テルトゥリアヌスc. 155–c. 220

Adversus Marcionem › 全文

Adversus Marcionem 全文

Tertullian · PL 2, 239A–524B

Liber I, Caput I

第I巻 第I章PL 2, 239A
1

Si quid retro gestum est nobis adversus Marcionem, jam hinc viderit. Novam rem adgredimur ex vetere. Primum opusculum quasi properatum pleniore postea compositione rescideram.

PL 2, 239A

マルキオンに対してこれまでに我々がなした仕事が何かあったとしても、それはもうそれ自身に任せておけばよい。我々は古いものから新しいことに取りかかる。最初の小著は、いわば急いで書いたものであったので、私は後により充実した構成をもってこれを取り消していた。

2

Hanc quoque nondum exemplariis suffectam, fraude tunc fratris, dehinc apostatae, amisi; qui forte descripserat quaedam mendosissime, et exhibuit frequentiae. Emendationis necessitas facta est. Innovationis ejus occasio aliquid adjicere persuasit.

PL 2, 239A

この作もまた、まだ写しの形で世に出されないうちに、当時はまだ兄弟であった者――のちに背教者となった者――の不実によって、私は失うことになった。その者はたまたま、ある部分をきわめて誤りの多い形で書き写し、それを大勢の前にさらけ出したのである。訂正の必要が生じた。そしてその改訂の機会が、私にいくらか付け加えることを促した。

3

Ita stylus iste nunc de secundo tertius, et de tertio jam hinc primus, hunc opusculi sui exitum necessario praefatur, ne quem varietas ejus in disperso reperta confundat. Pontus qui dicitur Euxinus, natura negatur, nomine illuditur.

PL 2, 239A

こうしてこの筆は、いまや第二作から数えれば第三作であり、第三作から数えればここからはもはや第一作なのだが、この小著の成り立ちについて、あらかじめ必ず断っておかねばならない。そうしなければ、あちこちに散らばって見出されるその異同に、誰かが当惑することになりかねないからである。エウクセイノス(客をもてなす海)と呼ばれるポントスは、本性においてその名を裏切られ、名においては嘲られている。

4

Caeterum, hospitalem Pontum nec de situ aestimes: ita ab humanioribus fretis nostris, quasi quodam barbariae suae pudore secessit. Gentes ferocissimae inhabitant, si tamen habitatur in plaustro.

PL 2, 246C

そもそも、ポントスを客好きの地と、その位置からして考えてはならない。それほどまでに、この地はより人間らしい我々の海峡から、いわば己の野蛮さを恥じるかのように退いているのである。この地には、この上なく獰猛な諸民族が住んでいる――もっとも、荷車の中に住むということが「住む」と言えるならばの話だが。

5

Sedes incerta, vita cruda, libido promiscua et plurimum nuda, etiam cum abscondunt, suspensis de jugo pharetris indicibus, ne temere quis intercedat, Ita nec armis suis erubescunt. Parentum cadavera, cum pecudibus caesa, convivio convorant.

PL 2, 246C

住まいは定まらず、暮らしは粗野で、情欲は乱婚的でほとんど裸のままであり、それを隠すときでさえ、軛から矢筒を吊るして目印とし、誰かがうかつに割り込むことのないようにする――かくして彼らは自分たちの武器を恥じることさえない。親の亡骸を、家畜とともに屠って、宴で貪り食う。

6

Qui non ita decesserint, ut escatiles fuerint, maledicta mors est. Nec foeminae sexu mitigantur secundum pudorem: ubera excludunt, pensum securibus faciunt; malunt militare, quam nubere. Duritia de coelo quoque.

PL 2, 247A

そのようにして死なず、食用に供されなかった者は、呪われた死を遂げたことになる。女たちもまた、性によって慎みの点で和らげられることはなく、乳房を切り落とし、紡ぎの務めを斧でこなす。彼女らは嫁ぐよりも従軍することを好む。天からもまた苛烈さが下る。

7

Dies numquam patens: sol numquam libens, unus aer, nebula; totus annus, hibernum; omne quod flaverit, Aquilo est, liquores ignibus redeunt, amnes glacie negantur, montes pruina exaggerantur.

PL 2, 247A

昼が晴れ渡ることは決してなく、太陽が快く照ることも決してない。空気はひとしなみに立ちこめる霧であり、一年中すべてが冬である。吹く風はことごとく北風であり、水は火によってのみ液体に戻り、川は氷によって拒まれ、山々は霜によって積み上げられる。

8

Omnia torpent, omnia rigent: nihil illic nisi feritas calet, illa scilicet quae fabulas scenis dedit, de sacrificiis Taurorum, et amoribus Colchorum, et crucibus Caucasorum.

PL 2, 247A

すべては凍えかじかみ、すべては強張っている。そこで熱を帯びているのは獰猛さのみであり、それこそが舞台に伝説の題材を与えたもの――タウロイ人の生贄、コルキス人の恋、カウカソス山の磔にまつわる物語である。

9

Sed nihil tam barbarum ac triste apud Pontum, quam quod illic Marcion natus est, Scytha tetrior, Hamaxobio instabilior, Massageta inhumanior, Amazone audacior; nubilo obscurior, hyeme frigidior, gelu fragilior; Istro fallacior, Caucaso abruptior.

PL 2, 247B

だが、ポントスにあってこれほど野蛮で陰惨なことはない――かのマルキオンがそこで生まれたということほどには。彼はスキュタイ人よりも醜悪で、ハマクソビオイ人よりも定まりなく、マッサゲタイ人よりも冷酷で、アマゾネスよりも大胆であり、雲よりも暗く、冬よりも冷たく、氷よりも脆く、イストロス川よりも欺瞞に満ち、カウカソス山よりも切り立っている。

10

Quidni? penes quem verus Prometheus Deus omnipotens blasphemiis lancinatur. Jam et bestiis illius barbariae importunior Marcion. Quis enim tam castrator carnis castor, quam qui nuptias abstulit? quis tam comesor mus ponticus, quam qui Evangelia corrosit?

PL 2, 247B

それも当然である。彼のもとでは、真のプロメテウスたる全能の神が冒瀆によって引き裂かれているのだから。マルキオンは、あの野蛮の地の獣たちよりもなお始末に負えない。婚姻を奪い去った者ほどに肉を去勢するビーバーがあるだろうか。福音書を食い荒らした者ほどに貪り食うポントスの鼠があるだろうか。

11

Nae tu, Euxine, probabiliorem feram philosophis edidisti, quam Christianis. Nam illa canicula Diogenes hominem invenire cupiebat, lucernam meridie circumferens: Marcion Deum quem invenerat, extincto lumine fidei suae amisit.

PL 2, 247B

まことに、エウクセイノスよ、お前はキリスト教徒に対してよりも、哲学者たちに対してのほうが、まだましな獣を送り出したものだ。あの犬のディオゲネスは、真昼にランプを持ち歩いて、人間を見つけようと望んだ。マルキオンは、自分が見出していた神を、自分の信仰の灯を消してしまったことで、失ったのである。

12

Non negabunt discipuli ejus primam illius fidem nobiscum fuisse, ipsius literis testibus: ut hinc jam destinari possit haereticus, qui, deserto quod prius fuerat, id postea sibi elegerit quod retro non erat.

PL 2, 247C

彼の弟子たちも、彼の最初の信仰が我々と共にあったことを否定しはしないだろう。彼自身の書簡がその証人である。こうして、以前にあったものを捨てて、その後、以前にはなかったものを自分のために選び取った者こそ、異端者と定められるのである。

13

In tantum enim haeresis deputabitur quod postea inducitur, in quantum veritas habebitur quod retro et a primordio traditum est.

PL 2, 248A

というのも、後から持ち込まれたものは、まさにその度合いに応じて異端とみなされ、以前から、そもそもの初めから伝えられてきたものは、その度合いに応じて真理とされるからである。

14

Sed alius libellus hunc gradum sustinebit adversus haereticos, etiam sine retractatu doctrinarum revincendos, quod hoc sint de praescriptione novitatis.

PL 2, 248A

だが、この論点を担うのは別の小著である――異端者たちは、その教説を改めて吟味し直すまでもなく論破されるべき者たちであり、なぜなら彼らは新しさについての抗弁の対象となるからである。

15

Nunc quatenus admittenda congressio est, interdum, ne compendium praescriptionis, ubique advocatum, diffidentiae deputetur. Regulam adversarii prius praetexam, ne cui lateat in qua principalis quaestio dimicatura est.

PL 2, 248A

いまここでは、論争にも立ち入るべき限りにおいて、時にそうすることにする。抗弁という近道を、至る所で持ち出せば、それは不信の表れとみなされかねないからである。まず相手方の規範を前面に掲げておこう。主要な論点がどこで争われることになるのか、誰にも隠れることのないようにするためである。

Liber I, Caput II

第I巻 第II章PL 2, 248A
1

Duos Ponticus deos affert, tamquam duas symplegadas naufragii sui: quem negare non potuit, id est Creatorem, id est nostrum, et quem probare non poterit, id est suum: passus infelix hujus praesumptionis instinctum, de simplici capitulo Dominicae pronuntiationis, in homines non in deos disponentis exempla illa bonae et malae arboris, quod neque bona malos, neque mala bonos proferat fructus (Matth. VIII, 18): id est, neque mens vel fides bona, malas edat operas, neque mala bonas.

PL 2, 248A

このポントスの男は、二人の神を、あたかも自らの難破をもたらす二つのシュンプレガデス(衝突する岩)であるかのように持ち出す。一方は否定することのできなかった神、すなわち創造主、すなわち我々の神であり、他方は証明することのできないであろう神、すなわち彼自身の神である。この不幸な男は、主の語られたある単純な一章句――人間について定められたものであって神々についてではない、良い木と悪い木の譬え、すなわち良い木は悪い実を結ばず、悪い木は良い実を結ばないという譬え(マタイ8:18)――から、この思い込みの衝動を負うことになった。すなわち、良い心あるいは信仰は悪い行いを生み出さず、悪い心あるいは信仰は良い行いを生み出さない、ということである。

2

Languens enim (quod et nunc multi, et maxime haeretici) circa mali quaestionem, «unde malum?» et obtusis sensibus ipsa enormitate curiositatis, inveniens Creatorem pronuntiantem (Is., LXV, 7): Ego sum qui condo mala ; quanto ipsum praesumpserat mali auctorem, et ex aliis argumentis, quae ita persuadent perverso cuique, tanto in Creatorem interpretatus malam arborem malos fructus condentem, scilicet mala; alium deum praesumpsit esse debere in partem bonae arboris bonos fructus.

