Belial; aut quae pars fideli cum infideli? Aut quis consensus templo Dei et idolis (Ibid. 14-16)?
PL 2, 1009C「キリストとベリアルに何の調和があろうか。信じる者と信じない者に何の分かちがあろうか。神の神殿と偶像に何の一致があろうか」(二コリント6:14-16)。
Nonne constanter audire debebit: Et quomodo discernis quae supra incesti restitutione junxisti? illo enim concorporato rursus Ecclesiae, et justitia cum iniquitate sociatur, et tenebrae cum luce communicant, et Belial consonat Christo, et infidelis cum fideli sacramenta participat.
PL 2, 1009C使徒は、次のことを絶えず聞かされねばならぬのではないか。「では、近親相姦の者を復帰させることによって上で結び合わせたそれらのものを、お前はいったいどう切り離すのか」と。まさに、かの者が再び教会という一つの体に組み込まれることによって、正義は不法と結びつき、闇は光と交わり、ベリアルはキリストと調和し、不信者は信者とともに秘跡にあずかることになるのだから。
Et viderint idola, ipse templi Dei vitiator in templum Dei convenit. Nam et hic: Vos enim, inquit, estis templum Dei vivi; dicit enim: Quia inhabitabo in vobis, et inambulabo, et ego Deus illorum, et illi erunt mihi populus.
PL 2, 1009C偶像のことは措くとしよう。神の神殿を汚した当人が、神の神殿の中へと入り込むのだ。ここでもまた〔使徒は〕言う。「汝らこそ生ける神の神殿である。神はこう言われるからである、『私は彼らのうちに住み、歩もう。私は彼らの神となり、彼らは私の民となるであろう』」と。
Propter quod discedite de medio eorum, separamini, et immundum ne attigeritis (Ibid. 1, 17).
PL 2, 1010A「それゆえ、彼らの中から出よ、離れよ、そして汚れたものには触れるな」(二コリント6:1、17)。
Hoc quoque evolvis, o Apostole, ut cum maxime ipse tanto immunditiarum gurgiti manum tradis, et adhuc superdicis: Habentes igitur promissionem istam, dilecti, emundemus nos ab omni inquinamento carnis et spiritus, perficientes castimoniam in Dei timore (II Cor., VII, 1).
PL 2, 1010A使徒よ、お前はこのことをも展べ広げる。まさにお前自身が、これほど大きな汚れの渦に手を差し伸べているそのときに、なおもこう言い添えるのだ。「さればこの約束を持つ我々、愛する者たちよ、肉と霊のあらゆる汚れから自らを浄め、神への畏れのうちに清浄を成し遂げよう」(二コリント7:1)。
Oro te, qui talia infigit mentibus nostris, revocaverat aliquem fornicatorem in Ecclesiam? an ideo scribit, ne tibi nunc revocasse videatur?
PL 2, 1010A問う、お前に。かかることを我々の心に刻みつけるその人が、果たして誰か淫行者を教会へ呼び戻したことがあったろうか。それとも、いまや彼が〔淫行者を〕呼び戻したのだとお前に見えないようにするために、こう書いているのではないか。
Haec, sicuti et praeteritis praescribere, ita et sequentibus praejudicare debebunt; in finem enim Epistolae dicens: Ne rursus cum venero humiliet me Deus, et lugeam multos eorum qui ante deliquerunt, et poenitentiam non egerunt super immunditia quam admiserunt, fornicatione et vilitate (II Cor., XII, 21); non utique recipiendos constituit, si poenitentiam inissent, quos in Ecclesia inventurus erat, sed fugendos et sine dubio ejiciendos, ut poenitentiam perderent.
PL 2, 1010Aこれらのことは、既往のことがらに対して抗弁を成すのと同様に、後に続くことがらに対しても予断を下すはずである。というのも、彼は書簡の終わりに、こう述べているからである。「私が再び行くとき、神が私を辱められることのないように、また、以前に過ちを犯しながら、その犯した汚れ——すなわち淫行と卑劣——について悔悛しなかった多くの者たちを、私が嘆き悲しむことのないように」(二コリント12:21)。彼は、教会の中に見出すことになるはずの者たちについて、たとえ悔悛に取りかかっていたとしても迎え入れられるべきだとは決して定めなかった。そうではなく、悔悛を失わせるために、避けられるべき者、疑いなく追い出されるべき者として定めたのである。
Et caeterum non competit eum de communicatione aliquid hic ostendisse, qui eam supra luci et tenebris, justitiae et iniquitati negarat.
PL 2, 1010Bまた、それ以外にも、ここで彼が交わりについて何ごとかを示したというのは筋が通らない。彼は先に、光と闇、正義と不法とのあいだに、その交わりを拒んでいたのだから。
Sed ignorant Apostolum omnes isti, qui aliquid contra naturam atque propositum hominis ipsius, contra formam et regulam doctrinam ejus intelligunt ut sanctitatis omnis etiam ex semetipso magistrum, impuritatis omnis exsecratorem et expiatorem, et ubique talem, citius incesto, quam alicui humaniori reo Ecclesiam reddidisse praesumat.
PL 2, 1010Bしかしこれらの者たちはみな、使徒を知らない。彼らは、この人自身の本性と目的に反すること、その教えの形と規範に反することを読み取り、自らをもその模範としていたあらゆる聖性の教師であり、あらゆる不浄の呪詛者かつ贖罪者であり、どこにあっても変わらぬそのような彼が、いずれかのより人間味ある被告にではなく、近親相姦の者にこそ、いち早く教会を返したのだと、思い込んでいるのである。
Caput XVI
第XVI章PL 2, 1010CNecesse est igitur usque illis Apostolum ostendi, quem ego et in secunda Corinthiorum talem defendam, qualem in omnibus literis novi, qui et in prima, primus omnium templum Dei dedicavit: Non scitis vos templum Dei esse, et in vobis Dominum habitare (I Cor., III, 16)? qui et templo sanciendo, purificandoque aeditualem legem scripsit: Si quis templum Dei vitiaverit, vitiabit illum Deus: templum enim Dei sanctum est quod estis vos (Ibid. 17).
PL 2, 1010Cそれゆえ、かの者たちに対してはどこまでも使徒を示さねばならない。私は、二コリント書における使徒を、あらゆる書簡において私が知るのと同じ人物として弁護しよう。彼は一コリント書において、誰よりも先に神の神殿を捧げた者でもある。「汝らは、自分たちが神の神殿であり、主が汝らのうちに住まわれることを知らないのか」(一コリント3:16)。彼はまた、神殿を聖別し清めるための、神殿を守る者の法を記した。「もし誰かが神の神殿を汚すならば、神はその者を汚されるであろう。神の神殿は聖なるものであり、それは汝らである」(一コリント3:17)。
Age jam quis omnino vitiatum Deo redintegravit, id est traditum Satanae in interitum carnis, cum idcirco substruxerit: Nemo seducat semetipsum (Ibid. 18), id est, nemo praesumat vitiatum Deo redintegrari denuo posse; sicut rursus inter caetera, imo et ante caetera, moechos et fornicatores et molles et masculorum concubitores negans regnum consecuturos, praemisit: Ne erraveritis (I Cor., VI, 9, 10), scilicet si putaveritis eos consecuturos.
PL 2, 1010Cさて、いったい誰が、汚された者を神へと元通りにしたことがあっただろうか。すなわち、肉の滅びのためにサタンへ引き渡された者を、である。彼はまさにそれゆえに、「誰も自分自身を欺いてはならない」(一コリント3:18)との言葉を土台として据えていたのである。すなわち、汚された者が神へと再び立ち戻ることができると誰も思い込んではならない、ということである。同様にまた彼は、ほかの者たちの中でも——それどころかほかの者たちに先立って——姦淫者、淫行の者、柔弱な者、男色をする者は王国を得ることはないと否定しつつ、あらかじめこう述べていた。「思い違いをしてはならない」(一コリント6:9-10)。すなわち、彼らがそれを得るだろうと諸君が思うのであれば、という意味である。
Quibus autem regnum adimitur, utique nec vita permittitur, quae inest regno. Etiam ingerens: Sed in haec quidem fuistis; sed abluti estis, sed sanctificati estis in nomine Domini nostri Jesu Christi, et in spiritu Dei nostri (Ibid. 11).
PL 2, 1011Aしかし、王国を奪われる者たちには、当然、王国のうちにある命も許されない。さらに彼は畳みかけてこう言う。『しかし、汝らはかつてこうした者であった。しかし汝らは洗われた、しかし汝らは我々の主イエス・キリストの名において、また我々の神の霊において聖なるものとされた』(一コリント6:11)。
Quanto delicta ista ante lavacrum accepto facit, tanto post lavacrum irremissibilia constituit; siquidem denuo ablui non licet.
PL 2, 1011A彼がこれらの罪を、洗いを受ける前のものとして扱えば扱うほど、それだけ洗いの後には赦されざるものと定めることになる。なぜなら、再び洗われることは許されないからである。
Agnosce et in sequentibus Paulum, columnam immobilem disciplinarum: Cibi ventri, et venter cibis; Deus et hunc et illos conficit; corpus autem non fornicationi, sed Deo (Ibid. 13).
PL 2, 1011A続く箇所においても、諸規律の動かぬ柱であるパウロを認めよ。「食物は腹のため、腹は食物のためにある。神はこれをもかの物をも滅ぼされる。しかし肉体は淫行のためではなく、神のためにある」(一コリント6:13)。
Faciamus enim hominem, ait Deus, ad imaginem et similitudinem nostram: et fecit hominem Deus ad imaginem et similitudinem Dei fecit illum (Gen., I, 26, 27). Dominus corpori (I Cor., VI, 13); et sermo enim, caro factus est (Jo. I, 14).
PL 2, 1011A『我々は人を、我々の像と似姿とに従って造ろう』と神は言われた。『そして神は人を、神の像と似姿とに従って造られた』(創世記1:26-27)。『主は肉体のためにいます』(一コリント6:13)。そして『言葉は肉となった』のである(ヨハネ1:14)。
Deus autem et Dominum suscitavit, et nos suscitabit per virtutem suam (I Cor., VI, 14); propter corporis scilicet nexum cum illo.
PL 2, 1011B『神は主を甦らせ、また御自らの力によって我々をも甦らせるであろう』(一コリント6:14)。それはすなわち、肉体が主と結び付いているからにほかならない。
Et ideo: Non scitis corpora vestra membra Christi (Ibid. 15)? quia et Christus Dei templum: Evertite templum hoc, et ego illud in triduo resuscitabo (Jo., II, 19). Auferens membra Christi, faciam membra fornicariae?
PL 2, 1011Bそれゆえ、『汝らは、自分たちの肉体がキリストの肢体であることを知らないのか』(一コリント6:15)。なぜなら、キリストもまた神の神殿だからである。『この神殿を打ち壊せ。そうすれば私は三日のうちにそれを甦らせよう』(ヨハネ2:19)。キリストの肢体を取り去って、それを淫売婦の肢体としてよいだろうか。
Non scitis quod qui adglutinatur fornicariae, unum corpus efficitur? Erunt enim duo in unam carnem. Qui autem adglutinatur Domino, unus est spiritus. Fugite fornicationem (I Cor., VI, 15-18).
PL 2, 1011B『汝らは、淫売婦に結び合わされる者が一つの肉体となることを知らないのか。二人は一つの肉となるであろう。しかし主に結び合わされる者は、一つの霊である。淫行を避けよ』(一コリント6:15-18)。
Si revocabilem venia, quomodo fugiam, moechus denuo futurus? nihil profecero, si eam fugero; unum ero corpus, cui communicando adglutinabor. Omne delictum quod admiserit homo, extra corpus est; qui autem fornicatur, in corpus suum peccat (Ibid. 18).
PL 2, 1011Bもし赦しによって呼び戻せるのであれば、再び姦淫者となろうとするこの私が、どうしてそれを避けようか。避けたところで、私には何の益もないであろう。私はそれに交わることによって結び合わされ、一つの肉体となるであろう。『人が犯すすべての罪は肉体の外にある。しかし淫行を行う者は、自らの肉体に対して罪を犯す』(一コリント6:18)。
Ac ne hoc dictum in licentia fornicationis invaderes, ut in rem tuam, non Domini, delicturus, aufert te tibi, et Christo, sicut disposuerat, adjicit: Et non estis vestri; statim apponens: Empti enim estis pretio, sanguine scilicet Domini; glorificate et tollite Dominum in corpore vestro (Ibid. 19, 20).
PL 2, 1011Cそして、お前が自分自身の益のために、主のためにではなく罪を犯そうとして、この言葉を口実に淫行の放縦へと踏み込むことのないように、彼はお前をお前自身から奪い取り、キリストへと——あらかじめ定めていた通りに——付け加えて、こう言い添える。「汝らは汝ら自身のものではない」。そしてすぐに付け加える。「汝らは代価をもって買い取られたのだ」——すなわち主の血によって——「汝らの肉体において主を崇め、主を担え」(一コリント6:19-20)。
Hoc qui praecipit, vide an ignoverit ei qui dedecoravit Dominum, et qui ejecerit eum de corpore suo, et quidem per incestum.
