テルトゥリアヌスc. 155–c. 220

De Jejuniis adversus Psychicos › 全文

De Jejuniis adversus Psychicos 全文

Tertullian · PL 2, 953B–978B

Caput I

第I章PL 2, 953B
1

Mirarer Psychicos si sola luxuria tenderentur, qua saepius nubunt; et non etiam ingluvie lacerarentur, qua jejunia oderunt, monstrum scilicet haberetur libido sine gula, cum duo haec tam unita atque concreta sint, ut si disjungi omnino potuissent, ipsi prius ventri pudenda non adhaererent.

PL 2, 953B

もしプシュキコイ(魂的な者たち)が放蕩だけに張り詰めているのであれば――それゆえ彼らはしばしば娶るのだが――そしてまた貪食にも引き裂かれていないのであれば――それゆえ彼らは断食を憎むのだが――私は驚くことだろう。大食を伴わぬ情欲などは、まさに怪物とみなされるはずである。この二つはこれほど固く結びつき、渾然一体となっているので、もしこれらを全く切り離すことができたのだとすれば、そもそも恥部が腹そのものにまず隣り合ってはいなかったであろう。

2

Specta corpus, et una regio est. Denique pro dispositione membrorum, ordo vitiorum; prior venter, et statim caetera saginae substructa lascivia est. Per edacitatem salacitas transit.

PL 2, 953B

肉体を見よ、そこは一つの領域である。実に、肢体の配置に応じて、悪徳の順序もある。腹が先にあり、そしてただちに、そのほかの部分は、肥やしの下に据えられた淫らさである。食い気を通って色気は伝わってゆく。

3

Agnosco igitur animalem fidem studio carnis qua tota constat, tam multivorantiae quam multinubentiae pronam; ut merito spiritalem disciplinam pro substantia aemulam, in hac quoque specie continentiae accuset, proinde gulae frenos induentem per nullas interdum vel seras vel aridas escas, quemadmodum et libidini per unicas nuptias.

PL 2, 953C

かくして私は認める――魂的な信仰は、それを丸ごと成り立たせている肉への熱心のゆえに、多食にも多婚にも等しく傾いている、と。それゆえ、この信仰が霊的な規律を、実体のゆえに自らと張り合うものとして、この節制という点でも当然にも咎めるのである。霊的な規律は、時にはいかなる食事も取らず、あるいは遅らせ、あるいは乾いた食物のみとすることで大食に手綱をかけ、それはちょうど、ただ一度の結婚によって情欲に手綱をかけるのと同じである。

4

Piget jam cum talibus congredi, pudet et jam de eis altercari, quorum nec defensio verecunda est. Quomodo enim protegam castitatem et sobrietatem sine taxatione adversariorum? Quinam isti sint semel nominabo exteriores et interiores botuli Psychicorum.

PL 2, 954B

このような者たちと渡り合うのはもはや億劫であり、彼らについて言い争うのも恥ずかしい。その弁明さえもはや慎み深いものではないのだから。敵対する者どもを咎めることなしに、どうして貞潔と節制を守ることができようか。これらが何者であるか、私は一度きり名指ししよう――外も内も腸詰めのような、プシュキコイどもである。

5

Hi Paracleto controversiam faciunt; propter hoc novae prophetiae recusantur: non quod alium Deum praedicent Montanus et Priscilla et Maximilla, nec quod Jesum Christum solvant (I Joan. IV, 3), nec quod aliquam fidei aut spei regulam evertant; sed quod plane doceant saepius jejunare, quam nubere.

PL 2, 954B

彼らはパラクレートスに争いを挑む。それゆえに新しい預言は拒まれる。モンタヌスとプリスキラとマクシミラが、別の神を宣べ伝えているからでも、イエス・キリストを解消しているからでもなく(一ヨハネ4:3)、信仰や希望のいかなる規範をも覆しているからでもなく、ただ、娶るよりもしばしば断食すべきだと明らかに教えているから、というだけの理由による。

6

De modo quidem nubendi jam edidimus monogamiae defensionem. Nunc de castigatione victus, secunda, vel magis prima continentiae pugna est.

PL 2, 954B

婚姻のあり方については、我々はすでに一度の結婚の弁明を世に出した。今は食事の抑制についてであるが、これは節制の第二の、いやむしろ第一の戦いなのである。

7

Arguunt nos, quod jejunia propria custodiamus; quod stationes plerumque in vesperam producamus; quod etiam xerophagias observemus, siccantes cibum ab omni carne, et omni jurulentia, et uvidioribus quibusque pomis, ne quid vinositatis vel edamus vel potemus; lavacri quoque abstinentiam, congruentem arido victui.

PL 2, 954C

彼らは我々を非難する――我々が独自の断食を守っていること、駐屯をしばしば夕刻にまで延ばしていること、また、あらゆる肉、あらゆる汁物、そして水気の多い果物からも食物を乾かして、酒気を帯びたものを一切食べも飲みもしないという、クセロファギア(乾いた食物だけの日)を守っていることを。さらに、乾いた食事にふさわしく、湯浴みをも断っていることを。

8

Novitatem igitur abjectant, de cujus inlicito praescribant, aut haeresim judicandam, si humana praesumptio est, aut pseudoprophetiam pronuntiandam, si spiritalis indictio est, dum quaqua ex parte anathema audiamus, qui aliter adnuntiamus (Gal. I, 8).

PL 2, 955A

かくして彼らはこの新奇さを斥け、その不法性について抗弁する――もしこれが人間の思い込みであるなら異端と判じられるべきであり、もしこれが霊的な布告であるなら偽預言と宣告されるべきである、と。そうして我々は、いずれの側から見ても、異なる仕方で告げ知らせる者は呪われよ、との言葉を聞かされるのである(ガラテヤ1:8)。

Caput II

第II章PL 2, 955A
1

Nam quod ad jejunia pertineat, certos dies a Deo constitutos opponunt, ut cum in Levitico praecipit Dominus Moysi decimam mensis septimi diem placationis: Sancta, inquiens, erit vobis dies, et vexabilis animas vestras; et omnis anima quae vexata non fuerit illa die, exterminabitur de populo suo (Levit. XVI, 29).

PL 2, 955A

断食に関して言えば、彼らは神によって定められた特定の日々を持ち出す。たとえば、レビ記において主がモーセに、第七の月の十日を宥めの日として命じたときのように。すなわち、こうのたまう。「この日は汝らにとって聖なる日となる。汝らは己の魂を苦しめよ。この日に苦しめられなかった魂はことごとく、その民から絶たれるであろう」(レビ16:29)。

2

Certe in Evangelio illos dies jejuniis determinatos putant, in quibus ablatus est sponsus, et hos esse jam solos legitimos jejuniorum christianorum, abolitis legalibus et propheticis vetustatibus.

PL 2, 955B

確かに、彼らは福音書において、花婿が取り去られたその日々こそが断食に定められた日であると考え、律法と預言者たちの古い定めが廃されたいま、これらの日々のみがキリスト教徒の断食の正当なものであるとする。

3

Ubi volunt enim, agnoscunt quid sapiat lex et prophetae usque ad Joannem (Luc. XVI, 16). Itaque de caetero indifferenter jejunandum ex arbitrio, non ex imperio novae disciplinae, pro temporibus et caussis uniuscujusque; sic et Apostolos observasse, nullum aliud imponentes jugum certorum et in commune omnibus obeundorum jejuniorum (Act. XV, 10); proinde nec stationum, quae et ipsae suos quidem dies habebant quartae feriae et sextae, passive tamen currant, neque sub lege praecepti, neque ultra supremam diei, quando et orationes fere hora nona concludat de Petri exemplo, quod Actis refertur (Act. III, 8); Xerophagias vero novum affectati officii nomen, et proximum ethnicae superstitioni; quales castimoniae Apim, Isidem, et magnam Matrem certorum eduliorum exceptione purificant; cum fides libera in Christo ne Judaicae quidem legi abstinentiam quorumdam ciborum debeat, semel in totum macellum ab Apostolo admissa, detestatore eorum qui sicut nubere prohibeant, ita jubeant cibis abstinere a Deo conditis; et ideo nos esse jam tunc praenotatos in novissimis temporibus abscedentes a fide, intendentes spiritibus mundi seductoribus, doctrinis mendaciloquorum, inustam habentes conscientiam (I Tim. IV, 1).

PL 2, 956A

というのも、彼らは都合のよいところでは、律法と預言者とがヨハネに至るまでのものであることを認めているからである(ルカ16:16)。したがって、それ以外については、新たな規律の命令によってではなく、各自の時と事情に応じて、意のままに区別なく断食すればよいのだと言う。使徒たちもまたそのように行っていたのであり、すべての者に共通して課されるべき特定の断食という軛は、ほかに何も課さなかったのだ、と(使徒行伝15:10)。それゆえ、駐屯の日々についても――これらもまた水曜日と金曜日というそれ自身の日を持ってはいたが――それは緩やかに行われるにすぎず、命令の法の下にあるのでもなければ、一日の最終の刻限を超えて及ぶのでもない。祈りもまた、使徒行伝に伝えられるペトロの実例に倣って、おおよそ九時の刻限で終わるのだから、と(使徒行伝3:8)。クセロファギアについては、見せかけの務めに付けられた新奇な名にすぎず、異教の迷信に近いものだと言う。それはちょうど、アピス、イシス、大いなる母に仕える者たちを、特定の食物を除くことによって清める、あの潔斎に似ている、と。キリストにある自由な信仰は、ユダヤの律法に対してさえ、特定の食物を断つことを負う義務はなく、使徒によって一度限り食料市場の全体へと立ち入りを許されたのであり、その使徒は、娶ることを禁じるのと同じように神が造られた食物を断つことを命じる者どもを憎んだのだから、と。そしてそれゆえに我々は、終わりの時代において信仰から離れ去り、世を惑わす霊どもと、偽りを語る者たちの教えとに心を向け、焼き印を押された良心を持つ者として、すでにあらかじめ記されていたのだ、と(一テモテ4:1)。

4

Quibus oro te ignibus? credo quibus nuptias saepe deducimus, et coenas quotidie coquimus. Sic et cum Galatis (Gal. IV, 10) nos quoque percuti aiunt, observatores dierum, et mensium, et annorum.

PL 2, 957A

いかなる火によってか、お前に問いたい。おそらく、それによって我々がしばしば婚礼を執り行い、日々晩餐を煮炊きする、あの火によってであろう。かくして、ガラテヤの人々と同様に我々もまた打たれているのだと、彼らは言う――日を、月を、年を守る者だ、と(ガラテヤ4:10)。

5

Jaculantur interea et Esaiam pronuntiasse: Non tale jejunium Dominus elegit (Is. LVIII, 4 et 5); id est, non abstinentiam cibi, sed opera justitiae quae subtexit; et ipsum Dominum in Evangelio ad omnem circa victum scrupulositatem compendio respondisse, non his communicari hominem, quae in os inferantur, sed quae ex ore proferantur (Marc. VII, 15), cum et ipse manducaret et biberet usque in notationem: Ecce homo vorator et potator (Matth. XI, 19), sic et Apostolum docere, quod esca nos Deo non commendet, neque abundantes si edamus, neque deficientes si non edamus (I Cor. VIII, 8).

PL 2, 957A

その間、彼らはまた、イザヤが「主が選ばれた断食とはそのようなものではない」と告げたのだと投げつける(イザヤ58:4-5)。すなわち、それは食物を断つことではなく、そこに続けて記される正義の行いを指すのだ、と。また、主ご自身が福音書において、食事にまつわるあらゆる細かな詮索に対して、簡潔にこう答えられたのだとも言う――人を汚すのは口に入るものではなく、口から出るものである、と(マルコ7:15)。主ご自身、「見よ、大食らいの、また大酒飲みの男だ」と取り沙汰されるほどに、食べ、また飲まれたのだから(マタイ11:19)。同様に、使徒もこう教えているのだと言う――食物が我々を神に推挙するのではなく、食べたからといって豊かになるのでもなければ、食べなかったからといって欠けるのでもない、と(一コリント8:8)。

6

His et hujusmodi sensibus eo jam subtiliter tendunt, ut unusquisque pronior ventri possit supervacua, nec adeo necessaria, existimare sublati vel diminuti vel demorati cibi officia, praeponente scilicet Deo justitiae et innocentiae opera.

PL 2, 957B

彼らはこうした、そしてこの種の論法によって、巧妙にもこう仕向けようとしている――腹に傾きやすい者は誰でも、食を断つこと、減らすこと、遅らせることといった務めを、余計なもの、さして必要でもないものとみなせるように、と。神は正義と無垢の行いをこそ優先されるのだから、というわけである。

7

Et scimus quales sint carnalium commodorum suasoriae; quum facile dicatur: Opus est de totis praecordiis credam, diligam Deum et proximum mihi ; in his enim duobus praeceptis tota Lex pendet et prophetae, non in pulmonum et intestinorum meorum inanitate.

PL 2, 957B

そして我々は、肉の都合を説き勧める弁論がどのようなものかを知っている。たやすくこう言われるだろう――「必要なのは、私が臓腑のすべてをもって信じ、神と隣人とを愛することである。まさにこの二つの命令にこそ律法の全体と預言者とがかかっているのであって、私の肺や腸が空であることになどかかってはいないのだから」と。

Caput III

第III章PL 2, 957C
1

Itaque nos hoc prius affirmare debemus, quod occulte subrui periclitatur, quantum valeat apud Deum inanitas ista, et ante omnia unde ratio ipsa processerit hoc modo promerendi Deum; tunc enim agnoscetur observationis necessitas, cum eluxerit rationis auctoritas a primordio recensendae.