PL 2, 248B

というのも彼は――今なお多くの者が、とりわけ異端者たちがそうであるように――悪の問題をめぐって病み衰え、「悪はどこから来るのか」と問い、その好奇心の途方もなさゆえに感覚を鈍らせながら、創造主が「私は悪を造る者である」(イザヤ65:7)と宣言しているのを見出したからである。そして彼は、この言葉と、性根の曲がった者ならば誰でもそれによって説得されてしまうような他の論拠とによって、創造主をあらかじめ悪の創造者と思い込んでいた度合いに応じて、創造主を、悪い実すなわち悪しきものを造る悪い木と解釈し、その分だけ、良い木の側には良い実を造る別の神がいなければならないと思い込んだのである。

3

Et ita in Christo quasi aliam inveniens dispositionem, solius et purae benignitatis, ut diversae a Creatore, facile novam et hospitam argumentatus est divinitatem in Christo suo revelatam, modicoque exinde fermento totam fidei massam haeretico acore decepit.

PL 2, 249A

そしてこうして彼は、キリストのうちに、創造主とは異なる、ひたすら純粋な慈愛のみから成る、いわば別の配剤を見出したかのように思い、たやすく、自分のキリストにおいて啓示された、新しく異郷の神性なるものを論じ立てた。そしてそのわずかな酵母によって、信仰という練り粉全体を異端の酸味で腐らせてしまったのである。

4

Habuit et Cerdonem quemdam informatorem scandali hujus; quo facilius duos deos caeci perspexisse se existimaverunt. Unum enim non integre viderant. Lippientibus etiam singularis lucerna numerosa est.

PL 2, 249A

彼にはまた、この躓きを教え込んだケルドンという人物がいた。それによって、盲いた者たちは、二人の神を見て取ったとより容易く思い込んだ。というのも彼らは、一人の神さえ完全には見ていなかったからである。目のただれた者には、たった一つの灯火でさえ、いくつにも見えるものである。

5

Alterum igitur deum, quem confiteri cogebatur, de malo infamando destruxit: alterum, quem commentari connitebatur, de bono proferendo construxit. Has naturas quibus disposuerit articulis, per ipsas responsiones nostras ostendimus.

PL 2, 249A

こうして彼は、一方の神――認めざるを得なかった神――を、悪を誹謗することによって打ち壊し、他方の神――案出しようと努めた神――を、善を持ち出すことによって築き上げた。彼がこれらの本性をどのような論点に基づいて配置したかは、我々自身の答弁によってこれから示すことにする。

Liber I, Caput III

第I巻 第III章PL 2, 249B
1

Principalis itaque, et exinde tota congressio, de numero; an duos deos liceat induci, si forte poetica et pictoria licentia, et tertia jam haeretica.

PL 2, 249B

したがって、主要な、そしてそれゆえに全体にわたる争点は、数についてである。すなわち、二人の神を持ち込むことが許されるかどうか――もしかすると詩や絵画の自由がそれを許すとしても、第三の、すなわち異端の自由まで許されるのかどうか、である。

2

Sed veritas christiana destricte pronuntiavit: Deus, si non unus est, non est: quia dignius credimus non esse, quodcumque non ita fuerit ut esse debebit. Deum autem ut scias unum esse debere, quaere quid sit Deus, et non aliter invenies.

PL 2, 249B

しかしキリスト教の真理はきっぱりと宣言した。「神は、唯一でなければ、存在しない」と。なぜなら、あるべきようにあるのでないものは何であれ、存在しないと信じるほうがふさわしいと我々は考えるからである。そして神が唯一でなければならないと知るためには、神とは何であるかを問え。そうすればそれ以外の仕方では見出すことがないだろう。

3

Quantum humana conditio de Deo definire potest, id definio quod et omnium conscientia agnoscet: Deum, summum esse magnum, in aeternitate constitutum, innatum, infectum, sine initio, sine fine.

PL 2, 249B

人間という境遇のもとで神について定義しうる限りにおいて、私は、万人の良心も認めるであろうことを定義する。すなわち、神とは最高至大なるものであり、永遠のうちに据えられ、生まれることなく、造られることなく、初めもなく終わりもない、ということである。

4

Hunc enim statum aeternitati censendum, quae summum magnum Deum efficiat, dum hoc est in Deo ipsa, atque ita et caetera; ut sit Deus summum magnum, et forma, et ratione, et vi, et potestate.

PL 2, 249B

というのも、この在り方は永遠性に帰せられるべきものであり、その永遠性こそが神を最高至大なるものたらしめるのであって、この永遠性そのものが神のうちにあるとき、他のすべても同様である。すなわち、神は、その形においても、理においても、力においても、権能においても、最高至大なるものなのである。

5

Cum de isto conveniat apud omnes (nemo enim negabit Deum summum magnum quid esse, nisi qui poterit Deum imum, modicum quid, e contrario pronuntiare, ut Deum neget auferendo quod Dei est), quae erit jam conditio ipsius summi magni? nempe ut nihil illi adaequetur, id est, ut non sit aliud summum magnum: quia, si fuerit, adaequabitur, et si adaequabitur, non erit jam summum magnum, eversa conditione, et, ut ita dixerim, lege quae summo magno nihil sinit adaequari.

PL 2, 249C

このことについては万人の間で一致が見られる以上(というのも、神が最高至大なる何ものかであることを否定する者は誰もいないだろう。もし否定するとすれば、それは反対に神を卑小な、取るに足りぬものと言い立てて、神に属するものを取り去ることで神そのものを否定できる者だけである)、では、その最高至大なるもの自身の条件とは何であろうか。それはまさしく、何ものもそれに等しくないということ、すなわち、他に最高至大なるものが存在しないということである。なぜなら、もしそれが存在するならば、それは等しくされることになり、等しくされるならば、その条件も、いわば最高至大なるものには何ものも等しくなることを許さないというあの法も覆されて、それはもはや最高至大なるものではなくなるからである。

6

Ergo unicum sit necesse est, quod fuerit summum magnum, par non habendo, ne non sit summum magnum. Ergo non aliter erit quam per quod habet esse, id est unicum omnino.

PL 2, 250A

したがって、最高至大なるものは、対等なものを持たないことによって、必然的に唯一でなければならない。そうでなければ最高至大なるものではなくなってしまう。したがって、それはその存在を成り立たせているもの、すなわち全く唯一であることによってでなければ、存在しえないのである。

7

Proinde Deus cum summum magnum sit, recte veritas nostra pronuntiavit: Deus, si non unus est, non est.

PL 2, 250A

それゆえ、神が最高至大なるものである以上、我々の真理は正しくこう宣言したのである。「神は、唯一でなければ、存在しない」と。

8

Non quasi dubitemus esse Deum, dicendo: Si non unus, non est; sed quia quem confidimus esse, id eum definiamus esse quod si non est, Deus non est, summum scilicet magnum. Porro, summum magnum unicum sit necesse est. Ergo et Deus unicus erit.

PL 2, 250A

「唯一でなければ、存在しない」と言うのは、神が存在することを疑っているからではなく、我々が存在すると確信しているその神を、もしそれでなければ神ではないところのもの――すなわち最高至大なるもの――として定義しているからである。そして、最高至大なるものは必然的に唯一でなければならない。したがって神もまた唯一であろう。

9

Non aliter Deus, nisi summum magnum; nec aliter summum magnum, nisi parem non habens; nec aliter parem non habens, nisi unicus fuerit.

PL 2, 250A

神は最高至大なるものとしてでなければ神ではなく、最高至大なるものは対等なものを持たないのでなければそうではなく、対等なものを持たないのは唯一であるのでなければそうではない。

10

Certe quemcumque alium Deum induxeris, non alia poteris eum forma tueri Deum, quam ut et illi proprium divinitatis adscripseris, sicut aeternum, ita et summum magnum.

PL 2, 250B

確かに、お前が別の神を誰であれ持ち込むとしても、その者を神として擁護しうるのは、それに神性固有のもの――永遠であることと同様に、最高至大であること――を帰する場合以外にはないだろう。

11

Duo ergo summa magna quomodo consistent, cum hoc sit summum magnum, par non habere? par autem non habere, cum uni competat, in duobus esse nullo modo possit.

PL 2, 250B

それでは、二つの最高至大なるものは、どうして両立しうるだろうか。最高至大であるとは、対等なものを持たないことなのだから。そして対等なものを持たないということは、それが一者にのみふさわしいものである以上、二者において成り立つことは決してできない。

Liber I, Caput IV

第I巻 第IV章PL 2, 250B
1

Sed argumentabitur quilibet, posse et duo summa magna consistere distincta atque disjuncta in suis finibus, et utique advocabit exemplum: Regna terrarum tanta numero, et tamen summa magna in suis quibusque regionibus, et putabit utique humana divinis conferenda.

PL 2, 250B

しかし誰かは、二つの最高至大なるものも、それぞれの領域において区別され切り離されたまま両立しうると論じるだろう。そしてもちろん、実例を持ち出すに違いない――地上の諸王国はあれほど数多くありながら、それぞれの地域においては最高至大なるものであると。そしてもちろん、人間界のことを神々のことに引き比べてよいと考えるだろう。

2

Jam ergo, si huic argumentationi locus dabitur, quid prohibet, non dico et tertium et quartum deum inducere, verum tot jam numero quot et gentium reges? De Deo agitur, cujus hoc principaliter proprium est, nullius exempli capere comparationem.

PL 2, 250B

さて、もしこの論法に居場所が与えられるならば、第三の、第四のと神を持ち込むことはおろか、諸国民の王の数と同じだけの神を持ち込むことすら、何が妨げるだろうか。しかし問題は神についてであり、神にとって何よりもまず固有なことは、いかなる実例との比較も受け付けないということなのである。

3

Hoc natura ipsa, si non aliquis Isaias, vel ipse per Isaiam Deus concionabitur: Cui me similabitis (Is. XL, 25)? Divinis forsitan comparabuntur humana? Deo non ita: aliud enim Deus, aliud quae Dei.

PL 2, 250C

たとえイザヤという人物がいなくとも、自然そのものがこのことを説くだろう。いや、神ご自身がイザヤを通してこう説かれるのである。「汝らは私を何に似せるつもりか」(イザヤ40:25)と。人間界のことを神的なことに比べることがあるかもしれない。だが神については、そうではない。神は別のものであり、神に属するものはまた別のものだからである。

4

Denique, qui exemplo uteris regis, quasi summi magni, vide ne jam non possis eo uti. Rex enim, etsi summum magnum est in suo solio usque ad Deum, tamen infra Deum: comparatus autem ad Deum, excidet jam de summo magno translato in Deum.

