Caput I
第I章PL 2, 12DConditio praesentium temporum etiam hanc admonitionem provocat nostram: non oportere nos mirari super haereses istas, sive quia sunt, futurae enim praenuntiabantur, sive quia fidem quorumdam subvertunt, ad hoc enim sunt, ut fides, habendo tentationem, habeat etiam probationem.
PL 2, 12D現在の時代の状況は、我々にこの訓戒をも促す。すなわち、これらの異端に驚くべきではないということである。異端が存在するということについても、それは将来のこととして予告されていたからであり、或る者たちの信仰を覆すということについても、それはまさにそのためにこそあるのだから——信仰が、試練を受けることによって、証明をも得るために。
Vane ergo et inconsiderate plerique hoc ipso scandalizantur, quod tantum haereses valeant. Quantum, si non fuissent! Cum quod sortitum est, ut omnimodo sit, sicut caussam accipit ob quam sit, sic vim consequitur per quam sit, nec esse non possit.
PL 2, 12Dそれゆえ多くの者は、異端がこれほどの力を持つというまさにその一事に、空しくも軽率にもつまずいている。もし存在しなかったなら、どれほどの力があったことか。必ず存在するようにと定めを受けたものは、存在する理由となる原因を受け取るのと同じように、存在するための力をも得るのであり、存在せずにいることはできないのである。
Caput II
第II章PL 2, 13AFebrem denique, inter caeteros mortiferos et cruciarios exitus erogando homini deputatam, neque quia est miramur, est enim; neque quia erogat hominem, ad hoc enim est.
PL 2, 13A実に、熱病は、人に死をもたらし苦しみを与える数々の最期のうちに数えられ、人を滅ぼすものとして定められているが、我々はそれが存在するからといって驚きはしない——それは実際に存在するのだから。また、それが人を滅ぼすからといっても驚きはしない——それはまさにそのためにあるのだから。
Proinde haereses, ad languorem et interitum fidei productas, si expavescimus hoc eas posse, prius est, ut expavescamus hoc eas esse; quae, dum sunt, habent posse; et dum possunt, habent esse.
PL 2, 13Aしたがって、信仰の衰弱と滅びのために生み出された異端についても、もしそれがそうする力を持つことに我々が怯えるならば、その前に、それが存在すること自体に怯えるべきである。異端は、存在する限りその力を持ち、力を持つ限り存在するのだから。
Sed enim febrem, ut malum et de caussa et de potentia sua, ut notum est, abominamur potius quam miramur, et, quantum in nobis est, praecavemus, non habentes abolitionem ejus in nostra potestate; haereses vero, mortem aeternam et majoris ignis ardorem inferentes, malunt quidam mirari quod hoc possint, quam devitare ne possint, cum habeant devitandi potestatem.
PL 2, 13Bしかし我々は、熱病について、それが原因においても力においてもよく知られた悪であるがゆえに、驚くよりもむしろ忌み嫌い、できる限りそれを予防している——それを根絶する力は我々の権能のうちにないからである。ところが異端については、永遠の死とより大きな火の燃え盛りをもたらすものでありながら、それを避ける力を持っているにもかかわらず、或る者たちは、異端がそのような力を持つことに驚くほうを、その力が及ばぬよう避けることよりも好んでいる。
Caeterum nihil valebunt, si illas tantum valere non mirentur. Aut enim, dum mirantur, in scandalum subministrantur; aut, quia scandalizantur, ideo mirantur, quasi, quod tantum valeant, ex aliqua veniat veritate.
PL 2, 13Bだが、もし人々が異端にこれほどの力があることに驚かなければ、異端は何の力も持たないであろう。なぜなら、驚いているうちに躓きへと引き渡されてしまうか、あるいは躓くがゆえに驚くのであり、それはあたかも、異端がこれほどの力を持つのは何らかの真理から来ているかのようだからである。
Mirum scilicet, ut malum vires suas habeat; nisi quod haereses apud eos multum valeant, qui in fide non valent.
PL 2, 14A悪がその力を持つとは、なるほど不思議なことである——ただし、異端が大きな力を振るうのは、信仰において力の弱い者たちに対してでしかないという場合を除いては。
In pugna pugilum et gladiatorum, plerumque non quia fortis est vincit quis, aut quia non potest vinci, sed quoniam ille, qui victus est, nullis viribus fuit; adeo idem ille victor bene valenti postea comparatus, etiam superatus recedit.
PL 2, 14A拳闘士や剣闘士の試合においては、多くの場合、ある者が勝つのは彼が強いからでも、負かされえないからでもなく、負けた者のほうに何の力も無かったからにすぎない。かくして、その同じ勝者も、のちに真に力ある者と組み合わされれば、打ち負かされて退くことになる。
Non aliter haereses de quorumdam infirmitatibus habent quod valent, nihil valentes, si in bene valentem fidem incurrant.
PL 2, 14A異端も同様であって、或る者たちの弱さのゆえにこそ力を持つのであり、もし真に力ある信仰にぶつかれば、何の力も持たないのである。
Caput III
第III章PL 2, 14BSolent quidem isti miriones etiam de quibusdam personis, ab haeresi captis, aedificari in ruinam: quare ille vel ille, fidelissimi, prudentissimi, et usitatissimi in Ecclesia, in illam partem transierunt?
PL 2, 14B実にこの、驚き好む者たちは、異端に捕らえられた或る人々のことによっても、破滅へと築き上げられがちである——何ゆえあの人あるいはこの人が、教会の中でこの上なく忠実で、この上なく思慮深く、この上なく親しまれていたのに、あの側へと移って行ったのか、と。
Quis, hoc dicens, non ipse sibi respondet, neque prudentes, neque fideles, neque usitatos aestimandos, quos haereses potuerint demutare? Et hoc mirum (opinor) ut probatus aliqui retro, postea excidat? Saul, bonus prae caeteris, livore postea evertitur.
PL 2, 14Bこのように言う者は、誰であれ、自ら自身に答えているのではないか——異端がその心を変えることができたような者たちは、思慮深いとも、忠実であるとも、親しまれているとも見なされるべきではない、と。以前確かな者とされていた誰かが、後になって堕落するとは、思うに、そんなに不思議なことであろうか。サウルは、誰よりも善き者であったのに、後に妬みによって覆される。
David, vir bonus secundum cor Domini, postea caedis et stupri reus est. Salomon, omni gratia et sapientia donatus a Domino, ad idololatriam a mulieribus inducitur. Soli enim Dei Filio servabatur sine delicto permanere.
PL 2, 14Bダビデは、主の御心にかなう善き人であったのに、後になって殺害と姦淫の被告となる。ソロモンは、主からあらゆる恩寵と知恵を授かっていたのに、女たちによって偶像礼拝へと誘い込まれる。罪なくとどまることは、ただ神の子にのみ、取っておかれていたのである。
Quid ergo, si episcopus, si diaconus, si vidua, si virgo, si doctor, si etiam martyr lapsus a regula fuerit, ideo haereses veritatem videbuntur obtinere? Ex personis probamus fidem, an ex fide personas?
PL 2, 15Aそれゆえ、もし監督が、執事が、寡婦が、処女が、教師が、あるいは殉教者でさえもが規範から堕落したとして、そのために異端が真理を手にしているように見えるであろうか。我々は人から信仰を量るのか、それとも信仰から人を量るのか。
Nemo sapiens est, nisi fidelis: nemo major, nisi christianus: nemo autem christianus, nisi qui ad finem usque perseveraverit (Matth., X, 22). Tu, ut homo, extrinsecus unumquemque nosti; putas, quod vides; vides autem, quousque oculos habes.
PL 2, 15A忠実な者でなければ、誰も賢者ではない。キリスト教徒でなければ、誰もより偉大な者ではない。そして、終わりまで耐え忍んだ者でなければ、誰もキリスト教徒ではない(マタイ10:22)。お前は、人間として、各人を外面からしか知らない。お前は、見えるものを、そうだと思い込む。しかし、お前が見えるのは、目を持つ限りにおいてでしかない。
Sed oculi, inquit, Domini alti. Homo in faciem, Deus in praecordia contemplatur (I Reg. XVI, 7).
PL 2, 15Aしかし、「主の目は高きところにある」と言われている。「人は顔を見るが、神は心の内をご覧になる」(サムエル上16:7)。
Et ideo, cognoscit Dominus qui sunt ejus (II Tim., II, 19); et plantam quam non plantavit Pater, eradicat (Matt., XV, 13): et de primis novissimos ostendit (Matt., XX, 16); et ventilabrum in manu portat ad purgandam aream suam. (Matt., III, 12).
PL 2, 15Aそれゆえ、「主は御自分に属する者を知っておられる」(2テモテ2:19)。また主は、父が植えなかった木を抜き取り(マタイ15:13)、先の者たちのうちから後の者を示し(マタイ20:16)、自分の脱穀場を清めるために箕を手に持っておられる(マタイ3:12)。
Avolent quantum volent paleae levis fidei quocumque afflatu tentationum; eo purior massa frumenti in horrea Domini reponetur. Nonne ab ipso Domino quidam discentium scandalizati deverterunt?
PL 2, 15B軽い信仰の籾殻は、試練のどのような風に吹かれようとも、望むだけ飛び去るがよい。そうすればそれだけ、麦の塊はより純粋なものとなって、主の倉に納められるであろう。主御自身のもとからも、弟子たちのうちの或る者たちが躓いて離れ去ったのではなかったか。
Nec tamen propterea caeteri quoque discedendum a vestigiis ejus putaverunt; sed, qui scierunt illum vitae esse Verbum et a Deo venisse, perseveraverunt in comitatu ejus usque ad finem, cum illis, si vellent et ipsi discedere, placide obtulisset.
PL 2, 15Bだが、そのために他の者たちまでもが、その足跡から立ち去るべきだと考えたわけではなかった。むしろ、彼こそ命の言葉であり、神から来られた方であると知っていた者たちは、終わりまでその一行にとどまり続けた——彼らもまた去りたいのであれば去るがよいと、彼が穏やかに差し出していたにもかかわらず。
Minus est, si et apostolum ejus aliquis Phygellus, et Hermogenes, et Philetus, et Hymenaeus reliquerunt (II Tim., I, 15; I Tim., I, 20): ipse traditor Christi de Apostolis fuit.
PL 2, 15B或るフュゲルスも、ヘルモゲネスも、フィレトスも、ヒュメナイオスも、彼の使徒その人を見捨てたとしても、それはなお軽いことである(2テモテ1:15、1テモテ1:20)。キリストを裏切った者自身、使徒たちのうちの一人であったのだから。
Miramur de Ecclesiis ejus, si a quibusdam deseruntur, cum ea nos ostendant Christianos, quae patimur ad exemplum ipsius Christi: Ex nobis, inquit (I Joan., II, 19), prodierunt, sed non fuerunt ex nobis; si fuissent ex nobis, permansissent utique nobiscum.
PL 2, 15B我々が受けているこれらのことこそ、キリスト御自身の実例に倣うものであり、我々がキリスト教徒であることを示しているのだとすれば、主の諸教会が或る者たちによって見捨てられたとして、我々はそれに驚くだろうか。「彼らは我々から出て行ったが、我々のうちの者ではなかった。もし我々のうちの者であったなら、我々とともにとどまっていたはずである」と言われている(1ヨハネ2:19)。
Caput IV
第IV章PL 2, 16AQuin potius memores simus tam dominicarum pronuntiationum, quam apostolicarum litterarum, quae nobis et futuras haereses praenuntiarunt, et fugiendas praefinierunt; et sicut esse illas non expavescimus, ita posse id, propter quod fugiendae sunt, non miremur.
PL 2, 16Aむしろ我々は、主の御言葉も使徒の文書も、共に思い起こすべきである——それらは我々に、異端が将来現れることを予告し、それを避けるべきものとしてあらかじめ定めていたのだから。そして、それが存在することに我々が怯えないのと同様に、それが避けられるべき理由となる力を持つことにも、驚くべきではない。
Instruit Dominus multos esse venturos, sub pellibus ovium, rapaces lupos. Quaenam istae sunt pelles ovium, nisi nominis christiani extrinsecus superficies? qui lupi rapaces, nisi sensus et spiritus subdoli, ad infestandum gregem Christi extrinsecus delitescentes? qui pseudoprophetae sunt, nisi falsi praedicatores? qui pseudapostoli, nisi adulteri evangelizatores? qui antichristi interim et semper, nisi Christi rebelles?
PL 2, 16A主は、羊の皮をかぶった強欲な狼どもが多く現れるであろうと教えておられる。この羊の皮とは、キリスト教徒という名の外面の見せかけ以外の何であろうか。この強欲な狼どもとは、キリストの群れを害するために外側から身を潜めている、狡猾な考えと霊以外の何であろうか。偽預言者とは、偽りの宣べ伝える者以外の何であろうか。偽使徒とは、教えを偽り伝える福音宣教者以外の何であろうか。当面のまた常なる反キリストとは、キリストに逆らう者たち以外の何であろうか。
Nunc sunt haereses, non minus doctrinarum perversitate Ecclesiam lacessentes, quam tunc Antichristus persecutionum atrocitate persequetur: nisi quod persecutio et martyras facit, haeresis apostatas tantum.
PL 2, 16B今、異端は教えの倒錯によって教会を苦しめており、それは、かの反キリストが後に迫害の残虐さによって教会を迫害するのに劣らない。ただし、迫害は殉教者を生むが、異端はただ背教者を生むだけである、という点を除いては。
Et ideo haereses quoque oportebat esse, ut probabiles quique manifestarentur (I Cor., II, 19), tam qui in persecutionibus steterint, quam qui ad haereses non exorbitaverint.
PL 2, 16Bそれゆえ、異端もまた存在しなければならなかった。それは、確かな者たちが明らかにされるためである(1コリント2:19)——迫害の中で持ちこたえた者たちも、異端へと逸れなかった者たちも。
Neque enim eos probabiles intelligi juvat, qui in haeresim fidem demutant: sicut ex diverso sibi interpretantur, quia dixit alibi: Omnia examinate , quod bonum est tenete (I Thess, V, 21).
PL 2, 16Bというのも、信仰を異端へと変える者たちが、確かな者と理解されて何の益になろうか。しかし彼らは反対に、こう解釈する——使徒は他の箇所で「すべてを吟味し、善いものを保持せよ」と言っている、と(1テサロニケ5:21)。
Quasi non liceat, omnibus male examinatis, in electionem alicujus mali impingere per errorem.
PL 2, 17Aあたかも、すべてを誤って吟味した挙句、誤りによって何か悪しきものを選び取ってしまうことなどありえないかのように。
Caput V
第V章PL 2, 17APorro, si dissensiones et schismata increpat, quae sine dubio mala sunt, et incontinenti haereses subjungit (I Cor., XI, 18).
PL 2, 17Aしかも、彼は不和と分裂を叱責しており、それらは疑いなく悪であるが、それに続けて即座に異端を付け加えている(1コリント11:18)。
Quod malis adjungat, malum utique profitetur, et quidem majus; cum ideo credidisse se dicat de schismatibus et dissensionibus, quia sciret etiam haereses oportere esse.
PL 2, 17A悪しきものに付け加えているということは、彼はそれをまさしく悪と、しかもより大きな悪と認めているのである。というのも、彼は分裂と不和について信じた理由を、異端もまた存在しなければならないことを知っていたからだと述べているのだから。
Ostendit enim, gravioris mali prospectu, de levioribus se facile credidisse; certe, non ut ideo de malis crediderit, quia haereses bonae essent; sed uti de pejoris quoque notae tentationibus praemoneret non esse mirandum, quas diceret tendere ad probabiles quosque manifestandos, scilicet quos non potuerit depravare.
PL 2, 17A彼はこう示している——より重い悪を見越していたからこそ、より軽いことについては容易に信じたのだ、と。もちろん、異端が善いものであるがゆえに悪しきことを信じたわけではなく、むしろ、より劣悪な種類の試練についても驚くには当たらないとあらかじめ告げるためであった。そしてその試練は、確かな者たち——すなわち堕落させることのできなかった者たち——を明らかにするために向かうのだ、と彼は言うのである。
Denique si totum capitulum ad unitatem continendam, et separationes coercendas sapit, haereses vero non minus ab unitate divellunt, quam schismata et dissensiones; sine dubio et haereses in ea conditione reprehensionis constituit, in qua schismata et dissensiones.
PL 2, 17B実に、もしこの章全体が一致を保ち分離を抑えることを旨としているのであれば、そして異端もまた分裂や不和に劣らず一致から引き裂くものであるならば、彼は疑いなく異端をも、分裂や不和と同じ非難の境遇に置いているのである。
Ac per hoc, non eos probabiles facit, qui in haereses diverterint, cum maxime diverti ab ejusmodi objurget, edocens unum omnes loqui et idipsum sapere (I Cor., I, 10), quod etiam haereses non sinunt.
PL 2, 17Bこのことによって、彼は異端へと逸れて行った者たちを確かな者とはしていない。むしろ、まさしくそのように逸れて行くことを最も強く叱責し、すべての者が一つのことを語り、同じことを思うよう教えているのである(1コリント1:10)。異端はそれを許さない。
Caput VI
第VI章PL 2, 18ANec diutius de isto, si idem est Paulus, qui et alibi haereses inter carnalia crimina numerat, scribens ad Galatas (V, 20), et qui Tito suggerit (III, 10 et 11), hominem haereticum post primam correptionem recusandum, quod perversus sit ejusmodi et delinquat, ut a semetipso damnatus.
PL 2, 18Aこのことについてこれ以上長く論じる必要はない——同じパウロが、他の箇所でもガラテヤ人への手紙において異端を肉の罪の中に数え(ガラテヤ5:20)、またテトスに対しては、異端者たる人間は最初の訓戒の後には斥けるべきである、というのも、その者はそのように堕落しており、自ら断罪された者として罪を犯し続けるからだと勧めているのである(テトス3:10-11)。
Sed et in omni pene epistola de adulterinis doctrinis fugiendis inculcans, haereses taxat, quarum opera sunt adulterae doctrinae, haereses dictae graeca voce, ex interpretatione electionis qua quis, sive ad instituendas, sive ad suscipiendas eas utitur.
PL 2, 18Aのみならず、ほとんどすべての書簡において、偽りを混ぜた教えを避けるべきことを説き込みながら、彼は異端を咎めている。異端の働きとは偽りを混ぜた教えのことであり、異端(ハイレシス)というギリシア語の呼び名は、或る人がそれらを打ち立てるにせよ、受け入れるにせよ、そこで用いる「選択」の解釈に由来する。
Ideo et sibi damnatum dixit haereticum, quia et in quo damnatur, sibi elegit. Nobis vero nihil ex nostro arbitrio inducere licet, sed nec eligere quod aliquis de arbitrio suo induxerit.
PL 2, 18Bそれゆえ彼は、異端者は自分自身によって断罪された者であると言った。なぜなら、断罪される当の事柄そのものを、彼は自分自身で選び取ったのだから。だが我々には、自分自身の判断から何かを持ち込むことは許されておらず、また誰かが自分の判断から持ち込んだものを選び取ることも許されていない。
Apostolos Domini habemus auctores, qui nec ipsi quidquam ex suo arbitrio, quod inducerent, elegerunt; sed acceptam a Christo disciplinam fideliter nationibus assignaverunt. Itaque etiamsi angelus de coelis aliter evangelizaret, anathema diceretur a nobis (I, 8).
PL 2, 18B我々は主の使徒たちを創始者として持っており、彼ら自身もまた、持ち込むべき何かを自分自身の判断から選び取ったのではなく、キリストから受け取った教えを忠実に諸国民に手渡したのである。それゆえ、たとえ天からの天使が別のしかたで福音を告げようとも、我々によって呪われた者とされるであろう(ガラテヤ1:8)。
Providerat jam tunc Spiritus Sanctus futurum in virgine quadam Philumene angelum seductionis, transfigurantem se in angelum lucis, cujus signis et praestigiis Apelles inductus, novam haeresin induxit.
PL 2, 18B聖なる霊は、その時すでに、フィルメネという或る処女のうちに、光の天使に姿を変える誘惑の天使が現れることになるのを見越しておられた。アペレスは、その徴と幻惑とに惑わされて、新たな異端を持ち込んだのである。
Caput VII
第VII章PL 2, 19AHae sunt doctrinae hominum et daemoniorum, prurientibus auribus (II Tim., IV, 3) natae de ingenio sapientiae saecularis, quam Dominus stultitiam vocans, stulta mundi in confusionem etiam philosophiae ipsius elegit (I Cor. I, 27).
PL 2, 19Aこれらは、人間と悪霊どもの教えであって、「かゆがる耳」(2テモテ4:3)のために、世俗の知恵の才知から生まれたものである。主はその知恵を愚かさと呼び、世の愚かなものを選んで、まさに哲学そのものをも辱めるものとされた(1コリント1:27)。
Ea est enim materia sapientiae saecularis, temeraria interpres divinae naturae et dispositionis. Ipsae denique haereses a philosophia subornantur. Inde aeones, et formae nescio quae, et trinitas hominis, apud Valentinum: platonicus fuerat.
PL 2, 19Aというのも、それこそが世俗の知恵の材料であり、神の本性と配剤とを向こう見ずに解釈する者だからである。実に、異端そのものが哲学によって仕込まれている。そこから、ウァレンティヌスにおいては、いくつものアイオーンや、何やら得体の知れない諸形相や、人間における三分説が出てくるのであり——彼はプラトン派であった。
Inde Marcionis Deus melior de tranquillitate: a Stoicis venerat. Et ut anima interire dicatur, ab Epicureis observatur. Et ut carnis restitutio negetur, de una omnium philosophorum schola sumitur.
PL 2, 19Aそこから、マルキオンの「より善き神」は静穏の説から来ているのであり——それはストア派から来たものであった。また、魂が滅びると言われるのは、エピクロス派から取ってきたものである。また、肉の回復が否定されるのは、あらゆる哲学者に共通する一つの学派から取られたものである。
Et ubi materia cum Deo aequatur, Zenonis disciplina est; et ubi aliquid de igneo deo allegatur, Heraclitus intervenit: Eadem materia apud haereticos et philosophos volutatur, iidem retractatus implicantur.
PL 2, 19Bまた、質料が神と等しいものとされるところでは、ゼノンの教えが働いており、火の神について何か語られるところでは、ヘラクレイトスが割り込んでくる。異端者たちのもとでも哲学者たちのもとでも、同じ材料が転がされ、同じ議論が絡み合っている。
Unde malum, et quare? et unde homo, et quomodo? et, quod proxime Valentinus proposuit, unde Deus? Scilicet de enthymesi, et ectromate.
PL 2, 19B悪はどこから、そしてなぜ来るのか。人間はどこから、どのようにして来るのか。そして、つい先ごろウァレンティヌスが提示したように、神はどこから来るのか。すなわち、エンテュメーシス(思念)とエクトローマ(流産)からというわけである。
Miserum Aristotelem! qui illis dialecticam instituit, artificem struendi et destruendi, versipellem in sententiis, coactam in conjecturis, duram in argumentis, operariam contentionum, molestam etiam sibi ipsi, omnia retractantem, ne quid omnino tractaverit.
PL 2, 20A哀れなるかなアリストテレス!彼は彼らに弁証術を授けた——組み立てることにも壊すことにも巧みで、主張においては変わり身が早く、推測においては無理強いをし、論証においては手厳しく、論争を生業とし、自分自身にとってさえ厄介なものであり、あらゆることを繰り返し論じながら、結局何一つ論じ尽くさない術を。
Hinc illae fabulae et genealogiae interminabiles , et quaestiones infructuosae, et sermones serpentes velut cancer (I Tim. I, 4; ibid., III, 4; II Tim. II, 17-23); a quibus nos Apostolus refraenans, nominatim philosophiam contestatur caveri oportere, scribens ad Colossenses (II, 8): Videte ne quis vos circumveniat per philosophiam et inanem seductionem, secundum traditionem hominum, praeter providentiam Spiritus Sancti.
PL 2, 20Aここから、かの作り話や果てしない系図や(1テモテ1:4、1テモテ3:4、2テモテ2:17-23)、実りのない詮索や、癌のように這い広がる言葉が生じるのである。使徒はこれらから我々を引き留めつつ、名指しで哲学こそ警戒すべきであると証言し、コロサイ人への手紙にこう書いている(コロサイ2:8)。「気をつけよ。誰も汝らを、哲学と空しい欺きとによって、人間の伝承に従い、聖なる霊の摂理によらずに、欺き惑わすことのないように」と。
Fuerat Athenis, et istam sapientiam humanam, affectatricem et interpolatricem veritatis, de congressibus noverat, ipsam quoque in suas haereses multipartitam varietate sectarum invicem repugnantium. Quid ergo Athenis et Hierosolymis? quid Academiae et Ecclesiae?
