テルトゥリアヌスc. 155–c. 220

De Carne Christi › 全文

De Carne Christi 全文

Tertullian · PL 2, 754A–792B

Caput I

第I章PL 2, 754A
1

Qui fidem resurrectionis, ante istos Sadducaeorum propinquos sine controversia moratam, student inquietare, ut eam spem negent etiam ad carnem pertinere, merito Christi quoque carnem quaestionibus distrahunt, tanquam aut nullam omnino, aut quoquo modo aliam praeter humanam; ne si humanam constiterit fuisse, praejudicatum sit adversus illos eam resurgere omni modo, quae in Christo resurrexit.

PL 2, 754A

復活への信仰は、このサドカイ派に近しい者たちが現れる前までは異論なく保たれてきたが、これを動揺させようと努める者たちは、その希望が肉にも及ぶことを否もうとして、当然にもキリストの肉についても論難によって引き裂く。あたかもそれが全く存在しなかったか、あるいはどのような仕方であれ人間の肉とは別のものであったかのように。もし人間の肉であったと確定すれば、キリストにおいてよみがえったその肉が、あらゆる仕方でよみがえるということが、彼らに不利な予断となってしまうからである。

2

Igitur unde illi destruunt carnis vota, inde nobis erunt praestruenda. Examinemus corporalem substantiam Domini: de spiritali enim certum est. Carnis quaeritur veritas, et qualitas ejus retractatur, an fuerit, et unde, et cujusmodi fuerit.

PL 2, 754B

かくして、彼らが肉への望みを打ち壊しているその当のところから、我々はこれを築き固めなければならない。主の物体的実体を吟味しよう。霊的な実体については既に確かだからである。肉の真実性が問われ、その性質が検討される——それが存在したか、どこから来たか、いかなるものであったか。

3

Renuntiatio ejus, dabit legem nostrae resurrectioni. Marcion, ut carnem Christi negaret, negavit etiam nativitatem; aut ut nativitatem negaret, negavit etcarnem: scilicet, ne invicem sibi testimonium redderent et responderent nativitas et caro; quia nec nativitas sine carne, nec caro sine nativitate.

PL 2, 754B

それについての申し渡しが、我々の復活に法を定めるであろう。マルキオンは、キリストの肉を否むために誕生をも否み、あるいは誕生を否むために肉をも否んだ。すなわち、誕生と肉とが互いに証しし合い、応じ合うことのないようにである。誕生は肉なくしてなく、肉は誕生なくしてないからである。

4

Quasi non eadem licentia haeretica et ipse potuisset, aut, admissa carne, nativitatem negare, ut Apelles discipulus, et postea desertor ipsius; aut et carnem et nativitatem confessus. aliter illas interpretari, ut condiscipulus et condesertor ejus Valentinus.

PL 2, 754B

あたかも彼自身にも、同じ異端の放埒さによって、肉を認めながら誕生を否むことも——弟子であり、後に彼を離反したアペレスがそうしたように——、あるいは肉も誕生も認めながらそれらを別様に解釈することも——彼と共に学び共に離反したウァレンティヌスがそうしたように——できなかったかのようである。

5

Sed et qui carnem Christi putativam introduxit, aeque potuit nativitatem quoque phantasma confingere, ut et conceptus, et praegnatus, et partus virginis, et ipsius exinde infantis ordo, το δοκειν haberentur: eosdem oculos, eosdem sensus fefellissent, quos carnis opinio elusit.

PL 2, 754C

だが、キリストの肉をそう思われただけのものとして持ち込んだ者も、同様に誕生さえも幻影として仕立てることができたはずである。そうすれば、処女の受胎も、懐胎も、出産も、そこから続く嬰児の一連の次第も、ト・ドケイン(そう見えるだけということ)とされたであろう。それは、肉についての臆説がすでに欺いたのと同じ目、同じ感覚を欺いたことであろう。

Caput II

第II章PL 2, 755A
1

Plane nativitas a Gabriele annuntiatur: quid illi eum angelo Creatoris? Et in virginis uterum conceptus inducitur: quid illi cum Esaia propheta Creatoris?

PL 2, 755A

確かに、誕生はガブリエルによって告知される。だが彼に、創造主の天使が何のかかわりがあるというのか。また、処女の腹への懐胎が語られる。だが彼に、創造主の預言者イザヤが何のかかわりがあるというのか。

2

Odit moras, qui subito Christum de coelis deferebat. «Aufer hinc, inquit, molestos semper Caesaris census, et diversoria angusta, et sordidos pannos, et dura praesepia. Viderit angelica multitudo, Dominum suum noctibus honorans. Servent potius pecora pastores.

PL 2, 755A

たちどころにキリストを天から降ろそうとした彼は、遅延を嫌った。彼は言う。『皇帝のわずらわしい人口調査も、狭い宿も、汚れた産着も、硬い飼い葉桶も、ここから取り去ってしまえ。夜ごとその主を称える天使の群れについては、それは彼ら自身が考えることである。羊飼いたちにはむしろ羊の群れを守らせておけばよい。

3

Et Magi ne fatigentur de longinquo; dono illis aurum suum. Melior sit et Herodes, ne Hieremias glorietur.

PL 2, 755A

また、魔術師たちが遠方から来て疲れることのないよう、彼らの黄金は彼ら自身に贈っておこう。ヘロデもまた、より善き者としておこう、エレミヤが誇ることのないように。

4

Sed nec circumcidatur infans, ne doleat; nec ad templum deferatur, ne parentes suos oneret sumptu oblationis; nec in manus tradatur Simeoni, ne senem moriturum exinde contristet.

PL 2, 755A

しかも幼児は割礼を受けることもないようにしよう、痛みを覚えぬように。神殿へ運ばれることもないようにしよう、両親に供え物の出費を負わせぬように。シメオンの手に渡されることもないようにしよう、それによってやがて死にゆくその老人を悲しませぬように。

5

Taceat et anus illa, ne fascinet puerum.» His, opinor, consiliis tot originalia instrumenta Christi delere Marcion ausus est, ne caro ejus probaretur. Ex qua, oro te, auctoritate?

PL 2, 755B

また、あの老女も黙っているがよい、幼子に魔法をかけることのないように。』思うに、こうした思案によってこそ、マルキオンはキリストの由来を示す数々の文書を消し去ろうと敢えてしたのである、彼の肉が証明されることのないように。いかなる権威によってか、私はお前に問いたい。

6

Si propheta es, praenuntia aliquid; si apostolus, praedica publice; si apostolicus, cum apostolis senti; si tantum christianus es, crede quod traditum est; si nihil istorum es, merito dixerim, morere: nam et mortuus es, qui non es christianus, non credendo quod traditum christianos facit.

PL 2, 755B

お前が預言者であるなら、何かを予め告げるがよい。使徒であるなら、公然と宣教するがよい。使徒的な者であるなら、使徒たちと思いを同じくするがよい。ただのキリスト教徒に過ぎないなら、伝えられたところを信じるがよい。もしこれらのいずれでもないなら、当然にも私は言おう、死ぬがよい、と。実に、キリスト教徒でないお前は、キリスト教徒たらしめるところの伝えられたものを信じないことによって、すでに死んでもいるのだから。

7

Et eo magis mortuus es, quo magis non es christianus: qui cum fuisses, excidisti, rescindendo quod retro credidisti; sicut et ipse confiteris in quadam epistola, et tui non negant, et nostri probant.

PL 2, 755B

そしてお前がキリスト教徒でなければないほど、それだけ死んでいることになる。かつてはそうであったのに、以前信じていたことを取り消すことによって、お前は脱落したのである。お前自身がある書簡の中でそう告白しているとおりであり、お前の仲間たちもそれを否まず、我々の仲間たちもそれを証している。

8

Igitur rescindens quod credidisti, jam non credens rescidisti: non tamen quia credere desiisti, recte rescidisti. Atque in rescindendo quod credidisti, probas, antequam rescinderes, aliter fuisse quod credidisti.

PL 2, 755B

かくして、お前が信じていたことを取り消したとき、お前はすでに信じない者として取り消したのである。しかし、信じることをやめたからといって、正しく取り消したことにはならない。しかも、お前が信じていたことを取り消すその行為によって、取り消す前には信じていたことが別様であった、ということをお前は証しているのである。

9

Aliter illud, ita erat traditum: porro, quod traditum erat, id erat verum, ut ab eis traditum, quorum fuit tradere; ergo quod erat traditum rescindens, quod erat verum rescidisti, nullo jure fecisti.

PL 2, 756A

それが別様であったのは、それがそのように伝えられていたからである。しかも、伝えられていたものは真実であった、それを伝えるべき立場にあった者たちによって伝えられたのだから。それゆえ、伝えられていたものを取り消すことによって、お前は真実であったものを取り消したのであり、いかなる正当な権利によってもそうしたのではない。

10

Sed plenius ejusmodi praescriptionibus adversus omnes haereses, alibi jam usi sumus. Post quas nunc ex abundanti retractamus desiderantes rationem, qua non putaveris natum esse Christum.

PL 2, 756A

だが、この種の抗弁については、あらゆる異端に対してすでに他の書で十分用いた。それらに続けて今、余分ではあるが改めて取り上げ直すのは、キリストが生まれたとお前が考えなかった、その理由を求めてのことである。

Caput III

第III章PL 2, 756A
1

Necesse est, quatenus hoc putas arbitrio. tuo licuisse, aut ut impossibilem, aut inconvenientem Deo existimaveris nativitatem. Sed Deo nihil impossibile, nisi quod non vult. An ergo voluerit nasci (quia si voluit, et potuit, et natus est) consideremus.

PL 2, 756A

お前がこのことをお前自身の判断において許されると考えているかぎり、お前は必然的に、誕生を神にとって不可能であるか、あるいは神にふさわしくないものであると見なしたことになる。しかし神にとって不可能なことは何もない、神が欲しないことを除いては。それゆえ、神が生まれることを欲したかどうか——欲したのであれば、可能でもあり、実際に生まれたのであるから——それを考察しよう。

2

Ad compendium decurro. Si enim nasci se Deus noluisset quacumque de causa, nec hominem se videri praestitisset. Nam quis, hominem videns, eum negaret natum? Ita quod noluisset esse, nec videri omnino voluisset. Omnis rei displicentis etiam opinio reprobatur.

PL 2, 756B

私は簡潔な道を取ろう。もし神が何らかの理由で生まれることを欲しなかったとしたら、人間として見られることも許さなかったであろう。なぜなら、人間を目にして、それが生まれた者であることを否む者があろうか。かくして、存在することを欲しなかったものは、そう見られることさえも全く欲しなかったはずである。気に入らぬ事柄はすべて、そのように見えることさえも斥けられるのである。

3

Quia nihil interest, utrum si quid, an non sit, si, cum non sit, esse praesumitur. Plane interest illud, ut falso non patiatur, quod vere non est. «Sed satis erat illi, inquis, conscientia sua.

PL 2, 756B

なぜなら、あるものが実際に存在するかしないかは、それが存在しないのに存在すると思い込まれるならば、何の違いもないからである。だが、真に存在しないものが偽って存在すると思われることのないようにすること、これには確かに違いがある。『しかし彼には自分自身の良心があれば十分だった』とお前は言う。

4

Viderint homines, si natum putabant, quia hominem videbant.» Quanto ergo dignius, quantoque constantius humanam sustinuisset existimationem vere natus, eamdem existimationem etiam non natus subiturus cum injuria conscientiae suae! quam tu ad fiduciam reputas, ut non natus, adversus conscientiam suam natum se existimari sustineret.

PL 2, 756B

『人々には任せておこう、彼らが生まれたと思っていたとしても、それは人間を目にしていたからのことだ。』真に生まれた者が人間だという評価に耐えることは、生まれていない者が自らの良心に対する不正を負いながら同じ評価を被ることに比べて、どれほど品位があり、どれほど揺るぎなかったことであろうか。しかるにお前は、生まれていない者が自らの良心に反して生まれたと思われることに耐えた、というまさにそのことを、確信の根拠として数え上げるのである。

5

Quid tanti fuit, edoce, ut consciens Christus quid esset id se quod non erat, exhiberet? Non potes dicere: « Si natus fuisset, et hominem vere induisset, Deus esse desisset, amittens quod erat, dum assumit quod non erat.» Periculum enim status sui Deo nullum est. «Sed ideo, inquis, nego Deum in hominem vere conversum, ita ut et nasceretur, et carne corporaretur; quia qui sine fine est, etiam inconvertibilis sit necesse est: converti enim in aliud, finis est pristini: non competit ergo conversio, cui non competit finis.» Plane natura convertibilium ea lege est, ne permaneant in eo quod convertitur in eis; et ita non permanendo pereant, dum perdunt convertendo quod fuerunt.

PL 2, 757A

教えよ、何がそれほどの価値があったのか、自らが何であるかを知るキリストが、自分ではないものである自分を示したということには。お前は言うことができない、『もし生まれ、真に人間をまとっていたなら、神であることをやめてしまったであろう、自らであったものを失いながら、自らでないものを引き受けるにつれて』と。なぜなら、神にとって自らの状態が危うくなることなど全くないからである。『しかし、それゆえに』とお前は言う、『私は、神が真に人間へと変えられ、生まれ、肉によって肉体を与えられた、ということを否む。終わりを持たぬ者は、必然的に変えられ得ぬ者でもあるはずだからである。他のものへと変えられることは、以前の状態の終わりだからである。それゆえ、終わりが当てはまらぬ者には、変化も当てはまらない。』確かに、変わりうるものの本性は、それらのうちで変えられるものにとどまり続けないという法則の下にある。そして、とどまり続けないことによって滅び、変化することによって以前あったものを失うのである。

6

Sed nihil Deo par est: natura ejus ab omnium rerum conditione distat. Si ergo quae a Deo distant, a quibus distat, cum convertuntur, amittunt quod fuerunt; ubi erit diversitas divinitatis a caeteris rebus, nisi ut contrarium obtineat, id est, ut Deus et in omnia converti possit, et qualis est, perseverare?

PL 2, 757B

しかし、神に等しいものは何もない。神の本性は、あらゆる事物の境遇から隔たっている。それゆえ、もし神から隔たっているもの——神がそれらから隔たっているところのもの——が、変化するときに以前あったものを失うのだとすれば、神性が他の事物から異なるのはどこにおいてであろうか。それは、正反対のことが成り立つ場合を除いてはあり得ない。すなわち、神はあらゆるものに変えられうると同時に、自らのあるがままに存続しうる、ということである。

7

Alioquin par erit eorum, quae conversa amittunt quod fuerunt; quorum utique Deus in omnibus impar non est, si nec in exitu conversionis.

PL 2, 757B

さもなければ、変化することによって以前あったものを失う事物と、神は等しいものになってしまうであろう。変化の結末においてすら神がそれらと異ならぬのであれば、神は当然、いかなる点においてもそれらと異ならぬことになるのだから。

8

Angelos Creatoris conversos in effigiem humanam, aliquando legisti, et credidisti, et tantam corporis gestasse veritatem, ut et pedes eis laverit Abraham, et manibus ipsorum ereptus sit Sodomitis Loth; conluctatus quoque homini angelus toto corporis pondere dimitti desideravit ab eo a quo detinebatur.

PL 2, 757B

お前は、創造主の天使たちが人間の姿へと変えられたことを、かつて読み、そして信じたことがある。しかも彼らが、アブラハムがその足を洗ったほどに、また彼らの手によってロトがソドムの人々から助け出されたほどに、肉体の真実性をまとっていたことも。人と格闘したある天使もまた、自らを捕らえていた者から放してもらうことを、肉体の全重量をもって求めたのである。

9

Quod ergo angelis inferioribus Deo licuit, uti, conversi in corpulentiam humanam, angeli nihilominus permanerent, hoc tu potentiori Deo aufers, quasi non valuerit Christus, vere hominem indutus, Deus perseverare?

PL 2, 757C

それゆえ、神に劣る天使たちに許されたこと——人間の肉体へと変えられながらも、それでもなお天使であり続けること——を、お前はより力ある神から奪い去るのか。あたかも、真に人間をまといながらも、キリストが神として存続することができなかったかのように。

10

Aut numquid et angeli illi phantasmata carnis apparuerunt? Sed non audebis hoc dicere. Nam si sic apud te angeli Creatoris, sicut et Christus, ejus Dei erit Christus, cujus angeli tales qualis et Christus.

PL 2, 758A

それとも、あの天使たちも肉の幻影として現れたのであろうか。だが、お前はそう言うことをあえてしないであろう。なぜなら、もしお前にとって創造主の天使たちがキリストと同じようなものであるなら、キリストは、その天使たちがキリストと同様のものであるところの神に属することになるからである。

11

Si Scripturas opinioni tuae resistentes non de industria alias rejecisses, alias corrupisses, confudisset te in hac specie Evangelium Joannis, praedicans Spiritum columbae corpore lapsum desedisse super Dominum.

PL 2, 758A

もしお前が、自分の臆説に逆らう聖典を、あるものは意図的に斥け、あるものは改竄していなかったなら、この点についてはヨハネによる福音書がお前を当惑させたであろう。それは、霊が鳩の肉体をもって降り、主の上にとどまったと告げているからである。

12

Qui Spiritus cum hoc esset, tam vere erat et columba, quam et Spiritus, nec interfecerat substantiam propriam, assumpta substantia extranea. Sed quaeris, corpus columbae ubi sit, resumpto Spiritu in coelum.

PL 2, 758A

この霊は、これであったとき、霊であったのと同じほど真実に鳩でもあった。しかも、異質な実体を受け入れながら、自らの実体を滅ぼしはしなかった。だがお前は問う、霊が天へと引き上げられたのち、鳩の肉体はどこにあるのか、と。

13

Aeque et angelorum, eadem ratione interceptum est, qua et editum fuerat. Si vidisses, cum de nihilo proferebatur, scisses, cum in nihilum subducebatur. Si non fuit initium visibile, nec finis. Tamen corporis soliditas erat, quo momento corpus videbatur. Non potest non fuisse quod scriptum est.

PL 2, 758A

天使たちの肉体についても同様であり、それが生み出されたのと同じ理によって、取り去られたのである。もしお前がそれが無から生み出される瞬間を見ていたなら、それが無へと引き去られる瞬間も知ったであろう。もしその始まりが目に見えるものでなかったなら、終わりもそうではない。それでもなお、肉体が見られたその瞬間には、肉体の確かさがあったのである。書かれたことが、なかったことであるはずはない。

Caput IV

第IV章PL 2, 758B
1

Igitur si neque ut impossibilem, neque ut periculosam Deo repudias corporationem, superest ut quasi indignam rejicias et accuses.

PL 2, 758B

それゆえ、お前が肉体化を、不可能なものとしてでも、神にとって危険なものとしてでもなく拒むのであれば、残るところは、それをふさわしくないものとして斥け、非難することだけである。

2

Ab ipsa quidem exorsus nativitate, perora, age jam, spurcitias genitalium in utero elementorum, humoris et sanguinis foeda coagula, carnis ex eodem coeno alendae per novem menses.

PL 2, 758B

誕生そのものから語り始め、さて、まくし立てるがよい——腹の中における生殖の諸元素の汚らわしさを、体液と血のむごたらしい凝固を、九か月の間その同じ泥から養われねばならぬ肉を。

3

Describe uterum de die in diem inolescentem, gravem, anxium, nec somno tutum, incertum libidinibus fastidii et gulae. Invehere jam et in ipsum mulieris enitentis pudorem, vel pro periculo honorandum, vel pro natura religiosum.

PL 2, 758B

日毎に大きくなり、重く、不安に満ち、眠りにさえ安らげず、嫌悪と貪欲の欲求に振り回される腹を描き出すがよい。そしてまた、出産に苦しむ女の恥じらいそのものを非難するがよい——それは危険のゆえに敬われるべきであり、あるいは本性のゆえに畏敬されるべきものであるのに。

4

Horres utique et infantem, cum suis impedimentis profusum utique et oblitum. Dedignaris, quod pannis dirigitur, quod vinctionibus formatur, quod blanditiis deridetur. Hanc venerationem naturae, Marcion, despuis; et quo modo natus es?

PL 2, 758C

お前は当然、その付随物とともに押し出され、汚れにまみれた嬰児をも忌み嫌う。お前は蔑む、それが産着によってまっすぐにされ、包帯によって形づくられ、あやし言葉によってからかわれることを。マルキオンよ、お前はこの自然への崇敬を唾棄する。それなら、お前はどのようにして生まれたのか。

5

Odisti nascentem hominem; et quo modo diligis aliquem? Te quidem plane non amasti, cum ab Ecclesia et fide Christi recessisti. Sed videris, si tibi displices, aut si aliter es natus.

PL 2, 759A

お前は生まれつつある人間を憎む。それなら、お前はどうして誰かを愛することができようか。実際お前は、教会とキリストへの信仰から離れ去ったとき、明らかに自分自身を愛してはいなかった。だが、お前が自分自身を嫌うのか、それとも別様に生まれたのか、それはお前自身が考えることである。

6

Certe Christus dilexit hominem illum in immunditiis, in utero coagulatum, illum per pudenda prolatum, illum per ludibria nutrium: propter eum descendit; propter eum praedicavit; propter eum omni se humilitate dejecit usque ad mortem, et mortem crucis (Philip. II).