PL 2, 250C

そもそも、王をあたかも最高至大なるものの実例として用いるお前は、もはやそれを用いることができないのではないか、よく見るがよい。というのも王は、その玉座においては神に至るまで最高至大であるとしても、なお神より下にあるからである。しかも神と比べられれば、最高至大であるという地位は、神へと移し替えられて、王からは失われてしまうのである。

5

Hoc si ita, quomodo uteris ejus rei exemplo ad Dei comparationem, quae, dum ad comparationem accedit, amittitur?

PL 2, 251A

もしそうであるならば、比較に持ち込まれるやいなや失われてしまうようなものの実例を、どうして神との比較のために用いることができようか。

6

Quid nunc, si nec inter reges plurifarium videri potest summum magnum, sed unicum et singulare; apud eum scilicet qui rex regum ob summitatem magnitudinis et subjectionem caeterorum graduum, quasi culmen dominationis excipitur?

PL 2, 251A

さらに、もし王たちの間にあってさえ、最高至大なるものが複数の形で見られることはありえず、ただ唯一の、単一のものとしてしか――すなわち、その偉大さの頂点と、他のすべての地位の服属とによって、いわば支配の頂として受け止められる王の中の王のもとにしか――ありえないとすれば、どうなるだろうか。

7

Sed etiam alterius formae reges, qui singulares in unione imperii praesunt, si minutalibus, ut ita dixerim, regnis undique conferantur in examinationem, qua constet quis eorum praecellat in substantiis et viribus regni, in unum necesse est summitas magnitudinis eliquetur, omnibus gradatim per comparationis exitum de magnitudinis summa expressis et exclusis.

PL 2, 251A

いや、別の型の王たち、すなわち一つの統一された支配において単独で君臨する者たちでさえ、もしいわば小規模な諸王国と四方から引き比べられ、その王国の実質と力においていずれが優るかを見定める吟味にかけられるならば、偉大さの頂点は必然的に一つに絞り込まれ、比較の結果を通じて、段階を追って他のすべての者は偉大さの頂点から締め出され、排除されることになる。

8

Adeo etsi in disperso multifariam videtur summum magnum, suis viribus et sua natura et suo statu unicum est.

PL 2, 251B

このように、最高至大なるものは、散らばった中では多様な姿で見られるように思われても、その力においても、その本性においても、その在り方においても、唯一なのである。

9

Proinde, cum duo dii conferantur, ut duo reges et duo summa magna, in alterum concedat necesse est unio summi magni, ex sententia comparationis, qua summum ex victoria sua constat, superato aemulo alio magno, non tamen summo; atque ex defectione aemuli, solitudinem quamdam de singularitate praestantiae suae possidens, unicum est.

PL 2, 251B

そこで、二人の神が、二人の王、二つの最高至大なるものとして比べられるならば、最高至大であることの一体性は、必然的にどちらか一方へと譲られることになる。比較の判定に従えば、至高であることは、その勝利によって成り立つのであり、それは別の偉大な、しかし至高ではない競争相手に打ち勝つことによってである。そしてその競争相手が退くことによって、その卓越性の唯一性という一種の孤独を占め、唯一なるものとなるのである。

10

Ineluctabilis iste complexus in hoc sententiam constringit, aut negandum Deum esse summum magnum, quod nemo patietur sapiens, aut nulli alii communicandum.

PL 2, 251B

この逃れがたい理路は、結論をこう締めくくる――神が最高至大なるものであることを否定するか(それは分別ある者なら誰も容認しないだろう)、それとも、それを他の誰とも分かち持たせてはならないか、そのいずれかである。

Liber I, Caput V

第I巻 第V章PL 2, 251C
1

Aut quae ratio duo summa magna composuit? Primo enim exigam cur non plura, si duo? quando locupletiorem oporteret credi substantiam divinitatis, si competeret et numeris.

PL 2, 251C

そもそも、いかなる道理が二つの最高至大なるものを成り立たせたのか。まず私はこう問いただそう。二つであるなら、なぜもっと多くあってはならないのか、と。もし数にも見合うのであれば、神性の実体はより豊かであると信じられるべきだったはずだからである。

2

Honestior et liberalior Valentinus, qui simul ausus est duos concipere, Bython et Sigen: cum usque ad triginta aeonum foetus, tamquam Aeneiae scrophae, examen divinitatis effudit.

PL 2, 251C

ウァレンティヌスのほうがまだ実直で気前がよい。彼は大胆にも同時に二人を思い描いた――ビュトス(深淵)とシゲー(沈黙)を。そしてついには三十のアイオーンという子らに至るまで、あたかもアイネイアスの雌豚のように、神性の群れを産み出したのである。

3

Quaecumque ratio plura summa magna non patitur admitti, eadem nec duo, ut ipsa plura post unum; post unum enim, numerus. Quae potuit duo admittere, eadem potuit et plura; post duo enim, multitudo, unione jam excessa.

PL 2, 251C

複数の最高至大なるものを認めることを許さない道理は、そのままの道理で、二つをも認めない。複数もまた一のあとに来るものだからである。一のあとには数がある。二つを認めることのできた道理は、そのままの道理で、複数をも認めることができる。二のあとには、すでに一体性を越え出た多数があるからである。

4

Denique, apud nos vis rationis istius ipso termino plures deos credi non sinit, quod nec duos, illa regula unum Deum sistens, qua Deum id esse oporteat cui nihil adaequetur, ut summo magno; unicum autem sit, cui nihil adaequetur.

PL 2, 252A

要するに、我々のもとでは、この道理の力そのものの限界によって、複数の神が信じられることは許されない。それは二人の神も許さないのと同じことであり、神を唯一のものとして打ち立てるあの規範による。すなわち、神とは、最高至大なるものとして、何ものもそれに等しくないものでなければならず、しかも何ものも等しくないものこそが唯一なのである。

5

Jam nunc, duo summa magna, duo paria, cui operae pretio, cui emolumento deputarentur? quid interfuit numeri; cum duo paria non differant uno? Una enim res est quae eadem in duobus est.

PL 2, 252A

さて、二つの最高至大なるもの、二つの対等なものが存在するとして、それはいかなる働きの値打ちに、いかなる利得に帰せられるというのか。数の違いに何の意味があろうか、二つの対等なものは一つのものと何ら異ならないというのに。同一のものが二つのうちにあるならば、それは一つの事柄にほかならないからである。

6

Etiamsi plura essent paria, tandumdem omnia unum fuissent, nullo inter se differendo, qua paria.

PL 2, 252A

たとえ対等なものが複数あったとしても、それらはひとしく、すべてが一つであったろう。対等なものである限り、互いに何ら異ならないからである。

7

Porro, si neutrum ex duobus altero distat, jam ut ambo summa magna, qua dei ambo, neutrum plus altero praestat, nullam rationem numeri sui ostendunt, praestantiam non habentes.

PL 2, 252A

さらに、もし二つのうちいずれも他方と異ならないならば、両者が最高至大なるものであり、両者が神である限り、いずれも他方に優ることはなく、優越性を持たない以上、その数の存在理由を何ら示すことができない。

8

Numerus autem divinitatis summa ratione constare deberet, vel quoniam et cultura ejus in anceps deduceretur. Ecce enim, duos intuens deos tam pares quam duo summa magna, quid facerem?

PL 2, 252B

ところで、神性の数は、最高の道理に基づいて成り立っているのでなければならないはずである。それはまた、神性への礼拝そのものが宙ぶらりんに導かれてしまうからでもある。実際、二つの最高至大なるものと同じほど対等な二人の神を目にするとき、私は一体何をすればよいのか。

9

Si ambos colerem, vererer ne, abundantia officii, superstitio potius quam religio existimaretur; quia duos tam pares, et in altero ambos, possem in uno demereri: hoc ipsum testimonio praestans parilitati et unitati eorum, dum alterum in altero venerarer, dum in uno mihi duo sunt.

PL 2, 252B

もし両者を礼拝するならば、務めが過剰であるがゆえに、それは信心というよりも迷信とみなされるのではないかと恐れるだろう。なぜなら、これほど対等な二人であれば、一方のうちに両者があるとして、一者を礼拝することによって両者への務めを果たすことができるからである。一方を他方のうちにあがめることで、一者のうちに私にとって二者があることになり、まさにこのことが、両者の対等性と一体性の証しとなるのである。

10

Si alterum colerem, aeque recogitarem ne suffundere viderer numeri vanitatem, sine differentia supervacui; hoc est, tutius censerem neutrum colendum, quam alterum cum scrupulo colendum, aut ambos vane.

PL 2, 252B

もし一方だけを礼拝するならば、同じように、区別もなく余計なものであるその数の空しさを、私が恥さらしにしているように見えはしないかと考え直すだろう。すなわち私は、いずれも礼拝しないほうが、疑念を抱きながら一方を礼拝したり、むなしく両者を礼拝したりするよりも、まだ安全だと判断するだろう。

Liber I, Caput VI

第I巻 第VI章PL 2, 252C
1

Sic adhuc videmur disputare, quasi Marcion duos pares constituat. Nam, dum defendimus Deum summum magnum unicum credi oportere, excludentes ab eo parilitatem, tamquam de duobus paribus de his retractavimus: nihilominus tamen, docendo pares esse non posse secundum summi magni formam, satis confirmavimus duos esse non posse.

PL 2, 252C

ここまで我々は、あたかもマルキオンが対等な二者を立てているかのように論じてきたように見える。というのも、神は最高至大なる唯一のものと信じられるべきであると擁護し、そこから対等性を排除するにあたって、我々は二つの対等なものについてこれらのことを論じ直してきたからである。とはいえ、対等なものが最高至大なるものの形において存在しえないことを教えることで、我々は二人が存在しえないことを十分に確証したのである。

2

Alioquin certi Marcionem dispares deos constituere, alterum judicem, ferum, belli potentem; alterum mitem, placidum, et tantummodo bonum atque optimum; dispiciamus aeque et hanc partem, an diversitas saltem duos capiat, si parilitas capere non potuit.

PL 2, 252C

しかしむしろ、マルキオンが不対等な神々を立てていることは確かなのだから――一方は裁く者、獰猛な者、戦さに強い者であり、他方は柔和で穏やかで、ひたすら善く至善である、とする――今度はこの側面も同様に検討し、対等性が二人を成り立たせえなかったとしても、せめて不対等性ならば二人を成り立たせうるのかどうかを見てみよう。

3

Porro et hic eadem regula summi magni patrocinabitur nobis, utpote quae totum statum vindicet divinitatis.