PL 2, 20A彼(使徒パウロ)はアテナイにいたことがあり、真理を気取り真理を改竄するこの人間の知恵というものを、そこでの交わりを通して知っていた——それ自身もまた、互いに相争う学派の多様性によって、いくつもの異端へと分裂していることを。ではアテナイとエルサレムと、何の関わりがあるのか。アカデメイアと教会と、何の関わりがあるのか。
Quid haereticis et Christianis? Nostra institutio de Porticu Salomonis est, qui et ipse tradiderat Dominum in simplicitate cordis esse quaerendum (Sap. I, 1). Viderint, qui stoicum et platonicum et dialecticum Christianismum protulerunt.
PL 2, 20B異端者たちとキリスト教徒と、何の関わりがあるのか。我々の教えはソロモンの回廊に由来するものであり、そのソロモン自身がすでに、主は心の率直さのうちに求められるべきであると伝えていたのである(知恵の書1:1)。ストア的な、プラトン的な、弁証法的なキリスト教なるものを世に出した者たちには、任せておこう。
Nobis curiositate opus non est, post Christum Jesum; nec inquisitione, post Evangelium. Cum credimus, nihil desideramus ultra credere. Hoc enim prius credimus, non esse quod ultra credere debeamus.
PL 2, 20B我々には、イエス・キリストの後には、好奇心を必要としない。福音の後には、探求を必要としない。我々が信じるとき、それ以上に信じるべき何ものも欲しない。なぜなら、我々はまず、それ以上信じるべきものなど無いということを信じているからである。
Caput VIII
第VIII章PL 2, 21AQUAERITE ET INVENIETIS; Venio itaque ad illum articulum, quem et nostri praetendunt ad ineundam curiositatem, et haeretici inculcant ad importandam scrupulositatem. Scriptum est (inquiunt): Quaerite et invenietis (Matth., VIII, 7).
PL 2, 21A「求めよ、さらば見出さん。」そこで私は、我々の側の者たちが好奇心の入り口として掲げ、異端者たちが些末な詮索を持ち込むために説き込む、あの一句に至る。「求めよ、さらば見出さん」と書かれている、と彼らは言う(マタイ7:7)。
Quando hanc vocem Dominus emisit, recordemur. Puto in primitiis ipsis doctrinae suae, cum adhuc dubitaretur apud omnes, an Christus esset, et cum adhuc nec Petrus illum Dei Filium pronuntiasset; cum etiam Joannes de illo certus esse desiisset.
PL 2, 21A主がこの言葉を発せられたのはいつであったか、思い起こそうではないか。思うに、それは主の教えのまさに初めの頃であって、彼がキリストであるかどうかがなお万人のもとで疑われ、ペトロもまだ彼を神の子であると宣言しておらず、ヨハネでさえも彼について確信を持てなくなっていた時のことである。
Merito ergo tunc dictum est, Quaerite et invenietis, quando quaerendus adhuc erat, qui adhuc agnitus non erat. Et hoc quantum ad Judaeos; ad illos enim pertinet totus sermo suggillationis istius, qui habebant ubi quaererent Christum.
PL 2, 21Bそれゆえ「求めよ、さらば見出さん」と言われたのは当然であった。その時にはまだ、認められていなかった彼を、なお求めなければならなかったのだから。そしてこれは、ユダヤ人たちに関する限りのことである。実にこの嘲りの言葉全体は、キリストを求める手立てを持っていた彼らにこそ関わるのである。
Habent, inquit, Moysen et Heliam (Luc., XVI, 29), id est legem et prophetas Christum praedicantes, secundum quod et alibi (Joan., V, 39), Scrutamini, inquit, Scripturas in quibus salutem speratis; illae enim de me loquuntur.
PL 2, 21B「彼らはモーセとエリヤを持っている」と言われている(ルカ16:29)、すなわち、キリストを予告する律法と預言者たちを。それは他の箇所にも通じることであって(ヨハネ5:39)、「聖書を調べよ、汝らはその中に救いを望んでいるのだから。それらは私について語っているのだ」と言われている。
Hoc erit, QUAERITE ET INVENIETIS; nam et sequentia in Judaeos competere manifestum est: Pulsate et aperietur vobis. Judaei retro penes Deum fuerant; dehinc ejecti ob delicta, extra Deum esse coeperunt.
PL 2, 21Bこれが「求めよ、さらば見出さん」ということである。というのも、これに続く言葉もユダヤ人にこそ当てはまることは明らかだからである。「叩け、さらば汝らに開かれん」。ユダヤ人たちはかつて神のもとにあったが、その後、罪のゆえに追い出され、神の外に置かれ始めたのである。
Nationes vero nunquam penes Deum, nisi stillicidium de situla, et pulvis ex area, et foris semper (Isai, XL, 15).
PL 2, 21Bだが諸国民は、決して神のもとにあったことはなく、ただ「桶からしたたる一滴、脱穀場の塵」(イザヤ40:15)に過ぎず、常に外にあった。
Itaque qui foris semper, quomodo pulsabit eo ubi nunquam fuit? quam januam novit, in quam nec receptus, nec ejectus aliquando? an qui scit se intus fuisse et foras actum, is potius pulsabit et ostium novit?
PL 2, 21Cそれゆえ、常に外にあった者が、どうして一度もいたことのない場所を叩くことができようか。一度も迎え入れられたことも、追い出されたこともない戸口を、どうして知っていようか。むしろ、自分が内にいたことがあり、外へ追いやられたのだと知っている者こそが、叩くのであり、その戸口を知っているのではないか。
Etiam, PETITE ET ACCIPIETIS ei competit, qui sciebat a quo esset petendum, a quo et erat aliquid repromissum; a Deo scilicet Abraham, Isaac et Jacob, quem nationes non magis noverant, quam ullam repromissionem ejus.
PL 2, 22A同様に、「求めよ、さらば与えられん」もまた、誰に求めるべきかを知っていた者にこそ当てはまる——その者からすでに何かが約束されていたのだから。すなわちアブラハム、イサク、ヤコブの神からであり、諸国民はその神を、その約束をも、まったく知らなかったのである。
Et ideo ad Israel loquebatur: Non sum, inquit (Matth., X, 15), missus nisi ad oves perditas domus Israel .
PL 2, 22Aそれゆえ、彼はイスラエルに向かって語っていた。「私はイスラエルの家の失われた羊以外には遣わされていない」と言われている(マタイ10:15)。
Nondum canibus jactabat panem filiorum, nondum in viam nationum ire mandabat (Matth., XXVIII, 19); siquidem in fine praecepit, ut vaderent ad docendas et tinguendas nationes, consecuturi mox Spiritum Sanctum Paracletum, qui illos deducturus esset in omnem veritatem (Joan., XVI, 13).
PL 2, 22A彼はまだ子らのパンを犬に投げ与えてはおらず、まだ諸国民の道へ行くようにと命じてもいなかった(マタイ28:19)。というのも、終わりに至ってようやく、諸国民を教え、洗礼を授けるために行くようにと命じたのであり、彼らはやがて、自分たちをあらゆる真理へと導くことになる聖なる霊パラクレートスを受けることになっていたからである(ヨハネ16:13)。
Et hoc erga illos fecit. Quod si nationibus destinati doctores, Apostoli ipsi quoque doctorem consecuturi erant Paracletum, multo magis vacabit erga nos QUAERITE ET INVENIETIS, quibus ultro erat obventura doctrina per Apostolos, et ipsis Apostolis per Spiritum Sanctum.
PL 2, 22Bそして彼は、彼らに対してこれを行ったのである。もし諸国民のために定められた教師たち、すなわち使徒たち自身でさえも、教師なるパラクレートスを受けることになっていたのだとすれば、まして「求めよ、さらば見出さん」は、我々にはなおさら当てはまらないであろう。我々には、使徒たちを通して、そして使徒たち自身には聖なる霊を通して、教えがおのずと到来することになっていたのだから。
Omnia quidem dicta Domini omnibus posita sunt, quae per aures Judaeorum ad nos transierunt; sed pleraque in personas directa, non proprietatem admonitionis nobis constituerunt, sed exemplum.
PL 2, 22B確かに、主の御言葉はすべて、万人のために置かれたものであり、ユダヤ人たちの耳を通して我々のもとへ伝えられてきた。しかし、その多くは特定の人々に向けられたものであって、我々にとっては、固有の訓戒としてではなく、実例として立てられているのである。
Caput IX
第IX章PL 2, 22BCedo nunc sponte de gradu isto: omnibus dictum sit, QUAERITE ET INVENIETIS; tamen et hic expedit sensu certare cum interpretationis gubernaculo. Nulla vox divina ita dissoluta est et diffusa, ut verba tantum defendantur, et ratio verborum non constituatur.
PL 2, 22Bさて、今この一点については自ら進んで譲ろう——「求めよ、さらば見出さん」とはすべての者に言われた、としておく。だがそれでもなお、ここでもなお、解釈という舵取りをもって、その意味において争うことが益となる。いかなる神の言葉も、言葉だけが守られてその言葉の道理が定められずに済むほど、放縦で散漫なものではない。
Sed in primis hoc propono: unum utique etcertum aliquid institutum esse a Christo, quod credere omnimodo debeant nationes, et idcirco quaerere, ut possint, cum invenerint, credere.
PL 2, 23Aしかし私はまず何よりもこれを提示する——キリストによって一なる確かなものが定められ、諸国の民はそれをぜひとも信じるべきであり、それゆえに、見出したときに信じることができるように、求めるべきなのだ、と。
Unius porro et certi instituti infinita inquisitio non potest esse, quaerendum est donec invenias, et credendum ubi inveneris; et nihil amplius, nisi custodiendum quod credidisti: dum hoc insuper credas, aliud non esse credendum, ideoque nec requirendum, cum id inveneris et credideris quod ab eo institutum est, qui non aliud tibi mandat inquirendum, quam quod instituit.
PL 2, 23Aしかも、一なる確かな定めについて、探索が無限であることはありえない。見出すまでは求めるべきであり、見出したなら信じるべきである。そしてそれ以上のことはない。ただ信じたことを守るべきであるのみだ。そのうえ、これをも信じねばならない——それ以外のことは信じるべきではなく、それゆえ探し求めるべきでもないのだ、と。彼によって定められたものを見出し、信じたのちは。彼は、自らが定めたもの以外を探し求めよとお前に命じてはいないのだから。
De hoc quidem si quis dubitat, constabit penes nos esse id, quod a Christo institutum est.
PL 2, 23Aこのことについて誰かが疑うとしても、キリストによって定められたものが我々のもとにあることは、明らかとなるであろう。
Interim ex fiducia probationis praevenio,, admonens quosdam nihil esse quaerendum ultra quod crediderunt id esse, quod quaerere debuerunt; ne QUAERITE ET INVENIETIS sine disciplina rationis interpretentur.
PL 2, 23Bさしあたり、私は証明への確信から先んじて、ある人々にこう戒めておく——彼らが求めるべきであったものだと信じたところを越えて、何も求めるべきではない、と。彼らが「求めよ、さらば見出さん」を、理の規律を欠いたまま解釈することのないためである。
Caput X
第X章PL 2, 23BRatio autem dicti hujus in tribus articulis constitit, in re, in tempore, in modo: in re, ut quid sit quaerendum consideres; in tempore, ut quando; in modo, ut quousque.
PL 2, 23Bさてこの言葉の道理は、三つの点において成り立つ——事柄において、時において、様態において。事柄においては、何を求めるべきかをお前が考えるように。時においては、いつかを。様態においては、どこまでかを。
Igitur quaerendum est quod Christus instituit; utique, quando non invenis; utique donec invenias. Invenisti autem, cum credidisti: nam non credidisses, si non invenisses; sicut nec quaesisses, nisi ut invenires.
PL 2, 23Bそれゆえ、求めるべきはキリストが定めたものである。当然、それは見出さぬ間であり、当然、見出すまでである。ところが、お前は信じたときにこそ見出したのだ。なぜなら、見出していなければ信じなかったであろうし、同様に、見出すためでなければ求めもしなかったであろうから。
Ad hoc ergo quaeris, ut invenias; et ad hoc invenis, ut credas. Omnem prolationem quaerendi et inveniendi credendo fixisti: hunc tibi modum statuit fructus ipse quaerendi; hanc tibi fossam determinavit ipse, qui te non vult aliud credere, quam quod instituit, ideoque nec quaerere.
PL 2, 24Aそれゆえお前が求めるのは、見出すためであり、お前が見出すのは、信じるためである。求めることと見出すことのあらゆる引き延ばしを、お前は信じることによって確定させたのだ。求めることそのものの実りが、お前にこの限度を定めたのであり、この境の堀をお前に定めたのは、ご自分が定めたもの以外をお前が信じることを、それゆえ求めることをも望まぬかの方である。
Caeterum, si quia et alia tanta ab aliis sunt instituta, propterea in tantum quaerere debemus in quantum possumus invenire, semper quaeremus, et nunquam omnino credemus. Ubi enim erit finis quaerendi? ubi statio credendi? ubi expunctio inveniendi? apud Marcionem?
PL 2, 24Aしかし、他の人々によっても他にそれほど多くのことが定められているからといって、我々が見出しうる限り求めるべきだということになるなら、我々は常に求め続け、決して信じることは全くないだろう。求めることの終わりはどこにあるのか。信じることの止まり所はどこにあるのか。見出すことの完了はどこにあるのか。マルキオンのもとにか。
Sed et Valentinus proponit: QUAERITE ET INVENIETIS. Apud Valentinum? Sed et Apelles hac me pronuntiatione pulsabit; et Hebion et Simon, et omnes ordines non habent aliud, quo se mihi insinuantes, me sibi addicant.
PL 2, 24Aしかしウァレンティヌスもまた「求めよ、さらば見出さん」を持ち出す。ではウァレンティヌスのもとにか。しかしアペレスもまたこの言葉をもって私を打つであろう。そしてヘビオンもシモンも、あらゆる一派も、これ以外の手立てを持たず、それによって私に取り入り、私を己のものとして服従させようとするのだ。
Erit itaque nusquam, dum ubique convenior, QUAERITE ET INVENIETIS, et velut si nusquam et quasi qui nunquam apprehenderim illud quod Christus instituit, quod quaeri oportet, quod credi necesse est.
PL 2, 24Bかくして、至るところで私が「求めよ、さらば見出さん」に呼び止められる間、それはどこにもないことになるだろう——あたかもどこにもないかのように、あたかも私がキリストの定めたもの、求められるべきもの、信じられねばならぬものを、一度も掴んだことがないかのように。
Caput XI
第XI章PL 2, 24BImpune erratur nisi delinquatur (quamvis errare, delinquere est): impune, inquam, vagatur, qui nihil deserit.
PL 2, 24B過ちを犯さぬ限り、誤ることに罰はない(とはいえ、誤ることは過ちを犯すことなのだが)。何ものをも見捨てない者は、罰されることなく彷徨うのだ、と私は言おう。
Atenim si quod debui credere credidi, et aliud denuo puto requirendum, spero utique et aliud esse inveniendum; nullo modo speratur istud, nisi quia aut non credideram qui videbar credidisse, aut desii credidisse. Ita fidem meam deserens, negator invenior.
PL 2, 25Aしかし、もし私が信じるべきであったものを信じておきながら、なお他に何かをあらためて探し求めるべきだと思うなら、私は当然、他にも見出すべきものがあるはずだと望んでいることになる。だが、そのように望まれうるのは、ただ、信じたと見えていながら実は信じていなかったか、あるいは信じることをやめてしまったか、そのいずれかでしかない。かくして、自らの信仰を見捨てることによって、私は信を否む者と見出されるのである。
Semel dixerim: nemo quaerit, nisi qui, aut non habuit, aut perdidit. Perdiderat unam ex decem drachmis anus illa (Luc., XV, 8), et ideo quaerebat; ubi tamen invenit, quaerere desiit.
PL 2, 25A一度言っておこう——求める者は、持たなかった者か、失った者以外にはいない。かの老女は十枚のドラクマ銀貨のうち一枚を失っていた(ルカ15:8)、それゆえ求めていたのだが、しかし見出したときには、求めることをやめた。
Panem vicinus non habebat (Luc., XI, 5), et ideo pulsabat; ubi tamen apertum est ei, et accepit, pulsare cessavit. Vidua a judice petebat audiri (Luc. XVIII, 3), quia non admittebatur; sed ubi audita est, hactenus institit.
PL 2, 25A隣人はパンを持っていなかった(ルカ11:5)、それゆえ戸を叩いていたのだが、しかし戸が開けられ、パンを受け取ったときには、叩くことをやめた。かのやもめは裁判官に聞き入れられることを求めていた(ルカ18:3)、聞き入れられなかったからである。しかし聞き入れられたときには、そこまでで求めるのをやめた。
Adeo. finis est et quaerendi, et pulsandi, et petendi. Petenti enim dabitur, inquit, et pulsanti aperietur, et quaerenti invenietur (Luc. XI, 9). Viderit, qui quaerit semper, quia non invenit: illic enim quaerit, ubi non invenietur.
PL 2, 25Aかくして、求めることにも、叩くことにも、願うことにも終わりがある。「求める者には与えられ、叩く者には開かれ、探す者には見出される」と言われている(ルカ11:9)。常に求め続ける者があるなら、見出せていないのだから、それは彼自身が考えることである。その者は、見出されることのない所で求めているのだから。
Viderit, qui semper pulsat, quia nunquam aperietur: illuc enim pulsat, ubi nemo est. Viderit qui semper petit, quia nunquam audietur. Ab eo enim petit, qui non audit.
PL 2, 25B常に叩き続ける者があるなら、決して開かれることはないのだから、それは彼自身が考えることである。誰もいない所を叩いているのだから。常に願い続ける者があるなら、決して聞き入れられることはないのだから、それは彼自身が考えることである。聞くことのない者に願っているのだから。
Caput XII
第XII章PL 2, 25BNobis et si quaerendum esset adhuc et semper, ubi tamen quaeri oportet? apud haereticos? ubi omnia extranea et adversaria nostrae veritati, ad quos vetamur accedere?
PL 2, 25B我々にとって、たとえなお常に求めるべきであるとしても、いったいどこで求めるべきなのか。異端者のもとでか。そこにはすべてが我々の真理にとって無縁で敵対的であり、我々はそこに近づくことを禁じられているのではないか。
Quis servus cibaria ab extraneo, ne dicam ab inimico domini sui sperat? quis miles ab infoederatis, ne dicam ab hostibus regibus, donativum et stipendium captat, nisi plane desertor, et transfuga, et rebellis?
PL 2, 25Bいかなる僕が、己の主人にとって無縁の者から――敵から、とまでは言うまい――糧食を期待するだろうか。いかなる兵士が、同盟していない王たちから――敵なる王たちから、とまでは言うまい――恩賜金や俸給を求めるだろうか。よほどの脱走兵か、寝返り者か、反逆者でもない限り。
Etiam anus illa intra tectum suum drachmam requirebat; etiam pulsator ille vicini januam tundebat; etiam vidua illa non inimicum, licet durum judicem interpellabat. Nemo inde instrui potest, unde destruitur: nemo ab eo illuminatur, a quo contenebratur.
PL 2, 26Aかの老女もまた、自らの屋根の下でドラクマ銀貨を探し求めていた。かの叩く者もまた、隣人の戸を叩いていた。かのやもめもまた、敵ではない裁判官に――厳しくはあっても――訴えていた。おのれを覆すものから、教えを受けられる者はいない。おのれを暗闇に落とすものから、光を与えられる者はいない。
Quaeramus ergo in nostro, et a nostris, et de nostro; idque duntaxat, quod, salva regula fidei, potest in quaestionem devenire.
PL 2, 26Aそれゆえ我々は、我々のもののうちで、我々の者たちから、我々のものについて求めよう。しかもただ、信仰の規範を損なわぬ限りにおいて、問いの対象となりうるものに限って。
Caput XIII
第XIII章PL 2, 26BRegula est autem fidei, ut jam hinc quid defendamus profiteamur, illa scilicet qua creditur, unum omnino Deum esse, nec alium praeter mundi conditorem; qui universa de nihilo produxerit, per Verbum suum primo omnium emissum; id Verbum, Filium ejus appellatum, in nomine Dei varie visum a Patriarchis, in Prophetis semper auditum, postremo delatum ex Spiritu Patris Dei et virtute in virginem Mariam, carnem factum in utero ejus, et ex ea natum egisse Jesum Christum; exinde praedicasse novam legem, et novam promissionem regni coelorum; virtutes fecisse; fixum cruci, tertia die resurrexisse; in coelos ereptum sedisse ad dexteram Patris; misisse vicariam vim Spiritus Sancti, qui credentes agat, venturum cum claritate, ad sumendos sanctos in vitae aeternae et promissorum coelestium fructum, et ad profanos adjudicandos igni perpetuo, facta utriusque partis resuscitatione cum carnis restitutione.
PL 2, 26Bさて信仰の規範とは——ここでただちに我々が何を弁ずるかを言い表しておくならば——こう信じられているところのものである。すなわち、神はまったくただ一つであり、世界の創造主のほかに別の神はなく、この方は万物を、何よりも先に発出されたご自分の言葉を通して、無から産み出された。その言葉は神の子と呼ばれ、神の名において族長たちにさまざまに現れ、預言者たちのうちにつねに聞かれ、ついには神なる父の霊と力とによって処女マリアのうちへもたらされ、彼女の胎内で肉となり、彼女から生まれてイエス・キリストとして行動した。それより後、新しい律法と天の国の新しい約束とを宣べ伝え、数々の力あるわざを行い、十字架に打ちつけられ、三日目に甦り、天へと引き上げられて父の右に座し、信じる者たちを導く聖なる霊の代理の力を遣わした。そして光輝のうちに来たるであろう——聖徒たちを永遠の生命と天の約束との実りへ迎え入れるため、また涜聖の者どもを絶えざる火へと断罪するために。そのとき双方の側の甦りが肉の回復とともになされる。
Caput XIV
第XIV章PL 2, 27AHaec regula a Christo, ut probabitur, instituta, nullas habet apud nos quaestiones, nisi quas haereses inferunt, et quae haereticos faciunt.
PL 2, 27Aこの規範は、キリストによって定められたものであり——それはこれから証明されるであろう——我々のもとには、異端が持ち込み、異端者たちを作り出す問い以外、いかなる問いも生じない。
Caeterum, manente forma ejus in suo ordine, quantum libet quaeras et tractes, et omnem libidinem curiositatis effundas; si quid tibi videtur, vel ambiguitate pendere, vel obscuritate obumbrari, est utique frater aliquis doctor gratia scientiae donatus, est aliquis inter exercitatos conversatus, aliquis tecum, curiosius tamen, quaerens; novissime, ignorare melius est, ne quod non debeas noris, quia quod debeas nosti Fides, inquit, tua te salvum fecit (Luc., XVIII, 42); non exercitatio Scripturarum.
PL 2, 27Aしかし、その規範の形がその秩序のうちにとどまっている限り、お前は好きなだけ求め論じてもよいし、好奇心のあらゆる衝動を注ぎ出してもよい。もし何かがお前に、あいまいさによって宙に浮いているように、あるいは不明瞭さによって影に覆われているように見えるなら、知識の恩寵を賜った兄弟である教師が必ずいるし、修練を積んだ者たちの間で交わってきた者もいるし、より好奇心に富んではいても、お前とともに求める者もいる。それでも最後には、知らずにいるほうがよい、知ってはならぬことを知ることのないように。なぜなら、お前は知るべきことは知っているのだから。「お前の信仰がお前を救った」と言われている(ルカ18:42)——聖典の修練によってではない。
Fides in regula posita est: habes legem, et salutem de observatione legis: exercitatio autem in curiositate consistit, habens gloriam solam de peritiae studio. Cedat curiositas fidei; cedat gloria saluti. Certe aut non obstrepant, aut quiescant.
PL 2, 27B信仰は規範のうちに据えられている。お前は律法を持ち、律法を守ることによる救いを持つ。しかし修練は好奇心のうちに成り立ち、熟達への熱意による栄誉のみを持つ。好奇心は信仰に道を譲るがよい、栄誉は救いに道を譲るがよい。少なくとも、それらは騒ぎ立てぬか、静まるかのいずれかであるべきだ。
Adversus regulam nihil scire, omnia scire est. Ut non inimici essent veritatis haeretici, ut de refugiendis eis non praemoneremur, quale est conferre cum hominibus qui et ipsi adhuc se quaerere profiteantur?
PL 2, 27B規範に逆らって何も知らないことこそ、すべてを知ることである。仮に異端者たちが真理の敵ではなく、彼らを避けるようにと我々が予め戒められていなかったとしても、なお自ら今なお求めている最中であると公言する者たちと議論を交わすとは、いったいどういうことか。
Si enim adhuc vere quaerunt, nihil adhuc certi repererunt; et ideo, quaecumque videntur interim tenere, dubitationem suam ostendunt, quamdiu quaerunt.