PL 2, 759A

確かにキリストは、あの人間を愛した——汚れの中で、腹の中で凝り固まり、恥ずべき部分を通して世に出され、育てられる際のさまざまな戯れを通して形づくられた、あの人間を。彼のために降り、彼のために宣べ伝え、彼のためにあらゆる謙卑をもって、死に至るまで、しかも十字架の死に至るまで、自らを低くした(フィリピ2)。

7

Amavit utique, quem magno redemit. Si Christus Creatoris est, suum merito amavit; si ab alio Deo est, magis adamavit, quando alienum redemit. Amavit ergo cum homine etiam nativitatem, etiam carnem ejus. Nihil amari potest sine eo, per quod est id quod est.

PL 2, 759A

彼は当然、大いなる代価をもって贖った者を愛したのである。もしキリストが創造主に属するなら、当然にも自らのものを愛したのであり、もし別の神に属するなら、他者のものを贖ったのだから、なおいっそう深く愛したことになる。かくして彼は、人間とともに、その誕生をも、その肉をも愛したのである。あるものは、それによってそれがそれであるところのものなしに、愛されることはできない。

8

Aufer nativitatem, et exhibe hominem; adime carnem, et praesta quem Deus redemit. Si haec sunt homo, quem Deus redemit, tu haec erubescenda illi facis, quae redemit, et indigna, quae, nisi dilexisset, non redemisset?

PL 2, 759B

誕生を取り去って、人間を示してみよ。肉を除いて、神が贖った者を差し出してみよ。もしこれらが、神が贖った人間そのものであるならば、お前は、神が贖ったこれらのことを、彼にとって恥ずべきもの、また——もし愛していなかったなら贖わなかったであろう——ふさわしくないものにしてしまうのか。

9

Nativitate reformata regeneratione coelesti, carnem ab omni vexatione restituit, leprosam emaculat, caecam perluminat, paralyticam redintegrat, daemoniacam expiat, mortuam resuscitat; et nasci in illam erubescit?

PL 2, 759B

天よりの新生によって誕生が造り直された上で、彼はあらゆる苦しみから肉を回復させる——らい病の肉を清め、盲いた肉に光を与え、麻痺した肉を元通りにし、悪霊に憑かれた肉を清め、死んだ肉をよみがえらせる。それでいて、その肉の内へと生まれることを恥じるというのか。

10

Si revera de lupa, aut sue, aut vacca prodire voluisset, et ferae aut pecoris corpore indutus, regnum coelorum praedicaret, tua, opinor, illi censura praescriberet, turpe hoc Deo, et indignum hoc Dei Filio, et stultum propterea qui ita credat.

PL 2, 759B

もし彼が本当に、雌狼から、あるいは雌豚や雌牛から生まれ出ることを望み、獣や家畜の肉体をまとって天の国を宣べ伝えたとしたら、思うに、お前の裁定は彼に対してこう明確に規定したことであろう——これは神にとって恥ずべきことであり、神の子にふさわしくないことであり、それゆえこれを信じる者は愚かである、と。

11

Sit plane stultum, si de nostro sensu judicemus Deum. Sed circumspice (I Cor., I, 27), Marcion, si tamen non delesti: Stulta mundi elegit Deus, ut confundat sapientes .

PL 2, 759B

確かに、我々自身の考えによって神を判断するのであれば、それは愚かなことであろう。だが、マルキオンよ、目を向けるがよい——もしお前がまだそれを消し去っていないならば。『神は世の愚かなものを選んだ、賢者たちを辱めるためである』(一コリント1:27)。

12

Quaenam haec stulta sunt? conversio hominis ad cultum veri Dei? rejectio erroris? disciplina justitiae, pudicitiae, patientiae, misericordiae, innocentiae? Omnia haec quidem stulta non sunt.

PL 2, 759C

これらの愚かなことどもとは、いったい何であろうか。人間が真の神への礼拝へと立ち返ることであろうか。誤りを斥けることであろうか。正義、貞潔、忍耐、慈しみ、無垢の規律であろうか。これらのことはいずれも、愚かなことではない。

13

Quaere ergo de quibus dixerit; et si te praesumpseris invenisse, non erit tam stultum, quam credere in Deum natum, et quidem ex virgine, et quidem carneum, qui per illas naturae contumelias volutatus sit.

PL 2, 760A

それゆえ、彼が何について語ったのかを尋ねるがよい。そして、もしお前が見出したと先取りして思い込んだとしても、それは、神が生まれたと、しかも処女から、しかも肉なる者として生まれ、あの本性の辱めを通して転がされたと信じることほど愚かではないであろう。

14

Dicat haec aliquis stulta non esse, et alia sint, quae Deus in aemulationem elegerit sapientiae saecularis. Et tamen apud illam facilius creditur Jupiter taurus factus aut cycnus, quam vere homo Christus, penes Marcionem.

PL 2, 760A

誰かが、これらは愚かなことではなく、神が世俗の知恵に対抗して選んだのは別のものである、と言うかもしれない。しかしそれでもなお、あの〔異教の知恵〕の側では、ユピテルが雄牛や白鳥に姿を変えたと信じる方が、マルキオンにあっては、キリストが真に人間であったと信じるよりも、たやすいのである。

Caput V

第V章PL 2, 760A
1

Sunt plane et alia tam stulta, quae pertinent ad contumelias et passiones Dei; aut prudentiam dicant Deum crucifixum. Aufer hoc quoque, Marcion, imo hoc potius.

PL 2, 760A

明らかに、神への侮辱や受難に関わる、これと同じく愚かしい事柄がほかにもある。あるいは、十字架にかけられた神を知恵と呼ぶがよい。これも取り去れ、マルキオンよ。それどころか、こちらをこそ。

2

Quid enim indignius Deo? quid magis erubescendum, nasci an mori? carnem gestare, an crucem? circumcidi, an suffigi? educari, an sepeliri? in praesepe deponi, an in monumento recondi? Sapientior eris, si nec ista credideris.

PL 2, 760A

神にとって何がこれよりふさわしくないというのか。生まれることと死ぬこと、そのどちらがより恥ずべきか。肉をまとうことと十字架、そのどちらが。割礼を受けることと打ちつけられること、そのどちらが。育てられることと葬られること、そのどちらが。飼い葉桶に置かれることと墓に納められること、そのどちらが。これらを信じなければ、お前はより賢明であろう。

3

Sed non eris sapiens, nisi stultus saeculo fueris, Dei stulta credendo. An ideo passiones a Christo non rescidisti, quia ut phantasma vacabat a sensu earum? Diximus retro aeque illum et nativitatis et infantiae imaginariae vacua ludibria subire potuisse.

PL 2, 760B

しかし、神の愚かなことを信じることで世に対して愚かな者とならない限り、お前は賢明な者とはならない。お前がキリストから受難を切り捨てなかったのは、彼が幻影として、それらを感じることを免れていたからか。我々は先に、彼が見せかけの誕生と幼少期との空しい戯れを、等しく被り得たと述べた。

4

Sed jam hic responde, interfector veritatis. Nonne vere crucifixus est Deus? nonne vere mortuus, ut vere crucifixus? nonne vere resuscitatus, ut vere scilicet mortuus?

PL 2, 760B

だが、いまここで答えよ、真理の殺害者よ。神は真に十字架にかけられたのではないか。真に十字架にかけられたように、真に死んだのではないか。真に死んだように、真に甦らされたのではないか。

5

Falso ergo statuit inter nos scire Paulus tantum Jesum crucifixum? falso sepulturum ingessit? falso resuscitatum inculcavit? Falsa est igitur et fides nostra, et phantasma est totum quod speramus a Christo? Scelestissime hominum, qui interemptores excusas Dei.

PL 2, 760B

それでは、パウロは、我々の間で知るべきは十字架にかけられたイエスのみであると、偽って定めたのか。偽って、彼が葬られたことを説いたのか。偽って、彼が甦らされたことを説き込んだのか。それでは我々の信仰もまた偽りであり、我々がキリストに望む一切もまた幻影だというのか。人間のうちで最も邪悪な者よ、お前は神を殺した者たちを弁護している。

6

Nihil enim ab eis passus est Christus, si nihil vere est passus. Parce unicae spei totius orbis. Quid destruis necessarium dedecus fidei? Quodcumque Deo indignum est, mihi expedit. Salvus sum, si non confundar de Domino meo.

PL 2, 760C

なぜなら、キリストが真に苦しんだのでなければ、彼らから何も苦しめられなかったことになるからだ。全世界の唯一の希望を損なうな。なぜお前は、信仰にとって必要な恥辱を打ち壊すのか。神にふさわしくないことは何であれ、私にとって益となる。私の主について恥じ入ることがなければ、私は救われている。

7

Qui mei , inquit, confusus fuerit, confundar et ego ejus . Alias non invenio materias confusionis, quae me per contemptum ruboris probent bene impudentem et feliciter stultum.

PL 2, 761A

「私を恥じる者があれば、私もまたその者を恥じるであろう」と言われている。そのほかに、恥じらいを退けることによって、私を真に恥知らずで幸いにも愚かな者であると証すような恥辱の種を、私は見出さない。

8

Natus est Dei Filius; non pudet, quia pudendum est: et mortuus est Dei Filius; prorsus credibile est, quia ineptum est: et sepultus, resurrexit; certum est, quia impossibile.

PL 2, 761A

神の子は生まれた。恥じることはない、恥ずべきことだからだ。神の子は死んだ。まったく信じるに値する、馬鹿げているからだ。そして葬られた者は甦った。確かである、ありえないことだからだ。

9

Sed haec quomodo in illo vera erunt, si ipse non fuit verus, si non vere habuit in se quod figeretur, quod moreretur, quod sepeliretur et resuscitaretur, carnem scilicet sanguine suffusam, ossibus structam, nervis intextam, venis implexam, quae nasci et mori novit?

PL 2, 761A

しかし、彼自身が真でなかったなら、彼が十字架に打ちつけられ、死に、葬られ、甦らされるところのもの、すなわち血に満たされ、骨によって組み立てられ、筋によって織り込まれ、血管によって編まれた肉、すなわち生まれることと死ぬことを知るその肉を、真に己のうちに持たなかったなら、これらのことがどうして彼において真でありえようか。

10

Humana sine dubio, ut nata de homine; ideoque mortalis haec erit in Christo, quia Christus homo et filius hominis.

PL 2, 761B

疑いなく人間的なものである、人間から生まれたのだから。それゆえこの肉はキリストにおいて死すべきものであろう、キリストは人間であり人間の子であるから。

11

Aut cur homo Christus et filius hominis, si nihil hominis et nihil ex homine? nisi si aut aliud est homo quam caro, aut aliunde caro hominis, quam ex homine; aut aliud Maria, quam homo, aut homo deus Marcionis.

PL 2, 761B

あるいは、もし人間のものが何もなく、人間から出たものが何もないなら、なぜキリストは人間であり人間の子なのか。人間が肉以外の何かであるか、あるいは人間の肉が人間からではない別のところから出たものであるか、あるいはマリアが人間以外の何かであるか、あるいはマルキオンの神が人間であるか、そうでない限りは。

12

Aliter, non diceretur homo Christus, sine carne; nec hominis filius, sine aliquo parente homine: sicut nec Deus, sine Spiritu Dei; nec Dei Filius, sine Deo patre. ita utriusque substantiae census hominem et Deum exhibuit: hinc natum, inde non natum; hinc carneum, inde spiritalem; hinc infirmum, inde praefortem; hinc morientem, inde viventem.

PL 2, 761B

そうでなければ、肉なしにキリストが人間と呼ばれることはなく、人間である親なしに人間の子と呼ばれることもない。神の霊なしに神と呼ばれることがなく、父なる神なしに神の子と呼ばれることがないのと同じである。かくして、それぞれの実体の起源が、人間と神とを示した。一方からは生まれた者を、他方からは生まれざる者を。一方からは肉なる者を、他方からは霊的な者を。一方からは弱き者を、他方からはきわめて強き者を。一方からは死にゆく者を、他方からは生ける者を。

13

Quae proprietas conditionum, divinae et humanae, aequa utique naturae utriusque veritate dispuncta est, eadem fide, et spiritus et carnis. Virtutes spiritum Dei, passiones carnem hominis probaverunt.

PL 2, 761C

神的な境遇と人間的な境遇、そのそれぞれに固有の性質は、いずれの本性についても等しい真実性をもって、霊についても肉についても同じ信頼性をもって検められた。力は神の霊を証明し、受難は人間の肉を証明した。

14

Si virtutes non sine spiritu, proinde et passiones non sine carne: si caro cum passionibus ficta, et spiritus ergo cum virtutibus falsus. Quid dimidias mendacio Christum? Totus veritas fuit.

PL 2, 762A

もし力が霊なしにありえないなら、同じく受難も肉なしにはありえない。もし肉が受難とともに作り物であるなら、霊もまた力とともに偽りとなる。なぜお前は偽りによってキリストを半分に断つのか。彼は全体として真理であった。

15

Maluit, crede, nasci, quam ex aliqua parte mentiri, et quidem in semetipsum; ut carnem gestaret sine ossibus duram, sine musculis solidam, sine sanguine cruentam, sine tunica vestitam, sine fame esurientem, sine dentibus edentem, sine lingua loquentem; ut phantasma auribus fuerit sermo ejus per imaginem vocis.

PL 2, 762A

信ぜよ、彼は、いずれかの点で、しかも自分自身に対して偽るよりも、生まれることを選んだ。すなわち、骨なしに硬く、筋肉なしに固く、血なしに血にまみれ、衣なしに纏われ、飢えなしに飢え、歯なしに食べ、舌なしに語る肉をまとい、彼の言葉が声の似姿による、耳にとっての幻影であるよりも。

16

Fuit itaque phantasma etiam post resurrectionem, cum manus et pedes suos discipulis inspiciendos offerret : Aspicite, inquit, quod ego sum, quia spiritus ossa non habet, sicut me habentem videtis (Luc. XXIV), sine dubio manus et pedes et ossa, quae spiritus non habet, sed caro.

PL 2, 762A

それでは、復活の後もなお幻影であったというのか、彼が弟子たちに自分の手と足を差し出して調べさせたときにも。「私がまさに私であることを見よ。霊は骨を持たないからだ、汝らが私の持っているのを見る通りに」(ルカ24章)。疑いなく、それは手であり足であり骨である――霊の持たぬもの、肉が持つものである。

17

Quomodo hanc vocem interpretaris, Marcion, qui a Deo optimo, et simplici, et bono tantum, infers Jesum? Ecce fallit et decipit, et circumvenit omnium oculos, omnium sensus, omnium accessus et contractus.

PL 2, 762B

マルキオンよ、お前は最善にして純朴、ただ善なるのみの神からイエスを引き出しておきながら、この言葉をどう解釈するのか。見よ、彼は欺き、騙し、あらゆる目を、あらゆる感覚を、あらゆる接近と接触を欺いているではないか。

18

Ergo jam Christum non de coelo deferre debueras, sed de aliquo circulatorio coetu; nec Deum praeter hominem, sed magum hominem; nec salutis pontificem, sed spectaculi artificem; nec mortuorum suscitatorem, sed vivorum avocatorem. Nisi quod et si magus fuit, natus est.

PL 2, 762B

それならばもはや、お前はキリストを天からではなく、いずこかの手品師の一座から連れ出すべきであった。人間を超えた神としてではなく、魔術師の人間として。救いの大祭司としてではなく、見世物の芸人として。死者を呼び起こす者としてではなく、生者を呼び逸らす者として。もっとも、たとえ魔術師であったとしても、彼は生まれたのである。

Caput VI

第VI章PL 2, 762C
1

Sed quidam discentes Pontici illius, supra magistrum sapere compulsi, concedunt Christo carnis veritatem, sine praejudicio tamen renuendae nativitatis. Habuerit, inquiunt, carnem, dum omnino non natam.

PL 2, 762C

しかし、かのポントス出身の者の弟子である或る者たちは、師よりも賢くあることを強いられて、キリストに肉の真実性を認める。ただし、それによって誕生を拒む立場が損なわれることはない。肉は持っていたとしてよい、まったく生まれていないものである限りは、と彼らは言う。

2

Pervenimus igitur de calcaria, quod dici solet, in carbonariam, a Marcione ad Apellem, qui posteaquam a disciplina Marcionis in mulierem carne lapsus, et dehinc in virginem Philumenem spiritu eversus est, solidum Christi corpus, sed sine nativitate, suscepit ab ea praedicare.

PL 2, 763A

石灰窯から炭焼き窯へと、よく言われる通り、我々はマルキオンからアペレスへと進んだ。アペレスは、マルキオンの教えから肉によって一人の女へと堕落し、それから霊によって処女フィルメネーへと引き込まれたのち、彼女から、誕生を伴わぬ確固たる肉体を持つキリストという教えを受けて、これを宣べ伝えるようになった。

3

Et angelo quidem illi Philumenes eadem voce Apostolus respondebit, qua ipsum illum jam tunc praecinebat, dicens (Gal. I, 8): Etiamsi angelus de coelis aliter evangelizaverit vobis, quam nos evangelizavimus, anathema sit.

PL 2, 763A

そして、フィルメネーのかの天使に対しては、使徒が、すでにそのときまさにその者を予め言い当てていたのと同じ声で答えるであろう。すなわちこう言って(ガラテヤ1:8)――「たとえ天から来た天使であっても、我々が宣べ伝えた福音と異なるものを汝らに宣べ伝えるなら、その者は呪われよ」。

4

His vero quae insuper argumentantur, nos resistemus. Confitentur vere corpus habuisse Christum. Unde materia, si non ex ea qualitate, in qua videbatur? unde corpus, si non caro corpus? unde caro, si non nata? quia nasci haberet, ea futura quae nascitur.

PL 2, 763A

しかし、彼らがさらに論じ立てることに対しては、我々は反論しよう。彼らは、キリストが真に肉体を持っていたことを認めている。もしその材料が、見られたのと同じ性質のものから出たのでないなら、材料はどこから来たのか。もし肉体が肉である肉体でないなら、肉体はどこから来たのか。もし生まれていないなら、肉はどこから来たのか。なぜなら、生まれるところのものとなるべきものは、生まれねばならなかったからである。

5

De sideribus, inquiunt, et de substantiis superioris mundi mutuatus est carnem: et utique proponunt non esse mirandum corpus sine nativitate, cum et apud nos angelis licuerit nulla uteri opera in carnem processisse.

PL 2, 763B

彼らは言う、彼は星々から、また上なる世界の諸実体から肉を借り受けたのだ、と。そして彼らは当然のように、誕生なしの肉体が驚くに値しないことを主張する。なぜなら、我々のもとでも天使たちには、腹の働きなしに肉へと進み出ることが許されていたからである。

6

Agnoscimus quidem ita relatum; sed tamen quale est, ut alterius regulae fides ab ea fide quam impugnat instrumentum argumentationibus suis mutuetur? Quid illi cum Moyse, qui Deum Moysi rejicit? Si alius Deus est, aliter sint res ejus.

PL 2, 763B

我々は、そのように伝えられていることを認める。しかし、他の規範の信仰が、自らの論証のために、自身が攻撃するその信仰から証拠文書を借りるとは、いったいどういうことか。モーセの神を斥ける者に、モーセと何の関わりがあるのか。もし神が別であるなら、彼に属する事柄も別であるはずだ。

7

Sed utantur haeretici omnes Scripturis ejus, cujus utuntur etiam mundo: erit illis hoc quoque in testimonium judicii, quod de exemplis ipsius blasphemias suas instruunt. Facile est veritati etiam nihil tale adversus eos praescribenti obtinere.

PL 2, 763B

だが、異端者たちがみな、その世界をも用いているところのその神の聖典を用いるがよい。彼らが、その神の実例をもって自分たちの冒涜を組み立てているということ、これもまた彼らに対する裁きの証しとなるであろう。真理にとっては、彼らに対してこの種の抗弁を何ら差し出さなくとも、勝利を得るのはたやすいことである。

8

Igitur, qui carnem Christi ad exemplum proponunt angelorum, non natum dicentes, licet carnem, comparent velim et caussas tam Christi quam angelorum, ob quas in carnem processerint.

PL 2, 764A

そこで、キリストの肉を天使たちの実例に引き当てて示し、肉はあってもそれが生まれていないと言う者たちには、キリストと天使たちの双方について、彼らが肉へと進み出た理由を比較してもらいたいものである。

9

Nullus umquam Angelus ideo descendit, ut crucifigeretur, ut mortem experiretur, ut a morte resuscitaretur. Si numquam ejusmodi fuit caussa Angelorum corporandorum, habes caussam cur non nascendo acceperint carnem. Non venerant mori; ideo nec nasci.