PL 2, 1011Cこれを命じる者が、主を辱め、しかも近親相姦によって自らの肉体から主を追い出した者を赦したかどうか、お前は見るがよい。
Si vis omnem notitiam Apostoli ebibere, ut intelligas quanta securi censurae omnem sylvam libidinum caedat, et eradicet, et excaudicet, ne quidquam de recidivo fruticare permittat, adspice illum a justa fruge naturae, a matrimonii dico pomo, animas jejunare cupientem.
PL 2, 1011Cもしお前が使徒についてのあらゆる知識を汲み尽くそうと欲するなら——彼が情欲という森全体を、譴責の斧でどれほど伐り倒し、根こそぎにし、切り株まで断ち切って、そこから再び萌え出ることを一切許さずにいるかをお前が悟るために——彼が魂たちに、自然の正当な果実から、すなわち婚姻という果実から、断食することを望んでいるのを、見るがよい。
De quibus autem scripsistis, bonum est homini mulierem non contingere: sed propter fornicationem unusquisque uxorem suam habeat; vir uxori, et uxor viro debitum reddat (I Cor., VII, 1, seqq.).
PL 2, 1011C「さて、汝らが書き送った事柄について言えば、人が女に触れないのは善いことである。しかし淫行を避けるために、おのおの自分の妻を持つがよい。夫は妻に、妻は夫に、その負うべきものを果たすがよい」(一コリント7:1以下)。
Hujus boni fibulam quis illum nesciat invitum relaxasse, ut fornicationi obviam isset, quam si cui indulsit vel indulget, utique consilium remedii sui infregit, et tenebitur jam fraenandis continentiae conjugiis, si fornicatio, ob quam permittuntur, non timebitur; non enim timebitur quae ignoscetur.
PL 2, 1011Dこの善き事の留め金を、彼が不本意ながら緩めたのは、淫行に立ち向かうためであったということを、誰が知らずにいようか。もし彼がこの淫行を誰かに対して大目に見た、あるいは大目に見ているとすれば、彼は自らの施した治療法の意図を打ち砕いたことになるだろう。そして、婚姻が許される理由であるその淫行がもはや恐れられなくなるのであれば、彼は節制によって婚姻に轡をかける務めに、なおも縛られ続けるであろう。なぜなら、赦されるものは恐れられることがないからである。
Et tamen ignovisse se profitetur matrimonii usum, non imperasse: vult enim omnes sibi adhaerere (Ibid. 7). Si autem licita ignoscuntur, illicita qui sperant?
PL 2, 1012Aそれでもなお、彼は婚姻の慣行を大目に見たのであって、命じたのではないと公言する。すべての者が自分に倣うことを彼が望んでいるからである(一コリント7:7)。しかし、もし許されたことが大目に見られるのなら、許されていないことについて誰が望みを持てようか。
Innuptis quoque et viduis bonum esse dicit exemplo ejus perseverare; si vero deficerent, nubere, quia praeest nubere quam uri (Ibid. 8, 9). Quibus oro ignibus deterius est uri? concupiscentiae, an poenae?
PL 2, 1012A未婚の者たちや寡婦たちにも、彼の実例に倣って留まり続けることが善いと彼は言う。しかし、もし耐えきれないならば、結婚するがよい。燃えるよりは結婚する方がまさっているのだから(一コリント7:8-9)。いったい、いずれの火で焼かれる方が悪いのか——欲情の火か、それとも刑罰の火か。
Atquin, si fornicatio habet veniam, non urit concupiscentia ejus: Apostoli autem magis est poenae ignibus providere. Quod si poena est quae urit, ergo veniam non habet fornicatio, quam manet poena.
PL 2, 1012Aしかるに、もし淫行が赦しを得るのであれば、その欲情の火は焼かないことになる。しかし使徒にとってはむしろ、刑罰の火に備えることの方が重要である。もし焼くものが刑罰であるとすれば、それゆえ淫行には赦しがないのであり、刑罰がそれを待ち構えているのである。
Interea et divortium prohibens, pro eo aut viduitatis perseverantiam, aut reconciliationem pacis dominico praecepto adversus moechiam procurat, quia qui dimiserit uxorem praeter caussam moechiae, facit eam moechari; et qui dimissam a viro ducit, moechatur (Matth., V, 32).
PL 2, 1012Aそしてまた、離婚を禁じることによって、彼はそれに代えて——主の掟に従い——独り身を貫くこと、あるいは和解による平和を、姦淫に対する備えとする。『姦淫の理由による場合を除いて妻を離縁する者は、彼女を姦淫させることになる。そして、夫に離縁された女を娶る者は、姦淫を行うことになる』(マタイ5:32)。
Quanta remedia Spiritus Sanctus instaurat, ne id scilicet denuo admittatur, quod ignosci denuo non vult! Jam si usquequaque optimum dicit homini sic esse: Junctus es uxori, ne quaesieris solutionem, ut moechiae locum non des.
PL 2, 1012B聖なる霊は、再び赦そうとはしないことが再び犯されぬようにと、なんと多くの治療策を講じることか。さて、もし彼が、人にとってこのようであることが徹頭徹尾最善であると言うのならば——『汝は妻に結ばれているか。離縁を求めるな。姦淫の機会を与えぬために』。
Solutus es ab uxore, ne quaesieris uxorem, ut opportunitatem tibi serves. Quod et si duxeris uxorem, et si nupserit virgo, non peccat; pressuram tamen carnis habebunt hujusmodi (I Cor., VII, 26 28). Et hic parcendo permittit.
PL 2, 1012B『汝は妻から解かれているか。妻を求めるな。自らのために機会を保つために。しかし、たとえ妻を娶ったとしても、また処女が嫁いだとしても、罪を犯すのではない。ただ、そのような者たちは肉における苦難を持つであろう』(一コリント7:26-28)。ここでも彼は、大目に見ることによって許しているのである。
Caeterum, tempus in collecto constituit, ut et qui habent uxores, sic sint tanquam non habentes (Ibid. 29); praeterit enim habitus hujus mundi (Ibid. 31), jam scilicet non desiderantis: Crescite et multiplicamini (Gen., I, 28).
PL 2, 1012Bしかし彼は、時が縮められていると定め、妻を持つ者たちも持たない者であるかのようであるべきだとする(一コリント7:29)。なぜなら、この世のありさまは過ぎ去りつつあるからである(一コリント7:31)。すなわち、もはや『生めよ、増えよ』(創世記1:28)を望まない者としてである。
Sic vult nos praeter sollicitudinem degere, quia innupti de Domino curent, quomodo placeant Deo; nupti vero de mundo recogitent, quomodo placeant conjugio (I Cor., VII, 32-34).
PL 2, 1012Bこのように彼は、我々が思い煩いを離れて生きることを望んでいる。『未婚の者は主のことに心を配り、どうすれば神に喜ばれるかを考える。しかし既婚の者は世のことを思い、どうすれば配偶者に喜ばれるかを考える』(一コリント7:32-34)。
Sic melius facere pronuntiat virginis conservatorem, quam erogatorem (Ibid. 40); sic et illam beatiorem decernit quae, amisso viro, fidem ingressa, amaverit occasionem viduitatis; sic haec omnia continentiae consilia ut divina commendat: Puto, inquit, et ego spiritum Dei habeo (Ibid.).
PL 2, 1012Cこのように彼は、処女を留め守る者の方が、それを嫁がせる者よりもよく行っていると宣言する(一コリント7:40)。同様に彼は、夫を失い、信仰に入り、寡婦であることの機会を愛するようになった女性を、より幸いな者と判定する。このように彼は、これらすべての節制の勧めを神的なものとして推奨する。『思うに、私もまた神の霊を持っている』と彼は言う(一コリント7:40)。
Quis iste est assertor audacissimus omnis impudicitiae, moechorum et fornicatorum et incestorum plane fidelissimus advocatus, quibus honorandis suscepit hanc caussam adversus Spiritum Sanctum, ut falsum testimonium recitet de apostolo ejus?
PL 2, 1012Cこの者は、あらゆる不貞のもっとも大胆な擁護者、姦淫者や淫行の者や近親相姦を犯す者たちの、まさしくもっとも忠実な代弁者とは、いったい何者なのか。彼らに栄誉を与えるために、聖なる霊に逆らってこの訴訟を引き受け、その使徒について偽りの証言を述べ立てるとは。
Nihil tale Paulus indulsit, qui totam carnis necessitatem de probis etiam titulis obliterare conatur.
PL 2, 1012Cパウロはそのようなことを何一つ大目に見なかった。彼は、肉の必要というものを、たとえ正当な名目のもとにあってさえも、すっかり消し去ろうと努めているのである。
Indulget sane non adulteria, sed nuptias: parcit sane matrimoniis, non stupris: tentat ne naturae quidem ignoscere, ne culpae blandiatur; studet compescere benedictionis concubitum, ne maledictionis excusetur.
PL 2, 1012C確かに彼が大目に見るのは姦淫ではなく結婚である。確かに彼が容赦するのは婚姻であって、淫らな交わりではない。彼は、自然にさえも大目に見ることのないよう努めている。咎に媚びることのないように。彼は、祝福された同衾を抑制しようと努める。呪われた同衾が言い訳されることのないように。
Hoc ei supererat, carnem vel a sordibus purgare; a maculis enim non potest. Sed est hoc solemne perversis et idiotis et haereticis, jam et psychicis universis, alicujus capituli ancipitis occasione, adversus exercitum sententiarum instrumenti totius armari.
PL 2, 1012D彼に残されていたのはこのことであった——肉を、せめて汚れからだけでも清めることである。染みまでは清めることができないからである。しかし、これは倒錯した者たち、無知な者たち、異端者たち、そして今やすべてのプシュキコイに共通の常套手段である。すなわち、どれか一つの曖昧な章句を機会として、文書全体をなす夥しい判決の大軍に対して武装することである。
Caput XVII
第XVII章PL 2, 1013AProvoca ad apostolicam aciem; adspice Epistolas ejus; omnes pro pudicitia, pro castitate, pro sanctitate praetendunt, omnes in luxuriae et lasciviae et libidinis negotia jaculantur. Quid denique et Thessalonicensibus scribit?
PL 2, 1013A使徒の戦列に訴えよ。彼の書簡を見よ。そのすべてが貞潔のため、純潔のため、聖性のために差し出されており、そのすべてが放縦と好色と情欲の所業に矢を射かけている。では、テサロニケの人々に彼は何を書いているか。
Advocatio enim nostra non ex seductione, nec ex immunditia (I Thess., II, 3); et: Haec est voluntas Dei, sanctimonia vestra, abstinere vos a fornicatione, scire unumquemque vas suum possidere in sanctimonia et honore, non in libidine concupiscentiae, sicut nationes quae Deum ignorant (I Thess., IV, 3-5).
PL 2, 1013A『我々の勧めは、欺きからでも、汚れからでもない』(一テサロニケ2:3)。そして、『これが神の御心である。すなわち汝らの聖潔、汝らが淫行を離れ、おのおの自分の器を聖潔と誉れのうちに保つことを知り、神を知らない異邦の民のように、欲情の情欲によってではないこと』(一テサロニケ4:3-5)。
Quid Galatae legunt? Manifesta sunt opera carnis. Quaenam ista? In primis posuit fornicationem, immunditiam, lasciviam, quae praedico vobis sicut praedixi, quod qui talia agunt, regnum Dei non sunt consecuturi haereditate (Gal., V, 19).
PL 2, 1013Aガラテヤの人々は何を読んでいるか。「肉の業は明らかである」。それはどのようなものか。彼はまず第一に、淫行、汚れ、好色を挙げた。「これは、かつて予め告げた通り、私が今も汝らに予め告げることである。このようなことを行う者たちは、神の王国を相続として得ることはないであろう」(ガラテヤ5:19)。
Romani vero quid magis discunt, quam non derelinquere Dominum post fidem? Quid ergo dicemus? perseverabimus in delinquentia, ut superet gratia? Absit. Qui mortui sumus delinquentiae, quomodo vivemus in ea adhuc?
PL 2, 1013Bしかし、ローマの人々は何を、信仰に入った後に主を見捨てないということ以上に学ぶだろうか。「では、我々は何と言おうか。恩寵が満ち溢れるために、罪のうちに留まり続けようか。断じてそうではない。罪に対して死んだ我々が、どうしてなお、そのうちに生きるだろうか。」
An ignoratis, quod qui tincti sumus in Christo Jesu, in mortem ejus sumus tincti? Consepulti ergo illi sumus per baptismum in mortem: ut sicut Christus resurrexit a mortuis, ita et nos in novitate vitae incedamus.
PL 2, 1013B「汝らは知らないのか。キリスト・イエスにあって浸された我々は、その死にあって浸されたのだということを。それゆえ我々は、洗礼によって死へと、彼とともに葬られたのである。キリストが死者たちの中から甦らされたように、我々もまた新しい命のうちを歩むためである。」
Si enim consepulti sumus simulacro mortis ejus, sed et resurrectionis erimus, hoc scientes quod vetus homo noster confixus est illi.
PL 2, 1013B「もし我々が彼の死の似姿にあってともに葬られたのであれば、我々はまた復活の似姿にもあずかるであろう。我々の古き人が彼とともに釘付けにされたことを知っているからである。」
Si autem mortui sumus cum Christo, credimus quod et convivemus cum illo, scientes quod Christus suscitatus a mortuis, jam non moriatur, mors non jam dominetur ejus. Quod enim mortuus est delinquentiae, mortuus est semel, quod autem vivit, Deo vivit.