PL 2, 27Bというのも、もし彼らが今なお真に求めているのなら、彼らはいまだ何ら確かなものを見出していないのであり、それゆえ、さしあたり保持しているように見えるものが何であれ、それは彼らが求めている限り、彼ら自身の疑いを示しているのである。
Itaque tu qui perinde quaeris, spectans ad eos qui et ipsi quaerunt, dubius a dubiis, incertus ab incertis, caecus a caecis in foveam deducaris necesse est (Matth., XV, 14).
PL 2, 28Aそれゆえ、お前も同様に求めながら、自らも求めている最中の者たちを見つめるなら、疑わしい者たちから疑わしさを受け、不確かな者たちから不確かさを受け、盲人たちから盲目を受けて、必ずや穴に落とされることになる(マタイ15:14)。
Sed, cum decipiendi gratia praetendunt se adhuc quaerere, ut nobis per sollicitudinis injectionem tractatus suos insinuent; denique, ubi adierint ad nos, statim, quae dicebant quaerenda esse, defendunt: jam illos sic debemus refutare, ut sciant nos non Christo, sed sibi negatores esse.
PL 2, 28Aしかし彼らは、欺くために、なお求めている最中であるかのごとく装う。それは、不安を植え付けることによって、自分たちの論を我々に忍び込ませるためである。そして実に、ひとたび我々のもとに近づけば、求めるべきだと言っていたはずのものを、たちまち弁護し始める。かくして我々は、我々がキリストに対してではなく、彼ら自身に対して信を拒む者であることを彼らが知るように、今やこう反駁しなければならない。
Cum enim quaerunt adhuc, nondum tenent; cum autem non tenent, nondum crediderunt, non sunt christiani. At, cum tenent quidem et credunt, quaerendum tamen dicunt, ut defendant. Antequam defendant, negant, quod confitentur se nondum credidisse, dum quaerunt.
PL 2, 28Aというのも、彼らがなお求めている間は、いまだ保持していない。保持していないなら、いまだ信じてはいない、キリスト教徒ではないのである。ところが、彼らはすでに保持し信じていながら、なお弁護するために求めるべきだと言う。彼らは弁護する前に、それを否んでいる。求めている間は、いまだ信じていなかったことを自ら認めているのだから。
Qui ergo nec sibi sunt christiani, quanto magis nobis? Qui per fallaciam veniunt, qualem fidem disputant? Cui veritati patrocinantur, qui eam a mendacio inducunt?
PL 2, 28Aそれゆえ、自分自身にとってすらキリスト教徒ではない者たちが、まして我々にとってどうしてそうでありえようか。欺瞞によってやって来る者たちが、いったいいかなる信仰を論じるというのか。偽りから真理を導き入れる者たちが、いったいいかなる真理を弁護するというのか。
Caput XV
第XV章PL 2, 28BSed ipsi de Scripturis agunt, et de Scripturis suadent. Aliunde scilicet loqui possent de rebus fidei, nisi ex literis fidei?
PL 2, 28Bしかし彼ら自身は聖典について論じ、聖典によって説得しようとする。信仰の事柄について、信仰の文書によらずして、いったい他のどこから語りうるというのか。
Venimus igitur ad propositum: huc enim dirigebamus, et hoc praestruebamus allocutionis praefatione, ut jam hinc de eo congrediamur, de quo adversarii provocant.
PL 2, 28Bそれゆえ我々は、目指すところへとたどり着いた。我々はここへと論を導いており、語りの前置きによってこれを予め組み立てていたのである——今やここから、論敵たちが挑んでくる当のことについて、我々が取り組むために。
Scripturas obtendunt, et hac sua audacia statim quosdam movent; in ipso vero congressu firmos quidem fatigant, infirmos capiunt, medios cum scrupulo dimittunt. Hunc igitur potissimum gradum obstruimus, non admittendos eos ad ullam de Scripturis disputationem.
PL 2, 28B彼らは聖典を盾にして持ち出し、この大胆さによってたちまち一部の者たちを動揺させる。実際の対決においては、堅固な者たちを疲弊させ、弱い者たちを捕らえ、中間の者たちを疑念とともに立ち去らせる。それゆえ我々は、まさにこの一歩をこそ塞ぐ——彼らを聖典についてのいかなる論争にも入らせてはならない、と。
Si hae sunt illae vires eorum, uti eas habere possint, dispici debet cui competat possessio Scripturarum, ne is admittatur ad eas, cui nullo modo competit.
PL 2, 29Aもしこれが彼らの持ちうる力であるとすれば、聖典の所有がいったい誰に帰属するのかが吟味されねばならない。それにいかなる形でも帰属しない者が、聖典に近づくことを許されないために。
Caput XVI
第XVI章PL 2, 29AHoc de consilio diffidentiae, aut de studio aliter ineundae constitutionis induxerim, nisi ratio constiterit, in primis illa, quod fides nostra obsequium Apostolo debeat, prohibenti quaestiones inire, novis vocibus aures accommodare (I Tim., VI, 4), haereticum post unam correptionem convenire (Tit., III, 10), non post disputationem.
PL 2, 29A私は、不信の思案からであれ、事を別様に取り運ぼうとする熱意からであれ、これを持ち出すことはなかったであろう——もし道理が確立していなかったならば。何よりもまず、我々の信仰は使徒への服従を負っているという道理である。使徒は、論争に入ることや、新奇な言葉に耳を傾けることを禁じており(第一テモテ6:4)、異端者とはただ一度の叱責の後に会うべきであって(テトス3:10)、論争の後にではない、と〔命じている〕。
Adeo interdixit disputationem, correptionem designans caussam haeretici conveniendi; et hoc unam, scilicet, quia non est christianus; ne more christiani, semel et iterum, et sub duobus aut tribus testibus (Matth., XVIII, 15, 16) castigandus videretur; cum ob hoc sit castigandus, propter quod non sit cum illo disputandum.
PL 2, 29Bかくして使徒は論争を禁じ、叱責こそが異端者に会う原因であると定めた。しかもそれはただ一度に限られる。なぜなら、異端者はキリスト教徒ではないからである——キリスト教徒の作法にならって、一度、また二度、二人か三人の証人のもとで(マタイ18:15-16)懲らしめられるべき者と見なされることのないように。彼が懲らしめられるべき理由こそが、彼と論争すべきでない理由なのだから。
Caput XVII
第XVII章PL 2, 30ADeinde, quoniam nihil proficiat congressio Scripturarum, nisi plane ut stomachi quis ineat eversionem, aut cerebri.
PL 2, 30A次に、聖典についての対決は、胃か脳かの転倒を明らかにもたらす以外、何の益ももたらさないからである。
Ista haeresis non recipit quasdam Scripturas: et si quas recipit, non recipit integras: adjectionibus et detractionibus ad dispositionem instituti sui intervertit: et si aliquatenus integras praestat, niholominus diversas expositiones commentata convertit.
PL 2, 30Aこの異端は、ある種の聖典を受け入れない。たとえ受け入れる聖典があっても、完全な形では受け入れない。付加と削除とによって、自らの企ての配置に合わせて改竄する。たとえある程度まで完全な形のものを差し出すことがあっても、それでもなお、異なる解釈を作り上げて捻じ曲げる。
Tantum veritati obstrepit adulter sensus, quantum et corruptor stylus. Variae praesumptiones necessario nolunt agnoscere ea, per quae revincuntur; his nituntur quae ex falso composuerunt, et quae de ambiguitate ceperunt.
PL 2, 30A姦された意味が真理に逆らって騒ぎ立てるのは、本文を損なう筆がそうするのとちょうど同じだけである。さまざまな思い込みは、それによって論破される当のものを、必然的に認めようとしない。彼らは、偽りから作り上げたもの、あいまいさから引き出したものにこそ、依り頼むのである。
Quid promovebis, exercitatissime Scripturarum, cum si quid defenderis, negetur ex diverso, si quid negaveris, defendatur? Et tu quidem nihil perdes, nisi vocem in contentione; nihil consequeris, nisi bilem de blasphematione.
PL 2, 30A聖典にもっとも熟達した者よ、お前はいったい何を進められるというのか。お前が何かを弁護すれば、相手側からそれは否定され、お前が何かを否定すれば、相手側からそれは弁護されるというのに。そしてお前自身は、論争のうちに声を失うほかは何も失わないだろうし、冒瀆から胆汁〔の怒り〕を得るほかは何も得ないだろう。
Caput XVIII
第XVIII章PL 2, 30BIlle vero, si quis est, cujus caussa in congressum descendis Scripturarum, ut eum dubitantem confirmes, ad veritatem, an magis ad haereses deverget?
PL 2, 30Bだが、もし誰かがいて、その者のためにお前が聖典についての対決へと下って行き、疑っているその者を確かなものにしようとするなら、その者は真理の方へと向かうだろうか、それともむしろ異端の方へと傾くだろうか。
Hoc ipso motus, quod te videat nihil promovisse, aequo gradu negandi et defendendi diversa parte statuto, certe pari, altercatione incertior discedet, nesciens quam haeresin judicet. Haec utique et ipsi habent in nos retorquere.
PL 2, 30Bまさにこのことに動かされて——お前が何一つ進められなかったのを彼が見るがゆえに——否定と弁護との歩みが双方それぞれの側で等しく立てられているのを見て、彼はまさに対等なその論争のゆえに、いっそう不確かなまま立ち去るであろう、どちらを異端と判ずればよいのかも知らぬままに。この同じことを、彼ら自身もまた、当然、我々に対して投げ返すことができる。
Necesse est enim et illos dicere a nobis potius adulteria Scripturarum et expositionum mendacia inferri, qui proinde sibi defendant veritatem.
PL 2, 31Aというのも、彼らもまた必ずこう言うはずだからである——むしろ我々の側こそが聖典への姦淫と解釈の偽りとを持ち込んでいるのだ、と。彼らもまた同じように、真理は自分たちのものだと主張しているのだから。
Caput XIX
第XIX章PL 2, 31AErgo non ad Scripturas provocandum est; nec in his constituendum certamen, in quibus aut nulla, aut incerta victoria est, aut par incertae.
PL 2, 31Aそれゆえ、聖典に訴えてはならない。そこにおいて、勝利がまったく無いか、不確かであるか、あるいは不確かさにおいて対等であるような事柄に、争いを立ててはならない。
Nam etsi non ita evaderet conlatio Scripturarum, ut utramque partem parem sisteret, ordo rerum desiderabat illud prius proponi, quod nunc solum disputandum est: Quibus competat fides ipsa? Cujus sint Scripturae?
PL 2, 31Aなぜなら、たとえ聖典の照合が、双方をまったく対等な立場に立たせるという結果に至らなかったとしても、事の順序が求めていたのは、今やこれのみが論じられるべきことなのだが、まずこれが提示されることであった——信仰そのものはいったい誰に帰属するのか。聖典は誰のものであるのか。
A quo, et per quos, et quando, et quibus sit tradita disciplina qua fiunt christiani? Ubi enim apparuerit esse veritatem et disciplinae et fidei christianae, illic erit veritas Scripturarum, et expositionum, et omnium traditionum christianarum.
PL 2, 31A誰によって、誰々を通して、いつ、誰々に対して、人をキリスト教徒たらしめるところの教えが伝えられたのか。というのも、キリスト教の教えと信仰との真理がどこにあると示されようとも、まさにそこにこそ、聖典の真理も、解釈の真理も、あらゆるキリスト教の伝承の真理もあるであろうから。
Caput XX
第XX章PL 2, 31BChristus Jesus Dominus noster permittat dicere interim, quisquis est, cujuscumque Dei Filius, cujuscumque materiae homo et Deus, cujuscumque fidei praeceptor, cujuscumque mercedis repromissor, quid esset, quid fuisset, quam Patris voluntatem administraret, quid homini agendum determinaret, quamdiu in terris agebat, ipse pronuntiabat, sive populo palam, sive discentibus seorsum; ex quibus duodecim praecipuos lateri suo adlegerat destinatos nationibus magistros.
PL 2, 31B我々の主イエス・キリストは、しばらくの間このように言うことをお許しくださるように——彼が何者であれ、いかなる神の子であれ、いかなる素材による人にして神であれ、いかなる信仰の教師であれ、いかなる報いの約束者であれ——地上にあった間、彼が何であり、何であったかを、御父のいかなる意志を執行していたかを、人間に何をなすべきと定めたかを、御自ら告げておられた。あるいは民衆に公然と、あるいは弟子たちに個別に。その弟子たちのうちから、十二人の主だった者たちを、諸国民に遣わす教師として定め、御自身の傍らに選び出しておられたのである。
Itaque, uno eorum decusso, reliquos undecim, digrediens ad Patrem post resurrectionem, jussit ire et docere nationes, intinguendas in Patrem et in Filium et in Spiritum Sanctum.
PL 2, 32Aそこで、その一人が脱落したのち、残る十一人に対し、復活ののち御父のもとへ去るにあたって、行って諸国民を教え、御父と御子と聖なる霊とにおいて彼らに浸礼を施すよう命じられた。
Statim igitur Apostoli (quos haec appellatio missos interpretatur), assumpto per sortem duodecimo Matthia in locum Judae, ex auctoritate prophetiae quae est in psalmo David, consecuti promissam vim Spiritus Sancti ad virtutes et eloquium primo per Judaeam contestata fide in Jesum Christum et ecclesiis institutis, dehinc in orbem profecti, eamdem doctrinam ejusdem fidei nationibus promulgaverunt, et proinde ecclesias apud unamquamque civitatem condiderunt, a quibus traducem fidei et semina doctrinae, caeterae exinde ecclesiae mutuatae sunt, et quotidie mutuantur ut ecclesiae fiant: ac per hoc et ipsae apostolicae deputantur, ut soboles apostolicarum ecclesiarum.
PL 2, 32Aそこで使徒たち(この呼び名は「遣わされた者たち」と解される)は、直ちに——ダビデの詩篇にある預言の権威に基づき、籤によってユダの代わりに十二人目のマッティアを加えたうえで——力あるわざと語る力とのために約束された聖なる霊の力を得て、まずユダヤを通じてイエス・キリストへの信仰を証しし諸教会を建てたのち、世界へと旅立ち、同じ信仰の同じ教えを諸国民に広め、そしてそれぞれの都市に教会を建てた。他の教会はそこから、信仰の接ぎ穂と教えの種とを受け継ぎ、教会となるために日々受け継いでいる。それゆえこれらの教会もまた使徒的なものとみなされる、使徒的教会の末裔として。
Omne genus ad originem suam censeatur necesse est. Itaque tot ac tantae ecclesiae, una est illa ab Apostolis prima, ex qua omnes.
PL 2, 32Bあらゆる類のものは、その起源によって数えられなければならない。それゆえ、これほど多く、これほど大きな教会があっても、使徒たちに由来する最初の教会はただ一つであり、そこからすべてが出たのである。
Sic omnes prima, et apostolicae, dum una omnes probant unitatem; dum est illis communicatio pacis, et appellatio fraternitatis, et contesseratio hospitalitatis: quae jura non alia ratio regit, quam ejusdem sacramenti una traditio.
PL 2, 32Bこのようにすべての教会が最初の教会であり、使徒的教会である。一つであることによって、すべての教会が一致を証しするからである。彼らには平和の交わりがあり、兄弟という呼び名があり、客人歓待の証がある。これらの権利を支配する原理は、同じ秘義の一つの伝承にほかならない。
Caput XXI
第XXI章PL 2, 32CHinc igitur dirigimus praescriptionem: si Dominus Jesus Christus Apostolos misit ad praedicandum, alios non esse recipiendos praedicatores, quam Christus instituit; quia nec alius Patrem novit nisi Filius, et cui Filius revelavit, nec aliis videtur revelasse Filius, quam Apostolis quos misit ad praedicandum, utique quod illis revelavit.
PL 2, 32Cそこで我々はここから抗弁を差し向ける。もし主イエス・キリストが使徒たちを宣べ伝えるために遣わされたのなら、キリストが立てた者たち以外の、宣べ伝える者を受け入れてはならない。なぜなら、御子のほかに御父を知る者はなく、御子が啓示した者のほかに〔御父を〕知る者はいないのであり、そして御子が啓示したように見えるのは、宣べ伝えるために遣わされた使徒たち以外にはなく、すなわち御子が彼らに啓示したことに限られるからである。
Quid autem praedicaverint, id est, quid illis Christus revelaverit, et hic praescribam non aliter probari debere, nisi per easdem ecclesias, quas ipsi Apostoli condiderunt, ipsi eis praedicando, tam viva, quod aiunt, voce, quam per epistolas postea.
PL 2, 33Aでは彼らが何を宣べ伝えたか、すなわちキリストが彼らに何を啓示したか——これについても私はここで抗弁する。それは、使徒たち自身が建てた教会そのものによってでなければ証明されてはならない、と。使徒たちは、いわゆる生の声によっても、その後の書簡によっても、自ら彼らに宣べ伝えることによって、その教会を建てたのである。
Si haec ita sunt, constat proinde omnem doctrinam quae cum illis ecclesiis apostolicis, matricibus et originalibus fidei, conspiret, veritati deputandam, sine dubio tenentem quod Ecclesiae ab Apostolis, Apostoli a Christo, Christus a Deo accepit; reliquam vero omnem doctrinam de mendacio praejudicandam, quae sapiat contra veritatem Ecclesiarum, et Apostolorum, et Christi, et Dei.
PL 2, 33Aもしこれらがそのとおりであるなら、それゆえ次のことも明らかである。すなわち、信仰の母胎であり源泉であるあの使徒的教会と一致するあらゆる教えは、真理に属するものとみなされねばならない。それは、教会が使徒たちから、使徒たちがキリストから、キリストが神から受け取ったものを、疑いなく保持しているからである。他方、教会と使徒たちとキリストと神との真理に反する味わいを持つ、それ以外のあらゆる教えは、偽りに属するものとあらかじめ判定されねばならない。
Superest ergo uti demonstremus, an haec nostra doctrina, cujus regulam supra edidimus, de Apostolorum traditione censeatur, et hoc ipso, an caeterae de mendacio veniant.
PL 2, 33Bそこで残るところは、我々のこの教え——その規範は上ですでに示した——が使徒たちの伝承に由来するとみなされうるか、そしてまさにそのことによって、他の教えが偽りから来るのかを、我々が明らかにすることである。
Communicamus cum ecclesiis apostolicis, quod nulli doctrina diversa: hoc est testimonium veritatis.
PL 2, 33B我々は使徒的教会と交わりを共にしている。それは、いかなる教会も異なる教えを持たないからである。これこそ真理の証しである。
Caput XXII
第XXII章PL 2, 33CSed quoniam tam expedita probatio est, ut si statim proferatur, nihil jam sit retractandum; ac si prolata non sit a nobis, locum interim demus diversae parti, si quid putant ad infirmandam hanc praescriptionem movere se posse.
PL 2, 33Cしかし、この証明はあまりにも手軽であるため、直ちに差し出せばそれ以上論じ直す余地は無くなってしまう。そこで、あたかも我々がまだこれを差し出していないかのように、しばらくの間、対立する側に場を譲ろう。もし彼らが、この抗弁を弱めるために持ち出せると思う何かがあるのなら。
Solent dicere, non omnia Apostolos scisse, eadem agitati dementia qua susum jusum convertunt, omnia quidem Apostolos scisse, sed non omnia omnibus tradidisse; in utroque Christum reprehensioni subjicientes, qui aut minus instructos, aut parum simplices Apostolos miserit.
PL 2, 34A彼らはしばしばこう言う、使徒たちはすべてを知っていたわけではない、と。そして、上を下へとひっくり返すのと同じ狂気に駆られて、使徒たちは確かにすべてを知っていたが、すべての人にすべてを伝えたわけではない、とも言う。いずれの言い方によっても、彼らはキリストを非難にさらしていることになる。〔キリストが〕不十分にしか教えを受けていない者、あるいはほとんど率直でない者を、使徒として遣わしたことになるからである。
Quis igitur integrae mentis credere potest aliquid eos ignorasse, quos magistros Dominus dedit, individuos habens in comitatu, in discipulatu, in convictu; quibus obscura quaeque seorsim disserebat, illis dicens datum esse cognoscere arcana, quae populo intelligere non liceret?
PL 2, 34Aそれゆえ、健全な精神を持つ者の誰が、彼らが何かを知らなかったと信じられようか。主が教師として与え、随行においても、弟子としてのつながりにおいても、共に生活する間も、片時も離さずに伴われた者たちである。主は彼らにだけ、あらゆる不明瞭な事柄を個別に説き明かし、彼らに、民衆には理解することが許されない秘密を知ることが与えられている、と言われたのである。
Latuit aliquid Petrum, aedificandae Ecclesiae petram dictum (Matth., XVI, 18, 19), claves regni coelorum consecutum, et solvendi et alligandi in coelis et in terris potestatem?
PL 2, 34Aペトロに何かが隠されていただろうか——建てられるべき教会の岩と呼ばれ、天の国の鍵を受け、天においても地においても解き放ちまた縛る権能を得た彼に(マタイ16:18-19)。
Latuit et Joannem aliquid, dilectissimum Domino, pectori ejus incubantem, cui soli Dominus Judam traditorem praemonstravit, quem loco suo filium Mariae demandavit?
PL 2, 34Bヨハネにも何かが隠されていただろうか。主に最も愛され、その胸に寄りかかっていた者であり、主が裏切り者ユダをただ一人彼にだけ予め示し、御自身の代わりに、マリアの子として託した者である。
Quid eos ignorasse voluit, quibus etiam gloriam suam exhibuit, et Moysen et Heliam, et insuper de coelo Patris vocem? non quasi caeteros reprobans, sed quoniam in tribus testibus stabit omne verbum (Matth., XVIII, 16).
PL 2, 34B主は、彼らに何を知らせずにおこうとしたのか——彼らには御自身の栄光さえも示され、モーセとエリヤも、そのうえ天からの御父の声さえも示されたというのに。それは他の者たちを退けるためではなく、「すべての言葉は三人の証人によって立つ」からである(マタイ18:16)。
Ignoraverunt itaque et illi, quibus post resurrectionem quoque in itinere omnes Scripturas edisserere dignatus est?
PL 2, 34Bそれでは、復活の後にも道すがら、主がすべての聖書を説き明かしてくださった彼らまでもが、知らなかったというのだろうか。
Dixerat plane aliquando: Multa habeo adhuc vobis loqui, sed non potestis modo ea sustinere (Jean, XVI, 12, 13): tamen adjiciens: Cum venerit ille Spiritus veritatis, ipse vos deducet in omnem veritatem, ostendit illos nihil ignorasse, quos omnem veritatem consecuturos per Spiritum veritatis repromiserat; et utique implevit repromissum, probantibus Actis Apostolorum descensum Spiritus Sancti.
PL 2, 34B主はかつて確かにこう言われた。「わたしはなお汝らに語るべきことを多く持っているが、汝らは今それに耐えることができない」(ヨハネ16:12)。そして続けてこう加えられた。「かの真理の霊が来るとき、その方が汝らをあらゆる真理へと導くであろう」(ヨハネ16:13)。このことは、彼らに知らないことなど何一つ無かったことを示している。真理の霊によってあらゆる真理を得るであろうと、主が彼らに約束しておられたからである。
Quam Scripturam qui non recipiunt, nec Spiritus Sancti esse possunt, qui necdum Spiritum possint agnoscere discentibus missum, sed nec Ecclesiam defendere, qui, quando et quibus incunabulis institutum est hoc corpus, probare non habent.
PL 2, 34Cこの聖書を受け入れない者たちは、聖なる霊に属する者ではありえない。弟子たちに遣わされた霊すら認めることができないのだからである。また彼らは教会を弁護することもできない。この団体がいつ、いかなる揺籃において設立されたかを証明する手立てを持たないからである。
Tanti est enim illis non habere probationes eorum quae defendunt, ne pariter admittantur traductiones eorum quae mentiuntur.
PL 2, 35A彼らにとって、自らが弁護するものの証明を持たないことは、それほど重い意味を持つ。そうすれば、自らが偽って語っている事柄の摘発もまた、同様に持ち込まれずに済むからである。
Caput XXIII
第XXIII章PL 2, 35AProponunt ergo ad suggillandam ignorantiam aliquam Apostolorum, quod Petrus, et qui cum eo, reprehensi sint a Paulo.
PL 2, 35Aそこで彼らは、使徒たちに何らかの無知があったことを詰るために、ペトロと彼と共にいた者たちがパウロから叱責されたことを持ち出す。
Adeo, inquiunt, aliquid eis defuit; ut ex hoc etiam illud struant, potuisse postea pleniorem scientiam supervenire, qualis obvenerit Paulo reprehendendi antecessores.
PL 2, 35A彼らは言う、これほどまでに彼らには何かが欠けていたのだ、と。そしてこのことから彼らはさらに、後になってより完全な知識が新たに到来しえたのだ、という主張を組み立てる。パウロが先達を叱責するに至ったのと同様のことが起こりえた、と言うのである。
Possumus et hic Acta Apostolorum repudiantibus dicere: prius est uti ostendatis quis iste Paulus, et quid ante Apostolum, et quomodo Apostolus: quatenus et alias ad quaestiones plurimum eo utuntur.
