テルトゥリアヌスc. 155–c. 220

De Corona › 全文

De Corona 全文

Tertullian · PL 2, 76A–102B

Caput I

第I章PL 2, 76A
1

Proxime facta est liberalitas praestantissimorum imperatorum; expungebantur in castris milites laureati.

PL 2, 76A

つい最近、この上なく卓越した皇帝たちによる下賜金の授与が行われた。陣営では、月桂冠をかぶった兵士たちが点呼を受けて下賜金を受け取っていた。

2

Adhibetur quidam illic magis Dei miles, caeteris constantior fratribus, qui se duobus dominis servire posse praesumpserant, solus libero capite, coronamento in manu otioso. Vulgata jam et ista disciplina Christianorum relucebat.

PL 2, 76A

そこに立っていたのは、なおいっそう神の兵士たる、ある者であった。二人の主に仕えうると思い込んでいたほかの兄弟たちよりも不動の心を持つ者で、ただひとり頭を自由なままにし、冠り物は手の中で用をなさぬままであった。すでに世に広く知られていたキリスト教徒のこの規律が、そこに際立って現れていた。

3

Denique singuli designare, et eludere eminus, infrendere cominus. Murmur tribuno defertur, et persona jam ex ordine accesserat. Statim tribunus: Cur, inquit, tam diversus habitu?

PL 2, 76A

実に、ひとりひとりが彼を指さし、遠くからはあざけり、近くからは歯ぎしりした。ざわめきが千人隊長の耳に届き、その者はすでに隊列から進み出ていた。千人隊長はただちに言った、「なぜお前だけそのように装いが違うのか」。

4

Negavit ille cum caeteris sibi licere; caussas expostulatus, Christianus sum, respondit. O militem in Deo gloriosum! Suffragia exinde, et res ampliata, et reus ad praefectos.

PL 2, 76A

彼は、ほかの者たちと同じようにすることは自分には許されないと言った。理由を問い詰められると、「私はキリスト教徒である」と答えた。おお、神にあって栄光ある兵士よ! そこで票決があり、事件は審理を延期され、被告は長官たちのもとへ〔送られた〕。

5

Ibidem gravissimas penulas posuit, relevari auspicatus, speculatoriam morosissimam de pedibus absolvit, terrae sanctae insistere incipiens, gladium nec dominicae defensioni necessarium reddidit (Math. XXVI, 52): laurea et de manu corruit.

PL 2, 76B

その場で彼はいとも重い軍用外套を脱ぎ、身を軽くする幸先とし、足からはひどく厄介な軍靴を脱ぎ捨て、聖なる地に足を置き始めながら、主を守るためにすら要らぬ剣を返した(マタイ26:52)。そして月桂冠も手から落ちた。

6

Et nunc russatus sanguinis sui spe, calceatus de Evangelii paratura, succinctus acutiore verbo Dei, totus de Apostolo armatus (Eph. VI, 11) et de martyrii candida melius coronandus, donativum Christi in carcere exspectat.

PL 2, 77A

そして今、自らの血への望みに赤く染まり、福音の備えを履物とし、神のより鋭い言葉を帯とし、使徒〔の言葉〕によって全身武装し(エフェソ6:11)、殉教の白衣によってより良く冠せられるべき者となって、牢獄でキリストの下賜金を待っている。

7

Exinde sententiae super illo, nescio an Christianorum, non enim aliae ethnicorum, ut de abrupto, et praecipiti, et mori cupido, qui de habitu interrogatus nomini negotium fecerit: solus scilicet fortis, inter tot fratres commilitones solus Christianus.

PL 2, 77A

そこで彼についての様々な意見が出た——それがキリスト教徒たちのものなのか私には分からない。異教徒たちのものと変わらなかったのだから。まるで、無鉄砲で向こう見ずで死にたがりの者であるかのように、装いについて問われただけでこの名に厄介事をもたらした者であるかのように語られた。あたかも彼だけが勇敢であり、あれほど多くの戦友である兄弟たちの中で彼だけがキリスト教徒であるかのように。

8

Plane superest ut etiam martyria recusare meditentur, qui prophetias ejusdem Spiritus sancti respuerunt. Mussitant denique, tam bonam et longam sibi pacem periclitari.

PL 2, 77A

明らかに、同じ聖なる霊の預言を拒んだ者たちに残っているのは、殉教さえも拒もうと考えることだけである。結局のところ、彼らはつぶやくのだ——これほど善く、これほど長く続いた自分たちの平和が危うくされている、と。

9

Nec dubito quosdam Scripturas emigrare, sarcinas expedire, fugae accingi de civitate in civitatem; nullam enim aliam Evangelii memoriam curant. Novi et pastores eorum, in pace leones, in praelio cervos. Sed de quaestionibus confessionum alibi docebimus.

PL 2, 77A

ある者たちが聖典を運び出し、荷をまとめ、都市から都市へと逃げ出す支度をしていることを、私は疑わない。彼らが心に留めている福音書の記憶といえば、それ以外に何もないからだ。彼らの牧者たちも私は知っている——平時には獅子、戦のときには鹿であることを。しかし告白についての問題は、別のところで論じることにしよう。

10

At nunc quatenus et illud opponunt: Ubi autem prohibemur coronari? Hanc magis localem substantiam caussae praesentis aggrediar, ut et qui ex sollicitudine ignorantiae quaerunt, instruantur; et qui in defensionem delicti contendunt, revincantur; ipsi vel maxime Christiani laureati, quibus id solum quaestio est; quasi aut nullum aut incertum saltem haberi possit delictum quod patiatur quaestionem. Nec nullum autem nec incertum, hinc interim ostendam.

PL 2, 77B

しかし今、彼らはこうも反論する。「我々はいったいどこで冠をかぶることを禁じられているのか」。私はこの、目下の案件のより限られた論点そのものに取りかかろう。知らぬがゆえの不安から問う者たちが教えを受けられるように、そして罪の弁護のために争う者たちが論駁されるように——とりわけ月桂冠をかぶったキリスト教徒たち自身が。彼らにとってはこの点だけが問題なのだ。あたかも、問いに付されるような罪は、罪ではないか、少なくとも不確かなものと見なしうるかのように。しかし、それが罪でないのでも不確かなのでもないことを、ここでさしあたり示そう。

Caput II

第II章PL 2, 77C
1

Neminem dico fidelium coronam capite nosse alias extra tempus tentationis ejusmodi. Omnes ita observant, a catechumenis usque ad confessores et martyras, vel negatores. Videris unde auctoritas moris, de qua nunc maxime quaeritur.

PL 2, 77C

私は言う——こうした試練の時を除いては、いかなる信徒も頭に冠をかぶることを知らない。すべての者が、洗礼志願者から告白者・殉教者、あるいは棄教者に至るまで、そのように遵守している。この慣わしの権威がどこから来るのか、まさに今それが問われているのだが、それはお前自身が見るがよい。

2

Porro cum quaeritur cur quid observetur, observari interim constat. Ergo nec nullum nec incertum videri potest delictum, quod committitur in observationem suo jam vindicandam nomine, et satis auctoratam consensus patrocinio; plane, ut ratio quaerenda sit; sed salva observatione, nec in destructionem ejus, sed in aedificationem (II Cor., XIII, 10) potius, quo magis observes, cum fueris etiam de ratione securus.

PL 2, 77C

しかも、何かがなぜ遵守されるのかが問われるとき、それが遵守されていること自体はさしあたり確かである。したがって、それ自身の名によってすでに正当性を主張しうる遵守、また〔人々の〕合意という後ろ盾によって十分に権威づけられた遵守に対して犯される罪は、皆無であるとも不確かであるとも見なされえない。確かに、理由は尋ねられてよい。しかしそれは遵守を保ったままで、それを破壊するためではなくむしろ建て上げるためでなければならない(二コリント13:10)。理由についても確信を得たとき、お前はいっそうそれを遵守するようになるのだから。

3

Quale est autem, ut tunc quis in quaestionem provocet observationem, cum ab ea excidit? et tunc requirat unde habuerit observationem, cum ab ea desiit? quando et si ideo velit videri ad quaestionem vocare, ut ostendat se non deliquisse in observationis destitutione, nihilominus deliquisse in observationis praesumptione.

PL 2, 78A

しかし、ある者が遵守から脱落したときになって初めてその遵守を審問に引き出そうとし、遵守をやめたときになって初めてその遵守をどこから得たのかを尋ねるとは、いったいどのようなことか。たとえ彼が、それによって審問へと呼び出そうとしているように見せかけ、遵守を放棄したことにおいて自分は罪を犯していないと示そうとしているのだとしても、それでもなお、かつて遵守を思い込みのままに受け入れていたことにおいて罪を犯していたことになるのだ。

4

Si enim non deliquit hodie suscepta corona, deliquit aliquando recusata. Et ideo non ad eos erit iste tractatus, quibus non competit quaestio, sed ad illos qui studio discendi, non quaestionem deferunt, sed consultationem.

PL 2, 78A

というのも、もし今日冠を受け入れたことにおいて罪を犯していないのなら、かつてそれを拒んだことにおいて罪を犯していたことになるからである。それゆえ、この論考は、審問など似つかわしくない者たちに向けたものではなく、学ぼうとする熱意から、審問ではなく相談を持ちかける者たちに向けたものである。

5

Nam et semper quaeritur de isto, et laudo fidem quae ante credidit observandum esse quam didicit (Isa. VII, 9). Et facile est statim exigere, ubi scriptum sit, ne coronemur. At enim ubi scriptum est, ut coronemur?

PL 2, 78A

というのも、この点については常に問われているものであるし、私は、学ぶより先に遵守すべきことを信じた信仰を称賛する(イザヤ7:9)。そして、我々が冠をかぶってはならないとどこに書かれているのかと、ただちに求めるのはたやすい。しかし、我々が冠をかぶるべきだとどこに書かれているのか。

6

Expostulantes enim Scripturae patrocinium in parte diversa, praejudicant suae quoque parti Scripturae patrocinium adesse debere.

PL 2, 78B

反対の側において聖典の後ろ盾を要求する者たちは、自分たちの側にもまた聖典の後ろ盾がなければならないことを、すでに前もって認めていることになる。

7

Nam si ideo dicetur coronari licere, quia non prohibeat Scriptura, aeque retorquebitur ideo coronari non licere, quia Scriptura non jubeat. Quid faciet disciplina? utrumque recipiet, quasi neutrum prohibitum sit? an utrumque rejiciet, quasi neutrum praeceptum sit?

PL 2, 78B

なぜなら、もし聖典が禁じていないから冠をかぶることは許されると言われるのなら、同様に、聖典が命じていないから冠をかぶることは許されないと、逆にねじ返されるであろうから。規律はどうすればよいのか。あたかもどちらも禁じられていないかのように両方を受け入れるのか。それとも、あたかもどちらも命じられていないかのように両方を退けるのか。

8

Sed quod non prohibetur, ultro permissum est. Imo prohibetur quod non ultro est permissum.

PL 2, 78B

しかし、禁じられていないものは、おのずと許されているのだ、と〔言われるだろう〕。それどころか、おのずと許されているのでないものは禁じられているのだ。

Caput III

第III章PL 2, 78C
1

Et quamdiu per hanc lineam serram reciprocabimus habentes observationem inveteratam, quae praeveniendo statum fecit? Hanc si nulla Scriptura determinavit, certe consuetudo corroboravit, quae sine dubio de traditione manavit.

PL 2, 78C

そして、我々はいつまでこの線に沿って鋸を挽き合うのか——積年の遵守を持ちながら。それは〔論争に〕先立つことによってすでに既定の地位を得ているのに。もしいかなる聖典もこれを定めなかったのだとしても、慣習は確かにこれを強めた。そしてその慣習は、疑いなく伝承から流れ出たものである。

2

Quomodo enim usurpari quid potest, si traditum prius non est? Etiam in traditionis obtentu exigenda est, inquis, auctoritas scripta. Ergo quaeramus an et traditio, nisi scripta, non debeat recipi?