PL 2, 1013B「しかし、もし我々がキリストとともに死んだのであれば、我々は彼とともにまた生きるであろうと信じる。死者たちの中から甦らされたキリストは、もはや死ぬことがなく、死はもはや彼を支配しないことを知っているからである。彼が死んだのは罪に対してであり、ただ一度死んだのである。しかし彼が生きるのは、神に対して生きるのである。」
Ita et reputate vosmetipsos mortuos quidem delinquentiae, viventes autem Deo per Christum Jesum (Rom., VI, 1-11).
PL 2, 1013C「このように汝ら自身をも、罪に対しては死んだ者、しかし神に対してはキリスト・イエスによって生きる者と見なすがよい」(ローマ6:1-11)。
Igitur semel Christo mortuo, nemo potest post Christum mortuus delinquentiae, et maxime tantae, reviviscere: aut si possit fornicatio et moechia denuo admitti, poterit et Christus denuo mori.
PL 2, 1013Cかくして、キリストがただ一度死なれた以上、キリストの後に罪に対して死んだ者は誰も——ましてこれほど重大な罪に対して死んだ者は——再び生き返ることはできない。あるいは、もし淫行と姦淫とが再び犯されることを許されうるのならば、キリストもまた再び死ぬことができるであろう。
Instat autem Apostolus, prohibens regnare delinquentiam in corpore nostro mortali (Ibid., 12), cujus infirmitatem carnis noverat.
PL 2, 1013Cそして使徒は、罪が我々の死すべき肉体において統治することを禁じるよう、なおも強く迫っている(ローマ6:12)。彼は肉の弱さを知っていたからである。
Sicut enim exhibuistis membra vestra famula immunditiae et iniquitati ad iniquitatem, ita et nunc exhibete ea famula justitiae in sanctimoniam (Ibid., 13).
PL 2, 1013C『汝らはかつて自分の肢体を、汚れと不義とに仕える奴隷として、不義のために差し出した。それと同じように、今は、それらを正義に仕える奴隷として、聖潔に至らせるために差し出すがよい』(ローマ6:13)。
Nam, etsi habitare bonum in carne sua (Rom., VII, 18) negavit, sed secundum legem literae in qua fuit; secundum autem legem spiritus, cui nos adnectit, liberat ab infirmitate carnis: Lex enim, inquit, spiritus vitae manumisit te a lege delinquentiae et mortis (Rom., VIII, 2).
PL 2, 1013Dというのも、たとえ彼が『善きものが自分の肉のうちに宿ること』を否定したとしても(ローマ7:18)、それは彼がそのうちにあった文字の法に従ってのことであった。しかし霊の法に従っては——彼は我々をこれに結びつけ——肉の弱さから解放するのである。『命の霊の法は、罪と死の法から汝を解き放った』と彼は言う(ローマ8:2)。
Licet enim ex parte ex Judaismo disputare videatur, sed in nos dirigit integritatem et plenitudinem disciplinarum, propter quos laborantes in lege per carnem miserit Deus filium suum in similitudinem carnis delinquentiae, et propter delinquentiam damnaverit delinquentiam in carne; ut jus legis, inquit, impleretur in nobis, qui non secundum carnem, sed secundum spiritum incedimus.
PL 2, 1014Aというのも、彼は一部にはユダヤ教の観点から論じているように見えるとしても、諸規律の全体性と充満とを我々へと向けているからである。肉によって律法のもとに労苦する我々のために、神は御子を罪の肉の似姿において遣わされ、罪のゆえに肉において罪を罰せられた。「律法の要求が、肉に従ってではなく霊に従って歩む我々のうちに満たされるためである」と彼は言う。
Qui enim secundum carnem incedunt, ea quae carnis sunt sapiunt; et qui secundum spiritum, ea quae sunt spiritus (Ibid., 3-5). Sensum autem carnis mortem adfirmavit esse (Ibid., 6).
PL 2, 1014A『肉に従って歩む者たちは、肉に属することを思う。しかし霊に従って歩む者たちは、霊に属することを思う』(ローマ8:3-5)。そして彼は、肉の思いは死であると断言した(ローマ8:6)。
Dehinc et inimicitiam et in Deum, et eos qui sunt in carne, id est in sensu carnis, Deo placere non posse (Ibid., 7). Et: Si secundum carnem vivitis, inquit, futurum est ut moriamini (Ibid., 13).
PL 2, 1014A続けて彼は、肉の思いは神への敵意であり、肉のうちにある者たち、すなわち肉の思いのうちにある者たちは、神を喜ばせることができないと述べる(ローマ8:7)。そして、『もし汝らが肉に従って生きるならば、汝らは死ぬことになろう』と彼は言う(ローマ8:13)。
Quid autem intelligimus carnis sensum et carnis vitam, nisi quodcumque pudet pronuntiare? caetera enim carnis et Apostolus nominasset.
PL 2, 1014Bしかし、肉の思いと肉の命とを、我々は、口にするのも恥ずかしいこと以外の何と解するだろうか。肉に属するそのほかのことも、使徒であれば名指しにしていたであろうから。
Proinde et Ephesiis pristina reputans, de futuro monet: In quibus et nos conversati sumus, facientes concupiscentias et voluptates carnis (Ephes., II, 3).
PL 2, 1014Bしたがって、エフェソの人々に対しても、彼はかつての有様を思い起こさせつつ、これからのことについて戒める。『そのうちにあって、我々もまたかつては生きており、肉の欲情と快楽とを行っていた』(エフェソ2:3)。
Notans denique illos qui se negassent, scilicet christianos, eo quod se tradidissent in operationem immunditiae omnis: Vos autem, inquit, non sic didicistis Christum (Eph., IV, 20.). Et iterum sic dicit: Qui furabatur, jam non furetur (Ibid., 26-28).
PL 2, 1014B実に彼は、自らがキリスト教徒であることを否んだ者たち——あらゆる汚れの働きに身を委ねることによってそうした者たち——を指弾する。「しかし汝らは、キリストをこのようには学ばなかった」と彼は言う(エフェソ4:20)。そしてまた彼はこう言う。「盗んでいた者は、もはや盗んではならない」(エフェソ4:26-28)。
Sed et qui moechabatur hactenus, non moechetur; et qui fornicabatur hactenus, non fornicetur.
PL 2, 1014Bしかし、これまで姦淫していた者も、もはや姦淫してはならない。これまで淫行を行っていた者も、もはや淫行を行ってはならない。
Adjecisset enim et haec, si talibus veniam porrigere consuesset, vel porrigi omnino voluisset, qui nec verbo pollui volens: Omnis, inquit, sermo turpis non procedat ex ore vestro (Ibid., 29).
PL 2, 1014Bというのも、もし彼がそのような者たちに赦しを差し伸べることを常としていたなら、あるいはそもそも赦しが差し伸べられることを望んでいたなら、彼はこのことをも付け加えていたはずだからである。言葉によってさえ汚されることを望まなかった彼は、『いかなる汚らわしい言葉も、汝らの口から出てはならない』と言う(エフェソ4:29)。
Item: Fornicatio autem et immunditia omnis ne nominetur quidem inter vos, sicut decet sanctos (tanto abest ut excusetur), hoc scientes quod omnis fornicator aut immundus non habeat Dei regnum. Nemo vos seducat inanibus verbis.
PL 2, 1014Cまた、「淫行、そしてあらゆる汚れは、汝らの間ではその名さえ挙げられてはならない。聖徒にふさわしいように」——弁解の余地などあろうはずもない——「すべての淫行の者、あるいは汚れた者は、神の王国を持たないことを知るがゆえに。誰も汝らを空しい言葉で欺いてはならない。」
Propter hoc venit ira Dei super filios incredulitatis (Eph., V, 3-5). Quis seducit inanibus verbis, nisi qui concionatur remissibilem esse moechiam? non intuens etiam fundamenta ejus ab Apostolo effossa; cum ebrietates et comessationes compescit, sicut et hic: Et nolite inebriari vino, in quo est luxuria (Ibid., 18).
PL 2, 1014C「これゆえに、神の怒りが不信仰の子らの上に来る」(エフェソ5:3-5)。空しい言葉で欺くとは、姦淫が赦されうると説く者でなくて誰であろうか。彼は、使徒によってその基盤が掘り崩されていることにさえ目を向けていない。使徒が酩酊と遊興とを抑えている、まさにここでのように。「酒に酔いしれてはならない。その中には放縦があるのだから」(エフェソ5:18)。
Demonstrat et Colossensibus, quae membra mortificent super terram, fornicationem, immunditiam, libidinem, concupiscentiam malam, et turpiloquium (Coloss., III, 5).
PL 2, 1014Cコロサイの人々に対しても、彼は地上にあるどの肢体を死なせるべきかを示す。すなわち、淫行、汚れ、情欲、悪しき欲情、そして卑しい言葉である(コロサイ3:5)。
Concede jam tot ac talibus sententiis unum illud quod tenes: pauca multis, dubia certis, obscura manifestis adumbrantur. Etiamsi pro certo Apostolus Corinthio illi fornicationem donasset, esset aliud quod semel contra institutum suum pro ratione temporis faceret. Circumcidit Timotheum solum, et tamen abstulit circumcisionem.
PL 2, 1014Cさて、これほど多く、これほど確かな判決に対して、お前が固執しているそのただ一つのことを、いまや譲るがよい。少数は多数によって、疑わしきものは確かなものによって、不明瞭なものは明白なものによって、影に覆われるのである。たとえ使徒が、あのコリントの者に対して確かに淫行を大目に見たのだとしても、それは、時の道理のために彼が自らの原則に反して一度だけ行った別のことであろう。彼はティモテオただ一人には割礼を施したが、それでも割礼を廃したのである。
Caput XVIII
第XVIII章PL 2, 1015ASed haec, inquit, ad interdictionem pertinebunt omnis impudicitiae et addictionem omnis pudicitiae, salvo tamen loco veniae, quae non statim denegatur, si delicta damnantur, quando veniae tempus cum damnatione concurrat quam excludit.
PL 2, 1015A「しかし、これらのことは、あらゆる不貞の禁止とあらゆる貞潔の命令とに関わるにすぎない。それでも赦しの場所は損なわれずに残っている。赦しは、罪過が断罪されたからといって即座に否まれるものではない。なぜなら、赦しの時は、それが本来排除するはずの断罪と重なり合うからである」と彼は言う。
Sequebatur et hoc Psychicos sapere, et ideo reservavimus huic loco, quae aperte ad communicationem ecclesiasticam caussis ejusmodi negandam etiam antiquitus caussa sunt.
PL 2, 1015Aプシュキコイがこのように考えるのも、当然そこから帰結することであった。それゆえ我々は、この種の事案について教会との交わりを拒む根拠が、古くから公然と存在していたことを、この場所のために取っておいたのである。
Nam et in Proverbiis Salomon, quae Paroemias dicimus, specialiter de moecho nusquam expiabili: Moechus autem, inquit, per indigentiam sensuum perditionem animae suae acquirit, dolores et dehonestationes sustinet. Ignominia autem ejus non abolebitur in aevum.
PL 2, 1015Aなぜなら、ソロモンも箴言――我々がパロイミアイと呼ぶもの――において、姦淫する者についてはどこにも贖いの道がないことを特に述べているからである。「姦淫する者は思慮の欠如のゆえに己が魂の破滅を得、苦しみと恥辱を負う。その恥辱は永遠に消し去られない」と言われている。
Plena enim zeli indignatio viro non parcet in die judicii (Prov., VI, 32-36). Hoc si de ethnico putaveris dictum, certe de fidelibus jam audisti per cassum: Excedite de medio eorum, et separamini, et immundum ne tetigeritis (II Cor., VI, 17).
PL 2, 1015B「妬みに満ちた憤りは、裁きの日に彼を容赦しない」(箴言6:32-36)。もしこれが異教徒について言われたことだと思うのであれば、信者についても、空しく聞き流してきたはずのこの言葉を、すでに聞いているはずである。「彼らの中から出よ、離れ去れ、汚れたものに触れてはならない」(二コリント6:17)。
Habes statim in Psalmis beatum virum qui non abierit in concilio impiorum, et in via peccatorum non steterit, et in cathedra pestilentiae non sederit (Psal. I, 1).
PL 2, 1015B詩篇には、すぐさま「不敬虔な者らの会議に赴かず、罪人らの道に立たず、疫病の座に着かなかった」幸いなる人のことが記されている(詩篇1:1)。
Cujus et postea vox: Non sedi cum consessu vanitatis, et cum inique agentibus non introibo (hoc de ecclesia male agentium) et cum impiis non sedebo: et, lavabo cum innocentibus manus meas, et altare tuum circumdabo, Domine (Psal. XXX, 4, 5), ut solus plures, quoniam quidem, cum sancto sanctus eris et cum electo electus eris, et cum perverso perversus eris (Psal., XVII, 26).
PL 2, 1015B彼の声は後にもこう続く。「私は虚しき者の集いと共には座らず、不義を行う者たちと共には入らない」(これは悪を行う者たちの教会について言われている)、「不敬虔な者たちと共には座らない。潔白な者たちと共に手を洗い、主よ、あなたの祭壇を巡ろう」(詩篇30:4-5)。ただ独りある者が多くの者にまさるように、である。「聖なる者と共にあれば聖なる者となり、選ばれた者と共にあれば選ばれた者となり、よこしまな者と共にあればよこしまな者となるであろう」(詩篇17:26)。
Et alibi: Peccatori autem dicit Dominus: Ut quid tu exponis justificationes meas, et assumis testamentum meum per os tuum? Si videbas furem, currebas cum eo, et cum adulteris portionem tuam ponebas (Psal. XLIX, 16, seq.).