PL 2, 35Bここでも我々は、使徒言行録を拒む者たちに対してこう言うことができる。まず先に、諸君はこのパウロが何者であるか、使徒となる以前は何であったか、いかにして使徒となったかを示さねばならない。彼らは他の諸問題においても、このパウロを大いに持ち出しているのだから。
Neque enim, si ipse se apostolum de persecutore profitetur, sufficit unicuique examinate credenti; quando nec Dominus ipse de se testimonium dixerit.
PL 2, 35Bなぜなら、彼が迫害者から使徒となったと自ら公言しているというだけでは、吟味して信じる者にとって十分ではないからである。主御自身でさえ、御自分について証言をなされなかったのだから。
Sed credant sine Scripturis, ut credant adversus Scripturas; tamen doceant, ex eo quod allegant Petrum a Paulo reprehensum, aliam Evangelii formam a Paulo superductam, citra eam quam praemiserat Petrus et caeteri.
PL 2, 35Bだが、たとえ聖書なしに信じ、聖書に逆らって信じるにしても、彼らは示さねばならない——ペトロがパウロから叱責されたということを引き合いに出す以上、パウロによって持ち込まれた福音の形が、ペトロと他の者たちが先に伝えていたものとは別のものであったということを。
Quin, demutatus in praedicatorem de persecutore, deducitur ad fratres a fratibus, ut unus ex fratribus, et ad illos ab illis qui ab Apostolis fidem induerant.
PL 2, 35Bそれどころか、迫害者から説教者へと姿を変えた彼は、兄弟たちによって兄弟たちのもとへ、兄弟の一人として導かれ、使徒たちから信仰をまとった者たちによって、彼らのもとへと導かれたのである。
Dehinc, sicut ipse enarrat, ascendit in Hierosolyma cognoscendi Petri caussa, ex officio et jure scilicet ejusdem fidei et praedicationis.
PL 2, 35Cその後、彼自身が語るとおり、ペトロを知るためにエルサレムへ上った。すなわち同じ信仰と宣教との務めと権利とに基づいてのことである。
Nam et illi non essent mirati de persecutore factum praedicatorem, si aliquid contrarium praedicaret; nec Dominum praeterea magnificassent, quia adversarius ejus Paulus obvenerat.
PL 2, 36Aなぜなら、もし彼が何か相反することを説いていたのなら、彼らは迫害者から説教者になった彼のことを驚きはしなかったであろうし、主を賛美することもなかったであろう、主の敵であったパウロがそうなったからといって。
Itaque et dexteramei dederunt, signum concordiae et convenientiae; et inter se distributionem officii ordinaverunt, non separationem Evangelii; nec ut aliud alter, sed ut aliis alter praedicarent, Petrus in Circumcisionem, Paulus in Nationes.
PL 2, 36Aこうして彼らは彼に右の手を与えた。それは和合と一致のしるしであった。そして互いの間で務めの分担を定めた——福音を分断するためではなく。一方が他方と異なることを説くためではなく、一方が異なる人々に説くためであった。ペトロは割礼の民に、パウロは諸国民に。
Caeterum, si reprehensus est Petrus, quod cum convixisset ethnicis, postea se a convictu eorum se parabat personarum respectu; utique conversationis fuit vitium, non praedicationis.
PL 2, 36Aその他については、もしペトロが異邦人と共に生活していながら、その後、人を分け隔てする配慮から彼らとの交わりから身を引こうとしたために叱責されたのだとしても、それは生き方の欠陥であって、宣教の欠陥ではなかった。
Non enim ex hoc alius Deus, quam Creator; et alius Christus, quam ex Maria, et alia spes quam resurrectio annuntiabatur.
PL 2, 36Aなぜなら、このことによって、創造主とは別の神が、あるいはマリアから生まれた方とは別のキリストが、あるいは復活とは別の希望が告げられていたわけではないからである。
Caput XXIV
第XXIV章PL 2, 36BNon mihi tam bene est, imo non mihi tam male est, ut Apostolos committam. Sed quoniam perversissimi isti illam reprehensionem ad hoc obtendunt, ut suspectam faciant doctrinam superiorem, respondebo quasi pro Petro: ipsum Paulum dixisse, factum se esse omnibus omnia, Judaeis judaeum, non judaeis non judaeum, ut omnes lucrificaret.
PL 2, 36B私にとって、そこまで具合が良いわけではない——いや、むしろそこまで具合が悪いわけでもない——使徒たちを互いに争わせるようなことをするには。だが、これらのきわめて邪悪な者たちが、あの叱責を持ち出して先行する教えを疑わしいものにしようとしている以上、私はペトロに代わって答えよう。パウロ自身がこう述べている、自分はすべての人に対してすべてのものとなった、ユダヤ人に対してはユダヤ人となり、ユダヤ人でない者に対してはユダヤ人でない者となった、それはすべての人を得るためであった、と。
Adeo pro temporibus et personis et caussis quaedam reprehendebant, in quae et ipsi aeque pro temporibus et personis et caussis committebant: quemadmodum si et Petrus reprehenderet Paulum, quod prohibens circumcisionem, circumciderit ipse Timotheum.
PL 2, 36Bそれほどまでに、時と人と事情に応じて、彼らは互いのある事柄を非難していたのであり、彼ら自身もまた等しく、時と人と事情に応じて、同じことを行っていたのである。ちょうど、もしペトロがパウロを非難したとすればどうであろうか——割礼を禁じていながら、自らテモテに割礼を施したことを理由に。
Viderint qui de Apostolis judicant. Bene quod Petrus Paulo et in martyrio adaequatur. Sed etsi in tertium usque coelum ereptus Paulus, et in paradisum delatus audiit quaedam illic, non possunt videri fuisse quae illum in aliam doctrinam instructiorem praestarent, cum ita fuerit conditio eorum, ut nulli hominum proderentur.
PL 2, 36C使徒たちについて判断する者たちは、自分でよく見るがよい。ペトロがパウロと殉教においても並び立つのは、まことに良いことである。しかし、たとえパウロが第三の天にまで引き上げられ、楽園へ運ばれて、そこで何事かを聞いたとしても、それが彼をより完全な、別の教えへと導くものであったとは思われない。なぜなら、それらの事柄の条件は、いかなる人間にも明かされないというものであったからである。
Quod si ad alicujus conscientiam manavit nescio quid illud, et hoc se aliqua haeresis sequi affirmat, aut Paulus secreti proditi reus est, aut et alius postea in paradisum ereptus debet ostendi, cui permissum sit eloqui, quae Paulo mutire non liquit.
PL 2, 37Aもし何か知らぬその事柄が誰かの認識にまで漏れ伝わり、いずれかの異端がそれに従っていると主張するなら、パウロは秘密を漏らした罪に問われるか、あるいは、パウロには小声で語ることすら許されなかったことを語ることを許された、パウロの後に楽園へ引き上げられた別の者が示されねばならないかのいずれかである。
Caput XXV
第XXV章PL 2, 37ASed ut diximus, eadem dementia est, cum confitentur quidem, nihil Apostolos ignorasse, nec diversa inter se praedicasse; non tamen omnia volunt illos omnibus revelasse: quaedam enim palam, et universis; quaedam secreto, et paucis demandasse: quia et hoc verbo usus est Paulus ad Timotheum: O Timothee, depositum custodi .
PL 2, 37Aしかし、我々がすでに述べたとおり、これも同じ狂気である。彼らは、使徒たちに知らないことは何一つ無く、互いに異なることを説いたのでもないと認めながらも、なお、使徒たちがすべてをすべての人に啓示したとは認めようとしない。ある事柄は公然と、すべての人に。ある事柄は密かに、少数の者にのみ委ねた、と言うのである。パウロがテモテに対してこの言葉を用いたのも、そのためだと言う。「テモテよ、託されたものを守れ」。
Et rursum: Bonum depositum serva. Quod hoc depositum est tacitum, ut alteri doctrinae deputetur? An illius denuntiationis, de qua ait: Hanc denuntiationem commendo apud te, fili Timothee.
PL 2, 37Bそしてまた、「良き託されたものを守れ」ともある。この託されたものが、別の教えに属するものとみなされるべき、秘められたものだとでもいうのか。それとも、彼が「この訓戒を、我が子テモテよ、汝に委ねる」と述べているところの、あの訓戒のことなのか。
Item illius praecepti, de quo ait: Denuntio tibi ante Deum, qui vivificat omnia, et Jesum Christum, qui testatus est sub Pontio Pilato bonam confessionem, custodias praeceptum (I Tim., VI, 13) Quod autem praeceptum, et quae denuntiatio?
PL 2, 37B同様に、彼が「あらゆるものを生かしたもう神の御前で、そしてポンティウス・ピラトゥスのもとで善い告白を証しされたイエス・キリストの御前で、汝に命じる。この命令を守れ」と述べている、あの命令についても言えることである(一テモテ6:13)。ではその命令とは何であり、その訓戒とは何であるか。
Ex supra et infra scriptis intelligetur non nescio quid subostendi hoc dicto de remotiore doctrina, sed potius inculcari de non admittenda alia praeter eam, quam audierat ab ipso, et, puto, palam. Coram multis, inquit, testibus (II Tim., II, 2).
PL 2, 37B前後に書かれていることから理解されるのは、この言葉によって何か隔絶した教えについてほのめかされているのではなく、むしろ、彼自身から聞いたもの以外の教えを受け入れてはならないということが、繰り返し説かれているということである。しかも、私が思うに、それは公然と語られたのである。「多くの証人の前で」と彼は言う(二テモテ2:2)。
Quos multos testes si nolunt Ecclesiam intelligi, nihil interest, quando nihil tacitum fuerit, quod sub multis testibus proferebatur.
PL 2, 37Cもし彼らが、この多くの証人を教会のことと解したくないというなら、それはどちらでもかまわない。多くの証人の前で語られたものであるからには、隠されたことなど何一つ無かったのだから。
Sed nec quia voluit illum haec fidelibus hominibus demandare, qui idonei sint et alios docere (II Tim., II, 2) id quoque ad argumentum occulti alicujus Evangelii interpretandum est.
PL 2, 37Cまた、彼が「他の人々をも教えるにふさわしい、信頼できる人々」にこれらのことを委ねることを望んだということも(二テモテ2:2)、何か隠された福音があるという論拠として解釈されてはならない。
Nam cum dicit, haec, de eis dicit, de quibus in praesenti scribebat; de occultis autem, ut de absentibus apud conscientiam, non haec, sed illa dixisset.
PL 2, 38Aなぜなら、彼が「これらのこと」と言うとき、それは彼がその時まさに書いていた事柄について言っているのであり、隠された事柄については——それが認識の上で不在であるものについて語るのと同様——「これらのこと」ではなく「あれらのこと」と言ったはずだからである。
Caput XXVI
第XXVI章PL 2, 38APorro consequens erat, ut cui demandabat Evangelii administrationem, non passim, nec inconsiderate administrandam, adjiceret secundum dominicam vocem, ne margaritam porcis, et sanctum canibus jactaret (Matth., VII, 6).
PL 2, 38Aさらに、福音の運営を委ねる相手に対して、それを無差別に、また不用意に運営してはならないと、主の御声にしたがって付け加えたのは当然のことであった。すなわち、「真珠を豚に、聖なるものを犬に投げてはならない」ということである(マタイ7:6)。
Dominus palam edixit, sine ulla significatione alicujus tecti sacramenti. Ipse praeceperat, si quid in tenebris et in abscondito audissent, in luce et in tectis praedicarent (Matth., X, 27).
PL 2, 38A主は公然と告げられたのであり、何か隠された秘義があるということを些かも示されなかった。主御自身がこう命じておられた。「暗闇や隠れた所で聞いたことは、光の中で、屋根の上で語れ」と(マタイ10:27)。
Ipse per similitudinem praefiguraverat, ne unam mnam, id est unum verbum ejus, sine fructu in abdito (Luc., XIX, 20) reservarent. Ipse docebat, lucernam non sub modio abstrudi solere, sed in candelabrum constitui, ut luceat omnibus qui in domo sunt (Matth., V, 15).
PL 2, 38B主御自身が譬えによって、一ムナ、すなわち御自身の一つの言葉を、実を結ばぬまま隠れた所に留め置いてはならないと予め示しておられた(ルカ19:20)。主御自身が、「灯火は升の下に隠すものではなく、燭台の上に置いて、家にいるすべての人を照らすようにするものだ」と教えておられた(マタイ5:15)。
Haec Apostoli, aut neglexerunt, aut minime intellexerunt, si non adimpleverunt abscondentes aliquid de lumine, id est, de Dei verbo et Christi sacramento.
PL 2, 38Bもし使徒たちが、光に属する何か、すなわち神の言葉とキリストの秘義とに属する何かを隠すことで、これらのことを果たさなかったとすれば、彼らはこれらのことを軽んじたか、あるいはほとんど理解していなかったことになる。
Neminem quod scio verebantur, non Judaeorum vim, non ethnicorum; quo magis utique in Ecclesia libere praedicabant, qui in synagogis et in locis publicis non tacebant.
PL 2, 38B私の知るかぎり、彼らは誰をも恐れてはいなかった。ユダヤ人の力も、異邦人の力も。会堂においても公共の場においても黙っていなかった彼らが、教会においてはなおのこと自由に説いていたことは、当然のことである。
Imo neque Judaeos convertere, neque ethnicos inducere potuissent, nisi quod credi ab eis volebant ordine exponerent: multo magis jam credentibus Ecclesiis nihil subtraxissent, quod aliis paucis seorsum demandarent.
PL 2, 38Bそれどころか、彼らが信じさせようと望むことを順序立てて説き明かさなければ、ユダヤ人を回心させることも異邦人を導き入れることもできなかったであろう。まして、すでに信じている諸教会に対して、他の少数の者にだけ個別に委ねるようなことを差し控えるようなことは、なおさら無かったであろう。
Quanquam, etsi quaedam inter domesticos, ut ita dixerim, disserebant, non tamen ea fuisse credendum est, quae aliam regulam fidei superducerent, diversam et contrariam illi, quam Catholicae in medium proferebant; ut alium Deum in ecclesia dicerent, alium in hospitio; aliam Christi substantiam designarent in aperto, aliam in secreto; aliam spem resurrectionis apud omnes annuntiarent, aliam apud paucos: cum ipsi obsecrarent in Epistolis suis, ut idipsum et unum loquerentur omnes, et non essent schismata et dissensiones in Ecclesia (I Cor., I, 10), quia sive Paulus, sive alii, eadem praedicarent.
PL 2, 38Cもっとも、たとえ彼らが、いわば身内の者たちの間で何らかのことを論じ合っていたとしても、それが、公同の教会が公然と差し出していた規範とは別の、それと相反する信仰の規範を持ち込むようなものであったとは信じてはならない。すなわち、教会では或る神を語り、私的な場では別の神を語るというようなことや、公然とはキリストの実体をこのように示し、密かには別様に示すというようなことや、すべての人には復活の希望をこのように告げ、少数の者には別様に告げるというようなことである。彼ら自身が自らの書簡の中でこう懇願していたのだから。「汝らすべてが同じことを語り、一つであれ。教会の内に分裂と不和があってはならない」(一コリント1:10)。というのも、パウロであれ他の者であれ、同じことを説いていたからである。
Alioquin meminerant: Sit sermo vester, est, est; non, non; quod amplius, hoc a malo est (Matth., V, 37); ne scilicet Evangelium in diversitate tractarent.
PL 2, 39Aそのうえ、彼らはこう覚えていた。「汝らの言葉は、然り、然り、否、否であれ。それ以上のものは悪から出る」と(マタイ5:37)。それは、福音を食い違ったままに扱わないためであった。
Caput XXVII
第XXVII章PL 2, 39BSi ergo incredibile est, vel ignorasse Apostolos plenitudinem praedicationis, vel non omnem ordinem regulae omnibus edidisse, videamus ne forte Apostoli quidem simpliciter et plene, Ecclesiae autem suo vitio aliter acceperint quam Apostoli proferebant.
PL 2, 39Bそれゆえ、使徒たちが宣教の全体を知らなかったということも、規範のすべての順序をすべての人に示さなかったということも、信じがたいのであれば、次のことを見てみよう。すなわち、使徒たちは率直かつ完全に語ったのだが、諸教会のほうがその落ち度によって、使徒たちが差し出したこととは違うふうに受け取ったのではないか、ということを。
Omnia ista scrupulositatis incitamenta invenias praetendi ab haereticis. Tenent correptas ab Apostolo Ecclesias: et: ipsumque principium: Item ad Corinthios scriptum, quod essent adhuc qui qui quando Cum correptas ecclesias opponunt, credant emendatas.
PL 2, 39Bこれらすべてが、異端者たちによって持ち出される、細かな詮索を煽り立てる種であることが分かるであろう。彼らは、使徒によって叱責された教会を〔論拠として〕固く握って離さない。そしてまさにその冒頭をも。同様に、コリント人への手紙には、なお〔……〕する者たちがいた、と書かれていること。〔……〕叱責された教会を持ち出す彼らは、それらが正された教会でもあることを認めるべきである。
Sed et illas recognoscant, de quarum fide et scientia et conversatione Apostolus gaudet, et Deo gratias agit: quae tamen hodie cum illis correptis unius institutionis jura miscent.
PL 2, 40Aしかし彼らは、その信仰と知識と生き方について使徒が喜び、神に感謝を捧げているような教会もまた認めるべきである。それらの教会も、今日では、あの叱責された教会と、同じ一つの制度の権利を分かち合っているのだから。
Caput XXVIII
第XXVIII章PL 2, 40AAge nunc, omnes erraverint; deceptus sit Apostolus de testimonio reddendo quibusdam; nullam respexerit Spiritus Sanctus, uti eam in veritatem deduceret (Joan., XIV, 26), ad hoc missus a Christo, ad hoc postulatus de Patre, ut esset doctor veritatis (Joan., XV, 26); neglexerit officium Dei villicus, Christi vicarius, sinens Ecclesias aliter interim intelligere, aliter credere, quam ipse per Apostolos praedicabat: ecquid verisimile est, ut tot ac tantae in unam fidem erraverint?
PL 2, 40Aさあ、次のことを仮に認めてみよう。すべての教会が誤ったとしよう。使徒がある人々に証しを立てるにあたって欺かれていたとしよう。聖なる霊が、教会を真理へと導くために、いかなる教会にも顧みを向けなかったとしよう(ヨハネ14:26)——キリストによってそのために遣わされ、真理の教師であるようにと御父に願い求められたにもかかわらず(ヨハネ15:26)。神の管理人、キリストの代理人であるその霊が、自らの務めを怠り、霊自身が使徒たちを通して説いていたこととは違うふうに諸教会が理解し、違うふうに信じるままに、しばらくの間、放っておいたとしよう。それにしても、これほど多く、これほど大きな教会が、そろって同じ一つの信仰へと誤り得たなどということが、ありそうなことであろうか。
Nullus inter multos eventus unus est exitus: variasse debuerat error doctrinae Ecclesiarum. Caeterum, quod apud multos unum invenitur, non est erratum, sed traditum. Audeat ergo aliquis dicere illos errasse qui tradiderunt?
PL 2, 40B多くの出来事の中で、結末がただ一つだけということはありえない。教会の教えの誤りは、まちまちであったはずである。しかし、多くの人々のもとで一つのものが見出される場合、それは誤ったのではなく、伝えられたのである。それでは、伝えた者たちが誤っていたなどと、あえて言う者があろうか。
Caput XXIX
第XXIX章PL 2, 41AQuoquo modo sit erratum; tamdiu utique regnavit error, quamdiu haereses non erant. Aliquos Marcionitas et Valentinianos liberanda veritas expectabat: interea perperam evangelizabatur, perperam credebatur, tot millia millium perperam tincta, tot opera fidei perperam administrata, tot virtutes, tot charismata perperam operata, tot sacerdotia, tot ministeria perperam functa, tot denique martyria in vacuum coronata.
PL 2, 41Aどのようにして誤ったにせよ、異端が存在しなかった間じゅう、その誤りは支配し続けたことになる。解き放たれるのを待つ真理は、マルキオン派やウァレンティヌス派といった何者かを待ち望んでいたことになる。その間、誤って福音が説かれ、誤って信じられ、幾千幾万もの人々が誤って浸礼を受け、これほど多くの信仰の業が誤って行われ、これほど多くの力あるわざ、これほど多くの賜物が誤って働かれ、これほど多くの祭務、これほど多くの奉仕が誤って果たされ、そしてついには、これほど多くの殉教が、空しく冠を戴いたことになる。
Aut si nec perperam, nec in vacuum, quale est ut ante res Dei currerent, quam cujus Dei notum esset; ante Christiani, quam Christus inventus, ante haeresis, quam vera doctrina? Sed enim in omnibus veritas imaginem antecedit; post rem similitudo succedit.
PL 2, 41Aあるいは、もし誤ってでもなく、空しくでもなかったのだとすれば、神の事柄が、それがいかなる神のものであるかが知られる前に走り出していた、というのはどういうことか。キリストが見出される前にキリスト教徒が存在し、真の教えより前に異端が存在した、というのはどういうことか。だが実際には、あらゆる事柄において、真理が模像に先立つのであり、事柄の後に、その似姿が続くのである。
Caeterum satis ineptum, ut prior in doctrina haeresis habeatur; vel quoniam ipsa est quae futuras haereses et cavendas praenuntiavit.
PL 2, 41Bそもそも、異端が教えにおいて先であるとみなされるのは、まったく不合理である。ましてや、まさにその〔真の教え〕こそが、来たるべき異端とそれに警戒すべきことを予告していたのだから。
Ad ejus doctrinae Ecclesiam scriptum est, imo ipsa doctrina ad Ecclesiam suam scribit: Etsi Angelus de coelo aliter evangelizaverit citra quam nos, anathema sit (Gal., I, 8).
PL 2, 41Bこの教えの教会に対して書かれている。いや、むしろその教えそのものが、自らの教会に対してこう書いているのである。「たとえ天からの天使であっても、我々が告げたのと違う福音を告げるならば、呪われよ」と(ガラテヤ1:8)。
Caput XXX
第XXX章PL 2, 42AUbi tunc Marcion, ponticus nauclerus, stoicae studiosus? Ubi Valentinus platonicae sectator?
PL 2, 42Aそのときマルキオンはどこにいたのか、ポントスの船主、ストア派かぶれの。ウァレンティヌスはどこに、プラトン派の徒は。
Nam constat illos, neque adeo olim fuisse, Antonini fere principatu, et in catholicae primo doctrinam credidisse apud Ecclesiam romanensem, sub episcopatu Eleutherii benedicti, donec ob inquietam semper eorum curiositatem, qua fratres quoque vitabant semel et iterum ejecti, Marcion quidem cum ducentis sestertiis quae Ecclesiae intulerat, novissime in perpetuum discidium relegati , venena doctrinarum suarum disseminaverunt.
PL 2, 42A実に彼らがそれほど古い者たちでなかったことは明らかであり、ほぼアントニヌスの治世の頃、彼らはまず、祝福されたエレウテリウスの監督のもとにあるローマ教会において、公同の教えを信じていた。だが彼らの絶えず落ち着きのない好奇心のために——それによって彼らは兄弟たちをも避けるようになった——一度ならず二度までも追放され、マルキオンについては、教会に納めていた二十万セステルティウスとともに、ついには永久の離反へと退けられ、こうして彼らは自分たちの教えという毒を撒き散らしたのである。
Postmodum idem Marcion, poenitentiam confessus cum conditioni datae sibi occurrit, ita pacem recepturus, si caeteros quos perditioni erudisset, Ecclesiae restitueret, morte praeventus est. Oportebat enim haereses esse (I Cor., II, 19).
PL 2, 42Bのちに、そのマルキオンは悔悟を告白し、自分に課された条件に応じたとき——すなわち、自分が滅びへと教え込んだほかの者たちを教会に連れ戻すならば和解を得られるという条件であった——死によって先を越された。異端があるのは当然だからである(一コリント2:19)。
Nec tamen ideo bonum haereses, quia eas oportebat, quasi non et malum oportuerit esse. Nam et Dominum tradi oportebat; sed vae traditori (Marc., XIV, 21)? ne quis etiam hinc haereses defendat.
PL 2, 42Bしかし、異端があることが定めであったからといって、異端が善いものであるわけではない。あたかも悪もまた定めとしてあり得なかったかのように。実に、主が引き渡されることも定めであった。だが、その者を引き渡した者は災いである、ではないか(マルコ14:21)。誰もこれによって異端を弁護することのないように。
Si et Apellis stemma retractandum est, tam non vetus et ipse quam Marcion institutor et praeformator ejus: sed lapsus in foeminam desertor continentiae marcionensis, ab oculis sanctissimi magistri Alexandriam secessit; inde post annos regressus non melior, nisi tantum qua jam non marcionites, in alteram foeminam impegit, illam virginem Philumenen, quam supra edidimus, postea vero immane prostibulum et ipsam, cujus energemate circumventus, quas ab ea didicit phaneroseis scripsit.