PL 2, 253A

そしてここでも、最高至大なるものについての同じ規範が我々の弁護となるだろう。それは神性の在り方全体を主張するものだからである。

4

Conveniens enim et quodammodo injecta manu detinens adversarii sensum non negantis Creatorem Deum, justissime praescribo illi diversitati locum non esse inter eos qui ex aequo deos confessus, non potest facere diversos: non quia non et homines licet sub eadem appellatione diversissimos esse, sed quia deus non erit dicendus, quia nec credendus, nisi summum magnum.

PL 2, 253A

創造主なる神を否定しない相手の見解と符合し、いわば手をかけて捕らえた上で、私はきわめて正当に、次のように抗弁する――等しく神々として告白した以上もはや相異なるものとはなしえない者たちのあいだに、その不対等性の居場所はない、と。それは人間が同じ呼び名のもとに置かれながらも互いに大きく異なりうることがないからではなく、最高至大なるものでなければ、神と呼ばれることも、信じられることもないだろうからである。

5

Cum ergo summum magnum cogatur agnoscere quem Deum non negat, non potest admitti ut summo magno aliquam adscribat diminutionem, qua subjiciatur alii summo magno: desinit enim, si subjiciatur. Non est autem Dei desinere de statu suo, id est: de summo magno.

PL 2, 253A

したがって、神を否定しない者は、その神を最高至大なるものとして認めざるをえない以上、その最高至大なるものに何らかの減少を帰し、それによって他の最高至大なるものに従属させることは認められない。というのも、もし従属するならば、それは最高至大なるものであることをやめてしまうからである。しかし神には、その在り方、すなわち最高至大であることをやめるということはありえない。

6

Nam et in illo deo potiore periclitari poterit summum magnum, si depretiari capit in Creatore. Ita, cum duo dii pronuntiantur duo summa magna, necesse est neutrum altero aut majus sit aut minus, neutrum altero aut sublimius aut dejectius.

PL 2, 253B

というのも、もし創造主において最高至大であることが貶められはじめるならば、あのより優れているとされる神においてさえ、最高至大であることが危うくなりうるからである。こうして、二人の神が二つの最高至大なるものと宣言される以上、いずれも他方より大きくも小さくもなく、いずれも他方より崇高でも卑しくもないことが必然である。

7

Nega deum, quem dicis deteriorem: nega summum magnum, quem credis minorem. Deum vero confessus, utrumque duo summa magna confessus es. Nihil alteri adimes, aut alteri adscribes. Agnoscens divinitatem, negasti diversitatem.

PL 2, 253B

お前が劣っていると言う神を否定するがよい。お前がより小さいと信じる最高至大なるものを否定するがよい。だが神であると告白したなら、お前は両者ともに二つの最高至大なるものであると告白したことになる。お前は一方から何かを奪うことも、一方に何かを付け加えることもできない。神性を認めることによって、お前は不対等性を否定したのである。

Liber I, Caput VII

第I巻 第VII章PL 2, 253B
1

Tentabis ad haec de nomine Dei concutere retractatum, ut passivo, et in alios quoque permisso, quia scriptum sit (Ps. LXXXII, 1): Deus deorum stetit in ecclesia deorum; in medio autem deos dijudicabit .

PL 2, 253B

これに対してお前は、神の名をめぐる論じ直しに揺さぶりをかけようとするだろう――その名はあまねく用いられ、他の者たちにも許されているのだと言って。なぜなら、こう書かれているからである。「神々の神は神々の会衆のうちに立ち、その只中にあって神々を裁く」(詩篇82:1)。

2

Et (ib. v. 6): Ego dixi: Vos dii estis; nec tamen idcirco eis competat possessio summi magni, quia dei cognominentur, ita nec Creatori.

PL 2, 253C

そして(同6節)「私は言った、『汝らは神々である』」とある。しかし、彼らが神々と呼ばれているからといって、それによって最高至大なるものを所有することが彼らに帰せられるわけではない――創造主についても、それは同じことだ。

3

Respondebo et stulto, qui nec hoc recogitaverit, ne tantumdem et in deum Marcionis possit retorqueri ut et illum deum, nec ideo tamen summum magnum probatum, sicut nec angeli aut homines Creatoris.

PL 2, 253C

私はこの愚か者にも答えよう。この者は、同じ論法がマルキオンの神にも向け返されうること、すなわち彼の神もまた「神」と呼ばれてはいるが、それだけで最高至大なるものであると証明されたことにはならないこと――創造主のもとにある天使や人間の場合と同じである――に、思い至ってさえいないのである。

4

Si communio nominum conditionibus praejudicat, quanti nequam servi regum nominibus insultant, Alexandri, et Darii, et Holofernis? nec tamen ideo regibus, id quod sunt detrahetur. Nam et ipsa idola gentium dei vulgo; sed deus nemo ea re qua deus dicitur.

PL 2, 253C

もし名前を共有することが本来の身分を損なうというのなら、どれほど多くのろくでなしの奴隷たちが、アレクサンドロス、ダレイオス、ホロフェルネスといった王たちの名を用いて図々しく振る舞っていることか。しかしそれによって、王たちからその本来の身分が奪われることはない。異邦人の偶像でさえ、俗に「神」と呼ばれる。だが、神と呼ばれるというそのことによって神である者は、誰一人としていない。

5

Ita ego non nomini Dei, nec sono, nec notae nominis hujus, summum magnum in Creatore defendo, sed ipsi substantiae, cui nomen hoc contingit.

PL 2, 254A

このように私は、創造主における最高至大であることを、「神」という名に、その響きに、この名の印そのものに帰して擁護しているのではなく、この名が当てはまる当の実体そのものに帰して擁護しているのである。

6

Hanc inveniens solam innatam, infectam, solam aeternam et universitatis conditricem; non nomini, sed statui, nec appellationi, sed conditioni ejus summum magnum et adscribo et vindico.

PL 2, 254A

私はこの実体のみが、生まれることなく、造られることなく、唯一永遠であり、宇宙の創造者であることを見出した上で、最高至大であることを、その名にではなくその在り方に、呼び名にではなくその状態に、帰し、かつ主張するのである。

7

Et ideo quia deus jam vocari obtinuit substantia cui adscribo, nomini me adscribere putas; quia necesse est per nomen ostendam cui adscribam substantiae; scilicet qua constat qui Deus dicitur, et summum magnum ex substantia, non ex nomine deputatur.

PL 2, 254A

そしてそれゆえに、私が帰しているその実体が、すでに「神」と呼ばれることを得ているために、お前は私が名に帰しているのだと思っている。だが、それは、私がいかなる実体に帰しているのかを、名によって示さねばならないという必然によるにすぎない。すなわち、「神」と呼ばれる者がそれによって成り立っているところのものに、私は帰しているのであって、最高至大であることは、名からではなく実体から由来するとみなされるのである。

8

Denique hoc et Marcion suo deo vindicans secundum statum, non secundum vocabulum vindicat.

PL 2, 254A

そして実際、マルキオンもまた、自分の神にこれを主張するにあたっては、呼び名によってではなく、在り方によって主張しているのである。

9

Id ergo summum magnum quod Deo adscribimus ex substantiae lege, non ex nominis sorte, contendimus ex pari esse debere in duobus, qui ea substantia constant qua Deus dicitur: quia in quantum dii vocantur, id est summa magna, substantiae scilicet merito innatae et aeternae, ac per hoc magnae et summae, in tantum non possit summum magnum minus et deterius alio summo magno haberi.

PL 2, 254B

したがって、我々が実体の法にもとづいて神に帰しているのであって名の巡り合わせにもとづいて帰しているのではない、その最高至大なるものは、「神」と呼ばれるその実体によって成り立っている二者において、対等でなければならないと我々は主張する。というのも、彼らが神々と呼ばれる、すなわち最高至大なるものと呼ばれる限りにおいて――それは生まれることなく永遠なる実体の値打ちに基づき、それゆえに偉大にして至高であるとされる限りにおいて――一方の最高至大なるものが、もう一方の最高至大なるものよりも小さく劣ったものとされることは、あってはならないからである。

10

Si summi magni felicitas et sublimitas et integritas stabit in deo Marcionis, stabit aeque et in nostro: si non et in nostro, aeque nec in Marcionis.

PL 2, 254B

もし最高至大であることの至福性と崇高性と完全性が、マルキオンの神において成り立つならば、それは我々の神においても等しく成り立つだろう。もし我々の神において成り立たないならば、マルキオンの神においても等しく成り立たないだろう。

11

Ergo nec paria erunt duo summa magna, quia prohibet disposita jam regula summi magni, comparationem non sustinentis; nec disparia, quia et alia summi magni regula occurrit, diminutionem non admittens.

PL 2, 254B

したがって、二つの最高至大なるものは、対等でもありえない。最高至大なるものは比較に耐えないという、すでに定められた規範がそれを禁じるからである。また不対等でもありえない。減少を許さないという、最高至大なるものについてのもう一つの規範が立ちはだかるからである。

12

Haesisti, Marcion, in medio Ponti tui aestu: utrinque te fluctus veritatis involvunt. Nec pares, nec dispares deos sistere potes. Duo enim non sunt, quod pertineat proprie ad numeri retractatum.

PL 2, 254C

マルキオンよ、お前は自分のポントスの真っ只中の激流に立ち往生した。両側から真理の波がお前を巻き込んでいる。お前は対等な神々も、不対等な神々も、立てることができない。数についての論じ直しに厳密に関わる限り、二人は存在しないのである。

13

Quamquam tota materia de duobus diis dimicetur, his interim lineis eam clusimus, intra quas de singularibus jam proprietatibus congrediemur.

PL 2, 254C

二人の神をめぐる論争の全体は、なお戦い続けられるべきものであるとはいえ、我々はさしあたりこの範囲の内にそれを収めた。今後はこの範囲の内で、個々の固有性について取り組んでいくことにする。

Liber I, Caput VIII

第I巻 第VIII章PL 2, 254C
1

Primo, supercilio stuporem suum aedificant Marcionistae, quod novum deum proferant, quasi nos veteris Dei pudeat. Inflantur et pueri novis calceis; sed a vetere paedagogo calceati mox vanam gloriam vapulabunt.

PL 2, 254C

まず、マルキオン派の者たちは、新しい神を差し出すことをもって、あたかも我々が古い神を恥じているかのように、傲然と眉を上げて己の驚嘆を仕立て上げる。子供たちも新しい履物には得意になるものだが、その履物を履かせたのは古い養育係なのであって、彼らはやがてその空しい誇りゆえに打ち据えられることになろう。

2

Novum igitur audiens deum in vetere mundo et in vetere aevo, et sub vetere Deo ignotum, inauditum, quem tantis retro saeculis neminem, et ipsa ignorantia antiquum, quidam Jesus Christus, et ille in veteribus nominibus novus revelaverit, nec alius antehac; gratias ago huic gloriae eorum, maximo adjutorio ejus hinc jam haeresim probaturus, novae scilicet divinitatis professionem.