PL 2, 957C

それゆえ我々は、まず次のことを確言しておかねばならない。それは、ひそかに掘り崩される危険にさらされている点、すなわち、かの空腹が神のもとでどれほどの値打ちを持つか、そして何よりもまず、この仕方によって神の御心に適おうとする、その理そのものがどこから生じたのかということである。というのも、この守り行うことの必然性が認められるのは、根源にまで遡って吟味されるべき、その理の権威が明るみに出たときだからである。

2

Acceperat Adam a Deo legem non gustandi de arbore agnitionis boni et mali, moriturus si gustasset.

PL 2, 957C

アダムは神から、善悪を知る木から味わってはならないという法を受けていた。もし味わえば死ぬはずであった。

3

Verum et ipse tunc in psychicum reversus post ecstasin spiritalem, in qua magnum illud sacramentum in Christum et Ecclesiam prophetaverat, nec jam capiens quae erant spiritus, facilius ventri quam Deo cessit, pabulo potiusquam praecepto annuit; salutem gula vendidit.

PL 2, 958A

しかし、まさにその彼が、その時、霊的な恍惚の後に魂的な者へと逆戻りしたのである。その恍惚のうちで彼は、キリストと教会とにかかわる、かの大いなる秘義を預言していたのであった。もはや霊に属することを解さなくなった彼は、神にでなく腹にこそたやすく屈し、命令にでなく餌にこそ頷いた。大食と引き換えに救いを売り渡したのである。

4

Manducavit denique, et periit: salvus alioquin, si uni arbusculae jejunare maluisset; ut jam hinc animalis fides semen suum recognoscat, exinde deducens carnalium appetitionem, et spiritualium recusationem.

PL 2, 958A

実に彼は食べ、そして滅んだ。もしただ一本の小さな木に対してだけでも断食することを選んでいたなら、救われていたはずである。ここからすでに、魂的な信仰は自らの種を認めるがよい――そこから、肉的なものへの欲求と霊的なものへの拒絶とが導かれるのだということを。

5

Teneo igitur a primordio homicidam gulam, tormentis atque suppliciis in die puniendam, etiamsi Deus nulla jejunia praecepisset; ostendens tamen unde sit occisus Adam, mihi reliquerat intelligenda remedia offensae, qui offensam demonstrarat: ultro cibum quibus modis, quibusque temporibus potuissem, pro veneno deputarem, et antidotum famem sumerem, per quam purgarem mortis a primordio caussam in me quoque cum ipso genere transductam, certus hoc Deum velle, cujus contrarium noluit, satisque confidens placituram illi continentiae curam, a quo damnatam comperissem incontinentiae culpam.

PL 2, 958A

それゆえ私は、たとえ神が何ら断食を命じられなかったとしても、大食は根源より人殺しであって、かの日には拷問と刑罰とをもって罰せられるべきものだと確信する。とはいえ神は、アダムがどこから殺されたのかを示すことによって、私に違犯の療法を理解すべきものとして残しておかれた。違犯そのものを示しておられたのだから。すなわち、私はみずから進んで、できる限りのあらゆる仕方、あらゆる時において、食物を毒とみなし、飢えを解毒剤として受け取り、それによって、根源から私にも同じ人類とともに伝えられた死の原因を清めるべきなのである。神がこれを望んでおられることは確かであって、その反対のことを神は望まれなかったのだから。また、節制への配慮が神に喜ばれるであろうことも、十分に確信している。というのも、その反対の不節制という過ちが神によって断罪されたのを、私は見出したのだから。

6

Porro, cum et ipse jejunium mandet, et animam conquassatam proprie utique cibi angustiis sacrificium appellet (Ps. L, 18), quis jam dubitabit omnium erga victum macerationum hanc fuisse rationem, qua rursus interdicto cibo, et observato praecepto, primordiale jam delictum expiaretur, ut homo per eamdem materiam caussae satis Deo faciat, per quam offenderat, id est, per cibi interdictionem; atque ita salutem aemulo modo redaccenderet inedia, sicut exstinxerat sagina, pro unico illicito plura licita contemnens.

PL 2, 958B

しかも、神ご自身が断食を命じ、打ち砕かれた魂を、本来は当然、食の欠乏によって打ち砕かれたものとして、生贄と呼んでおられるのだから(詩篇50:18)、食にかかわるあらゆる苦行のこの理由が、次のようなものであったことをいったい誰が疑うだろうか――すなわち、食物を再び禁じ、命令を守ることによって、根源の罪があらためて贖われ、人が、かつて罪を犯したのと同じ材料によって、すなわち食物の禁止によって、神に十分な償いをなし、そのようにして、肥やしによって消してしまった救いを、飢えによって対抗する仕方で再び灯し、ただ一つの許されなかったものの代わりに、多くの許されたものを退けるためであった、と。

Caput IV

第IV章PL 2, 958C
1

Haec ratio servabatur apud Providentiam Dei, pro temporibus omnia modulantis, ne quis ex diverso ad dejiciendam propositionem nostram, Cur ergo, dicat, non statim Deus aliquam victus constituit castigationem, quinimo et auxit permissionem?

PL 2, 958C

この理法は、あらゆる事柄を時に応じて調べ整えられる神の摂理のもとに保たれていた。それは、誰かがこれとは逆に、我々の主張を覆そうとして、「それならば、なぜ神は直ちに食についての何らかの制限を定めず、それどころか許容をさらに広げさえしたのか」と言うことのないようにするためである。

2

Nam in primordio quidem herbidum solummodo et arboreum homini pabulum addixerat: Ecce dedi vobis omne foenum sementivum seminans semen quod est super terram; et omne lignum quod habet in semetipso fructum seminis sementivi vobis erit in escam (Gen. IX, 29).

PL 2, 958C

というのも、神は初めのうちは、草木のみを人の糧として定めておられたからである。「見よ、私は地の上にあるすべての、種をつける草と、それ自体のうちに種のある実をつけるすべての木とを汝らに与えた。それは汝らの食物となるであろう」(創世記9:29)。

3

Postea vero ad Noe enumerata subjectione omnium bestiarum terrae, et volatilium coeli, et moventium in terra, et piscium maris, et omnis viventis; Erunt, inquit, vobis in escam, velut olera foeni dedi vobis universa; verum carnem in sanguine animae suae non editis; (Gen. IX, 2) nam et hoc ipso quod eam solam carnem esui eximit, cujus anima non per sanguinem effunditur, omnis reliquae carnis usum concessisse manifestum est.

PL 2, 959A

しかし後になって、ノアに対して、地のすべての獣、空の鳥、地を這うもの、海の魚、そしてすべての生き物の服従が数え上げられたとき、こう仰せられた。「これらは汝らの食物となるであろう。青草を与えたのと同じように、私は汝らにすべてのものを与えた。ただし、その魂の血のうちにある肉を、汝らは食べてはならない」(創世記9:2)。まさにこのこと、すなわちその魂が血によって注ぎ出されない肉だけを食用から除外しているというこの事実によって、そのほかのすべての肉の使用を許しておられることは明らかである。

4

Ad haec respondemus, non competisse onerari hominem aliqua adhuc abstinentiae lege, qui cum maxime tam levem interdictionem, unius scilicet pomi, tolerare non potuit; remissum itaque illum libertate ipsa corroborandum.

PL 2, 959A

これに対して我々はこう答える。人は、ほかならぬそのとき、ただ一つの果実という、これほど軽い禁令でさえ耐えることができなかったのだから、なおも何らかの、食を断つ法を負わされることはふさわしくなかったのだ、と。それゆえ彼は、まさにその自由そのものによって強められるべく、緩められたのである。

5

Aeque post diluvium in reformatione generis humani, suffecisse unam interim legem a sanguine abstinendi, permisso usu caeterorum.

PL 2, 959B

同様に、大洪水の後、人類が改めて形づくられるにあたっても、血を断つというただ一つの法で、さしあたり十分であった。そのほかのものの使用は許されていたのである。

6

Jam enim judicium Dominus ostenderat per diluvium; adhuc etiam comminatus fuerat per exquisitionem sanguinis de manu fratris, et de manu bestiae. (Gen. IX, 5) Omnis itaque justitiam judicii praeministrans, materiam libertatis emisit, per veniam supparans disciplinam; permittens omnia, ut demeret quidam; plus exacturus, si plus commisisset; abstinentiam imperaturus, cum indulgentiam praemisisset; quo magis, ut diximus, primordiale delictum expiaretur majoris abstinentiae operatione, in majoris licentiae occasione.

PL 2, 959B

すでに主は大洪水によって裁きを示しておられたのであり、さらにまた、兄弟の手からも獣の手からも血を求め糺すと威嚇してもおられた(創世記9:5)。かくして、裁きの正義をことごとくあらかじめ備えつつ、主は自由の材料を差し出された。赦しによって規律を下支えしながら、すべてを許しつつ、そこから幾らかを取り去るためであった。もし人がより多く犯すならば、より多くを要求されるであろうし、あらかじめ寛容を差し出しておられたからこそ、食を断つことをも命じられるであろう。それはなおのこと、すでに述べたとおり、より大きな許容の与えられた機会において、より大きく食を断つ働きによって、根源の罪が贖われるためであった。

Caput V

第V章PL 2, 959C
1

Denique, ubi jam et familiaris populus allegi Deo coepit, et restitutio hominis imbui potuit, tunc leges disciplinaeque omnes impositae etiam quae decerperent victum, ademptis quibusdam veluti immundis, quo facilius aliquando jejunia toleraret homo, perpetua in quibusdam abstinentia usus.

PL 2, 959C

そしてついに、神のために親しい民が選び集められ始め、人間の回復が教え込まれ得るようになったとき、そのときになって、あらゆる法と規律とが課され、その中には食を削るものもあった。あるものが汚れたものとして取り除かれたのは、人があるものについては絶えることなく断ち続けることに慣れ、それによっていつか、より容易に断食に耐えられるようにするためであった。

2

Nam et primus populus primi hominis resculpserat crimen, pronior ventri quam Deo deprehensus; cum de duritia Aegyptiae servitutis valida manu Dei et sublimi brachio ereptus Dominus ejus visus; et terrae lacte et melle mananti destinatus; statim autem solitudinis copiosae circumspectu scandalizatus, saturitatis Aegyptiae detrimenta suspirans, in Moysen et Aaron mussitavit: Utinam obiissemus percussi a Domino in terra Aegypti, quando super ollas carnium sedebamus, et panes in plenitudinem comedebamus!

PL 2, 959C

実に、最初の民もまた、最初の人間の犯罪を再び刻み直していた。彼らは神よりも腹に傾く者として見咎められたのである。エジプトの隷属の苛酷さから、神の力強い御手と高く挙げられた御腕とによって救い出され、その主が目に見える形で現れ、乳と蜜の流れる地を定められていながら、荒野の広漠たる眺めにたちまち躓き、エジプトでの飽食の失われたことを嘆息して、モーセとアロンに向かってこう不平を鳴らした。「我々はむしろ、エジプトの地で主に打たれて死んでいればよかった。あの時、我々は肉の鍋のかたわらに座り、パンを満ち足りるまで食べていたのだ」と。

3

Quomodo eduxisti nos in haec deserta ad interficiendam synagogam istam fame? (Ex. XVI, 2) Eadem ventris praelatione deploraturus erat eosdem duces suos et Dei arbitros, quos desiderio carnis et recordatu Aegyptiarum copiarum exacerbabat: Quis nos vesceret carne?

PL 2, 960A

「お前はどうして、飢えによってこの会衆を死なせるために、我々をこの荒野へ連れ出したのか」(出エジプト16:2)。同じ腹への偏愛から、彼らは、肉への欲望とエジプトの豊かさの記憶とによって苛立たせていた、その同じ指導者たち、すなわち神の代理人たちに向かって、なおも嘆くことになる。「誰が我々に肉を食べさせてくれようか」と。

4

Venerunt in mentem nobis pisces quos in Aegypto edebamus gratis, et cucumeres, et pepones, et porri, et cepe, et alia.

PL 2, 960A

「我々の心に思い浮かぶのは、エジプトでただで食べていた魚のことであり、胡瓜、瓜、葱、玉葱、そのほかのものである」。

5

At nunc anima nostra arida, nihil nisi manna vident oculi nostri. (Num. XI, 4) Ita et illis xerophagiae panes angelici displicebant: allium potius et cepe quam coelum fragrare malebant.

PL 2, 960A

「しかし今、我々の魂は乾き、我々の目にはマンナのほかは何も見えない」(民数記11:4)。このように、彼らにはクセロファギアの天使のパンさえ気に入らなかった。彼らは、天の香りよりもむしろ、大蒜と玉葱の香りを漂わせることを好んだのである。

6

Et ideo tam ingratis gratiora et esculentiora quaeque detracta sunt, puniendae simul gulae et exercendae continentiae caussa, ut illa damnaretur, ista erudiretur.

PL 2, 960B

それゆえ、これほど恩知らずな者たちからは、より快く、より美味なるものがことごとく取り上げられた。大食を罰すると同時に、節制を鍛えるためであり、それによって前者は断罪され、後者は鍛え上げられるためであった。

Caput VI

第VI章PL 2, 960B
1

Nunc si temere rationes castigati a Deo victus, et castigandi propter Deum a nobis, ad primordiorum experimenta revocavimus, conscientiam communem consulamus, ipsa natura enuntiabit, quales nos ante pabulum et potum in virgine adhuc saliva exhibere consuerit rebus duntaxat sensus agendis quo divina tractantur si multo pollentioris mentis, si multo vivatioris cordis, quam cum totum illud domicilium interioris hominis, escis stipatum, vinis inundatum, decoquendis jam stercoribus aestuans, praemeditatorium efficitur latrinarum, in quo plane nihil tam in proximo supersit, quam ad lasciviam sapere.