PL 2, 42Bアペレスの系譜もまた振り返って問われるべきだとすれば、彼自身もまた、その創始者にして手本であるマルキオンに劣らず新しい者である。彼はマルキオン派の節制を捨て、一人の女に堕ちて、いとも聖なる教師の目の前から離れ、アレクサンドリアへ去った。そこから幾年ものちに戻ったが、もはやマルキオン派の徒でないという一点を除けば、いっこうによくなってはいなかった。彼は別の女に、すなわち先に我々が挙げたあの童貞女フィルメネに突き当たり、のちにはその女自身もまた恥知らずの淫売となったが、彼はその女に憑いた霊の働きに欺かれ、彼女から学んだ啓示を書き記した。
Adhuc in saeculo supersunt qui meminerint eorum, etiam proprii discentes et successores ipsorum, ne se posteriores negare possint. Quanquam et de operibus suis, ut dixit Dominus, revincuntur (Matth., VII, 16).
PL 2, 43Aいまなお世には彼らを覚えている者たちが生き残っている。彼ら自身の弟子や後継者たちさえもそうであり、彼らは自分たちが後発の者であることを否むことはできない。とはいえ、主が言われたとおり、彼らはその行いによっても論破されるのである(マタイ7:16)。
Si enim Marcion Novum Testamentum a Vetere separavit, posterior est eo quod separavit; quia separare non posset, nisi quod unitum fuit. Unitum ergo ante quam separaretur, postea separatum, posteriorem ostendit separatorem.
PL 2, 43Aもしマルキオンが新約聖書を旧約聖書から切り離したのだとすれば、彼は自分が切り離したものより後の者である。なぜなら、結び合わされていたものでなければ切り離すことはできないからである。したがって、切り離される前には結び合わされていたのであり、のちに切り離されたのだとすれば、切り離した者が後発の者であることを示している。
Item Valentinus, aliter exponens, et sine dubio emendans, hoc omnino quicquid emendat, ut mendosum retro, anterius fuisse demonstrat. Hos ut insigniores et frequentiores adulteros veritatis nominamus.
PL 2, 43B同様にウァレンティヌスも、別様に解釈し、疑いなく訂正を加えているのであるから、彼が訂正するものが何であれ、それがもと誤っていたものとして先にあったことを示している。我々はこの二人を、真理を犯す者たちのうちでもとりわけ名高く、頻繁に現れる者として名指すのである。
Caeterum et Nigidius nescio quis, et Hermogenes, et multi alii qui adhuc ambulant pervertentes vias Dei, ostendant mihi ex qua auctoritate prodierunt.
PL 2, 43Bそのほか、何者とも知れぬニギディウスや、ヘルモゲネスや、いまなお神の道を曲げて歩き回っている多くの者たちについては、彼らがいかなる権威から出てきたのかを私に示すがよい。
Si alium Deum praedicant, quomodo ejus Dei rebus et litteris et nominibus utuntur adversus quem praedicant? si eumdem, quomodo aliter?
PL 2, 43Bもし彼らが別の神を宣べ伝えているのなら、彼らが宣べ伝えている当のその神に逆らいながら、なぜその神の事物や文書や名を用いるのか。もし同じ神を宣べ伝えているのなら、なぜ違う仕方でするのか。
Probent se novos apostolos esse: dicant Christum iterum descendisse, iterum ipsum docuisse, iterum crucifixum, iterum mortuum, iterum resuscitatum: sic enim Apostolos solet facere, dare illis praeterea virtutem eadem signa edendi, quae et ipse.
PL 2, 43B彼らは自分たちが新しい使徒であることを証明するがよい。キリストが再び降り、再び自ら教え、再び十字架にかけられ、再び死に、再び甦らされたと言うがよい。なぜなら、そのようにしてこそキリストは使徒たちを作るのが常であり、そのうえ彼らに、自らと同じしるしを行う力を与えるのだからである。
Volo igitur et virtutes eorum proferri; nisi quod agnosco maximam virtutem eorum, qua Apostolos in perversum aemulantur: illi enim de mortuis vivos faciebant, isti de vivis mortuos faciunt.
PL 2, 43Cそれゆえ私は、彼らの力もまた示されることを望む。ただし、彼らの最大の力については私はすでに承知している——それによって彼らは使徒たちに逆さまに張り合っているのである。すなわち、使徒たちは死者たちから生者を作ったが、彼らは生者たちから死者を作るのである。
Caput XXXI
第XXXI章PL 2, 44ASed ab excessu revertar ad principalitatem veritatis, et posteritatem mendacitatis disputandam, ex illius quoque parabolae patrocinio, quae bonum semen frumenti a Domino seminatum in primore constituit, avenarum autem sterilis foeni adulterium ab inimico diabolo (Matt., XIII, 37, 39) postea superducit.
PL 2, 44Aしかし私は本筋を離れたところから立ち返り、真理の先在性と偽りの後発性とを論じることへと戻ろう。あの譬えの助けによってでもある。その譬えは、主によって蒔かれた良い麦の種をまず初めに据え、不毛な草である烏麦という紛いものを、敵である悪魔がのちに混ぜ入れるとする(マタイ13:37, 39)。
Proprie enim doctrinarum distinctionem figurat, quia et alibi verbum Dei seminis similitudo est. Ita ex ipso ordine manifestatur, id esse dominicum et verum, quod sit prius traditum; id autem extraneum et falsum, quod sit posterius immissum.
PL 2, 44A実にこの譬えは、まさしく教えの区別を形象化している。なぜなら他の箇所でも、神の言葉は種にたとえられているからである。かくして、まさにその順序そのものから明らかになる——先に伝えられたものこそ主のものであり真であって、のちに紛れ込まされたものこそ余所のものであり偽りである、と。
Ea sententia manebit adversus posteriores quasque haereses, quibus nulla constantia de conscientia competit ad defendendam sibi veritatem.
PL 2, 44Aこの判定は、後発のいかなる異端に対しても揺るがず妥当し続けるであろう。彼らには、自分たちのために真理を弁護するにたる、良心からのいかなる確かさも備わっていないのだから。
Caput XXXII
第XXXII章PL 2, 44BCaeterum, si quae audent interserere se aetati apostolicae, ut ideo videantur ab Apostolis traditae, quia sub Apostolis fuerunt, possumus dicere: Edant ergo origines Ecclesiarum suarum: evolvant ordinem episcoporum suorum, ita per successiones ab initio decurrentem, ut primus ille episcopus aliquem ex Apostolis, vel apostolicis viris, qui tamen cum Apostolis perseveraverit, habuerit auctorem et antecessorem.
PL 2, 44Bさて、もし使徒の時代に自らを割り込ませようとし、使徒たちのもとにあったというだけの理由で、使徒たちから伝えられたものであるかのように見せようとする者たちがいるならば、我々はこう言うことができる。「それならば、自分たちの諸教会の起源を示すがよい。自分たちの監督の系列を、初めから途切れなく継承によって続いてきたものとして展開してみせるがよい。その最初の監督が、使徒の一人か、あるいは使徒たちとともにとどまり続けた使徒的な人物のいずれかを、創始者にして先任者として持っていたと言えるように。」
Hoc enim modo Ecclesiae apostolicae census suos deferunt: sicut Smyrnaeorum Ecclesia Polycarpum ab Joanne conlocatum refert: sicut Romanorum, Clementem a Petro ordinatum edit; proinde utique et caeterae exhibent quos ab Apostolis in episcopatum constitutos apostolici seminis traduces habeant.
PL 2, 44C実に使徒的な諸教会はこのようにして自分たちの起源を差し出す。すなわち、スミルナの教会はポリュカルポスがヨハネによって立てられたと伝え、ローマの教会はクレメンスがペトロによって任じられたと明かす。同じように他の教会もまた、使徒たちによって監督職に立てられ、使徒という種の継ぎ穂を受け継ぐ者たちを差し出すのである。
Confingant tale aliquid Haeretici. Quid enim illis post blasphemiam inlicitum est? Sed etsi confinxerint, nihil promovebunt.
PL 2, 45A異端者たちにも、そのようなものを捏造させてみるがよい。冒瀆ののちに、彼らに許されぬことなど何があろうか。しかし、たとえ捏造したところで、彼らは何一つ得るところがないであろう。
Ipsa enim doctrina eorum cum apostolica comparata, ex diversitate et contrarietate sua pronuntiabit, neque apostoli alicujus auctoris esse, neque apostolici; quia sicut Apostoli non diversa inter se docuissent, ita et apostolici non contraria Apostolis edidissent, nisi illi qui ab Apostolis didicerunt aliter praedicaverunt.
PL 2, 45Aなぜなら、彼らの教えそのものを使徒の教えと比べれば、その相違と対立とから、いかなる使徒をも、いかなる使徒的な人物をも創始者として持たないことが宣告されるからである。使徒たちが互いに異なることを教えなかったのと同じように、使徒的な人物たちもまた、使徒たちに反することを説き示すことはなかったであろう。使徒たちから学んだ者たちが違う仕方で宣べ伝えたのでない限りは。
Ad hanc itaque formam probabuntur ab illis ecclesiis, quae licet nullum ex Apostolis, vel apostolicis, auctorem suum proferant, ut multo posteriores, quae denique quotidie instituuntur; tamen in eadem fide conspirantes, non minus apostolicae deputantur, pro consanguinitate doctrinae.
PL 2, 45Aそれゆえ異端は、この基準によって、次のような諸教会からも吟味を受けることになる。すなわち、たとえ使徒あるいは使徒的な人物のうちの誰をも自分の創始者として差し出せぬ教会——ずっと後発であり、実に日々にも新たに建てられているような教会——であっても、同じ信仰において一致している以上、教えの血縁性のゆえに、少しも劣らず使徒的なものと見なされる、そうした諸教会からである。
Ita omnes haereses ad utramque formam nostris Ecclesiis provocatae, probent se quaqua putant apostolicas.
PL 2, 45Bかくして、あらゆる異端は、我々の諸教会に対してこの両様の基準へと呼び出され、自分たちがいかなる仕方であれ使徒的であると思うならば、それを証明するがよい。
Sed adeo nec sunt, nec probare possunt quod non sunt, nec recipiuntur in pacem et communicationem ab Ecclesiis quoquo modo apostolicis, scilicet ob diversitatem sacramenti nullo modo apostolicae.
PL 2, 45Bしかし彼らはそもそも使徒的ではなく、自分たちがそうでないものをそうであると証明することもできず、いかなる仕方であれ使徒的な諸教会から平和と交わりのうちに受け入れられもしない。それはすなわち、その秘義の相違のゆえに、彼らがいかなる仕方でも使徒的ではないからである。
Caput XXXIII
第XXXIII章PL 2, 45CAdhibeo super haec ipsarum doctrinarum recognitionem, quae tunc sub Apostolis fuerunt, ab iisdem Apostolis et demonstratae et dejeratae. Nam et sic facilius traducentur, dum, aut jam tunc fuisse deprehendentur, aut ex illis quae jam tunc fuerunt, semina sumpsisse.
PL 2, 45C私はこれに加えて、当の教えそのものについての確認をも用いる。それらは当時使徒たちのもとにありながら、まさにその使徒たち自身によって指し示され、かつ誓いをもって斥けられたものである。そうすることでいっそう容易く暴かれるであろう。すなわち、すでにそのときに存在していたと見抜かれるか、あるいは、すでにそのときにあったものから種を得たのだと見抜かれるかのいずれかによってである。
Paulus, in prima ad Corinthios (XV, 12), notat negatores et dubitatores resurrectionis. Haec opinio propria Sadducaeorum; partem ejus usurpat Marcion, et Apelles, et Valentinus, et si qui alii resurrectionem carnis infringunt.
PL 2, 46Aパウロは、コリントの信徒への手紙一(15:12)において、復活を否む者たちと疑う者たちとを名指している。この見解はサドカイ派に固有のものであり、マルキオンとアペレスとウァレンティヌス、そのほか肉の復活を無効にする者たちは、その一部を我が物としている。
Et ad Galatas scribens (V, 2), invehitur in observatores et defensores circumcisionis et legis: Hebionis haeresis est. Timotheum instruens (I Tim., IV, 3.), nuptiarum quoque interdictores suggillat: ita instituunt Marcion et Apelles ejus secutor.
PL 2, 46Aまた、ガラテヤの信徒への手紙(5:2)を書くにあたっては、割礼と律法とを守り弁護する者たちを激しく非難している。これはエビオンの異端である。テモテを教え諭すにあたっては(一テモテ4:3)、結婚を禁ずる者たちをも辱めている。マルキオンとその追従者アペレスとが、そのように定めているのである。
Aeque tangit eos, qui dicerent factam jam resurrectionem (II Tim. II, 3): id de se Valentiniani asseverant.
PL 2, 46A同様に、復活はすでに起こったと言う者たちにも触れている(二テモテ2:3)。ウァレンティヌス派の者たちは、これを自分たちについて公言している。
Sed et cum genealogias indeterminatas nominat (I Tim. I, 4), Valentinus agnoscitur; apud quem Aeon ille nescio qui novi, et non unius nominis, generat e sua Charite Sensum et Veritatem; et hi aeque procreant duos, Sermonem et Vitam; dehinc et isti generant Hominem et Ecclesiam: estque haec prima ogdoas aeonum.
PL 2, 46Aさらに、彼が際限なき系図(一テモテ1:4)を名指すとき、そこにウァレンティヌスが認められる。彼のもとでは、何者とも知れぬかのアイオーンが、新しく、しかも一つの名では呼べぬ者として、自らのカリスから知性と真理とを生み出す。そしてこの二者もまた同様に二つのもの、言葉と命とを生み出す。さらにこれらもまた、人と教会とを生み出す。これがアイオーンたちの最初のオグドアス(八元組)である。
Exinde decem alii, et duodecim reliqui aeones miris nominibus oriuntur, in meram fabulam triginta aeonum.
PL 2, 46Bそこからさらに他の十のアイオーンと、残りの十二のアイオーンとが、奇妙な名をもって生じ、三十のアイオーンという純然たる作り話となる。
Idem apostolus, cum improbat elementis servientes, aliquid Hermogenis ostendit, qui, materiam non natam introducens, Deo non nato eam comparat, et ita matrem elementorum deam faciens, potest ei servire quam Deo comparat.
PL 2, 46B同じ使徒は、諸元素に仕える者たちを咎めるとき、ヘルモゲネスに関わる何ごとかを示している。彼は、生まれざる質料を導入し、それを生まれざる神になぞらえ、かくして元素の母を女神とすることで、自分が神になぞらえるその女神に仕えることができるようにしているのである。
Joannes vero, in Apocalypsi, idolothyta edentes et stupra committentes jubet castigare: sunt et nunc alii nicolaitae, Caiana haeresis dicitur.
PL 2, 46B他方ヨハネは、『黙示録』において、偶像への供え物を食べ、姦淫を犯す者たちを懲らしめよと命じている。今もまたほかにニコライ派の者たちがおり、それはカイン派の異端と呼ばれている。
At in epistola eos maxime antichristos vocat, qui Christum negarent in carne venisse, et qui non putarent Jesum esse Filium Dei: illud Marcion, hoc Hebion vindicavit.
PL 2, 46Bしかし書簡においては、キリストが肉において来られたことを否む者たちと、イエスが神の子であることを認めぬ者たちとを、とりわけ反キリストと呼んでいる。前者はマルキオンが、後者はエビオンが我が物としたのである。
Simonianae autem magiae disciplina, angelis serviens, utique et ipsa inter idololatrias deputabatur, et a Petro Apostolo in ipso Simone damnabatur.
PL 2, 46Cそしてシモンの魔術の教えは、天使たちに仕えるものであり、それ自体もまた当然のごとく偶像礼拝の一つに数えられ、使徒ペトロによって、まさにシモン自身において断罪されていた。
Caput XXXIV
第XXXIV章PL 2, 47AHaec sunt, ut arbitror, genera doctrinarum adulterinarum, quae sub Apostolis fuisse ab ipsis Apostolis discimus; et tamen nullam invenimus institutionem, inter tot diversitates perversitatum, quae de Deo creatore universorum controversiam moverit.
PL 2, 47A思うに、以上が、使徒たちのもとにあったと当の使徒たち自身から我々が知る、紛い物の教えの諸種である。それでいて、これほど多くの逸脱の相違があるうちにも、万物の創造主なる神について争いを起こした教えを、我々は一つも見出さない。
Nemo alterum Deum ausus est suspicari. Facilius de Filio quam de Patre haesitabatur, donec Marcion praeter Creatorem alium Deum solius bonitatis induceret; Apelles creatorem angelorum nescio quem gloriosum superioris Dei, faceret Deum legis et Israelis, illum igneum affirmans; Valentinus aeonas suos spargeret, et unius aeonis vitium in originem deduceret Dei creatoris.
PL 2, 47A誰一人、別の神があるなどと思い描くことをあえてしなかった。父についてよりも子についての方が、まだためらいが生じやすかった——マルキオンが、創造主のほかに善のみからなる別の神を持ち込むまでは。アペレスは、より上位の神に属する何者とも知れぬ栄光ある天使たちの創造者を、律法とイスラエルの神とし、その神は火のごとき者であると主張した。ウァレンティヌスは自分のアイオーンたちを撒き散らし、あるアイオーンの一つの欠陥を、創造主なる神の起源へと持ち込んだ。
His solis, et his primis revelata est veritas Divinitatis, majorem scilicet dignationem et pleniorem gratiam a diabolo consecutis, qui Deum sic quoque voluerit aemulari, ut de doctrinis venenorum, quod Dominus negavit, ipse faceret discipulos super magistrum.
PL 2, 47B神性の真理は、これらの者たちにのみ、しかもこれらの者たちに初めて啓示された。すなわち、悪魔からより大きな恩顧と、より満ちた恩寵とを得た者たちに、である。悪魔は、主が拒んだこと——弟子を師の上に立たせること——を、毒の教えによって自ら成し遂げることで、神とすら張り合おうとしたのである。
Eligant igitur sibi tempora universae haereses, quae quando fuerint, dummodo intersit quae quando, dum de veritate non sint.
PL 2, 47Bそれゆえ、あらゆる異端には、それぞれ自分の時を選ばせておくがよい。どれがいつのものであったかなど、それが問題になるとしても、彼らが真理から出たものでない限りは、意味をなさないのだから。
Utique quae ab Apostolis nominatae non fuerunt, sub Apostolis fuisse non possunt: si enim fuissent, nominarentur et ipsae, ut et ipsae coercendae. Quae vero sub Apostolis fuerunt, in sua nominatione damnantur.
PL 2, 47B使徒たちによって名指されなかった異端は、使徒たちのもとにあったはずがない。もしあったのならば、それらもまた、抑えられるべきものとして名指されていたはずだからである。他方、使徒たちのもとにあった異端は、名指されることによって断罪されている。
Sive ergo eaedem nunc sunt aliquanto expolitiores, quae sub Apostolis rudes, habent suam exinde damnationem; sive aliae quidem fuerunt, aliae autem postea obortae, quidam ex illis usurpaverunt, habendo cum eis consortium praedicationis, habeant necesse est etiam consortium damnationis; praecedente illo fine supradicto posteritatis, quo, etsi nihil de damnatitiis participarent, de aetate sola praejudicarentur; tanto magis adulterae, quanto nec ab Apostolis nominatae. Unde firmius constat, has esse, quae adhuc tunc nuntiabantur futurae.
PL 2, 47Bしたがって、これらの異端が、使徒たちのもとでは未熟であったものが、今ではいくらか洗練されたものになっているのだとすれば、それだけで彼らはすでに断罪されている。あるいは、一部は当時からあり、一部はのちに生じたのだとして、後発の者たちがそれら〔先発の異端〕から取り込んだのだとすれば、宣教における結びつきを彼らと共にする以上、断罪における結びつきをも彼らと共にせざるを得ない。先に述べた後発性というあの帰結が先んじて働くからであり、それによれば、たとえ断罪される事柄そのものに一切与っていなかったとしても、時代の遅さそのものだけで、あらかじめ不利な判定を受けることになる。ましてや、使徒たちによって名指されもしなかった以上、彼らはいっそう紛い物である。ここから、これらの異端こそ、当時なお将来のものとして予告されていたそのものであることが、いっそう確かに立証されるのである。
Caput XXXV
第XXXV章PL 2, 48AHis definitionibus provocatae a nobis et revictae haereses omnes, sive quae posterae, sive quae coaetaneae Apostolorum, dummodo diversae; sive generaliter, sive specialiter notatae ab eis, dummodo praedamnatae; audeant respondere et ipsae aliquas ejusmodi praescriptiones adversus nostram disciplinam.
PL 2, 48A我々によってこれらの規準へと呼び出され、論破された、あらゆる異端は——それが使徒たちより後発のものであれ、使徒たちと同時代のものであれ、ただ〔真理とは〕異なる限りにおいて、また、使徒たちによって一般的に名指されたものであれ、個別に名指されたものであれ、ただあらかじめ断罪されている限りにおいて——彼ら自身もまた、我々の教えに対して、このような抗弁のいずれかを差し出すことをあえてするがよい。
Si enim negant veritatem ejus, debent probare illam quoque haeresin esse, eadem forma revictam, qua ipsae revincuntur; et ostendere simul ubinam quaerenda sit veritas, quam apud illas non esse jam constat.
PL 2, 48Bもし彼らがそれ〔我々の教え〕の真理を否むのならば、彼らはそれもまた異端であること、彼ら自身が論破されるのと同じ仕方で論破されることを証明しなければならず、同時に、真理がどこに求められるべきかを示さねばならない。真理が彼らのもとにないことは、すでに明らかになっているのだから。
Posterior nostra res non est, imo omnibus prior est: hoc erit testimonium veritatis, ubique occupantis principatum. Ab Apostolis utique non damnatur, imo defenditur: hoc erit indicium proprietatis.
PL 2, 48B我々の事柄は後発のものではない。それどころか、あらゆるものに先立っている。これこそ、至るところで首位を占める真理の証しとなるであろう。使徒たちによって、我々の教えは断罪されず、それどころか弁護されている。これこそ、それが自分自身のものであることのしるしとなるであろう。
Quam enim non damnant, qui extraneam quamque damnaverunt, suam ostendunt, ideoque et defendunt.
PL 2, 48Bというのも、余所のものはことごとく断罪した彼らが、断罪しないものについては、それを自分自身のものとして示しており、それゆえにそれを弁護してもいるのだから。
Caput XXXVI
第XXXVI章PL 2, 48CAge jam, qui voles curiositatem melius exercere in negotio salutis tuae, percurre Ecclesias apostolicas, apud quas ipsae adhuc cathedrae Apostolorum suis locis praesident; apud quas ipsae authenticae litterae eorum recitantur, sonantes vocem et repraesentantes faciem uniuscujusque.
PL 2, 48Cさあ、お前がもし、自分の救いの務めにおいて好奇心をもっとよく働かせたいと望むならば、使徒的な諸教会をめぐり歩くがよい。そこでは今なお使徒たちの座がそれぞれの場所に据えられ続けており、そこでは彼らの真正の書簡そのものが朗読され、その一人一人の声を響かせ、顔を映し出しているのである。
Proxima est tibi Achaia? habes Corinthum. Si non longe es a Macedonia, habes Philippos, habes Thessalonicenses. Si potes in Asiam tendere, habes Ephesum. Si autem Italiae adjaces, habes Romam, unde nobis quoque auctoritas praesto est.
PL 2, 49Aお前にアカイアが近いか。お前にはコリントがある。マケドニアから遠くないならば、お前にはピリピがあり、テサロニケの人々がいる。アシアへ向かうことができるならば、お前にはエフェソがある。もしイタリアに接しているならば、お前にはローマがあり、そこからは我々にも権威が間近にある。
Ista quam felix Ecclesia! cui totam doctrinam Apostoli cum sanguine suo profuderunt; ubi Petrus passioni Dominicae adaequatur; ubi Paulus Joannis exitu coronatur; ubi Apostolus Joannes, posteaquam, in oleum igneum demersus, nihil passus est, in insulam relegatur; videamus quid didicerit, quid docuerit, cum Africanis quoque Ecclesiis contesserarit.
PL 2, 49Aこのローマの教会は、なんと幸いな教会であることか。使徒たちはその教会に、自らの血とともに教えの全てを注ぎ尽くした。そこではペトロが主の受難に等しくされ、そこではパウロがヨハネと同じ最期によって冠を受け、そこでは使徒ヨハネが、燃える油の中に沈められながらも何の苦しみも受けず、その後に島へと追放された。この教会が何を学び、何を教え、アフリカの諸教会ともいかなる交わりの証を交わしたかを、我々は見てみよう。
Unum Deum novit, creatorem universitatis, et Christum Jesum ex virgine Maria Filium Dei creatoris, et carnis resurrectionem; Legem et Prophetas cum evangelicis et apostolicis litteris miscet, et inde potat fidem; eam aqua signat, Sancto Spiritu vestit, eucharistia pascit, ad martyrium exhortatur, et ita adversus hanc institutionem neminem recipit.