PL 2, 78C

なぜなら、先に伝えられていないものを、どうして用いることができようか。伝承という名目のもとであっても、書かれた権威が求められるべきだ、とお前は言う。それならば、書かれていない限り伝承もまた受け入れられるべきではないのかどうかを、我々は問うてみよう。

3

Plane negabimus recipiendam, si nulla exempla praejudicent aliarum observationum, quas sine ullius scripturae instrumento, solius traditionis titulo, et exinde consuetudinis patrocinio vindicamus.

PL 2, 79A

確かに我々は、それは受け入れられるべきではないと言うだろう——もし、ほかの遵守事項の実例が、あらかじめそれを判定していないのであれば。それらの遵守事項を我々は、いかなる聖典の証書もなしに、ただ伝承という名目だけによって、そしてそこから生じる慣習という後ろ盾によって、正当なものとして主張しているのである。

4

Denique, ut a baptismate ingrediar, aquam adituri, ibidem, sed et aliquanto prius in Ecclesia sub antistitis manu contestamur nos renuntiare diabolo, et pompae, et angelis ejus: dehinc ter mergitamur, amplius aliquid respondentes, quam Dominus in Evangelio determinavit.

PL 2, 79A

実に、洗礼から始めるとしよう。水に入ろうとするその場で、しかしまたそれよりいくらか前に、教会において、その長の手の下で、我々は、悪魔とその行列とその天使たちとを棄てることを証言する。それから我々は三度浸される。主が福音書において定めたよりも、いくらか多くのことに答えながら。

5

Inde suscepti, lactis et mellis concordiam praegustamus: exque ea die, lavacro quotidiano per totam hebdomadem abstinemus.

PL 2, 79A

そこで〔水から〕引き上げられると、我々は乳と蜜を混ぜ合わせたものを味わう。そしてその日から、一週間まるまる、日々の湯浴みを控える。

6

Eucharistiae sacramentum, et in tempore victus, et omnibus mandatum a Domino, etiam antelucanis coetibus, nec de aliorum manu quam praesidentium sumimus: oblationes pro defunctis, pro natalitiis annua die facimus: die Dominico jejunium nefas ducimus, vel de geniculis adorare.

PL 2, 79A

主が食事の折にもすべての者に対しても命じられた聖餐の秘跡を、我々は夜明け前の集会においてさえ、司式者たちの手からでなければ受け取らない。死者のための奉献は、命日に、年に一度行う。主日には、断食も跪いて礼拝することも、不敬なことと見なす。

7

Eadem immunitate a die Paschae in Pentecosten usque gaudemus. Calicis aut panis etiam nostri aliquid decuti in terram anxie patimur.

PL 2, 79B

同じ免除を、我々は復活祭の日から五旬祭に至るまで享受する。また、我々の杯やパンの何かが地面に落ちることがあれば、それを不安な思いで堪え忍ぶ。

8

Ad omnem progressum atque promotum, ad omnem aditum et exitum, ad calciatum, ad lavacra, ad mensas, ad lumina, ad cubilia, ad sedilia, quaecumque nos conversatio exercet, frontem crucis signaculo terimus.

PL 2, 80A

あらゆる歩みだしと進み行きに際して、あらゆる出入りに際して、履物を履くときに、湯浴みのときに、食卓に着くときに、灯をともすときに、床に就くときに、座るときに——我々の日々の暮らしが営むところのどんなことにおいても、我々は額に十字のしるしを切る。

Caput IV

第IV章PL 2, 80A
1

Harum et aliarum ejusmodi disciplinarum si legem expostules Scripturarum, nullam invenies: traditio tibi praetendetur auctrix, consuetudo confirmatrix, et fides observatrix.

PL 2, 80A

これらの、そしてこれに類するほかの規律について、もしお前が聖典のうちに法を求めるなら、何も見出さないであろう。伝承がその創始者として、慣習がその確証者として、そして信仰がその遵守者として、お前の前に差し出されるだろう。

2

Rationem traditioni, et consuetudini, et fidei patrocinaturam aut ipse perspicies, aut ab aliquo qui perspexerit disces; interim nonnullam esse credes, cui debeatur obsequium. Adjicio unum adhuc exemplum, quatenus et de veteribus docere conveniet.

PL 2, 80A

伝承と慣習と信仰とを後ろ盾しうるはずの理由を、お前自身が見抜くか、それを見抜いた誰かから学ぶことになるだろう。さしあたり、従順が払われるべき何らかの理由が存在するのだと信じるがよい。私はさらにもう一つの実例を付け加えよう。古い事柄についても教えることがふさわしいであろう限りにおいて。

3

Apud Judaeos tam solemne est foeminis eorum velamen capitis, ut inde noscantur. Quaero legem. Apostolum differo (I Cor., XI, 5). Si Rebecca conspecto procul sponso velamen invasit (Gen., XXIV, 65), privatus pudor legem facere non potuit, aut caussae suae fecerit.

PL 2, 80B

ユダヤ人たちのもとでは、女たちの頭の被り物がこれほど厳粛な慣わしであって、それによって彼女たちがそれと知られるほどである。私は法を尋ねる。使徒〔の言葉〕はしばらく措く(一コリント11:5)。もしリベカが、遠くに花婿の姿を見てとっさに被り物を身に着けたのだとしても(創世記24:65)、個人的な羞恥心が法をなすことはできなかったし、なしたとしても自分自身の事情に対してのみであったろう。

4

Tegantur virgines solae, et hoc nuptum venientes, nec antequam cognoverint sponsos. Si et Susanna in judicio revelata argumentum velandi (Dan., XIII, 18) praestat, possum dicere: Et hic velamen arbitrii fuit, rea venerat, erubescens de infamia sua, merito abscondens decorem vel quia timens jam placere.

PL 2, 81A

被い隠されるべきは処女たちだけであり、しかも嫁ぐために来るときに限られ、花婿をそれと認めるより前であってはならない、〔ということになってしまう〕。もし、法廷で顔を露わにされたスザンナもまた被り物についての論拠を与えているのだとしても(ダニエル13:18)、私はこう言うことができる。ここでも被り物は自由裁量によるものであった。彼女は被告として出頭しており、自分の悪評を恥じて、当然にもその美しさを隠していたのであり、あるいは、すでに〔誰かに〕気に入られることを恐れていたからである。

5

Caeterum in stadio mariti, non putem velatam deambulasse quae placuit. Fuerit nunc velata semper, in ipsa quoque legem habitus requiro, vel in quacumque alia.

PL 2, 81A

そもそも、夫の〔屋敷の〕遊歩道を、人の目に適った彼女が被り物をして歩き回っていたとは私は思わない。だが今、彼女が常に被り物をしていたのだとしておこう。それでもなお、彼女においてもまた、装いについての法を私は求める。ほかのどんな女であっても同様である。

6

Si legem nusquam reperio, sequitur ut traditio consuetudini morem hunc dederit, habiturum quandoque Apostoli auctoritatem ex interpretatione rationis.

PL 2, 81A

もし私がどこにも法を見出さないのなら、伝承がこの慣わしを慣習に与えたのだ、ということになる。それはやがて、理由の解釈によって、使徒の権威をも得ることになるだろう。

7

His igitur exemplis renuntiatum erit, posse etiam non scriptam traditionem in observatione defendi, confirmatam consuetudine, idonea teste probatae tunc traditionis, ex perseverantia observationis.

PL 2, 81B

したがって、これらの実例によって、次のことが告げられたことになるだろう——書かれざる伝承もまた、遵守において擁護されうるということ、それも慣習によって確証されて、である。その慣習は、遵守が持続してきたことによって、当時すでに正当性を証されていた伝承の適切な証人となるのである。

8

Consuetudo autem etiam in civilibus rebus pro lege suscipitur, cum deficit lex: nec differt scriptura an ratione consistat, quando et legem ratio commendet. Porro, si ratione lex constat, lex erit omne jam quod ratione constituerit, a quocumque productum.

PL 2, 81B

ところで、慣習は市民的な事柄においても、法が欠けているときには法の代わりとして受け入れられる。それが文字によって成り立つか理由によって成り立つかは、違いをなさない。法もまた理由によって推薦されるのだから。しかも、もし法が理由によって成り立つのなら、理由によって定められたものはすべて、それが誰によってもたらされたものであっても、もはや法となるであろう。

9

An non putas omni fideli licere concipere et constituere, dumtaxat quod Deo congruat, quod disciplinae conducat, quod saluti proficiat, dicente Domino: Cur autem non et a vobis ipsis quod justum judicatis (Luc. XII, 57)? et non de judicio tantum, sed de omni sententia rerum examinandarum.

PL 2, 81B

お前は、あらゆる信徒に思い描き定めることが許されているとは思わないのか——ただし、神に相応しく、規律に資し、救いに益することに限られるが。主も語っておられる、「なぜ汝らは、自ら正しいと判断することをしないのか」(ルカ12:57)と。それも裁きについてだけでなく、吟味されるべき事柄についてのあらゆる判断についてである。

10

Dicit et Apostolus: Si quid ignoratis, Deus vobis revelabit (Philip. III, 15): solitus et ipse consilium subministrare, cum praeceptum Domini non habebat, et quaedam edicere a semetipso, sed et ipse spiritum Dei habens deductorem omnis veritatis.

PL 2, 81C

使徒もまた言っている。「もし汝らが何かを知らずにいるなら、神が汝らに啓示されるであろう」(フィリピ3:15)。主の命令を持たないときには、彼自身も助言を差し出すのを常としており、自ら幾つかのことを布告してもいた。しかし彼自身もまた、あらゆる真理へと導く神の霊を持っていたのである。

11

Itaque consilium et edictum ejus divini jam praecepti instar obtinuit de rationis divinae patrocinio.

PL 2, 81C

したがって、彼の助言と布告は、神的な理由の後ろ盾によって、すでに神の命令に等しい地位を得ていたのである。

12

Hanc nunc expostula, salvo traditionis respectu, quocumque traditore censetur; nec auctorem respicias, sed auctoritatem, et imprimis consuetudinis ipsius: quae propterea colenda est, ne non sit rationis interpres, ut, si et hanc Deus dederit, tunc discas an non observanda sit tibi consuetudo.

PL 2, 82A

さあ、いま、この理由を求めよ——伝承への敬意を損なうことなく、それがどのような伝承者によって定められたと目されていようとも。お前は創始者を顧みるのではなく、権威を、とりわけ慣習それ自体の権威を顧みよ。それゆえに慣習は尊ばれるべきである。それが理由の解き明かし手でないことなどないように。そうすれば、もし神がこの理由をも与えたのだとしたら、そのときお前は、慣習がお前にとって遵守されるべきでないなどということがあろうかと悟るだろう。

Caput V

第V章PL 2, 82A
1

Sed cur major efficitur ratio christianarum observationum, cum illas etiam natura defendit, quae prima omnium disciplina est? Ideoque haec prima scribit coronam capiti non convenire.

PL 2, 82A

しかし、キリスト教徒の遵守事項の理由は、自然もまたそれを擁護するとき、なぜいっそう大きくされるのか。自然こそ万事の第一の規律だからである。それゆえ自然はまず第一に、冠が頭にふさわしくないと記しているのである。

2

Puto autem naturae dominus Deus noster est, qui figuravit hominem, et fructibus rerum appetendis, judicandis, consequendis, certos in eo sensus ordinavit per propria membrorum quodammodo organa.

