Caput I
第I章PL 2, 930BHaeretici nuptias auferunt, Psychici ingerunt. Illi nec semel, isti non semel nubunt. Quid agis, lex Creatoris?
PL 2, 930B異端者は結婚を取り上げ、プシュキコイ(魂的な者たち)は押しつける。前者は一度も娶らず、後者は一度では娶らない。創造者の律法よ、お前は何をしているのか。
Inter alienos spadones et aurigas tuos tantumdem quereris de domestico obsequio, quantum de fastidio extraneo; proinde et te laedunt qui abutuntur, quemadmodum qui non utuntur.
PL 2, 930C他人の宦官たちと、お前自身の御者たちとのあいだで、お前は身内における服従についても、外部の者の嫌悪についても、同じだけ嘆いている。したがって、濫用する者たちも、用いない者たちも、等しくお前を傷つけるのである。
Verum neque continentia ejusmodi laudanda, quia haeretica est; neque licentia defendenda, quia psychica est. Illa blasphemat, ista luxuriat. Illa destruit nuptiarum Deum, ista confundit.
PL 2, 931Aしかし、この種の節制は称賛されるべきではない、異端のものだからである。放縦も擁護されるべきではない、プシュキコイのものだからである。前者は冒瀆し、後者は淫らにふける。前者は結婚の神を破壊し、後者はこれをかき乱す。
Penes nos autem, quos spirituales merito dici facit agnitio spiritalium charismatum, continentia tam religiosa est, quam licentia verecunda, quandoquidem ambae cum Creatore sunt. Continentia legem nuptiarum honorat, licentia temperat.
PL 2, 931Aしかし、霊の賜物を認めることによって当然にも「霊的な者たち」と呼ばれるにふさわしいものとされている我々のもとでは、節制は敬虔であり、放縦は慎み深い。両者とも創造者と共にあるからである。節制は結婚の律法を尊び、放縦はこれを節する。
Illa non cogitur; ista regitur. Illa arbitrium habet, haec modum. Unum matrimonium novimus, sicut unum Deum. Magis honorem refert lex nuptiarum, ubi habet et pudorem. Sed Psychicis non recipientibus spiritum, ea quae sunt spiritus non placent.
PL 2, 931A前者は強いられることがなく、後者は治められている。前者は自由な決定を持ち、後者は節度を持つ。我々は、唯一の神を知るように、唯一の婚姻を知っている。結婚の律法は、それが慎みをも保っているところで、いっそう大きな誉れをもたらす。しかしプシュキコイは霊を受け入れないので、霊に属する事柄は彼らの気に入らない。
Ita, dum quae sunt spiritus non placent, ea quae sunt carnis placebunt, ut contraria spiritui. Caro, inquit, adversus spiritum concupiscit, et spiritus adversus carnem (Gal., V, 17). Quid autem concupiscet caro, quam quae magis carnis sunt?
PL 2, 931Aかくして、霊に属する事柄が気に入らない間は、肉に属する事柄が、霊に逆らうものとして気に入るであろう。「肉は霊に逆らって欲し、霊は肉に逆らって欲する」(ガラテヤ5:17)と言われている。しかし肉は、肉に属することがら以上に何を欲するというのか。
Propter quod et in primordio extranea spiritus facta est: Non, inquit (Gen., VI, 3), permanebit spiritus meus in istis hominibus in aevum, eo quod caro sint.
PL 2, 931Bそれゆえにこそ、はじめに肉は霊とは無縁のものとされたのである。「私の霊は、この人間たちのうちにとこしえに留まることはない、彼らが肉であるゆえに」(創世記6:3)と言われている。
Caput II
第II章PL 2, 931BItaque Monogamiae disciplinam in haeresim exprobrant. Nec ulla magis ex caussa Paracletum negare coguntur, quam dum existimant novae disciplinae institutorem, et quidem durissimae illis, ut jam de hoc primum consistendum sit in generali retractatu.
PL 2, 931Bかくして彼らは、一度の結婚という規律を異端であると非難する。パラクレートスを否認することを彼らに強いる原因として、彼を新しい規律の——しかも彼らにとってこの上なく厳しい規律の——創始者と見なすこと以上のものはない。それゆえ、まずこの点について、総括的な吟味のうちで最初に決着をつけねばならない。
An capiat Paracletum aliquid tale docuisse, quod aut novum deputari possit adversus catholicam traditionem, aut onerosum adversus levem sarcinam Domini? De utroque autem ipse Dominus pronuntiavit.
PL 2, 931Bパラクレートスが、公同の伝承に対して新しいと見なされうるような、あるいは主の軽い荷に対して重荷と見なされうるようなことを教えた、ということがありうるだろうか。この両方について、主御自身が宣言しておられる。
Dicens enim: Adhuc multa habeo quae loquar ad vos, sed nondum potestis portare ea: cum venerit Spiritus Sanctus, ille vos ducet in omnem veritatem (Jo., XVI, 12), satis utique praetendit ea acturum illum quae et nova existimari possint, ut nunquam retro edita, et aliquanto onerosa, ut idcirco non edita.
PL 2, 931Cすなわちこう言っておられる。「私はまだ汝らに語るべきことを多く持っているが、汝らは今それに堪えることができない。聖なる霊が来られるとき、その方は汝らをすべての真理へと導くであろう」(ヨハネ16:12)。この言葉は、かの方が行うことになる事柄が——一度も先に示されたことがないゆえに新しいと見なされうるものであり、それゆえにこそ示されなかったほどに幾分重いものでもある——ということを、十分に予め示しているのである。
Ergo, inquis, hac argumentatione quidvis novum et onerosum Paracleto adscribi poterit, etsi ab adversario spiritu fuerit. Non utique.
PL 2, 931C「それでは」とお前は言う、「この論法によれば、たとえ敵対する霊から出たものであっても、何であれ新しく重いものはパラクレートスに帰されうることになろう」と。決してそうではない。
Adversarius enim spiritus ex diversitate praedicationis appareret, primo regulam adulterans fidei, et ita ordinem adulterans disciplinae; quia cujus gradus prior est, ejus corruptela antecedit, id est fidei, quae prior est disciplina.
PL 2, 931C敵対する霊は宣教の相違によって現れるはずである。まず信仰の規範を堕落させ、そうすることで規律の秩序を堕落させるのである。位がより先立つものの堕落は先に来るからであり、それはすなわち信仰のことである、信仰は規律に先立つのだから。
Ante quis de Deo haereticus sit necesse est, et tunc de instituto. Paracletus autem multa habens edocere, quae in illum distulit Dominus, secundum praefinitionem, ipsum primo Christum contestabitur, qualem credimus, cum toto ordine Dei Creatoris, et ipsum glorificabit, et de ipso commemorabit; et sic de principali regula agnitus, illa multa quae sunt disciplinarum revelabit, fidem dicente pro eis integritate praedicationis, licet novis, quia nunc revelantur; licet onerosis, quia nec nunc sustinentur; non alterius tamen Christi, quam qui habere se dixit, et alia multa, quae a Paracleto edocerentur; non minus istis onerosa, quam illis a quibus nondum tunc sustinebantur.
PL 2, 931Dまず神について異端であることが必然であり、それから定めについて異端となる。しかしパラクレートスは、主が予め定められたところに従って彼へと持ち越した多くの教えるべき事柄を持ちながらも、まず第一に、創造者なる神の秩序全体とともに、我々が信じているとおりのキリストそのものを証言し、これを栄光あるものとし、これについて語り伝えるであろう。そしてこのようにして根本の規範において是認された上で、規律に属するかの多くの事柄を啓示するであろう。宣教が損なわれていないことが、それらのために信頼性を保証しているのである。それらが新しいのは、今初めて啓示されるからにすぎず、重いのは、今なお堪えられていないからにすぎない。とはいえそれらは、なお多くのことを持っており、それらはパラクレートスによって教えられるであろうと自ら言った、その同じキリストのものであって、ほかのキリストのものではない。そしてその事柄は、かつてこれを堪えることのできなかった者たちにとってと変わらず、今この者たちにとっても重いのである。
Caput III
第III章PL 2, 932ASed an onerosa monogamia, viderit adhuc impudens infirmitas carnis. An autem nova, de hoc interim constet.
PL 2, 932Aしかし一度の結婚が重荷であるか否か、それはなお、恥知らずな肉の弱さ自身が考えることである。だが、それが新しいものであるか否かについては、さしあたりここで確定させよう。
Illud enim amplius dicimus, etiamsi totam et solidam virginitatem sive continentiam Paracletus hodie determinasset, ut ne unis quidem nuptiis fervorem carnis despumare permitteret, sic quoque nihil novi inducere videretur; ipso Domino spadonibus aperiente regna coelorum (Matth., XIX, 12), ut et ipso spadone; ad quem spectans et Apostolus, propterea et ipse castratus, continentiam mavult.
PL 2, 932Aというのも、我々はさらにこう言うのである——たとえパラクレートスが今日、全き堅固な童貞、あるいは節制を定め、一度の結婚によってすら肉の熱情を発散させることを許さなかったとしても、それでもなお何ら新しいことを持ち込んだとは見えなかったであろう、と。主御自身が、御自らも宦官として、宦官たちに天の国を開いておられるのだから(マタイ19:12)。使徒もこの方に目を注ぎ、それゆえに自らも去勢された者となって、節制を選び取っている。
Sed salvo, inquis, jure nubendi. Plane salvo; et videbimus quousque; nihilominus jam ex ea parte destructo, qua continentiam praefert. Bonum, inquit, homini mulierem non contingere (I Cor., VII, 1). Ergo malum est contingere. Nihil enim bono contrarium, nisi malum.
PL 2, 932B「しかし」とお前は言う、「結婚する権利は保たれたままである」と。確かに保たれている。そしてどこまで保たれているかは、これから見ることにしよう。それでもなお、節制を上位に置くというその点において、その権利はすでに切り崩されているのである。「女に触れないことは人にとって善いことである」(一コリント7:1)と言われている。それゆえ、触れることは悪いことになる。善に対立するものは、悪のほかにないからである。
Ideoque superesse, ut et qui habeant uxores sic sint, quasi non habeant; quo magis qui non habent, habere non debeant. Reddit etiam caussas cur ita suadeat; quod innupti de Deo cogitent: nupti vero quomodo in matrimonio quis suo placeat (I Cor., VII, 32).
PL 2, 932Bそれゆえ、なお残っているのは、妻を持つ者たちも持たない者であるかのようにあるべきだということであり、まして持たない者たちは、なおのこと持つべきではないということである。彼はまた、なぜそのように勧めるのか、その理由を示す。すなわち、未婚の者は神のことを思うが、既婚の者は、婚姻においてどうすれば自分の相手を喜ばせられるかを思う、というのである(一コリント7:32)。
Et possum contendere: non mere bonum esse, quod permittitur. Quod enim mere bonum est, non permittitur, sed ultro licet. Permissio habet caussam, aliquando et necessitatis. Denique, in hac specie non est voluntas permittentis nubere.
PL 2, 932Cそして私はこう論じることができる。許されているものは、純粋に善いものではない、と。なぜなら、純粋に善いものは許されるのではなく、おのずから許可されているからである。許可には理由があり、時にはそれが必然性の理由であることもある。そして実に、この場合において、許す者の意志は結婚することにはないのである。
Aliud enim vult: Volo vos, inquit, omnes sic esse, quomodo et ego (I Cor., VII, 7). Et cum ostendit melius esse, quid utique se velle confirmat, quam quod melius esse praemisit?
PL 2, 932Cなぜなら彼が望んでいるのは別のことだからである。「私は汝ら全員が、私のようであることを望む」と彼は言う(一コリント7:7)。そして彼がより善いことを示すとき、彼が望むと確言していることは、彼が先に「より善い」と述べたそのこと以外の何であろうか。
Et ita, si aliud quam quod voluit permittit, non voluntate, sed necessitate permittens, non mere bonum ostendit, quod invitus indulsit.
PL 2, 932Cかくして、彼が望んだこととは別のことを許すのであれば、意志によってではなく必然性によって許しているのであり、不本意ながら認めたことを純粋に善いものとして示しているのではない。
Denique cum dicit, Melius est nubere quam uri; quale id bonum intelligendum est, quod melius est poena? quod non potest videri melius, nisi pessimo comparatum?
PL 2, 932C実に、彼が「燃えるより結婚するほうがよい」と言うとき、それはいったいどのような善として理解されるべきなのか。刑罰よりましだというその善は。最悪のものと比べられなければ、より善いとは見えないようなものではないか。
Bonum illud est, quod per se hoc nomen tenet, sine comparatione non dico mali, sed etiam boni alterius; ut si et alii bono comparatum adumbretur, remaneat nihilominus in boni nomine.
PL 2, 932D善であるとは、それ自体でこの名を保つものである。悪と比較せずとも、いや、他の善と比較せずとも、そうなのである。たとえ他の善と比較されて影が差そうとも、それでもなお善という名のうちに留まるようなものである。
Caeterum, si per mali collationem cogitur bonum dici, non tam bonum est quam genus mali inferioris, quod ab altiore malo obscuratum, ad nomen boni impellitur.
PL 2, 933Aしかし、もし悪との比較によって善と呼ばれることを強いられるのであれば、それは善であるというよりも、むしろより高次の悪によって覆い隠され、善という名へと押しやられた、より下位の種類の悪にすぎない。
Aufer denique conditionem, ut non dicas, Melius est nubere quam uri; et quaero an dicere audeas, Melius nubere; non adjiciens quo melius sit.
PL 2, 933Aそこで、その条件を取り去ってみるがよい。「燃えるより結婚するほうがよい」と言わないようにするのだ。そして私は問う、お前は「結婚するほうがよい」と、何に比べてよいのかを付け加えずに言う勇気があるか、と。
Fit ergo jam non melius; et dum non melius, nec bonum, sublata conditione, quae dum melius illud facit alio, ita bonum haberi cogit.
PL 2, 933Aかくして、もはや「よりよい」ではなくなる。そして「よりよい」でなくなれば、条件が取り去られた以上、善でもなくなるのである。その条件こそが、それを他のものより「よりよい」ものとすることによって、善であると見なすことを強いていたのだから。
Melius est unum oculum amittere, quam duos: si tamen discedas a comparatione mali utriusque, non erit melius unum oculum habere; quia nec bonum.
PL 2, 933A片目を失うほうが、両目を失うよりもよい。だが、もしお前がこの両方の悪の比較から離れるならば、片目を持つことがよりよいことにはならない。なぜならそれは善ですらないからである。
Quid nunc, si omnem indulgentiam nubendi, de suo, id est, de humano sensu accommodat ex necessitate qua diximus, Quia melius sit nubere quam uri?
PL 2, 933Aさて、もし彼が結婚を許すあらゆる寛容を、自分自身のもの、すなわち人間の考えから、我々が述べたあの必然性に従って与えているのだとしたらどうか。「燃えるより結婚するほうがよい」からという、その必然性である。
Denique, conversus ad alteram speciem dicendo, Nuptis autem denuntio, non ego, sed Dominus, ostendit illa quae supra dixerat, non Dominicae auctoritatis fuisse, sed humanae aestimationis.
PL 2, 933Bそして実に、「既婚の者たちには、私ではなく主が命じる」と言って、もう一つの場合に話を転じることによって、彼は先に述べたことが、主の権威によるものではなく、人間の判断によるものであったことを示しているのである。
At ubi ad continentiam reflectit animos, Volo autem vos sic esse omnes: puto autem, inquit, et ego spiritum Dei habeo; ut si quid indulserat ex necessitate, id Spiritus Sancti auctoritate revocaret.