PL 2, 960B

さて、もし我々が、神によって抑制される食のあり方についても、また我々が神のために抑制すべき食のあり方についても、その理由を根源の経験にまで軽々しく遡らせたにすぎないというのなら、共通の良心に問うてみよう。自然そのものが告げるであろう――少なくとも神的な事柄が扱われる、感覚を働かせるべき事柄に関しては、我々は食物と飲物を口にする前、まだ唾液が処女のままであるうちには、はるかに力強い精神を、はるかに生気に満ちた心を示す習わしがあるのに対し、内なる人間のその住まいの全体が、食物で満たされ、酒に浸され、消化されつつある排泄物で沸き立ち、まさに便所の控えの間となってしまうときには、そこにはもはや、淫らさへの味わいのほかに、これといって間近に残るものは何もないのだ、と。

2

Manducavit populus et bibit, et surrexerunt ludere (Ex. XXXII, 6). Intellige sanctae Scripturae verecundiam: lusum, nisi impudicum, non denotasset. Caeterum, quotusquisque meminerit religionis, occupatis memoriae locis, impeditis sapientiae membris?

PL 2, 960C

「民は食べ、飲み、そして立ち上がって戯れた」(出エジプト32:6)。聖なる聖典の慎み深さを見て取るがよい。もしそれが淫らなものでなかったなら、聖典はその戯れを取り立てて記しはしなかったであろう。しかし、記憶の場所がふさがれ、知恵の肢体が妨げられているとき、いったい幾人が信仰を思い出すというのか。

3

Nemo ita ut decet, ita ut par est, ita ut utile est, recordabitur Dei in eo tempore, quo ipsum sibi hominem excidere solemne est. Omnem disciplinam victus aut occidit aut vulnerat.

PL 2, 960C

誰ひとりとして、しかるべきように、ふさわしいように、有益であるように、神を思い起こす者はいない。それは、人が自分自身をも見失うのが常であるようなその時においてである。食は、あらゆる規律を殺すか、あるいは傷つけるかする。

4

Mentior, si non Dominus ipse oblivionem sui exprobrans Israeli, caussam plenitudini deputat: Incrassatus est dilectus, et pinguefactus, et dilatatus est, et dereliquit Deum qui fecit eum, et abscessit a Domino salutificatore suo (Deut. XXXII, 15).

PL 2, 961A

もし主ご自身が、イスラエルに対してご自身が忘れられたことを咎めつつ、その原因を満腹に帰しておられるのでないなら、私は嘘をついていることになろう。「愛された者は肥え太り、太って広がり、自分を造られた神を見捨て、自らを救われる主から離れ去った」(申命記32:15)。

5

Denique in eodem Deuteronomio eamdem causam praecaveri jubens: Ne, inquit, cum manducaveris et biberis, et domos optimas aedificaveris, ovibus et bobus tuis multiplicatis, et argento et auro, extollatur cor tuum, et obliviscaris Domini Dei tui (Deut., VIII, 12).

PL 2, 961A

そして、同じ申命記において、同じ原因があらかじめ戒められるよう命じてこう仰せられる。「汝が食べ、飲み、最良の家々を建て、羊と牛とが増え、銀と金とが増えたときに、汝の心が高ぶり、汝の主なる神を忘れることのないように」(申命記8:12)。

6

Praeposuit corruptelae divitiarum edacitatis enormitatem, cui ipsae divitiae procurant. Per illas scilicet incrassatum erat cor populi, ne oculis videret, et auribus audiret, et corde conjiceret adipibus obstructo, quas nominatim esui abstulit, dedocens hominem saginae studere.

PL 2, 961A

神は、富の腐敗よりも、食い気の途方もなさを先に立てられた。富そのものがこの食い気に仕えるのだから。すなわち、その富によって民の心は肥え太り、目をもって見ることなく、耳をもって聞くことなく、脂肪にふさがれた心をもって思い量ることもなくなっていた。だからこそ神は、名指しでその脂肪を食用から取り上げ、人に肥やしへの熱心を思いとどまらせようとされたのである。

7

Caeterum, cui cor erectum potius inveniebatur quam impingnatum, quadraginta diebus totidemque noctibus supra humanae naturae facultatem jejunium perennavit, spiritali fide virtutem subministrante; et vidit oculis Dei gloriam, et audivit auribus Dei vocem, et corde conjecit Dei legem jam tunc docentis non in solo pane vivere hominem, sed in omni verbo Dei (Luc., IV, 4); cum quidem nec ipsum Moysen Deo pastum, inediamque ejus nomine saginatam constanter contemplari valeret pinguior populus.

PL 2, 961B

しかし、脂肪に覆われるよりもむしろ、心が挺立していると見出された者は、四十日四十夜、人間の本性の能力を超えて断食を続けた。霊的な信仰が力を供給していたのである。そして彼は、目をもって神の栄光を見、耳をもって神の声を聞き、心をもって、人はパンのみによって生きるのではなく、神のあらゆる言葉によって生きるのだという、神がすでにそのとき教えておられた法を思い量った(ルカ4:4)。それでいて、より肥えた民は、神によって養われたモーセ自身と、その名によって肥やされた彼の絶食とを、まともに見つめ続けることさえできなかったのである。

8

Merito igitur etiam in carne se Dominus ei ostendit collegae jejuniorum suorum, non minus et Heliae.

PL 2, 961B

それゆえ当然にも、主は肉においてさえも、ご自分の断食の同輩である彼〔モーセ〕にご自身を示され、それに劣らずエリヤにも示されたのである。

9

Nam et Helias hoc primum quod famem fuerat imprecatus, satis jam se jejuniis voverat: Vivit, inquit, Dominus, cui adsisto in conspectu ejus, si erit ros istis annis et imber (III Reg., XVII).

PL 2, 961B

実に、エリヤもまた、飢えを呼び求めたこの最初の行いによって、すでに十分に自らを断食へと誓わせていた。彼は言う、「わが立ちてその御前に仕える主は生きておられる。この後の年々、露も雨も降ることはないであろう」と(列王記上17)。

10

Dehinc minantem Jezabel fugiens post unicum pabulum et potum, quem ab angelo expergefactus invenerat, et ipse, quadraginta diebus et noctibus vacuo ventre, arido ore, pervenit in montem Choreb; ubi cum in spelunca devertisset, quam familiari congressu Dei exceptus est!

PL 2, 961C

その後、脅すイゼベルから逃れ、天使によって目覚めさせられて見出したただ一度の食物と飲物のあとは、彼自身もまた、四十日四十夜、腹を空にし、口を渇かせたまま、ホレブ山にたどり着いた。そして、洞穴に宿ったとき、彼はいかに親密な神との出会いをもって迎えられたことか。

11

Quid tu, Helia, hic (III Reg., XIX, 9)? multo amicior ista vox, quam, Adam, ubi es, (Gen., III, 9). Illa enim pasto homini minabatur, ista jejuno blandiebatur. Tanta est circumscripti victus praerogativa, ut Deum praestet homini contubernalem, parem revera pari.

PL 2, 961C

「エリヤよ、汝はここで何をしているのか」(列王記上19:9)。この声は、「アダムよ、どこにいるのか」(創世記3:9)という声よりも、はるかに親しみに満ちている。なぜなら、後者は食べさせられた人間を脅していたのに対し、前者は断食する者を慰めていたからである。これほどまでに、切り詰められた食のもたらす特権は大きく、神を人間の同宿の友とし、まさに対等な者を対等な者に並び立たせるのである。

12

Si enim Deus aeternus non esuriet (Is., I, 11), ut testatur per Esaiam, hoc erit tempus quo homo Deo adaequetur, cum sine pabulo vivit.

PL 2, 961C

実に、永遠なる神は飢えることがない――イザヤを通してそのことが証しされているとおりである(イザヤ1:11)――とすれば、人が食物なしに生きるとき、まさにその時こそ、人が神と等しくされる時となるであろう。

Caput VII

第VII章PL 2, 962A
1

Processimus itaque jam ad exempla, uti revolvamus utilitatis efficacia potestates istius officii, quod etiam iratum Deum homini reconciliat.

PL 2, 962A

かくして我々はすでに実例へと歩を進めた。この務めが持つ効用の実際の力を検討するためである。この務めは、怒れる神をも人間と和解させるものである。

2

Deliquerat Israel, in aquatione apud Maspha congregatus a Samuele, sed ita statim delictum jejunio diluit, ut periculum praelii simul fugerit.

PL 2, 962A

イスラエルは罪を犯していたが、サムエルによってミツパの水汲みの場に集められ、断食によってただちにその罪をすすぎ去ったので、戦いの危険をも同時に免れた。

3

Cum maxime Samuel offerebat holocaustum (I Reg., VII, 9), in nullo magis procuratam audimus Dei clementiam, quam abstinentia populi.

PL 2, 962A

サムエルがまさに全焼の犠牲を捧げていたときも(一サムエル7:9)、神の慈悲が民の節食によるほど引き出されたことは、他のいかなるものによってもなかった、と我々は聞く。

4

Et Allophyli praelio admovebant: ibi demum Dominus intonuit voce magna super Allophylos, et confusi sunt, et corruerunt in conspectu Israelis; et processerunt viri Israel ex Maspha, et persecuti sunt Allophylos, et usque Betchor ceciderunt pastos impasti, armatos inermes.

PL 2, 962A

ペリシテ人は戦いに詰め寄っていたが、そこでついに主は大いなる声をもってペリシテ人の上に雷鳴をとどろかせ、彼らは混乱し、イスラエルの目の前で倒れ伏した。イスラエルの兵はミツパから進み出てペリシテ人を追い、ベトカルに至るまで、飢えながら食べ足りた者どもを、武具なき身で武装した者どもを、討ち倒した。

5

Hae erunt vires jejunantium Deo: coelum pro ejusmodi militat. Habes formam praesidii etiam spiritalibus bellis necessariam.

PL 2, 962B

神に向かって断食する者たちの力とは、このようなものである。かかる者のためには天が戦う。お前はここに、霊的な戦いにも必要な守りの型を得ているのだ。

6

Proinde cum rex Assyriorum Sennacherib, compluribus jam civitatibus captis, Israeli per Rapsacen blasphemias et minas intentaret (IV Reg., XVIII, 19), nihil aliud illum a proposito in Aethiopias avertit.

PL 2, 962B

したがって、アッシリア王センナケリブが、すでに多くの町々を陥れ、ラブサケを通してイスラエルに冒瀆と脅しを浴びせていたとき(二列王18:19)、彼をその企てから逸らせてエチオピア人の方へ向かわせたのは、これ以外の何ものでもなかった。

7

Dehinc, quid aliud centum et octoginta millia de exercitu ejus per angelum absumpsit, quam Ezechiae regis humiliatio?

PL 2, 962B

そしてまた、彼の軍勢のうち十八万人を天使によって滅ぼしたのは、ヒゼキヤ王の謙り以外の何であったろうか。

8

Siquidem, duritia hostis annuntiata, vestem scidit, saccum induit, eodemque habitu seniores sacerdotum ad Deum per Esaiam adire jussit, utique jejunio preces prosequente: neque enim cibi tempus in periculo, nec saturitatis cultus in sacco.

PL 2, 962B

すなわち、敵の頑迷が告げられると、彼は衣を裂き、粗布をまとい、同じ装いのまま祭司の長老たちにイザヤを通して神のもとへ赴くよう命じた。それも断食が祈りに伴ってのことである。危難のうちに食事の時などなく、粗布をまといながら満腹を旨とすることもないからである。

9

Semper inedia moeroris sequela est, sicut laetitia accessio saginae. Per hanc moeroris sequelam et inediam, etiam civitas illa peccatrix, Ninive de exitio praedicato liberatur.

PL 2, 962B

食を断つことは常に悲しみに伴うものであり、喜びが肥やしに付き添うのと同様である。この悲しみに伴う絶食によって、あの罪深き町ニネベもまた、予告された滅びから救われたのである。

10

Satis enim poenitentia scelerum commendaverat Deo jejunium triduo functa, etiam pecudibus enectis, quibus iratus Deus non erat (Jon. III). Sodoma quoque et Gomorra evasissent, si jejunassent.

PL 2, 962C

というのも、罪業への悔い改めは、三日にわたって果たされて、断食を神の御前に十分よきものとして推挙していたからである。しかもそれは、神が怒っておられたわけでもない家畜までも飢えさせてのことであった(ヨナ3章)。ソドムとゴモラもまた、もし断食していたなら、免れていたであろう。

11

Hoc remedium agnoscit et Achab, cum illi post transgressionem et idololatriam et necem Nabuthae, propter vineam interempti a Jezabel, exprobrasset Helias: Qualiter occidisti, et haereditatem possedisti?

PL 2, 962C

アハブもまた、この処方を認めている。違犯と偶像礼拝ののち、また葡萄畑のゆえにイゼベルによって殺されたナボテの死ののちに、彼がエリヤから「いかにしてお前は殺し、その相続地を手に入れたのか」と咎められたときのことである。

12

In loco, quo , sanguinem Nabuthae canes delinxerant, tuum quoque delinquent (III Reg., XXI, 19). Destituit semetipsum, et saccum carni suae imposuit, et jejunavit, et dormivit in sacco; et tunc sermo Domini ad Heliam: Vidisti ut reveritus sit Achab a facie mea?

PL 2, 962C

「ナボテの血を犬どもが舐めたその場所で、お前の血もまた舐めるであろう」(一列王21:19)。彼は自らを打ち捨て、粗布をその身にまとい、断食し、粗布のうちに眠った。そしてそのとき、主の言葉がエリヤに臨んだ。「お前は見たか、アハブがわが顔の前で畏れかしこまったのを」。

13

Pro eo quod reveritus est, non superducam laesuram in diebus ipsius, sed in diebus filii ejus superducam eam (ibid., 29), qui non erat jejunaturus. Ita jejunium in Deum reverentiae opus est.