PL 2, 49Bこの教会は、唯一の神、万物の創造主を知り、童貞マリアより生まれたキリスト・イエス、創造主なる神の子を知り、肉の復活を知っている。律法と預言者とを福音書や使徒たちの書簡と結び合わせ、そこから信仰を汲んで飲ませる。その信仰を水によって印し、聖なる霊によって装い、聖体によって養い、殉教へと励ます。そしてこの教えに反する者は、誰一人として受け入れない。
Haec est institutio, non dico jam quae futuras haereses praenuntiabat, sed de qua haereses prodierunt. Sed non fuerunt ex illa, ex quo factae sunt adversus illam.
PL 2, 50Aこれが、その教えである。私はもはや、これが将来の異端を予告していたなどとは言わない。そうではなく、異端たちがそこから出て来た、まさにその教えなのである。しかし彼らは、その教えに逆らう者となったその時から、もはやそこから出た者ではなくなっていたのである。
Etiam de olivae nucleo mitis et optimae et necessariae asper oleaster oritur; etiam de papavere ficus gratissimae et suavissimae ventosa et vana caprificus exsurgit. Ita et haereses de nostro frutice, non nostro genere; veritatis grano, sed mendacio sylvestres.
PL 2, 50Aまた、穏やかで最良の、なくてはならぬオリーブの核からも、荒々しい野生のオリーブが生じる。この上なく快く甘美な無花果の種粒からもまた、うつろで空しい野生の無花果が生え出る。かくして異端もまた、我々の若木から出てはいても我々の種族のものではなく、真理という種からではあっても、偽りによって野生と化したものなのである。
Caput XXXVII
第XXXVII章PL 2, 50BSi haec ita se habent, ut veritas nobis adjudicetur, quicumque in ea regula incedimus quam Ecclesia ab Apostolis, Apostoli a Christo, Christus a Deo tradidit, constat ratio propositi nostri, definientis non esse admittendos haereticos ad ineundam de Scripturis provocationem, quos sine Scripturis probamus ad Scripturas non pertinere.
PL 2, 50Bもし事柄がこのようであり、真理が我々のものと判定されるのだとすれば——教会が使徒たちから、使徒たちがキリストから、キリストが神から伝えられたその規範に従って歩む、この我々のものと——我々の主張の理は確かなものとなる。すなわち、異端者たちを聖典をめぐる論争の場に立ち入らせるべきではないという主張である。我々は、聖典によらずとも、彼らが聖典に関わりを持たないことを証明するのだから。
Si enim haeretici sunt, christiani esse non possunt, non a Christo habendo quod de sua electione sectati haereticorum nomine admittunt. Ita non christiani, nullum jus capiunt christianarum litterarum.
PL 2, 51Aもし彼らが異端者であるならば、キリスト教徒であることはできない。というのも、彼らは自分自身の選択によって従っていることを、キリストからではなく異端者という名のもとに受け入れているからである。かくして彼らはキリスト教徒ではなく、キリスト教徒の文書に対するいかなる権利も得ない。
Ad quos merito dicendum est: Qui estis? quando, et unde venistis? quid in meo agitis, non mei? quo denique, Marcion, jure sylvam meam caedis? qua licentia, Valentine, fontes meos transvertis? qua potestate, Apelles, limites meos commoves?
PL 2, 51A彼らに対しては、当然にもこう言われねばならない。「諸君は何者か。いつ、どこから来たのか。私のものでもないくせに、私のもののうちで何をしているのか。マルキオンよ、いったいいかなる権利によって私の森を切り倒すのか。ウァレンティヌスよ、いかなる許しによって私の泉の流れを変えるのか。アペレスよ、いかなる権能によって私の境界標を動かすのか。」
Quid hic caeteri ad voluntatem vestram seminatis et pascitis? Mea est possessio; olim possideo: habeo origines firmas, ab ipsis auctoribus quorum fuit res. Ego sum haeres Apostolorum.
PL 2, 51A「ここでほかの者たちよ、諸君は諸君の意のままに、何を蒔き、何を養っているのか。この所有地は私のものだ。私は昔からこれを所有している。私は確かな起源を持っている、まさにその事の当事者であった創始者たちその人から受け継いだものとして。私は使徒たちの相続人である。」
Sicut caverunt testamento suo, sicut fidei commiserunt, sicut adjuraverunt, ita teneo. Vos certe exhaeredaverunt semper et abdicaverunt, ut extraneos, ut inimicos.
PL 2, 51A「彼らが自分たちの遺言によって定めたとおりに、信頼して委ねたとおりに、神の名にかけて厳命したとおりに、私はこれを保持している。だが諸君については、彼らはつねに相続から除き、義絶してきた。余所者として、敵として。」
Unde autem extranei et inimici Apostolis haeretici, nisi ex diversitate doctrinae, quam unusquisque de suo arbitrio adversus Apostolos, aut protulit, aut recepit?
PL 2, 51Bしかし、異端者たちが使徒たちにとって余所者であり敵であるのは、それぞれが自分自身の判断によって、使徒たちに逆らって差し出したか、あるいは受け入れたかした、教えの相違によるのでなくて何であろうか。
Caput XXXVIII
第XXXVIII章PL 2, 51BIllic igitur et Scripturarum et expositionum adulteratio deputanda est, ubi diversitas doctrinae invenitur. Quibus fuit propositum aliter docendi, eos necessitas coegit aliter disponendi instrumenta doctrinae.
PL 2, 51Bそれゆえ、聖典についても解釈についても、教えの相違が見出されるところにこそ、その改竄があると見なされねばならない。別様に教えることを目論んだ者たちは、必然的に教えの文書を別様に整えることを強いられたのである。
Alias enim non potuissent aliter docere, nisi aliter haberent per quae docerent. Sicut illis non potuisset succedere corruptela doctrinae sine corruptela instrumentorum ejus; ita et nobis integritas doctrinae non competisset sine integritate eorum, per quae doctrina tractatur.
PL 2, 51Cなぜなら、そうでなければ、教えるための文書を別様に持たない限り、別様に教えることなどできなかったはずだからである。彼らにとって、教えの改竄が、その文書の改竄なしには成り立ち得なかったのと同じように、我々にとっても、教えの無傷さは、教えが論じられるその文書の無傷さなしには成り立ち得なかったであろう。
Etenim quid contrarium nobis in nostris? quid de proprio intulimus, ut aliquid contrarium ei quod esset in Scripturis deprehensum, detractione, vel adjectione, vel transmutatione remediaremus?
PL 2, 52A実に、我々自身のもののうちに、我々に反することが何かあろうか。聖典のうちに見出されるものに反する何かを、削除や付加や置き換えによって取り繕うために、我々が自分自身のものから持ち込んだものが何かあろうか。
Quod sumus, hoc sunt Scripturae ab initio suo; ex illis sumus, antequam aliter fuit, antequam a vobis interpolarentur.
PL 2, 52A我々があるところのもの、それは聖典がその初めからあったところのものである。我々はそこから出ているのだ。別様になる前から、諸君によって改竄される前から。
Cum autem omnis interpolatio posterior credenda sit, veniens utique ex caussa aemulationis, quae neque prior, neque domestica unquam est ejus quod aemulatur, tam incredibile est sapienti cuique, ut nos adulterum stylum intulisse videamur Scripturis, qui sumus et primi et ex ipsis, quam illos non intulisse, qui sunt et posteri et adversi.
PL 2, 52Aしかし、あらゆる改竄は後発のものと見なされねばならない以上——それは張り合いという原因から生じるものであり、張り合う対象より先であったことも、それに固有であったこともかつて一度もないのだから——分別ある者にとっては、我々が聖典に改竄の筆を加えたと見えることは、これほど信じ難いことなのである。我々は最初の者であり、聖典そのものから出た者であるというのに。それは、後発の者であり敵対する者である彼らが、それを加えなかったと見えることが信じ難いのに劣らず、である。
Alius manu Scripturas, alius sensus expositione intervertit. Neque enim si Valentinus integro instrumento uti videtur, non callidiore ingenio, quam Marcion, manus intulit veritati.
PL 2, 52Aある者は手によって聖典そのものを、ある者は解釈によって意味を、それぞれ歪めた。というのも、たとえウァレンティヌスが聖典を無傷のまま用いているように見えたとしても、彼がマルキオンよりも狡猾な才知によって真理に手を下さなかったわけではないからである。
Marcion enim exerte et palam machaera, non stylo usus est; quoniam ad materiam suam caedem Scripturarum confecit.
PL 2, 52B実にマルキオンは、筆ではなく剣を、あからさまに公然と用いた。彼は自分の材料に合わせて聖典を切り刻んだからである。
Valentinus autem pepercit; quoniam non ad materiam Scripturas, sed materiam ad Scripturas excogitavit: et tamen plus abstulit, et plus adjecit, auferens proprietates singulorum quoque verborum, et adjiciens dispositiones non comparentium rerum.
PL 2, 52B他方ウァレンティヌスは手加減した。彼は聖典を自分の材料に合わせたのではなく、むしろ材料のほうを聖典に合わせて考え出したからである。それでいて、彼はより多くを取り去り、より多くを付け加えた。一語一語の固有の意味までも奪い去り、実在しない事柄の仕組みを付け加えることによって。
Caput XXXIX
第XXXIX章PL 2, 52CHaec sunt ingenia de spiritalibus nequitiae, cum quibus luctatio est nobis, fratres, merito contemplanda, fidei necessaria, ut electi manifestentur, ut reprobi detegantur.
PL 2, 52Cこれらこそ、霊的な悪しき者どもの企みである。兄弟たちよ、我々はこれと格闘しているのであり、それは当然のこと熟考されるべきものであって、信仰にとって必要なことである。選ばれた者たちが明らかにされ、退けられるべき者たちが暴かれるためである。
Et ideo habent vim, et excogitandis instruendisque erroribus facilitatem, non adeo mirandam, quasi difficilem et inexplicabilem, cum de saecularibus quoque scripturis exemplum praesto sit ejusmodi facilitatis.
PL 2, 52Cそれゆえ彼らは、誤りを考え出し組み立てる力と容易さとを備えているのだが、それはさほど驚くべきことではない。まるで困難で説明のつかぬことであるかのようには思えない。というのも、世俗の書物にも、この種の容易さの実例がすぐに見出されるからである。
Vides hodie ex Virgilio fabulam in totum aliam componi, materia secundum versus, versibus secundum materiam concinnatis. Geta Medeam tragoediam ex Virgilio plenissime exsuxit.
PL 2, 52Cお前は今日、ウェルギリウスから全く別の物語が組み立てられるのを見ている。材料が詩行に合わせられ、詩行が材料に合わせられて仕立て上げられるのだ。ゲタは『メデイア』という悲劇を、ウェルギリウスから余すところなく吸い上げて作った。
Meus quidem propinquus ex eodem poeta inter caetera styli sui otia Pinacem Cebetis explicuit. Homerocentones etiam vocari solent, qui de carminibus Homeri propria opera more centonario ex multis hinc inde compositis in unum sarciunt corpus.
PL 2, 53A私自身の縁者もまた、同じ詩人(ウェルギリウス)から、自らの筆の道楽の合間に、『ケベスの図』を書き上げた。ホメロス・ケントーネスと呼び慣わされる者たちもいる。彼らは、ホメロスの詩句から、あちこちから寄せ集めた多くの断片を、切り貼り師のやり方によって自分自身の作品として一つのまとまりに縫い合わせるのである。
Et utique foecundior divina litteratura ad facultatem cujuscumque materiae. Nec periclitor dicere ipsas quoque Scripturas sic esse ex Dei voluntate dispositas, ut haereticis materias subministrarent, cum legam oportere haereses esse, quae sine Scripturis esse non possunt.
PL 2, 53Aそして、神の文書は、いかなる材料についてであれ、その扱いやすさにおいて、当然のことながらいっそう豊かである。私は、聖典そのものもまた、神の御旨によって、異端者たちに材料を供給するように整えられているのだと言うことを、あえて危ぶみはしない。異端があるのは当然であると私が読んでいる以上は。聖典なくしては異端はあり得ないのだから。
Caput XL
第XL章PL 2, 54ASequetur, a quo intellectus intervertatur eorum quae ad haereses faciant? A diabolo scilicet, cujus sunt partes intervertendi veritatem, qui ipsas quoque res sacramentorum divinorum, idolorum mysteriis aemulatur.
PL 2, 54A続いて、異端に資する事柄について、その理解を歪めるのは誰であるかが問われるであろう。それはもちろん悪魔である。真理を歪めることは彼の役目であり、彼は神的な秘跡の実質そのものをも、偶像の秘儀によって真似ている。
Tingit et ipse quosdam, utique credentes et fideles suos; expositionem delictorum de lavacro repromittit; et si adhuc memini, Mithara signat illic in frontibus milites suos; celebrat et panis oblationem, et imaginem resurrectionis inducit, et sub gladio redimit coronam.
PL 2, 54A彼自身もある者たち——もちろん彼を信じ彼に忠実な者たち——に洗礼を授ける。洗いによる罪の除去を重ねて約束し、もし私の記憶に誤りがなければ、ミトラスの秘儀においてそこで自分の兵士たちの額に刻印を施す。またパンの供え物を執り行い、復活の模像を導入し、剣の下で冠を贖う。
Quid? quod et summum Pontificem unius nuptiis statuit, habet et virgines, habet et continentes.
PL 2, 55Aさらに言えば、彼は最高位の大神官を一度の結婚に限る者として定め、童貞の者たちも、節制する者たちも持っているではないか。
Caeterum, si Numae Pompilii superstitiones revolvamus, si sacerdotalia officia, insignia, et privilegia, si sacrificalia ministeria, et instrumenta, et vasa ipsorum sacrificiorum, ac piaculorum et votorum, curiositates consideremus, nonne manifeste diabolus morositatem illam judaicae legis imitatus est?
PL 2, 55Aしかし、ヌマ・ポンピリウスの迷信を振り返り、祭司の職務や標章や特権を、また生贄の務めや、その生贄そのものの器具や祭具、ならびに贖罪の儀礼や誓願の細目を考えるならば、悪魔がユダヤの律法のあの几帳面さを真似たことは明らかではないか。
Qui ergo ipsas res, de quibus sacramenta Christi administrantur, tam aemulanter affectavit exprimere in negotiis idololatriae, utique et idem et eodem ingenio gestiit et potuit instrumenta quoque divinarum rerum et sanctorum christianorum, sensum de sensibus, verba de verbis, parabolas de parabolis profanae et aemulae fidei attentare.
PL 2, 55Aそれゆえ、キリストの秘跡が執り行われるまさにその事柄を、偶像礼拝の営みのうちにこれほど張り合って写し出そうと図った者は、まさに同じ悪魔にほかならず、同じ才知によって、神的な事柄と聖なるキリスト教徒たちとの文書にも——意味を意味から、言葉を言葉から、譬えを譬えから取って、涜聖的で張り合う信仰のために——手をつけることを望み、かつそれをなし得たのである。
Et ideo, neque a diabolo immissa esse spiritalia nequitiae, ex quibus etiam haereses veniunt, dubitare quis debet, neque ab idololatria distare haereses, cum et auctoris et operis ejusdem sint, cujus et idololatria.
PL 2, 55Bそれゆえ、悪の霊的なものども——そこから異端もまた生じる——が悪魔によって送り込まれたことを、誰も疑うべきではない。また異端が偶像礼拝から隔たっているのでもない。異端も偶像礼拝も、同じ創始者、同じ業に属するからである。
Deum, aut fingunt alium adversus Creatorem, aut, si unicum Creatorem confitentur, aliter eum disserunt, quam in vero est. Itaque omne mendacium quod de Deo dicunt, quoddammodo genus est idololatriae.
PL 2, 55B彼らは、創造主に対抗する別の神を作り出すか、あるいは唯一の創造主を認めるとしても、真にあるとおりとは違えて彼を論じるかのいずれかである。かくして、彼らが神について語るあらゆる偽りは、いわば偶像礼拝の一種なのである。
Caput XLI
第XLI章PL 2, 56ANon omittam ipsius etiam conversationis haereticae descriptionem, quam futilis, quam terrena, quam humana sit, sine gravitate, sine auctoritate, sine disciplina, ut fidei suae congruens.
PL 2, 56A私は異端者たちの振る舞いそのものの描写もまた省くまい。それがいかに空疎で、いかに地上的で、いかに人間的であるか——重々しさもなく、権威もなく、規律もなく、まさに彼らの信仰にふさわしいものであるかを。
In primis quis catechumenus, quis fidelis, incertum est; pariter adeunt, pariter audiunt, pariter orant; etiam ethnici si supervenerint, sanctum canibus, et porcis margaritas, licet non veras, jactabunt.
PL 2, 56Aまず第一に、誰が求道者で誰が信徒であるかが定かでない。彼らは等しく集まり、等しく聞き、等しく祈る。異教徒たちさえも居合わせれば、聖なるものを犬に、真珠を豚に投げ与えることになろう——たとえそれが真の真珠ではないにせよ。
Simplicitatem volunt esse prostrationem disciplinae, cujus penes nos curam lenocinium vocant. Pacem quoque passim cum omnibus miscent: nihil enim interest illis, licet diversa tractantibus, dum ad unius veritatis expugnationem conspirent.
PL 2, 56B彼らは、率直さとは規律の崩壊であると見なし、我々のもとでのその配慮を女衒の業と呼ぶ。また彼らは、あらゆる者と無差別に平和を交わす。異なる説を説いていようとも、彼らには何の関わりもない。ただ一つの真理を打ち倒すために共謀してさえいれば。
Omnes tument, omnes scientiam pollicentur. Ante sunt perfecti catechumeni, quam edocti. Ipsae mulieres haereticae, quam procaces! quae audeant docere, contendere, exorcismos agere, curationes repromittere, forsitan et tingere.
PL 2, 56B彼らは皆思い上がり、皆が知識を約束する。教え終わる前から、求道者たちはすでに完成された者となっている。異端者の女たちそのものが、なんと厚かましいことか。彼女らは教え、論じ、悪魔祓いをなし、癒しを約束し、あるいは洗礼を授けることさえ敢えてするのである。
Ordinationes eorum temerariae, leves, inconstantes: nunc neophytos conlocant, nunc saeculo obstrictos, nunc apostatas nostros, ut gloria eos obligent, quia veritate non possunt.
PL 2, 56B彼らの叙任は軽率で、軽々しく、一貫性がない。ある時は新入信者を、ある時は世に縛られた者を、ある時は我々のもとからの背教者を任命する。真理によって彼らを引き留めることができないので、栄誉によって縛りつけようとするのである。
Nusquam facilius proficitur, quam in castris rebellium, ubi ipsum esse illic, promereri est. Itaque alius hodie episcopus, cras alius; hodie diaconus, qui cras lector; hodie presbyter, qui cras laicus: nam et laicis sacerdotalia munera injungunt.
PL 2, 57A反逆者たちの陣営においてほど、たやすく昇進できる所はどこにもない。そこでは、ただそこに居合わせることそのものが、資格を得ることなのである。かくして、今日はある者が監督、明日は別の者が監督となり、今日は執事である者が明日は朗読者となり、今日は長老である者が明日は平信徒となる。彼らは平信徒にさえ祭司の務めを課すからである。
Caput XLII
第XLII章PL 2, 57ADe verbi autem administratione quid dicam, cum hoc sit negotium illis, non ethnicos convertendi, sed nostros evertendi?
PL 2, 57Aさて、御言葉の執行について何を言おうか。彼らの仕事は、異教徒を回心させることではなく、我々の仲間を覆すことにあるのだから。
Hanc magis gloriam captant, si stantibus ruinam, non si jacentibus elevationem operentur; quoniam et ipsum opus eorum non de suo proprio aedificio venit, sed de veritatis destructione. Nostra suffodiunt, ut sua aedificent.
PL 2, 57B彼らがより求める栄誉は、倒れている者を立たせることではなく、立っている者に崩壊をもたらすことにある。彼ら自身の仕事そのものが、自らの建造物からではなく、真理の破壊から生じるからである。彼らは我々のものを掘り崩し、それによって自分たちのものを築き上げるのである。
Adime illis legem Moysi, et Prophetas, et creatorem Deum, accusationem eloqui non habent. Ita fit ut ruinas facilius operentur stantium aedificiorum, quam exstructiones jacentium ruinarum. Ad haec solummodo opera humiles, et blandi, et summissi agunt.
PL 2, 57Bモーセの律法と預言者たちと創造主なる神とを彼らから取り去ってみよ、彼らは告発の言葉を語ることができない。かくして、崩れ落ちた廃墟から建造物を築き上げることよりも、立っている建造物を崩壊させることの方がたやすく行われるのである。彼らはこうした仕事にのみ、へりくだり、愛想よく、従順にふるまう。
Caeterum, nec suis praesidibus reverentiam noverunt. Et hoc est quod schismata apud haereticos fere non sunt; quia, cum sint, non parent. Schisma est unitas ipsis.
PL 2, 57Bしかし、彼らは自分たちの指導者たちに対する敬意すら知らない。異端者たちのもとで分裂がほとんど見られないのはこのためである。分裂は、たとえ存在していても、表には現れないからである。分裂こそが彼らにとっての一致なのである。
Mentior si non etiam a regulis suis variant inter se, dum unusquisque proinde suo arbitrio modulatur quae accepit, quemadmodum de suo arbitrio ea composuit ille qui tradidit. Agnoscit naturam suam, et originis suae morem, profectus rei.
PL 2, 58Aもし彼らが自分たち自身の規範からも互いに違えていないというなら、私は嘘をついていることになろう。というのも、それぞれの者が、受け取ったものを自分の判断に従って勝手に作り変えているからである。ちょうどそれを伝えた者が、自分の判断に従ってそれを組み立てたのと同じように。事の進展は、おのずとその本性と、その起源の習わしとを露わにする。
Idem licuit Valentinianis quod Valentino, idem Marcionitis quod Marcioni, de arbitrio suo fidem innovare. Denique penitus inspectae haereses omnes in multis cum auctoribus dissentientes deprehenduntur.
PL 2, 58Aウァレンティヌス派にはウァレンティヌスと同じことが、マルキオン派にはマルキオンと同じことが許されていた——自分の判断で信仰を作り変えることが。かくして、あらゆる異端を徹底的に検分すれば、多くの点でその創始者たちと食い違っていることが見出される。
Plerique nec Ecclesias habent, sine matre, sine sede, orbi fide, extorres, sine lare vagantur.
PL 2, 58A多くの者は教会すら持たず、母もなく、拠って立つ座もなく、信仰を奪われ、追放された者として、家もなくさすらっている。
Caput XLIII
第XLIII章PL 2, 58BNotata sunt etiam commercia haereticorum cum magis quampluribus: cum circulatoribus, cum astrologis, cum philosophis, curiositati scilicet deditis: QUAERITE ET INVENIETIS, ubique meminerunt.
PL 2, 58B異端者たちが、実に多くの魔術師たちと交わりを持っていることも知られている。手品師たちと、占星術師たちと、哲学者たちと——すなわち好奇心に身を委ねた者たちと。「求めよ、さらば見出さん」——彼らはこの言葉をどこでも思い起こす。
Adeo et de genere conversationis qualitas fidei aestimari potest: doctrinae index disciplina est. Negant Deum timendum; itaque libera sunt illis omnia et soluta. Ubi autem Deus non timetur, nisi ubi non est?
PL 2, 58Bかくして、その振る舞いのありようからも、信仰の質を推し量ることができる。規律こそは教えの指標である。彼らは、神は畏れられるべきでないと言う。それゆえ、彼らにとってはすべてが自由で、束縛から解き放たれている。しかし、神が畏れられない所とは、神が存在しない所でなくて何であろうか。
Ubi Deus non est, nec veritas ulla est; ubi veritas nulla est, merito et talis disciplina est. At ubi Deus, ibi metus in Deum, qui est initium sapientiae.
PL 2, 58B神が存在しない所には、いかなる真理もない。真理が存在しない所には、当然にもかくのごとき規律があるだけである。しかし神がおられる所には、神への畏れがある。これは知恵の初めである。
Ubi metus in Deum, ibi gravitas honesta, et diligentia attonita, et cura sollicita, et allectio explorata, et communicatio deliberata, et promotio emerita, et subjectio religiosa, et apparitio devota, et processio modesta, et Ecclesia unita, et Dei omnia.
PL 2, 58B神への畏れがある所には、実直な重々しさがあり、畏れに打たれた熱心さがあり、気遣わしい配慮があり、吟味されたうえでの受け入れがあり、熟慮された交わりがあり、功績に応じた昇進があり、敬虔な服従があり、献身的な奉仕があり、慎み深い行進があり、一致した教会があり、そしてすべては神のものである。
Caput XLIV
第XLIV章PL 2, 59AProinde haec pressioris apud nos testimonia disciplinae ad probationem veritatis accedunt; a qua divertere nemini expedit, qui meminerit futuri judicii quo omnes nos necesse est apud Christi tribunal astare reddentes rationem in primis ipsius fidei.