PL 2, 1015Cまた他の箇所でも言われている。「罪人に対して主は言う。『汝はなにゆえ我が定めを述べ、我が契約を汝の口にするのか。汝は盗人を見れば彼と共に走り、姦淫する者どもと分け前を共にした』」(詩篇49:16以下)。
Hinc igitur informatus et Apostolus: Scripsi, inquit, vobis in Epistola, non commisceri fornicatoribus, non utique fornicatoribus hujus mundi, et reliqua: Caeterum, oportebat vos exire de mundo: nunc autem scribo vobis, si qui frater nominatur in vobis fornicator, aut idololatra (quid enim tam conjunctum?), aut fraudator (quid enim tam propinquum?), et caetera, cum talibus ne cibum quidem sumere, nedum Eucharistiam.
PL 2, 1015Cこうして教えられたところに従って、使徒もまた言う。「私は書簡の中で汝らに、淫行する者たちと交わらぬよう書き送った――もっとも、この世の淫行する者たちのことではない」、云々、「さもなくば汝らは世から出て行かねばならなかったであろう。しかし今、私は汝らに書き送る。もし兄弟と呼ばれる者が汝らの中にいて、淫行する者、あるいは偶像を礼拝する者であれば」(これほど密接な結びつきがあろうか)、「あるいは詐欺を行う者であれば」(これほど近しいものがあろうか)、「云々、そのような者とは食事を共にすることさえしてはならない」。まして聖体を共にすることなど、なおさらである。
Modicum scilicet fermentum totam desipit conspersionem (I Cor., V, 9, seq.). Item ad Timotheum: Manus nemini cito imponas, neque communices delictis alienis (I Tim., V, 22).
PL 2, 1016A「わずかなパン種が、こねた粉全体を損なう」(一コリント5:9以下)。同じくテモテへの書簡ではこう言われる。「誰にも軽々しく手を置いてはならない。他人の罪過にあずかってはならない」(一テモテ5:22)。
Item ad Ephesios: Nolite ergo participes esse eorum; fuistis enim aliquando tenebrae (Eph., V, 7, 8).
PL 2, 1016A同じくエフェソ人への書簡ではこう言われる。「それゆえ、彼らにあずかる者となってはならない。汝らもかつては闇であったのだから」(エフェソ5:7-8)。
Et adhuc pressius: Nolite communicare operibus infructuosis tenebrarum, imo et revincite eo: quae enim in occulto ab eis fiunt, turpe est edicere (Ibid., 11), Quid turpius impudicitiis?
PL 2, 1016Aさらに厳しくこう言われる。「闇の実を結ばぬ業にあずかってはならない。むしろそれを暴け。彼らが密かに行っていることは、口にするのも恥ずべきことだからである」(エフェソ5:11)。不貞よりも恥ずべきことがあろうか。
Si autem et ab otiose incedente fratre denuntiat subduci Thessalonicensibus (II Thess., III, 6), quanto magis et a fornicatore?
PL 2, 1016Aもし怠惰に歩む兄弟からさえ身を引くようテサロニケ人に命じているのであれば(二テサロニケ3:6)、まして淫行する者からは、なおさらではないか。
Haec enim consultata sunt Christi Ecclesiam diligentis, qui se pro ea tradidit uti eam sanctificet, emundans lavacro aquae in verbo, ut sistat sibi Ecclesiam gloriosam, non habentem maculam aut rugam, utique post lavacrum, sed sit sancta et sine opprobrio (Eph., V, 25-27), exinde scilicet sine ruga vetustatis, ut virgo, sine macula fornicationis, ut sponsa, sine probro vilitatis, ut emundata.
PL 2, 1016Aこれらのことは、教会を愛するキリストによって定められたことである。「その方は教会のために己を渡し、御言葉による水の洗いによって教会を清め、しみもしわもない、栄光ある教会として――もちろんその洗いの後において――自らのもとに立たせ、聖なる、非難されるところのない教会とされる」(エフェソ5:25-27)。すなわちそれ以後、処女のように古びのしわなく、花嫁のように淫行のしみなく、清められた者として卑しさの汚辱なく、ということである。
Quid si et hic respondere concipias adimi quidem peccatoribus, vel maxime carne pollutis, communicationem, sed ad praesens restituendam, scilicet ex poenitentiae ambitu, secundum illam clementiam Dei qua mavult peccatoris poenitentiam quam mortem (Ezech., XXXIII, 11)? hoc enim fundamentum opinionis vestrae usquequaque pulsandum est.
PL 2, 1016Bここでも、こう答えようとお前が考えたとしたらどうか。すなわち、罪人、とりわけ肉によって汚れた者たちからは、交わりが取り去られはするが、それはやがて――悔悛の範囲の中で――回復されるべきものである、神が罪人の死よりもその悔悛を望まれるという、あの憐れみに従って(エゼキエル33:11)、と。この点こそ諸君の見解の土台であり、どこまでも打ち叩かれねばならない。
Dicimus itaque, clementiae divinae si ita esse competisset demonstrationem sui etiam post fidem lapsis, ita Apostolus diceret: Nolite communicare operibus tenebrarum, nisi poenitentiam egerint; et: Cum talibus ne cibum quidem sumere, nisi posteaquam caligas fratrum volutando deterserint; et: Qui templum Dei vitiaverit, vitiabit illum Deus, nisi omnium focorum cineres in Ecclesia de capite suo excusserit: debuerat enim quae damnaverat proinde determinasse, quoniam usque et sub conditione damnasset, si temporali et conditionali, et non perpetua severitate damnasset.
PL 2, 1016Bそこで我々は言う。もし神の憐れみが、信仰を得た後に堕ちた者たちに対してさえも自らを示すことがふさわしいのであれば、使徒はこう言ったはずである。「闇の業にあずかってはならない――ただし彼らが悔悛したのであれば別である」、また「そのような者たちとは食事さえ共にしてはならない――ただし兄弟たちの靴の埃を転げ回って拭い去った後であれば別である」、また「神の宮を汚した者は、神によって汚されるであろう――ただし、教会のあらゆる炉の灰を自らの頭から払い落としたのであれば別である」と。というのも、使徒は自ら断罪したことを、それに応じて限定しておくべきだったからである。すなわち、もし一時的で条件付きの、永続しない厳格さで断罪していたのであれば、一定の限りにおいて、しかも条件付きで断罪していたことになるからである。
Porro, cum in omnibus Epistolis et post fidem talem prohibeat admitti, et admissum a communicatione detrudat, sine spe conditionis ullius aut temporis, nostrae magis sententiae adsistit eam poenitentiam ostendens Dominum malle, quae ante fidem, quae ante baptisma morte peccatoris potior habeatur, semel diluendi per Christi gratiam, semel pro peccatis nostris morte functi.
PL 2, 1016Cしかるに、すべての書簡において、信仰を得た後にもそのような者が受け入れられることを禁じ、受け入れられてしまった者を、いかなる条件も期限の望みもなく交わりから追い出している以上、使徒はむしろ我々の見解を支持している。すなわち、主が望まれる悔悛とは、信仰以前の、洗礼以前の悔悛であって、それが罪人の死に優ると見なされることを示しているのである。その罪人はキリストの恩寵によって一度だけ洗い清められるべき者であり、そのキリストは我々の罪のために一度だけ死を負われたのである。
Nam hoc etiam in sua persona Apostolus statuit. Adfirmans enim Christum ad hoc venisse, ut peccatores salvos faceret, quorum primus ipse fuisset, quid adjicit? Et misericordiam sum consecutus, quoniam ignorans feci incredulitate (I Tim., I, 16).
PL 2, 1017A実に使徒は、自分自身の身の上においてもこのことを定めている。キリストが罪人を救うために来られたのであり、その罪人のうち自分が第一であったと断言しながら、彼は何を付け加えるか。「私は憐れみを受けた。それは、私が不信仰のうちに知らずに行ったからである」(一テモテ1:16)。
Ita clementia illa Dei, malentis poenitentiam peccatoris quam mortem, ad ignorantes adhuc et adhuc incredulos spectat, quorum caussa liberandorum venerit Christus, non qui jam Deum norint, et sacramentum didicerint fidei.
PL 2, 1017Aこのように、罪人の死よりもその悔悛を望まれるという神のあの憐れみは、いまだ知らず、いまだ不信仰である者たちに向けられている。キリストは、そのような者たちを解き放つために来られたのであって、すでに神を知り、信仰の秘義を学んだ者たちのためではない。
Quod si clementia Dei ignorantibus adhuc et infidelibus competit, utique et poenitentia ad se clementiam invitat, salva illa poenitentiae specie post fidem, quae aut levioribus delictis veniam ab episcopo consequi poterit, aut majoribus et irremissibilibus a Deo solo.
PL 2, 1017Bもし神の憐れみが、いまだ知らぬ者、不信仰な者たちに対してふさわしいものであるならば、悔悛もまた、自らのもとへとその憐れみを招き寄せる。ただし、信仰を得た後の悔悛には別の様態があり、それは保たれる。すなわち、より軽い罪過については監督から赦しを得ることができ、より重く、赦し得ない罪過については、神のみから赦しを得ることができる、という様態である。
Caput XIX
第XIX章PL 2, 1017BSed quonam usque de Paulo, quando etiam Joannes nescio quid diversae parti supplaudere videatur? quasi in Apocalypsi manifeste fornicationi posuerit poenitentiae auxilium, ubi ad angelum Thyatirenorum spiritus mandat habere se adversus eum, quod teneret mulierem Jezabel, quae se propheten dicit, et docet atque seducit servos meos ad fornicandum et edendum de idolothytis.
PL 2, 1017Bしかし、パウロについての話は一体どこまで続くのか。ヨハネでさえも、何やら反対の側に賛意を示しているように見えるというのに。あたかも黙示録において、淫行に対して悔悛という助けを明白に与えたかのようである。すなわちそこでは、テュアテラの教会の御使いに対して、御霊はこう告げている。「私は彼に対して咎を持つ。彼が、自らを預言者と称し、我が僕たちを惑わして淫行させ、偶像への供え物を食べさせて教えるあの女イゼベルを、そのままにしていたからである」と。
Et largitus sum illi temporis spatium, ut poenitentiam iniret, nec vult eam inire nomine fornicationis. Ecce dabo eam in lectum, et moechos ejus cum ipsa in maximam pressuram, nisi poenitentiam egerint operum ejus (Apoc. II, 20-22).
PL 2, 1017B「私は彼女に悔悛に入るための時の猶予を与えた。それでも彼女は淫行の名において悔悛しようとしない。見よ、私は彼女を病の床に、そして彼女と共にいる姦淫する者たちを大いなる苦難の中に投げ入れよう。彼らがその行いを悔悛しない限りは」(黙示録2:20-22)。
Bene autem quod Apostolis et fidei et disciplinae regulis convenit. Sive enim ego, inquit, sive illi, sic praedicamus (II Cor., XV, 11) Totius itaque sacramenti interest nihil credere ab Joanne concessum, quod a Paulo sit denegatum.
PL 2, 1017Cしかし幸いにも、これは信仰と規律の規範において使徒たちと一致している。「私であれ、彼らであれ、我々はこのように宣べ伝えている」と彼は言う(二コリント15:11)。それゆえ、この秘義全体にとって重要なのは、ヨハネによって許されたことがパウロによって拒まれた、などとは決して考えないことである。
Hanc aequalitatem Spiritus Sancti qui observaverit, ab ipso deducetur in sensus ejus. Haereticam enim foeminam, quae quod didicerat a Nicolaitis docere susceperat, in Ecclesiam latenter introducebat, et merito ad poenitentiam urgebat.
PL 2, 1017C聖なる霊のこの一致を守る者は、その霊自身によってその意味へと導かれるであろう。すなわち、ニコライ派から学んだことを教えることを引き受けたあの異端の女が、ひそかに教会の中へ引き入れられていたのであり、彼女が悔悛へと迫られたのは当然のことだったのである。
Cui enim dubium est haereticum institutione deceptum, cognito postmodum casu et poenitentia expiato, et veniam consequi, et in Ecclesiam redigi?
PL 2, 1018A教えによって欺かれた異端者が、後になってその過ちを知り、悔悛によって贖われたなら、赦しを得て教会へと連れ戻されることに、誰が疑いを抱くだろうか。
Unde et apud nos ut ethnico par, imo et super ethnicum haereticus etiam per baptisma veritatis utroque homine purgatus admittitur.
PL 2, 1018Aそれゆえ我々のもとでも、異端者は異教徒と同等に、いや異教徒以上に、真理の洗礼によって内なる人も外なる人も清められた上で受け入れられるのである。
Aut si certus es mulierem illam, post fidem vivam, in haeresin postea exspirasse, ut non quasi haereticae, sed quasi fideli peccatrici, veniam ex poenitentia vindices, sane agat poenitentiam, sed in finem moechiae, non tamen et restitutionem consecutura.