PL 2, 933Bだが彼が人々の心を節制へと向け直すとき、「私は汝ら全員がこのようであることを望む。そして私も神の霊を持っていると思う」と言う。これは、彼が必然性によって許していたものを、聖なる霊の権威によって取り消すためである。
Sed et Joannes monens sic nos incedere debere quemadmodum et Dominus, utique etiam secundum sanctitatem carnis admonuit incedere, adeo manifeste. Et omnis, inquit, qui spem istam in illo habet, castificat se, sicut et ipse castus est (Jo., III, 3).
PL 2, 933Bさらにヨハネもまた、我々が主と同じように歩むべきであると訓戒しつつ、当然、肉の聖性に従って歩むようにも、これほど明白に勧めている。「あの方にこの希望をいだく者はみな、あの方御自身が清いのと同じように、自らを清める」(ヨハネ3:3)と言われている。
Nam et alibi: Estote sancti, sicut et ille sanctus fuit (Jo., II, 3), scilicet, carne. De spiritu enim non dixisset, quia spiritus ultro sanctus agnoscitur, nec exspectat sanctitatis admonitionem, quae propria natura est ejus.
PL 2, 933Cというのも、他の箇所でも次のように言われているからである。「あの方が聖であったように、汝らも聖なる者であれ」(ヨハネ2:3)——すなわち、肉において、である。霊についてはこう言われなかったであろう。なぜなら霊はおのずから聖なるものと認められており、聖性の勧告を待つことがないからである。それは霊に固有の本性だからである。
Caro autem docetur sanctitatem, quae et in Christo fuit sancta. Igitur si omnia ista obliterant licentiam nubendi, et conditione licentiae inspecta, et praelatione continentiae imposita, cur non potuerit post Apostolos idem spiritus superveniens ad deducendam disciplinam in omnem veritatem, per gradus temporum (secundum quod Ecclesiastes, Tempus omni rei, inquit), supremam jam carni fibulam imponere, jam non oblique a nuptiis avocans, sed exerte cum magis nunc tempus in collecto factum sit, annis circiter 160 exinde productis?
PL 2, 933Cしかし肉は聖性を教えられる。その肉はキリストにおいても聖なるものであった。それゆえ、もしこれらすべてが結婚の許しを消し去り、その許しの条件が吟味され、節制の優位が課されているとすれば、使徒たちの後に、同じ霊が到来して規律をすべての真理へと導きつつ、時の段階を経て——コヘレトが「すべての事には時がある」と言うとおり——ついに肉に最後の締め金をかけることが、なぜできなかったであろうか。もはや遠回しに結婚から遠ざけるのではなく、あからさまにそうすることが。今や時はいっそう切り詰められており、それ以来およそ160年が経過しているのだから。
Nonne ipse apud te retractares? Vetus haec disciplina est, praemonstata jam tunc in carne Domini, et voluntate: dehinc in Apostolorum ejus tam consiliis quam exemplis. Olim sanctitati huic destinabamur. Nihil novi Paracletus inducit.
PL 2, 933Cお前は自ら省みてみないのか。これは古い規律なのであって、すでにそのとき主の肉と御意志において予め示されており、それから使徒たちの勧告と実例の双方において示されたものである。我々はかねてより、この聖性へと定められていたのである。パラクレートスは何ら新しいことを持ち込んではいない。
Quod praemonuit, definit: quod sustinuit, exposcit. Et nunc recogitans ista, facile tibi persuadebis multo magis unicas nuptias competisse Paracleto praedicare, qui potuit et nullas, magisque credendum temperasse illum, quod et abstulisse decuisset, si quae velit Christus intelligas.
PL 2, 934A予め告げたことを、彼は確定する。堪え忍んでいたことを、彼は要求する。そして今これらのことを思い返すならば、パラクレートスが、結婚を一切なくすことさえできたにもかかわらず、一度限りの結婚を宣べ伝えることこそいっそうふさわしいとした、ということをお前はたやすく納得するであろう。そしてまた、キリストが望んでおられることを理解するならば、彼が取り去ることさえふさわしかったはずのものを、むしろ節したのだと信じるべきである、ということも。
In hoc quoque Paracletum agnoscere debes advocatum, quod a tota continentia infirmitatem tuam excusat.
PL 2, 934Aこの点においてもまた、お前はパラクレートスを弁護者として認めねばならない。彼が、全き節制からお前の弱さを免除しているという点において。
Caput IV
第IV章PL 2, 934ASecedat nunc mentio Paracleti, ut nostri alicujus auctoris. Evolvamus communia instrumenta scripturarum pristinarum.
PL 2, 934Aさて、我々に固有のある創始者であるかのようなパラクレートスへの言及は、今はひとまず退けよう。古い諸書という共通の証書を繙こう。
Hoc ipsum demonstratur a nobis, neque novam, neque extraneam esse monogamiae disciplinam, imo et antiquam, et propriam Christianorum; ut Paracletum restitutorem potius sentias ejus, quam institutorem.
PL 2, 934Aまさにこのことを我々は論証する。一度の結婚という規律は、新しいものでも異質なものでもなく、それどころか古く、キリスト教徒に固有のものである、ということを。それは、お前がパラクレートスを、この規律の創始者としてではなく、むしろ回復する者として受け取るためである。
Quod pertineat ad antiquitatem, quae potest antiquior forma proferri, quam ipse sensus generis humani? Unam foeminam masculo Deus finxit, una costa ejus decerpta, et utique ex pluribus.
PL 2, 934B古さに関して言えば、人類そのものの感覚よりも古い形が、ほかにあり得ようか。神は男に対して一人の女を形づくられた——彼のあばら骨の一本が取り去られたのであり、しかも当然、複数あるうちの一本からであった。
Sed et in praefatione ipsius operis: Non est, inquit, bonum homini solum eum esse; faciamus adjutorium illi. Adjutores enim dixisset, si pluribus eum uxoribus destinasset. Adjecit et legem de futuro.
PL 2, 934Bしかもその御業の序において、こう言われている。「人にとって、その者が独りでいることは善くない。彼のために助けとなる者を造ろう」と。もし彼を複数の妻に定めていたのであれば、「助けとなる者たち」と複数で言われたはずである。神はまた、将来についての律法をも加えられた。
Siquidem prophetice dictum est: Et erunt duo in carnem unam (Gen. II, 18, 24), non tres, neque plures. Caeterum, jam non duo, si plures. Stetit lex.
PL 2, 934Bすなわち、預言的にこう言われているからである。「二人は一つの肉となる」(創世記2:18,24)と。三人ではなく、それ以上でもない。そもそも、もし複数であれば、もはや二人ではなくなる。律法は確立された。
Denique, perseveravit unio conjugii in auctoribus generis ad finem usque; non quia non erant foeminae aliae, sed quia ideo non erant, ne primitiae generis duplici matrimonio contaminarentur.
PL 2, 934B実に、婚姻の結合は、人類の始祖たちにおいて最後まで持続した。それは他に女がいなかったからではなく、むしろ、人類の初穂が二重の婚姻によって汚されることのないよう、あえて他の女がいなかったからである。
Alioquin, si Deus voluisset, esse potuissent: certe de filiarum suarum numerositate sumpsisset, non minus ex ossibus et ex carne sua habens Evam, si hoc pie fieret.
PL 2, 934Cそうでなければ、もし神が望まれたなら、他の女たちも存在し得たはずである。実際、神は彼〔アダム〕の娘たちの数の多さから、それを取ることもできたであろう——エバを彼自身の骨と肉から得られたのと同じように——もしそれが敬虔にかなうことであったならば。
At ubi primum scelus, homicidium, in fratricidio dedicatum, tam dignum secundo loco scelus non fuit, quam duae nuptiae. Neque enim refert duas quis uxores singulas habuerit, an pariter singulae duas fecerint. Idem numerus conjunctorum et separatorum.
PL 2, 934Cしかし、最初の罪である殺人が兄弟殺しにおいて捧げられて後、第二の座にふさわしい罪として、二度の結婚ほどのものはなかった。というのも、一人が二人の妻を一人ずつ順に持ったのか、それとも二人の妻が同時に並んで二人となったのかは、問題ではないからである。共に結ばれていようと、時を隔てて離れていようと、数は同じなのである。
Semel tamen vim passa institutio Dei per Lamech, constitit postea in finem usque gentis illius. Secundus Lamech nullus existit, quomodo duabus maritatus. Negat Scriptura quod non notat.
PL 2, 934Cとはいえ、神の定めはラメクによって一度だけ力ずくで破られたが、その後はかの一族の終わりに至るまで保たれた。二人の妻を娶ったような第二のラメクは存在しない。聖典は、記さないことによって否定するのである。
Aliae diluvium iniquitates provocaverunt, semel defensae qualescumque fuerunt; non tamen septuagies septies, quod duo matrimonia meruerunt. Sed et reformatio secundi generis humani monogamia matre censetur. Iterum duo in unicis nuptiis.
PL 2, 934C洪水を引き起こしたのは、他の様々な不義であった。それらがいかなるものであれ、報いを受けたのは一度きりであって、二つの婚姻が値したような七十七倍ではなかった。しかも、第二の人類が作り直されるにあたっても、その起源は一度だけ嫁いだ母に数えられている。ふたたび、一度限りの結婚における二人である。
Etiam in ipsis animalibus monogamia recognoscitur, ne vel bestiae de moechia nascerentur. Ex omnibus, inquit, bestiis, ex omni carne, duo induces in arcam, ut vivant tecum masculus et foemina.
PL 2, 935A動物たち自身においてすら、一度の結婚が認められる。獣でさえ姦淫から生まれることのないようにである。「あらゆる獣から、あらゆる肉なるものから、お前は二つずつ、すなわち雄と雌とを箱舟に入れ、お前と共に生きるようにせよ」と言われている。
Erunt de animalibus volatilibus secundum genus, et de omnibus serpentibus terrae, secundum genus ipsorum, duo ex omnibus introibunt ad te masculus et foemina. Eadem forma et septena ex binis adlegi mandat ex masculo et foemina, uno et una. Quod amplius dicam? Immundis quoque alitibus cum binis foeminis introire non licuit.
PL 2, 935A「翼ある生き物からはその種類に従って、地を這うすべてのものからもその種類に従って、それぞれ二つずつ、雄と雌とがお前のもとに入るであろう」と。同じ仕方で、七つがいずつ選び出すようにも命じている、雄と雌、一つと一つとで。これ以上何を言おうか。汚れた鳥たちでさえ、二羽の雌を伴って入ることは許されなかったのである。
Caput V
第V章PL 2, 935AHaec quantum ad primordiorum testimonium, et originis nostrae patrocinium, et divinae institutionis praejudicium.
PL 2, 935A以上が、原初についての証言であり、我々の起源についての擁護であり、神の定めの先取りである。
Quae utique lex est, non monumentum; quoniam si ita factum est a primordio, invenimus nos ad initium dirigi a Christo: sicut in quaestione repudii, dicens illud propter duritiam ipsorum a Moyse esse permissum, ab initio autem non ita fuisse, sine dubio ad initium revocat matrimonii individuitatem.
PL 2, 935Aこれは当然、法であって、単なる記録ではない。もしそのように原初になされたのであれば、我々はキリストによって原初へ立ち返らされているのだと分かるからである。離縁についての問いにおいて、それがモーセによって彼らの心の頑なさゆえに許されたのであり、原初からはそうではなかった、と言われたのと同様、疑いなく〔キリストは〕婚姻の不可分性を原初へと呼び戻しているのである。
Ideoque quos Deus ab initio conjunxit in unam carnem duos, hodie homo non separabit (Gen. II, 24).
PL 2, 935B「ゆえに、神が原初において一つの肉へと結び合わせたその二人を、今日、人が引き離すことがあってはならない」(創世記2:24)。
Dicit et Apostolus scribens ad Ephesios: Deum proposuisse in semetipso ad dispensationem adimpletionis temporum, ad caput, id est, ad initium reciprocare universa in Christo, quae sunt super coelos et super terras in ipso (Eph. I, 9, 10).
PL 2, 935B使徒もまたエフェソ人への手紙の中でこう述べている。神は、時が満ちるという配剤のために、頭、すなわち原初へと、天の上にあるものも地の上にあるものも、万物をキリストにおいて立ち返らせることを、御自身のうちに定められた、と(エフェソ1:9-10)。
Sic et duas Graeciae literas, summam et ultimam, sibi induit Dominus, initii et finis concurrentium in se figuras: uti quemadmodum a ad w usque volvitur, et rursus w ad a replicatur (Apocal. I, 8; XXII, 13), ita ostenderet in se esse et initii decursum ad finem, et finis recursum ad initium; ut omnis dispositio in eum desinens, per quem coepta est, per Sermonem scilicet Dei, qui caro factum est, proinde desinat quemadmodum et coepit.
PL 2, 935Bこのようにして主は、ギリシア語の二つの文字、最初のものと最後のものとを身にまとわれた。すなわち原初と終わりとが御自身のうちで出会う象りである。アルファがオメガへと巡り、また再びオメガがアルファへと畳み返るように(黙示録1:8、22:13)、そのようにして御自身のうちに、原初の終わりへの歩みと、終わりの原初への立ち返りとが共にあることを示されたのである。それは、あらゆる配剤が、それによって始められた方——すなわち肉となられた神の言葉——のうちで終わるとき、始まったとおりに終わるようにするためである。
Et adeo in Christo omnia revocantur ad initium, ut et fides reversa sit circumcisione ad integritatem carnis illius, sicut ab initio fuit; et libertas ciborum et sanguinis solius abstinentia sicut ab initio fuit: et matrimonii individuitas, sicut ab initio fuit, et repudii cohibitio, quod ab initio non fuit; et postremo totus homo in paradisum revocatur, ubi ab initio fuit Cur ergo vel monogamum illo non debeat Adam referre, qui non potest tam integrum praestare, quam inde missus est?
PL 2, 935Cキリストにおいては、万物がこれほどまでに原初へと呼び戻される。すなわち、信仰は割礼から立ち返って原初にあったとおりの肉の全さに至り、食物についての自由と血のみを控えることも原初にあったとおりであり、婚姻の不可分性も原初にあったとおりであり、離縁——それは原初にはなかったものである——の抑止もまたしかりであって、そして最後には、人はまるごと、原初にいたところの楽園へと呼び戻されるのである。それならば、そこから送り出されたときと同じほど全き者を差し出すことのできない者が、せめて一度の結婚をした者としてであれ、アダムをかの地へ連れ戻すべきではない、ということがどうしてあろうか。
Quantum pertinet itaque ad initii restitutionem, id a te exigit et dispositionis et spei tuae ratio, quod ab initio fuit, secundum initium quod tibi et in Adam censetur, et in Noe recensetur. Elige in quo eorum initium tuum deputes.
PL 2, 935Cそれゆえ、原初への回復に関するかぎり、配剤の理も、お前の希望の理も、それをお前に求める——原初にあったところのもの、すなわちアダムにおいてお前に数えられ、ノアにおいて再び数えられるその原初に従って。お前の原初をこの二人のいずれに帰するか、選ぶがよい。
In ambobus te sibi monogamiae censura defendit. Sed et si initium transmittit ad finem, ut a ad w, quomodo finis remittit ad initium, ut w ad a, atque ita census noster transfertur in Christum, animalis in spiritalem, quia non primo quod spiritale est, sed quod animale, dehinc quod spiritale: proinde videamus, an idipsum debeas huic quoque censui secundo; an in eadem te forma esse conveniat, in qua novissimus quoque Adam, in qua et primus; quando novissimus Adam, id est Christus, innuptus in totum, quod etiam primus Adam ante exsilium.