PL 2, 764A

いかなる天使も、十字架にかけられるため、死を経験するため、死から甦らされるために降ったことは、かつて一度もない。天使たちが肉体を得た理由がそのようなものであったことが決してないなら、彼らが生まれることなく肉を受け取った理由をお前は手にしていることになる。彼らは死ぬために来たのではなかった。だからこそ、生まれるために来たのでもなかったのである。

10

At vero Christus mori missus, nasci quoque necessario habuit, ut mori posset. Non enim mori solet, nisi quod nascitur. Mutuum debitum est inter se nativitati cum mortalitate. Forma moriendi, caussa nascendi est.

PL 2, 764A

しかし、キリストは死ぬために遣わされた者であるから、死ぬことができるためには、生まれることもまた必然的に伴わねばならなかった。なぜなら、生まれるものでなければ、死ぬのが常ではないからである。誕生と死すべきことのあいだには、互いに負う義務がある。死ぬという形が、生まれる理由なのである。

11

Si propter id quod moritur mortuus est Christus, id autem moritur quod et nascitur, consequens erat, imo praecedens, ut aeque nasceretur propter id quod nascitur; quia propter idipsum mori habebat, quod, quia nascitur, moritur.

PL 2, 764A

もしキリストが、死ぬところのものゆえに死んだのであり、しかも生まれるものこそが死ぬのであるなら、生まれるところのものゆえに彼もまた等しく生まれる、というのは当然の帰結であった、それどころか、先立つ道理であった。なぜなら、生まれるがゆえに死ぬところのもの、まさにそれゆえに彼は死なねばならなかったからである。

12

Non competebat non nasci, pro quo mori competebat. «Atquin tunc quoque inter illos Angelos ipse Dominus apparuit Abrahae sine nativitate cum carne. » Scilicet, pro eadem caussae diversitate.

PL 2, 764B

死ぬことがふさわしかった者にとって、生まれないことはふさわしくなかった。「しかるに、まさにあの時にも、あの天使たちのただ中で、主ご自身が誕生なしに肉を伴ってアブラハムに現れたではないか。」なるほど、それも同じ理由の違いによることである。

13

Sed vos hoc non recipitis, non eum Christum recipientes, qui jam tunc et adloqui, et liberare, et judicare humanum genus ediscebat in carnis habitu, non natae adhuc, quia nondum moriturae, nisi prius et nativitas ejus et mortalitas adnuntiarentur.

PL 2, 764B

しかし諸君は、これを受け入れない。すなわち、彼の誕生と死すべきことがまず告げ知らされるまでは、まだ生まれておらず、まだ死ぬはずでもなかった肉の姿にあってすでにそのときから人類に語りかけ、解放し、裁くことを習い覚えていたキリストを、諸君は受け入れないのである。

14

Igitur probent angelos illos de sideribus accepisse substantiam carnis. Si non probant, quia nec scriptum est, nec Christi caro inde erit, cui angelorum accommodant exemplum.

PL 2, 764B

したがって、彼らはあの天使たちが星々から肉の実体を受け取ったことを証明するがよい。もし証明しないなら――それは書かれてもいないのだから――キリストの肉もまたそこから来たものとはならない、彼らが天使の実例を当てはめている当のその肉も。

15

Constat angelos carnem non propriam gestasse, utpote naturas substantiae spiritalis, et, si corporis alicujus, sui tamen generis; in carnem autem humanam transfigurabiles ad tempus, ut videri et congredi cum hominibus possent.

PL 2, 764C

天使たちが固有のものではない肉をまとっていたことは明らかである。彼らは霊的な実体の本性を持つ者であり、たとえ何らかの肉体を持つとしても、それは彼ら自身の種類に属するものだからである。ただし彼らは、人間に見られ、人間と交わることができるように、一時的に人間の肉へと姿を変えうる者たちであった。

16

Igitur, cum relatum non sit unde sumpserint carnem, relinquitur intellectui nostro non dubitare, hoc esse proprium angelicae potestatis, ex nulla materia corpus sibi sumere. «Quanto magis, inquis, ex aliqua certum est!» Sed nihil de eo constat, quia Scriptura non exhibet.

PL 2, 765A

したがって、彼らがどこから肉を得たのかが伝えられていない以上、これが天使の力に固有のことである、すなわち、いかなる材料からでもなく自分自身に肉体を得ることができるということを、疑わずにおくのが我々の理解に残された道である。「まして、何らかの材料からであることは、いっそう確かだ」とお前は言う。しかし、それについては何も確かなことは分からない、聖典がそれを示していないのだから。

17

Caeterum, qui valent facere semetipsos quod natura non sunt, cur non valeant etiam ex nulla substantia facere? Si fiunt quod non sunt, cur non ex eo fiant quod non est? Quod autem non est, cum sit, ex nihilo est.

PL 2, 765A

そもそも、自らの本性ではないものへと自らを作り変える力を持つ者たちが、いかなる実体からでもなく作り出す力を持たない理由がどこにあろうか。彼らが、自らでないものになるのだとすれば、存在しないものから、なぜならないことがあろうか。存在しないものが存在するようになるとすれば、それは無から出たものである。

18

Propterea nec requiritur, nec ostenditur, quid postea factum sit corporibus illorum. Quod de nihilo fuit, nihil factum est. Possunt nihil ipsum convertere in carnem, qui semetipsos potuerunt convertere in carnem. Plus est naturam demutare, quam facere materiam.

PL 2, 765A

それゆえ、彼らの肉体がその後どうなったのかは、問われもせず、示されもしない。無から出たものは、無に帰したのである。自分自身を肉へと変えることができた者たちは、無そのものを肉へと変えることもできる。材料を作り出すことよりも、本性を変えることのほうが大きな業である。

19

Sed et si de materia necesse fuisset angelos sumpsisse carnem, credibilius utique est de terrena materia, quam de ullo genere coelestium substantiarum; cum adeo terrenae qualitatis extiterit, ut terrenis pabulis pasta sit.

PL 2, 765B

しかし、たとえ天使たちが材料から肉を得る必要があったとしても、それはいかなる種類の天上の実体からよりも、地上の材料から得たと見るほうが、はるかに信じやすい。なぜなら、その肉は地上の性質のものであったからこそ、地上の食物によって養われたのである。

20

Fuerit nunc quoque siderea eodem modo terrenis pabulis pasta, quando terrena non esset; quo terrena coelestibus pasta est, quando coelestis non esset (legimus enim manna esui populo fuisse: Panem, inquit (Ps. LXXVII), angelorum edit homo ); non tamen infringitur semel separata conditio Dominicae carnis, ex caussa alterius dispositionis.

PL 2, 765B

たとえ今、星の肉が地上のものでなかったとしても、同じように地上の食物によって養われたことがあったとしよう。それは、地上のものが、天のものでなかったにもかかわらず、天の食物によって養われたのと同様である(実にマンナが民の食物であったと我々は読む。「人は天使のパンを食べた」と言われている(詩篇77篇))。それでもなお、主の肉に固有の、一度限り分かたれたその境遇が損なわれることはない、それは別の配剤の理由によるものだからである。

21

Homo vere futurus usque ad mortem eam carnem oportebat ut indueret, cujus est mors: eam porro carnem, cujus est mors, nativitas antecedit.

PL 2, 765C

死に至るまで真に人間であるはずの者は、死がそれに属するところの肉をまとわねばならなかった。しかも、死がそれに属するところの肉には、誕生が先立つのである。

Caput VII

第VII章PL 2, 766A
1

Sed quotiens de nativitate contenditur, omnes qui respuunt eam ut praejudicantem de carnis in Christo veritate, ipsum Deum volunt negare esse natum, quod dixerit (Matt. XII, 48): Quae mihi mater, et qui mihi fratres?

PL 2, 766A

しかし誕生をめぐって争いになるたびに、これを、キリストにおける肉の真実性について予断を下すものとして斥ける者は皆、神御自身が生まれたことを否定しようとする。「私の母とは誰か、私の兄弟とは誰か」と言われたから(マタイ12:48)である。

2

Audiat igitur et Apelles, quid jam responsum sit a nobis Marcioni eo libello, quo ad Evangelium ipsius provocavimus, considerandam scilicet materiam pronuntiationis istius.

PL 2, 766A

それゆえアペレスも、我々がすでにマルキオンに対し、彼自身の福音書に訴えたあの書物の中で答えたことを聞くがよい。すなわち、この発言の趣旨を検討すべきだということである。

3

Primo quidem, nunquam quisquam adnuntiasset illi matrem et fratres ejus foris stare, qui non certus esset habere illum matrem et fratres, et ipsos esse, quos tunc nuntiabat, vel retro cognitos, vel tunc ibidem compertos, licet propterea abstulerint haereses ista de Evangelio, quod et creditum patrem ejus Joseph fabrum, et matrem Mariam, et fratres et sorores ejus optime notos sibi esse dicebant, qui mirabantur doctrinam ejus. «Sed tentandi gratia nuntiaverant et matrem et fratres, quos non habebat.» Hoc quidem Scriptura non dicit, alias non tacens, cum quid tentationis gratia factum est circa eum: Ecce, inquit (Matt. XXII), surrexit legis doctor, tentans eum.

PL 2, 766A

まず第一に、彼に母と兄弟たちが外に立っていると告げた者は誰であれ、彼が母と兄弟たちを持っていること、そして自分が今告げているのがまさにその当人たちであること——以前から知っていたのであれ、その場でそう知ったのであれ——を確信していなければ、そう告げはしなかったであろう。もっとも異端者たちは、この記述を福音書から取り除いてしまった。彼らは、彼の教えに驚嘆した人々が、彼の父は大工ヨセフであると信じられており、母はマリア、兄弟姉妹たちも自分たちによく知られていたと語っていた、という理由からである。「しかし彼らは、試すために、彼が持ってもいない母と兄弟たちを告げたのだ。」だがこのことを聖典は述べていない——彼をめぐって何かが試すために行われた際には、聖典は他の箇所で黙ってはいないのに。「見よ、律法の教師が立ち上がり、彼を試みた」と言われている(マタイ22章)。

4

Et alibi (Matt. XIX): Et accesserunt ad eum Pharisaei, tentantes. Quod nemo prohibebat hic quoque significari, tentandi gratia factum. Non recipio quod extra Scripturam de tuo infers. Dehinc, materia tentationis debet subesse. Quid tentandum putaverunt in illo?

PL 2, 766B

また別の箇所では(マタイ19章)、「ファリサイ人たちが彼に近づいてきた、試みながら」とある。ここでもまた、それが試すために行われたのだと記すことを、何も妨げてはいなかった。だが私は、お前が聖典の外から自分の頭で持ち込むものを受け入れはしない。次に、試みには根拠となる事柄がなければならない。彼らは彼において何を試そうと考えたのか。

5

Utique, natusne esset, an non; si enim hoc negavit responsio ejus, hoc captavit nuntiatio tentatoris.

PL 2, 766B

当然、彼が生まれたのか否か、である。なぜなら、もし彼の答えがこれを否定したのなら、試みる者の告知はまさにこれを狙っていたことになるからである。

6

Sed nulla tentatio tendens ad agnitionem ejus, de quo dubitando tentat, ita subito procedit, ut non ante praecedat quaestio, quae, dubitationem inferens, cogat tentationem.

PL 2, 766C

しかし、疑いをもって試みるその当の事柄についての認識を目指す試みは、いかなるものであれ、疑いをもたらし試みを促す問いがあらかじめ先行することなしに、そのように不意に進み出ることはない。

7

Porro, si nusquam de nativitate Christi volutatum est, quid tu argumentaris, voluisse illos per tentationem sciscitari quod nunquam produxerunt in quaestionem?

PL 2, 767A

しかも、もしキリストの誕生について一度も論じられたことがなかったのなら、彼らが一度も問いとして持ち出したこともない事柄を、試みによって探ろうとしたのだ、とお前はどうして論じられるのか。

8

Eo adjicimus: etiamsi tentandus esset de nativitate, non utique hoc modo tentaretur, earum personarum adnuntiatione, quae poterant, etiam nato Christo, non fuisse. Omnes nascimur, et tamen non omnes aut fratres habemus aut matrem.

PL 2, 767A

これに我々は付け加える。たとえ誕生について試みられるべきであったとしても、当然この仕方で試みられはしなかったであろう——すなわち、キリストが生まれていたとしても存在しなかった可能性のある人物たちを告げるという仕方によっては。我々は皆生まれるが、しかし皆が兄弟や母を持つわけではない。

9

Adhuc potest et patrem magis habere quam matrem, et avunculos magis quam fratres. Adeo non competit tentatio nativitatis, quam licebat et sine matris, et sine fratrum nominatione constare.

PL 2, 767A

さらに、母よりも父を持つことの方があり得るし、兄弟よりも伯叔父たちを持つことの方があり得る。かくして誕生についての試みは成り立たない。それは、母の名を挙げずとも、兄弟の名を挙げずとも成立し得たのだから。

10

Facilius plane est, ut, certi illum et matrem et fratres habere, divinitatem potius tentaverint ejus, quam nativitatem: an intus agens, sciret quid foris esset, mendacio petitus praesentia eorum, qui in praesenti non erant: nisi quod, etsi vacuisset tentationis ingenium, poterat evenire, ut quos illi nuntiabant foris stare, ille eos sciret absentes esse, vel valetudinis, vel negotii, vel peregrinationis nota jam necessitate.

PL 2, 767A

明らかに、彼が母と兄弟たちを持っていることを確信していた彼らは、誕生よりもむしろ彼の神性を試みたのだ、と考える方がはるかに容易い。すなわち、内で事を行っている彼が、外で何が起こっているかを知るかどうか、その場にいない者たちが居合わせているという偽りを突きつけられて、である。もっとも、たとえ試みの意図が働いていなかったとしても、次のようなことは起こり得た——彼らが外に立っていると告げていた者たちが、実際には、病であれ、用事であれ、旅であれ、すでに知られていた事情のゆえに不在であることを、彼が知っていた、ということである。

11

Nemo tentat eo modo, quo posse se sciat ruborem tentationis referre. Nulla igitur materia tentationis competente, liberatur simplicitas nuntiatoris, quod vere mater et fratres ejus supervenissent.

PL 2, 767B

誰も、試みの恥辱を被ることになると自ら知っているような仕方で試みることはしない。それゆえ、試みの根拠が何も成り立たない以上、告げた者の率直さは疑いを免れる。彼の母と兄弟たちは、実際にやって来ていたのである。

12

Sed, quae ratio responsi, matrem et fratres ad praesens negantis, discat etiam Apelles. Fratres Domini non crediderant in illum, sicut et in Evangelio ante Marcionem edito continetur.

PL 2, 767B

しかし、当面のところ母と兄弟たちを否む、その答えの理由を、アペレスもまた学ぶがよい。主の兄弟たちは彼を信じていなかった。マルキオン以前に世に出た福音書にもそう記されている通りである。

13

Mater aeque non demonstratur adhaesisse illi, cum Martha et Maria alia in commercio ejus frequententur.

PL 2, 767B

母もまた彼に付き従っていたとは示されていない。彼との交わりに繰り返し現れるのは、マルタと、別のマリアだからである。

14

Hoc denique in loco apparet incredulitas eorum: cum is doceret viam vitae, cum Dei regnum praedicaret, cum languoribus et vitiis medendis operaretur, extraneis defixis in illum, tam proximi aberant.

PL 2, 767C

実にこの箇所において、彼らの不信仰が明らかになる。彼が生命の道を教え、神の国を宣べ伝え、病や不自由を癒す業を行っていたそのとき、外部の者たちが彼に見入っていたのに、これほど近しい者たちがその場を離れていたのである。

15

Denique superveniunt, et foris subsistunt, nec introcunt, non computantes scilicet quid intus ageretur; nec sustinent saltem, quasi necessarius aliquid adferrent eo quod ille tum maxime agebat; sed amplius interpellant, et a tanto opere revocatum volunt.

PL 2, 768A

実に彼らはやって来ても、外に留まり、中には入らない。すなわち、中で何が行われているかを意に介さないのである。また、彼がその時まさに行っていたことよりも必要な何かをもたらすかのように、少しでも待つこともしない。むしろそれ以上に呼びかけて、これほどの業から彼を呼び戻そうとするのである。

16

Oro te, Apelles, vel tu, Marcion, si forte tabula ludens, vel de histrionibus, aut aurigis contendens, tali nuntio avocareris, nonne dixisses: Quae mihi mater, aut qui fratres?

PL 2, 768A

私はお前に問いたい、アペレスよ、あるいはお前に、マルキオンよ——もしお前が、たまたま盤上遊戯に興じていたか、あるいは役者や馭者について言い争っていたときに、そのような知らせによって呼び戻されようとしたなら、「私の母とは誰か、私の兄弟とは誰か」と言わなかったであろうか。

17

Deum praedicans et probans Christus, Legem et Prophetas adimplens, tanti retro aevi caliginem dispargens, indigne usus est hoc dicto ad percutiendam incredulitatem foris stantium, vel ad excutiendam importunitatem ab opere revocantium?

PL 2, 768A

神を宣べ伝え、これを証明していたキリストが、律法と預言者を成就し、それ以前の長き時代の闇を打ち払っていたその彼が、外に立つ者たちの不信仰を打ち砕くため、あるいは業から呼び戻そうとする者たちの無遠慮を払いのけるために、この言葉を用いたのは、ふさわしくないことであったろうか。

18

Caeterum, ad negandam nativitatem, alius necessarius fuisset et locus, et tempus, et ordo sermonis, non ejus qui posset pronuntiari etiam ab eo, cui et mater esset et fratres, cum indignatio parentes non neget, sed objurget.

PL 2, 768A

そもそも、誕生を否定するためには、別の場所、別の時、そして別の話の運びが必要であったはずである——母も兄弟も現に持っている者からでも語られ得るような、あの言葉の運びではなく。憤りは親を否定するのではなく、咎めるものだからである。

19

Denique, potiores fecit alios, et meritum praelationis ostendens. audientiam scilicet verbi, demonstrat qua conditione negaverit matrem et fratres. Qua enim alios sibi adoptavit, qui ei adhaerebant, ea abnegavit illos, qui ab eo absistebant.

PL 2, 768B

実に、彼は他の者たちをより優れた者とした。そしてその選び取りの功績——すなわち言葉を聞くことにほかならない——を示すことによって、彼がどのような条件のもとで母と兄弟たちを否んだかを明らかにする。彼は、自分に付き従う者たちを自分のものとして受け入れたのと同じ理によって、自分から離れている者たちを否んだのである。

20

Solet etiam id implere Christus, quod alios docet. Quale ergo erat, si docens non tanti facere matrem aut fratres, quanti Dei verbum, ipse Dei verbum, nuntiata matre et fraternitate, desereret? Negavit itaque parentes, quomodo docuit negandos pro Dei opere.

PL 2, 768B

キリストはまた、自ら他者に教えることを自ら実行するのを常とする。それゆえ、もし彼が、母や兄弟たちを神の言葉ほどには重んじないようにと教えながら、神の言葉そのものである彼自身が、母と兄弟の知らせを受けてそれを見捨てるとしたら、それはどういうことになろうか。かくして彼は、神の業のために否まれるべきだと教えた通りに、親たちを否んだのである。

21

Sed alias figura est synagogae in matre abjuncta, et Judaeorum in fratribus incredulis. Foris erat in illis Israel; discipuli autem novi intus audientes, et credentes, et cohaerentes Christo, Ecclesiam deliniabant, quam potiorem matrem, et digniorem fraternitatem, recusato carnali genere, nuncupavit.

PL 2, 768B

しかし他方では、退けられた母のうちに会堂の予型があり、信じない兄弟たちのうちにユダヤ人たちの予型がある。彼らのうちにはイスラエルが外に立っていた。だが、内で聞き、信じ、キリストに結びついていた新しい弟子たちは、教会を描き出していた。彼は肉による血縁を退けて、この教会こそをより優れた母、より値する兄弟の絆と呼んだのである。

22

Eodem sensu denique et illi exclamationi respondit, non matris uterum et ubera negans, sed feliciores designans, qui verbum Dei audiunt.

PL 2, 768C

実に同じ趣旨から、彼はあの叫びにも答えたのである。母の腹と乳房を否むのではなく、神の言葉を聞く者たちの方がより幸いであると示しながら。

Caput VIII

第VIII章PL 2, 769A
1

Solis istis capitulis, quibus maxime instructi sibi videntur Marcion et Apelles, secundum veritatem integri et incorrupti Evangelii interpretatis, satis esse debuerat ad probationem carnis humanae in Christo per defensionem nativitatis.

PL 2, 769A

マルキオンとアペレスが自分たちにとって最も武装十分だと思っているこれらの章句だけでも、完全で損なわれていない福音書の真理に従って解釈するならば、誕生の弁護によってキリストにおける人間の肉を証明するのに十分であったはずである。

2

Sed quoniam et isti Apelleciani carnis ignominiam praetendunt maxime, quam volunt ab igneo illo praeside mali sollicitatis animabus adstructam, et idcirco indignam Christo, et idcirco de sideribus illi substantiam competisse, debeo illos de sua paratura repercutere.