PL 2, 1018Aあるいは、もしお前が、あの女は信仰を得た後は生きていたのに、後になって異端の中へ息絶えたのだと確信し、異端者としてではなく、信仰を持つ罪ある女として、悔悛による赦しを主張するのであれば、たしかに彼女は悔悛するがよい。しかしそれは姦淫を終わらせるための悔悛であって、それでもなお回復を得ることはないであろう。
Haec enim erit poenitentia, quam et nos deberi quidem agnoscimus multo magis, sed de venia Deo reservamus.
PL 2, 1018Aなぜなら、これこそが悔悛だからである。我々もまた、それが当然なされるべきものであることを、はるかに強く認める。しかし赦しについては、神に委ねる。
Denique ea Apocalypsis in posterioribus propudiosos et fornicatores, sicut timidos et incredulos et homicidas et veneficos et idololatras, qui tale quid in fide fuerint, in stagnum ignis sine ulla conditionali damnatione decrevit.
PL 2, 1018A実に、かの黙示録は、後の箇所において、恥知らずな者たちと淫行する者たちを、臆病な者、不信仰な者、殺人者、毒殺者、偶像を礼拝する者たちと同じく――信仰のうちにありながらそのような者であった者たちについて――いかなる条件付きの断罪もなしに、火の池へと定めている。
Non enim de ethnicis videbitur sapere cum de fidelibus pronuntiarit: Qui vicerint, haereditate habebunt ista , et ero illis Deus, et illi mihi in filios; et ita subjunxerit: Timidis autem et incredulis et propudiosis et fornicatoribus et homicidis et veneficis et idololatris particula in stagno ignis et sulphuris, quod est mors secunda (Apoc., XXI, 78).
PL 2, 1018Bなぜなら、信者について宣告しながら、異教徒について語っているとは見なされ得ないからである。「勝利を得る者はこれらのものを受け継ぐであろう。私は彼らの神となり、彼らは私の子となるであろう」。そしてこう付け加えている。「しかし、臆病な者、不信仰な者、恥知らずな者、淫行する者、殺人者、毒殺者、偶像を礼拝する者には、火と硫黄との池における分け前がある。これが第二の死である」(黙示録21:78)。
Sic et rursus: Beati qui ex praeceptis agunt, ut in lignum vitae habeant potestatem, et in portas ad introeundum in sanctam civitatem.
PL 2, 1018B同じくまたこう言われる。「掟に従って行う者たちは幸いである。彼らが命の木に対しても、聖なる都に入るための門に対しても、権能を持つためである」。
Canis, veneficus, fornicator, homicida, foras (Apoc., XXII, 14, 15); utique qui non ex praeceptis agant: illorum est enim foras dari qui intus fuerunt. Caeterum, quid mihi eos qui foris sunt judicare (I Cor., V, 12)? praecesserat.
PL 2, 1018B「犬、毒殺者、淫行する者、殺人者は外にある」(黙示録22:14-15)。すなわち、掟に従って行わない者たちのことである。というのも、外に出されるのは、かつて内にいた者たちだからである。ちなみに、「外にいる者たちを裁くことが、私に何の関わりがあろうか」(一コリント5:12)という言葉は、それより前に述べられていた。
De epistola quoque Joannis carpunt statim. Dictum est: Sanguis Filii ejus emundat nos ab omni delicto (I Joan. I, 7).
PL 2, 1018Cヨハネの書簡からも、彼らはただちに都合のよい箇所をつまみ取る。「その御子の血は、あらゆる罪過から我々を清める」と言われている(一ヨハネ1:7)。
Semper ergo et omnifariam delinquemus, si semper et ab omni delicto emundat nos ille; aut si non semper, non etiam post fidem; et si non ab omni delicto, non etiam a fornicatione. Unde autem exorsus est?
PL 2, 1018Cそれでは我々は、常に、あらゆる仕方で罪過を犯すことになるのか。もし彼が常に、あらゆる罪過から我々を清めるのであれば。あるいは、もし常にではないとすれば、信仰を得た後もそうではないということになる。そしてもしあらゆる罪過からではないとすれば、淫行からもそうではないことになる。しかし彼はどこから語り始めているのか。
Lumen praedixerat Deum, et tenebras non esse in illo, et mentiri nos si dicamus nos communionem habere cum eo, et in tenebris incedamus.
PL 2, 1018C彼はまず、神は光であり、闇は神のうちにないこと、そして我々が神との交わりを持つと言いながら闇の中を歩むならば、我々は偽っているのであることを、あらかじめ述べていた。
Si vero, inquit, in lumine incedamus, communionem cum eo habebimus, et sanguis Jesu Christi Domini nostri emundat nos ab omni delicto (Ibid., 5, sqq.). Ergo in lumine incedentes delinquimus, et in lumine delinquentes emundabimur? Nullo pacto.
PL 2, 1019A「しかし、もし我々が光の中を歩むならば」と彼は言う、「我々は神との交わりを持ち、我々の主イエス・キリストの血は、あらゆる罪過から我々を清める」(一ヨハネ1:5以下)。それでは我々は、光の中を歩みながら罪過を犯し、光の中で罪過を犯しながら清められる、ということになるのか。断じてそうではない。
Qui enim delinquit, non in lumine est, sed in tenebris. Unde et ostendit quomodo emundabimur a delicto, in lumine incedentes, in quo delictum agi non potest, adeo sic emundari nos ait, non qua delinquamus, sed qua non delinquamus.
PL 2, 1019Aなぜなら、罪過を犯す者は光の中にはなく、闇の中にあるからである。それゆえ彼は、光の中を歩みながら――そこでは罪過を行うことができない――いかにして我々が罪過から清められるかを示している。かくして彼は、我々が罪過を犯すことによってではなく、罪過を犯さないことによって清められるのだ、と言っているのである。
Incedentes enim in lumine, tenebris vero non communicantes, emundati agemus, non deposito, sed non admisso delicto.
PL 2, 1019Aすなわち、光の中を歩み、闇とはあずからないことによって、我々は清められた者として行うのであり、それは罪過を〔一度犯した上で〕脱ぎ捨てることによってではなく、罪過を受け入れないことによってである。
Haec est enim vis Dominici sanguinis, ut quos jam delicto mundarit, et exinde in lumine constituerit, mundos exinde praestet, si in lumine incedere perseveraverint.
PL 2, 1019Aこれこそ主の血の力である。すなわち、すでに罪過から清め、それ以後光の中に据えた者たちを、その後も清いままに保つのであって、それは彼らが光の中を歩み続ける限りにおいてである。
Sed subjicit, inquis: Si dicamus nos delictum non habere, seducimus nosmetipsos, et veritas non est in nobis. Si confitemur delicta nostra, fidelis et justus est ut dimittat ea nobis, et emundet nos ab omni injustitia (Ibid., 8, 9): numquid ab immunditia?
PL 2, 1019A「しかし彼はさらにこう付け加える」とお前は言う、「もし我々が罪過を持たないと言うならば、我々は自分自身を欺いており、真理は我々のうちにない。もし我々が自分の罪過を告白するならば、彼は真実で正しい方であって、それを我々に赦し、あらゆる不義から我々を清めてくださる」(一ヨハネ1:8-9)。しかし、それは〔淫行のような〕汚れからも、ということなのか。
Aut si ita est, ergo et ab idololatria. Sed aliud in sensu est. Ecce enim et rursus: Si dicamus, ait, nos non deliquisse, mendacem facimus illum, et sermo ejus non est in nobis (Ibid. 10).
PL 2, 1019Bもしそうであるならば、偶像礼拝からも、ということになろう。しかし、意味するところは別である。見よ、彼はまたこうも言う。「もし我々が罪過を犯していないと言うならば、我々は彼を偽り者とし、その言葉は我々のうちにない」(一ヨハネ1:10)。
Eo amplius: Filioli, haec scripsi vobis, ne delinquatis; et si deliqueritis, advocatum habemus apud Deum Patrem Jesum Christum justum, et ipse placatio est pro delictis nostris (I Joan., II, 1, 2).
PL 2, 1019Bさらにこうも言う。「子らよ、私はこれらのことを汝らに書き送った、汝らが罪過を犯さないためである。もし罪過を犯したなら、我々は父なる神のもとに、正しい方であるイエス・キリストという弁護者を持つ。彼こそ、我々の罪過のための宥めである」(一ヨハネ2:1-2)。
Secundum haec, inquis, et delinquere nos et veniam habere constabit. Quid ergo fiet, cum procedens aliud invenio? negat enim nos omnino delinquere, et in hoc plurimum tractat, ut nihil tale concedat, proponens semel a Christo delicta deleta, non habitura postea veniam: in quo nos sensus ad admonitionem castimoniae demandat.
PL 2, 1019B「これによれば」とお前は言う、「我々が罪過を犯すことと、赦しを得ることとが両立することが明らかになる」と。しかし、さらに読み進めて別のことを見出すとき、一体どうなるのか。彼は、我々が罪過を犯すことをまったく否定し、この点について多くを論じて、そのようなことを何一つ認めようとしないのである。すなわち、罪過はキリストによって一度限り消し去られたのであって、その後には赦しを持たない、と提示しているのであり、この意味は、我々を純潔への勧めへと向かわせるのである。
Omnis, inquit, qui habet spem istam, castificat semetipsum, quia et ille castus est. Omnis qui facit delictum, et iniquitatem facit, et delictum est iniquitas.
PL 2, 1019C「この望みを持つ者はみな」と彼は言う、「自らを純潔にする。かの方も純潔であられるからである。罪過を行う者はみな、不義をも行っている。罪過とは不義のことである」。
Et scitis quod ille manifestatus sit, ut auferat delicta; utique hactenus admittenda; siquidem subjungit: Omnis qui manet in illo, non delinquit: omnis qui delinquit, neque vidit, neque cognovit eum.
PL 2, 1019C「そして汝らは知っている、かの方が罪過を取り除くために現れたことを」――むろん罪過は、そこまでしか犯されてはならない――「かの方のうちにとどまる者はみな罪過を犯さない。罪過を犯す者はみな、かの方を見ておらず、知ってもいない」と、彼はさらに付け加えている。
Filioli, nemo vos seducat: omnis qui facit justitiam, justus est, sicut et ille justus est. Qui facit delictum, ex diabolo est, quoniam diabolus a primordio delinquit. In hoc enim manifestatus est filius Dei, ut solvat opera diaboli.
PL 2, 1019C「子らよ、誰にも汝らを惑わせてはならない。正義を行う者はみな正しい、かの方が正しくあられるように。罪過を行う者は悪魔から出た者である。悪魔は初めから罪過を犯しているからである。神の子が現れたのは、悪魔の業を打ち壊すためである」。
Nam et solvit, liberans hominem per lavacrum, donato chirographo mortis. Et ideo omnis qui ex Deo nascitur, non facit delictum, quia semen Dei manet in illo; et non potest delinquere, quia ex Deo natus est.
PL 2, 1019C「実に、かの方はそれを打ち壊した。人を洗いの水によって解き放ち、死の証書を赦免することによってである。それゆえ、神から生まれた者はみな罪過を行わない。神の種が彼のうちにとどまっているからである。彼は罪過を犯すことができない。神から生まれた者だからである」。
In hoc manifesti sunt filii Dei et filii diaboli (I Joan., III, 3, 10). In quo, nisi illi non delinquendo, ex quo de Deo nati sunt; isti delinquendo, quia de diabolo sunt; perinde atque si nunquam sint ex Deo nati?
PL 2, 1019D「これによって、神の子らと悪魔の子らとが明らかになる」(一ヨハネ3:3-10)。それは、前者が罪過を犯さないことによって――神から生まれて以来――そして後者が罪過を犯すことによって――悪魔から出た者であるがゆえに――ということでなくて何であろうか。あたかも彼らが一度も神から生まれたことがないかのように。
Quod si dicit: Qui non est justus, ex Deo non est, qui non padicus, quomodo rursus ex Deo fiet, qui jam esse desiit?
PL 2, 1020Aもし彼が言うように、「正しくない者は神から出た者ではない」のであれば、貞潔でない者は、どうしてふたたび神から出た者となれよう。すでにそうではなくなってしまった者が。
Juxta est igitur ut excidisse sibi dicamus Joannem in prima quidem Epistola (I, 8) negantem nos sine delicto esse, nunc vero praescribentem non delinquere omnino: et illic quidem aliud de venia blandientem, hic vero districte negantem filios Dei quicumque deliquerint.
PL 2, 1020Aそれゆえ、我々はヨハネが自己矛盾に陥っていると言わざるを得ないところまで来ている。すなわち、第一の書簡においては(一ヨハネ1:8)、我々が罪過なしにあることを否定しながら、いまここでは、およそ罪過を犯さないと規定している。そしてかしこでは赦しについて別のことで甘言を弄しながら、ここでは、罪過を犯した者は誰であれ神の子ではないと、厳しく言い切っているのである。
Sed absit. Nam nec ipsi excidimus a qua digressi sumus distinctione delictorum. Et hic enim illam Joannes commendavit, quod sint quaedam delicta quotidianae incursionis, quibus omnes simus objecti.