PL 2, 962D

「彼が畏れかしこまったゆえに、わたしは彼の代には災いをもたらさず、その子の代にこれをもたらすであろう」(一列王21:29)。その子は断食することになっていなかったのである。かくして断食とは、神への畏敬のはたらきなのである。

14

Per quod Anna quoque ambiens uxor Helcanae retro sterilis impetravit facile a Deo inanem cibo ventrem filio implere, et quidem propheta.

PL 2, 963A

これによって、エルカナの妻ハンナもまた、かつて不妊であったが、切に願い求めて、食べ物では満たされぬその腹を子で満たすことを、神から容易く得た。しかもその子は預言者であった。

15

Sed non modo naturae mutationem, aut periculorum aversionem, aut delictorum oblitterationem; verumetiam sacramentorum agnitionem, jejunia de Deo merebuntur.

PL 2, 963A

しかし断食が神から勝ち得るのは、本性の変化や危難の回避、罪の消し去りだけではない。秘義の認識をもまた勝ち得るのである。

16

Adspice Danielis exemplum, circa somnium regis Babylonis omnes turbantur sophistae, negant ultro de praestantia humana posse cognosci; solus Daniel Deo fidens, et sciens quod ad demerendam Dei gratiam faceret, spatium tridui postulat, cum sua fraternitate jejunat, atque ita orationibus commendatis, et ordinem et significationem somnii per omnia instruitur, tyranni sophistis parcitur, Deus glorificatur, Daniel honoratur; non minorem Dei gratiam et postea quoque relaturus anno primo regis Darii, cum ex recogitatu praedicatorum temporum ab Hieremia, dedit faciem suam Deo in jejuniis et sacco et cinere.

PL 2, 963A

ダニエルの実例を見よ。バビロン王の夢をめぐって、あらゆる学者たちが動転し、人間の卓越をもってしても知り得ぬことだと自ら進んで言い張った。ただダニエルだけが神を信じ、それが神の恩寵を得るためのものであると知っていたので、三日の猶予を求め、その兄弟たちとともに断食し、こうして祈りを託した上で、夢の順序と意味とをすべて教えられ、僭主の学者たちは赦され、神は栄光を受け、ダニエルは誉れを受けた。彼はのちにも、ダリウス王の元年、エレミヤによって予告された時の年数を思い返し、断食と粗布と灰とをもって自らを神へと向けたとき、劣らぬ神の恩寵を得ることになる。

17

Nam et angelus missus ad eum, hanc statim professus est caussam divinae dignationis: Veni, inquit, demonstrare tibi quatenus miserabilis es; jejunando scilicet.

PL 2, 963B

実に、彼のもとに遣わされた天使も、神の眷顧の理由をただちにこう言い表した。「わたしが来たのは、お前がどれほど憐れまれる者であるかをお前に示すためである」。断食によってのことである。

18

Si Deo miserabilis, leonibus in lacu fuerat horribilis; ubi quidem illi sex diebus jejunanti prandium angelus procuravit.

PL 2, 963B

神にとって憐れむべき者であったとすれば、穴の中の獅子どもにとっては恐るべき者であった。そこでは実に、六日のあいだ断食していた彼に、天使が食事を調えたのである。

Caput VIII

第VIII章PL 2, 963B
1

Reddimus et caetera, ad nova enim nunc documenta properamus: in limine Evangelii (Luc. II, 37), Anna prophetis filia Phanuelis, quae infantem Dominum et agnovit, et multa super eo praedicavit exspectantibus redemptionem Israelis, post egregium titulum veteris univirae viduitatis, jejuniorum quoque testimonio augetur, ostendens in quibus officiis assideri Ecclesiae debeat, et a nullis magis intelligi Christum, quam semel nuptis, saepe jejunis.

PL 2, 963B

その他についても我々は返答を果たそう。今は新たな証例へと急ぐからである。福音の初めにおいて(ルカ2:37)、パヌエルの娘である女預言者アンナは、幼子であった主を認め、イスラエルの贖いを待ち望む人々に彼について多くを宣べ伝えたが、一度だけ嫁いだ古き寡婦という卓越した名誉に加えて、断食の証しによってもその名を高められている。これは、いかなる務めによって教会に仕えるべきかを示し、また、一度だけ嫁ぎ、しばしば断食する者たちにまさってキリストを理解する者はいないことを示すものである。

2

Ipse mox Dominus baptisma suum, et in suo omnium, jejuniis dedicavit, habens efficere panes ex lapidibus, etiam Jordanem vino fortasse manare, si ita vorator et potator fuisset.

PL 2, 963C

主御自身もまた、間もなく、御自分の洗礼を——そしてそれによってすべての人の洗礼をも——断食によって捧げられた。石からパンを作ることもでき、もし大食らいの大酒飲みであったなら、ヨルダン川さえも酒に変えて流れさせることもできたはずであるのに。

3

Imo novum hominem in veteris suggillationem virtute fastidiendi cibi initiabat. ut eum diabolo rursus per escam tentare quaerenti, fortiorem fame tota ostentaret. Praestituit exinde jejuniis legem sine tristitia transigendis. Cur enim triste quod salutare?

PL 2, 963C

それどころか、主は古き人間を辱めるべく、食を厭う徳によって新しき人間を入門させていた。それは、再び食物によって誘惑しようと狙う悪魔に対して、その新しき人間を、飢えのすべてにまさって強い者として見せつけるためである。そこから主は、悲しみなく果たされるべき断食の法を定めた。救いとなるものが、どうして悲しいことであろうか。

4

Docuit etiam adversus diriora daemonia jejuniis praeliandum. Quid enim mirum, si eadem operatione spiritus iniquus educitur, qua sanctus inducitur?

PL 2, 964A

主はまた、より恐るべき悪霊に対しては断食をもって戦うべきことを教えた。聖なる霊が招き入れられるのと同じ働きによって不義の霊が追い出されるとしても、何の不思議があろうか。

5

Denique, ut in centurionem Cornelium, necdum tinctum, dignatio Spiritus sancti cum charismate insuper prophetiae festinasset, jejunia ejus legimus exaudita.

PL 2, 964A

実に、百人隊長コルネリウスにおいて、彼がいまだ浸礼を受けていなかったにもかかわらず、聖なる霊の眷顧が預言の賜物までも添えて速やかに下ったとき、我々は彼の断食が聞き入れられたことを読むのである。

6

Puto autem, et Apostolus in secunda Corinthiorum inter labores suos et pericula et incommoda post famem ac sitim, jejunia quoque plurima enumerat (II Cor. XI, 27).

PL 2, 964A

また、使徒もコリント人への第二の書簡において、自らの労苦や危難や難儀のうちに、飢えと渇きに続けて、数多くの断食をも数え上げていると私は思う(二コリント11:27)。

Caput IX

第IX章PL 2, 964B
1

Principalis haec species in castigatione victus, potest jam de inferioribus quoque abstinentiae operationibus praejudicare, ut et ipsis pro modo utilibus aut necessariis. Nam exceptio eduliorum quorumdam, portionale jejunium est.

PL 2, 964B

食事の節制におけるこの主要な種類は、それより下位の禁欲の働きについても、それ相応に有益あるいは必要なものとして、あらかじめ判断する根拠となりうる。というのも、ある種の食物を除くことは、部分的な断食だからである。

2

Inspiciamus igitur et xerophagiarum novitatem aut vanitatem, si non et in his tam antiquissimae quam efficacissimae religionis operatio est.

PL 2, 964B

それゆえ我々は、クセロファギアの新しさあるいは空しさを検討しよう。これらの中にも、この上なく古く、かつこの上なく効力ある信仰の働きがあるのではないかを見るためである。

3

Redeo ad Danielem et fratres ejus leguminum pabulum, et aquae potum ferculis et oenophoris regiis praeferentes, atque exinde formosiores, ne qui de specie quoque corpusculi metuat; caeterum spiritu insuper cultos.

PL 2, 964B

私はダニエルとその兄弟たちに立ち返る。彼らは王の食膳と酒器よりも豆類の糧と水の飲み物を選び取り、それによってなお美しくなった——肉体の見栄えについても誰も恐れることのないように——そのうえ霊においてもいっそう磨かれていた。

4

Dedit enim Deus adolescentulis scientiam et intelligentiam in omni litteratura, et Danieli in omni verbo, et in somniis, et in omni sophia (Dan. I, 17) qua hoc ipsum quoque saperet, quibus modis de Deo impetraretur agnitio sacramentorum.

PL 2, 964B

神はこれらの若者たちに、あらゆる文学における知識と理解とを与え、ダニエルにはあらゆる言葉と夢と、あらゆる知恵とを与えたからである(ダニエル1:17)。これによって彼は、いかなる仕方で神から秘義の認識を得られるかをも悟ることができた。

5

Anno denique tertio Cyri regis Persarum, cum in recogitatum incidisset visionis, aliam formam humiliationis prospexit.

PL 2, 964C

そしてまた、ペルシア王キュロスの治世第三年、彼は幻の思い返しに至ったとき、別の形の謙りを見出した。

6

In illis, inquit, diebus, ego Daniel eram lugens, per tres hebdomadas, panem suavem non edi, caro et vinum non introierunt in os meum, oleo unctus non sum, donec consummarentur tres hebdomades, quibus transactis angelus emissus est taliter adloquens: Daniel, homo es miserabilis; ne timueris, quoniam ex die prima qua dedisti animam tuam recogitatui et humiliationi coram Deo, exauditum est verbum tuum, et ego introivi verbo tuo.

PL 2, 964C

「その日々に」と彼は言う、「私ダニエルは喪に服しており、三週間のあいだ、心地よいパンを食べず、肉も酒も私の口に入らず、油を塗ることもしなかった。三週間が満ちるまでそうしていたが、三週間が過ぎたとき、天使が遣わされ、こう語りかけた。『ダニエルよ、お前は憐れまれる者である。恐れるな。お前が神の御前で、思い返しと謙りとにお前の魂を与えたその最初の日から、お前の言葉は聞き入れられた。そして私はお前の言葉によって来たのである』」。

7

Ita xerophagiarum miseratio et humiliatio metum expellunt, et aures Dei advertunt, et occultorum compotes faciunt.

PL 2, 964C

かくして、クセロファギアによる憐れみと謙りとは、恐れを追い払い、神の耳をこちらに向けさせ、隠された事柄にあずからせるのである。

8

Revertor etiam ad Heliam, cum corvi illum pane et carne saturare consuessent, cur postmodum apud Bersabee Judaeae excitato ei de somno quidam ille angelus sine dubio panem solum et aquam obtulit? defecerant corvi qui eum liberalius pascerent? an difficile angelo fuerat aliquem alicunde de convivio regis ministrum eum instructissimo ferculo raptum ad Heliam transferre; sicut Danieli in lacum leonum esurienti prandium metentium exhibitum est?

PL 2, 965A

私はまたエリヤに立ち返る。烏がパンと肉とをもって彼を満たすのを常としていたのに、なぜのちにユダヤのベエルシェバのそばで、眠りから起こされた彼に、かの天使はただパンと水だけを差し出したのか。彼をもっと豊かに養うはずの烏たちが尽きてしまったのか。それとも、王の饗宴からしもべの一人をどこからか、この上なく整えられた食膳ごと奪い取ってエリヤのもとへ運ばせることが、天使にとって難しかったのか——ちょうど、獅子の穴で飢えていたダニエルに、刈り入れをする者たちの昼食が届けられたように。

9

Sed constitui oportebat exemplum docens in tempore pressurae, et persecutionis, et cujuscumque circumstantiae, xerophagiis esse vivendum.

PL 2, 965A

しかし、抑圧の時、迫害の時、あるいはいかなる境遇にあっても、クセロファギアによって生きるべきことを教える実例が、定められる必要があったのである。

10

Tali victu David exomologesin suam expressit, cinerem quidem edens velut panem, id est, panem velut cinerem aridum et sordidum, potum vero fletu miscens, utique pro vino. (Ps. CI, 10) Habet enim et abstinentia vini suos titulos, quae et Samuelem Deo voverat, et Aaronem consecrarat.

PL 2, 965A

このような食によって、ダビデも自らの告白を言い表した。灰をパンのように食べた、すなわちパンを、乾いて汚れた灰のように食べたということであり、飲み物には涙を混ぜた、それも酒の代わりにである(詩篇101:10)。というのも、酒を断つことにもまたそれ固有の栄誉があり、それがサムエルを神に誓われた者とし、アロンを神に献げられた者としたのである。

11

Nam de Samuele mater. Et vinum, inquit, et ebriamen nonbibet (I Reg. I, 15): talis enim et ipsa Deum orabat.

PL 2, 965B

サムエルについては、その母がこう言っている。「彼は酒も強い酒も飲まないでしょう」(一サムエル1:15)。彼女自身もまた、そのようにして神に祈っていたからである。

12

Et Dominus ad Aaron: Vinum et siceram non bibetis, tu et filii tui post te , si quando ingrediemini tabernaculum, vel ascendetis ad altare, et non moriemini. Adeo morientur qui non sobrii in Ecclesia ministraverint.

PL 2, 965B

主はアロンに向かってこう言われた。「汝と、汝の後に続く子らとは、幕屋に入るとき、あるいは祭壇に上るときには、酒も強い酒も飲んではならない。そうすれば汝らは死ぬことがない」。かくして、素面ならず教会にて仕える者たちは死ぬことになるのである。

13

Sic et Israeli proximo exprobrat: Et potum dabatis sanctificatis meis vinum. Et haec autem strictura potus xerophagiae portio est.

PL 2, 965B

同様に、最も近しいイスラエルに対しても、こう咎めている。「汝らはわが聖別された者たちに酒を飲ませた」。そしてこの飲むことの制限もまた、クセロファギアの一部なのである。

14

Quanquam ubi abstinentia vini aut a Deo exigitur, aut ab homine vovetur, illic intelligatur etiam pabuli pressura formam praestruens potui. Qualis enim esus, talis et potus. Verisimile non est, ut quis dimidiam gulam Deo immolet, aquis sobrius, et cibis ebrius.