PL 2, 769A

しかし、このアペレス派の者たちは、肉の恥辱をとりわけ言い立てて、それはあの火の主宰者が、悪へと誘惑された魂たちのために組み立てたものであり、それゆえキリストにはふさわしくなく、それゆえ彼には星々からの実体こそがふさわしかったのだ、と主張したがっている。それゆえ私は、彼ら自身の武具によって彼らを打ち返さなければならない。

3

Angelum quemdam inclytum nominant, qui mundum hunc instituerit, et instituto eo poenitentiam admiscuerit.

PL 2, 769A

彼らは、この世界を創設し、それを創設した後に後悔を混じえた、ある名高い天使のことを語る。

4

Et hoc suo loco tractavimus: nam est nobis adversus illos libellus, an qui spiritum et voluntatem et virtutem Christi habuerit ad ea opera, dignum aliquid poenitentia fecerit, cum angelum etiam de figura erraticae ovis interpretentur.

PL 2, 769B

このことについては、しかるべき箇所ですでに論じた。我々には彼らに対する一書があり、そこで論じたのは、キリストの霊と意志と力とをその業のために持っていた者が、後悔に値する何かをしたと言えるのか、ということである——彼らはあの迷える羊のたとえについても、これをその天使のことだと解釈するのだから。

5

Teste igitur poenitentia institutoris sui, delictum erit mundus; siquidem omnis poenitentia confessio est delicti, quia locum non habet nisi in delicto. Si mundus delictum est quia corpus et membra, delictum erit proinde et coelum, et coelestia cum coelo.

PL 2, 769B

それゆえ、その創始者の後悔そのものが証しとなり、世界は罪であることになる。すべての後悔は罪の告白なのであって、それは罪においてしか成り立たないのだから。もし世界が罪であるのは、それが物体であり肢体であるからだとすれば、天も、天とともなる天上のものどもも、同様に罪であることになろう。

6

Si coelestia, et quicquid inde conceptum prolatumque est, mala arbor malos fructus edat necesse est (Matth. VIII).

PL 2, 769B

もし天上のものが罪であるなら、そこから懐胎され生み出されたものもすべて罪であるほかない。「悪い木は悪い実を結ばざるを得ない」(マタイ8章)。

7

Caro igitur Christi de coelestibus structa, de peccati constitit clementis, peccatrix de peccatorio censu, et par jam erit ejus substantiae, id est nostrae, quam ut peccatricem Christo dedignantur inducere.

PL 2, 770A

それゆえ、天上のものから組み立てられたキリストの肉は、罪の要素から成り立ち、罪深い起源から罪深きものとなったことになり、彼らが罪深いものとしてキリストに導き入れるのを潔しとしない、あの実体、すなわち我々の実体と、もはや等しいものとなるであろう。

8

Ita si nihil de ignominia interest, aut aliam purioris notae materiam excogitent Christo, quibus displicet nostra, aut eamdem agnoscant, qua etiam coelestis melior esse non potuit. Legimus plane (I Cor. XV): Primus homo de terrae limo; secundus homo de coelo.

PL 2, 770A

かくして、もし恥辱について何の違いもないのであれば、我々の肉を気に入らない彼らは、キリストのためにより清らかな質の材料を考え出すか、あるいは、天上のものでさえもそれより優れたものではあり得なかったのと同じ材料を認めるか、どちらかにするがよい。我々は確かにこう読む(一コリント15章)——「最初の人は地の泥から、第二の人は天から」と。

9

Non tamen ad materiae differentiam spectat, sed tantum terrenae retro substantiae carnis primi hominis, id est Adae, coelestem de spiritu substantiam opponit secundi hominis, id est Christi.

PL 2, 770A

しかしこれは材料の違いを言っているのではなく、ただ、最初の人、すなわちアダムの、かつての肉の地上的な実体に対して、第二の人、すなわちキリストの、霊による天上の実体を対置しているにすぎない。

10

Et adeo ad spiritum, non ad carnem, coelestem hominem refert: ut quos sic comparat, constet in hac carne terrena coelestes fieri, spiritu scilicet. Quod si secundum carnem quoque coelestis Christus, non compararentur illi non secundum carnem coelestes.

PL 2, 770A

そしてこのように、彼は天上の人ということを、肉にではなく霊に関わらせている。それゆえ、こう比較される者たちが、この地上の肉のうちにありながら、すなわち霊によって、天上のものとなることは明らかである。もしキリストが肉においてもまた天上のものであったなら、肉においては天上のものでない者たちと比較されることはなかったであろう。

11

Si ergo qui fiunt coelestes, qualis et Christus, terrenam carnis substantiam gestant; hinc quoque confirmatur, ipsum etiam Christum in carne terrena fuisse coelestem, sicut sunt qui ei adaequantur.

PL 2, 770B

それゆえ、キリストと同様に天上のものとなる者たちが、地上的な肉の実体を身に帯びているのなら、ここからもまた、キリスト自身もまた、地上の肉のうちにありながら天上のものであったことが確認される。彼に等しくされる者たちがそうであるのと同様に。

Caput IX

第IX章PL 2, 770B
1

Praetendimus adhuc, nihil quod ex alio acceptum sit, ut aliud sit quam id de quo sit acceptum, ita aliud esse, ut non suggerat unde sit acceptum. Omnis materia sine testimonio originis suae non est, etsi demutetur in novam proprietatem.

PL 2, 770B

さらに我々は次のことを言い立てておく。あるものから受け取られたものは、それが受け取られた当のものとは別のものであるとしても、それがどこから受け取られたかを示さないほどに別のものであることはない。あらゆる質料は、たとえ新たな性質へと変えられようとも、その起源の証しを欠くことはない。

2

Ipsum certe corpus nostrum, quod de limo figulatum etiam ad fabulas nationum veritas transmisit, utrumque originis elementum confitetur: carne, terrenum; sanguine, aquenum.

PL 2, 771A

現に我々自身の肉体は——真理が、それを泥から形づくられたものとして諸国民の作り話にまで伝えたほどであるが——その起源の二つの要素をともに現している。肉においては地的なものを、血においては水的なものを。

3

Nam, licet alia sit species qualitatis, hoc est, quod ex alio aliud fit, caeterum, quid est sanguis, quam rubens humor? quid caro, quam terra conversa in figuras suas?

PL 2, 771A

なぜなら、なるほど性質の様態は別のものであり——すなわち、あるものから別のものが生じるのだとしても——しかし、血とは赤く色づいた水気でなくて何であろうか。肉とは、おのれの姿へと変えられた土でなくて何であろうか。

4

Considera singulas qualitates, musculos ut glebas, ossa ut saxa, etiam circum papillas calculos quosdam; aspice nervorum tenaces connexus, ut traduces radicum et venarum ramosos discursus, ut ambages rivorum, et lanugines ut muscos, et comam ut cespitem, et ipsos medullarum in abdito thesauros, ut metalla carnis.

PL 2, 771A

一つ一つの性質を考えてみよ——筋肉は土くれのごとく、骨は石のごとく、乳首の周りにさえある種の小石のごときものがある。腱の強靭なつながりを見よ、それは根の張り出しのごとくであり、血管の枝分かれした流れは川の曲がりくねりのごとくであり、産毛は苔のごとく、髪は芝生のごとく、そして骨髄という奥に隠された宝そのものは、肉の鉱脈のごとくである。

5

Haec omnia terrenae originis signa et in Christo fuerunt: haec sunt quae illum Dei Filium celavere, non alias tantummodo hominem existimatum, quam ex humani substantia corporis.

PL 2, 771B

これらすべての地的な起源のしるしは、キリストのうちにも存在した。彼が人間であると見なされたのは、まさに人間の肉体という実体によるものにほかならず、これらのしるしこそが、彼を神の子として隠していたのである。

6

Aut edite aliquid in illo coeleste de Septemtrionibus, et Vergiliis, et Suculis emendicatum. Nam quae enumeravimus, adeo terrenae testimonia carnis sunt, ut et nostrae. Sed nihil novum, nihil peregrinum deprehendo.

PL 2, 771B

さもなければ諸君は、彼のうちに、大熊座やプレイアデスやヒュアデスから乞い求めてきた天上的な何かを、示してみるがよい。我々が数え上げたものは、それほどまでに地的な肉の証しなのであって、我々のものと同様である。私はそこに何ら新しいもの、何ら異質なものを見出さない。

7

Denique, verbis tantummodo et factis, doctrina et virtute sola Christi, homines obstupescebant. Notaretur etiam carnis in illo novitas miraculo habita. Sed carnis terrenae non mira conditio: ipsa erat, quae caetera ejus miranda faciebat.

PL 2, 772A

実に、人々が驚嘆したのは、ただ言葉と行いによって、キリストの教えと力のみによってであった。もし彼の肉に何か新奇なものがあり、それが驚異と見なされていたなら、それもまた記されたであろう。しかし地的な肉のありようは驚異ではない。むしろそれこそが、彼のその他の事柄を驚異たらしめていたのである。

8

Cum dicerent: Unde huic doctrina et signa ista? Etiam despicientium formam ejus haec erat vox. Adeo nec humanae honestatis corpus fuit, nedum coelestis claritatis.

PL 2, 772A

「この者に、この教えとこれらのしるしはどこから来たのか」と彼らが言ったとき、それは彼の外見を見下していた者たちの声でもあった。かくして、彼の肉体は人間としての品位さえも持たないものであり、まして天上の輝きなど持ってはいなかった。

9

Tacentibus apud nos quoque Prophetis de ignobili aspectu ejus, ipsae passiones, ipsaeque contumeliae loquuntur: passiones quidem, humanam carnem; contumeliae vero, inhonestam probavere.

PL 2, 772A

我々のもとでも、預言者たちが彼の見劣りする姿について沈黙していたとしても、その受難そのもの、その侮辱そのものが物語っている。受難は彼の肉が人間のものであることを、侮辱はそれが品位を欠いたものであることを、証明したのである。

10

An ausus esset aliquis ungue summo perstringere corpus novum, sputaminibus contaminare faciem, nisi merentem? Quid dicis coelestem carnem, quam unde coelestem intelligas, non habes? Quid terrenam negas, quam unde terrenam agnoscas, habes?

PL 2, 772A

もしその肉体がそれに値するものでなかったなら、誰が、新奇な肉体を爪の先でかすめ傷つけ、唾で顔を汚すなど、あえてしたであろうか。お前は、どこからそれを天上的だと理解し得るのかを何も持たないのに、なぜそれを天上的な肉だと言うのか。お前は、どこからそれを地的だと認め得るのかを持っているのに、なぜそれを地的なものだと否むのか。

11

Esuriit sub diabolo, sitiit sub Samaritide, lacrymatus est super Lazarum, trepidavit ad mortem. Caro enim, inquit, infirma. Sanguinem fudit postremo. Haec sunt, opinor, signa coelestia.

PL 2, 772B

彼は悪魔の前で飢え、サマリアの女の前で渇き、ラザロのために涙を流し、死を前にして恐れおののいた。「肉は弱い」と言われているとおりである。最後には血を流した。思うに、これが天上のしるしというものである。

12

Sed quomodo, inquam, contemni et pati posset, sicut et dixi, si quid in illa carne de coelesti generositate radiasset? Ex hoc ergo convincimus nihil in illa de coelis fuisse, propterea ut contemni et pati posset.

PL 2, 773A

しかし、私が言うように、既に述べた通り、もしその肉のうちに天上の気高さから輝き出るものが何かあったなら、どうして蔑まれ苦しみを受けることができたであろうか。それゆえ我々はこのことから、蔑まれ苦しみを受けるために、その肉のうちには天からのものは何もなかったのだと、論証するのである。

Caput X

第X章PL 2, 773A
1

Convertor ad alios aeque sibi prudentes, qui carnem Christi animalem affirmant, quod anima caro sit facta, ergo et caro anima, et sicut caro animalis, ita et anima carnalis. Et hic itaque caussas requiro.

PL 2, 773A

私は、同様に自分を賢いと思っている別の者たちへと向き直る。彼らは、魂が肉となったのであるから、肉もまた魂であり、肉が魂的であるのと同様に、魂もまた肉的である、として、キリストの肉は魂的なものであると主張する。そこで私は、ここでもまたその根拠を問う。

2

Si, ut animam salvam faceret, in semetipso suscepit animam Christus, quia salva non esset nisi per ipsum, dum in ipso; non video cur eam carnem fecerit animalem, induendo carnem, quasi aliter animam salvam facere non posset, nisi carneam factam.

PL 2, 773A

もし、魂を救うために、キリストが自らのうちに魂を引き受けたのだとすれば——それは、彼を通して、彼のうちにある間でなければ、魂は救われないからだというのだが——私には、なぜ彼が肉をまとうことによって、その魂を魂的な肉としたのか、理解できない。あたかも、肉的なものとされない限り、他の仕方では魂を救うことができなかったかのようである。

3

Cum enim nostras animas non tantum non carneas, sed etiam a carne disjunctas salvas praestet; quanto magis illam, quam ipse suscepit, etiam non carneam redigere potuit in salutem!

PL 2, 773B

なぜなら、彼は我々の魂を、肉的でないばかりか、肉から切り離された状態においてさえ救うのであるから、まして彼自身が引き受けたあの魂を、肉的なものとせずとも救いへと至らせることが、なおさらできたはずである。

4

Item cum praesumant non carnis, sed animae nostrae solius liberandae caussa processisse Christum; primo, quam absurdum est, ut animam solam liberaturus, id genus corporis eam fecerit, quod non erat liberaturus!

PL 2, 773B

同様に、彼らは、キリストが肉のためではなく、ただ我々の魂を解放するためだけに来られたのだと思い込んでいるのだが、そうだとすれば、まず第一に、魂だけを解放しようとしながら、解放するつもりのない類の肉体にその魂を変えたというのは、いかに不合理なことであろうか。

5

Deinde, si animas nostras per illam, quam gestavit, liberare susceperat, illam quoque, quam gestavit, nostram gestasse debuerat, id est, nostrae formae, cujuscumque formae est in occulto anima nostra, non tamen carneae.

PL 2, 773B

次に、もし彼が、身にまとったあの魂によって我々の魂を解放しようと引き受けたのなら、身にまとったその魂もまた、我々のものとして身にまとうべきであった。すなわち我々の形——我々の魂が隠れたうちにいかなる形を持つにせよ、肉的な形ではないその形——のものとして、である。

6

Caeterum, non nostram animam liberavit, si carneam habuit; nostra enim carnea non est. Porro si non nostram liberavit, quia carneam liberavit, nihil ad nos; quia non nostram liberavit.

PL 2, 773B

そもそも、もし彼が肉的な魂を持っていたのなら、彼は我々の魂を解放したのではない。我々の魂は肉的なものではないからである。しかも、もし彼が肉的な魂を解放したがゆえに我々の魂を解放しなかったのであれば、それは我々には何の関わりもない。彼は我々の魂を解放しなかったのだから。

7

Sed nec liberanda erat, quae non erat nostra, ut scilicet carnea; non enim periclitabatur, si non erat nostra, id est, non carnea. Sed liberatam constat illam. Ergo non fuit carnea; et fuit nostra, si ea fuit quae liberaretur, quoniam periclitabatur. Jam ergo, si anima non fuit carnalis in Christo, nec caro potest animalis fuisse.

PL 2, 773C

しかも、我々のものでなかった魂は、解放される必要すらなかった——すなわち肉的な魂であればということだが——なぜなら、それが我々のもの、すなわち肉的でないものでなかったのなら、危険にさらされてはいなかったからである。しかし、あの魂が解放されたことは確かである。ゆえにそれは肉的ではなかった。そして、それが解放されるべきものであったのなら、それは危険にさらされていたのだから、我々のものであったことになる。それゆえ今や、もしキリストにおいて魂が肉的でなかったのなら、肉もまた魂的ではあり得なかったのである。

Caput XI

第XI章PL 2, 773C
1

Sed aliam argumentationem eorum convenimus, exigentes, cur animalem carnem subeundo Christus, animam carnalem videatur habuisse.

PL 2, 773C

しかし我々は彼らのもう一つの論法に立ち向かい、キリストが魂的な肉を身に受けることによって、なぜ肉的な魂を持っていたと見えるのか、これを問いただす。

2

Deus enim, inquiunt, gestivit animam visibilem hominibus exhibere, faciendo eam corpus, quae retro invisibilis extiterit, natura nihil, nec semetipsam videns, prae impedimento carnis hujus, ut etiam disceptaretur, nata anima an non, mortalis ne sit, an non.

PL 2, 773C

神は、と彼らは言う、魂を人間に目に見えるものとして示そうと望み、それを肉体とした。魂は以前は目に見えぬものであり、本性においては無に等しく、この肉という妨げのために自分自身をさえ見ることがなかった。それゆえ、魂が生まれたものか否か、死すべきものか否かということまで論じられるに至ったのである、と。

3

Itaque animam corpus effectam in Christo, ut eam et nascentem et morientem, et, quod sit amplius, resurgentem videremus.

PL 2, 774A

かくして、キリストにおいて魂は肉体とされ、我々はそれが生まれ、死に、そしてさらに甦るのを見るに至った、というのである。

4

Et hoc autem quale erat, ut per carnem demonstraretur anima sibi aut nobis, quae per carnem non poterat agnosci: ut sic ostenderetur, dum id fit, cui latebat, id est caro? tenebras videlicet accepit, ut lucere posset.

PL 2, 774A

しかし、これはいったいどのようなことであったのか。肉を通して魂が魂自身に、あるいは我々に示された、というならば、その魂は肉を通しては知られえなかったはずのものではないか。すなわち、この事が起こっている間に、魂がまさに隠されていたその当のもの、すなわち肉に対して、示されたということになるのか。魂は闇を受け取ったのだ、光り輝くことができるように、というわけである。

5

Denique, adhuc prius retractemus, an isto modo ostendenda fuerit anima, an in totum invisibilem eam retro allegent; utrum quasi incorporalem, an etiam habentem aliquod genus corporis proprii.

PL 2, 774A

実に、その前になお、この点をあらためて吟味しよう。すなわち、魂はこのような仕方で示されるべきものであったのか、それとも彼らは以前の魂を全く目に見えぬものとして主張しているのか。魂を、いわば非物体的なものと見ているのか、それとも自らに固有のある種の肉体を有するものと見ているのか、という点である。

6

Et tamen cum invisibilem dicant, corporalem eam constituunt, habentem quod invisible sit. Nihil enim habens invisibile, quomodo potest invisibilis dici? Sed ne esse quidem potest, nisi habens per quod sit. Cum autem sit, habeat necesse est aliquid, per quod est.

PL 2, 774A

しかし彼らは魂を目に見えぬものと言いながら、それを目に見えぬものを有する物体的なものとして立てているのである。というのも、目に見えぬものを何も有していないものが、どうして目に見えぬと言われえようか。いや、それが在るところの何かを有していなければ、そもそも在ることさえできない。しかし在る以上、それによって在るところの何かを必ず有していなければならない。

7

Si habet aliquid per quod est, hoc erit corpus ejus. Omne quod est, corpus est sui generis: nihil est incorporale, nisi quod non est.

PL 2, 774B

それによって在るところの何かを有するならば、これがその肉体であろう。在るものはすべて、それぞれの種類における肉体である。非物体的なものは何もない、在らぬもの以外には。

8

Habente igitur anima invisibile corpus, qui visibilem eam facere susceperat, utique dignius id ejus visibile fecisset, quod invisibile habebatur, quia nec hic mendacium, aut infirmitas Deo competit: mendacium, si aliud animam, quam quod erat, demonstravit; infirmitas, si id quod erat demonstrare non valuit.

PL 2, 774B

かくして魂が目に見えぬ肉体を有するのであれば、魂を目に見えるものにしようと引き受けた方は、当然、目に見えぬものとして保持されていたその当のものをこそ、より相応しく目に見えるものとしたはずである。なぜなら、偽りも弱さも神にはふさわしくないからである。すなわち、魂をそれがあるところのものとは異なるものとして示したのであれば偽りであり、それがあるところのものを示すことができなかったのであれば弱さである。

9

Nemo ostendere volens hominem, cassidem aut personam ei inducit. Hoc autem factum est animae, si in carne conversa alienam induit superficiem.

PL 2, 774B

人を示そうとする者は誰も、その者に兜や仮面をかぶせたりはしない。しかし魂に起こったことはまさにこれである、もし肉に変えられて、自分のものではない外面を身にまとったのならば。

10

Sed et si incorporalis anima deputetur, ut aliqua vi rationis occulta sit quidem anima, corpus tamen non sit, quidquid est anima; proinde impossibile Deo non erat, et proposito ejus congruentius competebat, nova aliqua corporis specie eam demonstrare, quam ista communi omnium, alterius jam notitiae; ne sine caussa visibilem ex invisibili facere gestisset animam, istis scilicet quaestionibus opportunam, per carnis in illam humanae defensionem.