PL 2, 254C

こうして、古い世界にあって、古い時代にあって、古い神のもとにあって、これまで誰にも知られず聞かれたこともなく、幾多の昔の世代を通じて誰一人〔知らず〕、その無知そのものによって古めかしいものとなっていた——そういう新しい神を、ある人物イエス・キリストが、古い数々の名の中にあって自らも新たなる者として現したのであり、それ以前に他の誰も現さなかった、と聞くにつけ、私は彼らのこの栄光に感謝する。まさにこれを最大の助けとして、これから新しい神性の告白なるものが異端であることを証明していくつもりだからである。

3

Haec erit novitas, quae etiam ethnicis deos peperit, novo semper ac novo titulo consecrationis cujusque. Quis deus novus, nisi falsus? Ne Saturnum quidem tanta hodie antiquitas deum probabit, quia et illum novitas aliquando produxerit, cum primum consecravit.

PL 2, 255A

これこそ、異教徒たちにも神々を生み出してきたその新しさというものであり、祭別のたびごとに常に新しい称号によってなされる。新しい神で、偽りでない者があろうか。今日これほどの古さを備えていても、それがサトゥルヌスを神であると証明することはあるまい。なぜなら、彼もまたかつては新しさによって生み出されたのであり、初めて祭別されたときがそれだったからである。

4

At enim viva et germana divinitas, nec de novitate, nec de vetustate, sed de sua veritate censetur. Non habet tempus aeternitas; omne enim tempus ipsa est. Quod facit, pati non potest. Caret aetate, quod non licet nasci.

PL 2, 255A

しかし、生ける真正の神性は、新しさによってでも古さによってでもなく、自らの真理によって判定される。永遠は時を持たない。あらゆる時はそれ自身だからである。作用するものは、受動を被ることができない。生まれることが許されないものは、齢というものを持たない。

5

Deus, si est vetus, non erit: si est novus, non fuit. Novitas initium testificatur, vetustas finem comminatur. Deus autem tam alienus ab initio et fine est, quam a tempore, arbitro et metatore initii et finis.

PL 2, 255B

神は、古いのであれば、〔いつか〕存在しなくなるであろう。新しいのであれば、〔かつては〕存在しなかったことになる。新しさは始まりを証し立て、古さは終わりを予告する。しかし神は、始まりと終わりの裁定者にして測量者である時から離れているのと同じだけ、始まりと終わりからも隔絶している。

Liber I, Caput IX

第I巻 第IX章PL 2, 255B
1

Scio quidem quo sensu novum deum jactitent, agnitione utique; sed et ipsam novitatis cognitionem, percutientem rudes animas, ipsamque naturalem novitatis gratiositatem volui repercutere, et hinc jam de ignoto deo provocare.

PL 2, 255B

彼らがどのような意味で「新しい神」と言い立てているか、私は承知している——つまり、認識という点でのことである。しかし私は、未熟な魂を打つその新しさの認識そのものと、新しさが自然に持つ好ましさそのものとを、打ち返しておきたかった。そしてここからいよいよ、知られざる神について論戦を挑もうと思う。

2

Utique enim quem agnitione novum opponunt, ignotum ante agnitionem demonstrant. Age igitur, ad lineas rursum et in gradum; persuade deum ignotum esse potuisse.

PL 2, 255B

というのも、彼らが「認識によって新しい」と言って対置するまさにその神を、彼ら自身、認識される以前は知られざる神であったと示していることになるからである。さあ、もう一度出発線に戻り、構えに就くがよい。神が知られざる者でありえた、ということを説き示してみせよ。

3

Invenio plane ignotis diis aras prostitutas; sed attica idololatria est: item, incertis diis; sed superstitio romana est. Porro, incerti dii minus noti, ut minus certi; et proinde ignoti, qua minus certi. Quem titulum incidemus ex duobus deo Marcionis?

PL 2, 255C

なるほど、知られざる神々に祭壇が捧げられている例は見出せる——だがそれはアッティカの偶像崇拝である。同様に、不確かな神々に対する例も——だがそれはローマの迷信である。ところで、不確かな神々は、確かさが劣るゆえに知られることも劣る。したがって、確かさが劣るという点で、知られざる神々でもある。マルキオンの神には、この二つのうちどちらの称号を刻もうか。

4

Utrumque, opinor, et nunc incerto, et retro ignoto. Sicut enim ignotum eum fecit Deus notus Creator, ita et incertum Deus certus. Sed non evagabor uti dicam.

PL 2, 255C

思うに、両方であろう——今は不確かな神であり、かつては知られざる神である。というのも、知られた神である創造主が彼を知られざる者としたのと同様に、確かな神である創造主が彼を不確かな者としているからである。しかし、この点についてはこれ以上立ち入らないでおこう。

5

Deus si ignotus fuit latuitque, illum regio latebrarum obumbravit, nova utique et ipsa, et ignota, et similiter nunc quoque incerta; certe immensa aliqua, et major indubitate eo quem abscondit.

PL 2, 256A

神がもし知られざる者であり、隠れていたのだとすれば、彼を覆い隠していたのは何らかの隠れ場の領域であるはずであり、それもまた新しく、知られざるものであり、同様に今もなお不確かなものであるはずである。少なくとも、それは何か途方もなく広大なものであり、疑いなく、彼が隠れていた場所である以上、彼自身よりも大きなものであろう。

6

Sed breviter proponam, et plenissime exsequar praescribens deum ignorari nec potuisse, nomine magnitudinis, nec debuisse, nomine benignitatis, praesertim in utroque praelatiorem nostro Creatore.

PL 2, 256A

しかし私は手短に命題を立て、それを余すところなく展開して、こう抗弁しよう——神は、〔その〕偉大さの名において知られないでいることができなかったし、〔その〕慈愛の名において知られないでいるべきでもなかった。とりわけ、両方の点で我々の創造主より優っているとされる神ならばなおさらである。

7

Sed quoniam animadverto in quibusdam ad formam Creatoris provocari oportere omnis Dei novi et retro ignoti probationem, hoc ipsum ratione fieri a nobis prius commendare debebo, quo constantius utar rationis editae patrocinio.

PL 2, 256A

しかし、新しくかつて知られざる神についての証明はすべて創造主という型に照らして訴えられるべきである、とある人々が考えていることに私は気づいたので、まずこのこと自体を理に基づいて我々の側から裏づけておかねばならない。そうすれば、そこで示した理の擁護を、より確固たるものとして用いることができるであろう。

8

Ante omnia quidem, quale est, ut qui Deum agnoscis Creatorem, et priorem de notitia confiteris, non eisdem modis et alium scias tibi examinandum, quibus jam in alio didicisti Deum nosse? Omnis res anterior posteriori normam praeministravit.

PL 2, 256A

何よりもまず、これはどういうことか——お前は創造主なる神を認め、認識においてこの神が先立つことを告白していながら、既に一方の神において神を知ることを学んだのと同じ仕方で、もう一方の神をも吟味すべきであることを知らないとは。先なるものはすべて、後なるものに規範をあらかじめ与えるのである。

9

Duo nunc dii proponuntur, ignotus et notus. De noto vacat quaestio: esse eum constat, quia notus non fuisset, nisi esset. De ignoto instat altercatio: potest enim et non esse; quia si esset, notus fuisset.

PL 2, 256B

今、二人の神が提示されている。知られざる神と知られた神である。知られた神については、問いは無用である。彼が存在することは明らかである。存在しなければ、知られることもなかったはずだからである。知られざる神については、論争が差し迫っている。なぜなら、彼は存在しないこともありうるからである。もし存在するのであれば、知られていたはずだからである。

10

Quod ergo quaeritur quamdiu ignoratur, incertum est quamdiu quaeritur: et potest non esse, quamdiu incertum est. Habes Deum certum, qua notum; et incertum, qua ignotum.

PL 2, 256B

したがって、知られない限り問われ続けるものは、問われ続ける限り不確かである。そして不確かである限り、存在しないこともありうる。かくしてお前は、知られているがゆえに確かな神と、知られていないがゆえに不確かな神とを持つことになる。

11

Si ita est, ecquid tibi videtur justa ratione defendi, ut ad normam et formam et regulam certorum probentur incerta?

PL 2, 256B

もしそうであるなら、不確かなものが、確かなものの規範・型・規則に照らして証明されるべきだ、というのは、お前には正当な理によって擁護できることだと思われるだろうか。

12

Caeterum, si ad hanc caussam, et ipsam adhuc incertam, etiam argumenta de incertis adhibeantur, series implicabitur quaestionum, ex ipsorum quoque argumentorum aeque incertorum retractatu, periclitantium de fide per incertum; et ibitur in illas jam indeterminabiles quaestiones, quas Apostolus (I Tim. I, 4) non amat.

PL 2, 256B

そのうえ、この訴訟自体がなお不確かであるのに、不確かな事柄についての論拠までもがそこに持ち込まれるなら、問いの連鎖はもつれることになる。それらの論拠自体も等しく不確かであり、それを吟味し直すことで、不確かさを通じて信頼性が危うくなるからである。そしてついには、使徒が(一テモテ1:4)好まないと言う、あの際限のない問いへと行き着くことになろう。

13

Sin de certis, et indubitatis, et absolutis regulae, partibus incertis, et dubiis et inexpeditis praejudicabunt plane, in quibus diversitas status invenitur, fortasse an non provocentur incerta ad formam certorum, ut liberata a reliqua comparationis provocatione per diversitatem status principalis.

PL 2, 256C

しかし、規範の確実で疑いなく絶対的な部分が、不確かで疑わしく未解決な部分を明らかに予め決するのだとしても、〔両者の〕在り方の相違が見出される場合には、ひょっとすると、不確かなものは確かなものの型へと呼び出されないのかもしれない。根本的な在り方が相違することによって、それ以上の比較の要求からは解放されているからである。

14

Cum vero duo dii proponuntur, communis est illis status principalis. Quod enim Deus est ambo sunt; innati, infecti, aeterni. Hic erit status principalis.

PL 2, 257A

しかし、二人の神が提示される場合、両者に共通するのは根本的な在り方である。すなわち、神であるという点では両者とも等しいのであり——生まれることなき者、造られることなき者、永遠なる者として。これが根本的な在り方である。

15

Caetera viderit Marcion, si in diversitate disposuit; posteriora enim sunt in retractatu: imo nec admittentur, si de principali statu constet.