PL 2, 59Aしたがって、我々のもとにあるこうした、より厳格な規律の証しは、真理の証明に加わるものである。来るべき裁きを思い起こす者であれば、この真理から逸れることは誰にとっても益とならない。その裁きにおいては、我々すべてがキリストの法廷に立ち、何よりもまず信仰そのものについて申し開きをしなければならないのである。
Quid ergo dicent qui illam stupraverint adulterio haeretico, virginem traditam a Christo? Credo, allegabunt, nihil unquam sibi ab illo vel ab apostolis ejus, de seris et perversis doctrinis futuris praenuntiatum, et de cavendis abominandisque praeceptum.
PL 2, 59Aそれでは、キリストから引き渡された処女を、異端の姦淫によって汚した者たちは、何と言うであろうか。おそらく彼らはこう申し立てるであろう——後の世に現れる邪悪で倒錯した教えについて、キリストからも使徒たちからも何も予告されたことはなく、それを警戒し忌避すべきことも命じられたことはなかった、と。
Agnoscant suam potius culpam quam illorum, qui nos tanto ante praestruxerunt. Adjicient praeterea multa de auctoritate cujusque doctoris haeretici; illos maxime doctrinae suae fidem confirmasse, mortuos suscitasse, debiles reformasse, futura significasse, uti merito apostoli crederentur.
PL 2, 59B彼らは、あれほど前から我々に備えを与えてくれた方々の咎ではなく、むしろ自分自身の咎を認めるべきである。彼らはさらに、それぞれの異端の教師の権威について多くを付け加えるであろう——その教師たちは、死者を甦らせ、弱った者を癒し、未来の事柄を予告することによって、自らの教えの信頼性を何よりも確証したので、当然にも使徒であると信じられるに値した、と。
Quasi nec hoc scriptum sit, venturos multos qui etiam virtutes maximas ederent, ad fallaciam muniendam corruptae praedicationis. Itaque veniam merebuntur?
PL 2, 59Bあたかも、多くの者が来て、腐敗した宣教の欺瞞を固めるために、この上ない力ある業さえ行うであろうと、書かれていなかったかのようにである。かくして、彼らは赦しに値するであろうか。
Qui memores dominicarum et apostolicarum denuntiationum in fide integri steterint, credo de venia periclitabuntur, respondente Domino: «Praenuntiaveram plane futuros fallaciae magistros in meo nomine et Prophetarum et Apostolorum etiam; et discentibus meis eadem ad vos praedicare mandaveram; semel evangelium et ejusdem regulae doctrinam apostolis meis delegaveram; sed cum vos non crederetis, libuit mihi postea aliqua inde mutare: resurrectionem promiseram etiam carnis; sed recogitavi ne implere non possem: natum me ostenderam ex virgine; sed postea turpe mihi visum est: patrem dixeram qui solem et pluvias fecit, sed alius me pater melior adoptavit: prohibueram vos aurem accommodare haereticis, sed erravi...?» Talia capit opinari eos qui exorbitant, et fidei veritatis periculum non cavent.
PL 2, 59B主と使徒たちの警告を思い起こし、信仰において純正なまま立ち続けた者たちは、赦しに関して危うい立場に置かれるであろう、と私は思う。主はこう答えられるであろう——「私は、私の名のもとに、また預言者たちや使徒たちの名のもとにも、欺きの教師たちが来るであろうことを、明らかに予告していた。そして私の弟子たちに、同じことを汝らに宣べ伝えるよう命じておいた。私は一度、福音と同じ規範の教えを、私の使徒たちに委ねた。しかし汝らが信じなかったので、その後私はいくらかそこから変更する気になった。私はまた肉の復活をも約束していた。しかし、それを果たせないかもしれないと考え直した。私は処女から生まれたことを示していた。しかし後になって、それは恥ずべきことに思われた。私は太陽と雨を作った方を父と呼んでいた。しかし、別のより良き父が私を養子とした。私は汝らに、異端者たちに耳を貸すことを禁じていた。しかし私は誤っていた……」と。逸脱する者たち、真理の信仰にとっての危険を警戒しない者たちは、こうしたことを思い描くことができるのである。
Caput XLV
第XLV章PL 2, 60BSed nunc quidem generaliter actum est a nobis adversus haereses omnes, certis et justis, et necessariis praescriptionibus repellendas a conlatione Scripturarum. De reliquo, si Dei gratia annuerit, etiam specialiter quibusdam respondebimus.
PL 2, 60Bしかしながら今のところ、我々は、あらゆる異端に対して、聖典との対比から彼らを退けるための、確実で正当かつ必要な抗弁をもって、総括的に事を進めてきた。残る点については、神の恩寵が許すならば、いくつかの異端に対して個別にも答えることにしよう。
Haec in fide veritatis ci.... legentibus pax et gratia Domini nostri Jesu Christi in aeternum. CONTRA HAERETICOS EXPLICIT. Sequentia non leguntur in vetustissimo codice Agobardi. Quorum haereticorum, ut plura praeteream, pauca perstringam.
PL 2, 60Bこれらのことを、真理の信仰のうちに……読者たちに、我々の主イエス・キリストの平和と恩寵とが、永遠にあらんことを。『異端者たちに対して』ここに終わる。以下の部分は、アゴバルドゥスの最古の写本には見られない。これらの異端者たちについて、多くを省いて少しだけ手短に述べよう。
Taceo enim judaismi haereticos, Dositheum inquam Samaritanum, qui primus ausus est prophetas, quasi non in Spiritu Sancto locutos, repudiare. Taceo Sadducaeos, qui ex hujus erroris radice surgentes, ausi sunt ad hanc haeresim etiam resurrectionem carnis negare.
PL 2, 61A私は、ユダヤ教の異端者たち、すなわちサマリア人ドシテウスについては黙っておこう。彼は最初に、預言者たちがまるで聖なる霊のうちに語らなかったかのように、これを退けることを敢えて行った者である。私はサドカイ派についても黙っておこう。彼らはこの誤りの根から立ち上がり、この異端に加えて肉の復活すら否定することを敢えて行った。
Praetermitto Pharisaeos, qui additamenta quaedam legi adstruendo a Judaeis divisi sunt: unde etiam hoc accipere ipsum quod habent nomen, digni fuerunt: cum his etiam Herodianos, qui Christum Herodem esse dixerunt.
PL 2, 61A私はファリサイ派については見送ろう。彼らは律法にある種の付加を加えたことで、ユダヤ人たちから分かたれた者たちである。それゆえにこそ、彼らはまさにその名を得るに値する者たちであった。彼らとともに、ヘロデ派についても——彼らはキリストをヘロデその人であると言った者たちである。
Caput XLVI
第XLVI章PL 2, 61BAd eos me converto qui ex Evangelio haeretici esse voluerunt: ex quibus est primus omnium Simon Magus, qui in Actis Apostolorum condignam meruit ab apostolo Petro justamque sententiam.
PL 2, 61B私は、福音から出て異端者たろうとした者たちに目を向ける。彼らのうちで筆頭に立つ者はシモン・マグスであり、彼は『使徒言行録』において、使徒ペトロからふさわしくかつ正当な宣告を受けた。
Hic ausus est summam se dicere virtutem, id est, summum Deum, mundum autem ab angelis suis institutum, a daemone se oberrante, quid esset sapientia, descendisse quaerendum apud Judaeos, se in phantasmate Dei non passum, sed esse quasi passum.
PL 2, 61Bこの者は、自分自身を至高の力、すなわち至高の神であると称することを敢えて行った。しかし世界は彼の天使たちによって設立されたとし、また彼自身は、悪霊によってさまよわされていた知恵とは何であるかを、ユダヤ人たちのもとで尋ね求めるために降ってきたとし、彼自身は神の幻影のうちで苦しみを受けたのではなく、苦しみを受けたかのようであったにすぎない、とした。
Post hunc Menander discipulus ipsius, similiter magus, eadem dicens quae Simon ipse: quicquid se Simon dixerat, hoc se Menander esse dicebat, negans habere posse quemquam salutem, nisi in nomine suo baptizatus fuisset.
PL 2, 61Bこの者の後には、その弟子メナンドロスが続いた。彼も同様に魔術師であり、シモン自身と同じことを語った。シモンが自分について言ったことは何であれ、メナンドロスも自分についてそうであると言い、自分の名によって洗礼を受けた者でなければ、誰も救いを得ることはできないと主張した。
Secutus est post haec et Saturninus, et hic similiter dicens, innascibilem virtutem id est Deum, in summis et illis infinitis partibus et in superioribus manere, longe autem distantes ab hoc angelos inferiorem mundum fecisse: et quia splendor quidam luminis desursum in inferioribus refulsisset, ad similitudinem illam superiorem propter illius luminis angelos hominem instituere, angelos curasse: hunc super terram jacuisse reptantem: cujus lumen illud et virtutem misericordiam, scintillam salvam esse, caetera hominis perire.
PL 2, 61Cその後にはサトゥルニヌスが続いた。彼もまた同様に、不生の力、すなわち神は、至高のかの無限の領域、上なる場所にとどまっており、これから遠く隔たった天使たちが下なる世界を造ったのだと語った。そして、上から下方へ、光のある輝きが射し込んだので、その上なる似姿にならって、かの光ゆえに天使たちが人間を造ることに心を砕いたのだと。この人間は地上に、這うようにして横たわっていたが、あの光と力とが憐れみによって、火花を救われたままにし、人間の他の部分は滅び去るのだとした。
Christum in substantia corporis non fuisse, et phantasmate tantum quasi passum fuisse; resurrectionem carnis nullo modo futuram esse. Postea Basilides haereticus erupit: hic esse dicit summum Deum nomine Abraxan, ex quo mentem creatam, quam graece NOUN appellat.
PL 2, 62Aキリストは肉体の実体においては存在せず、ただ幻影においてのみ、あたかも苦しみを受けたかのようであった、また肉の復活は決してあり得ないとした。その後、異端者バシレイデスが現れた。彼は、至高の神はアブラクサスという名であると言い、そこから知性が創造され、これをギリシア語で「ヌース」と呼んだ。
Inde Verbum. Ex illo providentiam, ex providentia virtutem, et sapientiam: ex ipsis inde principatus, et potestates, et angelos factos, deinde infinitas angelorum editiones et probolas: ab istis angelis trecentos sexaginta quinque coelos institutos, et mundum in honore Abraxae, cujus nomen hunc in se habebat numerum computatum.
PL 2, 62Aそこから言葉が生じた。かの言葉から摂理が、摂理から力と知恵とが生じた。これらのものから、主権や権力ある者たち、天使たちが造られ、さらに天使たちの無数の生成と発出とが生じた。これらの天使たちによって三百六十五の天が設けられ、世界はアブラクサスの誉れのために造られた。その名は、計算するとこの数を自らのうちに持っていたのである。
In ultimis quidem angelis, et qui nunc fecerunt mundum, novissimum ponit Judaeorum Deum, id est, Deum legis et prophetarum; quem Deum negat, sed angelum dicit.
PL 2, 62Bそして、最後の天使たち、すなわち今この世界を造った天使たちのうちで、彼はユダヤ人の神、すなわち律法と預言者たちの神を、最も末の位置に置く。この神を彼は神とは認めず、天使であると言う。
Huic sortito obtigisse semen Abrahae, atque ideo hunc de terra Aegypti filios Israel in terram Chanaam transtulisse. Hunc turbulentiorem prae caeteris angelis, atque ideo et seditiones frequenter et bella concutere, sed et humanum sanguinem fundere.
PL 2, 62Bこの者に、くじによってアブラハムの子孫が割り当てられたのであり、それゆえこの者がイスラエルの子らをエジプトの地からカナンの地へと移したのだとする。この者は他の天使たちよりも一層荒々しく、それゆえしばしば反乱や戦争を引き起こし、また人間の血を流すのだとする。
Christum autem, non ab hoc qui fecerit mundum, sed ab illo Abraxa missum venisse in phantasmate: sine substantia carnis fuisse: hunc passum a Judaeis non esse, sed vice ipsius Simonem crucifixum esse; unde nec in eum credendum esse qui sit crucifixus, ne quis confiteatur in Simonem credidisse.
PL 2, 62Bだが、キリストは、この世界を造った者からではなく、かのアブラクサスから遣わされて、幻影のうちに来たのであり、肉の実体を持たなかったとする。この者はユダヤ人たちによって苦しみを受けたのではなく、その身代わりとしてシモンが十字架につけられたのだとし、それゆえ、十字架につけられた者を信じるべきではない——誰もシモンを信じたと告白することのないように、とする。
Martyria negat esse facienda. Carnis resurrectionem graviter impugnat, negans salutem corporibus repromissam. Alter haereticus Nicolaus emersit; hic de septem diaconis, qui in Actis Apostolorum allecti sunt, fuit.
PL 2, 63A彼は、殉教がなされるべきであることを否定する。肉の復活を激しく攻撃し、身体に救いが約束されていることを否定する。もう一人の異端者ニコラオスが現れた。この者は、『使徒言行録』において選ばれた七人の執事たちのうちの一人であった。
Hic dicit tenebras in concupiscentia luminis, et quidem foeda et obscena, fuisse: ex hac permixtione pudor est dicere quae foetida et immunda sunt.
PL 2, 63Aこの者は、闇が光への欲望のうちにあった、それも汚らわしく淫らな仕方で、と語る。この混淆から生じた、悪臭を放つ汚れたものどもについては、口にするのも恥ずべきことである。
Aeones enim refert quosdam turpitudinis natos, et complexus, et permixtiones execrabiles, obscenasque conjunctas, et quaedam ex ipsis adhuc turpiora: natos praeterea daemones, et deos, et spiritus septem, et alia satis sacrilega pariter et foeda: quae referre erubescimus, et jam praeterimus.
PL 2, 63A彼は、恥辱から生まれたある種のアイオーンたちについて語る。忌まわしい抱擁や交わり、淫らな結合、さらにそのうちのなお一層恥ずべきものどもについて。そのほかにも、悪霊たちや、神々や、七つの霊が生まれたと語り、その他おびただしく涜聖的でかつ汚らわしいものどもについても語るが、これらを語ることを我々は恥じ、もはや取り上げないことにする。
Satis est nobis quod totam istam haeresim Nicolaitarum, Apocalypsis Domini gravissima sententiae auctoritate damnavit, dicendo: Quia hoc tenes, odisti doctrinam Nicolaitarum, quam et ego odi.
PL 2, 63B我々にとっては、主の『黙示録』が、その判決の最も重々しい権威をもって、ニコラオス派のこの異端全体を断罪したことで十分である。すなわちこう言われている——「汝はこれを保っている。すなわち、ニコラオス派の教えを憎んでいる、私もまたこれを憎む」と。
Caput XLVII
第XLVII章PL 2, 63BAccesserunt his haeretici etiam illi, qui Ophitae nuncupantur. Nam serpentem magnificant in tantum, utillum etiam ipsi Christo praeferant. Ipse enim, inquiunt, scientiae nobis boni et mali originem dedit.
PL 2, 63Bこれらの者たちに加えて、オフィス派と呼ばれる異端者たちも現れた。彼らは蛇をこの上なく崇め、キリストその方よりもこれを上に置くほどである。彼らは言う——「この者こそ、我々に善悪の知識の起源を与えたのだ」と。
Hujus animadvertens potentiam et majestatem Moyses, inquiunt, aereum posuit serpentem: et quicunque ipsum aspexerunt, sanitatem consecuti sunt.
PL 2, 63B彼らは言う——「この者の力と威厳とに気づいて、モーセは青銅の蛇を立てたのであり、これを見た者は誰でも癒しを得た」と。
Ipse, aiunt praeterea, Christus in Evangelio suo imitatur serpentis ipsius sacram potestatem, dicendo: Et sicut Moyses exaltavit serpentem in deserto, ita exaltari oportet filium hominis: ipsum introducunt ad benedicenda Eucharistia sua.
PL 2, 64Aさらに彼らは言う——「キリスト自身もまた、その福音書のうちで、この蛇の聖なる力を真似て、『モーセが荒野で蛇を上げたように、人の子も上げられなければならない』(ヨハネ3:14)と語っている」と。そして彼らは、この蛇を自分たちの聖餐の祝福に持ち込むのである。
Sed tota istius erroris et scena et doctrina inde fluxit. Dicunt enim de illo summo primario aeone complures alios aeones extitisse inferiores; omnibus tamen istis aeonem antistare, cujus sit nomen Jaldabaoth.
PL 2, 64Aしかし、この誤りの舞台立てと教えの全体は、そこから流れ出たものである。彼らは、かの至高の第一のアイオーンから、下位の他の多くのアイオーンたちが生じたのだと言う。しかし、これらすべての上に立つ一つのアイオーンがあり、その名はヤルダバオトであるという。
Hunc autem conceptum esse ex altero aeone aeonibus inferioribus permixto: seque postea, cum in superiora voluisset eniti, gravitate materiae permixta sibi, non potuisse ad superiora pervenire, in medietate relictum, extendisse totum, effecisse sic coelum.
PL 2, 64Aこの者は、下位のアイオーンたちと混じり合った別のアイオーンから懐胎されたのだという。そして後に、自らが上へと昇ろうとしたとき、自らに混じった質料の重さのために、上なる領域に到達することができず、中間に留め置かれ、自らを全体へと広げ、そのようにして天を造り出したのだという。
Jaldabaoth tamen inferius descendisse, et fecisse sibi filios septem: quem occlusisse superiora dilatatione; ut quia angeli quae superiora essent, scire non possent, ipsum solum Deum putarent.
PL 2, 64Aしかし、ヤルダバオトはさらに下へと降り、自分のために七人の子らを造ったのだという。彼はその広がりによって上なるものを閉ざしてしまい、それゆえ天使たちは上に何があるかを知ることができず、彼のみを神であると思い込んだのだという。
Virtutes igitur illas et angelos inferiores hominem fecisse: et quia ab infirmioribus et mediocribus virtutibus institutus esset, quasi vermem jacuisse reptantem.
PL 2, 64Bそこで、これらの力と下位の天使たちが人間を造ったのだという。そして、人間はより弱く凡庸な力によって造られたがゆえに、あたかも虫のように這いつくばって横たわっていたのだという。
Illum vero aeonem ex quo Jaldabaoth processisset, invidia commotum, scintillam quamdam jacenti homini immisisse qua excitatus per prudentiam saperet, et intelligere posset superiora.
PL 2, 64Bしかし、ヤルダバオトがそこから出たかのアイオーンは、妬みに動かされて、横たわる人間にある一つの火花を送り込んだ。それによって人間は目覚め、思慮によって悟りを得て、上なるものを理解できるようになったのだという。
Sic rursum Jaldabaoth istum in indignationem conversum ex semetipso edidisse virtutem, et similitudinem serpentis: et hanc fuisse virtutem in paradiso, id est, istum fuisse serpentem, cui Eva quasi Filio Dei crediderat.
PL 2, 64Bこうして今度は、ヤルダバオトは憤りに転じ、自らのうちから一つの力と、蛇の似姿とを生み出したのだという。そしてこの力こそが楽園にあった蛇であり、エバは、これを神の子であるかのように信じたのだという。
Decerpsit, inquiunt, de fructu arboris, atque ideo generi humano scientiam bonorum et malorum contribuit. Christum autem non in substantia carnis fuisse, salutem carnis sperandam omnino non esse. Necnon etiam erupit alia quoque haeresis, quae dicitur Cainaeorum.
PL 2, 65A彼らは言う——「彼女は木の実をもぎ取り、それによって人類に善悪の知識をもたらした」と。しかし、キリストは肉の実体においては存在せず、肉に救いを望むことなど全くあり得ないとする。さらに、カイン派と呼ばれる別の異端も現れた。
Et ipsi enim magnificant Cain, quasi ex quadam potenti virtute conceptum, quae operata sit in ipso. Nam Abel ex inferiore virtute conceptum, procreatum, et ideo inferiorem repertum.
PL 2, 65Aこの者たちもまた、カインを崇め、あたかも彼のうちに働いたある力強い力によって懐胎されたかのように扱う。他方アベルは、より劣った力によって懐胎され、生み出されたので、より劣った者と見なされたのだとする。
Hi qui hoc adserunt, etiam Judam proditorem defendunt, admirabilem illum et magnum esse memorantes, propter utilitates quas humano generi contulisse jactatur. Quidam enim ipsorum gratiarum actionem Judae propter hanc caussam reddendam putant.
PL 2, 65Aこれを主張する者たちは、裏切り者ユダをも弁護し、彼が人類にもたらしたと誇られる益のゆえに、驚嘆すべき偉大な者であると言い立てる。彼らのうちのある者たちは、このゆえにこそユダに感謝が捧げられるべきだと考えている。
Animadvertens enim, inquiunt, Judas, quod Christus vellet veritatem subvertere, tradidit illum, ne subverti veritas posset.
PL 2, 65B彼らは言う——「ユダは、キリストが真理を覆そうとしていることに気づき、真理が覆されることのないよう、彼を引き渡したのだ」と。
Et alii sic contra disputant et dicunt: Quia potestates hujus mundi nolebant pati Christum, ne humano generi per mortem ipsius salus pararetur, saluti consulens generis humani, tradidit Christum, ut salus, quae impediebatur per virtutes, quae obsistebant ne pateretur Christus, impediri omnino non posset: et ideo per passionem Christi non posset salus humani generis retardari.
PL 2, 65Bまた他の者たちは、これに反対してこう論じ、こう言う——「この世の権力ある者たちは、キリストの死によって人類に救いがもたらされることを望まず、キリストが苦しみを受けるのを妨げようとしていた。それゆえユダは、人類の救いを気遣って、キリストを引き渡したのである。それは、キリストが苦しみを受けるのを妨げる力によって阻まれていた救いが、もはやまったく阻まれ得なくなるためであり、こうしてキリストの受難によって、人類の救いがもはや遅らされ得なくなるためであった」と。
Sed et illa haeresis processit, quae dicitur Sethoitarum. Hujus perversitatis doctrina haec est: duos homines ab angelis constitutos, Cain et Abel; propter hos magnas inter angelos contentiones et discordias extitisse; ob hanc causam illam virtutem quae super omnes virtutes esset, quam matrem pronuntiant, dum Abel interfectum dicerent, voluisse concipi et nasci hunc Seth loco Abelis, ut evacuarentur angeli illi, qui duos priores illos homines condidissent, dum hoc semen mundum moritur et nascitur.
PL 2, 65Bさらに、セト派と呼ばれる異端も現れた。この倒錯の教えは次の通りである——カインとアベルという二人の人間が天使たちによって造られた。この二人のゆえに、天使たちの間に大きな争いと不和が生じた。この理由から、あらゆる力にまさるあの力——彼らはこれを母と呼ぶ——は、アベルが殺されたと言われるとき、アベルの代わりにこのセトが懐胎され生まれることを望んだ。それは、かの二人の最初の人間を造った天使たちが、この清らかな種が死んでは生まれるうちに、無力にされるためであったという。
Permixtiones enim dicunt angelorum et hominum iniquas fuisse: ob quam caussam illam virtutem, quam (sicut diximus) pronuntiant matrem, ad vindictam etiam cataclysmum inducere, ut et illud permixtionis semen tolleretur: et hoc solum semen, quod esset purum, integrum custodiretur.
PL 2, 66A彼らは、天使たちと人間たちとの交わりが不義なものであったと言う。この理由のゆえに、あの力——先に述べたように彼らが母と呼ぶもの——は、報復として大洪水をも引き起こし、その混淆の種が取り除かれるようにし、純粋で汚れのない種だけが守られるようにしたのだという。
Sed enim illos qui seminis illos prioris instituissent, occulte et latenter, et ignorante illa matre Virtute, cum illis octo animabus in arcam misisse etiam semen Cham, quo semen malitiae non periret, sed cum caeteris conservatum, et post cataclysmum terris redditum, exemplo caeterorum excresceret, et effunderetur, et totum orbem et impleret et occuparet.
PL 2, 66Aしかし、かの以前の種を造り出した者たちは、密かに、人知れず、そして母なる力の知らないうちに、あの八つの魂とともに、ハムの種をも箱舟の中に送り込んだのだという。それは、悪の種が滅びることなく、他の者たちとともに保たれ、大洪水の後に地上へと戻され、他の者たちの例にならって増え広がり、地の全面に満ちてこれを占めるためであったという。
De Christo autem sic sentiunt, ut dicant illum tantummodo Seth, et pro ipso Seth ipsum fuisse.