PL 2, 965B

とはいえ、酒を断つことが神によって求められるにせよ、人によって誓願されるにせよ、そこには食物の抑制もまた、飲むことのための型を先立って形作るものとして理解されるべきである。食のあり方がどのようであれば、飲むこともまたそのようであるからである。ある者が水には素面でありながら食には酔いしれて、大食の半分だけを神に捧げるということは、ありそうにないことである。

15

An autem et Apostolus xerophagias norit, qui majora celebraverat, sitim et famem et multa jejunia, qui ebrietates et commessationes recusaverat, vel de discipulo Timotheo argumenti satis est, quem propter stomachum et assiduas imbecillitates modico vino monens uti, quo ille non ex institutione, sed ex devotione abstinebat (caeterum, stomacho magis consuetudo prodesset) hoc ipso abstinentiam vini dignam Deo suasit, quam ex necessitate dissuasit (Cf. Levit. X, 9; Amos. XV, 13; II Cor. XI, 27; Rom. XIII, 13; Tim. V, 23).

PL 2, 965C

しかし、使徒もまたクセロファギアを知っていたかどうかについては——渇きと飢えと多くの断食というより大きなことをすでに実践し、酩酊と饗宴とを拒んでいた彼のことだから——弟子テモテのことだけでも十分な論拠となる。すなわち、使徒は胃と絶えざる病弱のゆえに少量の酒を用いるよう彼に勧めた。テモテはそれを、定めによってではなく神への献身から断っていたのである(もっとも、胃にはむしろ慣れのほうが益になったであろうが)。まさにこのことによって使徒は、必要のゆえに思いとどまらせたその酒断ちを、神にふさわしいものとして勧めたことになるのである(レビ10:9、アモス15:13、二コリント11:27、ローマ13:13、テモテ5:23参照)。

Caput X

第X章PL 2, 966A
1

Aeque stationes nostras, ut indignas; quasdam vero et in serum constitutas, novitatis nomine incusant, hoc quoque munus et ex arbitrio obeundum esse dicentes, et non ultra nonam detinendum, de suo scilicet more.

PL 2, 966A

同様に、彼らは我々の駐屯を、ふさわしからぬものとして、また、ある駐屯は遅くまで定められているとして、新しさという名のもとに非難する。この務めもまた任意によって果たされるべきものであり、第九時を越えて留まるべきではないと言うのである——なるほど、彼ら自身の慣習に従ってのことだ。

2

Sed quod pertineat ad interdictionis quaestionem, semel pro omnibus caussis respondebo. Nunc ad proprium hujus speciei articulum, de modo temporis dico, de ipsis prius expostulandum, unde hanc formam nova dirimendis stationibus praescribant.

PL 2, 966A

しかし禁止という論点に関わることについては、一度ですべての場合について答えることにしよう。今はこの種類に固有の論点、すなわち時間の程度について語る。まず彼らに問いただすべきは、駐屯を打ち切るこの新しい型を、どこから抗弁として持ち出しているのかということである。

3

Si, quia Petrus, et qui cum eo, ad horam nonam orationis templum introgressi leguntur, quis mihi probabit illos ea die statione functos, ut horam nonam ad clausulam et expunctionem stationis interpretetur?

PL 2, 966A

もし、ペトロと彼と共にいた者たちが、祈りのために第九時に神殿に入ったと読まれているからといって、誰が私に、彼らがその日駐屯を務めていたのだと、そして第九時を駐屯の締めくくりと終結として解すべきなのだと、証明してくれるだろうか。

4

Atqui facilius invenias Petrum hora sexta capiendi cibi caussa, prius in superiora ad orandum ascendisse, quo magis sexta diei finiri officio huic possit, quae illud absolutura post orationem videbatur.

PL 2, 966B

しかしむしろ、ペトロが第六時に食事を取るために、まずその前に祈るために屋上へ上ったのだと見出す方がたやすい。そうであれば、この務めにとって一日が終わるのはむしろ第六時だ、ということになりえよう。祈りののちにこの務めを果たし終えると見えたのは、その第六時だったのだから。

5

Porro, cum in eodem commentario Lucae, et tertia hora orationis demonstretur, sub qua Spiritu Sancto initiati, pro ebriis habebantur; et sexta, qua Petrus ascendit in superiora; et nona, qua templum sunt introgressi, cur non intelligamus salva plane indifferentia semper et ubique et omni tempore orandi, tamen tres istas horas ut insigniores in rebus humanis, quae diem distribuunt, quae negotia distinguunt, quae publice resonant, ita et solemniores fuisse in orationibus divinis?

PL 2, 966B

さらに、同じルカの記述のうちに、第三時にも祈りが示されており、その時刻に聖なる霊の手ほどきを受けた者たちが酔った者と見なされたこと、また第六時には、ペトロが屋上へ上ったこと、そして第九時には、彼らが神殿に入ったことが示されているのであるから——いつでも、どこでも、あらゆる時に祈るという無差別が確かに損なわれないままに——なぜ我々は、人間の事柄において一日を区分し、仕事を分かち、公に鳴り響くゆえに際立っているこれら三つの時刻が、神への祈りにおいても同様にいっそう厳粛な時であったと理解しないのであろうか。

6

Quod etiam suadet Danielis quoque argumentum ter die orantis, utique per aliquarum horarum exceptionem, non aliarum autem quam insigniorum, exinde Apostolicorum, tertiae, sextae, nonae.

PL 2, 966C

このことは、一日に三度祈ったダニエルの論証によってもまた示唆される。それは、ある特定の時刻を選んでのことであり、それも際立った時刻、すなわち後に使徒たちの時刻ともなった第三時、第六時、第九時をおいて他にないのである。

7

Hinc itaque et Petrum dicam ex vetere potius usu nonam observasse, tertio orantem supremae orationis munere.

PL 2, 966C

したがって私は、ペトロもまた、むしろ古くからの慣習に従って第九時を守っていたのであり、三度目に、最後の祈りの務めをもって祈っていたのだと言おう。

8

Haec autem propter illos, qui se putant ex forma Petri agere, quam ignorant; non quasi respuamus nonam, cui et quarta sabbati, et sexta plurimum fungimur: sed quia eorum quae ex traditione observantur, tanto magis dignam rationem afferre debemus, quanto carent Scripturae auctoritate, donec aliquo coelesti charismate aut confirmentur, aut corrigantur.

PL 2, 966C

しかしこれを述べるのは、自分たちがペトロの型に従って行動していると思い込みながら、実はそれを知らない者たちのためである。我々が第九時を退けているわけではない。週の第四日と第六日には、たいていこの時刻に我々は務めを果たしているのである。ただ、伝承によって守られている事柄については、それが聖典の権威を欠くだけにいっそう、何らかの天よりの賜物によって確証されるか正されるかするまで、それにふさわしい理由を示さねばならないからである。

9

Et si qua, inquit, ignoratis, Dominus vobis revelabit (Phil. III, 15). Itaque, seposito confirmatore omnium istorum Paracleto, duce universae veritatis, an indignior apud vos ratio afferatur in nonam observandi requiro, ut etiam Petro ea ratio deputanda sit, si statione tunc functus est.

PL 2, 967A

「もし汝らが何かを知らずにいるなら、主はそれを汝らに啓示されるであろう」(フィリピ3:15)。したがって、これらすべての事柄を確証する者であるパラクレートス、全き真理の導き手を措くとしても、諸君のもとで第九時まで守ることについて、これよりふさわしからぬ理由が持ち出されているであろうか、と私は問いたい。もしペトロがそのとき駐屯を務めていたのであれば、その理由はペトロにも当てはめられるべきである。

10

Venit enim de exitu Domini, quem etsi semper commemorari oportet sine differentia horarum, impressius tamen tum ei secundum ipsum stationis vocabulum addicimur: nam et milites nunquam immemores sacramenti, magis stationibus parent.

PL 2, 967A

というのも、それは主の最期に由来するからである。それは時刻の区別なく常に記念されるべきものではあるが、しかし駐屯という語そのものに従って、そのときにこそいっそう強く我々はそれに捧げられているのである。兵士たちも、誓約を決して忘れることはないが、駐屯の任にあるときにはいっそう従うものだからである。

11

Itaque in eam usque horam celebranda pressura est, in qua a sexta contenebratus orbis defuncto domino lugubre fecit officium, ut tunc et nos revertamur ad jucunditatem, cum et mundus recepit claritatem.

PL 2, 967A

したがって、主が息を引き取られたとき、第六時から闇に包まれた世界が喪の務めを果たしたその時刻に至るまで、この抑圧は執り行われるべきである。そうして、世界が輝きを取り戻したときにこそ、我々もまた喜びへと立ち返るのである。

12

Hoc si magis ad religionem sapit christianam, dum magis Christi gloriam celebrat, possum aeque serae stationis ex eodem rei ordine statum figere, ut jejunemus ad serum, exspectantes tempus Dominicae sepulturae cum Joseph postulatum detulit corpus, et condidit.

PL 2, 967B

もしこのことが、キリストの栄光をいっそう称えることによって、キリスト教の信仰によりふさわしいと感じられるのであれば、私は同じ事の順序から、遅い駐屯という定めをも同様に定めることができる。すなわち、ヨセフが願い出て御遺体を運び下ろし、これを葬った、主の埋葬の時を待ちながら、遅くまで断食するということである。

13

Inde et irreligiosum est ante famulorum carnem refrigerare, quam domini. Sed hoc ex argumentationum provocatione commiserim, conjecturas conjecturis, et tamen puto fidelioribus, repercutiens. Videamus an aliquid tale nobis de vetustatibus quoque patrocinetur.

PL 2, 967B

それゆえ、主の肉よりも先にしもべたちの肉を安らわせることは、不信心なことでもある。しかし、このことは論証の挑発から言ったまでのことであり、私は推測に推測を、それも私が思うにはより信頼に足る推測を、打ち返しているにすぎない。このような何かが、古き時代からも我々に助けとなるかどうかを見てみよう。

14

In Exodo, habitus ille Moysis adversus Amalech orationibus praeliantis usque in occasum perseverans, nonne statio fuit sera? Jesum Nave debellantem Amorrhaeos, prandisse illa die existimamus, qua ipsis elementis stationem imperavit?

PL 2, 967B

出エジプト記において、アマレクに対して祈りをもって戦い、日没まで持ちこたえたあのモーセの姿勢は、遅い駐屯ではなかったか。アモリ人を征服したヨシュアが、もろもろの元素そのものに駐屯を命じたその日に、食事をしたと我々は考えるだろうか。

15

Stetit sol in Gabaon, et luna in Aialon: stetit sol et luna instructione, donec ultus est populus de inimicis suis; et stetit sol medio coelo, et non accedebat in occasum, et in finem diei unius.

PL 2, 967C

「太陽はギベオンにとどまり、月はアヤロンにとどまった。太陽と月とは整然ととどまり、民がその敵に報復を果たすまでそうしていた。そして太陽は中天にとどまり、沈もうとはせず、一日の終わりに至るまでそうであった」。

16

Non fuit dies talis retro et in novissimo, utique tam prolixus; ut, inquit, exaudiret Deus hominem, parem scilicet solis, instantem tamdiu in officio, stationem etiam sera longiorem.

PL 2, 967C

「このような日は、かつても、のちにもなかった」——当然、これほどまでに長い日はということである。「神が人間を聞き入れられるためであった」と〔聖書は〕言う。すなわち、太陽に等しい者、それほど長くその務めに立ち続けた人間を、である。それは遅い駐屯よりもなお長い駐屯であった。

17

Certe Saul et ipse in praelio constitutus, manifeste munus istud indixit (I Reg, XIV, 24): Maledictus homo qui ederit panem ad vesperam usque dum ulciscur de inimico meo; et non gustavit totus populus ejus, et tota terra non prandebat .

PL 2, 967C

確かに、サウル自身も戦いのさなかにあって、明らかにこの務めを命じた(一サムエル14:24)。「わが敵に報復するまで、夕方までにパンを食べる者は呪われよ」。そして彼の民全体は何も味わわず、地の全土は食事をしなかった。

18

Tantam autem Deus praestitit auctoritatem edicto stationis illius, ut Jonathan filius Saulis, quanquam ignarus jejunationis in serum definitae gustum mellis admiserat, et sorte mox de delicto sit traductus, et vix per precem populi periculo exemptus, gulae enim, licet simplicis, reus fuerat.

PL 2, 968A

しかし神は、この駐屯の布告にこれほどの権威を与えられたので、サウルの子ヨナタンは、遅くまでと定められた断食を知らなかったにもかかわらず蜜を少し味わってしまい、間もなくくじによってその罪をさらされ、民の嘆願によってかろうじて危難を免れた。たとえ素朴なものであったにせよ、彼は大食の被告であったからである。

19

Sed et Daniel, anno primo regis Darii, cum jejunans in sacco et cinere exomologesin Deo ageret, et adhuc, inquit, loquente me in oratione, ecce vir quem videram in somnis initio, velociter volans adpropinquavit mihi quasi hora vespertini sacrificii. Haec erit statio sera, quae ad vesperam jejunans, pinguiorem orationem Deo immolat.

PL 2, 968A

また、ダニエルもダリウス王の元年、粗布と灰のうちに断食して神への告白を行っていたとき、「なおも私が祈りのうちに語っている間に」と彼は言う、「見よ、はじめに夢のうちに見たあの人が、速やかに飛んで、夕べの生贄の時刻ごろに私に近づいた」。これこそが遅い駐屯というものであろう。夕べまで断食して、より肥えた祈りを神に生贄として捧げるのである。

Caput XI

第XI章PL 2, 968B
1

Omnia autem ista credo ignota eis, qui ad nostra turbantur, aut sola forsitan lectione, non etiam intentione comperta, secundum majorem vim imperitorum, apud gloriosissimam scilicet multitudinem Psychicorum.