PL 2, 935Dその双方において、一度の結婚という基準がお前を己のものとして擁護する。しかし、原初が終わりへと移りゆくのがアルファからオメガへと至るとおりであり、終わりが原初へと送り返されるのがオメガからアルファへと至るとおりであるように、我々の起源もまたキリストへと、すなわち魂的なものから霊的なものへと移される。なぜなら、最初にあるのは霊的なものではなく魂的なものであり、その後に霊的なものが来るからである。ならば、お前がこの第二の起源にも同じことを負うべきか、また、最後のアダムがあった同じ姿に、そして最初のアダムもあった同じ姿にお前もあることがふさわしいかどうかを、見てみようではないか。すなわち最後のアダム——キリスト——は全く娶らなかった。それは最初のアダムも追放される前はそうであったのと同じである。
Sed donato infirmitati tuae carnis suae exemplo, perfectior Adam, id est Christus, eo quoque nomine perfectior qua integrior, volenti quidem tibi spado occurrit in carne; si vero non sufficis, monogamus occurrit in spiritu, unam habens Ecclesiam sponsam, secundum Adam et Evae figuram; quam Apostolus in illud magnum sacramentum interpretatur, in Christum et Ecclesiam, competisse carnali monogamiae per spiritalem.
PL 2, 936Aしかし、より完全なアダム、すなわちキリストは、お前の弱さのために己の肉の実例を与え——その点でもいっそう完全である、いっそう全きがゆえに——お前が望むならば、肉において宦官としてお前に出会う。だがもしお前がそれに堪えないならば、霊において一度の結婚をした者としてお前に出会う。すなわち、アダムとエバの型に従い、一人の教会を花嫁として持つのである。使徒はこれを、キリストと教会という、かの大いなる秘義と解釈し、霊における一度の結婚を通して肉における一度の結婚に対応させている。
Vides igitur quemadmodum etiam in Christo novans censum, non possis eum sine monogamiae professione deferre, nisi carne sis quod spiritu ille est, licet et quod fuit in carne, aeque esse debueris. Sed adhuc nobis quaeramus aliquos originis principes.
PL 2, 936Aかくしてお前は見るであろう、キリストにおいて起源を新たにするときでさえ、一度の結婚の告白なしにはこの方を〔己の起源として〕申告することができないことを。お前が肉において、この方が霊においてあるとおりの者であるのでなければ、それはできない。もっとも、この方が肉においてあったとおりの者にも、お前は等しくあるべきであったのだが。しかしなお、我々は起源の主だった者たちを幾人か求めてみよう。
Non placent enim quibusdam monogami parentes, Adam et Noe, fortasse nec Christus. Ab Abraham denique provocant, prohibiti patrem alium praeter Deum agnoscere. Sit nunc pater noster Abraham, sit et Paulus. In Evangelio, inquit, ego vos generavi (I Cor., IV, 16).
PL 2, 936Bある者たちには、一度の結婚をした先祖たち、アダムとノア、そしておそらくキリストさえもが気に入らないのである。そこで彼らはついにアブラハムを引き合いに出す——神のほかに父を認めることは禁じられているというのに。今、アブラハムを我々の父としよう、パウロもまた父としよう。〔パウロは〕「私は福音によって汝らを生んだ」と言っている(一コリント4:16)。
Etiam Abrahae te filium exhibe. Non enim passivus tibi census est in illo. Certum tempus est, quo tuus pater est.
PL 2, 936Bお前は、アブラハムに対しても自らを子として示すがよい。この人におけるお前の起源は、見境なく何にでも当てはまるものではないからである。彼がお前の父であるのは、定まった時においてである。
Si enim ex fide filii deputamur Abrahae, ut Apostolus docet, dicens ad Galatas: Cognoscitis nempe, quia qui ex fide, isti sunt filii Abrahae (Gal. III, 7.); quando credidit Abraham Deo, et deputatum est ei in justitiam? Opinor, adhuc in monogamia, quia in circumcisione nondum.
PL 2, 936Bもし我々が、使徒がガラテア人に向けて「汝らは知っているはずである、信仰による者たち、これこそがアブラハムの子らである」(ガラテア3:7)と教えているとおり、信仰によってアブラハムの子らと数えられるのであれば——アブラハムが神を信じ、それが彼に義と数えられたのはいつのことであったか。思うに、なお一度の結婚のうちにあったときであり、割礼のうちにあったときではまだない。
Caput VI
第VI章PL 2, 936CQuod si postea in utrumque mutatus est, et in digamiam per ancillae concubinatum, et in circumcisionem per testamenti signaculum, non potes illum patrem agnoscere, nisi tunc, cum Deo credidit; siquidem secundum fidem filius ejus es, non secundum carnem.
PL 2, 936Cしかし、もし彼がその後、両方へと転じたのであれば——すなわち女奴隷との同棲による二度の結婚へ、そして契約の印による割礼へと——お前は、彼が神を信じたそのときでなければ、彼を父と認めることはできない。なぜなら、お前は肉によってではなく、信仰によって彼の子だからである。
Aut si posteriorem Abraham patrem sequeris, id est digamum, recipe et circumcisum. Si rejicis circumcisum, ergo recusabis et digamum. Duas dispositiones ejus, binis inter se modis diversas, miscere non poteris.
PL 2, 936Cあるいは、もしお前が後のアブラハム、すなわち二度娶った者を父として従うのであれば、割礼を受けた者もまた受け入れるがよい。もし割礼を受けた者を退けるのであれば、二度娶った者も退けることになる。彼の二つの配剤は、互いに異なる二通りの仕方をとるものであり、お前はそれらを混ぜ合わせることはできない。
Digamus cum circumcisione esse orsus est, monogamus cum praeputiatione. Recipis digamiam? admitte et circumcisionem. Tueris praeputiationem? teneris et monogamiae.
PL 2, 936C二度娶った者としては割礼とともに始まり、一度娶った者としては無割礼とともに始まったのである。お前は二度の結婚を受け入れるのか。ならば割礼も認めよ。お前は無割礼を守るのか。ならばお前は一度の結婚にも縛られる。
Adeo autem monogami Abrahae filius es, sicut et praeputiati; ut si circumcidaris, jam non sis filius, quia non eris ex fide, sed ex signaculo fidei in praeputiatione justificatae. Habes Apostolum, disce cum Galatis.
PL 2, 936Cお前は、これほどまでに、一度娶ったアブラハムの子であると同時に無割礼のアブラハムの子でもあるので、もし割礼を受けるならば、もはや子ではなくなるであろう。なぜなら、お前は信仰による者ではなく、無割礼のうちで義とされた信仰の印による者となるからである。お前には使徒がいる。ガラテア人たちとともに学ぶがよい。
Proinde etsi digamiam tibi intuleris, non es illius Abrahae filius, cujus fides in monogamia praecessit. Nam etsi postea pater multarum nationum nuncupatur, sed earum quae ex fide digamiam praecedente filii habebant deputari Abrahae. Exinde res viderint.
PL 2, 936Dしたがって、たとえお前が自ら二度の結婚を引き受けたとしても、お前は、その信仰が一度の結婚のうちで先んじたあのアブラハムの子ではない。なぜなら、彼はのちに多くの国民の父と呼ばれるにしても、それは、二度の結婚に先立つ信仰によってアブラハムの子らと数えられることのできた国民たちについて言われているのだからである。それより先の事どもの如何は問うまい。
Aliud sunt figurae, aliud formae. Aliud imagines, aliud definitiones. Imagines transeunt adimpletae, definitiones permanent adimplendae. Imagines prophetant, definitiones gubernant.
PL 2, 936D型と形とは別のものである。像と規定とは別のものである。像は成就されれば過ぎ去るが、規定は成就されるべきものとして留まる。像は預言し、規定は統べる。
Quid digamia illa Abrahae portendat, idem apostolus edocet, interpretator utriusque Testamenti, sicut idem semen nostrum in Isaac vocatum determinat. Si ex libera es, ad Isaac pertinens, hic certe unum matrimonium pertulit.
PL 2, 937Aアブラハムのその二度の結婚が何を予表するかは、同じ使徒が、両方の契約の解釈者として教えている。同じ使徒が、我々の種はイサクにおいて呼ばれる、と定めているのと同様である。もしお前が自由な女から出た者であり、イサクにつながる者であるなら——このイサクは、確かにただ一つの婚姻しか担わなかったのである。
Isti itaque sunt, ut opinor, in quibus censeor. Caeteros nescio. Quorum si exempla circumspicis, alicujus David etiam per sanguinem nuptias sibi ingerentis, alicujus Salomonis etiam uxoribus divitis; meliora sectari jussus, habes et Joseph unijugum, et hoc nomine, audeo dicere, patre meliorem; habes Moysen, Dei de proximo arbitrum; habes Aaronem, principalem sacerdotem.
PL 2, 937A思うに、私が数えられるのはこれらの人々のうちにおいてである。他の者たちについては私は知らない。もしお前がその実例を見回すならば、血によってさえ結婚を己に押しつけたダビデのような者があり、妻たちにおいてさえ富んだソロモンのような者もある。より善きものを追い求めよと命じられているお前には、一度しか娶らなかったヨセフがいる——この点では、あえて言うが、彼は父よりも優れている。またお前には、神の間近にあって裁定する者であったモーセがおり、首位の祭司であったアロンがいる。
Secundus quoque Moyses populi secundi, qui imaginem nostram in promissionem Dei induxit, in quo primo nomen Domini dedicatum est, non fuit digamus.
PL 2, 937A第二のモーセ、すなわち第二の民のモーセ——我々の像を神の約束のうちへ導き入れ、その人において初めて主の名が捧げられたその人〔ヨシュア〕もまた、二度娶った者ではなかった。
Caput VII
第VII章PL 2, 937BPost vetera exempla originalium personarum, aeque ad vetera transeamus instrumenta legalium Scripturarum, ut per ordinem de omni nostra paratura retractemus.
PL 2, 937B原初の人々の古い実例のあと、同じく古い、律法の聖典という証書へと移ろう。我々のすべての備えについて、順を追って検討し直すためである。
Et quoniam quidam interdum nihil sibi dicunt esse cum lege, quam Christus non dissolvit, sed adimplevit, interdum quae volunt legis arripiunt; plane et nos sic dicimus decessisse legem, ut onera quidem ejus, quae secundum sententiam Apostolorum nec Patres sustinere voluerunt, concesserint; quae vero ad justitiam spectant, non tantum reservata permaneant, verum et ampliata: ut scilicet redundare possit justitia nostra super Scribarum et Pharisaeorum justitiam.
PL 2, 937Bある者たちは、あるときには律法とは何のかかわりもないと言い、あるときには望むところだけを律法から取り上げる。だがキリストは律法を廃棄したのではなく、成就したのである。確かに我々もまた、律法は退いたのだと、こう言う。すなわち、使徒たちの判断に従えば父祖たちでさえ担うことを望まなかったその重荷は、退いた。しかし正義にかかわる事柄は、保たれたまま留まるのみならず、いっそう増し加えられてもいる。それは、我々の正義が律法学者やファリサイ人の正義に勝って満ち溢れうるためである。
Si justitio, utique et pudicitia. Si ergo, quoniam in lege praecipitur, ut quis fratris sui uxorem sine liberis defuncti in matrimonium adsumat, ad suscitandum fratri suo semen, idque saepius evenire in unam personam potest secundum callidam illam quaestionem Sadducaeorum, ideo et alias putant permissam frequentiam nuptiarum; intelligere debebunt primo rationem ipsius praecepti, et ita scient illam rationem jam cessantem ex eis esse quae evacuata sunt legis.
PL 2, 937Cもし正義においてそうであるならば、当然、貞潔においてもそうである。それゆえ、もし律法において、子のないまま死んだ兄弟の妻を娶り、その兄弟のために種を起こすことが命じられており——サドカイ人たちのあの狡猾な問いにあるとおり、これが一人の者に幾度も起こりうるがゆえに——それだから他の場合にも結婚を重ねることが許されているのだと考えるのならば、彼らはまずその戒めそのものの理由を理解すべきである。そうすれば、その理由が、すでに律法の空しくされたもののうちに数えられ、今は退いていることを知るであろう。
Necessario succedendum erat in matrimonium fratris sine liberis defuncti. Primum, quia adhuc vetus illa benedictio decurrere habebat: Crescite et redundate (Gen. I, 28). Dehinc, quoniam patrum delicta etiam de filiis exigebantur.
PL 2, 937C子のないまま死んだ兄弟の婚姻を継ぐことは必要であった。第一に、かの古い祝福が、なお経過をたどるべきものであったからである——「増えよ、満ち溢れよ」(創世記1:28)。次に、父祖たちの罪が子らにまで問われたからである。
Tertio, quoniam spadones et steriles ignominiosi habebantur. Itaque, ne proinde maledicti judicarentur, qui non naturae reatu, at mortis praeventu orbi decessissent, ideo illis ex suo genere vicaria, et quasi postuma soboles supparabatur.
PL 2, 937C第三に、宦官や不妊の者たちは不名誉とみなされていたからである。それゆえ、生まれつきの咎によってではなく、死に先んじられて子のないまま世を去った者たちが呪われた者と判じられぬよう、彼らのために、その血筋から代わりの、いわば死後の子孫が調え与えられたのである。
At ubi et Crescite et redundate evacuavit extremitas temporum, inducente Apostolo (I Cor. VII, 29): Superest, ut et qui habent uxores, sic sint, ac si non habeant, quia tempus in collecto est (Jer. XXXI, 29); et: Desiit uva acerba, a patribus manducata, filiorum dentes obstupefacere: unusquisque enim in suo delicto morietur; et spadones non tantum ignominia caruerunt, verum et gratiam meruerunt, invitati in regna coelorum, sepulta lege succedendi in matrimonium fratris, contrarium ejus obtinuit non succedendi in matrimonium fratris.
PL 2, 938Aしかし、時の終極が「増えよ、満ち溢れよ」をも空しくしたとき——使徒がこう持ち出したのである(一コリント7:29)。「残るところは、妻を持つ者たちも、持たぬ者であるかのようであることである。時は切り詰められているからである」(エレミヤ31:29)。また、「父祖たちが食べた酸っぱい葡萄が、子らの歯を鈍らせることはもはやない。おのおの自分の罪によって死ぬのだからである」。そして、宦官たちは不名誉を免れただけでなく、恩寵にも与った——天の国々へと招かれて。兄弟の婚姻を継ぐという律法は葬られ、その反対、すなわち兄弟の婚姻を継がないことが、力を持つに至った。
Et ita, ut praediximus, quod cessavit valere, cessante ratione, non potest alii argumentationem accommodare. Ergo non nubet defuncto viro uxor, fratri utique nuptura si nupserit.
PL 2, 938Aかくして、我々が先に述べたように、効力を失ったものは、その理由が失われた以上、他のことへ論拠を提供することはできない。それゆえ、夫を亡くした妻は嫁ぐことがない。もし嫁ぐならば、当然、兄弟に嫁ぐことになるからである。
Omnes enim nos fratres sumus: et illa nuptura in Domino habet nubere, id est, non ethnico, sed fratri; quia et vetus lex adimit conjugium allophylorum.
PL 2, 938Bなぜなら我々はみな兄弟だからである。そして、かの女が嫁ぐとすれば、「主にあって」嫁がねばならない。すなわち異教徒にではなく、兄弟に。というのも、古い律法もまた、異民族との婚姻を取り去っているからである。
Cum autem et in Levitico cautum sit: Quicumque sumpserit fratris uxorem, immunditia est, turpitudo, sine liberis morietur (Lev. XX, 31); sine dubio, dum ille prohibetur denuo nubere, et illa prohibetur, non habens nubere nisi fratri.