PL 2, 66Bしかし、キリストについては、彼らはこう考えている——キリストはただセトそのものであり、セトの代わりに彼自身がいたのだ、と。
Caput XLVIII
第XLVIII章PL 2, 66BCorpocrates praeterea hanc tulit sectam. Unam esse dicit Virtutem in superioribus principalem, ex hac prolatos angelos, atque virtutes: quos distantes longe a superioribus virtutibus, mundum istum in inferioribus partibus condidisse; Christum non ex virgine Maria natum, sed ex semine Joseph, hominem tantummodo genitum, sane prae caeteris justitiae cultu, vitae integritate meliorem: hunc apud Judaeos passum: solam animam ipsius coelo receptam, eo quod et firmior et robustior caeteris fuerit: ex quo colligeret, tentata animarum sola salute, nullas corporis resurrectiones.
PL 2, 66Bさらにカルポクラテスは、この分派を持ち込んだ。彼は、上位にある根源的な唯一の力があり、これから天使たちと諸力とが発出した、と言う。そしてこれらは、上位の諸力から遠く隔たっており、この世界を下位の諸部分において創建した、とする。キリストは処女マリアから生まれたのではなく、ヨセフの種から生まれた、ただの人間として生を受けた者であり、確かに他の人々に比べて、正義の実践と生の清廉さにおいて優れていた、とする。この方はユダヤ人のもとで苦しみを受けたが、彼の魂のみが天に受け入れられた、というのも、他の者たちよりも堅固で強靭であったからである、とする。ここから彼は、魂の救いのみが試みられるのであって、肉体の復活は一切ない、と結論する。
Post hunc Cerinthus haereticus erupit, similia docens. Nam et ipse mundum institutum esse ab illis dicit: Christum ex semine Joseph natum proponit, hominem illum tantummodo sine divinitate contendens, ipsam quoque legem ab angelis datam perhibens: Judaeorum Deum non Dominum, sed angelum promens.
PL 2, 67A彼の後、異端者ケリントスが現れ、同様のことを教えた。彼もまた、世界はかの者たち〔天使たち〕によって建てられた、と言う。キリストはヨセフの種から生まれた、と説き、彼はただの人間であって神性を持たない、と主張し、律法もまた天使たちによって与えられたものである、と言い立てる。そしてユダヤ人の神は「主」ではなく、一天使にすぎない、と示す。
Hujus successor Hebion fuit, Cerintho non in omni parte consentiens, quod a Deo dicat mundum, non ab angelis factum: et quia scriptum sit, Nemo discipulus super magistrum, nec servus super dominum. Legem etiam proponit, scilicet ad excludendum Evangelium, et vindicandum Judaismum.
PL 2, 67A彼の後継者はエビオンであった。彼はケリントスとすべての点で一致するわけではなく、世界は天使たちによってではなく神によって造られた、と言う。また、「弟子はその師にまさらず、僕はその主人にまさらない」(マタイ10:24)と書かれているからだ、とも言う。彼はまた律法を掲げるが、それは福音を締め出し、ユダヤ教を擁護するためである。
Caput XLIX
第XLIX章PL 2, 67BValentinus autem haereticus multas introducit fabulas, has ego circumducens breviter expediam. Introducit enim Pleroma et Aeones triginta: exponit autem hos per syzygias, id est, conjugationes quasdam.
PL 2, 67Bしかし異端者ウァレンティヌスは、多くの作り話を持ち込んでいる。私はこれらを手短にまとめて説明しよう。彼はプレーローマと三十のアイオーンとを持ち込み、これらを対偶(シュジュギア)、すなわちある種の結合によって説き明かす。
Nam dicit in primis, esse Bython et Silentium; ex his processisse semen, Mentem et Veritatem: ex quibus erupisse Verbum et Vitam: de quibus rursum creatum hominem et Ecclesiam.
PL 2, 68Aすなわち彼は言う、まず初めにビュトスと沈黙とがあり、これらから種として精神と真理とが出で、そこから言葉と生命とが迸り出で、それらから今度は人間と教会とが造られた、と。
Sed enim ex his quoque processisse duodecim aeonas; de Sermone autem et Vita, aeonas alios decem: hanc esse aeonum triacontada, quae fit in Pleromate ex ogdoade et decade, ac dyodecade.
PL 2, 68Aさらに、これらからも十二のアイオーンが出た、とし、また言葉と生命からは、別の十のアイオーンが出た、とする。これがアイオーンの三十(トリアコンタス)であり、プレーローマにおいてオグドアス(八つ組)とデカス(十組)とドデカス(十二組)とから成る、とする。
Tricesimum autem aeonem, Bython illum videre voluisse, et ad videndum illum ausum esse in superiora Pleromatis conscendere.
PL 2, 68Aそして第三十のアイオーンは、かのビュトスを見たいと望み、それを見ようとしてプレーローマの上方へ昇ることをあえて試みた、とする。
Et quoniam ad magnitudinem ipsius videndam capax non fuit, in defectione fuisse, et pene dissolutum esse, nisi quia missus ad constabiliendum illum, ille quem appellant Horon, confirmasset illum dicto Iao. Hoc pronuntiat Io Apelles.
PL 2, 68Aそしてその偉大さを見るに堪えなかったので、欠落に陥り、彼を安定させるために遣わされた、彼らがホロスと呼ぶ者が「イアオー」という語を唱えて彼を固めなかったなら、ほとんど解体してしまうところであった。アペレスはこれを「イオー」と発音する。
Istum autem Aeonem in defectionem factum Achamoth dicit in passionibus desiderii quibusdam fuisse, et ex passionibus materias edidisse. Expavit enim, inquit, et extimuit, et contristata est, et ex his passionibus concepit et edidit.
PL 2, 68Bそして欠落に陥ったこのアイオーンを、彼はアカモートと呼び、ある種の欲望の情念のうちにあって、その情念から質料を生み出した、とする。彼女は怯え、恐れ、悲しんだと言われ、これらの情念から懐胎し、産み出した。
Hinc fecit coelum et terram et mare, et omnia quaecumque sunt in eis, ob quam caussam omnia infirma esse et fragilia, et caduca, et mortalia quaecumque sunt ab ipso facta: quoniam quidem ipse fuerit de aporiatione conceptus atque prolatus: hunc tamen instituisse istum mundum ex his materiis, quas Achamoth, vel pavendo, vel timendo, vel contristando, vel sudando praestiterat.
PL 2, 69Aそこから彼〔その子〕は天と地と海、そしてそれらの内にあるすべてのものを造った。それゆえ、彼によって造られたものはすべて弱く、脆く、儚く、死すべきものである。なぜなら彼自身、困惑(アポリアー)から懐胎され、発出せしめられた者だからである。とはいえ彼は、アカモートが怯え、恐れ、悲しみ、あるいは汗することによってもたらした、これらの質料からこの世界を組み立てた、とする。
Nam ex pavore, inquit, tenebrae factae sunt: ex timore et ignorantia, spiritus nequitiae et malignitatis: ex tristitia et lacrymis, humida fontium, fluminum materia, marisque. Christum autem missum ab illo propatore qui est Bythos.
PL 2, 69Aすなわち、怯えから闇が生じ、恐れと無知から邪悪と悪意の霊どもが生じ、悲しみと涙から泉と河と海の水気ある質料が生じた、と言われる。そしてキリストは、かのビュトスであるおおもとの父から遣わされた、とする。
Hunc autem in substantia corporis nostri non fuisse, sed spiritale nescio quod corpus de coelo deferentem, quasi aquam per fistulam, sic per Mariam virginem transmeasse, nihil inde vel accipientem, vel mutuantem. Resurrectionem hujus carnis negat, sed alterius.
PL 2, 69Aしかし彼〔キリスト〕は我々の肉体の実体のうちにあったのではなく、天から何か霊的な肉体を運びつつ、あたかも管を通る水のように処女マリアを通り過ぎたのであり、そこから何も受け取らず、何も借り受けなかった、とする。この肉の復活を彼は否定するが、別の肉の復活は認める、とする。
Legis et prophetarum quaedam probat, quaedam improbat: id est, omnia improbat, dum quaedam reprobat. Evangelium habet etiam suum, praeter haec nostra. Post hunc extiterunt Ptolomaeus et Secundus haeretici, qui cum Valentino per omnia consentiunt.
PL 2, 69B律法と預言者たちの言葉のうち、あるものは是とし、あるものは否とする。すなわち、あるものを退けることによって、実はすべてを退けているのである。さらに彼は、我々のこれらの福音書とは別に、自分自身の福音書をも持つ。彼の後に異端者プトレマイオスとセクンドゥスとが現れ、彼らはあらゆる点でウァレンティヌスと一致する。
In illo solo differunt. Nam cum Valentinus Aeonas tantum triginta finxisset, isti addiderunt alios complures. Quatuor enim primum, deinde alios quatuor aggregaverunt.
PL 2, 69Bただその一点においてのみ異なる。すなわち、ウァレンティヌスが三十のアイオーンのみを作り出したのに対し、彼らはさらに多くを付け加えた。まず四つを、次にまた別の四つを加えたのである。
Et quod dicit Valentinus Aeonem trigesimum excessisse de pleromate, ut in defectionem, negant isti. Non enim ex illa triacontade fuisse hunc, qui fuerit in defectionem, propter desiderium videndi propatoris.
PL 2, 69Bまた、ウァレンティヌスが第三十のアイオーンはプレーローマから外へ出て欠落に陥った、と言うのに対し、彼らはこれを否定する。すなわち、おおもとの父を見たいという欲望のゆえに欠落に陥ったこの者は、あの三十(トリアコンタス)には属していなかった、とするのである。
Extitit praeterea Heracleon alter haereticus, qui cum Valentino paria sentit, sed novitate quadam pronuntiationis vult videri alia sentire.
PL 2, 69Cさらにまた、もう一人の異端者ヘラクレオンが現れた。彼はウァレンティヌスと同じことを考えているが、ある種目新しい言い方によって、別のことを考えているかのように見せようとする。
Introducit enim in primis illud fuisse quod pronuntiat, et deinde ex illa monade duo, ac deinde reliquos Aeonas, deinde introducit totum Valentinum.
PL 2, 69Cというのも、彼はまず初めに、自ら述べるところのもの〔唯一なるもの〕があったとし、次いでその単一者(モナス)から二つが出た、とし、さらに残りのアイオーンが出た、とし、そのようにしてウァレンティヌスの体系全体を持ち込むからである。
Caput L
第L章PL 2, 70ANon defuerunt post hos Marcus quidam et Colarbasus, novam haeresin ex Graecorum alphabeto componentes. Negant enim veritatem sine istis posse litteris inveniri; imo totam plenitudinem et perfectionem veritatis in istis litteris esse dispositam.
PL 2, 70A彼らの後にも、マルクスとコラルバススなる者たちが現れないことはなかった。彼らはギリシア人のアルファベットから新たな異端を組み立てる。彼らは、これらの文字なしには真理を見出すことはできない、いやそれどころか、真理の充満と完全性のすべてがこれらの文字のうちに配置されている、と言う。
Propter hanc enim caussam Christum dixisse: Ego sum A et W. Denique Jesum Christum descendisse, id est, columbam in Jesum venisse, quae graeco nomine cum περιστερα pronuntietur, habeat secundum numerum, DCCCI.
PL 2, 70Aこの理由のゆえにこそ、キリストは「私はアルファであり、オメガである」(黙示録1:8)と言った、とする。そして、イエス・キリストが降ったとは、すなわち鳩がイエスの上に来たことであるとし、この鳩はギリシア語名でペリステラーと発音され、その数は八百一である、とする。
Percurrunt isti w, y, c, f, u, t, totum usque ad Alpha Beta, et computant ogdoadas et decadas, ita ut adferre illorum omnes vanitates ineptum sit et otiosum, quod tamen non tantum jam vanum, sed etiam periculosum sit. Alterum Deum fingunt praeter creatorem. Christum in substantia negant carnis fuisse. Negant carnis resurrectionem futuram.
PL 2, 70A彼らはオメガ、プサイ、カイ、ファイ、ウプシロン、タウを、アルファとベータに至るまで一通り数え上げ、オグドアスとデカスとを計算する。それゆえ、彼らのあらゆる空虚な言説をここに持ち出すことは、愚かしくかつ無益であるが、それはもはや単に空虚であるだけでなく、危険でもある。彼らは創造主とは別のもう一つの神を作り上げる。キリストが肉の実体においてあったことを否定する。肉の復活が将来あることを否定する。
Caput LI
第LI章PL 2, 70BAccedit his Cerdon quidam; hic introducit initia duo, id est duos deos, unum bonum, et alterum saevum; bonum superiorem, saevum hunc mundi creatorem.
PL 2, 70Bこれらに加えて、ある者ケルドンが現れる。彼は二つの原理、すなわち二つの神を持ち込む。一方は善き神、他方は残忍な神であり、善き神は上位の神、残忍な神はこの世界の創造主である。
Hic prophetias et legem repudiat, Deo creatori renuntiat, superioris Dei Filium Christum venisse tractat, hunc in substantia carnis negat, in phantasmate solo fuisse pronuntiat, nec omnino passum, sed quasi passum: nec ex virgine natum, sed omnino nec natum.
PL 2, 70B彼は預言者たちの言葉と律法とを拒み、創造主なる神を放棄し、上位の神の子キリストが来たと論じるが、彼が肉の実体においてあったことを否定し、ただ幻影においてのみあったと言明する。まったく苦しみを受けたのではなく、苦しみを受けたかのようであったのみとし、処女から生まれたのではなく、そもそも生まれてすらいないとする。
Resurrectionem animae tantummodo probat, corporis negat. Solum Evangelium Lucae, nec tamen totum recipit. Apostoli Pauli neque omnes, neque totas Epistolas sumit. Acta Apostolorum et Apocalypsin quasi falsa rejicit.
PL 2, 70C彼は魂の復活のみを是とし、肉体の復活を否定する。ルカの福音書のみを受け入れるが、それも全体ではない。使徒パウロの書簡もそのすべてを受け入れるのではなく、また各書簡の全体を受け入れるのでもない。使徒言行録と黙示録とは、偽りのものであるとして退ける。
Post hunc discipulus ipsius emersit Marcion quidam nomine, ponticus genere, episcopi filius, propter stuprum cujusdam virginis ab Ecclesiae communicatione abjectus.
PL 2, 70C彼の後、その弟子である、名をマルキオンという者が現れた。ポントス生まれで、監督の息子であったが、ある処女を凌辱したことのゆえに教会の交わりから追放された。
Hic ex occasione qua dictum sit, Omnis arbor bona bonos fructus facit, mala autem malos, haeresin Cerdonis approbare conatus est, eadem dicere, quae ille superior haereticus ante dixerat.
PL 2, 71A彼は、「すべて良い木は良い実を結び、悪い木は悪い実を結ぶ」(マタイ7:17)と言われている箇所を機縁として、ケルドンの異端を是認しようと試み、あの先の異端者がかつて言ったのと同じことを言おうとした。
Extitit post hunc Lucanus quidam nomine, Marcionis sectator atque discipulus: et hic per eadem vadens blasphemiae genera, eadem docet quae Marcion et Cerdon docuerant.
PL 2, 71A彼の後、名をルカヌスという者が現れた。マルキオンの追随者にして弟子である。彼も同じ種類の冒瀆を辿りながら、マルキオンとケルドンが教えたのと同じことを教える。
Post hos subsequitur Apelles, discipulus Marcionis, qui posteaquam in carnem suam lapsus est, a Marcione segregatus est. Hic introducit unum Deum infinitis superioribus partibus.
PL 2, 71Aこれらの後に続くのがアペレスであり、マルキオンの弟子である。彼は自らの肉において堕落した後、マルキオンから引き離された。彼は、無限に高き上方の諸領域における唯一の神を持ち込む。
Hunc potestates multas, angelosque fecisse: propterea et aliam virtutem quam dicit, Dominum dicit, sed angelum ponit.
PL 2, 71Aこの神が多くの力と天使たちとを造った、とする。それゆえ、彼が「主」と呼ぶもう一つの力についても、主と呼びながら、天使として位置づける。
Hoc vult videri mundum institutum ad imitationem mundi superioris, cui mundo permiscuisse poenitentiam; quia non illum tam perfecte fecisset, quam ille superior mundus institutus fuisset. Legem et prophetas repudiat.
PL 2, 71B彼は、この世界が上位の世界を模して建てられたものであると見なされることを欲し、この世界に後悔を混ぜ合わせた、とする。なぜなら、彼はこの世界を、かの上位の世界が建てられたほど完全には造らなかったからである。彼は律法と預言者たちとを拒む。
Christum neque in phantasmate dicit fuisse, sicut Marcion, neque in substantia veri corporis, ut Evangelium docet; sed eo quod e superioribus partibus descenderet, ipso descensu sideream sibi carnem et aeream contexuisse: hunc in resurrectione singulis quibusque elementis, quae in descensu suo mutuata fuissent, in ascensu reddidisse, et sic dispersis quibusque corporis sui partibus, in coelo spiritum tantum reddidisse.
PL 2, 71B彼は、キリストがマルキオンの言うように幻影においてあったとも、また福音書が教えるように真の肉体の実体においてあったとも言わない。そうではなく、キリストは上位の諸領域から降ってくるにあたり、まさにその降下によって、星の性質を帯びた、そして大気の性質を帯びた肉を自ら織り上げた、とする。そして復活においては、その降下の際に借り受けたそれぞれの元素を、昇天の際に返し、こうして自らの肉体の各部分をそれぞれに分散させ、天においてはただ霊のみを返した、とする。
Hic carnis resurrectionem negat; solo utitur et Apostolo, sed Marcionis, id est non toto. Animarum solarum dicit salutem.
PL 2, 71B彼は肉の復活を否定する。用いるのも使徒〔パウロ〕のみであり、しかもマルキオンのもの、すなわち全体ではない。魂のみの救いを説く。
Habet praeterea privatas, sed extraordinarias lectiones suas, quas appellat phaneroseis Philumenes cujusdam puellae, quam quasi prophetissam sequitur.
PL 2, 71Cさらに彼は、私的ではあるが並外れた独自の読み物を持っており、それをある少女フィルーメネーの「顕現」(パネローセイス)と呼び、彼女を女預言者であるかのように従う。
Habet praeterea suos libros, quos inscripsit Syllogismorum, in quibus probare vult, quod omnia quaecumque Moyses de Deo scripserit, vera non sint, sed falsa sint.
PL 2, 71Cさらに彼は『シュロギスモイ(推論集)』と題する自らの書物を持ち、その中で、モーセが神について書いたすべてのことは真ではなく偽りである、と証明しようとする。
Caput LII
第LII章PL 2, 72Aκατα His haereticis omnibus accedit Tatianus quidam alter haereticus. Hic Justini martyris discipulus fuit, post hunc diversa sentire coepit.
PL 2, 72Aこれらすべての異端者たちに、ある者、もう一人の異端者タティアヌスが加わる。彼はユスティノス殉教者の弟子であったが、その後、異なった考えを持つようになった。
Totus enim secundum Valentinum sapit, adjiciens illud, Adam nec salutem consequi posse: quasi non, si rami salvi fiant, et radix salva sit. Accesserunt alii haeretici, qui dicuntur secundum Phrygas; sed horum non una doctrina est.
PL 2, 72A彼は全面的にウァレンティヌスに倣った考えを持ち、これに、アダムは救いを得ることができない、という説を付け加える——枝々が救われるならば根もまた救われているはずなのに、そうではないかのように。さらに別の異端者たちが加わった。彼らはフリギア人にならう者たちと呼ばれるが、彼らの間で教えは一つではない。
Sunt enim qui κατα Proclum dicuntur, sunt qui secundum Aeschinem pronuntiantur. Hi habent aliam communem blasphemiam, aliam blasphemiam non communem, sed peculiarem suam: et communem quidem illam, qua in Apostolis quidem dicant Spiritum Sanctum fuisse, Paracletum non fuisse: et qua dicant Paracletum plura in Montano dixisse, quam Christum in Evangelium protulisse, nec tantum plura, sed etiam meliora atque majora.
PL 2, 72Aすなわち、プロクロスに従う者たちと呼ばれる者たちがおり、また、アイスキネスに従うと言われる者たちもいる。彼らは、共通の一つの冒瀆を持ち、また共通ではなく各自に固有のもう一つの冒瀆を持つ。共通の冒瀆とは、使徒たちのうちには聖なる霊はあったが、パラクレートスはなかった、と言うこと、そしてパラクレートスはモンタヌスにおいて、キリストが福音書で語った以上のことを語った、それも単に多くというだけでなく、より優れ、より偉大なことを語った、と言うことである。
Caput LIII
第LIII章PL 2, 72BPrivatam autem blasphemiam illi qui sunt κατα Aeschinem, hanc habent, qua adjiciunt etiam hoc, ut dicant Christum ipsum esse Filium et Patrem. Est praeterea his omnibus etiam Blastus accedens, qui latenter judaismum vult introducere.
PL 2, 72Bしかし、アイスキネスに従う者たちに固有の冒瀆は次の通りである。すなわち彼らはさらにこれを付け加え、キリスト自身が子であり父でもある、と言う。さらにこれらすべてに加えて、ブラストゥスなる者が現れる。彼はひそかにユダヤ教を持ち込もうとする。
Pascha enim dicit non aliter custodiendum esse, nisi secundum legem Moysi, XIV. mensis. Quis autem nesciat, quoniam evangelica gratia evacuatur, si ad legem Christum rediget?
PL 2, 72Bすなわち彼は、過越祭はモーセの律法に従い、月の十四日でなければ守られるべきではない、と言う。しかし、もしキリストを律法に引き戻すならば、福音の恩寵が空しくされることを、誰が知らずにいようか。
Accedit his Theodotus haereticus byzantius: qui posteaquam Christi pro nomine comprehensus negavit, in Christum blasphemare non destitit.
PL 2, 72Bこれらに加わるのが、ビュザンティオン出身の異端者テオドトゥスである。彼はキリストの名のゆえに捕らえられた後に信仰を否認したが、その後もキリストに対する冒瀆をやめなかった。
Doctrinam enim introduxit, qua Christum hominem tantummodo diceret, Deum autem illum negaret; ex Spiritu quidem Sancto natum ex virgine, sed hominem solitarium, atque nudum, nulla alia prae caeteris, nisi sola justitiae auctoritate.
PL 2, 72C彼は、キリストは単なる人間にすぎないと言い、彼が神であることを否定する教えを持ち込んだ。すなわち、聖なる霊によって処女から生まれたとはしながらも、ただ一人の人間、他の何ものも伴わぬ裸の人間であって、他に優れているのはただ正義の権威においてのみである、とする。
Alter post hunc Theodotus haereticus erupit, qui et ipse introduxit alteram sectam, et ipsum hominem Christum tantummodo dicit ex Spiritu Sancto, ex virgine Maria conceptum pariter et natum; sed hunc inferiorem esse quam Melchisedech, eo quod dictum sit de Christo: Tu es sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedech (Ps. CIX, 4).
PL 2, 72C彼の後、もう一人の異端者テオドトゥスが現れた。彼もまた別の分派を持ち込み、キリストはただの人間にすぎず、聖なる霊によって処女マリアから同時に懐胎され生まれた、と言う。しかしこのキリストはメルキゼデクよりも下位である、とする。なぜなら、キリストについて「汝はとこしえに、メルキゼデクの位に連なる祭司である」(詩編109:4)と言われているからである。
Nam illum Melchisedech praecipuae gratiae coelestem esse virtutem: eo quod agat Christus pro hominibus, deprecator et advocatus ipsorum factus.
PL 2, 73Aすなわち、かのメルキゼデクこそ、卓越した恩寵を持つ天上の力である、とする。なぜなら、キリストは人間のために働き、彼らのために執り成しを乞う者、また弁護者となったからである。
Melchisedech facere pro coelestibus angelis atque virtutibus, nam esse illum usque adeo Christo meliorem, ut apator sit, ametor sit, agenealogetus sit, cujus neque initium, neque finis comprehensus sit aut comprehendi possit.
PL 2, 73Aメルキゼデクは天上の天使たちと諸力とのために働く、とする。彼はキリストよりもこれほどまでに優れている、とされる——父を持たず、母を持たず、系図を持たない者であって、その初めも終わりも捉えられたことなく、また捉えられ得ない者である、と。
Sed post hos omnes etiam Praxeas quidam haeresim introduxit, quam Victorinus corroborare curavit.
PL 2, 74Aしかし、これらすべての者の後に、ある者プラクセアスもまた異端を持ち込み、それをウィクトリヌスが強化しようと努めた。
Hic Deum Patrem omnipotentem Jesum Christum esse dicit; hunc crucifixum passumque contendit et mortuum: praeterea seipsum sibi sedere ad dexteram suam, cum prophana et sacrilega temeritate proponit.
PL 2, 74A彼は、全能の父なる神こそイエス・キリストである、と言う。そして、この方が十字架につけられ、苦しみを受け、死んだ、と主張する。さらに、自分自身が自らの右の座に着いている、と、世俗的で瀆聖的な向こう見ずさをもって説く。