PL 2, 968B

だがこれらすべてのことは、我々の側のことに心を騒がせる者たちには、おそらく知られていないのであろう。あるいは、ただ読んだだけで、意図までは汲み取られていないのかもしれない——無知な者たちの力の方が勝っているからで、すなわちあの、いとも輝かしいプシュキコイの群衆にあってはそうなのである。

2

Propterea per singulas direximus species jejunationum, xerophagiarum, stationum, ut dum recensemus secundum utriusque Testamenti paraturam, quantum proficiant recusati, vel recisi, vel retardati pabuli officia, eos retundamus qui haec velut vacantia infirmant.

PL 2, 968B

それゆえ我々は、断食、クセロファギア、駐屯のそれぞれの種類を一つ一つ辿ってきた。それは、両約の備えに従って、拒まれた、あるいは切り詰められた、あるいは先延ばしにされた食の務めがどれほど益となるかを検討しつつ、これらを空しいものであるかのように貶める者たちを打ち破るためである。

3

Item dum pariter ostendimus quo semper in ordine fuerint religionis, eos revincamus qui haec ut nova accusant; nec novum enim quod semper, nec vacuum quod utile.

PL 2, 968B

また同様に、これらが宗教の秩序の中につねに位置を占めてきたことを示しつつ、これらを新奇なものとして非難する者たちを論破する。つねにあったものは新しいものではなく、益あるものは空しいものではないからである。

4

Sed et illud in medio est, quaedam ex his officiis a Deo homini imperata, legem constituisse; quaedam ab homine Deo oblata, votum expunxisse; tamen et votum, cum a Deo acceptatum est, legem in posterum facit, per auctoritatem acceptatoris, exinde enim faciendum mandavit, qui factum comprobavit.

PL 2, 968B

だが、こういうことも問題の半ばにある。これらの務めのうち、あるものは神から人に命じられたものであって、法を成り立たせている。あるものは人から神へ捧げられたものであって、誓願を果たしている。とはいえ誓願であっても、神に受け入れられたときには、それ以後は法となる——受け入れた者の権威によってである。なされたことを是認した者は、その時から、それがなされるべきことを命じたことになるからである。

5

Itaque et hic in alia specie altercatio diversae partis obducitur, cum dicunt, aut pseudoprophetia est si spiritalis vox solemnia ista constituit; aut haeresis, si humana praesumptio adinvenit.

PL 2, 968C

かくしてここでも、別の形をとって、相手方の論争が持ち出される。彼らは言う——霊的な声がこれらの厳粛な定めを設けたのならば偽預言であり、人間の思い込みが考え出したのならば異端である、と。

6

Eam enim formam reprehendentes qua et vetera decucurrerunt, et ex ea retorquentes quae adversarii veterum adversus illa poterant retractare; aut et illa recusare debebunt, aut certe ista suscipere necessario, maxime cum et ista, a quocumque institutore sint, sive spiritali, sive tantum fideli, eidem Deo currant, cui et vetera.

PL 2, 968C

というのも、彼らは、古きものもまたそれによって展開してきたその型そのものを非難し、そこから、古きものの敵対者たちが古きものに対して申し立てえたはずの論をひるがえして用いているのだからである。ゆえに彼らは、古きものをも斥けるか、あるいは新しきものを必然として受け入れるかのいずれかを免れない。ましてこれらのものは、いかなる創始者から出たものであれ——霊的な者であれ、ただ信仰篤い者にすぎなかろうと——古きものと同じ神へと帰するのであるから、なおさらである。

7

Indubitate enim et haeresis et pseudoprophetia divinitatis diversitate judicabuntur apud nos omnes unici Dei Creatoris et Christi ejus antistites, adeoque indifferenter hanc partem defendo, illis offerens in quo velint gradum figere.

PL 2, 969A

というのも、異端も偽預言も、神性の違いによって判定されるということに疑いはないからである——唯一の創造主なる神とそのキリストとを奉じる我々すべてのもとでは、そうなのである。かくして私はこの立場をいずれにも偏らず擁護し、彼らが望むところに足場を据えるのに任せよう。

8

Spiritus diaboli est, dicis, o Psychice. Et quomodo Dei nostri officia indicit, nec alii offerenda quam Deo nostro? Aut contende diabolum cum Deo facere nostro, aut Satanas Paracletus habeatur.

PL 2, 969A

「それは悪魔の霊である」とお前は言う、プシュキコスよ。だが、その霊が我々の神への務めを、しかも我々の神以外の誰にも捧げてはならぬ務めを命じているのは、どうしたことか。悪魔が我々の神と共に働いていると主張するか、さもなくばサタンをこそパラクレートスと見なすがよい。

9

Sed hominem Antichristum adfirmas; hoc enim vocantur haeretici nomine penes Joannem. Et quomodo quisquis ille est in Christo nostro, haec erga Dominum nostrum officia disposuit, cum et Antichristi erga Deum adversus nostrum processerint Christum?

PL 2, 969A

だが、お前は「それは人間、アンチクリストである」と主張する——ヨハネによれば異端者たちはこの名で呼ばれるからである。だが、その者が何者であるにせよ、我々のキリストにあって、我々の主に対するこれらの務めを整えたのは、どうしたことか。アンチクリストどもは、神に関わることにおいて我々のキリストに敵対して進み出たというのに。

10

Quo itaque putas laterum confirmatum apud nos spiritum, cum imperat, an cum probat quae Deus noster et imperavit semper et probavit?

PL 2, 969A

それゆえ、我々のもとで霊が確かなものとされているのは、命じるときだと思うか、それとも、我々の神がつねに命じ、かつ是認してきたことを是認するときだと思うか。

11

Sed rursus palos terminales figitis Deo, sicut de gratia, ita de disciplina; sicut de charismatibus, ita et de solemnibus; ut proinde officia cessaverint, quemadmodum et beneficia ejus, atque ita negetis usque adhuc eum munia imponere, quia et hic Lex et Prophetae usque ad Joannem: superest ut totum auferatis, quantum in vobis tam otiosum.

PL 2, 969B

だが諸君はまたしても、神に境界の杭を打ち込む。恩寵についてそうであるように、規律についてもそうし、賜物についてそうであるように、厳粛な定めについてもそうする。それゆえ、神の恩恵がすでに絶えたのと同じく、神の務めもすでに絶えたのだとし、こうして諸君は、神が今なお務めを課しているということを否定する——ここでもまた「律法と預言者はヨハネまで」だから、というわけである。あとは、諸君のうちでこれほどまでに無用に思われているものを、諸君がすっかり取り除いてしまうばかりである。

Caput XII

第XII章PL 2, 969B
1

Jam enim et in ista specie ditati saturatique regnatis (I Cor., IV, 8), non delicta incusantes, quae jejuniis elimentur, nec revelationum scientia indigentes, quae xerophagiis extorqueantur, nec bella propria metuentes, quae stationibus discutiantur.

PL 2, 969B

というのも、この点でも諸君は、富み、飽き足りて、すでに治めているからである(一コリント4:8)。断食によって拭い去られるべき罪を責めることもなく、クセロファギアによって引き出されるべき啓示の知識に事欠くこともなく、駐屯によって払いのけられるべき自らの戦いを恐れることもない。

2

Ut ab Joanne Paricletus obmutuisset, ipsi nobis Prophetae in hanc maxime caussam extitissemus: jam non dico ad exorandam Dei iram, nec ad impetrandam tutelam ejus aut gratiam, sed ad praemuniendam per nosmetipsos novissimorum temporum conditionem, indicentes omnem ταπεινοφρονησιν, cum carcer ediscendus, et fames ac sitis exercendae, et tam inediae quam anxii victus tolerantia usurpanda sit, ut in carcerem talis introeat Christianus, qualis inde prodisset; non poenam illic passurus, sed disciplinam; nec saeculi tormenta, sed sua officia; eoque fidentior processurus ad certamen e custodia abusus, nihil habens carnis, sic ut nec habeant tormenta materiam; cum sola et arida sit cute loricatus, et contra ungulas corneus; praemisso jam sanguinis succo, tanquam animae impedimentis, properante jam et ipsa, quae jam saepe jejunans mortem de proximo norit: plane vestrum est in carceribus popinas exhibere martyribus incertis, ne consuetudinem quaerant, ne taedeat vitae, ne nova abstinentiae disciplina scandalizentur, quam nec ille Pristinus vester non christianus martyr attigerat; quem et facultate custodiae liberae aliquandiu fartum omnibus balneis quasi baptismate melioribus et omnibus luxuriae secessibus quasi Ecclesiae secretioribus et omnibus vitae istius illecebris quasi aeternae dignioribus, hoc puto obligatum ne mori vellet, postremo ipso tribunalis die luce summa condito mero tanquam antidoto praemedicatum, ita enervastis, ut paucis ungulis titillatus, hoc enim ebrietas sentiebat, quem Dominum confiteretur interroganti praesidi respondere non potuerit amplius.

PL 2, 970A

たとえパラクレートスがヨハネ以来沈黙していたとしても、我々自身が我々にとっての預言者として、まさにこの目的のために立ち上がったことだろう。もはや、神の怒りをなだめるためだとか、神の守りや恩寵を得るためだとは言わない。むしろ、我々自身の手で、終わりの時の境遇に備えるためである。あらゆる謙遜さを課しつつ——牢獄を体で覚え込み、飢えと渇きを訓練し、絶食にも乏しい食にも耐える忍耐を身につけねばならないのだから——それは、キリスト教徒が牢獄に入るときと、そこから出るときとで、同じ姿であるためである。そこで受けるのは刑罰ではなく規律であり、この世の拷問ではなく、自らの務めである。かくして彼は、この拘留をこのように用いた上で、いっそう確信を持って闘いへと進み出るであろう。肉に何も持たぬゆえに、拷問さえもそこに材料を見出せない。乾いた皮膚だけを鎧として身にまとい、鉤爪に対しても角のように硬くなっているのだから。血の潤いは、魂の荷駄であるかのように、すでに先へ送り出されており、魂自身もすでに急いでいる——たびたび断食してきて、死を間近に知っているからである。確かに、まだ確証もない殉教者たちのために、牢獄に酒場さながらの食卓を整えてやるのは、諸君のすることである。彼らが日頃の慣習を恋しがらぬように、生に嫌気が差さぬように、新奇な禁欲の規律に躓かぬようにというわけである——その規律には、諸君のあのプリスティヌス、キリスト教徒でもない殉教者でさえ、手を触れたことがなかったのに。諸君は、自由な拘留の特権によって、彼をしばらくの間、あらゆる湯浴み——まるで洗礼よりも優っているかのように——と、あらゆる放蕩の隠れ家——まるで教会よりも秘められているかのように——と、あらゆるこの世の生の誘惑——まるで永遠の生よりも値打ちがあるかのように——で満腹させ、それによって、思うに、彼が死を望まぬよう縛りつけた上で、最後には、法廷その日、真昼日中に、香りづけした酒を解毒剤であるかのように前もって服ませ、こうして彼をすっかり弱らせてしまった。それゆえ彼は、わずかな鉤爪でくすぐられただけで——というのも酔いのせいでその程度しか感じられなかったのだから——どの主を告白するのかと問う総督に、もはや答えることができなかったのである。

3

Atque ita de hoc jam extortus, cum singultus et ructus solos haberet, in ipsa negatione digessit. Ideo sobrietatis disciplinam qui praedicant pseudoprophetae, ideo haeretici qui observant. Quid ergo cessatis Paracletum, quem in Montano negatis, in Apicio credere?

PL 2, 971A

そしてこの点ですでに拷問にかけられた彼は、しゃっくりとげっぷしか出せぬまま、まさにその否認のうちに消化してしまった。それゆえ、節制の規律を宣べ伝える者は偽預言者であり、それを守る者は異端者だ、というわけか。それならば諸君は、モンタヌスにおいて否むパラクレートスを、アピキウスにおいて信じることを、なぜためらうのか。

4

Praescribitis constituta esse solemnia huic fidei scripturis vel traditione majorum, nihilque observationis amplius adjiciendum, ob illicitum innovationis. State in isto gradu si potestis.

PL 2, 971B

諸君は抗弁する——この信仰のための厳粛な定めは、聖典によって、あるいは祖先の伝承によって定められたのであり、それ以上の遵守を付け加えてはならない、新奇なことは許されないのだから、と。できるものなら、その立場に踏みとどまるがよい。

Caput XIII

第XIII章PL 2, 971B
1

Ecce enim convenio vos et praeter Pascha jejunantes, citra illos dies quibus ablatus est sponsus, et stationum semijejunia interponentes, et vero interdum pane et aqua victitantes, ut cuique visum est; denique respondetis haec ex arbitrio agenda, non ex imperio.

PL 2, 971B

見よ、私は諸君を問いただす——過越のほかにも断食する者たちよ、花婿が取り去られたあの日々を除いてもなお、である。駐屯の半断食を差し挟み、時にはまさしくパンと水だけで過ごすことも、各々の思うところに従ってしている。だが結局、諸君はこれらのことは意志によってなすべきものであり、命令によるものではないと答えるのだ。

2

Movistis igitur gradum excedendo traditionem, cum quae non sint constituta obitis. Quale est autem ut tuo arbitrio permittas quod imperio Dei non das? plus humanae licebit voluntati quam divinae potestati?

PL 2, 971B

かくして諸君は、伝承を踏み越えることによって、立場を動かしてしまった。定められていないことを行っているのだから。だが、自らの意志には許すものを、神の命令には与えぬとは、どういうことか。神の権力よりも、人間の意志の方によりいっそう多くが許されるというのか。

3

Ego me saeculo, non Deo liberum memini: sic mecum est ultro officium facere Domino, sicut indicere illius est; non tantum obsequi ei debeo, sed et adulari; illud enim imperio ejus, hoc arbitrio meo praesto.