PL 2, 1020Aしかし、それは決してあってはならない。というのも、我々自身、そこから話をそれさせた罪過の区別から外れてはいないからである。実にここでもヨハネはその区別を推している。すなわち、日々身に降りかかる類いの罪過があり、我々は皆それにさらされている、ということである。
Cui enim non accidit, aut irasci inique, et ultra solis occasum; aut et manum immittere, aut facile maledicere, aut temere jurare, aut fidem pacti destruere; aut verecundia aut necessitate mentiri? in negotiis, in officiis, in quaestu, in victu, in visu, in auditu quanta tentamur, ut si nulla sit venia istorum, nemini salus competat!
PL 2, 1020A実に、誰にとって、理不尽に怒ること、しかも日没を過ぎてまで怒りを保つこと、あるいは手を上げること、あるいはたやすく悪口を言うこと、あるいは軽々しく誓うこと、あるいは約束の信義を破ること、あるいは恥じらいや必要に迫られて嘘をつくこと、これらが起こらないだろうか。取引において、務めにおいて、稼ぎにおいて、暮らしにおいて、見ることにおいて、聞くことにおいて、我々はどれほど多く試みられていることか。もしこれらのことに何の赦しもないとすれば、誰にも救いはふさわしくないことになろう。
Horum ergo erit venia per exoratorem Patris Christum. Sunt autem et contraria istis, ut graviora et exitiosa, quae veniam non capiant, homicidium, idololatria, fraus, negatio, blasphemia, utique et moechia et fornicatio, et si qua alia violatio templi Dei.
PL 2, 1020Bそれゆえ、これらのことについては、父に執り成す者であるキリストを通して赦しが与えられるであろう。しかし、これらとは反対のもの、すなわちより重く、破滅をもたらすものであって、赦しを受け入れないものもある。殺人、偶像礼拝、欺き、〔信仰の〕否認、冒瀆、そしてもちろん姦淫と淫行、その他神の宮を汚すいかなる行いも、これに当たる。
Horum ultra exorator non erit Christus; haec non admittet omnino qui natus ex Deo fuerit, non futurus Dei filius, si admiserit. Ita Joanni ratio constabit diversitatis, distinctionem delictorum disponenti, cum delinquere filios Dei nunc adnuit, nunc abnuit.
PL 2, 1020Bこれらについては、もはやキリストが執りなす者となることはないであろう。神から生まれた者は、これらのことを決して受け入れない。もし受け入れるならば、神の子ではなくなるであろう。このようにして、ヨハネにおける区別の理は成り立つ。彼は罪過の区別を定めており、あるときは神の子らが罪過を犯すことを認め、あるときはそれを否認しているのである。
Prospiciebat enim clausulam literarum suarum, et illi praestruebat hos sensus, dicturus in fine manifestius: Si quis scit fratrem suum delinquere delictum non ad mortem, postulabit, et dabit ei vitam Dominus, qui non ad mortem delinquit.
PL 2, 1020Bというのも、彼は自らの書簡の結びを見据えており、その結びのために、これらの意味をあらかじめ用意していたからである。終わりに至って、より明白にこう言うために。「もし誰かが、自分の兄弟が死に至らぬ罪過を犯しているのを知るならば、彼は求めるがよい。そうすれば主は、死に至らぬ罪過を犯す者に命を与えられるであろう」。
Est enim delictum ad mortem? non de eo dico ut quis postulet (I Joan., V, 16). Meminerat et ipse Hieremiam prohibitum a Deo deprecari pro populo mortalia delinquente (Hier., VII, 16, XI, 14, XIV, 11). Omnis injustitia delictum est, et est delictum ad mortem.
PL 2, 1020C「死に至る罪過というものがあるのか。それについて、誰かが求めるようにとは、私は言わない」(一ヨハネ5:16)。彼自身、エレミヤが、死に至る罪を犯している民のために執りなすことを神から禁じられたことを、思い起こしていたのである(エレミヤ7:16、11:14、14:11)。「あらゆる不義は罪過である。そして死に至る罪過がある」。
Scimus autem quod omnis qui ex Deo natus sit, non delinquit ( I Joan., V, 17, 18); scilicet delictum quod ad mortem est.
PL 2, 1020C「しかし我々は知っている、神から生まれた者はみな罪過を犯さないことを」(一ヨハネ5:17-18)。すなわち、死に至る罪過を、ということである。
Ita nihil jam superest, quam aut neges moechiam et fornicationem mortalia esse delicta, aut irremissibilia fatearis, pro quibus nec orari permittitur.
PL 2, 1020Cこうして、もはや残されているのはこれだけである。すなわち、姦淫と淫行が死に至る罪過であることをお前が否定するか、それとも、それらのために祈ることさえ許されない、赦し得ないものであるとお前が認めるか、そのいずれかである。
Caput XX
第XX章PL 2, 1020DDisciplina igitur Apostolorum proprie quidem instruit ac determinat principaliter sanctitatis omnis erga templum Dei antistitem, et ubique de Ecclesia eradicantem omne sacrilegium pudicitiae, sine ulla restitutionis mentione.
PL 2, 1020Dそれゆえ、使徒たちの教えは、まさしく厳密に、何よりもまず、神の神殿に関わるあらゆる聖性の監督者を教え定める。この者は、教会のうちから貞潔に対するあらゆる冒瀆をどこであれ根絶やしにするのであり、そこには回復についての言及は一切ない。
Volo tamen ex redundantia alicujus etiam comitis Apostolorum testimonium superducere, idoneum confirmandi de proximo jure disciplinam magistrorum.
PL 2, 1021Aとはいえ私は、余分にはなるが、使徒たちのある同伴者の証言をも重ねて持ち出したい。それは、使徒たちに近しい者としての資格によって、教師たちの教えを確証するにふさわしいものである。
Exstat enim et Barnabae titulus ad Hebraeos, adeo satis auctoritatis viro, ut quem Paulus juxta se constituerit in abstinentiae tenore: Aut ego solus et Barnabas non habemus hoc operandi potestatem (I Cor., IX, 6)?
PL 2, 1021A実に、バルナバの『ヘブライ人へ』という書も現に存在する。この人は、パウロが節制の事がらにおいて自分と並べて立てるほどに、十分な権威を持つ人であった。「私とバルナバだけが、これを行う権能を持たないのか」(一コリント9:6)。
Et utique receptior apud Ecclesias Epistola Barnabae illo apocrypho Pastore moechorum. Monens itaque discipulos, omissis omnibus initiis, ad perfectionem magis tendere, nec rursus fundamenta poenitentiae jacere ab operibus mortuorum: Impossibile est enim, inquit, eos qui semel inluminati sunt, et donum coeleste gustaverunt, et participaverunt Spiritum Sanctum, et verbum Dei dulce gustaverunt, occidente jam aevo cum exciderint, rursus revocari in poenitentiam, refigentes cruci in semetipsos Filium Dei et dedecorantes.
PL 2, 1021Aそして、バルナバの手紙は、あの姦淫者どもの『牧者』という外典よりも、諸教会において確かに広く受け入れられている。かくして弟子たちに、あらゆる初歩を措いて、むしろ完全へと向かうよう、また死んだ業からの悔悛の基礎を再び据えることのないよう、訓戒しつつ、こう言う。「一度光に照らされ、天の賜物を味わい、聖なる霊にあずかり、神の言葉の甘美を味わった者たちが、すでに時代が傾くにあたって堕落したのちに、再び悔悛へと呼び戻されることは不可能である。彼らは、神の子を自ら十字架につけ直し、辱めているのだから」
Terra enim quae bibit saepius devenientem in se humorem, et peperit herbam aptam his propter quos et colitur, benedictionem Dei consequitur: proferens autem spinas, reproba et maledictioni proxima, cujus finis in exustionem (Hebr., VI, 4, 8).
PL 2, 1021B「地は、しばしばその上に降りくる水気を吸い、それが耕される目的である者たちのために相応しい草を生み出すならば、神の祝福にあずかる。しかし茨を生み出すならば、それは廃棄され、呪いに近く、その終わりは焼却に至る」(ヘブライ6:4、8)。
Hoc qui ab Apostolis didicit et cum Apostolis docuit, nunquam moecho et fornicatori secundam poenitentiam promissam ab Apostolis norat; optime enim legem interpretabatur, et figuras ejus jam in ipsa veritate servabat.
PL 2, 1021Bこれを使徒たちから学び、使徒たちとともに教えたこの人は、姦淫者にも淫行者にも第二の悔悛が使徒たちによって約束されたことを、決して知らなかった。というのも、彼は律法を最もよく解釈し、律法の予型を、すでに真理そのもののうちに保っていたからである。
Ad hanc denique speciem disciplinae de leproso cautum fuit: Si autem varietas effloruerit in cutem, et totam cutem texerit a capite usque ad pedes per omnem conspectum, et sacerdos cum viderit, emundabit eum, quoniam convertit in album, mundus est.
PL 2, 1021B実にこの教えの姿にちなんで、らい病人について次のように定められていた。「もし斑点が皮膚に広がり、頭から足まで、見えるかぎりの皮膚全体を覆うならば、祭司はそれを見て、彼を清いと宣言する。白く変じたのだから、彼は清いのである」。
Qua vero die visus fuerit in ejusmodi color vivus, inquinatus est (Levit., XIII, 12, 13). Conversum enim hominem de pristino carnis habitu in candorem fidei, quae vitium et macula aestimatur in saeculo, et totum novatum mundum voluit intelligi, qui jam non sit varius, non sit de pristino et novo adspersus.
PL 2, 1021C「しかし、生々しい色がそこに現れたその日には、彼は汚れている」(レビ13:12-13)。というのも、こうして肉における古い性状から信仰の輝きへと転じた人間は──それは世においては欠陥や汚点と見なされるものだが──全体が新たにされ、清いと見なされることを望まれたのだからである。彼はもはやまだらであってはならず、古きものと新しきものとが入り混じっていてはならない。
Si vero post abolitionem in vetustatem aliquid ex illa revixerit, rursum in carne ejus quod emortuum delicto habebatur, immundum judicari, nec expiari jam a sacerdote.
PL 2, 1022Aしかし、もし消滅ののち、古きものの何かがそのうちに生き返るならば、罪過によって死んだと見なされていた彼の肉のうちのものが、ふたたび汚れていると判定され、もはや祭司によって清められることはない。
Ita moechia de pristino recidiva et unitatem novi coloris, a quo fuerat exclusa, commaculans, immundabile est vitium.
PL 2, 1022Aこのように、姦淫は古きものから再発する再犯として、それが締め出されていたはずの新しい色の一体性を汚すものであり、清め得ぬ欠陥である。
Item de domo: Si quae maculae et cavositates annuntiatae in parietibus sacerdoti fuissent, priusquam introiret ad inspiciendam eam, jubet auferri de domo omnia, ita immunda non futura quae domus essent.
PL 2, 1022A同じく家についても。もし壁のうちに斑点や窪みがあると祭司に告げられたならば、彼がそれを調べに入る前に、家の中のものすべてを運び出すよう命じる。それは、家に属するものが汚れたものとならないためである。
Dehinc introgressus sacerdos, si invenisset cavositates viridicantes vel rubescentes, et adspectum earum humiliorem citra parietinam formam; exiret ad januam et secerneret domum illam septem diebus.
PL 2, 1022Aそれから祭司が入って、もし緑がかった、あるいは赤みがかった窪みを見出し、その見え方が壁の表面よりも低く落ち窪んでいるならば、戸口へ出て、その家を七日のあいだ隔離するのである。
Dehinc, die septima regressus, si animadvertisset diffusum in parietibus tactum illum, imperaret extrahi eos lapides in quibus lepra fuisset, et abjici extra civitatem in locum immundum, et sumi alios lapides politos et solidos, et reponi loco pristinorum, et pulvere alio inlini domum (Levit., XIV, 34-42).
PL 2, 1022Bそれから七日目に戻って来て、もしその染みが壁のうちに広がっているのを認めたならば、らい病の生じた石を引き抜き、都市の外の汚れた場所に投げ捨てるよう命じ、代わりに磨かれた頑丈な石を取って元の場所に据え直し、別の漆喰で家を塗り直すよう命じる(レビ14:34-42)。
Oportet enim cum pervenitur ad summum sacerdotem Patris Christum, de domo hominis nostri in tempore hebdomadis auferri omnia impedimenta prius, ut munda sit quae remanet domus, caro et anima; et ubi introierit eam sermo Dei, et invenerit maculas ruboris et viroris, extrahi statim, et abjici foras sensus mortiferos et cruentos; nam et Apocalypsis viridi equo mortem, russeo autem praeliatorem imposuit (Apoc., VI, 4, 8): proque illis politos et in compaginem aptos et firmos substruit lapides, quales in Abrahae fiunt, ut ita homo habilis Deo sit.
PL 2, 1022Bというのも、父の大祭司キリストのもとへ至るとき、我々人間の家からは、その週の期間のうちに、あらゆる障害物がまず取り除かれねばならないからである。それは、残る家すなわち肉と魂とが清くあるためである。そして神の言葉がその家に入り、赤みがかった染みと緑がかった染みを見出したならば、ただちに引き抜かれ、死をもたらす血なまぐさい感覚が外へ投げ捨てられる。実に黙示録も、緑の馬には死を、赤い馬には戦う者を負わせている(黙示録6:4、8)。そしてそれらに代えて、磨かれ、組み合わされ、堅固な石が――アブラハムのもとに置かれるのと同じような石が――下に据えられ、こうして人間は神にふさわしい者となるのである。
Quod si post recuperationem et reformationem (a) rursus sacerdos animadverterit in eadem domo de pristinis caussis aliquid et maculis , immundam eam pronuntiavit, et jussit deponi materias et lapides et omnem structuram ejus, et abjici in locum immundum (Levit., XIV, 43-45).