PL 2, 82A

私は思う。自然の主は我々の神である。神は人間を形づくり、物事の実りを求め、判断し、獲得するために、いわば身体の各部に固有の器官を通して、人間のうちに確かな感覚を定めたのである。

3

Auditum in auribus fodit, visum in oculis accendit, gustum in ore conclusit, odoratum in naribus ventilavit, contactum in manibus extimavit.

PL 2, 82B

神は聴覚を耳に穿ち、視覚を目に灯し、味覚を口に閉じこめ、嗅覚を鼻に通わせ、触覚を手に授けた。

4

Per haec exterioris hominis ministeria, interiori homini ministrantis, fructus munerum divinorum ad animam deducuntur ab sensibus. Quis igitur fructus ex floribus? substantia enim propria, certe praecipua coronarum, flores agri.

PL 2, 82B

この、内なる人間に仕える外なる人間の働きを通して、神の賜物の実りは諸感覚から魂へと運ばれる。それでは花からの実りとは何か。畑の花こそ、冠の固有の実質、いや確かに主要な実質だからである。

5

Aut odor, inquis, aut color, aut pariter utrumque. Qui erunt sensus coloris et odoris? visus, opinor, et odoratus. Istos sensus quae membra sortita sunt? oculi, nisi fallor, et nares.

PL 2, 82B

お前は言う、香りか、色か、あるいはその両方だと。色と香りの感覚とは何であろうか。思うに、視覚と嗅覚である。これらの感覚を割り当てられた器官は何か。もし私に誤りがなければ、目と鼻である。

6

Utere itaque floribus visu et odoratu, quorum sensuum fructus est; utere per oculos et nares, quorum sensuum membra sunt. Substantia tibi a Deo tradita est, habitus a saeculo, quanquam nec habitus extraordinarius ordinario usui obstrepit.

PL 2, 82B

それゆえ花は、その実りたる感覚である視覚と嗅覚とをもって用いよ。花はその感覚の器官である目と鼻とを通して用いよ。実質は神からお前に渡されたものであり、その形は世から渡されたものである。もっとも、異例の形が通常の用いかたを妨げるわけではないが。

7

Hoc sint tibi flores, et inserti, et innexi, et in filo, et in scirpo, quod liberi, quod soluti: spectaculi scilicet et spiraculi res.

PL 2, 82C

花はお前にとって、編み込まれていようと、綴り合わされていようと、糸に通されていようと、藺草に留められていようと、あるいは自由でばらばらのままであろうと、これだけのものであれ――すなわち、眺めるものであり嗅ぐものである。

8

Coronam si forte fascem existimas florum per seriem comprehensorum, ut plures simul portes, ut omnibus pariter utaris, jam vero et in sinum conde, si tanta munditia est: in lectulum sparge, si tanta mollitia est: et in poculum crede, si tanta innocentia est, tot modis fruere, quot et sentis.

PL 2, 82C

もしお前が冠を、連ねてまとめた花束のごときものと見なし、多くを一度に携え、すべてを等しく用いようとするならば、それほど清らかさを求めるなら懐に納め、それほど柔らかさを求めるなら寝床に撒き、それほど無垢さを求めるなら盃に投じるがよい。感じるだけの多くの仕方で享受するがよい。

9

Caeterum in capite quis sapor floris? quis coronae sensus? nisi vinculi tantum: quo neque color cernitur, neque odor ducitur, nec teneritas commendatur. Tam contra naturam est florem capite sectari, quam sonum nare.

PL 2, 83A

しかし頭においては、花のどんな味わいがあろうか。冠のどんな感覚があろうか。ただ縛るという感覚のほかにはない。それによっては色も見えず、香りも引き寄せられず、柔らかさも味わわれない。花を頭で追い求めることは、音を鼻で追い求めることと同じほどに自然に反する。

10

Omne autem quod contra naturam est, monstri meretur notam penes omnes, penes nos vero etiam elogium sacrilegii in Deum, naturae dominum et auctorem.

PL 2, 83A

しかし自然に反するものはすべて、万人のもとで怪異の烙印を受けるに値し、我々のもとではさらに、自然の主にして創造者なる神に対する冒瀆という罪状書きをも受けるに値する。

Caput VI

第VI章PL 2, 83A
1

Quaeris igitur Dei legem? habes communem istam in publico mundi, in naturalibus tabulis, ad quas et Apostolus solet provocare, ut cum in velamine foeminae, Nec natura vos, inquit, docet (I Cor., XI, 14)? ut cum ad Romanos (II, 14), natura facere dicens nationes ea quae sunt legis, et legem naturalem suggerit, et naturam legalem.

PL 2, 83A

それでは、お前は神の律法を尋ねるのか。お前はそれを、世界という公の場に、自然という板に刻まれた共通のものとして持っている。使徒もまたそこへしばしば訴える。女性の被り物について、「自然は汝らに教えていないのか」と言われるときのように(一コリント11:14)。あるいはローマ人への手紙で、異邦人たちは自然によって律法の事柄を行うと述べ、自然の律法を示唆すると同時に律法的な自然をも示すときのように(ローマ2:14)。

2

Sed et in priore epistola, naturalem usum conditionis in non naturalem masculos et foeminas inter se demutasse affirmans ex retributione erroris in vicem poenae, utique naturali usui patrocinatur.

PL 2, 83B

しかも、先の書簡において、男女が互いに、被造物の自然な用いかたを、誤りへの報いとして罰の代わりに、自然に反する用いかたへと変えてしまったと述べるとき、使徒は当然ながら自然な用いかたを擁護しているのである。

3

Ipsum Deum secundum naturam prius novimus, et Deum appellantes deorum, et bonum praesumentes, et judicem invocantes: quaeris an conditioni ejus fruendae natura nobis debeat praeire, ne illa rapiamur qua Dei aemulus universam conditionem certis usibus homini mancipatam, cum ipso homine corrupit, unde eam et apostolus invitam ait vanitati succidisse (Rom., VIII, 20), vanis primum usibus, tum turpibus, et injustis, et impiis, subversam?

PL 2, 83B

我々は、神ご自身をも、まず自然によって知っている――神々の神と呼び、善なる方と前提し、裁き主として呼び求めることによってである。お前は、神の被造物を享受するにあたり自然が我々に先立つべきかどうかを尋ねるのか。それは、神に敵対する者が、人間に一定の用途のために委ねられた被造物全体を、人間自身もろとも堕落させた、その手立てに我々がさらわれないためである。それゆえ使徒もまた、被造物は望まぬままに空しさに服従させられた(ローマ8:20)と言う――まず空しい用途に、次いで恥ずべき、不正な、不敬虔な用途によって覆されて、と。

4

Sic itaque et circa voluptates spectaculorum infamata conditio est ab eis qui natura quidem, Dei omnia sentiunt, ex quibus spectacula instruuntur; scientia autem deficiunt illud quoque intelligere, omnia esse a diabolo mutata. Sed et huic materiae propter suaviludios nostros graeco quoque stylo satisfecimus.

PL 2, 84A

同じように、見世物の快楽をめぐっても、被造物は悪評を着せられてきた。それは、見世物の材料となるものが自然によって神のものであると感じながら、それらすべてが悪魔によって変えられたということもまた理解するだけの知識を欠く者たちのしわざである。だが我々は、この主題についても、我々のもとの見世物好きな者たちのために、ギリシア語でも論じ尽くしておいた。

Caput VII

第VII章PL 2, 84A
1

Proinde coronarii isti agnoscant interim naturae auctoritatem, communis sapientiae nomine, qua homines, sed propriae religionis pignora, qua Deum naturae de proximo colentes: atque ita, velut ex abundanti caeteras quoque rationes dispiciant, quae nostro privatim capiti coronamentis, et quidem, omnibus interdicunt.

PL 2, 84A

したがって、これらの冠護持者たちは、さしあたり自然の権威を認めるがよい。人間である限り共通の知恵の名において、また自分自身の信仰のあかしである限り自然の神を身近に崇める者として。そしてそのうえで、いわば余分なこととして、我々の頭にだけ特に、しかもあらゆる冠り物を禁じる他の論拠をも見きわめるがよい。

2

Nam et urgemur a communione naturalis disciplinae, converti ad proprietatem christianae totam jam defendendam, per caeteras quoque species coronarum, quae aliis usibus prospectae videntur, ut aliis substantiis structae; ne, quia non ex floribus constant, quorum usum natura signavit (ut ipsa haec laurea militaris) non credantur admittere sectae interdictionem, quia evaserint naturae praescriptionem.

PL 2, 84B

というのも、我々は、自然の規律という共通の場から、キリスト教独自の規律全体を弁護する場へと、いまや転じることを迫られているからである。それは、他の用途のために考えられたと見える、また他の材質で造られている、他のあらゆる種類の冠についても言えることである。それは、それらが、自然がその用いかたを定めた花から成るのではない――ちょうどこの従軍用の月桂冠そのもののように――という理由で、自然の抗弁を免れたのだからこの宗派の禁令をも受け入れないのだ、と思われることのないようにするためである。

3

Video igitur et curiosius et planius agendum ab originibus usque ad profectus et excessus rei. Literae ad hoc saeculares necessariae; de suis enim instrumentis saecularia probari necesse est. Quantulas attigi, credo sufficient.

PL 2, 84B

それゆえ私は、事の起源から進展、そして行き過ぎに至るまで、より綿密に、より明瞭に論じる必要があると見る。この目的のためには世俗の文献が必要である。世俗の事柄は自らの文書によって証明されねばならないからである。私が触れたわずかなものでも、思うに十分であろう。

4

Si fuit aliqua Pandora, quam primam foeminarum memorat Hesiodus, hoc primum caput coronatum est a Charitibus, cum ab omnibus muneraretur unde Pandora.

PL 2, 84B

もしパンドラという者がいたとするなら――ヘシオドスが最初の女として語る彼女である――この最初の頭にカリテスが冠をかぶらせた。すべての神々から贈り物を受けたゆえに『パンドラ』と呼ばれたのである。

5

Nobis vero Moyses propheticus, non poeticus pastor, principem foeminam Evam facilius pudenda foliis, quam tempora floribus, incinctam describit. Nulla ergo Pandora. Sed et de mendacio erubescenda est coronae origo.

PL 2, 85A

だが我々にとっては、詩人ならぬ預言者である牧者モーセが、最初の女エワについて、こめかみを花で飾るよりもむしろ恥部を葉で覆われた者として描いている。ゆえにパンドラなど存在しない。しかも冠の起源は、その虚偽のゆえに恥じ入るべきものなのである。

6

Jam nunc et de veritatibus suis Certe enim Graecos fuisse constat auctores rei vel illuminatores.

PL 2, 85A

さて今度は、その真実についても論じよう。実に、ギリシア人たちがこの事の創始者、あるいは解明者であったことは確かである。

7

Saturnum Pherecydes ante omnes refert coronatum, Jovem Diodorus post devictos Titanas; dat et Priapo taenias idem, et Ariadnae sertum ex auro et Indicis gemmis, Vulcani opus, Liberi munus, ac postea sidus. Junoni vitem Callimachus induxit.

PL 2, 85A

サトゥルヌスが誰よりも先に冠をかぶったと伝えるのはフェレキュデスであり、ティタンたちを打ち破った後のユピテルについてはディオドロスである。同じ著者は、プリアポスには飾り帯を与え、アリアドネには金とインドの宝石から成る花冠を与えている――それはウルカヌスの作、リベルの贈り物であり、のちに星座となった。カッリマコスは、ユノに葡萄の蔓を戴かせた。

8

Ita et Agis signum ejus palmite redimitum, subjecto pedibus ejus corio leonino, insultantem ostentat novercam de exuviis utriusque privigni. Hercules nunc populum capite praefert, nunc oleastrum, nuncapium.