PL 2, 774C

しかし、たとえ魂が非物体的なものと見なされ、ある種の理の隠れた力によって魂ではあっても、魂であるものは肉体ではないとされるとしても、それでも神にとって不可能なことではなかったはずであり、むしろ神の目的により相応しく適っていたのは、あの万人に共通の、既に他の何かとして知られているものによってではなく、何か新たな種類の肉体によって魂を示すことであった。目に見えぬものから目に見えるものへと魂を作り変えることを、理由もなく望んだのではないように——すなわち魂は、それに関わる人間の肉の弁護を通して、これらの問いにとって好都合なものとされたのである。

11

Sed non poterat Christus inter homines nisi homo videri. Redde igitur Christo fidem suam; ut qui homo voluerit incedere, animam quoque humanae conditionis ostenderit, non faciens eam carneam, sed induens eam carne.

PL 2, 774C

しかしキリストは人々の間で人としてでなければ見られえなかった。それゆえ、キリストにその信頼性を返すがよい。人として歩もうと欲した者は、魂もまた人間の境遇にあるものとして示したのであり、魂を肉的なものとしたのではなく、魂に肉を着せたのである。

Caput XII

第XII章PL 2, 775A
1

Ostensa sit nunc anima per carnem, si constiterit illam ostendendam quoquo modo fuisse, id est incognitam sibi et nobis. Quamquam in hoc vana distinctio est; quasi nos seorsum ab anima simus, cum totum, quod sumus, anima sit.

PL 2, 775A

さて、魂が肉によって示されたとしよう、もしそれが何らかの仕方で示されねばならなかったこと、すなわち魂自身にも我々にも知られていなかったということが確かであるとすれば。とはいえ、この点における区別は空しい。あたかも我々が魂とは別のものであるかのように言うが、我々であるところの全体は魂に他ならないのだから。

2

Denique sine anima nihil sumus, ne hominis quidem, sed cadaveris nomen. Si ergo ignoramus animam, ipsa se ignorat. Itaque superest hoc solummodo inspicere, an se anima hic ignorarit, ut nota quoquo modo fieret. Opinor, sensualis est animae natura.

PL 2, 775A

実に、魂なしには我々は何ものでもなく、人間という名すらなく、死体という名があるのみである。それゆえ、もし我々が魂を知らないのであれば、魂は自分自身を知らないのである。そこで、ここで検討すべきことはただ一つ残っている。すなわち、魂は、何らかの仕方で知られるようになる必要があるほどに、ここで自分自身を知らずにいたのか、ということである。思うに、魂の本性は感覚的なものである。

3

Adeo, nihil animale sine sensu; nihil sensuale sine anima. Et ut impressius dixerim, animae anima sensus est.

PL 2, 775A

かくして、感覚なしに魂的なものは何もなく、魂なしに感覚的なものは何もない。そしてより強く言うならば、魂の魂とは感覚である。

4

Igitur cum omnibus anima sentire praestet, et ipsa sentiat omnium etiam sensus, nedum qualitates, qui verisimile est, ut ipsa sensum sui ab initio sortita non sit?

PL 2, 775A

それゆえ、魂がすべてのものに感覚することを与え、魂自身もまたあらゆるものの性質はもとより、その感覚までも感じ取るのであれば、魂自身が初めから自分自身についての感覚を分け与えられていなかったなどということが、どうしてありそうなことであろうか。

5

Unde illi, scire quod interdum sibi sit necessarium, ex naturalium necessitate, si non scit suam qualitatem, cui quid necessarium est? Hoc quidem in omni anima recognoscere est; notitiam sui dico; sine qua notitia sui nulla anima se ministrare potuisset.

PL 2, 775B

もし魂が自らの性質を知らないとしたら、自然本性の必然性から、時に自分に必要なものが何であるかを知るということが、魂のどこから生じようか。何にとってそれが必要であるかさえ知らずに。これは、あらゆる魂について認められることである——私が言うのは自己認識のことであり、この自己認識なしにはいかなる魂も自らを取り仕切ることができなかったであろう。

6

Puto autem magis hominem, animal solum rationale, compotem et animam esse sortitum, quae illum facit animal rationale, ipsa in primis rationalis. Porro, quomodo rationalis, quae efficit hominem rationale animal, si ipsa rationem suam nescit, ignorans semetipsam?

PL 2, 775B

私はむしろ、唯一の理性的動物である人間が、自らを弁えた魂、すなわち人間を理性的動物たらしめる魂を分け与えられたのだと思う。その魂自身がまず第一に理性的なのである。しかも、人間を理性的動物たらしめる魂が、もし自分自身を知らずに自らの理性をも知らないとすれば、どうしてそれが理性的でありえようか。

7

Sed adeo non ignorat, ut auctorem, et arbitrum, et statum suum norit. Nihil adhuc de Deo discens, Deum nominat: nihil adhuc de judicio ejus admittens, Deo commendare se dicit.

PL 2, 775B

しかし魂は、これほどまでに無知でないのであって、自らの創造者、審判者、そして自らの状態を知っているのである。まだ神について何も教えられていないのに神の名を呼び、まだ神の裁きについて何も受け入れていないのに、自らを神に委ねると言うのである。

8

Nihil magis audiens, quam spem nullam esse post mortem, et bene et male defuncto cuique imprecatur. Plenius haec prosequitur libellus quem scripsimus de Testimonio animae.

PL 2, 775C

死後には何の希望もないということ以外には何も聞かされていないのに、魂は、死んだ者のおのおのに向かって、善きことをも悪しきことをも祈るのである。この点については、我々の著した『魂の証言について』という小著がより詳しく論じている。

9

Alioquin, si anima semetipsam ignorans erat ab initio, nihil a Christo cognovisse debuerat, nisi qualis esset. Nunc autem non effigiem suam discit a Christo, sed salutem.

PL 2, 775C

さもなければ、もし魂が初めから自分自身を知らずにいたのであれば、キリストから学ぶべきであったのは、自らがいかなるものであるかということ以外の何ものでもなかったはずである。しかし実際には、魂はキリストから自らの姿を学ぶのではなく、救いを学ぶのである。

10

Propterea Filius Dei descendit, et animam subiit; non ut ipsa se anima cognosceret in Christo, sed ut Christum in semetipsa; non enim se ignorando de salute periclitatur, sed Dei Verbum.

PL 2, 775C

それゆえ神の子は降り、魂を身に受けたのである。魂がキリストにおいて自分自身を知るためではなく、魂が自分自身のうちにキリストを知るためである。なぜなら、魂は自分自身を知らずにいることによって救いにおいて危険にさらされるのではなく、神の言葉を知らずにいることによってそうなるからである。

11

Vita, inquit, ( I Joan. I, 2) manifestata est; non anima, etc.: Veni, inquit (Luc. IX, 56), animam salvam facere: non dixit, ostendere. Ignorabamus nimirum animam, licet invisibilem, nasci et mori, nisi corporaliter exhiberetur.

PL 2, 776A

「命が現された」と言われている(一ヨハネ1:2)。魂が、ではない。云々。「私は魂を救うために来た」と言われている(ルカ9:56)。「示すために」とは言わなかった。我々はまさか、魂が肉体をもって示されるのでなければ、それが目に見えぬものであっても生まれ、かつ死ぬということを、知らずにいたわけではあるまい。

12

Ignoravimus plane resurrecturam cum carne. Hoc erit quod Christus manifestavit. Sed et hoc non aliter in se, quam in Lazaro aliquo, cujus caro non erat animalis, ita nec anima carnalis. Quid ergo amplius innotuit nobis de animae ignoratae retro dispositione? Quid invisibile ejus fuit, quod visibilitatem per carnem desideraret?

PL 2, 776A

我々は確かに、魂が肉とともに甦るであろうことを知らずにいた。これこそキリストが明らかにしたことであろう。しかしこのことすら、キリスト自身においてであれ、あのラザロにおいてであれ、変わりはない。ラザロの肉が魂的なものでなかったのと同様に、その魂も肉的なものではなかったのである。それでは、以前は知られていなかった魂のあり方について、我々にこれ以上何が知られるようになったというのか。魂のうち何が目に見えぬものであって、肉を通して目に見えるようになることを必要としたというのか。

Caput XIII

第XIII章PL 2, 776B
1

Caro facta est anima, ut anima ostenderetur. Numquid ergo et caro anima facta est, ut caro manifestaretur? Si caro anima est, jam non anima est, sed caro. Si anima caro est, jam non caro est, sed anima. Ubi ergo caro, et ubi anima est, alterutrum facta est.

PL 2, 776B

魂が肉とされたのは、魂が示されるためであった。それでは、肉もまた魂とされたのか、肉が現されるために。もし肉が魂であるならば、それはもはや魂ではなく、肉である。もし魂が肉であるならば、それはもはや肉ではなく、魂である。それゆえ、肉があるところ、また魂があるところでは、いずれか一方が他方になったのである。

2

Imo si neutrum sunt, dum alterutrum alterum fiunt, certe perversissimum, ut carnem nominantes, animam intelligamus, et animam significantes, carnem interpretemur.

PL 2, 776B

それどころか、いずれか一方が他方になる際に、両者ともそのものでなくなるのであれば、確かにこれ以上ないほど倒錯したことになる——肉と呼びながら魂を理解し、魂を意味しながら肉と解釈するとは。

3

Omnia periclitabuntur aliter accipi quam sunt, et amittere quod sunt, dum aliter accipiuntur, si aliter quam sunt, cognominantur. Fides nominum, salus est proprietatum. Etiam cum demutantur qualitates, accipiunt vocabulorum possessiones.

PL 2, 776B

あらゆるものは、実際のあり方とは異なるものとして受け取られる危険にさらされ、実際とは異なる名で呼ばれるならば、そのように異なるものとして受け取られている間に、自らがあるところのものを失う危険にさらされる。名の信頼性は、固有な性質の保全にほかならない。性質が変えられるときでさえ、そのものは名辞の所有権を新たに受け継ぐのである。

4

Verbi gratia, argilla excocta testae vocabulum suscipit; nec communicat cum vocabulo pristini generis, quia nec cum ipso genere. Proinde et anima Christi, caro facta, non potest non id esse quod facta est, et id non esse quod fuerit, aliud scilicet facta.

PL 2, 776B

たとえば、粘土は焼かれると、陶器という名を受け取る。それはもはや以前の種類の名を共有しない、というのも、その種類そのものをもはや共有しないからである。したがって、キリストの魂も、肉とされた以上、自らがそれとされたところのものであらざるをえず、また、それが以前あったところのものではありえない——すなわち、別のものとされたのである。

5

Et quoniam proximum adhibuimus exemplum, plenius eo utemur. Certe enim testa ex argilla unum est corpus, unumque vocabulum, unius scilicet corporis. Nec potest dici et argilla; quia quod fuit, non est; quod autem non est, omnino non adhaeret.

PL 2, 776C

そして、身近な実例を用いたのであるから、これをさらに詳しく用いることにしよう。確かに、粘土から成る陶器は一つの物体であり、一つの名を持つ、すなわち一つの物体の名である。それを粘土とも呼ぶことはできない。かつてあったものはもはや無いのであり、無いものは、およそ何にも付着しないからである。

6

Ergo et anima caro facta, uniformis, solidata: scilicet singularitas tota est, et indiscreta substantia.

PL 2, 777A

かくして魂も肉とされた以上、単一の形をなし、固まったものとなる。すなわち、全体は一つのものであり、実体は分かたれることがない。

7

In Christo vero invenimus animam et carnem simplicibus et nudis vocabulis editas, id est animam animam, et carnem carnem; nusquam animam carnem, aut carnem animam: quando ita nominari debuissent, si ita fuissent: sed etiam sibi quamque substantiam divise pronuntiatas ab ipso, utique pro duarum qualitatum distinctione, seorsum animam, et seorsum carnem.

PL 2, 777A

しかし我々がキリストにおいて見出すのは、魂と肉とが単純で裸の名によって示されていること、すなわち魂は魂、肉は肉と呼ばれていることであって、魂が肉と呼ばれることも、肉が魂と呼ばれることも決してない。もしそうであったならば、そのように名づけられるべきであったはずである。しかもそれぞれの実体は、キリスト自身によって分かたれたものとして語られており、当然、二つの性質の区別に応じて、魂は魂として、肉は肉として、それぞれ別に語られているのである。

8

Quid anxia est, inquit (Matt. XXVI, 38), anima mea usque ad mortem? et (Joan. VI): Panis quem ego dedero pro salute mundi, caro mea est. Porro, si anima caro fuisset, unum esset in Christo carnea anima, aut caro animalis.

PL 2, 777A

「なぜ私の魂は死に至るまで思い悩むのか」と言われている(マタイ26:38)。また(ヨハネ6章)、「私が世の救いのために与えるパンとは、私の肉である」と。しかも、もし魂が肉であったならば、キリストにおいては肉的な魂、あるいは魂的な肉という一つのものであったはずである。

9

At cum dividit species, carnem et animam, duo ostendit: si duo, jam non unum; si non unum, jam nec anima carnalis, nec caro animalis; unum enim est anima caro, aut caro anima.

PL 2, 777B

しかし、肉と魂という両者の種別を分けている以上、それは二つを示しているのである。もし二つであれば、もはや一つではない。もし一つでなければ、もはや肉的な魂でもなく、魂的な肉でもない。なぜなら、魂が肉であること、あるいは肉が魂であることこそが一つということだからである。

10

Nisi et seorsum aliam gestabat animam, praeter eam quae caro erat, et aliam circumferebat carnem, praeter illam quae anima erat.

PL 2, 777B

さもなければ、肉であった魂とは別に、もう一つの魂を別途保持し、魂であった肉とは別に、もう一つの肉を別途身にまとっていたことになろう。

11

Quod si una caro, et una anima; illa tristis usque ad mortem, et illa panis pro mundi salute; salvus est numerus duarum substantiarum, in suo genere distantium, excludens carneae animae unicam speciem.

PL 2, 777B

しかし、もし肉が一つ、魂も一つであるならば——死に至るまで悲しんだあの魂と、世の救いのためのパンであるあの肉とであるならば——それぞれの種類において隔たる二つの実体の数は保たれ、肉的な魂という単一の姿は排されるのである。

Caput XIV

第XIV章PL 2, 777B
1

Sed angelum, aiunt, gestavit Christus. Qua ratione? Qua et hominem. Eadem ergo est et caussa, ut hominem gestaret Christus: salus hominis fuit caussa; scilicet, ad restituendum quod perierat. Homo perierat; hominem restitui oportuerat.

PL 2, 777B

しかし、キリストは天使をも身に帯びていた、と彼らは言う。いかなる理由によってか。人間を身に帯びたのと同じ理由によって、というのだろう。ならば、キリストが人間を身に帯びたのと理由もまた同じだということになる。人間の救いこそがその理由であった。すなわち、失われたものを回復するためである。人間は失われていた。人間は回復されねばならなかった。

2

Ut angelum gestaret Christus, nihil tale de caussa est. Nam etsi angelis perditio reputatur, in ignem praeparatum diabolo et angelis ejus, nunquam tamen illis restitutio repromissa est. Nullum mandatum de salute angelorum suscepit Christus a Patre.

PL 2, 777C

キリストが天使を身に帯びたことについては、そのような理由は何もない。なぜなら、天使たちについても滅びが定められているとはいえ——悪魔とその天使たちのために備えられた火の中への滅びであるとはいえ——彼らに回復が約束されたことは一度もないからである。キリストは父から、天使たちの救いについて何の委託も受けなかった。

3

Quod Pater neque repromisit, neque mandavit, Christus administrare non potuit. Cui igitur rei angelum quoque gestavit, nisi ut satellitem fortem, cum quo salutem hominis operaretur?

PL 2, 777C

父が約束もせず、委託もしなかったことを、キリストが執り行うことはできなかった。それでは、キリストは何のために天使をも身に帯びたのか。強力な従者として、それとともに人間の救いを成し遂げるためでなくて何であろうか。

4

Idoneus enim non erat Dei Filius, qui solus hominem liberaret, a solo et singulari serpente dejectum? Ergo jam non unus Deus, nec unus salutificator, si duo salutis artifices, et utique alter altero indigens. An vero, ut per angelum liberaret hominem?

PL 2, 778A

神の子は、ただ一つの、単独の蛇によって陥れられた人間を、ひとり自らのみによって解放するにふさわしくなかったというのか。それでは、もはや神は唯一ではなく、救いをもたらす者も唯一ではないことになる、もし救いの作り手が二人であり、当然、一方が他方を必要とするのであれば。それとも実際、天使を通して人間を解放するためであったのか。

5

Cur ergo descendit ad id quod per angelum erat expediturus? Si per angelum, quid et ipse? Si per se, quid et angelus? Dictus est quidem magni consilii angelus, id est nuntius; officii, non naturae vocabulo.

PL 2, 778A

それならば、なぜ天使を通して成し遂げるはずのことのために、自ら降ったのか。もし天使を通してであるなら、彼自身は何のためか。もし自らを通してであるなら、天使は何のためか。確かに彼は「大いなる計画の天使」、すなわち使者と呼ばれている。それは職務による名であって、本性による名ではない。

6

Magnum enim cogitatum Patris, super hominis scilicet restitutione, annuntiaturus saeculo erat. Non ideo tamen sic angelus intelligendus ut aliqui Gabriel aut Michael. Nam et filius a domino vineae mittitur ad cultores, sicut et famuli, de fructibus petitum.

PL 2, 778A

というのも、彼は父の大いなる計画、すなわち人間の回復についての計画を、世に告げ知らせようとしていたからである。しかしそれゆえに、彼をガブリエルやミカエルのような何らかの天使として理解すべきではない。なぜなら、ぶどう園の主人によって、僕たちと同様に息子もまた、実りを求めて耕作人たちのもとに遣わされるからである。

7

Sed non propterea unus ex famulis deputabitur filius, quia famulorum successit officio. Facilius ergo dicam, si forte, ipsum filium angelum, id est nuntium patris, quam angelum in filio.

PL 2, 778B

しかし、その息子が僕たちの職務を引き継いだからといって、そのために僕たちの一人と見なされることはない。それゆえ私は、もしそう言うことが許されるならば、天使が子のうちにいた、と言うよりはむしろ、子自身が天使、すなわち父の使者であった、と言う方が容易であろう。

8

Sed cum de filio ipso sit pronuntiatum (Ps. VIII): Minuisti cum modicum quid citra angelos, quomodo videbitur angelum induisse, sic infra angelos diminutus, dum homo fit, qua caro et anima et filius hominis? qua autem spiritus Dei et virtus altissimi (Luc, I), non potest infra angelos haberi, Deus scilicet et Dei Filius.

PL 2, 778B

しかし、子自身について、「汝は彼を天使たちよりわずかに低いものとされた」(詩篇8篇)と語られている以上、彼が天使を身にまとったとどうして見えようか——そのように天使たちより低いものとされたのは、人となる限りにおいて、すなわち肉と魂と人の子である限りにおいてであって、しかし神の霊、いと高き方の力である限りにおいては(ルカ1章)、天使たちより低いものとされることはありえない、すなわち神であり、神の子であるのだから。

9

Quanto ergo, dum hominem gestat, minor angelis factus est, tanto non, dum angelum gestat. Poterit haec opinio Hebioni convenire, qui nudum hominem, et tantum ex semine David, id est, non et Dei filium, constituit Jesum, plane Prophetis aliquo gloriosiorem, ut ita in illo angelus fuisse dicatur; quemadmodum in aliquo Zacharia.

PL 2, 778B

それゆえ、人間を身に帯びる限りにおいて天使たちより低いものとされた分だけ、天使を身に帯びる限りにおいてはそうではない。この臆説はエビオンにこそふさわしいであろう。彼は、イエスを、ただダビデの子孫から出た単なる人間、すなわち神の子ではないものとして立て、確かに預言者の誰かよりも栄光あるものとしたのであり、そのようにすれば、彼のうちに天使がいたと言うこともできよう。ちょうど、あるザカリヤのうちにいたのと同じように。

10

Nisi quod a Christo nunquam est dictum: (Zach. I) Et ait mihi angelus qui in me loquebatur; sed nec quotidianum illud omnium Prophetarum: Haec dicit Dominus. Ipse enim erat Dominus coram, ex sua auctoritate pronuntians (Is., I): Ego autem dico vobis.

PL 2, 778C

ただし、「私のうちで語っていた天使が私に言った」(ザカリヤ1章)とは、キリストが決して口にしなかった。また、すべての預言者に日々見られるあの定型句、「主はこう言われる」も口にしなかった。なぜなら、彼自身が面前にいます主であり、自らの権威によって「しかし私は汝らに言う」(イザヤ1章)と語っていたからである。

11

Quid ultra? adhuc Esaiam exclamantem audi (Is. LXIII): Non angelus, neque legatus, sed ipse Dominus salvos eos fecit.