PL 2, 938Bしかし、レビ記にもこう戒められている——「兄弟の妻を娶る者はだれでも、それは汚れであり、恥辱である。彼は子のないまま死ぬであろう」(レビ記20:31)。疑いなく、彼が再び娶ることを禁じられている以上、かの女もまた禁じられている。兄弟のほかに嫁ぐ相手を持たないのだから。
Quomodo ergo Apostolo conveniet et Legi, quam non in totum impugnat, cum ad epistolam ipsius venerimus, ostendetur. Interim quod pertineat ad Legem, magis nobis competunt argumentationes ejus. Denique prohibet eadem, sacerdotes denuo nubere (Lev. XXXI, 14).
PL 2, 938Bそれゆえ、これが使徒と、彼が全面的には攻撃していない律法とに、どのように適合するかは、彼の書簡に至ったときに示されるであろう。さしあたり律法に関するかぎり、その論拠はむしろ我々に適う。実に同じ律法は、祭司たちが再び娶ることを禁じている(レビ記31:14)。
Filiam quoque sacerdotis jubet viduam vel ejectam, si semen non fuerit illi, in domum patris sui regredi, et de pane ejus ali.
PL 2, 938Bまた祭司の娘についても、やもめとなった場合、あるいは追い出された場合、もし彼女に種がなければ、父の家に戻り、その糧によって養われるよう命じている。
Ideo, si semen non fuerit illi, non, ut si fuerit, denuo nubat: quanto magis enim non nubet, si filios habeat! sed ut, si habuerit, a filio potius alatur quam a patre, quo et filius praeceptum Dei exsequatur, Honora patrem et matrem (Lev. XXXI, 13).
PL 2, 938Cそれゆえ、「もし彼女に種がなければ」と言うのは、種があれば再び嫁ぐがよい、というためではない——子があるならばなおさら嫁がないはずだからである——そうではなく、子があるならば、父によってよりもむしろその子によって養われるためであり、それによってその子もまた神の戒め——「父と母とを敬え」——を果たすためである(レビ記31:13)。
Nos autem Jesus summus sacerdos et magnus Patris, de suo vestiens (quia [Gal. III, 27] qui in Christo tinguuntur, Christum induerunt ), sacerdotes Deo Patri suo fecit secundum Joannem (Apoc. I, 6).
PL 2, 938Cしかし我々を、至高の祭司にして父の偉大な祭司であるイエスは、御自身のものを着せることによって——キリストにあって浸された者たちはキリストを着たのだから(ガラテア3:27)——ヨハネによれば、その父なる神への祭司とされたのである(黙示録1:6)。
Nam et illum adolescentem festinantem ad exequias patris ideo revocat, ut ostendat sacerdotes nos vocari ab eo, quos lex vetabat parentum sepulturae adesse: Super omnem, inquit, animam defunctam sacerdos non introibit, et super patrem suum, et super matrem suam non contaminabitur (Lev. XXII, 13).
PL 2, 938C事実、彼は、父の葬儀へ急ぐあの若者を呼び戻した。それは、我々が彼によって祭司と呼ばれていることを示すためであった。律法は祭司たちが親の埋葬に立ち会うことを禁じていた——「祭司はいかなる死せる魂のところへも入ってはならない。自分の父の上にも、自分の母の上にも身を汚してはならない」と言われている(レビ記22:13)。
Ergo et nos hoc interdictum observare debemus? non utique. Vivit enim unicus pater noster Deus, et mater Ecclesia; et neque ipsi mortui sumus, qui Deo vivimus; neque mortuos sepelimus, quia et illi vivunt in Christo.
PL 2, 938Dでは我々もまた、この禁令を守るべきであろうか。いや、当然そうではない。我々の唯一の父なる神は生きておられ、母なる教会も生きているからである。我々自身も、神に生きる者として死んではいない。また我々は死者たちを葬るのでもない。彼らもまたキリストのうちに生きているからである。
Certe sacerdotes sumus a Christo vocati, monogamiae debitores ex pristina Dei lege, quae nos tunc in suis sacerdotibus prophetavit.
PL 2, 939A確かに我々はキリストによって召された祭司である。神の古き律法によって、一度の結婚への負い目を負う者たちであり、その律法はかつて、自らの祭司たちのうちに我々を予表していたのである。
Caput VIII
第VIII章PL 2, 939ANunc ad legem proprie nostram, id est, ad Evangelium, conversi, qualibus excipimur exemplis!
PL 2, 939Aさて、まさしく我々自身の律法、すなわち福音へと転じたとき、いかなる実例をもって我々は迎えられることか。
Dum ad sententias pervenimus, ecce statim quasi in limine, duae nobis antistites christianae sanctitatis occurrunt, monogamia et continentia: alia pudica, in Zacharia sacerdote; alia integra, in Joanne antecursore; alia placans Deum, alia praedicans Christum; alia totum praedicans sacerdotem, alia plus praeferens quam propheten, scilicet eum, qui non tantum praedicaverit, aut demonstraverit coram, verum etiam baptizaverit Christum.
PL 2, 939A聖句の言葉に至るや、見よ、たちまち、いわば戸口においてであるかのように、キリスト教的な聖性を司る二人の女司祭——一度の結婚と節制とが我々を出迎える。一方は貞潔な姿を、祭司ザカリアにおいて示し、他方は全き姿を、先駆者ヨハネにおいて示す。一方は神を宥め、他方はキリストを宣べ伝える。一方は全き祭司を宣べ伝え、他方は預言者以上の者を差し出す——すなわち、キリストを宣べ伝え、あるいは面前で指し示しただけでなく、洗礼をも授けた者である。
Quis enim corpus Domini dignius initiaret, quam ejusmodi caro, qualis et concepit illud et peperit. Et Christum quidem virgo enixa est, semel nuptura post partum, ut uterque titulus sanctitatis in Christi sensu dispungeretur, per matrem et virginem et univiram.
PL 2, 939B主の肉体に、これを宿しこれを産んだのと同じ質の肉にもまして、ふさわしく初めを与えうる者があろうか。実に、処女がキリストを産んだのであり、出産ののち一度だけ嫁ぐことになっていた。それは、聖性の二つの名目が、キリストに即して決着をつけられるためであった——母であり、処女であり、一度だけ嫁いだ女である一人の女によって。
At ubi infans templo exhibetur, quis illum in manus suscipit? quis in spiritu primus agnoscit?
PL 2, 939Bでは、幼子が神殿に捧げられたとき、だれがこの方を両手に受け取るのか。だれが霊において最初にこの方を認めるのか。
Vir justus et cautus, et utique non digamus, vel ne dignius mox Christus a foemina praedicaretur vetere vidua et univira, quae et templo dedita satis in semetipsa portendebat, quales spiritali templo, id est, Ecclesiae debeant adhaerere.
PL 2, 939B〔それは〕正しく慎み深い、そして当然ながら二度娶ってはいない男である。あるいはそれは、間もなくキリストが、年老いたやもめにして一度だけ嫁いだ女によって、より一層ふさわしく宣べ伝えられることのないようにするためでもあった。彼女は神殿に献身することによって、いかなる者たちが霊的な神殿、すなわち教会に付き従うべきかを、自らのうちに十分に予表していたのである。
Tales arbitros infans Dominus expertus, non alios habuit et adultus. Petrum solum invenio maritum, per socrum; monogamum praesumo, per Ecclesiam, quae super illum aedificata, omnem gradum ordinis sui de monogamis erat collocatura.
PL 2, 939B幼子であったとき、かかる証人たちを経験した主は、成人してからも他の者たちを持たなかった。私が見出すのは、ペトロただ一人が既婚であったということであり、それは彼の姑によって知られる。私は彼を一度娶った者と推し量る。なぜなら、彼の上に建てられた教会が、その位階のあらゆる段階を、一度の結婚をした者たちから据えることになっていたからである。
Caeteros cum maritos non invenio; aut spadones intelligam necesse est, aut continentes. Nec enim si penes Graecos communi vocabulo censentur mulieres et uxores, pro consuetudinis facilitate (caeterum, est proprium vocabulum uxorum), ideo Paulum sic interpretabimur, quasi demonstret uxores Apostolos habuisse.
PL 2, 939C他の者たちについては、既婚者として見出すことがないので、宦官であるか、あるいは節制する者であるかのいずれかと解さざるをえない。ギリシア人のもとでは、慣用の便宜上、女と妻とが共通の語で数えられているとしても——もっとも、妻にはそれ固有の語があるのだが——それゆえにパウロを、あたかも使徒たちが妻を持っていたことを示しているかのように解釈することはしない。
Si de matrimoniis disputaret (quod in sequentibus facit, ubi magis Apostolus aliquod exemplum nominare potuisset), recte videretur dicere: Non enim habemus potestatem uxores circumducendi, sicut caeteri apostoli et Cephas (I Cor. IX)?
PL 2, 939Cもし彼が婚姻について論じているのであれば(実際、続く箇所ではそうしており、そこでは使徒はむしろ何らかの実例を挙げえたはずである)、こう言うのがふさわしく思われたであろう——「我々には、ほかの使徒たちやケファがそうしているように、妻を連れて歩く権力がないのであろうか」と(一コリント9章)。
At ubi ea subjungit, quae de victuaria exhibitione abstinentiam ejus, ostendunt, dicentis: Non enim potestatem habemus manducandi et bibendi? non uxores demonstrat ab Apostolis circumductas, quas et qui non habent, potestatem tamen manducandi et bibendi habent; sed simpliciter mulieres, quae illo eodem instituto, quo et Dominum comitantes, ministrabant.
PL 2, 940Aしかし、彼が、食事の給付について彼自身の節制を示す事柄を付け加えて、「我々には食べ飲みする権力がないのであろうか」と言うとき、これは使徒たちに連れられた妻を示しているのではない。妻を持たない者たちであっても、食べ飲みする権力は持っているのだから。そうではなく、単に女たちのことである。彼女たちは、主に付き従っていたのと同じその慣わしによって、〔使徒たちに〕仕えていたのである。
Jam vero si Christus reprobat Scribas et Pharisaeos, sedentes in cathedra Moysi, nec facientes quae docerent, quale est ut ipse super cathedram suam collocaret, qui sanctitatem carnis praecipere magis, non etiam obire meminissent, quam illis omnibus modis insinuarat et docendam et agendam, in primis de suo exemplo, tunc de caeteris argumentis; cum puerorum dicit esse regnum coelorum (Matth. XVIII, 3; XXIX, 14); cum consortes illis facit alios post nuptias pueros; cum ad simplicitatem columbae (Matth. XXIX, 16) provocat, avis non tantum innocuae, verum et pudicae, quam unam unus masculus novit; cum samaritanae maritum negat, ut adulterum ostendat numerosum maritum (Jo. IV, 17); cum in revelatione gloriae suae de tot sanctis et prophetis, Moysen et Helian secum mavult, alterum monogamum, alterum spadonem!
PL 2, 940Aさらに、もしキリストが、モーセの座に着きながら自ら教えることを行わない律法学者やファリサイ人を咎めるのであれば、この方自身が、肉の聖性を命じることは覚えていても、それを自ら行うことは覚えていない者たちを、御自身の座に据えるなどということがありえようか。この方は、その肉の聖性を、あらゆる仕方で彼らに、教えられるべきものとして、また行われるべきものとして吹き込んでおられたのである——まず御自身の実例によって、次いでその他の論拠によって。すなわち、天の国は子どもたちのものであると言われるとき(マタイ18:3、29:14)、婚姻ののちに子どもとなる他の者たちを、その子どもたちの仲間とされるとき、鳩の単純さ——無害であるだけでなく貞潔でもあり、一羽の雄がただ一羽だけを知るという鳥——へと招かれるとき(マタイ29:16)、サマリアの女の夫を夫でないと否まれ、数多い夫を姦通者として示されるとき(ヨハネ4:17)、また御自身の栄光の顕現において、あれほど多くの聖徒や預言者たちの中から、モーセとエリヤ——一方は一度娶った者、他方は宦官——を御自身とともに選ばれるとき、〔それらすべてがこのことを示している〕。
Non enim aliud fuit Helias, quam Joannes, qui in virtute et spiritu venit Heliae; cum ille vorator et potator homo, prandiorum et coenarum cum publicanis et peccatoribus frequentator (Matth. X; Luc XV, 13, 19), semel apud unas nuptias coenat multis utique nubentibus. Totiens enim voluit celebrare eas, quotiens et esse.
PL 2, 940B実に、エリヤは、エリヤの力と霊のうちに来たヨハネにほかならなかった。あの、貪り食い大酒を飲む男、徴税人や罪人たちと昼餐夕餐を重ねる常連であった彼〔キリスト〕は(マタイ10章、ルカ15:13,19)、ただ一度、一つの婚礼に列席して食事をした——嫁ぐ者は当然多くいたにもかかわらずである。彼が婚礼を祝おうと望んだのは、婚礼が在ることを望んだのと、ちょうど同じ回数だけだからである。
Caput IX
第IX章PL 2, 940CSed hae argumentationes potius existimentur de conjecturis coactae, si non et sententiae adstiterint, quas Dominus emisit in repudii retractatu, quod permissum aliquando jam prohibet; in primis, quia ab initio non fuit sic, sicut matrimonii numerus; tum quia quos Deus conjunxit, homo non separabit (Matth. XIX, 6, 8); scilicet, ne contra Dominum faciat.
PL 2, 940Cしかしこれらの論証は、主が離縁の見直しにおいて発せられた御言葉が味方についていないなら、憶測から無理に組み立てられたものとみなされるほうがよいであろう。その御言葉は、かつて許されていたことを今は禁じている。まず、それが結婚の数の場合と同じく「初めからそうではなかった」からである。次に「神が結び合わせた者を、人は引き離してはならない」(マタイ19:6, 8)からである。すなわち、主に逆らうことのないようにである。
Solus enim ille separabit, qui et conjunxit; separabit autem, non per duritiam repudii, quam exprobrat et compescit, sed per debitum mortis. Siquidem unus ex passeribus duobus non cadit in terram sine patris voluntate (Matth. X, 29).
PL 2, 940Cというのも、結び合わせた方のみが引き離すのであり、しかもそれは、主自らが咎めて抑えておられる離縁の非情さによってではなく、死という負債によって引き離すのである。実に、二羽の雀のうちの一羽も、父の御旨なしには地に落ちることはない(マタイ10:29)。
Igitur, si quos Deus conjunxit, homo non separabit repudio; aeque consentaneum est, ut quos Deus separavit morte, homo non conjungat matrimonio; proinde contra Dei voluntatem juncturus separationem, atque si separasset conjunctionem.
PL 2, 940Cそれゆえ、神が結び合わせた者を人が離縁によって引き離してはならないのであれば、神が死によって引き離した者を人が婚姻によって結び合わせてはならないというのも、等しく理にかなっている。かくしてその者は、引き離されたものを結び合わせることによって、結び合わされたものを引き離した場合と同じく、神の御旨に逆らうことになる。
Hoc quantum ad Dei voluntatem non destruendam, et initii formam restruendam. Caeterum, et alia ratio conspirat; imo non alia, sed quae initii formam imposuit, et voluntatem Dei movit ad prohibitionem repudii: Quoniam qui dimiserit uxorem suam, praeterquam ex caussa adulterii, facit eam adulterari; et: qui dimissam a viro a duxerit, adulterat utique (Matth. X, 22).
PL 2, 941A以上は、神の御旨を損なわず、初めの型を立て直すことに関わるかぎりでのことである。しかしまた、別の理由も一致して働いている。いや、別の理由ではなく、初めの型を課し、離縁の禁止へと神の御旨を動かしたのと同じ理由である。すなわち、「妻を離縁する者は、姦淫の場合を除いて、これを姦淫させることになる。また、夫に離縁された女を娶る者は、当然姦淫を犯すことになる」(マタイ10:22)。
Nam et nubere legitime non potest repudiata; et si quid tale commiserit sine matrimonii nomine, non capit elogium adulterii, qua adulterium in matrimonio crimen est?