PL 2, 85A

かくして、アギスは、蔓の枝で飾られ、足もとに獅子の皮を敷いた彼女の像を、二人の継子の戦利品を誇る継母として示している。ヘラクレスは、あるときは頭にポプラを戴き、あるときは野生オリーブを、あるときはセロリを戴く。

9

Habes tragoediam Cerberi, habes Pindarum, atque Callimachum, qui et Apollinem memorat, interfecto Delphyne dracone, lauream induisse: Liberum, eumdem apud Aegyptios Osirin, Harpocration industria, hederatum argumentatur, quod hederae natura sit cerebrum ab heluco defensare .

PL 2, 85B

お前は『ケルベロス』という悲劇を持っており、ピンダロスを、そしてカッリマコスをも持っている。カッリマコスは、アポロが竜デルピュネを殺した後に月桂冠をまとったとも伝えている。リベル――エジプト人のもとでは同じ神がオシリスと呼ばれる――は、ハルポクラティオンの丹念な説によれば、蔦の冠をかぶっていたとされる。蔦の本性が、酔いから脳を守ることにあるからである。

10

Sed et alias Liberum principem coronae plane laureae, in qua ex Indicis triumphavit, etiam vulgus agnoscit, cum dies in illum solemnes magnam appellat coronam. Si et Leonis Aegyptii scripta evolvas, prima Isis repertas spicas capite circumtulit, rem magis ventris.

PL 2, 85B

だが、それとは別に、リベルこそが冠の――彼がそれをもってインド人に対して凱旋した、まさしく月桂冠の――創始者であることは、民衆でさえも認めている。彼のための祝祭日を「大いなる冠」と呼ぶことによってである。また、もしお前がエジプト人レオの著作を繙くなら、イシスが最初に、見出した麦の穂を頭にめぐらしたことが分かるだろう――それはむしろ腹のための事柄であった。

11

Plura quaerentibus omnia exhibebit praestantissimus in hac quoque materia commentator Claudius Saturninus.

PL 2, 86A

さらに多くを求める者たちには、この主題においてもまことに卓越した注釈者クラウディウス・サトゥルニヌスが、すべてを示してくれるであろう。

12

Nam est illius de Coronis liber, et origines, et caussas, et species, et solemnitates earum ita edisserens, ut nullam gratiam floris, nullam laetitiam frondis, nullum cespitem aut palmitem, non alicujus capiti invenias consecratum.

PL 2, 86A

というのも、彼には『冠について』という書があり、それらの起源、原因、種類、祝祭を、あますところなく論じている。それゆえ、花のどんな美しさも、葉むらのどんな喜びも、どんな芝土も蔓も、誰かの頭に捧げられなかったものは見出せないほどである。

13

Quo satis instruamur, quam alienum judicare debeamus coronati capitis institutionem ab eis prolatam, et in eorum deinceps honorem dispensatam, quos saeculum deos credidit.

PL 2, 86A

これによって我々は十分に教えられる。冠をかぶった頭という制度が、世が神々と信じた者たちによってもたらされ、その後も彼らの誉れのために執り行われてきたものである以上、それがいかに異質なものと判断されねばならないかを。

14

Si enim mendacium divinitatis diabolus operatur in hac etiam specie, a primordio mendax, sine dubio et eos ipse prospexerat, in quibus in mendacium divinitatis ageretur.

PL 2, 86B

というのも、もし悪魔が、この事柄においてもまた神性の偽りを働くのであれば――彼は初めから偽り者である――疑いなく彼自身が、この神性の偽りがそのうちで行われることになる者たちをも、あらかじめ見抜いていたのである。

15

Quale igitur habendum est apud homines veri Dei, quod a candidatis diaboli introductum, et ipsis a primordio dicatum est, quodque jam tunc idololatriae initiabatur ab idolis, et idolis adhuc vivis? non quasi aliquid sit idolum, sed quoniam quae idolis alii faciunt, ad daemones pertinent.

PL 2, 86B

それゆえ、真の神を奉じる人々のもとでは、いかなるものと見なされねばならないか――悪魔の候補者たちによって導き入れられ、彼ら自身に初めから捧げられ、しかもそのときすでに、偶像によって、まだ生きていた偶像によって、偶像崇拝へと入信させられていたものが。偶像が何ものかであるかのようにではなく、他の者たちが偶像に対して行うことが悪霊たちに関わるがゆえに、である。

16

Porro, si quae alii idolis faciunt, ad daemones pertinent (I Cor., X, 20), quanto magis quod ipsa sibi idola fecerunt cum adviverent? Ipsi scilicet sibi procuraverunt daemones, per eos in quibus esurierunt ante quod procuraverunt.

PL 2, 87A

しかも、もし他の者たちが偶像に対して行うことが悪霊たちに関わるのなら(一コリント10:20)、彼ら自身がまだ生きていたときに自分自身のために偶像を造ったことは、なおいっそうそうではないか。すなわち彼らは、自分自身のために悪霊たちを調達したのである。のちに調達したものを、それに先立って渇望した、その当の者たちを通して。

Caput VIII

第VIII章PL 2, 87A
1

Tene interim hanc fidem, dum incursum quaestionis excutio. Jam enim audio dici: Et alia multa ab eis prolata, quos saeculum deos credidit; tamen in nostris hodie usibus, et in pristinorum sanctorum, et in Dei rebus, et in ipso Christo deprehendi, non alias scilicet hominem functo, quam per communia ista instrumenta exhibitionis humanae.

PL 2, 87A

さしあたりこの信仰を保て。私がこの問いの襲来を吟味している間は。というのも、私はすでにこう言われるのを聞いているからである――「他にも多くのものが、世が神々と信じた者たちによってもたらされたが、それでも今日の我々の慣用にも、いにしえの聖徒たちの慣用にも、神に関わる事柄にも、キリストご自身にも見出される。キリストは、人間としての務めを、人間の営みに共通するこれらの道具立てを通してでなければ、他のしかたで果たしはしなかったのだから」と。

2

Plane ita sit, nec antiquius adhuc in origines disceptabo. Primus literas Mercurius enarraverit; necessarias confitebor et commerciis rerum et nostris erga Deum studiis.

PL 2, 87A

確かにそうであるとしよう。私はこれ以上古い起源にまでさかのぼって論じることはしない。文字を最初に説き明かしたのはメルクリウスであるとしよう。私は、それが物々の交易にも、神に対する我々の努めにも必要であることを認めよう。

3

Sed et si nervos idem in sonum strinxit, non negabo et hoc ingenium cum sanctis fecisse, et Deo ministrasse, audiens David. Primus medelas Aesculapius exploraverit; memini et Isaiam Ezechiae languenti aliquid medicinale mandasse (Is., XXXVIII, 21).

PL 2, 87B

また、もし同じ神が弦を締めて音を出したのだとしても、私はこの技巧が聖徒たちのもとでも行われ、神に仕えたことを否定はしない。ダビデを思い起こせばよいのだから。医術を最初に探求したのはアエスクラピウスであるとしよう。私は、イザヤが病めるエゼキアに何か医薬となるものを命じたことも覚えている(イザヤ38:21)。

4

Scit et Paulus stomacho vinum modicum prodesse (I Tim, V, 23). Sed et Minerva prima molita sit navem; videbo navigantem Jonam (Jon., I, 3) et apostolos (Luc., VIII, 2).

PL 2, 87B

パウロもまた、少量の葡萄酒が胃に効くことを知っている(一テモテ5:23)。また、船を最初に造ったのはミネルウァであるとしよう。私は、ヨナが船で航海するのを見るし(ヨナ1:3)、使徒たちもそうするのを見る(ルカ8:2)。

5

Plus est (Act., XIII, 4), quod et Christus vestietur: habebit etiam penulam Paulus (II Tim., IV, 13).

PL 2, 87B

さらに言えば(使徒13:4)、キリストもまた衣を着けられるのであり、パウロも外套を持つことになる(二テモテ4:13)。

6

Si et uniuscujusque supellectilis et singulorum vasculorum aliquem ex diis saeculi auctorem nominant, agnoscant necesse est et recumbentem in lectulo Christum, et cum pelvim discipulorum pedibus offert (Joan., XIII, 5), et cum aquam ex urceo ingerit, et cum linteo circumstringitur, propria Osiridis veste.

PL 2, 87B

もし彼らが、あらゆる家財道具や個々の器物について、世の神々のうちの誰かをその創始者として名指すのであれば、彼らは必然的に、食卓の長椅子に身を横たえるキリストをも、弟子たちの足に盥を差し出すキリストをも(ヨハネ13:5)、水差しから水を注ぐキリストをも、亜麻布を身に巻きつけるキリストをも――それはオシリスに固有の衣であるが――認めなければならない。

7

Hujusmodi quaestioni sic ubique respondeo, admittens quidem utensilium communionem, sed provocans eam ad rationalium et irrationalium distinctionem, quia passivitas fallit, obumbrans corruptelam conditionis, qua subjecta est vanitati (Rom., VIII, 28).

PL 2, 88A

私はこのような問いに対して、いたるところでこう答える。用具の共有性は認めるが、それを理性的なものと非理性的なものとの区別へと差し向ける、と。というのは、無差別に一括りにすることは人を欺き、被造物の堕落を覆い隠すからである。被造物は空しさに服従させられているのだから(ローマ8:28)。

8

Dicimus enim ea demum et nostris, et superiorum usibus, et Dei rebus, et ipsi Christo competisse, quae meras utilitates, et certa subsidia, et honesta solatia necessariis vitaehumanae procurant: ut ab ipso Deo inspirata credantur priore prospectore, et instructore, et oblectatore, si forte, hominis sui.

PL 2, 88A

というのも我々はこう言う――我々の慣用にも、いにしえの人々の慣用にも、神に関わる事柄にも、キリストご自身にも真にふさわしいのは、純粋な有用性と、確かな助けと、実直な慰めとを、人の生に必要な事柄のためにもたらすものだけである、と。それは、神ご自身が、御自身の人間にとって、先んじて見通す方であり、教える方であり、そして場合によっては楽しませる方でもあったがゆえに、それらが神ご自身によって吹き込まれたものと信じられるためである。

9

Quae vero hunc ordinem excesserint, ea non convenire usibus nostris, praesertim quae propterea scilicet, nec apud saeculum, nec in Dei rebus, nec in conversationibus Christi recognosci est.

PL 2, 88B

しかし、この秩序を超え出たものは、我々の慣用にふさわしくない、と。とりわけ、まさにそれゆえに、世においても、神に関わる事柄においても、キリストの日々の起居においても見出されえないもの、それである。

Caput IX

第IX章PL 2, 88B
1

Quis denique patriarches, quis prophetes, quis levites, aut sacerdos, aut archon, quis vel postea apostolus, aut evangelizator, aut episcopus invenitur coronatus?

PL 2, 88B

実に、族長であれ、預言者であれ、レビ人であれ、祭司であれ、支配者であれ、あるいはそれ以後の使徒であれ、伝道者であれ、監督であれ、冠をかぶった者が見出されるだろうか。

2

Puto nec ipsum Dei templum, nec arca testamenti, nec tabernaculum martyrii, nec altare, nec candelabrum (III Reg., VI et VIII): quibus utique et in prima dedicationis solemnitate, et in secunda restitutionis gratulatione competisset coronari, si dignum Deo esset (I Esdr., V, 11; I Cor., X).

PL 2, 88B

神殿そのものも、契約の箱も、証しの幕屋も、祭壇も、燭台も、冠をかぶった例はなかったと私は思う(列王記上6章・8章)。もし冠が神にふさわしいものであったなら、それらは最初の奉献の式典においても、二度目の再興を祝う機会においても、当然冠をかぶるにふさわしかったはずである(エズラ記5:11、一コリント10章)。

3

Atquin, si figurae nostrae fuerunt (nos enim sumus et templa Dei, et altaria, et luminaria, et vasa), hoc quoque figurate portendebant, homines Dei coronari non oportere. Imagini veritas respondere debebit.