PL 2, 779A

さらに何が必要か。なおもイザヤが叫ぶのを聞くがよい(イザヤ63章)。「天使でもなく、使者でもなく、主ご自身が彼らを救われた」と。

Caput XV

第XV章PL 2, 779A
1

Licuit et Valentino, ex privilegio haeretico, carnem Christi spiritalem comminisci. Quidvis eam fingere potuit, quisquis humanam credere noluit; quando (quod ad omnes dictum est) si humana non fuit, nec ex homine, non video ex qua substantia ipse se, Christus hominem et filium hominis pronuntiarit (Joan., VIII, 40): Nunc autem vultis occidere hominem veritatem ad vos locutum; et (Luc, VI, 5): Dominus est sabbati filius hominis.

PL 2, 779A

ウァレンティヌスにもまた、異端者としての特権によって、キリストの肉を霊的なものと考え出すことが許されたのである。人間的なものであると信じることを欲しなかった者は誰であれ、それを好きなように作り上げることができた。というのも(これはすべての者に向けて言われることであるが)、もしそれが人間的なものでなく、人間から出たものでもなかったのならば、キリスト自身がいかなる実体によって自らを人間、また人の子と宣言したのか、私には分からないからである(ヨハネ8:40)。「しかし今、汝らは、汝らに真理を語った人間を殺そうとしている」と。また(ルカ6:5)「人の子は安息日の主である」と。

2

De ipso enim Esaias (Is. LIII, 3): Homo in plaga, et sciens ferre imbecillitatem; et Hieremias (Jerem., XVII): Et homo est, et quis cognoscet illum? et Daniel (Dan., VII): Et super nubes tanquam filius hominis.

PL 2, 779A

彼自身について、イザヤは言う(イザヤ53:3)「打たれた人、弱さを担うことを知る者」と。エレミヤも(エレミヤ17章)「そして彼は人である、いったい誰が彼を知りえようか」と。ダニエルも(ダニエル7章)「そして雲の上に、人の子のような者が」と。

3

Etiam Paulus apostolus (I Tim., II): Mediator Dei et hominum, homo Christus Jesus. Item Petrus in Actis Apostolorum (Act., I): Jesum Nazarenum, virum vobis a Deo destinatum, utique hominem.

PL 2, 779B

使徒パウロもまた(一テモテ2章)「神と人間との間の仲介者、人間なるキリスト・イエス」と言う。同様に、使徒言行録におけるペトロも(使徒言行録1章)「ナザレのイエス、神によって汝らのために定められた人」と言う。当然、人間である。

4

Haec sola sufficere vice praescriptionis debuerunt ad testimonium carnis humanae, et ex homine sumptae, et non spiritalis; sicut nec animalis, nec sidereae, nec imaginariae; si sine studio et artificio contentionis haereses esse potuissent.

PL 2, 779B

これらのことだけでも、人間的な、人間から取られた肉の証しとして、抗弁の代わりに十分でなければならなかったはずである。すなわち、霊的な肉でもなく、魂的な肉でもなく、星の肉でもなく、見せかけの肉でもない、ということの証しとして。もし異端というものが、論争への意欲と作為なしに成り立ちえたのであれば。

5

Nam ut penes quemdam ex Valentini factione legi, primo non putant terrenam, et humanam Christo substantiam informatam, ne deterior angelis Dominus deprehendatur, qui non terrenae carnis extiterunt; dehinc, quod oporteret similem nostri carnem similiter nasci, non de spiritu, nec de Deo, sed ex viri voluntate.

PL 2, 779B

というのも、私がウァレンティヌス派のある者のもとで読んだところによれば、まず彼らは、地上的で人間的な実体がキリストに形づくられたとは考えていない。それは、地上の肉を持たなかった天使たちよりも主が劣ったものと見なされないためである。次に、我々に似た肉は、我々と同じように、霊からでも神からでもなく、男の意志から生まれねばならなかったはずだから、というのである。

6

Et cur non de corruptela, sed de incorruptela? Et quare non, sicut et illa resurrexit, et in coelo resumpta est, ita et nostra, par ejus, statim assumitur? aut cur illa, par nostrae, non aeque in terram dissoluta est?

PL 2, 779C

それならば、なぜ〔その肉は〕腐敗からではなく、不朽から〔生まれた〕のか。また、なぜ、その肉が甦り、天に取り上げられたのと同じように、それと等しい我々の肉も直ちに取り上げられないのか。あるいは、なぜその肉は、我々の肉と等しいものでありながら、同様に地に朽ち果てなかったのか。

7

Talia et ethnici volutabunt: Ergo Dei Filius in tantum humilitatis exhaustus? Et, si resurrexit in exemplum spei nostrae, cur nihil tale de nobis probatum est? Merito ethnici talia, sed merito et haeretici.

PL 2, 779C

このようなことは異教徒たちも思い巡らすであろう。「それでは神の子は、それほどまでに卑しさを汲み尽くされたというのか。もし彼が我々の希望の実例として甦ったのであれば、なぜ我々についてはそのようなことが何も証明されないのか」と。異教徒がこのようなことを言うのは当然である。しかし異端者たちがそう言うのも当然である。

8

Numquid enim inter illos distat, nisi quod ethnici non credendo credunt, at haeretici credendo non credunt?

PL 2, 780A

というのも、彼らの間に違いがあるとすれば、異教徒は信じないことによって信じ、異端者は信じることによって信じない、ということ以外に何があろうか。

9

Legunt denique (Ps. VIII): Minorasti eum modico citra angelos, et negant inferiorem substantiam Christi; nec hominem se, sed vermem pronuntiantis (Ps. XXI); qui (Is., LIII) nec formam habuit, nec speciem; sed forma ejus ignobilis, despecta citra omnes homines; homo in plaga, et sciens ferre imbecillitatem.

PL 2, 780A

実に彼らは(詩篇8篇)「汝は彼を天使たちよりわずかに低いものとされた」と読みながら、キリストの実体が劣ったものであることを否定する。そのキリストとは、自らを「人間ではなく、虫である」と宣言した方であり(詩篇21篇)、(イザヤ53章)「姿もなく、麗しさもなく、その姿はいやしく、すべての人間よりも見下され」、「打たれた人、弱さを担うことを知る者」であった方なのである。

10

Agnoscunt hominem Deo mixtum, et negant hominem. Mortuum credunt, et quod est mortuum, ex incorruptela natum esse contendunt: quasi corruptela aliud sit a morte. «Sed et nostra caro statim resurgere debebat.» Exspecta: nondum inimicos suos Christus oppressit, ut cum amicis de inimicis triumphet.

PL 2, 780A

彼らは、神と混ざり合った人間を認めながら、人間であることを否定する。死んだことは信じながら、死んだものが不朽から生まれたのだと主張する。あたかも腐敗と死とが別のものであるかのように。「しかし我々の肉もまた、直ちに甦るべきであったはずだ。」待つがよい。キリストはまだ自らの敵を打ち倒してはいない、友らとともに敵に対して凱旋するためである。

Caput XVI

第XVI章PL 2, 780B
1

Insuper, argumentandi libidine, ex forma ingenii haeretici, locum sibi fecit Alexander ille, quasi nos affirmemus, idcirco Christum terreni census induisse carnem, ut evacuaret in semetipso carnem peccati.

PL 2, 780B

その上、論争しようとする欲望に駆られ、異端者の才知そのままの型で、かのアレクサンドロスは、あたかも我々が、キリストが地上の起源の肉をまとったのは己自身のうちで罪の肉を無効にするためであったと主張しているかのように、付け入る隙を自分でこしらえた。

2

Quod etsi diceremus, quacunque ratione muniremus sententiam nostram, dum ne tanta amentia, qua putavit, tanquam ipsam carnem Christi opinemur, ut peccatricem, evacuatam in ipso: cum illam et ad dexteram Patris in coelis praesidere meminerimus, et venturam inde, suggestu paternae claritatis, praedicemus.

PL 2, 780B

たとえ我々がそう言うとしても、我々は何らかの理由をもって自らの主張を固めるであろう。ただし、彼が思い込んだほどの狂気に陥って、キリストの肉そのものを罪深いものと見なし、それが彼のうちで無効にされたなどと考えることのない限りにおいてである。なぜなら、我々はその肉が天において父の右に座していることを覚えており、父の栄光の高座を伴ってそこから来るであろうと宣べ伝えているからである。

3

Adeo, ut evacuatam non possumus dicere, ita nec peccatricem; nec evacuatam, in qua dolus non fuit.

PL 2, 780B

かくして、それを無効にされたものと言うことができないのと同様に、罪深いものとも言うことができない。そこに欺きはなかったのだから、無効にされたものでもないのである。

4

Defendimus autem, non carnem peccati evacuatam esse in Christo, sed peccatum carnis; non materiam, sed naturam; nec substantiam, sed culpam: secundum Apostoli auctoritatem dicentis (Rom., VIII, 3): Evacuavit peccatum in carne.

PL 2, 780B

しかし我々が擁護するのは、キリストにおいて無効にされたのは罪の肉ではなく、肉の罪だということである。質料ではなく本性であり、実体ではなく咎である。使徒がこう言う権威に従ってのことである(ローマ8:3)。「肉において罪を無効にした」。

5

Nam et alibi (Ibid.): in similitudine, inquit, carnis peccati fuisse Christum. Non quod similitudinem carnis acceperit, quasi imaginem corporis, et non veritatem; sed similitudinem peccatricis carnis vult intelligi; quod ipsa non peccatrix caro Christi, ejus fuit par, cujus erat peccatum; genere, non vitio Adae: quando hinc etiam confirmamus eam fuisse carnem in Christo, cujus natura est in homine peccatrix; et sic in illa peccatum evacuatum, quod in Christo sine peccato habeatur, quae in homine sine peccato non habebatur.

PL 2, 780C

さらに他の箇所でも(同上)、「キリストは罪の肉の似姿にあった」と言われている。肉の似姿を受け取った、というのではない。あたかも肉体の模像であって、真理ではなかったかのように。そうではなく、罪深い肉の似姿と解されるべきことを言おうとしているのである。すなわち、キリストのその肉自体は罪深くはなかったが、罪のあったかの肉と同等のものであった。類においてであって、アダムの欠陥においてではない。このことから我々はまた、キリストにおけるその肉が、人間においてはその本性が罪深いものであるところの肉であったことを確認するのである。かくしてその肉において罪は無効にされた。人間においては罪なしに持たれることのなかったその肉が、キリストにおいては罪なしに持たれたのである。

6

Nam neque ad propositum Christi faceret evacuantis peccatum carnis, non in ea carne evacuare illud, in qua erat natura peccati, neque ad gloriam. Quid enim magnum, si in carne meliore, et alterius, id est non peccatricis naturae, naevum redemit?

PL 2, 781A

なぜなら、罪の本性があったまさにその肉においてそれを無効にしないのでは、肉の罪を無効にしようとするキリストの決意にもかなわず、栄光にもかなわなかったであろうからである。もしより良い肉において、すなわち別の、罪深くない本性の肉において汚点を贖ったのだとすれば、それの何が偉大であろうか。

7

Ergo, inquis, si nostram induit, peccatrix fuit caro Christi. Noli constringere explicabilem sensum. Nostram enim induens, suam fecit; suam faciens, non peccatricem eam fecit.

PL 2, 781A

それゆえお前は言う、「我々の肉をまとったのなら、キリストの肉は罪深かったはずだ」と。解きうる道理を無理に縛るな。我々の肉をまとうことによって、それを自分のものとしたのであり、自分のものとしたからといって、それを罪深いものとしたのではない。

8

Caeterum (quod ad omnes dictum sit, qui ideo non putant carnem nostram in Christo fuisse, quia non fuit ex viri semine) recordentur Adam ipsum in hanc carnem, non ex semine viri factum.

PL 2, 781A

さらに(これは、キリストにおける肉が我々の肉ではなかったと考える者たち全員に向けて言われたことである。その理由は、それが男の種から生じなかったからだという)、アダム自身がこの肉へと、男の種によらずして造られたことを、彼らは思い起こすがよい。

9

Sicut terra conversa est in hanc carnem sine viri semine, ita et Dei Verbum potuit sine coagulo in ejusdem carnis transire materiam.

PL 2, 781B

土が男の種なしにこの肉へと変えられたように、神の言葉もまた、凝固物なしに、同じ肉の質料へと移ることができたのである。

Caput XVII

第XVII章PL 2, 781B
1

Sed remisso Alexandro cum suis syllogismis, quos in argumentationibus torquet, etiam cum psalmis Valentini, quos magna impudentia quasi idonei alicujus auctoris interserit, ad unam jam lineam congressionem dirigamus, an carnem Christus ex virgine acceperit, ut hoc praecipue modo humanam eam constet, si ex humana matrice substantiam traxit.

PL 2, 781B

しかし、アレクサンドロスを、彼が論証の中でひねくり回す三段論法とともに退け、また、大いなる厚顔さであたかも然るべき著者ででもあるかのように差し挟んでくるウァレンティヌスの讃歌もろとも退けて、今や一つの戦線に論争の的を絞ろう。キリストが処女から肉を受け取ったのかどうかに。もし人間の胎からその実体を引き出したのであれば、とりわけこの仕方によってそれが人間のものであることが立証されよう。

2

Quamquam liquit jam et de nomine hominis, et de statu qualitatis, et de sensu tractationis, et de exitu passionis humanam constitisse. Ante omnia autem commendanda erit ratio quae praefuit, ut Dei Filius de virgine nasceretur.

PL 2, 781B

すでに、人という名においても、性質のありようにおいても、触れられたときの感覚においても、受難の結末においても、それが人間のものであったことは確定しているとはいえ、しかし何よりもまず、神の子が処女から生まれることになった、その背後にある理を示さねばならない。

3

Nove nasci debebat novae nativitatis dedicator, de qua signum daturus Dominus ab Esaia praedicabatur. Quod est istud signum? Ecce virgo concipiet in utero, et pariet filium (Is., VII). Concepit igitur virgo et peperit Emmanuelem, Nobiscum Deum.

PL 2, 781C

新しい誕生の創始者は、新しい仕方で生まれるべきであった。その誕生についてしるしを与えるはずの主が、イザヤによって予告されていた。そのしるしとは何か。「見よ、処女が腹のうちに宿し、子を産むであろう」(イザヤ7)。かくして処女は身に宿し、エンマヌエル、すなわち我々と共にいます神を産んだ。

4

Haec est nativitas nova, dum homo nascitur in Deo; in quo homine Deus natus est, carne antiqui seminis suscepta, sine semine antiquo, ut illam novo semine, id est, spiritaliter reformaret exclusis antiquitatis sordibus, expiatam.

PL 2, 781C

これが新しい誕生である、人が神のうちに生まれるのであるから。その人において神が生まれた。古い種による肉を受け取りながらも、古い種によらずして。それは、その肉を新しい種によって、すなわち霊的に、古きものの穢れを退けて清め、造り直すためであった。

5

Sed tota novitas ista, sicut et in omnibus, de veteri figura est, rationali per virginem dispositione Domino nascente. Virgo erat adhuc terra nondum opere compressa, nondum sementi subacta: ex ea hominem factum accepimus a Deo in animam vivam.

PL 2, 782A

しかし、この新しさの全体は、他のすべての事柄においてと同様に、古い型に由来するものである。主が処女を通して、理にかなった配剤のうちに生まれたもうたことによって。大地はいまだ処女であった——耕作によって押し固められることも、種蒔きに服することもなかったのである。そこから人が神によって生ける魂へと造られたことを、我々は伝え受けている。

6

Igitur si primus Adam de terra traditur, merito sequens, vel novissimus Adam, ut Apostolus dixit, proinde de terra, id est, carne nondum generationi resignata, in spiritum vivificantem a Deo est prolatus.

PL 2, 782A

それゆえ、もし最初のアダムが土から出たと伝えられているなら、当然にも、それに続く者、すなわち使徒の言う最後のアダムもまた、同様に土から、すなわちまだ生殖に開かれていない肉から、神によって生かす霊へと発出せしめられたのである。

7

Et tamen, ne mihi vacet incursus nominis Adae, unde Christus Adam ab Apostolo dictus est, si terreni non fuit census homo ejus? Sed et hic ratio defendit, quod Deus imaginem et similitudinem suam, a diabolo captam, aemuia operatione recuperavit.

PL 2, 782A

しかしまた、アダムという名がここに現れたことを、私はうやむやにはしない。もしその人が地上の起源を持たなかったのだとしたら、使徒はどうしてキリストをアダムと呼んだのか。しかしここでも理がこれを守る。すなわち神は、悪魔に奪われた自らの像と似姿を、対抗的な働きによって取り戻したのである。

8

In virginem enim adhuc Evam irrepserat verbum aedificatorium mortis; in virginem aeque introducendum erat Dei Verbum extructorium vitae: ut quod per ejusmodi sexum abierat in perditionem, per eumdem sexum redigeretur in salutem.

PL 2, 782B

なぜなら、いまだ処女であったエバのうちに、死を築き上げる言葉が忍び込んでいたからである。処女のうちに、同じく、命を築き上げる神の言葉が導き入れられねばならなかった。こうして、この性を通して滅びへと去っていったものが、同じ性を通して救いへと引き戻されるためであった。

9

Crediderat Eva serpenti: credidit Maria Gabrieli. Quod illa credendo deliquit, haeccredendo delevit. «Sed Eva nihil tunc concepit in utero ex diaboli verbo. » Imo concepit. Nam exinde ut abjecta pareret, et in doloribus pareret, verbum diaboli semen illi fuit.

PL 2, 782B

エバは蛇を信じた。マリアはガブリエルを信じた。エバが信じることによって犯した過ちを、マリアは信じることによって消し去った。「しかし、エバはその時、悪魔の言葉によって腹に何も宿さなかった」。それどころか、宿したのである。なぜなら、悪魔の言葉は彼女にとって種となり、それ以来、彼女は見捨てられた身で子を産み、苦しみのうちに子を産むことになったからである。

10

Enixa est denique diabolum fratricidam. Contra, Maria eum edidit, qui carnalem fratrem Israel, interemptorem suum, salvum quandoque praestaret. In vulvam ergo Deus Verbum suum detulit, bonum fratrem, ut memoriam mali fratris eraderet. Inde prodeundum fuit Christo ad salutem hominis, quo homo jam damnatus intraverat.

PL 2, 782B

ついには彼女は、兄弟殺しの悪魔を産み落としたのである。これに対してマリアは、肉における兄弟イスラエル——自分を殺す者——を、いつか救われた者とするはずの方を産み出した。かくして神は、善き兄弟である御自らの言葉を子宮のうちへと下された。悪しき兄弟の記憶を消し去るためである。そこからこそキリストは、人間の救いのために出てこなければならなかった。人間が既に断罪された身で入り込んでいた、まさにその場所から。

Caput XVIII

第XVIII章PL 2, 782C
1

Nunc, ut simplicius respondeamus, non competebat ex semine humano Dei Filium nasci, ne si totus esset filius hominis, non esset et Dei filius, nihilque haberet amplius Salomone, et amplius Jona; et de Hebionis opinione credendus erat.

PL 2, 782C

さて、より簡明に答えるなら、神の子が人間の種から生まれることはふさわしくなかった。もし全面的に人の子であったなら、神の子でもないことになってしまい、ソロモンにまさるものも、ヨナにまさるものも、何一つ持たないことになったであろう。そしてエビオンの臆説に従って信じられるべき者となってしまっただろう。

2

Ergo, jam Dei Filius ex Patris Dei semine, id est spiritu, ut esset et hominis filius, caro ei sola erat ex hominis carne sumenda, sine viri semine. Vacabat enim viri semen, apud habentem Dei semen.

PL 2, 783A

それゆえ、神の子はすでに父なる神の種、すなわち霊から出ていたのであるから、人の子でもあるためには、彼にとっては、男の種によらず、人間の肉から肉だけを受け取ることが必要であった。なぜなら、神の種を持つ者にあっては、男の種は無用であったからである。

3

Itaque, sicut nondum natus ex virgine, patrem Deum habere potuit sine homine matre; aeque, cum de virgine nasceretur, potuit matrem habere hominem sine homine patre. Sic denique homo cum Deo, dum caro hominis cum spiritu Dei.

PL 2, 783A

それゆえ、いまだ処女から生まれていなかったとき、人間の母なしに神を父として持つことができたのと同様に、処女から生まれるに際しても、人間の父なしに人間を母として持つことができたのである。結局のところ、人間の肉が神の霊と共にある以上、人は神と共にあるのである。

4

Caro sine semine, ex homine; spiritus cum semine, ex Deo. Igitur si fuit dispositio rationis super Filium Dei ex virgine proferendum, cur non ex virgine acceperit corpus, quod de virgine protulit? Quia aliud est quod a Deo sumpsit.

PL 2, 783A

肉は種なしに人間から、霊は種を伴って神から。それゆえ、もし神の子が処女から発出せしめられることについて理の配剤があったのだとすれば、なぜ、処女から出させたその肉体を、処女から受け取らなかったということがあろうか。神から受け取ったのは、それとは別のものだったからである。

5

Quoniam, inquiunt, Verbum (Joan., I) caro factum est. Vox ista quid caro factum sit contestatur; nec tamen periclitatur, quasi statim aliud sit factum caro, et non Verbum. Si ex carne factum est verbum caro, aut si ex semine ipso factum est, Scriptura dicat.