PL 2, 257A

その他の点については、マルキオンが〔両者の〕相違のうちに配置したのであれば、彼自身が見るがよい。それらは吟味において後に来るものだからである。いや、むしろ、根本的な在り方について〔両者が一致することが〕確定するならば、それらは認められさえしないであろう。

16

Porro constat quia dii ambo, et ita de quorum statu constat communem esse, cum sub eo ad probationem devocantur; si incerta sunt, ad eorum certorum formam provocanda erunt, cum quibus de communione status principalis censentur, ut proinde et de probatione communicent.

PL 2, 257A

さて、両者とも神であることは確定しており、それゆえその在り方が共通であることも確定している。したがって、その共通の在り方のもとで証明へと引き出されるとき、もし〔一方が〕不確かであるならば、根本的な在り方の共有において判定される、あの確かなものたちの型に引き合わされねばならないであろう。それゆえ両者は証明においても分かち合うことになる。

17

Hinc itaque constantissime dirigam deum non esse qui fit hodie incertus, quia retro ignotus: quando quem constat esse, ex hoc ipso constat quod numquam fuerit ignotus, ideo nec incertus.

PL 2, 257A

したがって、私はここから最も確固として、今日不確かな者となっている神は、かつて知られざる者であったがゆえに、存在しないと断言する。というのも、存在することが確定している者については、まさにそのことによって、この者が決して知られざる者ではなかったこと、それゆえ不確かな者でもなかったことが確定するからである。

Liber I, Caput X

第I巻 第X章PL 2, 257B
1

Siquidem a primordio rerum, conditor earum cum ipsis pariter compertus est, ipsis ad hoc prolatis, ut Deus cognosceretur.

PL 2, 257B

なぜなら、事物の初めから、それらの創造者は、それら〔事物〕自体とともに等しく見出されたのであり、それら自体が神が知られるためにこそ差し出されたからである。

2

Nec enim si aliquando posterior Moses primus videtur in templo literarum suarum Deum mundi dedicasse, idcirco a Pentateucho natales agnitionis supputabuntur; cum totus Mosis stylus notitiam Creatoris non instituat, sed a primordio enarret a paradiso et Adam, non ab Aegypto et Mose recensendam.

PL 2, 257B

というのも、たとえモーセが、時代的には後の者でありながら、自らの文書という神殿の中で世界の神を初めて捧げた者であるように見えるとしても、だからといって、〔神の〕認識の誕生を五書から数えることにはならない。モーセの筆致は全体として、そこから創造主の認識を打ち立てるのではなく、初めから語り起こしているのであって、それはエジプトとモーセからではなく、楽園とアダムから数えられるべきものだからである。

3

Denique, major popularitas generis humani, ne nominis quidem Mosis compotes, nedum instrumenti, Deum Mosis tamen norunt, etiam tantam idololatria dominationem obumbrante; seorsum tamen illum quasi proprio nomine Deum perhibent, et Deum deorum, et, Si Deus dederit, et, Quod Deo placet, et, Deo commendo.

PL 2, 257B

実際、人類の大部分は、モーセの名すら知らず、まして彼の文書など知らないにもかかわらず、それでもモーセの神を知っている。偶像崇拝がこれほど強大な支配で覆い隠していてもなお、である。それでも人々は、この神を、いわば固有の名であるかのように別格の「神」と呼び、「神々の神」と呼び、「神が与えてくださるなら」「神の御心に適うなら」「神に委ねる」と言うのである。

4

Vide an noverint, quem omnia posse testantur. Nec hoc ullis Mosis libris debent. Ante anima, quam prophetia. Animae enim a primordio conscientia Dei dos est; eadem nec alia et in Aegyptiis, et in Syris et in Ponticis. Judaeorum enim Deum, dicunt animae Deum.

PL 2, 257C

彼らが〔この神を〕知っているかどうかを見るがよい——万物をなしうる者として、まさにそう証しているではないか。しかも彼らはこれを、モーセのいかなる書物にも負ってはいない。魂は預言よりも先にある。というのも、神についての認識は、初めから魂に与えられた贈り物だからである。それはエジプト人においてもシリア人においてもポントスの民においても、同一であって異なるものではない。というのも、ユダヤ人の神のことを、〔異教徒の〕魂は〔ただ〕「神」と呼ぶからである。

5

Noli, barbare haeretice, priorem Abraham constituere quam mundum. Etsi unius familiae Deus fuisset Creator, tamen posterior tuo non erat, etiam Ponticis ante eum notus. Accipe igitur ab antecessore formam, a certo incertus, a cognito incognitus.

PL 2, 257C

野蛮な異端者よ、アブラハムを世界より先に置こうとするな。たとえ創造主が一つの家系だけの神であったとしても、それでもお前の神より後のものではなかった。ポントスの民にさえ、彼〔お前の神〕より先に知られていたのである。だから、先んじた者から型を受け取るがよい——不確かな者は確かな者から、知られざる者は知られた者から受け取るのだ。

6

Numquam Deus latebit, numquam Deus deerit: semper intelligetur, semper audietur; etiam videbitur quomodo volet. Habet Deus testimonia, totum hoc quod sumus et in quo sumus. Sic probatur et Deus et unus, dum non ignoratur, alio adhuc probari laborante.

PL 2, 257C

神は決して隠れることがなく、決して欠けることもない。常に理解され、常に聞かれる。そして望むがままに、目にも見えるであろう。神は証しを持っている——我々がそれであるところの、また我々がそのうちにあるところの、この全体がそれである。かくして神は、神であることも唯一であることも証明される。神は知られないままでいることがなく、〔それに対して〕もう一方の神はいまだ証明に苦しんでいるのだから。

Liber I, Caput XI

第I巻 第XI章PL 2, 258A
1

Et merito, inquiunt; quis enim non tam suis notus est, quam extraneis? Nemo. Teneo et hanc vocem.

PL 2, 258A

「しかも当然のことだ」と彼らは言う。「誰であれ、身内の者に、よそ者以上に知られていないなどということがあろうか。誰もいない」と。私はこの言葉も押さえておこう。

2

Quale est enim, ut aliquid extraneum Deo sit, cui nihil extraneum esset, si quis esset? quia Dei hoc est, omnia illius esse et omnia ad illum pertinere: vel ne statim audiret a nobis: Quid ergo illi cum extraneis? quod plenius suo loco audiet.

PL 2, 258A

というのも、もし〔真に〕神であるならば、何一つその神にとってよそのものはないはずなのに、何かが神にとってよそのものであるなどということが、一体どうしてありえようか。万物が彼のものであり、万物が彼に属するということこそ、神たるゆえんだからである。あるいは、そうでなければ彼はただちに我々からこう言われることになろう——「それでは彼は、自分のものでないものと何の関わりがあるのか」と。この点については、しかるべき箇所でより詳しく聞くことになろう。

3

At nunc satis est nullum probari cujus nihil probatur. Sicut enim Creator, ex hoc et Deus, et indubitatus Deus, quia omnia ipsius et nihil extraneum illi; ita et alius idcirco non deus, quia omnia non ejus, ideoque et extranea.

PL 2, 258A

しかし今は、何一つ証明されないものは、それ自体が何ものでもないと証明されるので十分である。すなわち、創造主はまさにそれゆえにこそ神であり、疑いなき神である——万物が彼のものであって、何一つ彼にとってよそのものがないからである。それと同様に、もう一方の者は、まさにそれゆえに神ではない——万物が彼のものではなく、それゆえに彼にとってよそのものだからである。

4

Denique, si universitas Creatoris est, jam nec locum video dei alterius. Plena et occupata sunt omnia suo auctore. Si vacat aliquid spatii alicujus divinitati in creaturis, plane falsae vacabit. Patet mendacio veritas.

PL 2, 258B

結局のところ、宇宙が創造主のものであるならば、私はもはやもう一方の神のための場所を見出せない。万物は、その創造者によって満たされ、占められている。もし被造物の中に何らかの神性のための空間が空いているとすれば、それは明らかに偽りの神性のために空いているのである。真理は偽りに対して隙を晒すことになる。

5

Tanta vis idolorum, cur non recipiat alicubi deum Marcionis? Igitur et hoc ex forma Creatoris expostulo, Deum ex operibus cognosci debuisse, alicujus proprii sui mundi, et hominis, et saeculi: quando etiam error orbis proptereat deos praesumpserit, quos homines interdum confitetur, quoniam aliquid ab unoquoque prospectum videtur utilitatibus et commodis vitae: ita et hoc ex forma Dei creditum est, divinum esse instituere vel demonstrare quid aptum et necessarium sit rebus humanis.

PL 2, 258B

これほど多くの偶像がひしめいているのに、そのどこかにマルキオンの神を受け入れずにいるのはなぜなのか。そこで私は、創造主という型からしてもこのことを要求する——神は自らの作品によって、すなわち自分固有の世界と人間と時代とによって知られるべきであった、と。というのも、世界の誤りでさえ、それゆえにこそ神々を先取りして立ててきたのであり、しかもその神々を、世界は時として人間であったと認めてさえいる。各々が人間生活の益と便宜のために何かを備えたと見えるからである。かくして、これもまた神という型に基づいて信じられてきたことである——人間の事柄にとって何が適切で必要であるかを定め、あるいは示すことこそ、神的なことだ、と。

6

Adeo inde auctoritas accommodata falsae divinitati, unde praecesserat verae. Unam saltem cicerculam deus Marcionis propriam protulisse debuerat, ut novus aliquis Triptolemus praedicaretur.

PL 2, 258B

それほどまでに、偽りの神性に権威が宛てがわれたのは、まことの神性においてその権威が先に成り立っていたのと、まさに同じところからなのである。マルキオンの神は、せめて一粒の小さな豆でも自ら独自に生み出しておくべきであった。そうすれば、新たなトリプトレモスとしてでも宣べ伝えられただろうに。

7

Aut exhibe rationem Deo dignam, cur nihil condiderit, si est; quia condidisset, si fuisset: illo scilicet praejudicio, quo et nostrum Deum non alias manifestum est esse, quam quia totum condidit hoc.

PL 2, 258C

あるいは、もし彼が存在するのなら、なぜ何一つ創造しなかったのか、神にふさわしい理由を示すがよい。というのも、もし存在したのであれば、創造したはずだからである——ちょうど、我々の神が存在することが、この一切を創造したという、まさにそのことによってのみ明らかであるのと同じ前提によってである。

8

Semel enim praescriptio stabit, non posse illos et Deum confiteri creatorem, et eum quem volunt aeque deum credi, non ad ejus formam probare, quem et ipsi et omnes Deum: ut quando hoc ipso nemo creatorem Deum dubitet, quia totum hoc condidit, hoc ipso nemo debeat credere Deum et illum qui nihil condidit, nisi ratio forte proferatur.