PL 2, 1022Cしかし、もし回復と修復ののちに、祭司がふたたび、その同じ家のうちに、以前の原因や染みの何かを認めたならば、彼はその家を汚れていると宣言し、その材木と石とあらゆる構造物を取り壊し、汚れた場所に投げ捨てるよう命じた(レビ14:43-45)。
Hic erit homo caro atque anima, qui post baptisma et introitum sacerdotum reformatus, denuo resumit scabra et maculas carnis, et abjicitur extra civitatem in locum immundum; deditus scilicet Satanae in carnis interitum (I Cor., V, 4, 5); nec amplius reaedificatur in Ecclesia post ruinam.
PL 2, 1023Aこれが、肉と魂とを持つ人間であって、洗礼と祭司たちの入場ののちに新たにされながら、再び肉のかさぶたと染みとを取り戻し、都市の外の汚れた場所へ投げ捨てられる者である。すなわち、肉の滅びのためにサタンへ引き渡された者である(一コリント5:4-5)。この者は、崩壊ののちにはもはや教会のうちに建て直されることはない。
Sic et de famulae concubitu, quae homini esset reservata, necdum redempta, necdum liberata: Prospicietur, inquit, illi, et non morietur (Levit., XIX, 20), quia nondum est manumissa cui servabatur.
PL 2, 1023A同じく女奴隷との交わりについても。彼女はある男のために取り置かれていたが、まだ贖われず、まだ自由の身とされていなかった。「彼女には顧みがなされ、死ぬことはない」と言われている(レビ19:20)。なぜなら、彼女が取り置かれていた相手にとって、彼女はまだ自由の身とされていなかったからである。
Nondum enim caro a Christo manumissa, cui servabatur, impune contaminabatur, ita jam manumissa non habet veniam.
PL 2, 1023Aというのも、肉は、それが取り置かれていた方によって――すなわちキリストによって――まだ自由の身とされていなかったあいだは、罰されることなく汚されていたのだからである。しかし、すでに自由の身とされた今、それにはもはや赦しがない。
Caput XXI
第XXI章PL 2, 1023BHaec si Apostoli magis norant, magis utique curabant. Sed et in hunc jam gradum decurram, excernens inter doctrinam Apostolorum et potestatem. Disciplina hominem gubernat, potestas adsignat, seorsum quod potestas, spiritus autem Deus.
PL 2, 1023B使徒たちがこれらのことをより多く知っていたとすれば、彼らはそれだけ多く気を配っていたはずである。しかし私は、使徒たちの教えと権能とを分けて、いまやこの段階へと進もう。教えは人を治め導き、権能は人に印を刻む。権能は〔教えとは〕別のものであり、しかも〔権能とは霊であって〕霊は神である。
Quid autem docebat? non communicandum operibus tenebrarum (Ephes., V, 11). Observa quod jubet. Quis autem poterat donare delicta? hoc solius ipsius est.
PL 2, 1023Bでは、何を教えていたのか。「闇の業に加わってはならない」(エフェソ5:11)。彼が命じることに注目せよ。しかし、誰が罪過を赦し与えることができたのか。それはただあの方おひとりのことである。
Quis enim dimittit delicta, ni solus Deus (Marc., II, 7)? et utique mortalia quae in ipsum fuerint admissa et in templum ejus; nam tibi quae in te reatum habeant, etiam septuagies septies juberis indulgere in persona Petri (Matth., XVIII, 22).
PL 2, 1023B「誰が罪過を赦すのか、ただ神おひとりを除いては」(マルコ2:7)。しかもそれは、あの方ご自身とあの方の神殿とに対して犯された、死に至る罪過についてのことである。というのも、お前に対して罪責を負わせる罪過については、ペトロの人格において、七十七回までも赦すよう命じられているからである(マタイ18:22)。
Itaque, si et ipsos beatos Apostolos tale aliquid indulsisse constaret, cujus venia a Deo, non ab homine, competeret, non ex disciplina, sed ex potestate fecisse.
PL 2, 1024Aしたがって、もし祝福された使徒たちご自身が、そのようなこと──その赦しは人間にではなく神に属する──を許したことが確かであるとしても、彼らはそれを教えからではなく、権能からなしたのである。
Nam et mortuos suscitaverunt, quod Deus solus; et debiles redintegraverunt, quod nemo nisi Christus; imo et plagas inflixerunt, quod noluit Christus. Non enim decebat eum saevire, qui pati venerat.
PL 2, 1024A実に彼らは死者をも甦らせた。それは神のみがなすことである。また衰弱した者たちを癒やした。それはキリストのほかに誰もなし得ぬことである。それどころか、彼らは打ち傷をも負わせた。それはキリストがお望みにならなかったことである。というのも、苦しむために来られた方が、猛威をふるうことはふさわしくなかったからである。
Percussus est Ananias et Elimas, Ananias morte, Elimas caecitate (Act., V, 5, XIII, 11), ut hoc ipso probaretur Christum et haec facere potuisse. Sic et prophetae caedem et cum ea moechiam poenitentibus ignoverant, quia et severitatis documenta fecerunt.
PL 2, 1024Aアナニアとエリマスとは打たれた。アナニアは死によって、エリマスは失明によって(使徒5:5、13:11)。それは、まさにこのことによって、キリストがこれらのこともなし得たことが証明されるためであった。同様に預言者たちも、殺人を、それとともに姦淫をも、悔悛する者たちに赦した。それは、彼らもまた厳格さの証しを立てていたからである。
Exhibe igitur et nunc mihi, apostolice, prophetica exempla, et agnoscam divinitatem, et vindica tibi delictorum ejuscemodi remittendorum potestatem.
PL 2, 1024Aそれゆえ、いま私にも、使徒的なる者よ、預言的な実例を示すがよい。そうすれば私はその神性を認めよう。そしてこの種の罪過を赦す権能を、お前自身のものとして主張するがよい。
Quod si disciplinae solius officia sortitus es, nec imperio praesidere, sed ministerio, quis aut quantus es indulgere? qui neque prophetam, nec apostolum exhibens, cares ea virtute cujus est indulgere? Sed habet, inquis, potestatem Ecclesia delicti donandi.
PL 2, 1024Bしかし、もしお前が教えの務めのみを分け与えられ、命令によってではなく奉仕によって司っているのであれば、お前は何者、いかほどの者であって赦しを与えるのか。預言者も使徒も示し得ぬお前が、赦しを与えるその力を欠いているのではないか。「しかし教会は罪過を赦す権能を持っている」とお前は言う。
Hoc ego magis et agnosco et dispono, qui ipsum Paracletum in prophetis novis habeo dicentem: Potest Ecclesia donare delictum, sed non faciam, ne et alia delinquant. Quid, si pseudopropheticus spiritus pronuntiavit?
PL 2, 1024B私はむしろこのことをこそ認め、定める。私は、新しき預言者たちのうちに、パラクレートスご自身がこう言われるのを聞いているのだから。「教会は罪過を赦すことができる。しかし私はそれをしない。ほかの罪過までも犯されることのないように」。もし、偽りの預言の霊がこう告げたのだとすれば、どうであろうか。
Atqui magis eversoris fuisset, et semetipsum de clementia commendare, et caeteros ad delinquentiam temperare.
PL 2, 1024Bしかし、むしろ破壊者にこそふさわしいことであったろう。自らを慈悲深さによって推薦しつつ、同時に他の者たちを罪過へと仕向けることは。
Aut si et hoc secundum spiritum veritatis adfectare gestivit, ergo spiritus veritatis potest quidem indulgere fornicatoribus veniam, sed cum plurium malo non vult. De tua nunc sententia quaero, unde hoc jus Ecclesiae usurpes.
PL 2, 1024Bあるいは、もしこの偽りの霊が、真理の霊にならおうとしてこのことを望んだのだとしても、それならば真理の霊は、淫行者たちに赦しを与えることができるのに、多くの者たちの害となるがゆえにそれを望まない、ということになる。さて私は、お前自身の見解に基づいて問う。お前はいったいどこから、この教会の権利を僭取しているのか。
Si, quia dixerit Petro Dominus: Super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam; tibi dedi claves regni coelestis, vel: Quaecumque alligaveris vel solveris in terra, erunt alligata vel soluta in coelis (Matth., XVI, 18, 19); idcirco praesumis et ad te derivasse solvendi et alligandi potestatem, id est ad omnem Ecclesiam Petri propinquam; qualis'es evertens atque commutans manifestam Domini intentionem personaliter hoc Petro conferentem: Super te, inquit, aedificabo Ecclesiam meam; et: Dabo tibi claves, non Ecclesiae; et: Quaecumque solveris vel alligaveris, non quae solverint vel alligaverint.
PL 2, 1025Aもし、主がペトロにこう言われたから──「このいわおの上に私の教会を建てよう。お前に天の国の鍵を与えた」、あるいは「お前が地上で繋ぐもの、あるいは解くものは、天においても繋がれ、あるいは解かれるであろう」(マタイ16:18-19)──それゆえにお前は、解き繋ぐ権能が自分にも伝えられたのだと思い込んでいる。すなわち、ペトロに近しいすべての教会にまで及んでいるのだと。だが、主がこれをペトロ個人に授けられたという明白な意図を、覆し、書き換えるとは、お前はいったい何者なのか。主は言われた、「お前の上に、私の教会を建てよう」。また「私はお前に鍵を与える」、教会にではない。また「お前が解くもの、お前が繋ぐもの」、彼らが解くもの繋ぐものではない、と。
Sic enim et exitus docet. In ipso Ecclesia exstructa est, id est per ipsum, ipse clavem imbuit; vide quam: Viri Israelitae, auribus mandate quae dico; Jesum Nazarenum virum a Deo vobis destinatum (Act., II, 22), et reliqua.
PL 2, 1025A実に、その帰結もまたこれを教えている。教会は彼において建てられた、すなわち彼を通して建てられたのであり、彼自身が鍵を用いはじめたのである。それがどの鍵であったかを見よ。「イスラエルの人々よ、私の言うことを耳に留めよ。ナザレのイエス、神によって汝らのために定められた人を──」(使徒2:22)、以下同様に。
Ipse denique primus in Christi baptismo reseravit aditum coelestis regni, quo solvuntur alligata retro delicta, et alligantur quae non fuerint soluta, secundum veram salutem; et Ananiam vinxit vinculo mortis; et debilem pedibus absolvit vitio valetudinis (Act., III, 7).
PL 2, 1025B実に彼こそが最初に、キリストの洗礼において天の国の入口を開いたのであり、それによって、以前に繋がれていた罪過が解かれ、解かれていなかったものが真の救いにしたがって繋がれるのである。彼はアナニアを死の縄目で繋ぎ、足の萎えた者を、その健康の欠陥から解き放った(使徒3:7)。
Sic et in illa disceptatione custodiendae necne legis, primus omnium Petrus Spiritu instinctus, et de nationum vocatione praefatus: Et nunc, inquit, cur tentatis Dominum de imponendo jugo fratribus quod neque nos neque patres nostri sufferre valuerunt?
PL 2, 1025B同様に、律法を守るべきか否かをめぐるあの論争においても、ペトロがまず誰よりも先に、霊に促され、諸国民の召命について先に語った。「そしていま、なぜ汝らは、我々も我々の父祖たちも耐えることのできなかった軛を兄弟たちに負わせて、主を試みるのか」。
Sed enim per gratiam Jesu credimus nos salutem consecuturos sicut et illi (Act., XV, 10, 11). Haec sententia et solvit quae omissa sunt legis, et alligavit quae reservata sunt.
PL 2, 1025B「むしろ我々は、イエスの恩寵によって、彼らと同じく救いを得るであろうと信じる」(使徒15:10-11)。この宣言は、律法のうち省かれたものを解き、留保されたものを繋いだのである。
Adeo nihil ad delicta fidelium capitalia potestas solvendi et alligandi Petro emancipata. Cui si praeceperat Dominus etiam septuagies delinquenti in eum fratri indulgere (Matth., XVIII, 22); utique nihil postea alligare, id est retinere mandasset, nisi forte ea quae in Dominum, non in fratrem quis admiserit; praejudicatur enim non dimittenda in Deum delicta, cum in homine admissa donantur.
PL 2, 1026Aかくして、解き繋ぐ権能がペトロに委ねられたことは、信徒たちの重大な罪過には何ら関わりがなかったのである。もし主が彼に、自分に対して七十回過ちを犯す兄弟をも赦すよう命じておられたのなら(マタイ18:22)、その後に何かを繋ぐこと、すなわち留保することを命じられたはずがない──ただし、主に対して犯された罪過であって、兄弟に対して犯されたものでない場合を除いては。なぜなら、神に対する罪過は赦されるべきでないとあらかじめ判じられているのであり、それは人間に対して犯された罪過が赦されるのとは異なるからである。
Quid nunc et ad Ecclesiam, et quidem tuam, psychice? Secundum enim Petri personam spiritalibus potestas ista conveniet aut apostolo, aut prophetae.