PL 2, 783B

なぜなら、と彼らは言う、「言葉は肉となった」(ヨハネ1)のだから。この文言は、何が肉となったのかを証言している。しかしそれによって、あたかも肉となったのが言葉とは別の何かであったかのように、危うくなることはない。言葉が肉から肉となったのか、それとも種そのものから成ったのか、聖典に語らせよ。

6

Cum Scriptura non dicat, nisi quod sit factum, non et unde sit factum; ergo ex alio, non ex semine ipso suggerit factum.

PL 2, 783B

聖典は、それが成ったということだけを語り、それがどこから成ったかまでは語らないのであるから、それゆえ、種そのものからではなく、別のものから成ったことを示唆しているのである。

7

Si non ex semine ipso, sed ex alio, jam hinc tracta, ex quo magis credere congruat, carnem factum Verbum, nisi ex carne, in qua et factum est, vel quia ipse Dominus sententialiter et definitive pronuntiavit (Joan., IV): Quod in carne natum est, caro est, quia ex carne natum est.

PL 2, 783B

もし種そのものからではなく、別のものから成ったのだとすれば、そこから、何から成ったと信じるのがよりふさわしいかを、いまここで引き出すがよい。言葉が肉となったのは、まさにそれが成ったその肉からでなくて何であろうか。あるいはまた、主御自身が断定的かつ明確にこう宣言されたからである(ヨハネ4)。「肉において生まれたものは肉である。それは肉から生まれたのだから」。

8

Sed si de homine tantummodo dixit, non et de semetipso, plane nega hominem Christum, et ita defende non et in ipsum competisse. Atquin subjicit (ibid.): Et quod de spiritu natum est, spiritus est. Quia Deus spiritus est, et de Deo natus est.

PL 2, 783C

しかし、もしこれが人間についてのみ言われたのであって、御自身については言われなかったのだとすれば、いっそキリストが人間であることを端的に否定し、それが彼自身には当てはまらなかったと言い張るがよい。しかるに、彼は続けてこう言っている(同所)。「霊から生まれたものは霊である」。神は霊であり、彼は神から生まれたのだから。

9

Hoc utique vel eo magis in ipsum tendit, si et in credentes ejus. Si ergo et hoc ad ipsum, cur non et illud supra? Neque enim dividere potes hoc ad ipsum, illud supra ad caeteros homines, qui utramque substantiam Christi, et carnis et spiritus, non negas.

PL 2, 783C

これは当然、彼を信じる者たちにさえ当てはまるのなら、なおのこと彼自身にこそ向けられよう。それゆえ、これが彼自身にも当てはまるのなら、なぜ先の句もそうでないのか。なぜなら、これは彼自身に、あの先の句は他の人々に、と分けることはできないからである。お前は、キリストの、肉と霊という両方の実体を否定してはいないのだから。

10

Caeterum, si tam carnem habuit, quam spiritum, cum de duarum substantiarum conditione pronuntiat, quas et ipse gestat, non potest videri de spiritu quidem suo, de carne vero non sua determinasse.

PL 2, 784A

そもそも、彼が肉を持っていたのと同じだけ霊をも持っていたのだとすれば、彼自身もまとっているその二つの実体の境遇について彼が語るとき、自分の霊については自分のこととして語りながら、肉についてはそうでないものとして規定した、とは考えられない。

11

Ita, cum ipse sit de spiritu Dei, et spiritus Deus est, et Deus ex Deo natus ipse est, et ex carne hominis, homo in carne generatus.

PL 2, 784A

かくして、彼自身が神の霊から出ており、その霊が神である以上、彼自身、神から生まれた神なのであり、また人間の肉から、肉において生を受けた人間でもあるのである。

Caput XIX

第XIX章PL 2, 784A
1

Quid est ergo, non ex sanguine, neque ex voluntate carnis, neque ex voluntate viri, sed ex Deo nati sunt ? Hoc quidem capitulo ego potius utar, cum adulteratores ejus obduxero.

PL 2, 784A

それでは、「その者たちは、血からでもなく、肉の意志からでもなく、男の意志からでもなく、神から生まれたのである」とはどういうことか。私はむしろ、この章句を曲解する者たちを論駁した上で、それを用いることにしよう。

2

Sic enim scriptum esse contendunt: Non ex sanguine, nec ex carnis voluntate, nec ex viri, sed ex Deo natus est, quasi supra dictos credentes in nomine ejus designet, ut ostendat esse semen illud arcanum electorum, et spiritalium, quod sibi imbuunt.

PL 2, 784B

なぜなら、彼らはこう書かれていると主張するからである。「血からでもなく、肉の意志からでもなく、男の意志からでもなく、神から生まれた」と。あたかもそれが、先に言われた、彼の名を信じる者たちを指すかのように、彼らが自分たちに教え込んでいる、選ばれた者たち、霊的な者たちのあの秘められた種というものが存在することを示すためである。

3

Quomodo autem ita erit, cum omnes qui credunt in nomine Domini, communi lege generis humani, ex sanguine, et ex carnis, et ex viri voluntate nascantur, etiam Valentinus ipse? Adeo singulariter, ut de Domino scriptum est: Et ex Deo natus est.

PL 2, 784B

しかし、主の名を信じるすべての者が、人類共通の法則に従って、血から、肉の意志から、男の意志から生まれるのだとすれば——ウァレンティヌス自身でさえもそうなのだが——、どうしてそうでありえようか。かくして、これは単数形なのである。主について「そして神から生まれた」と書かれているとおりに。

4

Merito, quia Verbum Dei, et cum Verbo Dei spiritus, et in spiritu Dei virtus, et quidquid Dei est Christus. Qua caro autem, non ex sanguine, nec ex carnis et viri voluntate: quia ex Dei voluntate Verbum caro factum est.

PL 2, 784B

当然にも、そうなのである。なぜなら、キリストは神の言葉であり、神の言葉と共に神の霊があり、神の霊のうちに神の力があり、神に属するものすべてがキリストだからである。しかし、その肉について言えば、血からでも、肉と男の意志からでもない。なぜなら、神の意志によって言葉は肉となったからである。

5

Ad carnem enim, non ad verbum pertinet negotiatio formalis nostrae nativitatis, quia caro sic habebat nasci, non verbum. Negans autem ex carnis quoque voluntate natum, cur non negavit etiam ex substantia carnis?

PL 2, 784B

なぜなら、我々の誕生という定型的な営みに属するのは肉であって、言葉ではないからである。肉こそがそのように生まれるべきものであって、言葉ではなかったからである。しかし、肉の意志からもまた生まれたことを否定しているのだから、なぜ肉の実体から生まれたことまでは否定しなかったのか。

6

Neque enim, quia ex sanguine negavit, substantiam carnis renuit, sed materiam seminis, quam constat sanguinis esse calorem, ut despumatione mutatam in coagulum sanguinis foeminae.

PL 2, 784C

なぜなら、血からであることを否定したからといって、肉の実体を拒んだわけではないからである。拒んだのは種の質料であって、それは血の熱であることが知られており、泡立つことによって女の血の凝固物へと変えられたものなのである。

7

Nam ex coagulo in caseo vis est substantiae, quam medicando constringit, id est lactis. Intelligimus ergo, ex concubitu nativitatem Domini negatam, quod sapit voluntas viri et carnis, non ex vulvae participatione.

PL 2, 785A

なぜなら、チーズにおける凝固物には、これが手を加えることで固めるところの実体——すなわち乳の実体——に対する力があるからである。それゆえ我々はこう理解する。主の誕生が性交から生じたことが否定されたのは、それが男と肉の意志を意味するからであって、子宮の関与を否定したのではない、と。

8

Et quid utique tam exaggeranter inculcavit, non ex sanguine, nec ex carnis voluntate, aut viri, natum; nisi quia ea erat caro, quam ex concubitu natam nemo dubitaret?

PL 2, 785A

そして、いったいなぜ聖書は、これほどまでに力を込めて、血からでも、肉の意志からでも、男の意志からでもなく生まれた、と繰り返し説いたのか。それは、誰もが性交から生まれたものと疑わないような肉であったからでなくて何であろうか。

9

Negans porro ex concubitu, non negavit ex carne; imo confirmavit ex carne, quia non proinde negavit ex carne, sicut ex concubitu negavit.

PL 2, 785A

しかも、性交からであることを否定しながら、肉からであることを否定したのではない。それどころか、肉からであることを確認したのである。なぜなら、性交からであることを否定したのと同じようには、肉からであることを否定しなかったからである。

10

Oro vos, si Dei spiritus non de vulva carnem participaturus descendit in vulvam, cur descendit in vulvam? potuit enim extra eam fieri caro spiritalis simplicius multo, quam intra vulvam fieret extra vulvam. Sine caussa eo se intulit, unde nihil extulit.

PL 2, 785A

私は諸君に問いたい。もし神の霊が、子宮から肉を分かち受けるためでなく子宮へ下ったのだとすれば、なぜ子宮へ下ったのか。なぜなら、霊的な肉は、子宮の中にありながら子宮の外のものとして生じるよりも、初めから子宮の外で生じる方が、はるかに単純であり得たはずだからである。そこから何も持ち出さなかったのだとすれば、理由もなくそこへ身を投じたことになる。

11

Sed non sine caussa descendit in vulvam: ergo ex illa accepit. Quia si non ex illa accepit, sine caussa in illam descendit, maxime ejus qualitatis caro futurus, quae non erat vulvae, id est spiritalis.

PL 2, 785B

しかし、理由もなく子宮へ下ったのではない。ゆえに、そこから受け取ったのである。なぜなら、もしそこから受け取らなかったのだとすれば、理由もなくそこへ下ったことになるからである。とりわけ、子宮に属さない性質の肉、すなわち霊的な肉になろうとしていたのだとすれば、なおさらのことである。

Caput XX

第XX章PL 2, 785B
1

Qualis est autem tortuositas vestra, ut ipsam ex syllabam, praepositionis officio adscriptam, auferre quaeratis, et alia magis uti, quae in hac specie non invenitur penes Scripturas sanctas? Per virginem dicitis natum, non ex virgine; et in vulva, non ex vulva.

PL 2, 785B

しかし、諸君のこのねじれた論法は、いったい何なのか。前置詞としての役目を負ったあの『エクス』という一音節そのものを取り去ろうとし、この用法においては聖書のうちに見出されもしない別の語をむしろ用いようとするとは。諸君は、『処女から』ではなく『処女を通して』生まれたと言い、『子宮から』ではなく『子宮の中で』と言うのである。

2

Quia et angelus in somnis ad Joseph: Nam quod in ea natum est, inquit (Matth., I), de Spiritu Sancto est; non dixit ex ea. Nempe tamen, etsi ex ea dixisset, in ea dixerat: in ea enim erat, quod ex ea erat.

PL 2, 785B

なぜなら、天使も夢の中でヨセフに向かって、「彼女のうちに生まれたものは、聖なる霊による」と言った(マタイ1)のであって、「彼女から」とは言わなかったからである。とはいえ、たとえ「彼女から」と言ったとしても、それは「彼女のうちに」と言ったことにほかならない。なぜなら、彼女から出たものは、彼女のうちにあったからである。

3

Tantumdem ergo, et cum dicit, in ea, et ex ea consonat; quia ex ea erat, quod in ea erat. Sed bene, quod idem dicit Matthaeus, originem Domini decurrens ab Abraham usque ad Mariam: Jacob, inquit, generavit Joseph, virum Mariae, ex qua nascitur Christus.

PL 2, 785B

それゆえ、まったく同じことなのである。「彼女のうちに」と言うのも、「彼女から」と言うのも一致する。なぜなら、彼女のうちにあったものは、彼女から出たものだったからである。しかし幸い、同じマタイが、主の系図をアブラハムからマリアに至るまで辿りながらこう述べている。「ヤコブはヨセフをもうけた。マリアの夫であり、そのマリアからキリストが生まれる」と。

4

Sed et Paulus grammaticis istis silentium imponit: Misit, inquit (Gal., IV, 4), Deus Filium suum factum ex muliere. Numquid per mulierem, aut in muliere ? Hoc quidem impressius, quod factum potius dicit, quam natum: simplicius enim enuntiasset natum.

PL 2, 786A

さらにパウロも、これら文法家どもを黙らせている。「神は御自らの子を、女から成った者として遣わした」と(ガラテヤ4:4)。はたして『女を通して』か、あるいは『女のうちに』であろうか。これはむしろいっそう強い言い方である。『生まれた』ではなく『成った』と言っているのだから。『生まれた』であれば、もっと単純に言い表せたであろう。

5

Factum autem dicendo, et verbum caro factum est consignavit, et carnis veritatem ex virgine factae asseveravit.

PL 2, 786A

しかし、『成った』と言うことによって、彼は『言葉は肉となった』ことに証印を押し、処女から成った肉の真理を確言したのである。

6

Nobis quoque ad hanc speciem Psalmi patrocinabuntur, non quidem apostatae, et haeretici, et platonici Valentini, sed sanctissimi et receptissimi prophetae David. Ille apud nos canit Christum, per quem se cecinit ipse Christus.

PL 2, 786A

この点についても、詩篇が我々のために弁護してくれるであろう。背教者にして異端者、プラトン派のウァレンティヌスの詩篇ではなく、いと聖なる、最も信頼されている預言者ダビデの詩篇が。彼は我々のもとでキリストを歌う。キリストご自身が、彼を通して自らを歌われたのである。

7

Accipe Christum, et audi Dominum Patri Deo colloquentem (Ps., XXI): Quia tu es qui avulsisti me ex utero matris meae: ecce unum. Et spes mea ab uberibus matris meae; super te sum projectus ex vulva: ecce aliud: Et ab utero matris meae Deus meus es tu: ecce aliud.

PL 2, 786A

キリストとして受け取り、主が父なる神に語りかけるのを聞くがよい(詩篇21)。「汝こそ、我を母の腹から引き離された方」——見よ、これが一つ。「我が望みは母の乳房のときからのもの、我は子宮より汝の上に投げ出された」——見よ、もう一つ。「母の腹よりして、汝こそ我が神」——見よ、もう一つ。

8

Nunc ad sensus ipsos decertemus. Avulsisti me , inquit, ex utero. Quid avellitur, nisi quod inhaeret, quod infixum, innexum est ei, a quo, ut auferatur, avellitur?

PL 2, 786B

さて、その語の趣旨そのものについて論じ合おう。「汝は我を腹より引き離した」と言われている。引き離されるものとは、それに付着し、突き刺さり、結びついているもの、そこから取り去られるために引き剥がされるものでなくて何であろうか。

9

Si non adhaesit utero, quomodo avulsus est? si adhaesit qui avulsus est, quomodo adhaesisset, nisi dum ex utero est per illum nervum umbilicarem, quasi folliculi sui traducem, adnexus origini vulvae.

PL 2, 786B

もし腹に付着していなかったのなら、どうして引き離されえただろうか。もし引き離された者が付着していたのなら、どのようにして付着していたと言えようか。腹の中にあるあいだ、あの臍の緒によって、いわば自らの胎膜の延長として、子宮の起点に結びつけられていたのでなければ。

10

Etiam cum quid extraneum extraneo agglutinatur, ita concarnatur et convisceratur cum eo cui agglutinatur, ut cum avellitur, rapiat secum ex corpore aliquid a quo avellitur, quasi sequelam quamdam abruptae unitatis, et producis mutui coitus.

PL 2, 786B

何か異質なものが別の異質なものに接着されるときでさえも、それが接着された相手と共に、肉となり内臓となるほどに一体化し、引き離されるときには、引き離される相手の体から何かを共に奪い取っていくのである。それは、断ち切られた一体性と、長く続いた相互の結合との、いわば名残とでもいうべきものである。

11

Caeterum quae ubera matris suae nominat? Sine dubio, quae hausit. Respondeant obstetrices, medici et physici, de uberum natura, an aliter manare soleant, sine vulvae genitali passione, suspendentibus exinde venis sentinam illam inferni sanguinis, et ipsa translatione decoquentibus in materiam lactis laetiorem.

PL 2, 786C

そもそも、彼が名指す『母の乳房』とはどの乳房であろうか。疑いなく、彼が吸って飲んだ乳房である。産婆や医者、自然学者たちに答えさせるがよい。乳房の本性について——子宮が生殖においてこうむる働きなしに、乳が別の仕方で流れ出るのが常であるかどうかを。それによって血管が、かの下腹に溜まった血の澱を汲み上げ、その移送そのものによって、より豊かな乳の質料へと煮詰め上げるのである。

12

Inde adeo fit, ut uberum tempore, menses sanguinum vacent. Quod si Verbum caro ex se factum est, non ex vulvae communicatione, nihil operata vulva, nihil functa, nihil passa; quomodo fontem suum transfudit in ubera, quae, nisi habendo, non mutat?

PL 2, 787A

かくして、授乳の時期には月々の血が止まるのである。しかし、もし言葉が自分自身から肉となったのであって、子宮との関わりによるのではなく、子宮が何一つ働かず、何一つ機能せず、何一つこうむらなかったのだとすれば、どうして自らの源を乳房へと注ぎ込むことができたであろうか。血を持つのでなければ、子宮が乳房を変えることはないというのに。

13

Habere autem sanguinem non potuit lacti subministrando, si non haberet caussas sanguinis ipsius, avulsionem scilicet suae carnis.

PL 2, 787A

しかし、乳に供給すべき血を持つことなど、子宮にはできなかったはずである。もし血そのものの原因、すなわち自らの肉が引き剥がされるということを、持たなかったのであれば。

14

Quid fuerit novitatis in Christo ex virgine nascendi, palam est: scilicet, solummodo hoc, quod ex virgine, secundum rationem quam edidimus; et uti virgo esset regeneratio nostra, spiritaliter ab omnibus inquinamentis sanctificata per Christum, virginem et ipsum, etiam carnaliter, ut ex virginis carne.

PL 2, 787A

キリストが処女から生まれることの新しさが何であったのかは、明らかである。すなわち、ただこの一点のみである。我々がすでに述べた理に従って、処女から生まれたということ、そして、我々の再生が処女的なものであるように、ということである。すなわち、キリストによってあらゆる汚れから霊的に聖化された再生である。そのキリスト御自身もまた、肉においてさえ処女であられた。処女の肉から生まれたのだから。

Caput XXI

第XXI章PL 2, 787B
1

Si ergo contendunt hoc competisse novitati, ut quemadmodum non ex viri semine, ita nec ex virginis carne caro fieret Dei Verbum; quare non hoc sit tota novitas, ut caro non semine nata, carne processerit?

PL 2, 787B

もし彼らが、男の種からではなかったのと同じように、処女の肉からでもなく神の言葉が肉となった、ということがこの新しさにふさわしいと主張するのであれば、種によらず生まれた肉が肉から出たということ、これこそがこの新しさの全体ではないのか。

2

Accedant adhuc cominus ad congressum: Ecce, inquit, virgo concipiet in utero. Quidnam? utique Dei Verbum, non viri semen: certe ut pareret filium. Nam, Et pariet, inquit, filium.

PL 2, 787B

彼らをなお間近の対決に近づかせるがよい。「見よ」と言われている、「処女は腹に宿す」と。何を宿すのか。当然、神の言葉であって、男の種ではない。確かに、子を産むためにである。なぜなら、「そして子を産むであろう」と言われているからである。

3

Ergo, ut ipsius fuit concepisse, ita ipsius est quod peperit; licet non ipsius fuerit quod concepit. Contra si Verbum ex se caro factum est, jam ipsum se concepit, et peperit, et vacat prophetia.

PL 2, 787B

それゆえ、宿したことが彼女自身のものであったように、産んだものも彼女自身のものである。宿したものが彼女自身のものでなかったとしても、である。反対に、もし言葉がそれ自体から肉となったのであれば、それは既に自分自身を宿し、自分自身を産んだことになり、預言は空しいものとなる。

4

Non enim virgo concepit, neque peperit, si non quicquid peperit ex verbi concepto, caro ipsius est. Sola haec autem prophetae vox evacuabitur? an et angeli, conceptum et partum virginis annuntiantis? an et omnis jam Scriptura, quaecumque matrem pronuntiat Christi?

PL 2, 787C

なぜなら、言葉を宿したことから産んだものが何であれ彼女自身の肉でないなら、処女は宿しもせず産みもしなかったことになるからである。だが、空しくされるのはこの預言者の声だけであろうか。処女の宿しと出産を告げる天使の声もまた空しくされるのか。それとも、キリストの母を告げるあらゆる聖典もまた空しくされるのか。

5

Quomodo enim mater, nisi quia in utero ejus fuit? Sed nihil ex utero ejus accepit, quod matrem eam faceret, in cujus utero fuit Hoc nomen non debet caro extranea. Matris uterum non appellat, nisi filia uteri, caro. Filia uteri porro non est, si sibi nata est.