PL 2, 89A

しかるに、もしそれらが我々の予型であったなら(我々自身が神の神殿であり、祭壇であり、灯火であり、器であるのだから)、それらは同時に予型として、神の民は冠をかぶるべきでないことを示していたのである。真理は像に対応するものでなければならない。

4

Si forsitan opponis ipsum Christum coronatum, ad hoc breviter interim audies: Sic et tu coronare, licitum est. Tamen nec illam impietatis contumeliosae coronam populus conscivit.

PL 2, 89A

もしお前がキリストご自身が冠をかぶられたことを持ち出すなら、これに対してはさしあたり手短に次のように聞くことになろう。「お前もそのように冠をかぶるなら、それは許されている」と。とはいえ、あの不敬な侮辱の冠を、民が自ら企てたのではない。

5

Romanorum militum commentum fuit, ex usu rei saecularis, quem populus Dei nec publicae umquam laetitiae, nec ingenitae luxuriae nomine admisit; facilius cum tympanis et tibiis et psalteriis revertens de captivitate Babyloniae, quam cum coronis ( I Esdr., II et III): et post cibum et potum exsurgens ad ludendum sine coronis (Exod., XXIII).

PL 2, 89A

それはローマの兵士たちの考案であり、世俗の慣行から出たものであって、神の民は、公の喜びの名目によっても、生来の奢侈の名目によっても、それを受け入れたことは一度もなかった。バビロン捕囚から戻るときも、太鼓や笛や竪琴を鳴らすほうが、冠をかぶるよりもたやすいことであった(エズラ記2章・3章)。また食べ、飲んだのちに立ち上がって戯れるときも、冠なしでそうしていた(出エジプト記23章)。

6

Nam neque laetitiae descriptio, neque luxuriae denotatio de coronae decore aut dedecore tacuisset.

PL 2, 89B

というのも、喜びを描く記述も、奢侈を咎める記述も、冠が飾りであることについても、冠が恥であることについても、黙してはいなかったはずだからである。

7

Adeo et Isaias (XXIV. 9): Quoniam, inquit, cum tympanis et tibiis et psalteriis bibunt vinum: dicturus esset etiam cum coronis, si umquam hic usus fuisset in Dei rebus.

PL 2, 89B

かくしてイザヤも(イザヤ24:9)、「彼らは太鼓と笛と竪琴を鳴らしながら酒を飲む」と言う。もしこの慣行がかつて神の事柄のうちにあったなら、「冠をかぶりながら」とも言ったはずである。

Caput X

第X章PL 2, 89B
1

Ita cum idcirco proponis deorum saecularium ornamenta etiam apud Deum deprehendi, ut inter haec coronam quoque capitis communi usui vindices; ipse tibi jam praescribis non habendum in communionem usus, quod non inveniatur in Dei rebus.

PL 2, 89B

そこでお前が、世俗の神々の装飾が神のもとにも見出されると主張し、それによってこれらのうちに頭の冠をも共通の用途に取り戻そうとするなら、お前は自らに対してすでにこう明確に規定していることになる——神の事柄のうちに見出されないものは、共通の用途のうちに持ち込まれてはならない、と。

2

Quid enim tam indignum Deo, quam quod dignum idolo? quid autem tam dignum idolo, quam quod et mortuo? Nam et mortuorum est ita coronari: quoniam et ipsi idola statim fiunt et habitu et cultu consecrationis, quae apud nos secunda idololatria est.

PL 2, 89B

偶像にふさわしいものほど、神にふさわしからぬものがあろうか。では、死者にもふさわしいものほど、偶像にふさわしいものがあろうか。事実、死者もまたそのように冠をかぶるのである。というのも、死者たちもまた、神格化の装いと儀礼によって、たちどころに偶像となるからであり、それは我々のあいだでは第二の偶像崇拝である。

3

Igitur qui sensu careant, illorum erit perinde uti ea re cujus careant sensu, atque si abuti ea vellent, si sensu non carerent.

PL 2, 89C

したがって、感覚を欠く者どもにとって、その感覚を欠くところの物を用いることは、もし感覚を欠いていなかったならばそれを濫用しようとするのと、ちょうど同じことになるのである。

4

Nulla vero distantia est abutendi, cum veritas cessat utendi, cessante natura sentiendi; qua vult quis abutatur, cum non habeat qua utatur? Nobis autem abuti apud apostolum non licet, facilius non uti docentem, nisi quod nec abutuntur qui nihil sentiunt.

PL 2, 89C

実に、用いることの真実が失われ、感じ取る本性が失われている以上、濫用することにも何の区別もない。用いる術を持たぬ者が、何をもって濫用しようというのか。しかるに我々には、濫用することは使徒によって許されておらず、使徒はむしろ用いないことを教えている——ただし、何も感じ取らない者どもは、そもそも濫用することさえないという点は別である。

5

Sed vacat totum, et est ipsum quoque opus mortuum, quantum in idolis; vivum plane quantum in daemoniis, ad quae pertinet superstitio.

PL 2, 90A

しかしすべては無駄である。偶像に関するかぎり、その行為そのものもまた死んだものである。だが悪霊に関するかぎりは、明らかに生きている——迷信が関わるのはその悪霊にほかならない。

6

Idola nationum, inquit David (Ps. CXIII, 4), argentum et aurum: oculos habent, nec vident, nares, nec odorantur, manus, nec contrectant. Per haec enim floribus frui est.

PL 2, 90A

「諸国の民の偶像は」とダビデは言う(詩編113:4)、「銀や金であり、目を持ちながら見ず、鼻を持ちながら嗅がず、手を持ちながら触れることがない」。花を楽しむとは、まさにこれらの器官によることなのである。

7

Quod si tales edicit futuros qui idola fabricantur, tales jam sunt qui secundum idolorum ornatum quid utuntur. Omnia munda mundis (Tit. I, 15), ita et immunda omnia immundis: nihil autem immundius idolis.

PL 2, 90A

そして、もし〔ダビデが〕、偶像を作る者たちが行く末そのようになると告げているのなら、偶像の飾りに倣って何かを用いる者たちも、すでにそのようなものである。「清い者には全てが清い」(テトス1:15)とあるように、汚れた者には全てが汚れている。だが偶像ほど汚れたものはない。

8

Caeterum substantiae mundae, ut Dei res, et hac sua conditione communes usui: sed ipsius usus administratio interest.

PL 2, 90A

しかし、清い実体は、神の事柄であるがゆえに、被造物としてのその在りかたによって共通の用に供されている。とはいえ、その用いる際のやり方こそが問題なのである。

9

Nam et ego mihi gallinaceum macto, non minus quam Aesculapio Socrates: et si me odor alicujus loci offenderit, Arabiae aliquid incendo; sed non eodem ritu, nec eodem habitu, nec eodem apparatu, quo agitur apud idola.

PL 2, 90B

現に私自身も、ソクラテスがアエスクラピウスに雄鶏を屠ったのに劣らず、自分のために雄鶏を屠ることがある。ある場所の匂いが私の気に障れば、アラビアの香料を何か焚くこともある。しかし、それは偶像のもとで行われるのと同じ儀式によってでも、同じ装いによってでも、同じ支度によってでもない。

10

Si enim verbo nudo conditio polluitur, ut apostolus docet: Si quis autem dixerit: Hoc idolothytum est, ne contigeris; multo magis cum saltitaveris habitu, et ritu et apparatu idolothytorum, contaminatur. Ita et corona idolothytum efficitur.

PL 2, 90B

というのも、使徒が教えるとおり、単なる言葉だけでも被造物は汚されるのだとすれば——「誰かが『これは偶像に献げられたものだ』と言うなら、それに触れてはならない」——まして偶像に献げられたものの装いと儀式と支度をもって立ち振る舞うなら、なおいっそう汚されるのである。かくして冠もまた、偶像に献げられたものとなる。

11

Hoc enim ritu, et habitu, et apparatu idolo immolatur auctoribus suis: quorum eo vel maxime proprius est usus, ne in communionem possit admitti, quod in Dei rebus non invenitur.

PL 2, 90B

というのも、まさにその儀式と装いと支度によって、冠はその創始者たる偶像どもへと献げられるのだからである。その用いかたは、まさにそのゆえにこそ彼らに固有のものであり、それゆえ、神の事柄のうちに見出されないものとして、共通の用に受け入れられることはありえない。

12

Propterea apostolus inclamat: Fugite idololatriam (I Cor. X, 14); omnem utique et totam. Recognita silvam, et quantae latitant spinae. Nihil dandum idolo, sic nec sumendum ab idolo.

PL 2, 90B

それゆえ使徒は「偶像崇拝から逃れよ」(一コリント10:14)と声高に呼びかける——当然、そのすべてから、余すところなく。その叢林を見きわめよ、そこにどれほど多くの棘が潜んでいることか。偶像には何も与えてはならず、同様に偶像から何も受け取ってはならない。

13

Si in idolio recumbere alienum est a fide, quid in idoli habitu videri? quae communio Christo et Beliae? et ideo fugite. Longum enim divortium mandat ab idololatria; in nullo proxime agendum. Draco etiam terrenus de longinquo homines spiritu absorbet.

PL 2, 90C

もし偶像の宮で食卓に着くことが信仰にとって無縁のことであるなら、偶像の装いをまとって人に見られることは何であろうか。「キリストとベリアルに何の交わりがあろうか」(二コリント6:15)。それゆえ、逃れよ。使徒は偶像崇拝から遠く隔たることを命じているのであって、いかなる点でも近づいてはならない。地を這う竜でさえ、遠くから人間をその息で吸い込むのである。

14

Altius Joannes: Filioli, inquit, custodite vos ab idolis (I Joan. V, 21); non jam ab idololatria quasi ab officio, sed ab ipsa effigie eorum. Indignum enim ut imago Dei vivi, imago idoli et mortui fias.

PL 2, 90C

ヨハネはさらに深く言う。「幼子たちよ、偶像から己を守れ」(一ヨハネ5:21)——もはや務めとしての偶像崇拝からだけではなく、偶像そのものの形像からである。生ける神の像であるお前が、死せる偶像の像となるのは、ふさわしからぬことだからである。

15

Usque adhuc proprietatem istius habitus et ex originis censu, et ex superstitionis usu idolis vindicamus, ex eo praeterea quod, dum in rebus Dei non refertur, magis magisque imago illorum deputatur, in quorum et antiquitatibus, et solemnitatibus, et officiis convenitur.

PL 2, 91A

ここまで我々は、この装いの固有性を、その起源の由緒からも、迷信としての慣用からも、偶像に帰属するものとして論証してきた。さらにこう付け加えよう——それが神の事柄に数えられないかぎり、それはますます彼ら〔偶像の神々〕の形像とみなされるのであって、この装いは、それらの神々の古い由来と祝祭と務めとのうちに見出されるのである。

16

Ipsae denique fores, et ipsae hostiae et arae, ipsi ministri et sacerdotes eorum coronantur (Baruch, VI, 9). Habes omnium collegiorum sacerdotalium coronas apud Claudium.

PL 2, 91A

実に、扉そのものも、犠牲獣そのものも、祭壇も、その奉仕者たちも祭司たちも、冠をかぶるのである(バルク6:9)。あらゆる祭司団の冠を、お前はクラウディウスのうちに見いだすであろう。

17

Sed et illam interstruximus distinctionem differentiae rationalium et irrationalium, eis occurrentem qui communionem in omnibus de quorumdam exemplorum occasione defendunt.