PL 2, 941A実に、離縁された女は正当に嫁ぐことができない。そして、もし婚姻という名目なしにそのようなことを犯したとしても、婚姻の内での姦淫が罪であるのに、なぜ姦淫の罪状書きを免れよう。
Deus aliter censuit, citra quam homines, ut in totum, sive per nuptias, sive vulgo, alterius viri admissio adulterium pronuntietur a Deo. Videamus enim quid sit matrimonium apud Deum, et ita cognoscemus quid sit aeque adulterium.
PL 2, 941A神は人間とは違う判断を下された。すなわち、婚姻によるにせよ、ただの交わりによるにせよ、他の男の受け入れは、総じて神によって姦淫と宣告されるのである。では、神のもとでは婚姻とは何であるかを見よう。そうすれば、姦淫とは何であるかも同様に知られよう。
Matrimonium est, cum Deus jungit duos in unam carnem, aut junctos deprehendens in eadem carne, conjunctionem signavit.
PL 2, 941B婚姻とは、神が二人を一つの肉に結び合わせること、あるいは、すでに結ばれて同じ肉にある者たちを見出し、その結びに印を押すことである。
Adulterium est, cum, quoquo modo disjunctis duobus, alia caro, imo aliena miscetur, de qua dici non possit: Haec est caro ex carne mea, et hoc os ex ossibus meis (Gen. II, 23).
PL 2, 941B姦淫とは、いかなる仕方であれ二人が引き離されたのちに、別の肉が、それどころか他人の肉が混じり合うことであり、その相手について「これは私の肉からの肉、私の骨からの骨である」(創世記2:23)と言うことができない場合である。
Semel enim hoc et factum, et pronuntiatum, sicut ab initio, ita et nunc in aliam carnem non potest convenire.
PL 2, 941Bというのも、これは一度なされ、一度宣言されたことであり、初めにそうであったように、今もまた別の肉へと重なることはできないからである。
Itaque sine caussa dices, Deum vivo marito nolle repudiatam alii viro jungi, quasi mortuo velit; quando si mortuo non tenetur, proinde nec vivo; tam repudio matrimonium dirimente quam morte, non tenebitur ei, cui per quod tenebatur, abruptum est; adeo non interest vivo an mortuo viro nubat.
PL 2, 941Bそれゆえ、神は夫が生きている間は離縁された女が別の男に結びつくことを望まないが、夫が死ねばそれを望む、などとお前は根拠なく言うことになる。というのも、夫が死んでいる場合に縛られていないのであれば、生きている場合も同様に縛られていないはずだからである。婚姻を解くのが離縁であれ死であれ同じであるなら、縛っていたものが断たれた相手には、もはや縛られない。かくして、夫が生きているか死んでいるかは、嫁ぐことにおいて何の違いもないことになる。
Neque enim in illum delinquit, sed in semetipsam. Omne delictum quod admiserit homo, extra corpus est; qui autem adulteratur, in corpus suum delinquit (I Cor. VI, 18).
PL 2, 941C実に彼女は、夫に対してではなく、自分自身に対して罪を犯すのである。人が犯すあらゆる罪は肉体の外にあるが、姦淫を犯す者は自分の肉体に対して罪を犯す(一コリント6:18)。
Adulteratur autem, sicut supra praestruximus, qui aliam carnem sibi immiscet super illam pristinam, quam Deus aut conjunxit in duos, aut conjunctam deprehendit.
PL 2, 941Cそして姦淫を犯すとは、先に述べたとおり、神が二人を結び合わせた、あるいは結び合わされているのを見出したかつての肉の上に、別の肉を自分に混じらせる者のことである。
Ideoque abstulit repudium, quod ab initio non fuit; ut, quod ab initio fuit, muniat duorum in unam carnem perseverantiam, ne necessitas vel occasio tertiae concarnationis irrumpat, soli caussae permittens repudium, si forte praevenerit, cui praecavetur.
PL 2, 941Cそれゆえ神は、初めからなかったものである離縁を取り除いた。それは、初めからあったもの、すなわち二人が一つの肉であり続けることを守り、第三の肉との結びの必要や機会が割り込むことのないようにするためである。ただ、それに対して備えられた唯一の場合、すなわちそれ〔姦淫〕がすでに起こってしまっていた場合にのみ、離縁を許すのである。
Adeo autem repudium a primordio non fuit, ut apud Romanos post annum sexcentesimum Urbis conditae id genus duritiae commissum denotetur. Sed illi etiam non repudiantes adulteria commiscent; nobis, etsi repudiemus, ne nubere quidem licebit.
PL 2, 941Cそして離縁が初めからなかったことは、ローマ人のもとでも、ローマ市の創建から六百年ののちになって、その種の非情な行いがなされたと記録されているほどである。しかし彼らは、離縁しない場合でも姦淫を重ねている。我々にあっては、たとえ離縁したとしても、娶ることさえ許されないであろう。
Caput X
第X章PL 2, 942AVideo jam hinc ad Apostolum nos provocari. Ad cujus sensum facilius perspiciendum, tanto instantius praeculcandum est mulierum magis defuncto marito teneri, quominus alium virum admittat.
PL 2, 942A私にはすでにここから、我々が使徒へと呼び出されているのが見える。その意のところをより容易に見て取るために、それだけいっそう力を込めて先に踏み固めておかねばならないのは、女は死んだ夫にこそいっそう縛られており、それだけ別の男を受け入れることから遠ざけられている、ということである。
Recogitemus enim repudium, aut discordia fieri, aut discordiam facere; mortem vero ex lege Dei, non ex hominis offensa evenire. Idque omnium esse debitum, etiam non maritorum.
PL 2, 942Aというのも、思い返してみよう。離縁は不和によって起こるか、あるいは不和を引き起こすものである。しかし死は、人間の側の落ち度からではなく、神の律法によって起こる。そしてこれはすべての者に負わされた負債であり、結婚していない者たちにさえも及ぶ。
Igitur si repudiata quae per discordiam, et iram, et odium, et caussas eorum, injuriam vel contumeliam, vel quamlibet querelam, et anima et corpore separata est, tenetur inimico, ne dicam marito; quanto magis, illa, quae neque suo, neque mariti vitio, sed dominicae legis eventu, a matrimonio non separata, sed relicta, ejus erit etiam defuncti, cui etiam defuncto concordiam debet!
PL 2, 942Aそれゆえ、不和と怒りと憎しみとそれらの原因、すなわち不正や侮辱、その他あらゆる不満によって、魂と肉体の両面で引き離された離縁の女でさえ、夫とは言わぬまでも敵に縛られているのだとすれば、まして、自分の落ち度でも夫の落ち度でもなく、主の律法の成り行きによって婚姻から引き離されたのではなく残された女は、なおいっそう死んだその夫のものであり続けるのではないか。死んだ夫に対しても、彼女は和合を負っているのである。
A quo repudium non audiit, non divertit; cui repudium nn scripsit, cum ipso est; quem amisisse noluit, retinet. Habet secum animi licentiam, qui omnia homini quae non habet, imaginario fructu repraesentat.
PL 2, 942B彼女は夫から離縁を聞いてはいないから、離れてはいない。彼女は夫に離縁状を書いてはいないから、夫とともにある。彼女は夫を失うことを望まなかったのだから、彼を保ち続けている。彼女は心の自由を自分のもとに持っている。心は、人が持たないものすべてを、想像による享受によってその人に現前させるのである。
Ipsam denique interrogo foeminam: Dic mihi, soror, in pace praemisisti virum tuum? Quid respondebit? An in discordia? Ergo hoc magis ei vincta est, cum quo habet apud Deum caussam. Non discessit, quae tenetur. Sed in pace.
PL 2, 942B結局のところ、私はその女自身に尋ねよう。「姉妹よ、私に言え。お前は夫を平和のうちに先立たせたのか」と。彼女は何と答えるであろうか。それとも不和のうちにであったと言うのか。ならば、彼女は神のもとにその夫と訴訟を抱えているという点で、いっそう強く彼に結ばれているのである。縛られている女は、離れてはいない。しかし、平和のうちであったのか。
Ergo perseveret in ea cum illo necesse est, quem jam repudiare non poterit, ne sic quidem nuptura si repudiare potuisset.
PL 2, 942Bそれゆえ、彼女はその平和のうちに、もはや離縁することのできないその夫とともに、とどまり続けなければならない。たとえ離縁することができたとしても、それでもなお嫁ぐ身ではなかったはずだからである。
Enim vero et pro anima ejus orat, et refrigerium interim adpostulat ei, et in prima resurrectione consortium, et offert annuis diebus dormitionis ejus.
PL 2, 942C実に、彼女は夫の魂のために祈り、さしあたりの安らぎを彼のために願い求め、最初の復活における交わりを求め、毎年めぐりくるその永眠の日にささげ物をする。
Nam haec nisi fecerit, vere repudiavit, quantum in ipsa est; et quidem hoc iniquius, quanto quo modo potuit, quia non potuit; et hoc indignius, quanto jam indignius, si quia non meruit. Aut numquid nihil erimus post mortem?
PL 2, 942Cもしこれらのことをしないなら、彼女は自分にできる限りにおいて、実のところ夫を離縁したのである。しかもそれはいっそう不当である。できる仕方でそうしたのだから——正規の仕方ではできなかったがゆえに。そしていっそう恥ずべきことである。もし夫がそれに値しなかったからだというのであれば、なおさら恥ずべきだからである。それとも、我々は死後には何ものでもない、とでも言うのか。
Secundum aliquem Epicurum, et non secundum Christum. Quod si credimus mortuorum resurrectionem, utique tenebimur, cum quibus resurrecturi sumus, rationem de alterutro reddituri.
PL 2, 942Cそれはいずれかのエピクロスに従ってのことであって、キリストに従ってのことではない。もし我々が死者の復活を信じるなら、我々は当然、ともによみがえるはずの者たちに縛られ、互いについて申し開きをすることになろう。
Si autem in illo aevo neque nubent neque nubentur, sed erunt aequales angelis (Matth. XXII, 30); non ideo non tenebitur conjugibus defunctis, quia non erit restitutio conjugii.
PL 2, 942Cだが、もしかの世においては人は娶ることも嫁ぐこともなく、御使いたちと等しくなる(マタイ22:30)のだとしても、婚姻が元に戻ることはないからといって、それゆえに死んだ配偶者に縛られなくなるわけではない。
Atquin eo magis tenebimur, quia in meliorem statum destinamur, resurrecturi in spiritale consortium, agnituri tam nosmetipsos, quam et nostros.
PL 2, 943Aしかるに、我々はいっそう強く縛られるのである。なぜなら、我々はよりよき境遇へと定められており、霊的な交わりのうちによみがえって、自分自身をも、自分の者たちをも認め合うことになるからである。
Caeterum, quomodo gratias Deo in aeternum canemus, si non manebit in nobis sensus et memoria debiti hujus? si substantia, non conscientia reformabimur?
PL 2, 943Aしかし、もしこの負債についての感覚と記憶が我々のうちにとどまらないのであれば、我々はどのようにして永遠に神に感謝を歌うことができようか。もし実体においては元の姿に戻されても、認識においては戻されないのであれば。
Ergo qui cum Deo erimus, simul erimus, dum omnes apud Deum unum (licet merces varia, licet (Jo. XIV, 2). multae mansiones penes patrem eumdem) uno denario ejusdem mercedis operati, id est vitae aeternae, in qua magis non separabit quos conjunxit Deus, quam in ista minore vita separari vetat.
PL 2, 943Aそれゆえ、神とともにあることになる我々は、ともにあるであろう。神のもとにあってすべての者が一つであるかぎり(報酬は様々であり、同じ父のもとに住まいは多い〔ヨハネ14:2〕としても)、我々は同じ報酬の一デナリオン、すなわち永遠の生命のために働いた者たちなのである。この永遠の生命においてこそ、神が結び合わせた者たちを、この小さき生においてそれを引き離すことを禁じている以上に、なおいっそう引き離すことはないのである。
Cum haec ita sint, quomodo alii viro vacabit, quae suo etiam in futurum occupata est? Utrique autem sexui loquimur, etsi ad alterum sermo est; quia una disciplina praeest. Alium habebit in spiritu, alium in carne?
PL 2, 943Aこのことがそうであるなら、未来においてもなお自分の夫のために占められている女が、どうして別の男に空くことがあろうか。我々はこの言葉を両方の性に向けて語っている。相手として言葉を向けているのはどちらか一方であっても、両者を律する規律は一つだからである。彼女は霊においては一方の男を持ち、肉においては別の男を持つことになるのか。
Hoc erit adulterium, unius foeminae in duos viros conscientia. Si alter a carne disjunctus est, sed in corde remanet; illic (ubi etiam cogitatus sine carnis congressu, et adulterium ante perficit ex concupiscentia, et matrimonium ex voluntate) usque adhuc maritus est, ipsum illud possidens, per quod et factus est, id est animum: in quo si et alius habitabit, hoc erit crimen.
PL 2, 943Bこれは姦淫となるであろう。一人の女が二人の男を認識のうちに抱くことになるのだから。もし一方が肉においては離されていても、心のうちにはとどまっているのであれば——肉の交わりなしの思いだけでも、欲望からすでに姦淫を成し遂げ、意志からすでに婚姻を成すその場所においては——彼は今なおその夫であり、まさに彼が夫となったよすがそのもの、すなわち心を保持しているのである。もしその心のうちに別の男が住まうなら、これは罪となろう。
Caeterum, non est exclusus, si a viliore commercio carnis decessit. Honoratior maritus est, quando mundior factus est.
PL 2, 943Bしかし、肉のより卑しい交わりから退いたからといって、彼が締め出されるのではない。夫はより清くなったときにこそ、いっそう名誉を得た者となるのである。
Caput XI
第XI章PL 2, 943BUt igitur in Domino nubas secundum Legem et Apostolum (si tamen vel hoc curas), qualis est id matrimonium postulans, quod eis a quibus postulas, non licet habere; ab episcopo monogamo, a presbyteris et diaconis ejusdem sacramenti, a viduis, quarum sectam in te recusasti?
PL 2, 943Bそこで、お前が律法と使徒とに従って主にあって嫁ごうとするなら――もっとも、お前がそのことすらも気にかけるならばの話だが――お前が求めているその婚姻は、いったいいかなるものであろうか。お前がそれを求めている当人たち、すなわち一度だけ結婚した監督、同じ誓約のもとにある長老たちや執事たち、お前がその仲間入りを自ら拒んだやもめたち――その彼ら自身が持つことを許されていない婚姻だというのに。
Et illi plane sic dabunt viros et uxores, quomodo buccellas. Hoc enim est apud illos: Omni petenti te dabis. Et conjungent vos in Ecclesia virgine, unius Christi unica sponsa. Et orabis pro maritis tuis, novo et vetere. Elige cui te adulteram praestes.
PL 2, 943Cそして彼らは、確かに夫や妻を、まるで小さなパン切れのように与えるであろう。彼らのもとではこうなのだから。「求める者にはみな与えよ」と。そして彼らは、唯一のキリストのただ一人の花嫁である処女なる教会のうちで、お前と彼とを結び合わせるであろう。そしてお前は、新旧二人の夫のために祈るであろう。そのいずれに対して姦淫の女として身をさらすか、選ぶがよい。
Puto, ambobus. Quod si sapias, taceas defuncto. Repudium sit illi silentium tuum, alienis jam dotalibus scriptum. Hoc modo novum promereberis maritum, si veteris obliviscaris. Debes magis illi placere, propter quem Deo placere non maluisti.