PL 2, 1026Aさて、教会に、しかもお前の教会に、これがいったい何の関わりがあるのか、プシュキコイの徒よ。というのも、ペトロの人格にしたがえば、この権能は霊の徒たちに、すなわち使徒か預言者に属するのだからである。
Nam et Ecclesia proprie et principaliter ipse est Spiritus in quo est trinitas unius divinitatis, Pater et Filius et Spiritus Sanctus. Illam Ecclesiam congregat, quam Dominus in tribus posuit.
PL 2, 1026A実に教会とは、本来的かつ第一義的には、霊そのものである。その霊のうちに、一なる神性の三位一体、すなわち父と子と聖なる霊とがある。主が三人のうちに置かれたその教会を、この霊が集め合わせるのである。
Atque ita exinde etiam numerus omnis qui in hanc fidem conspiraverint, Ecclesia ab auctore et consecratore censetur.
PL 2, 1026Bそしてそれゆえに、この信仰において一致したいかなる人数の集まりも、その創始者かつ聖別者によって、教会と見なされるのである。
Et ideo Ecclesia quidem delicta donabit; sed Ecclesia Spiritus per spiritalem hominem, non ecclesia numerus episcoporum: Domini enim, non famuli est jus et arbitrium; Dei ipsius, non sacerdotis.
PL 2, 1026Bそれゆえ教会は確かに罪過を赦すであろう。しかしそれは、霊の人を通しての霊の教会であって、監督たちの数[の集まり]としての教会ではない。なぜなら、権利と裁定とは主のものであって、僕のものではなく、神ご自身のものであって、祭司のものではないからである。
Caput XXII
第XXII章PL 2, 1026BAt tu jam et in martyras tuos effundis hanc potestatem, ut quisque ex consensione vincula induit adhuc mollia, in novo custodiae nomine, statim ambiunt moechi, statim adeunt fornicatores, jam preces circumsonant, jam lacrymae circumstagnant maculati cujusque; nec ulli magis aditum carceris redimunt, quam qui Ecclesiam perdiderunt.
PL 2, 1026Bしかしお前は、いまやこの権能を、お前の殉教者たちにまで注ぎ出している。誰であれ、合意のもとにまだ柔らかい鎖を身につけ、拘留というその新しい名を得るやいなや、たちまち姦淫者どもが群がり、たちまち淫行者どもが近寄ってくる。もはや祈りが響きわたり、もはや汚れた者ひとりひとりの涙が溢れ集まる。教会を失った者たちほど、牢獄への入口を金で買う者はいない。
Violantur viri ac foeminae in tenebris plane ex usu libidinum notis, et pacem ab his quaerunt qui de sua periclitantur. Alii ad metalla confugiunt, et inde communicatores revertuntur, ubi jam aliud martyrium necessarium est delictis post martyrium novis.
PL 2, 1027A淫欲の常習でよく知られたあの暗がりのなかで、男も女も犯される。そして彼らは、自分自身の平和が危うい者たちから平和を求めるのである。ある者たちは鉱山へと逃れ、そこから交わりを与える者として戻って来る。だがそこでは、殉教ののちに新たに犯された罪過のために、また別の殉教が必要とされているのである。
Quis enim in terris et in carne sine culpa? quis martyr saeculi incola, denariis supplex, medico obnoxius et foeneratori?
PL 2, 1027A地上にあって、肉のうちにあって、誰が過ちなくいられようか。世に住まう殉教者のうちの誰が、金銭に跪き、医者や金貸しに借りを負わずにいられようか。
Puta nunc sub gladio jam capite librato, puta in patibulo jam corpore expanso, puta in stipite jam leone concesso, puta in axe, jam incendio adstructo, in ipsa, dico, securitate et possessione martyrii, quis permittit homini donare quae Deo reservanda sunt? a quo ea sine excusatione damnata sunt; quae nec apostoli, quod sciam, martyres et ipsi, donabilia judicaverunt.
PL 2, 1027Aいま思い描いてみよ。剣のもと、すでに首が定められた位置にある者を。あるいは十字架の上、すでに体が広げられた者を。あるいは杭の上、すでに獅子が放たれようとしている者を。あるいは車軸の上、すでに火が組み上げられた者を。まさにその、殉教の確かさと成就のさなかにおいてすら、と私は言う、誰が人間に、神のために取り置かれるべきものを与える許しを与えるのか。それらは、弁解の余地なく、神によって断罪されたものである。使徒たちでさえ──彼ら自身も殉教者でありながら──私の知るかぎり、それらを赦し得るものとは判じなかったのである。
Denique jam ad bestias depugnaverat Paulus Ephesi (I Cor. XV, 32), cum interitum decernit incesto (I Cor. V, 3 sqq.). Sufficiat martyri propria delicta purgasse. Ingrati vel superbi est in alios quoque spargere quod pro magno fuerit consecutus.
PL 2, 1027B実に、パウロはすでにエフェソで獣と戦っていたが(一コリント15:32)、それでもなお近親相姦を犯した者に滅びを言い渡したのである(一コリント5:3以下)。殉教者にとっては、自らの罪過を清めたことで十分であるべきである。大いなるものとして与えられたものを、他の者たちにまで振りまくのは、恩知らずか、あるいは高慢な者のすることである。
Quis alienam mortem sua solvit, nisi solus Dei Filius? Nam et in ipsa passione liberavit latronem (Luc. XXIII, 43). Ad hoc enim venerat, ut ipse a delicto purus, et omnia sanctus pro peccatoribus obiret.
PL 2, 1027B神の子おひとりのほかに、誰が他人の死を自らの死によって贖ったであろうか。実に彼は、まさにその受難のさなかにおいてすら、盗賊を解放した(ルカ23:43)。というのも、彼はまさにこのために来られたからである。ご自身は罪過から清く、あらゆる点で聖なる方でありながら、罪人たちのために死を遂げるために。
Proinde, qui illum aemularis donando delicta, si nihil ipse deliquisti, plane patere pro me: si vero peccator es, quomodo oleum faculae tuae sufficere et tibi et mihi poterit? Habeo etiam nunc quo probem Christum.
PL 2, 1027Bしたがって、罪過を赦し与えることによって彼に肩を並べようとするお前よ、もしお前自身が何も過ちを犯していないのであれば、はっきりと私のために苦しむがよい。だが、もしお前が罪人であるならば、お前のともし火の油は、どうしてお前自身と私と、両方に足りるであろうか。私にはいまなお、キリストを試す術がある。
Si propterea Christus in martyre est, ut moechos et fornicatores martyr absolvat, occulta cordis edicat, ut ita delicta concedat, et Christus est; sic enim Dominus Jesus Christus potestatem suam ostendit: Quid cogitatis nequam in cordibus vestris? quid enim facilius est dicere paralytico, Dimittuntur tibi peccata, an, Surge et ambula?
PL 2, 1027Cもし、キリストが殉教者のうちにいますのが、殉教者が姦淫者や淫行者たちを赦免するためであるならば、彼は心の秘めごとを告げ知らせるがよい。そうして罪過を赦し与えるならば、彼こそキリストである。実に、主イエス・キリストはこのように、ご自身の権能をお示しになったのである。「なぜ汝らは心のうちに悪しきことを考えるのか。中風の者に、『お前の罪は赦されている』と言うのと、『起きて、歩け』と言うのと、どちらがたやすいか」。
Igitur, ut sciatis Filium hominis habere dimittendorum peccatorum in terris potestatem, tibi dico, paralytice, Surge et ambula (Matth. IX, 4, sqq.).
PL 2, 1028A「さて、人の子が地上で罪を赦す権能を持つことを汝らが知るために、お前に言う、中風の者よ。起きて、歩け」(マタイ9:4以下)。
Si Dominus tantum de potestatis suae probatione curavit, uti traduceret cogitatus et ita imperaret sanitatem, ne non crederetur posse delicta dimittere, non licet mihi eamdem potestatem in aliquo sine eisdem probationibus credere.
PL 2, 1028Aもし主が、ご自身の権能の証明にこれほど心を配られ、思いを見抜き、そのうえで健やかさを命じられたのは、罪過を赦す力があると信じられないことのないためであったとすれば、私には、同じ証明なくして、誰かのうちに同じ権能があると信じることは許されない。
Cum tamen moechis et fornicatoribus a martyre expostulas veniam, ipse confiteris ejusmodi crimina nonnisi proprio martyrio diluenda, qui praesumis alieno. Quod si est, jam et martyrium aliud erit baptisma. Habeo enim, inquit, et aliud baptisma (Luc. XII, 50).
PL 2, 1028Aしかしお前が、姦淫者や淫行者たちのために殉教者から赦しを求めるとき、お前自身、この種の犯罪はその者自身の殉教によってしか洗い清められないと認めているのであって、お前は他人の殉教をあてにしているのである。もしそうであるならば、殉教もまたもうひとつの洗礼となるであろう。「私にはなお、もうひとつの洗礼がある」と言われている(ルカ12:50)。
Unde et ex vulnere lateris Dominici aqua et sanguis, utriusque lavacri paratura, manavit (Joan. XIX, 34). Debeo ergo et primo lavacro alium liberare, si possum secundo, ingeramusque in sinum necesse est.
PL 2, 1028Bそこからまた、主の脇腹の傷から、水と血とが流れ出た。それは両方の洗いの備えである(ヨハネ19:34)。ならば私は、できることなら、第二の洗いによってばかりでなく、第一の洗いによっても、他人を自由にしてやらねばならないことになろう。そして、必然的に[その者を]懐に押し込んでやらねばなるまい。
Quaecumque auctoritas, quaecumque ratio moecho et fornicatori pacem ecclesiasticam reddit, eadem debebit et homicidae et idololatrae poenitentibus subvenire, certe negatori, et utique illi quem in praelio confessionis tormentis colluctatum saevitia dejecit.
PL 2, 1028B姦淫者と淫行者とに教会の平和を返すいかなる権威、いかなる理も、悔悛する殺人者にも偶像礼拝者にも、同じように救いの手を差し伸べねばならぬはずである。確かに否認者にも、また告白の戦いにおいて拷問と格闘しながらも、その残虐さによって打ち倒された者にも。
Caeterum, indignum Deo et illius misericordia, qui poenitentiam peccatoris morti praevertit, ut facilius in Ecclesiam redeant, qui subando, quam qui dimicando ceciderunt. Urget nos dicere indignitas.
PL 2, 1028Bしかし、罪人の悔悛を死よりも重んじられる神とその憐れみとにとって、格闘して倒れた者たちよりも、盛りのついて倒れた者たちのほうが、たやすく教会へと立ち帰るというのは、ふさわしからぬことである。この不当さが、我々にこう言うよう迫るのである。
Contaminata potius corpora revocabis quam cruentata? quae poenitentia miserabilior, titillatam prosternens carnem, an vero laniatam? quae justior venia in omnibus caussis, quam voluntarius, an quam invitus peccator implorat?
PL 2, 1028B血にまみれた体よりも、汚れた体のほうを、お前は呼び戻すというのか。くすぐられた肉を打ち伏せる悔悛と、引き裂かれた肉を打ち伏せる悔悛と、どちらがより憐れむべきものか。あらゆる場合において、進んで罪を犯した者が乞う赦しと、不本意ながら罪を犯した者が乞う赦しと、どちらがより正当な赦しであるか。
Nemo volens negare compellitur, nemo nolens fornicatur: nulla ad libidinem vis est, nisi ipsa; nescit quod libet cogi. Negationem porro quanta compellunt ingenia carnificis et genera poenarum?
PL 2, 1028C否認へと強いられる者のうちに、進んでそうする者はいない。誰も、不本意に淫行を犯すのではない。情欲へと向かわせる力はほかならぬ情欲そのものでしかなく、快いものが強いられるということはあり得ない。しかし信仰の否認については、処刑人の工夫と刑罰の種類とが、どれほど強いることか。
Quis magis negavit, qui Christum vexatus, an qui delectatus amisit? qui cum amitteret, doluit? an qui cum amitteret lusit?
PL 2, 1029Aより重く否認したのはどちらか。苦しめられてキリストを失った者か、それとも喜び戯れてキリストを失った者か。失うときに嘆いた者か、それとも失うときに戯れた者か。
Et tamen illae cicatrices christiano praelio insculptae, et utique invidiosae apud Christum, quia vicisse cupierunt, et sic quoque gloriosae, quia non vincendo cesserunt, in quas adhuc et diabolus ipse suspirat, cum sua infelicitate, sed casta; cum poenitentia moerente, sed non erubescente ad Dominum de venia.
PL 2, 1029Aそれでもなお、あの傷跡はキリスト教の戦いにおいて刻まれたものであり、彼らが勝利を望んだがゆえに、キリストの御前ではまさしく羨むべきものであり、勝利を得られぬままに屈したにすぎぬがゆえに、なお栄えあるものである。悪魔自身すら、いまなおその傷跡に向かってため息をつく――自らの不首尾とともに、しかしその不首尾は清いものである。悲しみに沈む悔悛とともに、しかし主のもとに赦しを乞うことを恥じぬ悔悛とともに。
Denuo dimittitur eis qui piaculariter negaverunt; solis illis caro infirma est. Atqui nulla tam fortis caro, quam quae spiritum elidit.
PL 2, 1030Aふたたび、罪深くも信仰を否認した者たちには赦しが与えられる。ただ彼らにおいてのみ、肉は弱いとされるのである。しかるに、霊を打ち倒すほどの肉ほど、強い肉はほかにない。