PL 2, 91A

また我々は、理性的なものと非理性的なものとの区別をすでに差し挟んでおいた。これは、いくつかの実例を機会として、あらゆる点における共通の用を弁護しようとする者たちに対して立ちはだかるものである。

18

Ad hanc itaque partem caussas jam ipsas coronarias inspici superest, ut dum ostendimus extraneas, imo et contrarias disciplinae, nullam earum rationis patrocinio fultam probemus, quo possit habitus hujusmodi, usus quoque communioni vindicari: etsi sunt quidam quorum exempla nobis objectantur.

PL 2, 91B

したがって、この部分に関しては、あとは冠にまつわるもろもろの理由そのものを検討することが残っている。それらが我々の規律にとって無縁であり、それどころか正反対でさえあることを示しつつ、それらのいずれもが理由の後ろ盾によって支えられておらず、それゆえこの種の装いも、その用いることも共通の用へと取り戻されえないことを証明するためである。もっとも、我々に対してその実例を持ち出す者たちも確かにいるのだが。

Caput XI

第XI章PL 2, 91B
1

Etenim, ut ipsam caussam coronae militaris aggrediar, puto prius conquirendum an in totum Christianis militia conveniat. Quale est alioquin de accidentibus retractare, cum a praecedentibus culpa sit?

PL 2, 91B

そこで、兵士の冠という論件そのものに取りかかるにあたり、私はまず、そもそも軍務がキリスト教徒にふさわしいものかどうかを問うべきだと思う。そうでなければ、咎がすでに先立つ事柄にあるのに、付随的な事柄について論じ返すとは、いったいどのようなことであろうか。

2

Credimusne humanum sacramentum divino superduci licere, et in alium dominum respondere post Christum? et ejerare patrem ac matrem, et omnem proximum, quos et lex honorari et post Deum diligi (Exod. XX; Levit. XIX) praecipit, quos et Evangelium (Matth. XXVI, 11) solo Christo pluris non faciens, sic quoque honoravit (I Cor. VI; Matth. V; I Cor. VIII)?

PL 2, 91B

我々は、人間の誓約を神への誓約の上に重ねて着ることが許される、と信じるのか。キリストのあとに、別の主に対して誓約に応じることが許される、と。父母を、そしてすべての隣人を、誓って捨てることが許される、と——律法は彼らを敬い、神に次いで愛するよう命じているのに(出エジプト記20章、レビ記19章)、福音書もまた、キリストひとりを何にもまさって重んじながら、それでもなお彼らを敬っているのに(マタイ26:11、一コリント6章、マタイ5章、一コリント8章)。

3

Licebit in gladio conversari, Domino pronuntiante, gladio periturum qui gladio fuerit usus? Et praelio operabitur filius pacis, cui nec litigare conveniet? Et vincula et carcerem et tormenta et supplicia administrabit, nec suarum ultor injuriarum?

PL 2, 92A

剣とともに生きることが許されるだろうか、主が「剣を用いる者は剣によって滅びる」と宣告しておられるのに。平和の子が戦の場で働くだろうか、争うことすらふさわしくない者であるのに。彼が鎖や牢獄や拷問や処刑を執り行うだろうか、自らの受けた不正の復讐者でさえないというのに。

4

Jam stationes, aut alii magis faciet quam Christo? aut et Dominico die, quando nec Christo? et excubabit pro templis, quibus renuntiavit? et coenabit illic ubi apostolo non placet? et quos interdiu exorcismis fugavit, noctibus defensabit, incumbens et requiescens super pilum quo perfossum est latus Christi (Joann. XIX, 34)? vexillum quoque portabit aemulum Christi? et signum postulabit a principe, qui jam a Deo accepit? mortuus etiam tuba inquietabitur aeneatoris, qui excitari a tuba angeli exspectat? et cremabitur ex disciplina castrensi Christianus, cui cremare non licuit, cui Christus merita ignis indulsit?

PL 2, 92A

そもそも立ち番はどうか——キリストのためよりも、他の者のためにこそ立つというのか。主の日にさえ、キリストのためにすら立たぬその日に、立つというのか。彼が見捨てたはずの神殿のために夜警に立つというのか。使徒の意に適わぬ場所で会食するというのか。昼のあいだ悪霊祓いによって追い払った者どもを、夜には守るというのか——キリストの脇腹を貫いたあの投げ槍にもたれ、身を休めながら。キリストと張り合う軍旗をも担ぐというのか。すでに神から合言葉を受けている者が、皇帝にまた合言葉を求めるというのか。死してなお、天使のラッパによって呼び起こされることを待ち望む者が、喇叭手のラッパによって騒がされるというのか。火で焼くことを許されなかったキリスト教徒が、陣営の規律に従って火に焼かれるというのか——キリストがその値する火を免じてくださったその者が。

5

Quanta alia in delictis circumspici possunt castrensium munium, transgression interpretanda? Ipsum de castris lucis in castra tenebrarum nomen deferre, transgressio est.

PL 2, 92B

陣営の任務が犯す罪のうちには、背反と解すべきものが、ほかにどれほど見出されうることであろうか。光の陣営から闇の陣営へと名を移すことそれ自体が、すでに背反なのである。

6

Plane, si quos militia praeventos fides posterior invenit, alia conditio est, ut illorum quos Joannes admittebat ad lavacrum (Luc III, 3), ut centurionum fidelissimorum, quem Christus probat (Matth. VIII), et quem Petrus catechizat (Act. X): dum tamen, suscepta fide atque signata, aut deserendum statim sit, ut a multis actum, aut omnibus modis cavillandum, ne quid adversus Deum committatur, quae nec ex militia permittuntur; aut novissime perpetiendum pro Deo, quod aeque fides pagana condixit.

PL 2, 92B

確かに、すでに軍務に就いていた者を、のちになって信仰が見出したという場合には、事情は異なる。ヨハネが洗いの場に受け入れていた者たち(ルカ3:3)や、きわめて忠実な百人隊長たち——キリストが是認したその一人(マタイ8章)と、ペトロが教理を授けたもう一人(使徒言行録10章)——のように。ただし、信仰を受け入れて証印を押されたのちには、多くの者がそうしてきたように、ただちに軍務を退くか、あるいは軍務からも許されていない、神に反する何事も犯さぬよう、あらゆる仕方で言い抜けるか、それとも最後には神のために苦しみを耐え忍ぶかしなければならない——それは俗人の信仰もまた等しく取り決めていることなのである。

7

Nec enim delictorum impunitatem, aut martyriorum immunitatem militia promittet. Nusquam Christianus aliud est.

PL 2, 93A

軍務は、罪の免責も、殉教の免除も約束してはくれない。キリスト教徒は、どこにあっても、それ以外の何ものでもない。

8

Unum Evangelium, et idem Jesus, negaturus omnem negatorem, et confessurus omnem confessorem Dei, et salvam facturus animam pro nomine ejus amissam, perditurus autem de contrario adversus nomen ejus lucri habitam (Matth. X, 39).

PL 2, 93A

福音はただ一つであり、イエスも同じ一人である。神を否む者すべてを否み、告白する者すべてを告白し、その名のために失われた魂を救い、逆にその名に敵対して得られた利得の魂を滅ぼす方である(マタイ10:39)。

9

Apud hunc tam miles est paganus fidelis, quam paganus est miles infidelis. Non admittit status fidei necessitates. Nulla est necessitas delinquendi, quibus una est necessitas non delinquendi.

PL 2, 93A

この方にあっては、信仰ある俗人も同じだけ兵士であり、不信仰な兵士も同じだけ俗人にすぎない。信仰の身分は必然性を認めない。罪を犯す必然性は存在せず、彼らにあるのはただ、罪を犯さぬという一つの必然性のみである。

10

Nam et ad sacrificandum et directo negandum necessitate quis premitur tormentorum sive poenarum: tamen nec illi necessitati disciplina connivet, quia potior est necessitas timendae negationis et obeundi martyrii, quam evadendae passionis et implendi officii.

PL 2, 93A

確かに、拷問や刑罰の必然性によって、犠牲を捧げることへと、あるいは端的な否認へと追い詰められる者もいる。しかし規律は、その必然性に対しても目をつむらない。なぜなら、苦しみを逃れて務めを果たすことよりも、否認を恐れ殉教を全うすることの必然性のほうが、はるかに優っているからである。

11

Caeterum subvertit totam substantiam sacramenti causatio ejusmodi, ut etiam voluntariis delictis fibulam laxet. Nam et voluntas poterit necessitas contendi, habens scilicet unde cogatur.

PL 2, 93B

しかし、この種の言い訳は、誓約の実体全体を覆すものであり、自ら望んで犯す罪に対してさえその締め金を緩めてしまう。というのも、意志による行為さえも必然性であると強弁されうるのであって、強いる根拠を持ってさえいればよいからである。

12

Vel ipsam praestruxerim et ad caeteras officialium coronarum caussas, quibus familiarissima est advocatio necessitatis: cum idcirco aut officia fugienda sint, ne in delictis incidamus; aut et martyria toleranda sint, ut officia rumpamus.

PL 2, 93B

あるいは、私はこの議論そのものを、公務にまつわる冠のほかの論件のためにも、あらかじめ備えておいたことになろう。それらの論件には必然性という弁護がきわめてよくなじむものだからである——それゆえ、罪に陥らぬよう公務を避けねばならないか、あるいは公務を断ち切るために殉教を耐え忍ばねばならないか、そのいずれかなのである。

13

De prima specie quaestionis etiam militiae ipsius illicitae, plura non faciam, ut secunda reddatur, ne si omni ope expulero militiam, frustra jam de corona militari provocarim.

PL 2, 93B

軍務そのものが不法であるという問いの第一の面については、これ以上は論じまい。第二の面のために譲るためである。もし全力を挙げて軍務そのものを斥けてしまうなら、もはや兵士の冠について論じ挑むこと自体が無駄になってしまうであろうから。

Caput XII

第XII章PL 2, 94A
1

Puta denique licere militiam usque ad caussam coronae. Sed et de corona prius dicamus. Laurea ista Apollini vel Libero sacra est: illi, ut deo telorum; huic, ut deo triumphorum. Sic docet Claudius cum et myrto ait milites redimiri solere.

PL 2, 94A

それでは、軍務そのものは冠の論件に至るまで許されているとしよう。しかしまず冠について語ろう。この月桂冠は、アポロにもリベルにも捧げられたものである。前者には矢の神として、後者には凱旋の神として。クラウディウスも同じくこう教えている——兵士たちはミルトスでも冠を結ばれるのが常であった、と。

2

Veneris enim myrtum, matris Aeneae, non laurum, etiam amiculae Martis, per Iliam et Romulos Romani. Sed ego Venerem non credo ex hac parte cum Marte Romanam, qua pellicis dolor est.

PL 2, 94A

というのも、アエネアスの母であり、マルスの愛人でもあるウェヌスのミルトスを、ローマ人たちはイリアとロムルスたちのゆえに、月桂樹ではなく用いるからである。しかし私は、この点に関するかぎり、ウェヌスがマルスとともにローマ的なものであるとは信じない——そこには妾の身の痛みが関わっているのだから。

3

Quum et olea militia coronatur, ad Minervam est idololatria, armorum aeque deam, sed et paci cum Neptuno initae ex hac arbore coronatam. In his erit serti militaris superstitio polluta et polluens, omniaque jam polluentur et caussis.

PL 2, 94A

軍務がオリーブによっても冠をかぶるとき、それはミネルウァに対する偶像崇拝である——武具の女神であると同時に、ネプトゥヌスとのあいだに結ばれた和議もまたこの木によって冠されたその女神に対する。これらのうちに、軍人の花冠にまつわる迷信が、汚れたものであり、かつ汚すものとしてあるのであって、あらゆるものが今やその由来によっても汚されることになるのである。

4

Ecce annua votorum nuncupatio quid videtur? prima in principiis, secunda in capitoliis. Accipe post loca et verba: TUNC TIBI, JUPITER, BOVE CORNIBUS AURO DECORATIS VOVIMUS ESSE FUTURUM. Cujus sententiae vox est? utique negationis.