PL 2, 258C

一度こう抗弁すれば、それは揺るがないであろう——彼らは、創造主を神と告白しておきながら、自分たちが等しく神と信じたいと願う者について、彼ら自身も万人も神と認めるその者の型に照らして証明しようとしない、ということはできない、と。すなわち、まさにこの点によって、誰も創造主が神であることを疑わないのは、彼がこの一切を創造したからであるとすれば、まさにこの同じ点によって、何も創造しなかった者を神と信じるべき理由は、何か理由が特に示されないかぎり、誰にもないはずである。

9

Duplex ista videatur necesse est, ut aut noluerit condere quid, aut non potuerit: tertium cessat. Sed non potuisse, indignum Deo est; Noluisse, an dignum volo inquirere.

PL 2, 258C

この点については、必然的に二通りに見えるはずである——彼は何かを創造することを欲しなかったか、あるいはできなかったか、のいずれかである。第三の道はない。しかし、できなかったというのは神にふさわしくない。欲しなかったという方がはたしてふさわしいのかどうか、私は問い糺したい。

10

Dic mihi, Marcion, voluit Deus tuus cognosci se quocumque in tempore? anne alio proposito et descendit, et praedicavit, et passus resurrexit, quam uti cognosceretur? Et sine dubio, si cognitus est, voluit: nihil enim circa eum fieret, nisi voluisset.

PL 2, 258D

言ってみよ、マルキオンよ。お前の神は、いつであれ自らが知られることを欲したのか。それとも、〔彼が〕下ってきて宣べ伝え、苦しみを受けて甦ったのは、知られるため以外の何か別の目的のためであったのか。そして疑いなく、もし彼が知られたのなら、それを欲したのである。というのも、彼が欲しなかったならば、彼をめぐって何一つ起こらなかったはずだからである。

11

Quid ergo tantopere notitiam sui procuravit, ut in dedecore carnis exhiberetur, et quidem majore, si falsae? Nam hoc turpius, si et mentitus est substantiam corporis, qui et maledictum in se Creatoris admisit, ligno suspensus.

PL 2, 259A

それならばなぜ、彼はそれほどまでに自らの認識を得ようとして、肉の恥辱のうちに自らを現したのか。しかも、もしそれが偽りの肉であったとすれば、なおさら大きな恥辱のうちにである。というのも、木にかけられて創造主の呪いを自らに受け入れたその者が、もし肉体の実体をも偽っていたのだとすれば、それはいっそう恥ずべきことだからである。

12

Quanto honestius per aliqua propriae molitionis indicia cognitionem sui praestruxisset? Maxime adversus eum cognosci habens, apud quem ex operibus ab initio cognitus non erat.

PL 2, 259A

自らの営みの何らかのしるしによって、あらかじめ自らの認識を築いておく方が、どれほど名誉あることであったろうか。とりわけ、彼〔創造主〕のもとでは初めから作品によって知られていなかったのだから、その者に対抗して自らを知らせる必要が最も大きかったはずである。

13

Nam et quale est, ut Creator quidem ignorans esse alium super se deum, ut volunt Marcionistae, qui solum se etiam jurans (Is. XL, 8) adseverabat, tantis operibus notitiam sui armaverit, quam potuerat non ita curasse secundum singularitatis suae praesumptionem: ille autem sublimior, sciens inferiorem deum tam instructum, nullam sibi prospexerit agnoscendo paraturam?

PL 2, 259A

そもそも、これはどういうことか——創造主は、マルキオン派が言うように、自らの上にもう一人の神がいることを知らず、誓ってさえ自分だけを〔神と〕断言していた(イザヤ40:8)のであり、その独一性への確信からすればそこまで気を配る必要はなかったはずなのに、これほど多くの作品によって自らの認識を武装させた。それなのに、より崇高であるはずのあの神は、下位の神がこれほど整えられていることを知りながら、自らが知られるための備えを何一つ講じなかった、というのは。

14

Quando etiam insigniora et superbiora opera debuisset condidisse, ut Deus ex operibus cognosceretur secundum Creatorem; et ex honestioribus, potior et generosior Creatore.

PL 2, 259B

むしろ彼は、創造主に倣って作品によって神として知られるためには、より際立った、より壮麗な作品を創造すべきであったのに——しかも、より立派な作品によって、創造主よりも優れ、より高貴な者として。

Liber I, Caput XII

第I巻 第XII章PL 2, 259B
1

Caeterum, etsi esse eum possemus confiteri, sine caussa esse eum deberemus argumentari. Sine caussa enim esset, qui rem non haberet; quia res omnis caussa est, ut sit aliquis cujus res sit.

PL 2, 259B

ところで、たとえ彼が存在することを認めえたとしても、彼が原因なくして存在すると論じなければならないことになろう。何ものも持たない者は、原因なくして存在することになるからである。というのも、あらゆる〔所有〕物は、それを持つ者が存在するための原因だからである。

2

Porro, in quantum nihil oportet esse sine caussa, id est sine re: quia si sine caussa sit, perinde est atque si non sit, non habens rei caussam, rem ipsam; in tantum Deum dignius credam non esse, quam esse sine caussa.

PL 2, 259B

さらに、何ものも原因なくして、つまり所有物なくして存在してはならない限りにおいて——もし原因なくして存在するならば、〔所有〕物そのものという原因を持たない以上、存在しないのと同然だからである——それだけいっそう、私は、神が原因なくして存在するよりは、むしろ存在しないと信じる方がふさわしいと考える。

3

Sine caussa enim est, qui rem non habendo, non habet caussam. Deus autem sine caussa, id est sine re, esse non debet. Ita, quoties ostendo eum sine caussa esse, tamquam sit, hoc constituo non esse illum, quia, si fuisset, omnino sine caussa non fuisset.

PL 2, 259C

というのも、所有物を持たないことによって原因を持たない者は、原因なくして存在するからである。しかし神は、原因なくして、すなわち所有物なくして存在してはならない。したがって、彼が存在するかのように、原因なくして存在することを私が示すたびに、私はそれによって、彼が存在しないことを確立するのである。なぜなら、もし彼が存在したのであれば、決して原因なくしては存在しなかったはずだからである。

4

Sic et ipsam fidem dico illum sine caussa ab homine captare, aliter solito Deum credere ex operum auctoritate formatum, quia nihil tale prospexit, per quod homo Deum didicit.

PL 2, 259C

同様に、彼が人間から信仰を得ようとするのも原因なくしてのことであり、しかもそれは常のやり方とは違っている、と私は言う。人は、作品の権威によって形づくられた神を信じるのが慣わしであるのに、彼は、人が神を知るに至ったそのようなものを何一つ用意しなかったからである。

5

Nam, etsi credunt plerique in illum, non statim ratione credunt, non habentes Dei pignus, opera ejus, Deo digna.

PL 2, 259C

実際、たとえ多くの者たちが彼を信じているとしても、彼らはただちに理に基づいて信じているのではない。神の保証となるもの、すなわち神にふさわしい彼の作品を持たないからである。

6

Itaque, hoc nomine cessationis et defectionis operum, et impudentiae et malignitatis adfinis est: impudentiae, qua fidem non debitam sibi captat, cui praestruendae nihil prospexit; malignitatis, qua plures incredulitatis reos fecit, nihil fidei procurando.

PL 2, 260A

それゆえ、この作品の停止・欠如という点において、彼は厚顔と悪意とに近しい者である。すなわち、あらかじめ築くべき何ものをも用意しなかったにもかかわらず、自分には負う義理のない信仰を得ようとする点で厚顔であり、信仰のために何一つ調達しなかったことによって、多くの者を不信の罪に問われる者としてしまった点で悪意なのである。

Liber I, Caput XIII

第I巻 第XIII章PL 2, 260A
1

Cum deum hoc gradu expellimus, cui nulla conditio tam propria et Deo digna, quam Creatoris, testimonium praesignarit, narem contrahentes impudentissimi Marcionistae, convertuntur ad destructionem operum Creatoris.

PL 2, 260A

創造主というあり方ほど神に固有でふさわしいものが、彼〔マルキオンの神〕については何一つあらかじめ証しを立てていない——そのゆえに我々がこの神をこの地位から追い出すと、恥知らずも甚だしいマルキオン派は、鼻に皺を寄せて嘲りながら、〔今度は〕創造主の作品を打ち壊すことへと向きを変える。

2

Nimirum, inquiunt, grande opus et dignum Deo, mundus, Numquid ergo Creator minime Deus? Plane Deus. Ergo nec mundus Deo indignus: nihil etenim Deus indignum se fecit; etsi mundum homini, non sibi fecit, etsi omne opus inferius est suo artifice.

PL 2, 260A

「なるほど、世界は偉大な作品であり、神にふさわしいものだ」と彼らは言う。では、創造主は決して神ではないというのか。明らかに神である。したがって世界も神にふさわしくないものではない。神は自らにふさわしくないものを何一つ造らなかったからである。たとえ世界を自分自身のためではなく人間のために造ったとしても、また、あらゆる作品がその作り手より下位のものであるとしても、である。

3

Et tamen, si quale quid fecisse indignum est Deo, quanto indignius Deo est, nihil eum omnino fecisse vel indignum, quo posset etiam digniorum auctor sperari!

PL 2, 260B

それでもなお、もし何らかのものを造ったこと自体が神にふさわしくないとするなら、何一つ——ふさわしくないものすら——全く造らなかったということの方が、神にとってどれほどふさわしくないことであろうか。少なくとも造れば、より立派なものの創造者としても期待されえたであろうに。

4

Ut ergo aliquid et de isto hujus mundi indigno loquar, cui et apud Graecos ornamenti et cultus, non sordium nomen est, indignas videlicet substantias ipsi illi sapientiae professores, de quorum ingeniis omnis haeresis animatur, deos pronuntiaverunt, ut Thales aquam, ut Heraclitus ignem, ut Anaximenes aerem, ut Anaximander universa coelestia, ut Strato coelum et terram, ut Zeno aerem et aetherem, ut Plato sidera; quae genus deorum igneum appellat, cum de mundo.