PL 2, 971C

私は、自分が世に対しては自由であっても、神に対しては自由でないことを覚えている。それゆえ、主のために務めを進んで果たすことは私の側にあり、それを命じることは主の側にある。私は主に従うだけでなく、なお進んでへつらうべきでもある。前者は主の命令によって、後者は私自身の意志によって差し出すものだからである。

4

Bene autem quod et episcopi universae plebi mandare jejunia assolent; non dico de industria stipium conferendarum, ut vestrae capturae est; sed interdum et ex aliqua sollicitudinis ecclesiasticae caussa.

PL 2, 972A

だが、司教たちもまた全会衆に断食を命じるのを常としているのは、よいことである。私が言っているのは、諸君の稼ぎ口であるような、献金を集めるための計算ずくの断食のことではない。時には教会の憂慮すべき何らかの事情によることもある、というのである。

5

Itaque si et ex hominis edicto, et in unum omnes ταπεινοφρονησιν agitatis, quomodo in nobis ipsam quoque unitatem jejunationum et xerophagiarum et stationum denotatis? nisi forte in senatus consulta, et in principum mandata coïtionibus opposita delinquimus.

PL 2, 972A

それゆえ、人間の布告によってすら、諸君はみな一つとなって謙遜を実践しているというのに、どうして我々における、断食とクセロファギアと駐屯というまさにその一致を非難するのか。まさか、集会を禁じる元老院決議や皇帝の命令に、我々が背いているとでもいうのでなければ。

6

Spiritus Sanctus, cum in quibus vellet terris, et per quos vellet praedicaret, ex providentia imminentium, sive ecclesiasticarum tentationum, sive mundialium plagarum, qua paracletus, id est advocatus, ad exorandum judicem, hujusmodi officiorum remedia mandabat.

PL 2, 972A

聖なる霊は、その望む地において、その望む者たちを通して宣べ伝えるとき、迫りくるもの——教会への試練であれ、世の災いであれ——を予見しつつ、パラクレートスとして、すなわち弁護者として、裁き主をなだめるべく、この種の務めという処方を命じたのである。

7

Puta nunc ad exercendam sobrietatis et abstinentiae disciplinam; hunc qui recipimus, necessario etiam quae tunc constituit observamus.

PL 2, 972B

たとえば今、節制と禁欲の規律を鍛えるためであったとしよう。この方を受け入れる我々は、その時に定めたことをも必然的に守るのである。

8

Adspice ad Judaïcos fastos, et invenies nihil novum: si quae patribus sunt praecepta, omnis deinceps posteritas haereditaria religione custodit.

PL 2, 972B

ユダヤの暦を見るがよい、そこには何一つ新しいものを見出さないだろう。父祖たちに命じられたことは何であれ、それ以後のすべての子孫が、受け継いだ信仰によって守り続けているのである。

9

Aguntur praeterea per Graecias illa certis in locis concilia ex universis ecclesiis per quae et altiora quaeque in commune tractantur, et ipsa repraesentatio totius nominis christiani magna veneratione celebratur.

PL 2, 972B

さらに、ギリシアの各地では、あらゆる教会からの、かの会議が定められた場所で開かれる。それを通じて、より重い事柄も共同で扱われ、キリスト教徒という名の全体を代表するその集いそのものが、大いなる崇敬をもって執り行われるのである。

10

Et hoc quam dignum fide auspicante congregari undique ad Christum! Vide quam bonum et quam jucundum habitare fratres in unum (Ps. CII); hoc tu psallere non facile nosti, nisi quo tempore cum compluribus coenas.

PL 2, 972B

信仰を吉兆として、あらゆる方角からキリストのもとへ集うとは、何と尊いことか。「見よ、兄弟たちが一つに住まうことは、何と善く、何と喜ばしいことか」(詩篇102)。お前はこれを歌うすべを、大勢と共に食卓を囲むとき以外には、たやすく知らないのだが。

11

Conventus autem illi stationibus prius et jejunationibus operati; dolere cum dolentibus, et ita demum congaudere gaudentibus norunt.

PL 2, 972B

だが、駐屯と断食によってあらかじめ整えられたその集いは、悲しむ者と共に悲しみ、そうしてはじめて、喜ぶ者と共に喜ぶすべを知っているのである。

12

Si et ista solemnia quibus tunc praesens patrocinatus est sermo, nos quoque in diversis provinciis fungimur in spiritu invicem repraesentati, lex est sacramenti.

PL 2, 972C

もし、その折に臨んでいた言葉が擁護したこれらの厳粛な定めを、我々もまた諸々の属州において、互いに霊において代表し合いながら執り行っているのだとすれば、それは秘義の法である。

Caput XIV

第XIV章PL 2, 973A
1

Horum igitur tempora observantes, et dies et menses et annos, galaticamur. Plane si judaicarum caeremoniarum, si legalium solemnitatum observantes sumus: illas enim Apostolus dedocet compescens Veteris Testamenti in Christo sepulti perseverantiam, et novi sistens.

PL 2, 973A

それゆえ、これらの時——日々、月々、年々——を守っているというので、我々はガラテヤ人めいたことをしている、ということになる。確かに、もし我々がユダヤの祭儀を、律法の祝祭を守っているのならばそうであろう。使徒はそれらを退けるよう教えている——キリストにあって葬られた旧約への固執を抑え、新約を打ち立てながら。

2

Quod si nova conditio in Christo jam nova et solemnia esse debebunt; aut si omnem in totum devotionem temporum et dierum et mensium et annorum erasit Apostolus, cur Pascha celebramus annuo circulo in mense primo? cur quinquaginta exinde diebus in omni exultatione decurrimus? cur stationibus quartam et sextam sabbati dicamus, et jejuniis parasceven? quanquam vos etiam sabbatum, si quando continuatis, nunquam nisi in Pascha jejunandum secundum rationem alibi redditam, nobis certe omnis dies etiam vulgata consecratione celebratur.

PL 2, 973A

だが、キリストにある境遇が新しいものであるならば、厳粛な定めもすでに新しいものでなければならぬはずである。あるいは使徒が、時と日と月と年へのあらゆる献身をことごとく消し去ったのだとすれば、なぜ我々は過越を、年ごとの巡りの中で最初の月に祝うのか。なぜそれから五十日の間、あらゆる歓喜のうちに走り抜けるのか。なぜ週の第四日と第六日を駐屯に、備えの日を断食に充てるのか。もっとも諸君も、時に安息日にまで断食を続けることがあるが——安息日は、他所で示した理由によれば過越のほかには決して断食すべき日ではない——我々にとっては確かに、ありふれた聖別によってさえ、あらゆる日が祝われているのである。

3

Nec ergo apud Apostolum differentiae ratio, distinguentem nova et vetera. Sed et hic inaequalitas vestra ridebitur, cum vetustatum formam nobis exprobratis, in quo caussam novitatis accusatis.

PL 2, 974A

それゆえ、新旧を区別している使徒のもとには、差異を言い立てる理由は無い。だが、ここでも諸君の不均衡は嘲笑の的となろう。諸君は、我々を古き型でもって咎めながら、まさにその同じ点において、新奇であるという廉でも責めているのだから。

Caput XV

第XV章PL 2, 974A
1

Reprobat etiam illos qui jubebant cibis abstinere, sed de providentia Spiritus Sancti, praedamnans jam haereticos perpetuam abstinentiam praecepturos ad destruenda et despicienda opera Creatoris: quales inveniam apud Marcionem, apud Tatianum, apud Jovem, hodiernum de Pythagora haereticum, non apud Paracletum.

PL 2, 974A

使徒はまた、食物を断つよう命じていた者たちをも斥ける。だがそれは聖なる霊の先見に基づくことであって、創造主の御業を打ち壊し、見下すために終生の禁欲を命じるであろう異端者たちを、すでに予め断罪しているのである。そうした異端者は、マルキオンのもとに、タティアヌスのもとに、ピュタゴラスに発する今日の異端者ヨウィスのもとに見出すのであって、パラクレートスのもとにではない。

2

Quantula est enim apud nos interdictio ciborum? duas in anno hebdomadas xerophagiarum, nec totas, exceptis scilicet sabbatis et dominicis offerimus Deo; abstinentes ab eis, quae non rejicimus, sed differimus.

PL 2, 974A

我々のもとでの食物の禁制など、いかにささやかなものであることか。年にわずか二週間、それも全部ではなく——安息日と主の日は当然除いて——クセロファギアを神に捧げているにすぎない。それらを断つとはいえ、拒んでいるのではなく、先延ばしにしているのである。

3

Atquin ad Romanos scribens, vos nunc compungit detrectatores hujus officii: Ne propter pabulum solveritis, inquit, opus Dei. Quod opus? de quo ait: Bonum est carnem non edere, et vinum non potare. Nam qui in istis servit, placabilis et propitiabilis Deo nostro est.

PL 2, 974A

しかるに、ローマ人へ書き送りながら、使徒は今この務めを軽んじる諸君を刺し貫く。「食物のために神の御業を壊すな」と彼は言う。その御業とは何か。彼はこう述べている——「肉を食べず、酒を飲まぬのはよいことである」。「なぜなら、これらのことにおいて仕える者は、我々の神に受け入れられ、喜ばれる者だからである」。

4

Quidam credit omnia munducauda esse, quidam autem infirmus olera vescitur; qui manducat, ne nullificet non manducantem. Tu quis es, qui alienum servum judicas?

PL 2, 975A

「ある者は、すべてのものを食べてよいと信じ、ある者は弱くて青物だけを食べる。食べる者は、食べない者を無きものとしてはならない。汝は何者であって、他人の僕を裁くのか。」

5

Et qui manducat, et qui non manducat, Deo agit gratias. (Rom. XIV, 2, et seqq.) Cum autem humano arbitrio vetet controversiam fieri, quanto magis divino!

PL 2, 975A

「食べる者も、食べない者も、神に感謝を捧げる」(ローマ14:2以下)。だが、人間の意志にかかわることについてすら争いが起こるのを禁じているのであれば、まして神の定めにかかわることについては、なおのことである。

6

Ita sciebat quosdam castigatores et interdictores victus incusare, qui ex fastidio, non qui ex officio abstinerent; probare vero qui in honorem, non qui in convitium Creatoris.

PL 2, 975A

かくして彼は、食を戒め禁じる者たちのうち、務めゆえにではなく嫌悪ゆえに断つ者たちを咎めるすべを心得ていた。そして、創造主を辱めるためにではなく、創造主への敬意ゆえに断つ者たちをこそ是認していたのである。

7

Et si claves macelli tibi tradidit, permittens esui omnia ad constituendam idolothytorum exceptionem, non tamen in macello regnum Dei inclusit.

PL 2, 975A

仮に彼がお前に食料市場の鍵を委ね、偶像に献げられたものという例外を定めるために、あらゆるものを食してよいと許したのだとしても、それでも神の国を食料市場の中に閉じ込めたわけではない。

8

Nec enim, inquit, esus aut potus est Dei regnum, et, Esca nos Deo non commendat; non ut de arida dictum putes, sed potius de uncta et accurata.

PL 2, 975B

「食べることも飲むことも神の国ではない」と彼は言い、また「食物は我々を神に取り持つものではない」とも言う。これは乾いた食について言われたとお前が思うべきではなく、むしろ脂の乗った念入りな食についてのことだと解すべきである。

9

Siquidem subjiciens, nec si manducaverimus, abundabimus ; nec si non manducaverimus, deficiemus; tibi magis insonat, qui abundare te existimas, si edas, et deficere si non edas, et ideo ista detractas.

PL 2, 975B

というのも、彼は続けて「食べたからとて豊かになるわけではなく、食べなかったからとて乏しくなるわけでもない」と付け加えているからである。これはむしろお前にこそ響く言葉である——食べれば豊かになり、食べなければ乏しくなると考え、それゆえにこれらのことを貶しているのはお前なのだから。

10

Dominum quoque quam indigne ad tuam libidinem interpretaris passim manducantem et bibentem, sed puto quod etiam jejunarit, qui beatos, non saturatos, sed esurientes et sitientes, pronuntiarit; qui escam profitebatur, non quam discipuli existimarant, sed paterni operis perfectionem, docens operari escam, quae permanet in vitam aeternam; in ordinaria etiam oratione panem mandans postulandum, non et attalicas divitias.

PL 2, 975B

お前は主のことさえも、お前自身の情欲に合わせて、所かまわず食べたり飲んだりする方であるかのように、実にふさわしからぬ仕方で解釈している。だが私は、主もまた断食したのだと思う——満腹した者たちではなく、飢え渇く者たちをこそ幸いと宣言した方だからである。主は御自分の食物について、弟子たちが思っていたようなものではなく、父の御業の完成そのものであると言い表し、永遠の生命に至るまで残る食物のために働くことを教えられた。日々定まった祈りにおいてさえ、パンを求めるようにと命じたのであって、アッタロスの富を求めよとは命じなかったのである。

11

Sic et Esaias, non negavit Deum elegisse jejunium, sed quale non elegerit, enumeravit. In diebus enim, inquit (Is., LVIII, 3), jejuniorum vestrorum inveniuntur voluptates vestrae, et omnes subjectos vobis succutitis, aut convitia et lites jejunatis, et caeditis pugnis: non tale jejunium ego elegi; sed quale subjecit, et subjiciendo non abstulit, sed confirmavit.

PL 2, 975C

同様にイザヤも、神が断食を選んだことを否定したのではなく、どのような断食を選ばなかったかを数え上げたのである。「汝らの断食の日には、汝らの快楽が見出され、汝らは己に従う者たちをことごとく踏みつけ、あるいは口論と争いのうちに断食し、拳で打ち合っている。私はそのような断食を選んだのではない」と彼は言う(イザヤ58:3)。だが彼は、どのような断食を選んだかを付け加えたのであって、付け加えることによって断食を取り除いたのではなく、かえって確かなものとしたのである。

12

Nam etsi mavult opera justitiae, non tamen sine sacrificio; quod est anima conflictata jejuniis.