PL 2, 788A

なぜなら、その腹にあったのでなければ、どうして母であろうか。しかし、その腹にあった者は、彼女を母たらしめるものを、彼女の腹から何一つ受け取ってはいない。よそ者の肉はこの名を負うことがない。腹の娘である肉でなければ、その腹を母の腹とは呼ばない。しかも、それ自身のために生まれたのであれば、腹の娘ではない。

6

Tacebit igitur et Elizabeth prophetam portans jam Domini sui conscium infantem, et in super Spiritu Sancto adimpleta. Sine caussa enim dicit (Luc., I): Et unde mihi, ut mater Domini mei ad me veniat ? si Maria non filium, sed hospitem in utero gestabat Jesum.

PL 2, 788A

それゆえ、既に預言者であり、おのが主を知る嬰児を身に宿し、その上聖なる霊に満たされたエリザベトもまた、黙ることになろう。もしマリアが腹に宿していたのが子ではなく客としてのイエスであったなら、彼女は理由もなく(ルカ1)「私の主の母が私のもとに来てくださるとは、私になぜこのようなことが」と言ったことになるからである。

7

Quomodo dicit: Benedictus fructus uteri tui? Quis hic fructus uteri, qui non ex utero germinavit; qui non in utero radicem egit; qui non ejus est, cujus est uterus? Et qui utique fructus uteri? Christus.

PL 2, 788A

「汝の腹の実は祝福されている」と、彼女はどうして言うのか。腹から芽生えたのでもなく、腹の中に根を下ろしたのでもなく、その腹の持ち主のものでもないとすれば、これはいったいどんな腹の実であろうか。では、腹の実とは誰か。キリストである。

8

An quia ipse est flos de virga profecta ex radice Jesse; radix autem Jesse, genus David; virga ex radice, Maria ex David? Flos ex virga, filius Mariae, qui dicitur Jesus Christus, ipse erit et fructus.

PL 2, 788A

それとも、彼自身が、エッサイの根から出た若枝の花だからか。エッサイの根とはダビデの家系であり、根から出た若枝とはダビデから出たマリアである。若枝から出た花、すなわちイエス・キリストと呼ばれるマリアの子、この者自身がまた実ともなるであろう。

9

Flos enim fructus: quia per florem, et ex flore, omnis fructus eruditur in fructum. Quid ergo? negant et fructui suum florem, et flori suam virgam et virgae suam radicem, quo minus suam radix sibi vindicet per virgam proprietatem ejus quod ex virga est, floris et fructus.

PL 2, 788B

花は実である。なぜなら、あらゆる実は花を通して、花から実へと育て上げられるからである。ではどうなのか。根が若枝を通して、若枝から出たもの、すなわち花と実の所有権を自らのものとして主張することのないように、彼らは実からその花を、花からその若枝を、若枝からその根を、それぞれ認めないというのか。

10

Siquidem omnis gradus generis ab ultimo ad principalem recensetur, ut jam nunc carnem Christi, non tantum Mariae, sed et David per Mariam, et Jesse per David, sciant adhaerere.

PL 2, 788B

なぜなら、家系のあらゆる段階は、末端から始まりの者へと遡って数え上げられるものであり、それによって今や、キリストの肉が、マリアだけでなく、マリアを通してダビデにも、ダビデを通してエッサイにも連なっていることが知られるべきだからである。

11

Ideo hunc fructum ex lumbis David, id est, ex posteritate carnis ejus jurat illi Deus concessurum in throno ipsius. Si ex lumbis David, quanto magis ex lumbis Mariae, ob quam in lumbis David!

PL 2, 788B

それゆえ神は、ダビデの腰から、すなわち彼の肉の子孫から出るこの実を、彼の玉座に就かせると誓われるのである。ダビデの腰からであるならば、なおのことマリアの腰からではないか。ダビデの腰にあったのも、まさにマリアのゆえにであったのだから。

Caput XXII

第XXII章PL 2, 788C
1

Deleant igitur et testimonia daemonum filium David proclamantia Jesum: sed testimonia Apostolorum delere non poterunt, si daemonum indigna sunt.

PL 2, 788C

それゆえ、イエスをダビデの子と宣言する悪霊どもの証言も、彼らは消し去るがよい。しかし、悪霊どものそれがふさわしからぬものだというのであれば、使徒たちの証言までは消し去ることができないであろう。

2

Ipse imprimis Matthaeus, fidelissimus Evangelii commentator, ut comes Domini, non aliam ob caussam, quam ut nos originis Christi carnalis compotes faceret, ita exorsus est: Liber geniturae Jesu Christi, filii David, filii Abraham.

PL 2, 789A

まず何よりも、主の同伴者として福音の最も忠実な記述者であるマタイその人が、我々をキリストの肉における起源にあずからせるためという、他でもないその理由から、こう書き始めたのである。「イエス・キリストの系図の書、ダビデの子、アブラハムの子」。

3

His originis fontibus genere manante, cum gradatim ordo deducitur ad Christi nativitatem, quid aliud quam caro ipsa Abrahae et David, per singulos traducem sui faciens, in virginem usque describitur inferens Christum, imo ipse Christus proditur de virgine?

PL 2, 789A

これらの起源の源泉から家系が流れ出て、その順序が段階を追ってキリストの誕生にまで導かれるとき、これは、アブラハムとダビデその人の肉が、一人一人を通じて自らの系譜を形づくりながら、処女に至るまでキリストをもたらすものとして描かれている、ということ以外の何であろうか。それどころか、キリスト自身が処女から生まれ出た者として示されているのではないか。

4

Sed et Paulus, utpote ejusdem Evangelii et discipulus et magister, et testis, qua ejusdem ipsius Christi apostolus, confirmat Christum ex semine David secundum carnem, utique ipsius. Ergo ex semine David caro Christi.

PL 2, 789A

だが、パウロもまた、同じ福音の弟子であり教師であり証人でもある者として、すなわちそのキリスト自身の使徒として、キリストが肉によればダビデの種から出たこと、しかもその肉はキリスト自身のものであることを確証している。ゆえに、キリストの肉はダビデの種から出たのである。

5

Sed secundum Mariae carnem, exsemine David: ergo ex Mariae carne est, dum ex semine est David. Quocumque detorseris dictum, aut ex carne est Mariae, quod ex semine est David; aut ex David semine est, quod ex carne est Mariae.

PL 2, 789A

しかし、マリアの肉によれば、ダビデの種からということになる。ゆえに、ダビデの種から出たものは、マリアの肉から出たものなのである。この言葉をどうねじ曲げてみたところで、ダビデの種から出たものはマリアの肉から出たものであるか、あるいはマリアの肉から出たものはダビデの種から出たものであるか、そのいずれかである。

6

Totam hanc controversiam dirimit idem Apostolus, ipsum definiens esse Abrahae semen. Cum Abraham, utique multo magis David, quasi recentioris.

PL 2, 789B

この論争全体に、同じ使徒が決着をつけている。彼こそがアブラハムの種であると定めているのである。アブラハムの種であるからには、より近い時代の者であるダビデの種であることは、なおさら当然である。

7

Retexens enim promissionem benedictionis nationum in nomine Abraham: Et in semine tuo benedicentur omnes nationes: non, tanquam de uno, quod est Christus. Qui haec legimus et credimus, quam debemus et possumus agnoscere in Christo carnis qualitatem?

PL 2, 789B

彼は、アブラハムの名において諸国民への祝福の約束を再び取り上げてこう言う。「そして汝の種において、すべての国民は祝福されるであろう」——〔多数についてであるかのようにではなく〕、一者について、すなわちキリストについて言われているのである。これらを読み、これらを信じる我々は、キリストにおける肉のどのような性質を認めるべきであり、また認めることができるのか。

8

Utique non aliam, quam Abraham; siquidem semen Abraham Christus: nec aliam, quam Jesse, siquidem ex radice Jesse flos Christus: nec aliam, quam David, siquidem fructus ex lumbis David, Christus: nec aliam quam ex Maria, siquidem ex Mariae utero, Christus.

PL 2, 789B

当然、アブラハムのものと異ならない。なぜなら、キリストはアブラハムの種だからである。エッサイのものとも異ならない。なぜなら、キリストはエッサイの根から出た花だからである。ダビデのものとも異ならない。なぜなら、キリストはダビデの腰から出た実だからである。マリアのものとも異ならない。なぜなら、キリストはマリアの腹から出た者だからである。

9

Et adhuc superius: nec aliam quam Adam, siquidem secundus Adam, Christus. Consequens ergo est, ut aut illos spiritalem carnem habuisse contendant, quo eadem conditio substantiae deducatur in Christo: aut concedant carnem Christi spiritalem non fuisse, quae non de spiritali stirpe censetur.

PL 2, 789C

そして、さらにさかのぼれば、アダムのものとも異ならない。なぜなら、キリストは第二のアダムだからである。したがって当然、彼らは、これらの者たちが霊的な肉を持っていたと主張し、それによって同じ実体の境遇がキリストにも引き継がれると言うか、あるいは、霊的な血統に由来するとは見なされない以上、キリストの肉は霊的なものではなかったと認めるか、そのいずれかでなければならない。

Caput XXIII

第XXIII章PL 2, 789C
1

Sed agnoscimus adimpleri propheticam vocem Simeonis, super adhuc recentem infantem Dominum pronuntiatam (Luc. II): Ecce hic positus est in ruinam et suscitationem multorum in Israel, et in signum quod contradicetur.

PL 2, 789C

だが我々は、なお生まれたばかりの幼子である主について語られたシメオンの預言の声が成就していることを認める(ルカ2)。「見よ、この方はイスラエルの多くの人の倒れと立ち上がりのため、また反対を受けるしるしのために、定められている」。

2

Signum enim nativitatis Christi, secundum Esaiam: Propterea dabit vobis Dominus ipse signum: ecce virgo concipiet in utero, et pariet filium .

PL 2, 790A

なぜなら、イザヤによれば、それはキリストの誕生のしるしだからである。「それゆえ、主御自身が汝らにしるしを与えられるであろう。見よ、処女は腹に宿し、子を産むであろう」。

3

Agnoscimus ergo signum contradicibile, conceptum et partum virginis Mariae; de quo Academici isti, Peperit, et non peperit; Virgo, et non virgo: quasi non, etsi ita dicendum esset, a nobis magis dici conveniret.

PL 2, 790A

それゆえ我々は、処女マリアの受胎と出産という、反対を受けるしるしを認める。これについて、あのアカデメイア派の連中は、「産んだ、そして産まなかった」「処女である、そして処女ではない」と言う。だが、たとえそのように言うべきであるとしても、それはむしろ我々の側でこそ言われるにふさわしいのではないか。

4

Peperit enim, quae ex sua carne; et non peperit, quae non ex viri semine. Et virgo, quantum a viro; non virgo, quantum a partu. Non tamen ut ideo, peperit, et non peperit; et ideo, Virgo, quae non virgo, quia non de visceribus suis mater.

PL 2, 790A

なぜなら、自らの肉から産んだという点では産んだのであり、男の種からではないという点では産まなかったのである。男に関しては処女であり、出産に関しては処女ではない。しかしそれは、彼女が自らのはらわたから母となったのではないからといって、「産んだ、そして産まなかった」であるとか、「処女でありながら処女でない」であるとか、そのように言われるべきだということではない。

5

Sed apud nos nihil dubium, nec retortum in ancipitem defensionem. Lux, lux; et tenebrae, tenebrae, et Est, est; et, Non, non. Quod amplius, hoc a malo est. Peperit, quae peperit.

PL 2, 790B

だが我々のもとでは何も疑わしくなく、両義的な弁明へとねじ曲げられることもない。光は光であり、闇は闇である。そして、「然り」は「然り」、「否」は「否」である。それ以上のものは悪から出る。産んだ者は産んだのである。

6

Et si virgo concepit, in partu suo nupsit, ipsa patefacti corporis lege, in quo nihil interfuit, de vi masculi admissi, an emissi, idem illud sexus resignaverit.

PL 2, 790B

そして、もし処女が身に宿したのであれば、その出産において、彼女は嫁いだのである。開かれた肉体のまさにその法則によってである。そこでは、男の力が中に受け入れられたことによるにせよ、外へ押し出されたことによるにせよ、何の違いもなく、まさにその同じ性が開かれたのである。

7

Haec denique vulva est propter quam et de aliis scriptum est: Omne masculinum adaperiens vulvam, sanctum vocabitur Domino. Quis vere sanctus, quam Dei Filius? Quis proprie vulvam adaperuit, quam qui clausam patefecit? Caeterum, omnibus nuptiae patefaciunt.

PL 2, 790B

実にこれこそがその子宮であって、これゆえに他の者たちについてもこう書かれている。「子宮を開くすべての男子は、主にとって聖なる者と呼ばれるであろう」。神の子以外に、真に聖なる者があろうか。閉じられていたものを開いた者以外に、誰が本当の意味で子宮を開いたであろうか。しかし、すべての者においては婚姻がこれを開くのである。

8

Itaque magis patefacta est, quia magis erat clausa. Utique magis non virgo dicenda est, quam virgo, saltu quodam mater ante, quam nupta.

PL 2, 790B

したがって、より固く閉じられていたからこそ、より大きく開かれたのである。当然、彼女はむしろ処女ではないと言われるべきであって、処女だとは言われるべきではない。ある種の飛躍によって、嫁ぐ前に母となったのだから。

9

Et quid ultra de hoc retractandum est, cum hac ratione Apostolus, non ex virgine, sed ex muliere editum Filium Dei pronuntiavit, agnovit adapertae vulvae nuptialem passionem? Legimus quidem apud Ezechielem de vacca illa quae peperit, et non peperit.

PL 2, 790C

これ以上、このことについて再考すべき何があろうか。この理によって使徒は、神の子が処女からではなく女から生まれたと宣言し、開かれた子宮の婚姻的な受苦を認めたのである。我々はエゼキエルにおいて、あの、産みながら産まなかった雌牛について読んでいる。

10

Sed videte, ne vos jam tunc providens Spiritus Sanctus notarit hac voce, disceptaturos super uterum Mariae. Caeterum, non contra illam suam simplicitatem, pronuntiasset dubitative, Esaia dicente (Is., VI): Concipiet, et pariet.

PL 2, 790C

しかし、聖なる霊が既にその時、マリアの腹をめぐって論争することになる諸君を、この言葉によって見越して記しておいたのではないか、諸君はよく見るがよい。さもなければ、聖なる霊が自らの単純さに反して曖昧に語ることなどなかったであろう。イザヤが(イザヤ6)「宿し、そして産むであろう」と言っている通りである。

Caput XXIV

第XXIV章PL 2, 790C
1

Quod enim Esaias jaculatur insuggillatione haereticorum ipsorum, et imprimis (Is., V): Vae qui faciunt dulce amarum, et tenebras lucem; istos scilicet notat, qui nec vocabula ista in luce proprietatum suarum conservant; ut anima non alia sit, quam quae vocatur, et caro non alia quam quae videtur, et Deus non alius, quam qui praedicatur.

PL 2, 790C

なぜなら、イザヤが異端者たち自身をあざけって投げつける言葉、とりわけ(イザヤ5)「甘いものを苦いものとし、闇を光とする者たちに災いあれ」というその言葉は、まさに、これらの語をその固有の意味の光のうちに保たない者たちを名指しているからである。すなわち、魂はそう呼ばれるもの以外ではなく、肉は見えるもの以外ではなく、神は宣べ伝えられる方以外ではない——そう保つことをしないのである。

2

Ideo etiam Marcionem prospiciens: Ego sum, inquit (Is., XLV), Deus, et alius absque me non est. Et cum in alio idipsum eodem modo dicit: Ante me Deus non fuit, nescio quas illas Valentinianorum Aeonum genealogias pulsat.

PL 2, 791A

それゆえにまた、マルキオンを見越して、こう言われている(イザヤ45)。「私は神である。私のほかに神はいない」。そして別の箇所で同じことを同じように、「私より前に神はいなかった」と言うとき、彼は、ウァレンティヌス派のあの何とも知れぬアイオーンの系譜を打ち砕いているのである。

3

Et, Non ex sanguine, neque ex carnis et viri voluntate, sed ex Deo (Joan., I) natus est, Hebioni respondit. Aeque, Etiamsi angelus de coelo aliter evangelizaverit vobis quam nos, anathema sit (Gal., I); ad energema Apelleiacae virginis Philumenes filum dirigit.

PL 2, 791A

そして「血からでも、肉と男の意志からでもなく、神から生まれた」(ヨハネ1)という言葉は、エビオンに答えている。同様に、「たとえ天からの天使が、我々が宣べ伝えたのとは異なる福音を汝らに宣べ伝えようとも、呪われよ」(ガラテヤ1)という言葉は、アペレスの処女フィルメネーの霊的作用に向けて、その糸を差し向けている。

4

Certe, qui negat Christum in carne venisse, hic antichristus est (I Joan., IV). Nudam et absolutam et simplici nomine naturae suae pronuntians carnem, omnes disceptatores ejus ferit.

PL 2, 791B

確かに、「キリストが肉において来たことを否む者、これは反キリストである」(一ヨハネ4)。この言葉は、肉をありのまま、絶対的なものとして、その本性の単純な名において宣言することで、肉について論争するすべての者たちを打ち砕く。

5

Sicut et definiens ipsum quoque Christum unum, multiformis Christi argumentatores quatit, qui alium faciunt Christum, alium Jesum; alium elapsum de mediis turbis, alium detentum; alium in secessu montis, in ambitu nubis sub tribus arbitris clarum; alium caeteris passivum, ignobilem; alium magnanimum, alium vero trepidantem; novissime, alium passum, alium resuscitatum; per quod suam quoque in alia carne resurrectionem adseverant.

PL 2, 791B

同様に、キリストその方もまた唯一の者であると定めることによって、彼は、多様な姿のキリストを説く論者たちを揺さぶる。彼らは、あるキリストと別のイエスとを立て、あるものは群衆の中からすり抜けて逃れた者とし、あるものは捕らえられた者とし、あるものは山の奥まった所で、三人の証人が見守る雲に包まれて輝いた者とし、あるものは他の者たちには受苦しうる、取るに足りない者とし、あるものは気高い者とし、あるものは怯えおののく者とし、そして最後には、あるものは受苦した者、あるものは甦らされた者とする。これによって彼らは、自分たち自身もまた別の肉における復活を遂げると主張しているのである。

6

Sed bene, quod idem veniet de coelis, qui est passus; idem omnibus apparebit, qui est resuscitatus. Et videbunt et agnoscent, qui eum confixerunt (Zach., XI; Joan., XIX): utique ipsam carnem, in quam saevierunt; sine qua, nec ipse esse poterit, nec agnosci.

PL 2, 792A

だが幸いなことに、天から来られるのは受苦されたその同じ方であり、すべての人に現れるのは甦らされたその同じ方である。「そして、彼を突き刺した者たちは、見て、認めるであろう」(ゼカリヤ11、ヨハネ19)。当然、彼らが猛威をふるったまさにその肉をこそ、である。その肉なしには、彼自身が存在することも、認められることもできないのだから。

7

Ut et illi erubescant, qui affirmant carnem in coelis vacuam sensu, ut vaginam exempto Christo sedere: aut qui carnem et animam tantumdem, aut tantummodo animam, carnem vero non jam.

PL 2, 792A

これによって、肉は天において、キリストが抜き取られた鞘のように感覚を欠いたまま留まっていると主張する者たちも、あるいは、肉と魂を同等に、あるいは魂だけを、しかしもはや肉は伴わないとする者たちも、恥じ入るべきである。

Caput XXV

第XXV章PL 2, 792A
1

Sed hactenus de materia praesenti satis. Jam enim arbitror instructam esse carnis in Christo, et ex virgine natae, et humanae probationem.

PL 2, 792A

しかし、目下の主題についてはこれで十分としよう。というのも、キリストにおける肉が、処女から生まれたものであり、また人間のものであることの論証は、既に整えられたと私は考えるからである。

2

Quod et solum discussum sufficere potuisset, citra singularum ex diverso opinionum congressionem; quam et argumentationibus earum, et scripturis quibus utuntur, provocavimus ex abundanti, uti eo, quod probavimus, quid et unde fuerit Christi caro, quid non fuerit, adversus omnes praejudicaverimus.

PL 2, 792B

この論証だけでも、それぞれの異なる見解との個々の対決を経ずとも、十分でありえたであろう。だが我々は、余分に述べたまでのこととして、彼らの論法と彼らが用いる聖典とによって、それに挑んできた。それは、キリストの肉が何であり、どこから出たものであり、何でなかったかを我々が論証したことによって、すべての者に対してあらかじめ先取りの判断を下すためであった。

3

Ut autem clausulam de praefatione communi faciat resurrectio carnis nostrae, alio libello defendenda, hic habebit praestructionem; manifesto jam, quale fuerit quod in Christo resurrexit.

PL 2, 792B

しかし、我々の肉の復活——それは別の書において弁護されるべきものであるが——が、この共通の序論から結びを得ることができるように、その復活はここにおのが土台を持つことになる。キリストにおいて甦ったものがどのようなものであったかは、既に明らかにされている。