PL 2, 943C思うに、双方に対してであろう。もしお前に分別があるなら、亡き夫についてはむしろ黙っているがよい。お前の沈黙を、彼への離縁状としよう――それはすでに他人の婚資の証書によって書き記されているのだから。このようにして、古い夫を忘れるならば、お前は新しい夫にふさわしい者となるであろう。お前はむしろ彼を喜ばせるべきである。彼のために、お前は神を喜ばせることを選ばなかったのだから。
Haec Psychici volunt Apostolum probasse, aut in totum non recogitasse, cum scriberet: Mulier vincta est in quantum temporis vivit vir ejus; si autem mortuus fuerit, libera est: cui vult, nubat; tantum in Domino (I Cor. VII, 39).
PL 2, 944Aプシュキコイは、使徒がこう書いたときに、これらのことを是認していた、あるいはまったく考え直しもしなかったのだ、と言おうとする――「女は夫が生きているかぎりの間、縛られている。しかし夫が死んだならば、自由の身である。自分の望む相手に嫁ぐがよい。ただし主にあってのみ」(一コリント7:39)と。
Ex hoc enim capitulo defendunt licentiam secundi matrimonii, imo et plurimi, si secundi; quod enim semel esse desiit, omni obnoxium est numero.
PL 2, 944Aこの一節から、彼らは二度目の婚姻の放縦を擁護する。いや、二度目どころか、それ以上さえも。というのも、一度きりであることをやめてしまったものは、いかなる数にも従うことになるからである。
Quo autem sensu Apostolus scripserit, ita relucebit, si prius constet, non hoc illum sensu scripsisse, quo Psychici utuntur.
PL 2, 944Aしかし、使徒がどのような意味でこれを書いたかは、彼がプシュキコイの用いるような意味で書いたのではないということが先に明らかになるならば、それによって照らし出されるであろう。
Constabit autem, si quis ea recordetur, quae huic capitulo diversa sunt et apud doctrinam, et apud voluntatem, et apud propriam ipsius Pauli disciplinam.
PL 2, 944Aそれは、この一節とは教えにおいても、意志においても、パウロ自身の規律においても異なる事柄を思い起こす者があれば、明らかになるであろう。
Si enim secundas nuptias permittit, quae ab initio non fuerunt, quomodo adfirmat omnia ab initium recolligi in Christo? Si vult nos iterare conjugia, quomodo semen nostrum in Isaac semel marito auctore defendit?
PL 2, 944Aもし彼が、初めからなかった二度目の結婚を許すのであれば、どうしてすべてのものが初めの状態へとキリストにおいて回復されると言い切るのか。もし彼が我々に婚姻を繰り返すことを望むのであれば、どうして彼は、一度だけ娶った夫を我々の祖として、イサクにおける我々の種を弁護するのか。
Quomodo totum ordinem Ecclesiae de monogamis disponit, si non haec disciplina praecedit in laicis, ex quibus Ecclesiae ordo proficit?
PL 2, 944Bもし、教会の位階がそこから生じる信徒たちのうちに、この規律があらかじめ行われていないのであれば、どうして彼は教会の位階全体を、一度の結婚をした者たちで整えるのか。
Quomodo in matrimonio adhuc positos a fructu matrimonii avocat, dicens in collecto esse tempus, si per mortem matrimonio elapsos iterum in matrimonium revocat?
PL 2, 944Bもし彼が、死によって婚姻を脱した者たちを再び婚姻へと呼び戻すのであれば、どうして彼は、時が縮まっていると言って、なお婚姻のうちにある者たちをその果実から遠ざけるのか。
Haec si diversa sunt ei capitulo, de quo agitur, constabit, ut diximus, non hoc illum sensu scripsisse, quo Psychici utuntur.
PL 2, 944Bこれらのことが、いま論じているその一節と異なるのであれば、我々がすでに述べたとおり、彼がプシュキコイの用いるような意味でこれを書かなかったことは明らかになるであろう。
Quia facilius est, ut aliquam rationem habeat unum illud capitulum, quae cum caeteris sapiat, quam ut Apostolus diversa inter se docuisse videatur. Eam rationem in ipsa materia poterimus recognoscere. Quae ista materia Apostolo fuit scribendi talia?
PL 2, 944Bというのも、使徒が互いに矛盾することを教えたと見なされるよりも、かのただ一つの一節が、他の箇所と調和するような何らかの理由を持つと考えるほうが容易だからである。その理由は、まさにその主題そのもののうちに見て取ることができよう。使徒がこのようなことを書くに至った主題とは何であったか。
Tyrocinium novae et cum maxime orientis Ecclesiae, quam lacte scilicet educabat, nondum solido cibo (I Cor. III) validioris doctrinae: adeo ut, prae illa infantia fidei, ignorarent adhuc quid sibi agendum esset circa carnis et sexus necessitatem.
PL 2, 944Cそれは、新しく、まさに今生まれ出つつある教会の初心の段階であり、使徒はこれを乳で養っていたのであって、より堅固な教えという固い食物ではまだ養っていなかった(一コリント3章)。それゆえ、信仰のその幼さのゆえに、彼らは肉と性の必要について自分たちが何をなすべきかをまだ知らなかったのである。
Cujus etiam ipsas species ex rescriptis intelligimus, cum dicit: De his autem quae scribitis, bonum est homini mulierem non attingere; propter fornicationes autem, unusquisque uxorem suam habeat (I Cor. VII): ostendit fuisse qui in matrimonio a fide deprehensi, verebantur ne non liceret eis matrimonio suo exinde uti, quia in carnem sanctam Christi credidissent.
PL 2, 944Cこの幼さの実際のありさまさえも、我々は彼の返書から知ることができる。彼はこう言う。「汝らが書き送ったことについて言えば、人は女に触れないのがよい。しかし淫行を避けるために、おのおの自分の妻を持つがよい」(一コリント7章)。これは、すでに婚姻のうちにあって信仰に至った者たちの中に、それ以後自分の婚姻を用いることが許されないのではないかと恐れる者たちがいたことを示している。彼らはキリストの聖なる肉を信じたからである。
Et tamen secundum veniam concedit, non secundum imperium; id est, indulgens, non praecipiens ita fieri. Caeterum, malebat omnes id esse quod et ipse.
PL 2, 944Cそれでもなお彼は、命令によってではなく、大目に見ることによってこれを許した。すなわち、そう行うことを命じたのではなく、大目に見たのである。しかし、彼はむしろ、すべての者が自分と同じようであることを望んでいた。
Proinde et de repudio rescribens, demonstrat quosdam de isto quoque cogitasse: vel maxime, quia et in ethnicis matrimoniis non putabant post fidem sibi perseverandum.
PL 2, 945Aそれゆえ、離縁についても答えを書き送るにあたって、彼はある者たちがこのことについても思い悩んでいたことを示している。とりわけ、異教徒との婚姻においては、信仰を得たのちにはそこにとどまり続けるべきではないと考えていた者たちがいたからである。
Quaerebant et de virginibus consilium (praeceptum enim Domini non erat), bonum esse homini si sic permaneat; utique quomodo a fide fuerit inventus. Vinctus es uxori, ne quaesieris solutionem.
PL 2, 945A彼らはまた童貞女たちについても助言を求めていた(主の命令がなかったからである)。人がそのままとどまるならばそれはよいことである。それは当然、信仰に至ったときの状態のままでのことである。「お前は妻に縛られている。解放を求めるな。」
Solutus es ab uxore, non quaesieris uxorem: si autem acceperis uxorem non deliquisti: quia ante fidem soluto ab uxore, non numerabitur post fidem secunda uxor, quae post fidem prima est. A fide enim etiam ipsa vita nostra censetur.
PL 2, 945A「お前は妻から解かれている。妻を求めるな。しかし、もし妻を娶ったとしても、お前は罪を犯したのではない。」なぜなら、信仰の前に妻から解かれていた者にとって、信仰ののちの妻は二人目として数えられることはないからである。信仰ののちにおいては、彼女こそが最初の妻だからである。我々の生そのものが、信仰から起算されるのである。
Sed hic parcere se dicit illis: alioquin pressuram carnis subsecuturam, prae angustiis temporum impedimenta matrimonii recusantibus; quin potius de Domino sollicitudinem habendam promerendo, quam de marito. Et ita revocat quod permisit.
PL 2, 945Aしかしここで彼は、自分は彼らを大目に見ているのだと言う。さもなければ、時の窮迫にもかかわらず婚姻の妨げをものともせず娶ろうとする者たちに、肉の苦難が続いて起こるであろうから。むしろ、夫のためにではなく主のために気遣いを持つよう努めるべきである、と。こうして彼は、自分が許したことを取り消すのである。
Sic ergo in eodem ipso capitulo, quo definit unumquemque, in qua vocatione vocabitur, in ea permanere debere, adjiciens: Mulier vincta est, quamdiu vivit vir ejus: si autem dormierit, libera est; cui volet nubat, tantum in Domino (I Cor. VII, 39); hinc quoque eam demonstrat intelligendam, quae et ipsa sic fuerit inventa soluta a viro, quomodo et vir solutus ab uxore; per mortem utique, non per repudium facta solutione: quia repudiatis non permitteret nubere, adversus pristinum praeceptum.
PL 2, 945Bかくして、彼が各人はどのような召しにおいて召されたにせよ、その召しのうちにとどまり続けるべきであると定める、まさにその同じ一節において、彼はこう付け加える。「女は、夫が生きているかぎり縛られている。しかし夫が眠りについたなら、自由の身である。自分の望む相手に嫁ぐがよい。ただし主にあってのみ」(一コリント7:39)と。ここからも彼が示しているのは、これが、夫から解かれた女として、まさに夫が妻から解かれたのと同じように見出された女――しかも死によって、離縁によってではなく解かれた女――と理解されるべきだということである。というのも、彼は、以前の命令に反して、離縁された女に嫁ぐことを許しはしなかったであろうからである。
Itaque mulier si nupserit, non delinquet, quia nec hic secundus maritus deputabitur, qui est a fide primus, et adeo sic est, ut propterea adjecerit: Tantum in Domino; quia de ea agebatur, quae ethnicum habuerat, et amisso eo crediderat; ne scilicet etiam post fidem ethnico se nubere posse praesumeret; licet nec hoc Psychici curent.
PL 2, 945Bそれゆえ、女が嫁いだとしても罪を犯すことにはならない。なぜなら、ここでも二人目の夫は、信仰から数えれば最初の夫とみなされるからであり、まさにそうであるからこそ、彼は「ただし主にあってのみ」と付け加えたのである。それは、異教徒の夫を持ち、その夫を失ったのちに信仰に至った女について論じられていたからであり、彼女が信仰ののちにもなお異教徒に嫁ぐことができると思い込むことのないようにするためであった。もっとも、プシュキコイはこの点さえ気にかけない。
Sciamus plane non sic esse in graeco authentico, quomodo in usum exiit per duarum syllabarum aut callidam aut simplicem eversionem: Si dormierit vir ejus, quasi de futuro sonet, ac per hoc videatur ad eam pertinere, quae jam in fide virum amiserit.
PL 2, 946A我々は、ギリシア語の原本では、二つの音節の狡猾な、あるいは単純な取り違えによって流布するようになったのとは違うかたちになっていることを、確かに知っておこう。「もし彼女の夫が眠りについたなら」というのは、あたかも未来のことを言っているかのように響き、それによって、すでに信仰のうちで夫を失った女に当てはまるように見えるのである。
Hoc quidem si ita esset, in infinitum emissa licentia, totiens virum dedisset, quotiens amissus esset, sine ullo pudore nubendi, etiam ethnicis congruente.
PL 2, 946Aもしこれが実際そうであったなら、放縦は際限なく解き放たれ、夫を失うたびごとに新しい夫が与えられることになり、しかも、異教徒にさえ似つかわしい嫁ぐことへの恥じらいの一つもないままであったろう。
Sed etsi ita esset quasi de futuro: Si cujus maritus mortuus fuerit, tantumdem et futurum ad eam pertineret, cujus ante fidem morietur maritus Quaevis accipe, dum caetera non evertas.
PL 2, 946Aしかし、たとえそれが未来のことであるかのようであったとしても――「もしある女の夫が死ぬであろうなら」というならば――それは、信仰の前にその夫が死ぬであろう女にも等しく当てはまることになろう。どちらにでも取るがよい。ただし、他の箇所を覆すことのないかぎりで。
Nam cum et illa sententiae cedant, servus vocatus es, ne curaveris: Impraeputiatus vocatus es, ne circumcidaris: Circumcisus vocatus es, ne adduxeris; quibus concurrit: Vinctus es uxori, ne quaesieris solutionem: solutus es ab uxore, ne quaesieris uxorem; satis manifestum est, ad eos haec pertinere, qui in nova et recenti vocatione constituti, de his consulebant, in quibus a fide fuerant deprehensi.
PL 2, 946Bというのも、次の格言もこれに従うからである。「お前は奴隷として召された。それを気にかけるな。」「お前は無割礼のまま召された。割礼を受けるな。」「お前は割礼を受けて召された。〔その跡を〕引き戻そうとするな。」これらに並んで、「お前は妻に縛られている。解放を求めるな。お前は妻から解かれている。妻を求めるな」とあるのだから、これらのことが、新しく最近の召しのうちに置かれ、自分たちが信仰に至ったときの状態について助言を求めていた者たちに関わることは、十分に明らかである。
Haec erit interpretatio capituli istius de hoc examinanda, an et tempori, et caussae, et tam exemplis et argumentis praecedentibus, quam et sententiis et sensibus subsequentibus; et in primis, an ipsius Apostoli et consilio proprio congruat et instituto: nihil enim custodiendum est, quam ne diversus sibi quis deprehendatur.
PL 2, 946Bこれが、この一節についての解釈であり、次の点から吟味されるべきものである。すなわち、それが時と事情とに、また先立つ実例や論証とも、後に続く言葉やその考えとも一致するかどうか、そしてまず何よりも、使徒自身の考えと定めとに一致するかどうかである。というのも、守るべきことはただ一つ、人が自分自身と矛盾する者と見なされないようにすることだけだからである。
Caput XII
第XII章PL 2, 947AAudi et subtilissimam e contrario argumentationem. Adeo, inquiunt, permisit Apostolus iterare connubium, ut solos qui sunt in clero, monogamiae jugo adstrinxerit: quod enim quibusdam praescribit, id non omnibus praescribit.
PL 2, 947A耳を傾けよ、反対の側からの実に巧妙な論法にも。使徒は結婚をくり返すことをこれほどまでに許したのだ、聖職者の中にある者だけを一度の結婚という軛につないだほどに、と彼らは言う。彼が或る者たちに定めることは、すべての者に定めることではないのだから、と。
Numquid ergo et quod omnibus praecipit, solis episcopis non praescribit; si quod episcopis praescribit, non et omnibus praecipit? An ideo omnibus, quia et episcopis? et ideo episcopis, quia et omnibus? Unde enim episcopi et clerus? nonne de omnibus?
PL 2, 947Aでは、すべての者に命じることを、監督だけには定めていないというのか——監督に定めることを、すべての者には命じていないのだとすれば。あるいは、監督にも当てはまるがゆえにすべての者に当てはまるのか、すべての者に当てはまるがゆえに監督にも当てはまるのか。監督や聖職者団は、そもそもどこから出るのか。すべての者の中からではないか。
Si non omnes monogamiae tenentur unde monogami in clerum? An ordo aliqui seorsum debebit institui monogamorum, de quo adlectio fiat in clerum?