PL 2, 975C

というのも、たとえ彼が正義の行いをこそ望むとしても、それは生贄なしにというわけではない。その生贄とは、断食によって責めさいなまれた魂のことである。

Caput XVI

第XVI章PL 2, 975C
1

Ille certe Deus, cui nec populus incontinens gulae placuit, nec sacerdos, nec prophetes. Manent adhuc monumenta concupiscentiae, ubi sepultus est populus carnis avidissimus usque ad choleram ortygometras cruditando.

PL 2, 975C

かの神は、確かに、大食に節度なき民をも、祭司をも、預言者をも喜ばれなかった。欲望の記念碑は今なお残っている——肉に最も貪欲であった民が、うずらを食い荒らして胆汁病に至るまでになり、そこに葬られた場所である。

2

Eliditur pro templi foribus senior Heli; filii ejus in acie ruunt; nurus exspirat in partu. Hanc enim meruerat a Deo plagam domus impudens, sacrificiorum carnalium defraudatrix.

PL 2, 976A

長老エリは神殿の扉の前で打ち倒され、その息子たちは戦の中に斃れ、嫁は出産のうちに息絶える。というのも、この災いを、肉の生贄をかすめ取った恥知らずの家は、神から受けるに値したのである。

3

Sameas, homo Dei, cum exitum prophetasset idololatriae introductae a rege Hieroboam, post manum ejus regis arefactam, et statim restitutam, post altare diffusum, ob haec signa, et satisfactione invitatus a rege, plane excusavit.

PL 2, 976A

神の人サメアスは、ヤロブアム王によって持ち込まれた偶像礼拝の結末を預言したとき——王の手が枯れ、たちまち元に戻り、祭壇が崩れ落ちたその後——これらの徴のゆえに、また償いとして、王から招かれても、明らかにこれを辞退した。

4

Prohibitus enim a Deo fuerat, illic cibum in totum attingere; sed ab alio mox sene mentito prophetiam temere pastus, secundum verbum Dei ibidem factum super mensam, non est in paternis sepultus: leonis enim in via occursu prostratur, et apud exteros conditus, poenam deserti jejunii luit.

PL 2, 976A

というのも、彼は神によって、そこで食物にいっさい手を触れることを禁じられていたからである。だがほどなく、預言を偽った別の老人によって軽率にも食を勧められ、その食卓の上でまさに語られた神の言葉のとおり、彼は父祖たちのもとには葬られなかった。すなわち道中、獅子に出会って打ち倒され、異国の地に葬られ、捨て去った断食の罰を償ったのである。

5

Haec erunt exempla et populo et episcopis, etiam spiritalibus, si quam incontinentiam gulae admiserint.

PL 2, 976B

これらのことは、民にとっても司教たちにとっても——たとえ霊的な者たちであっても——大食の不節制を犯すならば、実例となるであろう。

6

Sed nec apud inferos admonitio cessavit, ubi in divite quidem convivia cruciantur, in paupere vero jejunia recreantur, habentia praeceptores Moysen et Prophetas (Luc. XVI, 29).

PL 2, 976B

だが冥界においてすら、訓戒は絶えることがなかった。そこでは富める者においては饗宴が苦しめられ、貧しき者においては断食が安らぎを得る——両者ともモーセと預言者たちを教師として持っているのである(ルカ16:29)。

7

Nam et Johel exclamavit (Joel, I, 14): Sancite jejunium, et praedicate curationem , prospiciens jam et tunc et alios apostolos et prophetas sancituros jejunium, et praedicaturos officia curantia Deum.

PL 2, 976B

というのも、ヨエルもまた叫んだからである(ヨエル1:14)——「断食を聖別し、癒しを宣べ伝えよ」。彼はすでにその時、他の使徒たちや預言者たちもまた断食を聖別し、神を癒す務めを宣べ伝えるであろうことを見越していたのである。

8

Unde et qui in idolis comendis, et in aris ornandis, et ad singulas horas salutandis adulantur, curationem facere dicuntur. Sed et omnem ταπεινοφρονησιν ethnici agnoscunt.

PL 2, 976B

それゆえ、偶像を飾り立て、祭壇を装い、時刻ごとに敬礼してへつらう者たちも、癒しを行っていると言われる。だが異教徒たちもまた、あらゆる謙遜を心得ているのである。

9

Cum stupet coelum et aret annus, nudipedalia denuntiantur, magistratus purpuras ponunt, fasces retro avertunt, precem indigitant, hostiam instaurant.

PL 2, 976C

天が動きを止め、年が乾ききるとき、裸足の行進が布告され、行政官たちは紫の衣を脱ぎ、束桿を後ろ向きに携え、祈りの文句を唱え、犠牲獣を新たに捧げる。

10

Apud quasdam vero colonias praeterea annuo ritu saccis velati, et cinere conspersi idolis suis inediam supplicem objiciunt, balnea et tabernacula in nonam usque cluduntur. Unus in publico ignis apud aras, aquae nec in lancibus. Niniviticum credo justitium.

PL 2, 976C

またある植民都市では、年ごとの儀礼によって、粗衣をまとい灰をかぶった者たちが、自分たちの偶像に嘆願の絶食を差し出す。浴場と店舗は第九時まで閉ざされる。祭壇のもとにはただ一つの火のみが公に灯され、皿にさえ水はない。おそらくニネベさながらの業務停止というわけであろう。

11

Judaicum certe jejunium ubique celebratur, cum omissis templis per omne littus quocumque in aperto aliquando jam precem ad coelum mittunt; et licet cultu et ornatu maeroris munus infament, tamen fidem abstinentiae adfectant, et stellae auctoritatem demorantis suspirant.

PL 2, 976C

ユダヤの断食は確かにいたるところで行われている。神殿を離れて、あらゆる岸辺で、どこであれ野外で、時には天へと祈りを送るのである。彼らは喪の務めを、身なりや装いによって辱めているとはいえ、それでも禁欲の誠実さを装い、遅れて現れる星の権威を待ちわびて溜息をつく。

12

Sed bene, quod in nostris xerophagiis blasphemias ingerens, Casto Isidis et Cybeles eas adaequas. Admitto testimonialem comparationem. Hinc divinam constabit, quam diabolus divinorum aemulator imitatur.

PL 2, 977A

だが、お前が我々のクセロファギアに冒瀆を浴びせながら、それをイシスとキュベレのカストゥスに並べようとするのは、かえって好都合である。私はこの証言としての比較を受け入れよう。まさにこのことから、我々の断食が神的なものであることが確かになるだろう——悪魔は神的なものを妬み真似る者であるから、それを模しているにすぎないのだ。

13

Ex veritate mendacium struitur, ex religione superstitio compingitur. Hinc tu eo irreligiosior, quanto ethnicus paratior. Ille denique idolo gulam suam mactat, tu Deo non vis.

PL 2, 977A

真理から偽りが組み立てられ、宗教から迷信が作り上げられるのである。それゆえお前は、異教徒がより進んで行う分だけ、いっそう不敬虔である。あの異教徒は結局のところ、自分の大食を偶像に屠って捧げるが、お前は神のためにそれを欲しない。

14

Deus enim tibi venter est, et pulmo templum, et aqualiculus altare, et sacerdos cocus, et Sanctus Spiritus nidor, et condimenta charismata, et ructus prophetia.

PL 2, 977A

お前にとって、神は腹であり、肺は神殿、下腹は祭壇、祭司は料理人、聖なる霊は焼ける匂い、調味料は賜物、げっぷは預言である。

Caput XVII

第XVII章PL 2, 977A
1

Vetus es, vera si velimus dicere, tu qui tantum gulae indulges, et merito te priorem jactitas; semper agnosco sapere Esau venatorem ferarum, ita passim indagandis turdis studes, ita de campo laxissimae disciplinae tuae venis, ita spiritu deficis, si tibi lenticulam defruto inrufatam obtulero, statim totos primatus tuos vendes; apud te agape in cacabis fervet, fides in culinis calet, spes in ferculis jacet.

PL 2, 977A

率直に言うならば、お前は古い者である。ただ大食にのみ耽り、それでいて長子であることを誇るとは、いかにも当然のことよ。私はいつも、獣を狩るエサウの味わいをお前のうちに見出す——お前があちこちで鶫を追い求めることに熱心なのも、お前のこのうえなくだらしない規律という野原からやって来るのも、そうして気力を失っているのも、まさにそれと同じである。もし私がお前に、煮詰めた葡萄の汁で赤く染めたレンズ豆の煮物を差し出せば、お前はたちまち、自分の長子の権利をすべて売り渡してしまうだろう。お前のもとではアガペーは鍋で煮え、信仰は厨で温まり、希望は皿に横たわっている。

2

Sed major his est agape (I Cor. XIII, 13), qui per hanc adolescentes tui cum sororibus dormiunt.

PL 2, 977B

だが、これらのうちで最も大いなるものはアガペーである(一コリント13:13)——お前のもとでは、まさにこのアガペーによって、若者たちが姉妹たちと共に眠るのだから。

3

Appendices scilicet gulae, lascivia atque luxuria, quam societatem et Apostolus sciens, cum praemisisset: Non in ebrietatibus, nec in comessationibus; adjunxit: nec in cubilibus et libidinibus. (Rom. XIII, 14.) Ad elogium gulae tuae pertinet, quod duplex apud te praesidentibus honor binis partibus deputatur; cum Apostolus duplicem honorem dederit, ut et fratribus et praepositis.

PL 2, 977B

淫らさと放蕩とは、言うまでもなく大食の付属物である。使徒もこの結びつきを知っていたからこそ、「酩酊のうちにも、宴楽のうちにもあらず」と先に述べた上で、「閨房と情欲のうちにもあらず」と付け加えたのである(ローマ13:14)。お前の大食の罪状書きに属することだが、お前のもとでは、指導者たちに二重の名誉が二人分の分け前として割り当てられている。だが使徒が二重の名誉を与えたのは、兄弟たちにも指導者たちにも、というつもりであった。

4

Quis sanctior inter vos, nisi convivandi frequentior, nisi obsonandi pollucibilior, nisi calicibus instructior? Merito homines solius animae et carnis spiritalia recusatis. Talibus si placerent prophetae, mei non erant.

PL 2, 978A

諸君のうちで誰がより聖なる者か——宴に頻繁に列する者、馳走をより盛大に整える者、杯をより多く備える者でなくて、誰であろうか。当然のことながら、魂と肉のみの人間である諸君は、霊的な事柄を拒むのである。もしそのような者たちに預言者たちが気に入られるようならば、それは私の預言者ではない。

5

Cur ergo non constanter praedicatis: Manducemus et bibamus, cras enim moriemur (I Cor. XV, 32)? Sicut nos non dubitamus exerte mandare: jejunemus, fratres et sorores, ne forte cras moriamur. Palam disciplinas nostras vindicemus.

PL 2, 978A

それならば諸君は、なぜ一貫してこう説かないのか——「食べよう、飲もう、明日は死ぬのだから」(一コリント15:32)と。我々が、「兄弟たちよ、姉妹たちよ、断食しよう、もしや明日死ぬかもしれないのだから」と、はっきりと命じることを躊躇わないのと同じように。我々の規律を公然と主張しようではないか。

6

Nos certi sumus, eos qui in carne sunt, Deo placere non posse; non utique in substantia carnis, sed in cura, sed in affectione, sed in operatione, sed in voluntate.

PL 2, 978A

我々は確信している——肉にある者たちは神に喜ばれ得ないと。もっともそれは、肉という実体においてではなく、肉への配慮において、情愛において、働きにおいて、意志においてである。

7

Macies non displicet nobis; neque enim ad pondus Deus carnem tribuit, sicut nec spiritum ad mensuram, facilius si forte per angustam salutis januam introibit caro exilior, citius resuscitabitur caro levior, diutius in sepultura durabit caro aridior.

PL 2, 978A

痩身は我々の意に染まぬものではない。神は肉を目方で与えたのではない。霊を量りで与えなかったのと同じことだからである。おそらく、より痩せた肉の方が、救いの狭い門をより容易くくぐり抜け、より軽い肉の方が、より速やかによみがえらされ、より乾いた肉の方が、墓の中でより長くもちこたえるであろう。

8

Saginentur pugiles et pyctae olympici: illis ambitio corporis competit, quibus et vires necessariae.

PL 2, 978B

拳闘士やオリュンピアの闘士たちは肥え太るがよい。彼らには肉体への野心がふさわしく、彼らにこそ力も必要とされるのだから。

9

Et tamen illi quoque xerophagiis invalescunt; sed nostra alia robora, aliaeque vires, sicut et alia certamina; quibus non est luctatio adversus carnem et sanguinem, sed adversus mundi potestates, adversus spiritalia malitiae, adversus haec, non carne et sanguine, sed fide et spiritu robusto oportet adsistere.

PL 2, 978B

それでも、彼らでさえクセロファギアによって力を得ているのである。だが我々の力強さは別のものであり、我々の力もまた別のもの、我々の戦いもまた別のものである。この戦いにあるのは、肉と血に対する格闘ではなく、世の権力に対する、悪の霊的なものどもに対する格闘であり、これらに対しては、肉と血によってではなく、信仰と力強い霊とをもって立ち向かわねばならない。

10

Caeterum, saginatior christianus ursis et leonibus forte, quam Deo, erit necessarius, nisi quod et adversus bestias maciem exercere debebit.

PL 2, 978B

しかし、より肥えたキリスト教徒は、おそらく神にとってよりも、熊や獅子にとってこそ必要とされる者となるだろう——もっとも、猛獣に対してさえ、痩身を実践すべきなのであるが。