PL 2, 94B

見よ、年ごとの誓願の宣言とは、何であろうか。第一のものは軍営の司令部において、第二のものはカピトリウムにおいてなされる。まずその場所と文言とを聞くがよい。「その時にこそ、ユピテルよ、角に金の飾りを施した雄牛を、あなたに献げることを我々は誓う」。この文言の声は何であるか。当然、否認の声である。

5

Etiamsi tacet illic Christianus ore, coronatus capite respondit. Eadem laurea in donativi dispensatione denuntiatur plane non gratuita idololatria, aliquibus aureis venditans Christum, ut argenteis Judas (Matth. XXVI).

PL 2, 94B

たとえそこでキリスト教徒が口では黙っていようとも、頭に冠をかぶることによって応答しているのである。下賜金の分配においても、同じ月桂冠が、確かに無償ではない偶像崇拝として告げられる——ユダが銀貨でそうしたように、いくらかの金貨でキリストを売り渡すのである(マタイ26章)。

6

Hoc erit, Non potestis Deo servire et mammonae (Matth. XVI, 24): mammonae manum tradere, et a Deo absistere? Hoc erit, Reddite quae sunt Caesaris Caesari, et quae Dei Deo (Matth. XXII, 21): nec hominem Deo reddere, et denarium Caesari auferre?

PL 2, 94B

これが、「汝らは神とマモンとに共に仕えることはできない」(マタイ16:24)ということであろうか——マモンに手を委ね、神から離れ去ることが。これが、「カエサルのものはカエサルに、神のものは神に返せ」(マタイ22:21)ということであろうか——人を神に返さず、カエサルからはデナリオンを奪い取ることが。

7

Triumphi laurea foliis struitur, an cadaveribus? lamnis ornatur, an bustis? unguentis delibuitur an lacrymis conjugum et matrum? Fortasse quorumdam et Christianorum: et apud barbaros enim Christus. Qui hanc portaverit in capite caussam, nonne et ipse oppugnavit?

PL 2, 94B

凱旋の月桂冠は、葉によって組まれているのか、それとも死骸によってか。金の薄板で飾られているのか、それとも柩によってか。香油で塗られているのか、それとも妻や母たちの涙によってか。おそらくはキリスト教徒の妻や母たちの涙によってでもあろう——蛮族のもとにもキリストはおられるのだから。この論件を頭に載せて運ぶ者は、自らもまた戦ったことにならないだろうか。

8

Est et alia militia regiarum familiarum. Nam et castrenses appellantur munificiae, et ipsae solemnium Caesareanorum.

PL 2, 95A

また、王家の一族に仕えるもう一つの軍務もある。実に、それらの職務も『陣営付き』と呼ばれ、それ自体、皇帝の祝祭にまつわるものである。

9

Sed et tu proinde miles ac servus alterius es: et si duorum, Dei et Caesaris, certe tunc non Caesaris, cum te Deo debes, etiam in communibus, credo, potiori.

PL 2, 95A

しかしお前もまた、それと同様に、他者の兵士であり僕である。もし神とカエサルという二人に仕えているのなら、お前が神に己を負うているそのときには、確かにもはやカエサルのものではない——共通の事柄においてすら、より優れた方に己を負うべきなのだと、私は思う。

Caput XIII

第XIII章PL 2, 95A
1

Coronant et publicos ordines laureis publicae caussae, magistratus vero insuper aureis. Superferuntur etiam illis Hetruscae. Hoc vocabulum est coronarum, quas gemmis et foliis ex auro quercinis ob Jovem insignis ad deducendas thensas cum palmatis togis sumunt.

PL 2, 95A

公の案件は、公の身分の者たちにもまた月桂冠を授け、政務官にはさらに金冠をも授ける。それらの上には、さらにエトルリア冠が重ねられる。これは、宝石と金の樫の葉から作られ、ユピテルにちなんで飾られた冠の名であって、神輿車を先導するために棕櫚模様のトガとともに身につけるものである。

2

Sunt et provinciales aureae, imaginum jam, non virorum, capita majora quaerentes. Sed tui ordines et tui magistratus, et ipsum curiae nomen Ecclesia est Christi. Illius es conscriptus in libris vitae (Phil. IV; Apoc. XIII).

PL 2, 95B

属州の金冠もまたある。それらはもはや人間の頭ではなく、像の頭という、より大きな頭を求めるものである。しかしお前の身分も、お前の政務官も、そして元老院という名そのものも、キリストの教会である。お前はその方の命の書に名を連ねる者である(フィリピ4章;黙示録13章)。

3

Illic purpurae tuae sanguis Domini et clavus latus in cruce ipsius (Matth., XXVII); illic securis ad caudicem arboris posita (Matth., III, 10), illic (Is., XI, 1) virgae ex Jesse. Viderint et publici equi cum coronis suis.

PL 2, 95B

そこにこそ、お前の紫衣は主の血であり、お前の太い釘はその方御自身の十字架のうちにある(マタイ27章)。そこにこそ、木の幹に置かれた斧があり(マタイ3:10)、そこにこそ(イザヤ11:1)、エッサイから出た若枝がある。公馬とその冠については、それがどうであるかは問うまい。

4

Dominus tuus, ubi secundum Scripturam (Matth., XXI) Jerusalem ingredi voluit, nec asinum habuit privatum. Isti in curribus et isti in equis, nos autem in nomine Domini Dei nostri invocabimus (Ps. XIX).

PL 2, 95B

お前の主は、聖書によれば(マタイ21章)エルサレムに入ろうと欲したとき、自分だけの驢馬さえ持たなかった。「かの者たちは戦車に、かの者たちは馬に。しかし我々は、我々の神なる主の名を呼び求める」(詩編20:8)。

5

Ab ipso incolatu Babylonis illius in Apocalypsi Joannis submovemur (Apol., XVIII), nedum a suggestu.

PL 2, 95C

ヨハネの黙示録にあるかのバビロンへの居住そのものからさえ、我々は退けられている(『護教論』18章)。まして演壇からは、なおのことである。

6

Coronatur et vulgus nunc ex principalium prosperitatum exultatione, nunc ex municipalium solemnitatum proprietate: et est omnis publicae laetitiae luxuria captatrix. Sed tu peregrinus mundi hujus, civis supernae Jerusalem.

PL 2, 96A

民衆もまた、あるときは皇帝の繁栄を祝う歓喜から、あるときは自治都市に固有の祝祭から、冠をかぶる。あらゆる公の喜びに付き物の奢侈は、冠を求めてやまないものである。しかしお前は、この世界の異邦人であり、天上のエルサレムの市民である。

7

Noster, inquit (Phil., III, 20), municipatus in coelis. Habes tuos sensus, tuos fastos: nihil tibi cum gaudiis saeculi; imo contrarium debes: Saeculum enim gaudebit, vos vero lugebitis (Joan. XVI, 20). Et puto, felices ait lugentes (Matth., V, 5), non coronatos.

PL 2, 96A

「我々の市民権は天にある」と言われている(フィリピ3:20)。お前には、お前自身の考え方があり、お前自身の暦がある。お前には世の喜びと関わりがない。それどころか、お前は正反対のことを負うている。「世は喜ぶが、汝らは嘆くであろう」(ヨハネ16:20)。そして私は思う——「幸いなるかな、嘆く者たちは」と言われている(マタイ5:5)、冠をかぶる者たちではなく、と。

8

Coronant et nuptiae sponsos, ideo non nubamus ethnicis, ne nos ad idolatriam usque deducant, a qua apud illos nuptiae incipiunt: habes legem a Patriarchis quidem (Gen., XXIV. 3; Gal., III), habes apostolum in Domino nubere jubentem (I Cor., VII).

PL 2, 96A

婚礼もまた花婿たちに冠を授ける。それゆえ我々は異教徒と結婚すべきではない——彼らが我々を偶像崇拝にまで導くことのないように。彼らのもとでは、婚礼はまさにその偶像崇拝から始まるのだから。お前には、確かに族長たちからの法がある(創世記24:3;ガラテア3章)。お前には、主にあって結婚するよう命じる使徒がいる(一コリント7章)。

9

Coronat et libertas saecularis. Sed tu jam redemptus es a Christo, et quidem magno. Servum alienum quomodo saeculum manumittet? Etsi libertas videtur, sed et servitus videbatur. Omnia imaginaria in saeculo, et nihil veri.

PL 2, 96B

世俗の自由もまた冠を授ける。しかしお前は、すでにキリストによって贖われている、しかも高い代価で。他人の奴隷を、世はどうやって解放できようか。たとえそれが自由に見えようとも、隷属もまた見せかけにすぎなかった。世におけるすべては見せかけであり、真実なるものは何もない。

10

Nam et tunc liber hominis eras redemptus a Christo: et nunc servus es Christi, licet manumissus ab homine.

PL 2, 96B

なぜなら、そのとき、お前は人間の奴隷でありながら、すでにキリストによって贖われた自由な者であったし、今は、人間によって解放されていようとも、お前はキリストの僕なのだから。

11

Si veram putes saeculi libertatem, ut et corona consignes, rediisti in servitutem hominis, quam putes libertatem; amisisti libertatem Christi, quam putas servitutem.

PL 2, 96B

もしお前が世の自由を真実のものと思い、それに冠で証印を押すまでするなら、お前は人間への隷属へと戻ったことになる——それをお前は自由だと思っているのだが。お前はキリストの自由を失ったことになる——それをお前は隷属だと思っているのだが。

12

Numquid et agonisticae caussae disputabuntur, quas statim tituli sui damnant? et sacras et funebres scilicet, hoc enim superest ut Olympius Jupiter, et Nemaeus Hercules, et misellus Archemorus, et Antinous infelix in Christiano coronentur, ut ipse spectaculum fiat, quod spectare debet.

PL 2, 96B

競技の訴訟もまた論じられねばならないだろうか、その名目そのものによって即座に断罪されるものを。すなわち、聖なる競技会も葬送の競技会もそうである。というのも、残るところは、オリュンピアのユピテルも、ネメアのヘラクレスも、哀れなアルケモロスも、不幸なアンティノウスも、キリスト教徒のうちに冠をかぶらされることだけだからである——見世物を見るべき当人自身が、見世物になってしまうために。

13

Universas, ut arbitror, caussas enumeravimus. Nec ulla nobiscum est: omnes alienae, profanae, illicitae, semel jam in sacramenti testatione ejeratae.

PL 2, 97A

私が思うに、我々はあらゆる訴訟を数え上げた。そのいずれも我々のものではない。すべては異質であり、俗なるものであり、不法であって、すでに一度かぎり、誓約の証しにおいて誓い捨てられたものである。

14

Haec enim erant pompae diaboli et angelorum ejus officia, saeculi honores, solemnitates, popularitates, falsa vota, humana servitia, laudes vanae, gloriae turpes: et in omnibus istis idololatria, in solo quoque sensu coronarum quibus omnia ista redimita sunt.

PL 2, 97A

というのも、これらのものこそ、悪魔の行列であり、その天使たちの務めであったからである——すなわち、世の栄誉、祝祭、人気取り、偽りの誓願、人間への隷属、空しい称賛、恥ずべき栄光である。そして、これらすべてのうちに偶像崇拝があり、それらすべてを冠せしめている冠という、ただその観念だけのうちにもまた、偶像崇拝がある。

15

Praefabitur quidem Claudius etiam coelum sideribus apud Homeri carmina coronatum; certe a Deo, certe homini, igitur et homo ipse a Deo coronandus est.