PL 2, 947Aすべての者が一度の結婚に縛られているのでなければ、一度だけ娶った者たちはどこから聖職者団に入るのか。それとも、一度だけ娶った者たちだけの特別な位が別に立てられ、そこから聖職者団への選任がなされるべきだというのか。
Sed cum extollimur et inflamur adversus clerum, tunc unum omnes sumus; tunc omnes sacerdotes; quia sacerdotes nos Deo et Patri fecit (Apocal., I, 6, V, 10): cum ad peraequationem disciplinae sacerdotalis provocamur, deponimus infulas, et impares sumus: De ecclesiasticis ordinibus agebatur, quales ordinari oporteret.
PL 2, 947Bしかし我々が聖職者団に対して高ぶり、思い上がるときには、そのときは皆が一つであり、皆が祭司である。神と父とに対して我々を祭司としてくださったからである(黙示録1:6、5:10)。だが祭司の規律における均等を求められると、我々は祭司のしるしを脱ぎ、対等でなくなる。論じられていたのは教会の諸位についてであり、どのような者たちが叙任されるべきかということであった。
Oportebat igitur omnem communis disciplinae formam sua fronte proponi, edictum quodammodo futurum universis in praeceptione, quo magis sciret plebs eum ordinem sibi observandum, qui faceret praepositos, et ne vel ipse honor aliquid sibi ad licentiam, quasi de privilegio loci blandiretur.
PL 2, 947Bそこで、共通の規律のあり方はすべて、その前面に掲げられているべきであった。いわば万人への命令となるべき布告として。それは民が、指導者たちを立てるあの秩序を自分も守るべきことをいっそうよく知るためであり、またその名誉そのものが、地位の特権であるかのように、放縦へ向けて自らにへつらうことのないためであった。
Prospiciebat Spiritus Sanctus dicturos quosdam, «Omnia licent episcopis;» sicut ille vester Uthinensis nec Scantiniam timuit. Quot enim et digami praesident apud vos, insultantes utique Apostolo, certe non erubescentes, cum haec sub illis leguntur!
PL 2, 947B聖なる霊は、ある者たちが「監督には何でも許される」と言うようになることを予見しておられた。ちょうど諸君のあのウティナの者が、スカンティニア法さえ恐れなかったように。実に、諸君のもとでは幾人の二度娶った者が首座に着いていることか。使徒を侮辱しながら、しかもこれらの言葉が彼らのもとで読まれているというのに、恥じ入りもせずに。
Age jam, qui putas exceptionem monogamiae de episcopis factam, recede et a reliquis titulis disciplinae, qui cum monogamia episcopis adscribuntur.
PL 2, 947Cさて、監督について一度の結婚の例外が定められたと思うお前は、規律の他の項目からも退くがよい。それらもまた一度の結婚とともに監督に書きつけられているのだから。
Noli esse irreprehensibilis, sobrius, bene moratus, hospitalis, docibilis; quin vero et vino deditus, et manu promptus ad caedendum, et pugnax , et pecuniae amans, et domum non regens, nec filiorum curans disciplinam, sed nec ab extraneis bonam famam sectans (I Tim. III, 2, seqq.).
PL 2, 948A非難されるところのない者、慎み深い者、品行のよい者、もてなし好きな者、教えることのできる者であることをやめよ。それどころか、酒におぼれる者、手を上げて打つことに逸る者、争いを好む者、金銭を愛する者、家を治めない者、子供たちの規律を顧みない者、外部の者たちからの良い評判すら求めない者であるがよい(一テモテ3:2以下)。
Si enim suam habent episcopi legem circa monogamiam, etiam caetera quae monogamiae accedere oportebit, episcopis erunt scripta. Laicis vero, queis monogamia non convenit, caetera quoque aliena sunt. Evasisti, Psychice, si velis, vincula disciplinae totius.
PL 2, 948Aもし監督が一度の結婚に関して自分だけの法を持つのであれば、一度の結婚に付け加わるべき他の事柄もまた、監督のために書かれたものとなろう。だが一度の結婚がふさわしくない平信徒には、他の事柄もまた無縁である。プシュキコスよ、お前は望むなら、規律全体の鎖から逃れたことになる。
Praescribe constanter non omnibus praecipi, quae quibusdam sint praecepta; aut si caetera quidem communia sunt, monogamia vero solis episcopis imposita est, numquid illi soli christiani pronuntiandi, in quos tota disciplina collata est?
PL 2, 948A一貫して抗弁するがよい、或る者たちに命じられたことが、すべての者に命じられているのではない、と。あるいは、他の事柄は共通のものであるが、一度の結婚だけが監督にのみ課せられているのであれば、規律のすべてを託されたその者たちだけが、キリスト教徒と呼ばれるべきなのか。
Caput XIII
第XIII章PL 2, 948BSed et Timotheo scribens, vult juvenculas nubere, filios suscipere, matres familiae agere (I Tim., v. 14).
PL 2, 948Bだが彼はテモテに書き送りながら、若い女たちが嫁ぎ、子をもうけ、一家の主婦として振る舞うことを望んでいる(一テモテ5:14)。
Ad eas dirigit, quales supra denotat, juvenculas viduas, quae in viduitate deprehensae, et aliquandiu adsectatae, postquam in deliciis habuerunt Christum, nubere volunt, habentes judicium quod primam fidem resciderunt: illam videlicet, a qua in viduitate inventae, et professae eam, non perseverant.
PL 2, 948B彼がこれを向けているのは、先に示したような若い寡婦たちである。すなわち、寡婦であることを見出され、しばらくはそれに従っていながら、キリストを喜びとして味わったのちに嫁ぎたいと望むようになった者たちであり、最初の誓約を破ったという裁きを負う者たちである。すなわち、寡婦であると見出され、それを誓いながら、その誓いにとどまり続けない、あの誓約についてである。
Propter quod vult eas nubere, ne primam fidem susceptae viduitatis postea rescindant, non ut totiens nubant, quotiens in viduitate tentata, imo et in deliciis habita noluerint perseverare.
PL 2, 948Bそれゆえ彼は彼女たちが嫁ぐことを望むのである。引き受けた寡婦の身の最初の誓約を後になって破ることのないようにするためであって、寡婦であることを試みられ、しかも喜びとして味わいながらもそこにとどまり続けようとしないたびごとに嫁ぐようにと望んでいるのではない。
Legimus eum et ad Romanos scribentem: Quae autem sub viro est mulier, viventi viro vincta est; si autem obierit, evacuata est a lege viri. Nempe ergo vivente viro adulterare putabitur, si juncta fuerit alteri viro.
PL 2, 948C我々は彼がローマ人に書き送っているのも読む。「夫のもとにある女は、夫が生きている間、夫に結ばれている。だが夫が死ねば、夫の律法から解かれる」。してみれば、夫が生きている間に他の男と結ばれるなら、姦通する者とみなされるであろう。
Si vero obierit vir, liberata est a lege, quod non sit adultera facta alii viro (Rom. VII, 2, 6).
PL 2, 948C「だが夫が死ねば、律法から自由にされ、他の男のものとなっても姦通する女とはならない」(ローマ7:2、6)。
Sed et sequentia recognosce, quo sensus iste, qui tibi blanditur, evadat: Itaque, inquit, fratres mei, mortificamini et vos legi per corpus Christi, ut efficiamini alteri, ei scilicet qui a mortuis resurrexit, uti fructum feramus Deo.
PL 2, 949Aだが、お前に都合よく響くその解釈がどこへ行き着くか、続く箇所も確かめよ。彼は言う。「それゆえ、私の兄弟たちよ、汝らもまたキリストの体によって律法に対して死んだ者とされよ。それは汝らが他の方のもの、すなわち死人の中からよみがえられたあの方のものとなり、我々が神のために実を結ぶためである」。
Cum enim eramus in carne, passiones delictorum, quae per legem efficiebantur in membris nostris ad fructum ferendum morti: nunc autem evacuati sumus a lege, mortui in quo tenebamur, ad serviendum Deo in novitate spiritus, et non in vetustate literae.
PL 2, 949A「なぜなら、我々が肉にあったときには、律法によって我々の肢体のうちに働いていた罪の情念が、死のために実を結ばせていたからである。だが今や、我々を捉えていたものに対して死んだことによって、律法から自由にされ、文字の古さによってではなく、霊の新しさによって神に仕えるためである」。
Igitur, si mortificari nos jubet legi per corpus Christi, quod est Ecclesia, quae spiritu novitatis constat, non per literam vetustatis, id est legis; auferens te a lege, quae non tenet uxorem, marito defuncto, quominus alii viro fiat, ad contrariam te redigit conditionem, ne, amisso viro, nubas; quantumque non deputareris adultera facta alteri viro post mortem mariti, si adhuc in lege agere deberes, tanto ex diversitate conditionis adulterii te praejudicat post mortem mariti alii nubentem: quia jam mortificata es legi, non potest tibi licere, cum recessisti ab ea apud quam tibi licebat.
PL 2, 949Aしたがって、もし彼が我々に、キリストの体によって律法に対して死んだ者となることを命じるのであれば——その体とは、文字の古さ、すなわち律法によってではなく、霊の新しさによって成り立つ教会のことである——、彼はお前を、夫が死んでも他の男のものとなることを妨げて妻を縛ってはいないあの律法から取り去って、お前を反対の境遇へと追いやり、夫を失っても嫁がないようにさせるのである。もしなおも律法のもとで生きるべきだとすれば、夫の死後に他の男のものとなっても姦通する女とはみなされなかったであろう、その分だけ、境遇の違いから、夫の死後に他の男に嫁ぐお前を、姦通として先取りして断ずるのである。すでに律法に対して死んでいる以上、お前には許されるはずがない。かつて許されていたその律法から離れてしまったのだから。
Caput XIV
第XIV章PL 2, 949BNunc si et absolute Apostolus permisisset in fide, amisso matrimonio, nubere, proinde fecisset quemadmodum et caetera, quae adversus formam regulae suae pro conditione temporum gessit, circumcidens Timotheum propter superinductitios falsos fratres, et rasos quosdam inducens in templum propter observationem Judaeorum (Act. XVI, 3, XXI, 24), ille qui Galatas, in Lege volentes agere, castigat.
PL 2, 949Bさて、もし使徒が、信仰にあって婚姻を失った者が嫁ぎ娶ることを無条件に許したのだとすれば、それは彼が、時の事情に応じて自らの規範の形に反して行った他の事柄と同じように振る舞ったことになろう。すなわち、忍び込んだ偽兄弟たちのゆえにテモテに割礼を施し、ユダヤ人の慣行への配慮から、ある剃髪した者たちを神殿に連れ入れたように(使徒言行録16:3、21:24)——律法のもとで行動しようとするガラテヤ人たちを叱責したその同じ彼が。
Sed ita res exigebant, ut omnibus omnia fieret, quo omnes lucrifaceret, parturiens illos, donec formaretur Christus in ipsis, et calefaciens tanquam nutrix parvulos fidei (I Cor., IX, 20; Gal., IV, 9), docendo quaedam per veniam, non per imperium, aliud est enim indulgere, aliud jubere: proinde temporalem licentiam permittens denuo nubendi propter infirmitatem carnis, quemadmodum Moyses repudiandi propter duritiam cordis (Deuter. XXIV, 1).
PL 2, 949Cだが事の次第がそれを要求していたのであり、彼はすべての人にすべてとなって、すべての者を得るためであった。彼らのうちにキリストが形づくられるまで彼らを産みの苦しみをもって生み、信仰の幼子たちを乳母のように温めながら(一コリント9:20;ガラテヤ4:9)、あることがらを命令によってではなく、大目に見ることによって教えたのである。大目に見ることと命じることとは別だからである。そのようにして彼は、肉の弱さのゆえに再び嫁ぎ娶ることの一時的な許しを与えた。ちょうどモーセが心の頑なさのゆえに離縁することを許したように(申命記24:1)。
Et hic itaque reddemus supplementum sensus istius. Si enim Christus abstulit quod Moyses praecepit, quia ab initio non fuit sic (Matt. XIX, 8), nec sic ideo ab alia venisse virtute reputabitur Christus; cur non et Paracletus abstulerit, quod Paulus indulsit?
PL 2, 949Cそこで我々はここでもこの解釈の補いを返そう。もしキリストが、はじめからそうではなかったという理由で、モーセの命じたことを取り除いたのであれば(マタイ19:8)、だからといってキリストが別の力から来たとは見なされない。それならなぜ、パラクレートスもまた、パウロが大目に見たことを取り除いてはならないのか。
Quia et secundum matrimonium ab initio non fuit, nec ideo suspectus habendus sit, quasi spiritus alienus, tantum ut Deo et Christo dignum sit quod superducitur?
PL 2, 949Cというのも、二度目の結婚もまたはじめからあったのではないからであり、だからといって、上乗せされることがらが神とキリストにふさわしいものである限り、パラクレートスがよそ者の霊であるかのように疑われるべきではないからである。
Si Deo et Christo dignum fuit duritiam cordis tempore expleto compescere, cur non dignius sit et Deo et Christo infirmitatem carnis tempore jam collectiore discutere? Si justum est matrimonium non separari, utique et non iterari honestum est.
PL 2, 949Dもし時が満ちたときに心の頑なさを抑えることが神とキリストにふさわしかったのであれば、いっそう時が収斂したいま、肉の弱さを退けることのほうが神とキリストにいっそうふさわしくないはずがあろうか。婚姻が引き離されないことが正しいのであれば、当然、繰り返されないこともまた善いことである。
Denique, apud saeculum utrumque in bona disciplina deputatur, aliud concordiae nomine, aliud pudicitiae. Regnavit duritia cordis usque ad Christum: regnaverit et infirmitas carnis usque ad Paracletum. Nova lex abstulit repudium, habuit quod auferret.
PL 2, 950A実に、この世においてもこの両者は良き規律のうちに数えられている。一方は和合の名によって、他方は貞潔の名によって。心の頑なさはキリストに至るまで支配した。肉の弱さもまた、パラクレートスに至るまで支配するがよい。新しい律法は離縁を取り除いた。取り除くべきものを持っていたのである。
Nova prophetia, secundum matrimonium, non minus repudium prioris. Sed facilius duritia cordis Christo cessit, quam infirmitas carnis.
PL 2, 950A新しい預言は、二度目の結婚を、先のものに劣らず離縁として取り除く。だが心の頑なさは、肉の弱さよりも容易にキリストに屈した。
Plus haec sibi Paulum defendit, quam illa Moysen; tamen defendit cum indulgentem eum captat, praescribentem recusat, quae potiores sententias et perpetuas voluntates ejus eludit; quae non sinit nos hoc Apostolo praestare, quod mavult.
PL 2, 950Aこの肉の弱さは、あの心の頑なさがモーセを弁護した以上に、自らのためにパウロを弁護する。だがそれが彼を弁護するのは、彼が大目に見ているところをつかまえるときだけであり、彼が明確に定めているところは拒む。それは彼のより重い判断と変わらぬ意志とをすり抜けるものであり、我々が使徒にその望むところを差し出すことを許さないものである。
Et quousque infirmitas ista impudentissima in expugnando meliora perseverabit? Tempus ejus donec Paracletus operaretur fuit, in quem dilata sunt a Domino, quae tunc sustineri non poterant, quae jam nemini competit portare non posse; quia per quem datur portare posse, non deest.
PL 2, 950Bこの、恥知らずも甚だしい弱さは、より善きものを打ち負かそうとして、いつまで続くのか。その時は、パラクレートスが働かれるまでのものであった。主によって、当時は堪え得なかった事柄が、この方へと先延ばしにされたのである。もはや誰にも、堪えられないということは許されない。なぜなら、堪える力を与えてくださる方が、欠けておられないからである。
Quamdiu causabimur carnem, quia dixit Dominus, Caro infirma (Matth., XXV, 1)? Sed praemisit et, Spiritus promptus; ut vincat spiritus carnem, ut cedat quod infirmum est fortiori.