PL 2, 97A

クラウディウスは確かに、ホメロスの詩において星々に冠されたという天のことすら、先んじて持ち出すであろう。確かにそれは神によるものであり、確かに人間のためのものである。それゆえ、人間自身もまた、神によってこそ冠されるべきなのである。

16

Caeterum a saeculo coronantur et lupanaria, et latrinae, et pistrina, et carcer, et ludus, et ipsa amphitheatra, et ipsa spoliaria, ipsaeque libitinae.

PL 2, 97A

しかし、世においては、娼館も、便所も、製粉所も、牢獄も、剣闘士養成所も、円形闘技場そのものも、死体置場そのものも、そして葬儀屋そのものも、冠を授けられる。

17

Quam sacer sanctus, quamque honestus ac mundus sit habitus iste, noli de uno poetico coelo, sed de totius mundi commerciis aestimare.

PL 2, 97C

この慣行がいかに神聖で聖なるものか、いかに誉れ高く清らかなものかを、ただ一つの詩的な天からではなく、世界全体の交わりから推し量るがよい。

18

At enim Christianus nec januam suam laureis infamabit, si norit quantos deos etiam ostiis diabolus affinxerit, Janum a janua, Limentinum a limine, Forculum et Cardam a foribus et cardinibus et apud Graecos Thyreum Apollinem et Antelios daemonas.

PL 2, 97C

しかし、キリスト教徒は自分の家の戸口を月桂樹で汚しはしないであろう——もし、悪魔が戸口にさえどれほど多くの神々を作り上げたかを知っているならば。すなわち、戸口(ヤヌア)にちなむヤヌス、敷居(リメン)にちなむリメンティヌス、扉と蝶番(フォレス、カルディネス)にちなむフォルクルスとカルダ、そしてギリシア人のもとでは、戸口の神テュレウス・アポロンと、アンテリオイという悪霊たちである。

Caput XIV

第XIV章PL 2, 97C
1

Tanto abest ut capiti suo munus inferat idololatriae, imo jam dixerim Christo, siquidem caput viri Christus est (I Cor. XI, 3), tam liberum quam et Christus: ne velamento quidem obnoxium, nedum obligamento.

PL 2, 97C

キリスト教徒が自分の頭に偶像崇拝の献げ物を捧げることなど、それほどまでにあり得ぬことである——それどころか、今や私はこう言おう、キリストへの献げ物と。というのも、男の頭はキリストだからであり(一コリント11:3)、その頭はキリストと等しく自由であって、覆いにすら服してはおらず、まして頭に巻きつける物に服することなどはない。

2

Porro et quod obnoxium est velamento, caput foeminae, hoc ipso jam occupatum, non vacat etiam obligamento; habet humilitatis suae sarcinam.

PL 2, 98A

しかも、覆いに服しているもの、すなわち女の頭は、まさにそのことによってすでに占められており、頭に巻きつける物にまで割く余地はない。それは己の謙遜という重荷を負っているのである。

3

Si nudo capite videri non debet propter angelos, multo magis coronatos fortasse tunc illos coronatos scandalizaverit (I Cor., XI, 10).

PL 2, 98A

もし天使たちのゆえに、露わな頭で見られてはならないのなら(一コリント11:10)、冠をかぶった頭であれば、なおさらのことであったろう——おそらくそのとき、冠を戴くかの天使たちをさえ、つまずかせたことであろう。

4

Quid enim est incapite foeminae corona, quam formae lena, quam summa lasciviae nota, extrema negatio verecundiae, conflatio illecebrae? Propterea nec ornabitur operosius mulier ex Apostoli prospectu, ut nec crinium artificio coronetur.

PL 2, 98A

なぜなら、女の頭における冠とは何であろうか。美貌の女衒であり、淫蕩の極みのしるしであり、慎みのこの上ない否定であり、誘惑をかきたてるものである。それゆえ、使徒の見地からすれば、女が念入りに着飾ることもなければ、髪の技巧によって冠をかぶることもないのである。

5

Qui tamen et viri caput est, et foeminae facies (I Tim., II, 5), vir Ecclesiae Christus Jesus, quale oro te, sertum pro utroque sexu subiit (Matth., XXVII, 29)?

PL 2, 98A

しかし、男の頭であり、女の顔でもあるこの方——教会の夫なるキリスト・イエスは(一テモテ2:5)——私はお前に問いたい、両方の性のために、いったいどのような花冠を身に受けられたことか(マタイ27:29)。

6

Ex spinis opinor et tribulis, in figuram delictorum quae nobis protulit terra carnis, abstulit autem virtus crucis, omnem aculeum mortis in Dominici capitis tolerantia obtundens (Isa., LIII, 5).

PL 2, 98B

茨とあざみから、思うに——肉という大地が我々にもたらした罪の形象として。しかし十字架の力はそれを取り除き、主の頭の忍耐によって、死のあらゆる棘を鈍らせたのである(イザヤ53:5)。

7

Certe praeter figuram, contumelia in promptu est, et turpitudo et dedecoratio, et his implexa saevitia, quae tunc Domini tempora et foedaverunt et lancinaverunt; uti tu nunc laurea, et myrtho, et olea, et illustri aliqua fronde, et quod magis usui est, centenariis quoque rosis de horto Midae lectis, et utrisque liliis, et omnibus violis coroneris, etiam gemmis forsitan et auro, ut et illam Christi coronam aemuleris, quae postea ei obvenit, quia et favos post fella gustavit (Luc. XXIV, 42); nec ante rex gloriae a coelestibus salutatus est, quam rex Judaeorum proscriptus cruci; minoratus primo a patre modicum quid citra angelos, et ita gloria et honore coronatus (Ps. VIII, 6; Heb. II, 7).

PL 2, 98B

確かに、その形象を措くとしても、辱めは明らかであり、恥辱があり、不名誉があり、これらに絡みつく残虐さがある——それらは当時、主のこめかみを汚し、かつ引き裂いたのである。それもこれも、お前が今、月桂樹や、ミルトスや、オリーブや、何か華麗な葉によって、そしてより多く用いられるところでは、ミダスの園から摘まれた百本ものバラによっても、両種の百合や、あらゆるすみれによっても冠をかぶり、おそらくは宝石や金によってさえも冠をかぶるためであり、キリストのあの冠をも模倣するためだ、というわけである。その冠は、後になってその方のもとに来たものである。というのも、その方は苦い胆汁の後に蜜も味わわれたからである(ルカ24:42)。栄光の王として天上の者たちに迎えられたのは、ユダヤ人の王として十字架に処せられた後でしかなかった。まず父によって天使たちよりわずかに低くされ、そしてそのようにして栄光と誉れの冠を授けられたのである(詩編8:6;ヘブライ2:7)。

8

Si ob haec caput ei tuum debes, tale si potes ei repende, quale suum pro tuo obtulit: aut nec floribus coroneris, si spinis non potes, quia non floribus potes.

PL 2, 101A

もしこれらのゆえに、お前が己の頭をその方に負うているのなら、もしできるなら、その方がお前のために捧げられたのと同じものを、その方にお返しせよ。さもなくば、茨によって冠をかぶることができないのなら、花によっても冠をかぶるな。花によってもできはしないのだから。

Caput XV

第XV章PL 2, 101A
1

Serva Deo rem suam intaminatam. Ille eam, si volet, coronabit; imo et vult; denique invitat: Qui vicerit, inquit, dabo ei coronam vitae. Esto et tu fidelis ad mortem (Apoc. II, 10).

PL 2, 101A

神のものは、汚さずに神へ取っておけ。その方は、もし望むなら、それに冠を授けられるであろう。それどころか、望んでおられる。そしてついには招いておられる。「勝利を得る者には、私は命の冠を与えよう」と言われている。お前もまた、死に至るまで忠実であれ(黙示録2:10)。

2

Decerta et tu bonum agonem, cujus coronam et Apostolus repositam sibi merito confidit (II Tim. IV, 7, 8). Accipit et angelus victoriae coronam procedens in candido equo, ut vinceret (Apoc. VI, 2). Et alius iridis ambitu ornatur (Apoc. X, 1), coelesti prato.

PL 2, 101A

お前もまた、善い戦いを最後まで戦い抜け。その冠を、使徒もまた当然のこととして、自分のために取り置かれていると確信している(二テモテ4:7-8)。天使もまた、白い馬に乗って進み出て、勝利するために、勝利の冠を受ける(黙示録6:2)。そしてまた別の者は、天の草地さながらに、虹の輪によって飾られている(黙示録10:1)。

3

Sedent et presbyteri coronati (Apoc. IV, 4): eodemque auro et ipse Filius hominis supra nubem micat (Apoc. XIV, 14). Si tales imagines in visione, quales veritates in repraesentatione? illas aspice, illas odora.

PL 2, 101B

長老たちもまた冠をかぶって座っている(黙示録4:4)。そして同じ金によって、人の子御自身も雲の上に輝いておられる(黙示録14:14)。もし幻においてさえこのような像があるのなら、それが現実のものとして現れるとき、いかばかりの真理であろうか。それらを見つめよ、それらの香りをかぐがよい。

4

Quid caput strophiolo aut dracontario damnas, diademati destinatum? Nam et reges nos Deo et Patri suo fecit Christus Jesus (Apoc. I, 6; V, 10). Quid tibi cum flore morituro?

PL 2, 101B

王冠のために定められたその頭を、お前はなぜ鉢巻や竜形の飾り輪に処するのか。なぜなら、キリスト・イエスは我々を、御自身の神であり父である方のために、王たちとしてくださったからである(黙示録1:6;5:10)。枯れゆく花と、お前に何の関わりがあろうか。

5

Habes florem ex virga Jesse, super quem tota divini spiritus gratia requievit (Is. XI, 1), florem incorruptum, immarcescibilem, sempiternum: quem et bonus miles eligendo, in coelesti ordinatione, dignatione profecit.

PL 2, 102A

お前には、エッサイの若枝から出た花がある。その上に、神的な霊の恩寵のすべてが留まった(イザヤ11:1)。朽ちることなく、萎れることなく、とこしえなる花である。そしてこれを選び取ることによってこそ、良き兵士は、天的な位階のうちに、その誉れを進めたのである。

6

Erubescite, commilitones ejus, jam non ab ipso judicandi, sed ab aliquo Mithrae milite, qui cum initiatur in spelaeo, in castris vere tenebrarum, coronam interposito gladio sibi oblatam, quasi mimum martyrii, dehinc capiti suo accommodatam, monetur obvia manu a capite pellere, et in humerum, si forte, transferre, dicens Mithram esse coronam suam, atque exinde numquam coronatur, idque in signum habet ad probationem sui, sicubi tentatus fuerit de sacramento: statimque creditur Mithrae miles, si dejecerit coronam, si eam in Deo suo esse dixerit.

PL 2, 102A

恥じ入るがよい、かの兵士の戦友たちよ——もはや彼自身によってではなく、ミトラのある兵士によって裁かれることになるとは。彼は、洞窟において、まことの闇の陣営において入信するとき、剣を間に挟んで差し出される冠を、あたかも殉教の物真似であるかのように、それから自分の頭に当てがわれ、迎え撃つ手で頭から払いのけ、あるいはもしかすると肩へと移すように命じられ、「ミトラこそが自分の冠である」と言う。そしてそれ以後、彼は決して冠をかぶらない。そして彼はこれを、自分の誓約について試されることがあれば、自らを証しするしるしとして持っている。そしてもし冠を投げ捨て、それは自分の神のうちにあるのだと言うなら、ただちにミトラの兵士であると信じられるのである。

7

Agnoscamus ingenia diaboli, idcirco quaedam de divinis affectantis, ut nos de suorum fide confundat et judicet.

PL 2, 102B

悪魔の才知を認めよう。それゆえ悪魔は、神的な事柄のいくつかを模倣しようとするのである——自分の手下たちの信仰によって、我々を恥じ入らせ、かつ裁くために。