PL 2, 950B主が「肉は弱い」(マタイ25:1)と言われたからといって、我々はいつまで肉を口実にするのか。だが彼はまた、「霊は熱心である」とも先に言われた。霊が肉に勝ち、弱いものがより強いものに屈するためである。
Nam et: Qui potest capere, capiat (Matth., XIX, 12), inquit; id est, qui non potest, discedat. Discessit et ille dives, qui non ceperat substantiae dividendae egenis praeceptum, et dimissus est sententiae suae a Domino (Matth., XIX, 16-22).
PL 2, 950B実に彼は、「受け入れることのできる者は受け入れよ」(マタイ19:12)と言われた。すなわち、受け入れることのできない者は立ち去るがよい、ということである。あの富める者も立ち去った。彼は財産を貧しい者たちに分け与えよという命令を受け入れなかった者であり、主によって自分自身の判断に委ねられたのである(マタイ19:16-22)。
Nec ideo duritia imputabitur Christo de arbitrii cujuscumque liberi vitio. Ecce, inquit, posui ante te bonum et malum (Deut., XXX, 15, Eccli., XV, 18); elige quod bonum est; si non potes, quia non vis ( posse enim te, si velis, ostendit, quia tuo arbitrio utrumque proposuit), discedas oportet ab eo, cujus non facis voluntatem.
PL 2, 950Bだからといって、頑なさは、いかなる自由意志の欠陥のゆえにせよ、キリストの責めに帰せられるものではない。「見よ、我は汝の前に善と悪とを置いた」と言われている(申命記30:15、集会の書15:18)。善いものを選べ。もし選べないなら——それはお前が欲しないからである。お前が欲しさえすればできることを、あの方は示しておられる。善も悪も、両方ともお前の自由意志に委ねられたのだから——、お前は、自分がその御旨を行わないその方のもとから、立ち去らねばならない。
Caput XV
第XV章PL 2, 950CQuae igitur hic duritia nostra, si non facientibus voluntatem Dei renuntiamus? Quae haeresis, si secundas nuptias, ut illicitas, juxta adulterium judicamus? Quid est enim adulterium, quam matrimonium illicitum?
PL 2, 950Cそれゆえ、神の御旨を行わない者たちとの交わりを絶つとすれば、それが我々のどのような頑なさだというのか。二度目の結婚を、不法なものとして姦通と同列に断ずるとすれば、それがどのような異端だというのか。姦通とは、不法な婚姻でなくて何であろうか。
Notat Apostolus eos, qui in totum nubere prohibebant, qui et de cibis interdicebant, quos Deus condidit (I Tim., IV, 3). Nos vero non magis nuptias auferimus, si secundas recusamus, quam cibos reprobamus, si saepius jejunamus.
PL 2, 950C使徒が非難しているのは、結婚することをまったく禁じていた者たち、そして神が造られた食物を禁じていた者たちである(一テモテ4:3)。だが我々は、二度目の結婚を拒むからといって結婚そのものを取り去るのではない。しばしば断食するからといって食物を退けるのではないのと同じことである。
Aliud est auferre, aliud temperare, aliud est legem non nubendi ponere, aliud modum nubendi statuere.
PL 2, 950D取り去ることと節することとは別のことであり、結婚しないという法を定めることと結婚の度合いを定めることとは別のことである。
Plane qui exprobrant nobis duritiam vel haeresim in hac causa, si in tantum fovent carnis infirmitatem, ut in nubendo frequenter sustinendam putent; cur illam in alia causa neque sustinent, neque venia fovent, cum tormentis expugnata est in negationem?
PL 2, 950D確かに、この件で我々を頑なさだ、あるいは異端だと非難する者たちは、肉の弱さをこれほどまでに大目に見て、たびたび結婚することにおいては堪えてやるべきものと考えるのであれば、なぜ別の件では、それが拷問によって否認へと打ち負かされたときに、それを堪えもせず、大目に見て赦しもしないのか。
Utique enim illam magis excusari capit, quae in praelio cecidit, quam quae in cubiculo; quae in equuleo succubuit, quam quae in lectulo; quae credulitati cessit, quam quae libidini; quae gemens devicta est, quam quae lubens.
PL 2, 951A当然、あの弱さは、寝室で倒れた場合よりも、戦いで倒れた場合のほうが、いっそう弁解が立つ。寝台で屈した場合よりも、拷問台で屈した場合のほうが。情欲に屈した場合よりも、残虐に屈した場合のほうが。進んで屈した場合よりも、呻きながら打ち負かされた場合のほうが。
Sed illam quidem a communicatione depellunt, quia non sustinuit in finem; hanc vero suscipiunt, quasi et haec sustinuerit in finem.
PL 2, 951Aだが彼らは、最後まで堪え抜かなかったという理由で前者を交わりから追い払っておきながら、後者はまるで最後まで堪え抜いたかのように受け入れる。
Propone quid utraque non sustinuerit in finem, et invenies ejus caussam honestiorem, quae saevitiam, quam quae pudicitiam sustinere non potuit. Et tamen nec cruentam defectionem infirmitas carnis excusat, nedum impudicam.
PL 2, 951A両者がそれぞれ最後まで何を堪え抜かなかったかを考えてみよ。すると、貞潔を堪え抜けなかった側よりも、残虐を堪え抜けなかった側のほうが、その理由は名誉あるものだと分かるであろう。それでも、肉の弱さは、血にまみれた背教をすら弁解しない。まして淫らな背教はなおさらである。
Caput XVI
第XVI章PL 2, 951BRideo autem, cum infirmitas carnis opponitur, quae summa fortitudo dicenda est. Iterum nubere, est res virium; resurgere in opera carnis de continentiae otio, substantia est laterum.
PL 2, 951Bだが私は笑ってしまう、肉の弱さが持ち出されるとき——それはむしろ最高の強さと呼ばれるべきものであるのに。再び娶ることは力の要ることであり、節制の休息から肉の営みへと立ち上がることは、たくましい体力の証しである。
Talis infirmitas, et tertio, et quarto, et usque septimo forsitan matrimonio sufficit; ut quae totiens fortior, quotiens fuerit infirmior, habitura jam non Apostolum auctorem, sed Hermogenem aliquem, plures solitum mulieres ducere quam pingere, materia enim in illo abundat, unde et animam esse praesumens, multo magis spiritum a Deo non habet, jam nec psychicus, quia non de afflatu Dei psychicus.
PL 2, 951Bこのような弱さは、三度目にも、四度目にも、あるいは七度目の結婚にさえ足りるものであろう。弱ければ弱いほど、それだけ強くなるというわけで、もはや使徒を創始者とするのではなく、絵を描くよりも多くの妻を娶ることを常としていた、かのヘルモゲネスのような者を創始者とすることになろう。彼のうちには質料があり余っているのであり、それゆえ魂もそこから生じると思い込む彼は、なおさら神からの霊を持たない。もはやプシュキコス、すなわち魂ある者ですらない。神の息吹によってプシュキコスであるのではないからである。
Quid, si inopiam quis causetur, ut carnem suam aperte prostitutam profiteatur, exhibitionis causa nubentem, oblitus (Matth., VI, 25) de victu et vestitu non esse cogitandum? Habet Deum etiam corvorum educatorem, etiam florum excultorem.
PL 2, 951Bもし誰かが貧しさを口実にして、生計のために嫁ぐのだと、自分の肉をあからさまに売り物にしていることを公言するとしたら、どうであろうか。彼は、衣食について思い煩うべきではないということを忘れているのである(マタイ6:25)。彼には、烏を養い、花を装う神がおられるのに。
Quid si solitudinem domus obtendat? Quasi una mulier frequentiam praestet homini ad fugam proximo: habet viduam utique, quam adsumat licebit. Non unam generis hujus uxorem, sed etiam plures habere concessum est.
PL 2, 951Cもし家の寂しさを言い訳にするなら、どうであろうか。あたかも一人の女が、いまにも逃れ去ろうとしている人間に、賑わいを与えるかのように。彼には、迎え入れることが許される寡婦がいるはずである。この種の妻は一人だけでなく、複数持つことさえ許されているのだから。
Quid, si de posteritate quis cogitet iisdem animis, quibus oculis uxor Loth, ut ideo quis repetat matrimonium, quia de priore liberos non habuit; haeredes scilicet christianus quaeret, saeculi totius exhaeres? Habet fratres, habet Ecclesiam matrem.
PL 2, 951Cもし誰かが、ロトの妻がその目で見たのと同じ思いで子孫のことを考え、前の結婚で子を持たなかったという理由で結婚を繰り返そうとするなら、どうであろうか。この世全体から相続を除かれたキリスト教徒が、相続人を求めるというのか。彼には兄弟たちがおり、母なる教会があるではないか。
Aliud est, si et apud Christum legibus Juliis agi credunt, et existimant caelibes et orbos ex testamento Dei solidum non posse capere.
PL 2, 952A話は別である、もし彼らが、キリストのもとでもユリウス法によって事が行われると信じ、独身者や子のない者は神の遺言から全部を受け取ることができないと考えているのであれば。
Nubant igitur hujusmodi in finem usque, ut in ista confusione carnis; sicut Sodoma et Gomorrha, et diluvii dies, ab illo ultimo exitu saeculi deprehendantur.
PL 2, 952Aそれゆえ、この種の者たちは、世の終わりの日まで、この肉の混乱のうちにあって嫁ぎ娶りつづけるがよい。ソドムとゴモラのように、また洪水の日のように、あの世の終わりの最後の到来によって捕えられるために。
Adjiciant tertium dictum (I Cor. XV, 32): Manducemus, et bibamus, et nubamus: cras enim moriemur; non recogitantes Vae illud praegnantibus et lactantibus, multo gravius et amarius eventurum in concussione totius mundi, quam evenit in vastatione unius particulae Judaeae.
PL 2, 952A彼らはこれに三番目の言葉を付け加えるがよい(一コリント15:32)。「食べよう、飲もう、そして嫁ぎ娶ろう。明日には死ぬのだから」。身重の女と乳飲み子を持つ女たちへのあの「災いあれ」が、ユダヤの一地方の荒廃において起こったよりも、全世界の激動においてはるかに重く、苦しいものとなることを思い返しもせずに。
Satis opportunos novissimis temporibus fructus iteratis matrimoniis colligant, ubera fluitantia, et uteros nauseantes, et infantes pipiantes. Parent Antichristo in quae libidinosius saeviat. Adducet illis carnifices obstetrices.
PL 2, 952A終わりの時にはいかにもふさわしい実りを、繰り返す結婚から刈り取るがよい——溢れ出る乳房、吐き気を催す胎、ぴいぴいと泣く幼子たちを。反キリストがより淫らに猛威を振るう相手を、彼らは用意するがよい。反キリストは彼らのもとに、処刑人である産婆たちを連れて来るであろう。
Caput XVII
第XVII章PL 2, 952BHabebunt plane Christo quod allegent, speciosum privilegium, carnis usquequaque imbecillitatem. Sed hanc judicabunt jam non Isaac monogamus pater noster, nec Joannes aliqui Christi spado, nec Judith filia Merari, nec tot alia exempla sanctorum.
PL 2, 952B確かに彼らは、キリストに対して申し立てるものを持つであろう。肉の至るところにわたる弱さという、見栄えのする特権を。だがこれを裁くのは、もはや、一度の結婚をした我々の父イサクでも、キリストの宦官である或るヨハネでも、メラリの娘ユディトでも、その他数多くの聖徒たちの実例でもない。
Solent ethnici judices destinari. Exsurget regina Carthaginis, et decernet in christianas, quae profuga, et in alieno solo, et tantae civitatis cum maxime formatrix, cum regis nuptias ultro optasse debuisset; ne tamen secundas eas experiretur, maluit e contrario uri quam nubere.
PL 2, 952Bむしろ異教徒たちが裁き手として立てられるのが常である。カルタゴの女王が立ち上がり、キリスト教徒の女たちに対して裁定を下すであろう。彼女は逃亡者であり、異国の地にあり、それほど大きな都市をまさに築いた者でありながら、王との結婚を自ら望んでもよかったはずなのに、二度目の結婚を経験しないために、むしろ嫁ぐよりも焼かれることを選んだのである。
Assidebit et illi matrona romana, quae, etsi per vim nocturnam, nihilominus experta alium virum, maculam carnis suo sanguine abluit, ut monogamiam in semetipsam vindicaret. Fuerunt et quae pro viris mori mallent, quam post viros nubere.
PL 2, 952C彼女のかたわらには、ローマの貴婦人も座に着くであろう。彼女は、夜の暴力によってではあったが、それでも別の男を知ってしまったがゆえに、肉の汚れを自らの血によって洗い清め、一度の結婚を自分自身に対して守り抜いたのである。また、夫たちに先立たれたのちに嫁ぐよりも、夫たちのために死ぬことを選んだ女たちもいた。
Idolis certe et monogamia et viduitas apparent. Fortunae muliebri coronam non imponit, nisi univira; sicut nec matri Matutae. Pontifex Maximus et Flaminica nubent semel. Cereris sacerdotes, viventibus etiam viris et consentientibus, amica separatione viduantur.
PL 2, 952C確かに、一度の結婚も寡婦の身も、偶像に仕えている。一度だけ嫁いだ女でなければ、フォルトゥナ・ムリエブリスに冠を捧げることはできない。マートル・マートゥタにおいても同様である。ポンティフェクス・マクシムスもフラーミニカも、一度しか結婚しない。ケレースの女祭司は、夫がなお生きており、しかも同意しているにもかかわらず、和やかな別離によって寡婦の身となる。
Sunt et quae de tota continentia judicent nos virgines Vestae et Junonis Achaicae, et Dianae Scythicae, et Apollinis Pythii. Etiam bovis illius aegyptii antistites, de continentia infirmitatem Christianorum judicabunt. Erubesce caro, quae Christum induisti.
PL 2, 953Aさらに、節制の全体について我々を裁く者たちもいる。ウェスタの処女、アカイアのユーノーの処女、スキュティアのディアーナの処女、ピュティアのアポロンの処女たちである。あのエジプトの牛(アピス)の祭司たちでさえ、節制についてキリスト教徒の弱さを裁くであろう。恥じよ、キリストを着た肉よ。
Sufficiat tibi semel nubere, in quod a primordio facta es, in quod a fine revocaris. Redi in Adam vel priorem, si in novissimum non potes.
PL 2, 953Aお前には一度嫁ぐことで足りるとせよ。それは、初めからお前がそのために造られたところであり、終わりからお前がそこへと呼び戻されるところである。最後のアダムに戻れないのなら、せめて最初のアダムへと戻れ。
Semel gustavit ille de arbore, semel concupiit, semel pudenda protexit, semel Deo erubuit, semel ruborem suum abscondit, semel de paradiso sanctitatis exsulavit, semel exinde nupsit.
PL 2, 954Aあの者は一度だけ木から食した。一度だけ欲した。一度だけ恥ずかしい部分を覆った。一度だけ神の前で恥じた。一度だけ自分の恥を隠した。一度だけ聖性の楽園から追放された。そしてそれから一度だけ、嫁ぎ娶った。
Si in illo fuisti, habes tuam formam; si in Christum transisti, melior esse debebis. Exhibe tertium Adam, et hunc digamum, et tunc poteris esse, quod inter duos non potes.
PL 2, 954Aもしお前があの者のうちにあったのなら、お前は自分の姿を持っている。もしお前がキリストへと移ったのなら、お前はより善い者であるべきである。第三のアダムを、しかも二度娶ったアダムを示してみよ。そのときこそ、お前は二人の間ではできなかったことができるようになるであろう。