PL 2, 260B

そこで、この「ふさわしくない」とされる世界について、いくばくか語ってみよう——ギリシア人のもとでさえ、それは飾りと美の名で呼ばれ、汚物の名では呼ばれていない。すなわち、あらゆる異端がその才知によって養われているまさにその知恵の教師たちが、〔本来〕ふさわしくないはずのそれらの実体を、神々であると宣言したのである。タレスは水を、ヘラクレイトスは火を、アナクシメネスは空気を、アナクシマンドロスは天のもの一切を、ストラトンは天と地を、ゼノンは空気とアイテールを、プラトンは星々を、それぞれ神々と呼んだ。プラトンはそれを、世界について論じる際に、火の性質を持つ神々の種族と呼んでいる。

5

Considerando scilicet et magnitudinem, et vim, et potestatem, et honorem, et decorem, opem, fidem, legem singulorum elementorum, quae omnibus gignendis, alendis, conficiendis reficiendisque conspirant, ut plerique physicorum, formidaverunt initium ac finem mundo dare, ne substantiae ejus, tantae scilicet, minus dii haberentur; quas colunt et Persarum Magi, et Aegyptiorum Hierophantae, Indorum Gymnosophistae.

PL 2, 260B

すなわち、〔彼らは〕もろもろの元素の大きさ、力、権力、名誉、美しさ、豊かさ、信頼性、法を考慮したのであった。それらの元素は、あらゆるものを生じさせ、養い、成し遂げ、また修復することにおいて互いに協働している。それゆえ、自然学者の多くは、世界に始まりと終わりを与えることを恐れた——これほど偉大なそれらの実体が、神々としてより劣るものと見なされないためである。それらの元素を、ペルシアの魔術師たちも、エジプトの祭司たちも、インドの裸行者たちも崇拝しているのである。

6

Ipsa quoque vulgaris superstitio communis idololatriae, cum in simulacris de nominibus et fabulis veterum mortuorum pudet, ad interpretationem naturalium refugit, et dedecus suum ingenio obumbrat, figurans Jovem in substantiam fervidam, et Junonem ejus in aeriam, secundum sonum graecorum vocabulorum; item Vestam in ignem et Camenas in aquam, et Magnam Matrem in terram seminalia demessam, lacertis aratam, lavacris rigatam.

PL 2, 260C

共通する偶像崇拝の民衆の迷信そのものも、偶像の中に古の死者たちの名と物語が〔見え隠れするのを〕恥じるとき、自然のものへの解釈へと逃げ込み、その才知によって自らの恥を覆い隠す——ユピテルを灼熱の実体に、ギリシア語の語音に従ってその妻ユノーを大気の実体に見立て、同様にウェスタを火に、カメナエ〔詩神たち〕を水に、大いなる母を、腕によって耕され、水浴によって潤され、種を宿して刈り取られる大地に見立てるのである。

7

Sic et Osiris quod semper sepelitur, et in vivido quaeritur, et cum gaudio invenitur, reciprocarum frugum et vividorum elementorum, et recidivi anni fidem argumentantur: sicut aridae et ardentis naturae sacramenta leones Mithrae philosophantur.

PL 2, 261A

同様に、オシリスが常に葬られては、生き生きとした状態のうちに探し求められ、喜びをもって見出されるということについても、彼らはそれを、循環する穀物と生命力ある諸元素、そして繰り返し巡る年という確かさの論拠として説くのである。ちょうど彼らが、ミトラの獅子たちを、乾いて燃え立つ性質の秘義として哲学的に説き明かすのと同様に。

8

Et superiores quidem situ aut statu substantias sufficit facilius deos habitas, quam Deo indignas. Ad humilia deficiam.

PL 2, 261A

さて、位置や在り方において優れた実体については、それらが神にふさわしくないものとしてよりも、むしろ神々として扱われてきたことを示すだけで十分であろう。〔ここからは〕卑しいものへと降りていくことにしよう。

9

Unus, opinor, de sepibus flosculus, non dico de pratis; una cujuslibet maris conchula, non dico de Rubro; una tetraonis pinnula, taceo de pavo, sordidum artificem pronuntiabit tibi Creatorem?

PL 2, 261A

思うに、野原からではなく垣根に咲くただ一輪の小さな花、紅海からではなく、どこの海であれそこにあるただ一つの小さな貝殻、孔雀については語らずとも、雷鳥のただ一枚の小さな羽——これらが、お前にとって創造主を卑しい造り手だと宣告することになるだろうか。

Liber I, Caput XIV

第I巻 第XIV章PL 2, 261B
1

At cum et animalia irrides minutiora, quae maximus artifex de industria ingeniis aut viribus ampliavit, sic magnitudinem in mediocritate probari docens quemadmodum virtutem in infirmitate, secundum Apostolum (II Cor., XII, 9); imitare, si potes, apis aedificia, formicae stabula, aranei retia, bombycis stamina: sustine, si potes, illas ipsas lectuli et tegetis tuae bestias, cantharidis venena, muscae spicula, culicis et tubam et lanceam.

PL 2, 261B

それなのに、お前がより小さな動物たちをも嘲るとき——それらは、あの最も偉大な造り手が、意図的に才知や力によって際立たせたものであり、使徒の言うとおり(二コリント12:9)、力が弱さのうちに〔証される〕のと同じように、偉大さは些細さのうちにこそ証されることを教えているのだが——できるものなら、蜜蜂の建築、蟻の住処、蜘蛛の網、蚕の糸を真似てみよ。できるものなら、お前の寝台や筵にいるあの生き物たち、甲虫の毒、蝿の刺し、蚊のラッパと槍にも耐えてみよ。

2

Qualia erunt majora, cum tam modicis aut juvaris aut laederis, ut nec in modicis despicias Creatorem? Postremo, te tibi circumfer, intus ac foris considera hominem.

PL 2, 261B

これほど些細なものによってさえ助けられ、あるいは害されるのなら、より大きなものはどれほどのものであろうか。だから、些細なものにおいてすら創造主を軽んじてはならないのだ。最後に、お前自身に目を向けよ。内も外も、人間というものをよく考えてみよ。

3

Placebit tibi vel hoc opus Dei nostri, quod tuus dominus ille Deus melior adamavit; propter quem in haec paupertina elementa de tertio coelo descendere laboravit; cujus caussa in hac cellula Creatoris etiam crucifixus est.

PL 2, 261B

せめてこの、我々の神の作品くらいは、お前も気に入るであろう——お前の主人であるあのより善き神が深く愛したのがこれ〔人間〕であり、この者のために、第三の天からこの貧しい元素の世界へと苦労して下ってきたのであり、この者のゆえに、創造主のこの小部屋の中で十字架にまでかけられたのだから。

4

Sed ille quidem usque nunc nec aquam reprobavit Creatoris, qua suos abluit; nec oleum, quo suos unguit; nec mellis et lactis societatem, qua suos infantat; nec panem, quo ipsum corpus suum repraesentat; etiam in sacramentis propriis egens mendicitatibus Creatoris.

PL 2, 262A

しかし、その神自身は、今に至るまで、創造主の水を退けたことはない——自分に属する者たちをそれで洗うのだから。油も同様であり、それで自分に属する者たちに塗油する。蜜と乳との取り合わせも同様で、それで自分に属する者たちを幼子として養う。パンもまた同様で、それによって自らの肉体そのものを表す。自らの秘跡においてさえ、創造主の物乞い同然の品々を必要としているのである。

5

At tu super magistrum discipulus, et servus super dominum, sublimius illo sapis, destruens quae ille desiderat. Volo inspicere si ex fide saltem, ut non et ipse quae destruis, appetas. Adversaris coelum, et libertatem coeli in habitationibus captas.

PL 2, 262A

それなのにお前は、師にまさる弟子として、主人にまさる僕として、彼〔お前の神〕よりも高くに思い上がり、彼が望むものを打ち壊している。せめて信義に基づいてのことなのかどうか、私は見極めたいものだ——お前自身が打ち壊しているものを、お前自身は求めていないのかどうかを。お前は天に敵対しながら、その住処において天の自由を得ようとしている。

6

Despicis terram, plane inimicae jam tuae carnis matricem; et omnes medullas ejus victui extorques. Reprobas et mare; sed usque ad copias ejus, quas sanctiorem cibum deputas. Rosam tibi si obtulero, non fastidies Creatorem.

PL 2, 262A

お前は地を軽んじる——それは、まさしくお前が今や敵とする肉の母胎であるにもかかわらず、その髄という髄を糧のために搾り取っているではないか。お前は海をも退けるが、それでいて、その豊かな産物にはこと欠かず、それをより清らかな食物とみなしている。もし私がお前に薔薇を差し出したなら、お前は創造主に鼻をしかめたりはしないだろう。

7

Hypocrita, ut apocarteresi probes te marcionistam, id est repudiatorem Creatoris (nam haec apud vos pro martyrio affectari debuisset, si vobis mundus displiceret), in quamcumque materiam resolveris, substantiam Creatoris uteris. Quanta obstinatio duritiae tuae! depretias in quibus et vivis et moreris.

PL 2, 262B

偽善者よ、断食死によって自らがマルキオン派である、すなわち創造主を拒む者であることを証明しようとするならば(もし世界が諸君にとって嫌わしいものであるなら、これこそ諸君のもとでは殉教として求められるべきことであったはずだが)、お前はどのような質料へと解体されようとも、創造主の実体を用いることになる。お前の頑迷さのなんと甚だしいことか。お前は、それによって生き、それによって死ぬところのものを貶めているのだ。

Liber I, Caput XV

第I巻 第XV章PL 2, 262B
1

Post haec, vel ante haec, cum dixeris esse et illi conditionem suam, et suum mundum, et suum coelum; de coelo quidem illo tertio videbimus, si et ad apostolum vestrum discutiendum pervenerimus; interim, quaecumque substantia est, cum suo utique deo apparuisse debuerat.

PL 2, 262B

この後にせよ、これより前にせよ、お前が、彼にもまた彼自身の被造世界があり、彼自身の世界があり、彼自身の天があると言うとしよう。かの第三の天については、諸君の使徒〔パウロ〕を論じる段になったら見ることにする。さしあたり、そのいかなる実体であれ、当然、自らの神とともに現れているべきであった。

2

At nunc quale est ut Dominus anno XII Tiberii Caesaris revelatus sit, substantia vero ad decimum quintum jam Severi imperatoris nulla omnino comperta sit, quae frivolis Creatoris praecellens utique latere desisset, non latente jam Domino suo et auctore?

PL 2, 263A

だが、今はどうか。主は皇帝ティベリウスの第十二年に現されたというのに、その実体はといえば、いまや皇帝セウェルスの第十五年に至るまで全く見出されていない。それは創造主のつまらぬ作品を凌駕するものでありながら、当然もはや隠れたままでいることをやめていたはずではないか——その主にして創造者たる方がすでに隠れてはおられないのだから。

3

Et ideo, si ipsa non potuit manifestari in hoc mundo, quomodo Dominus paruit ejus in hoc mundo? Si Dominum cepit hic mundus, cur substantiam capere non potuit, nisi Domino fortasse majorem?

PL 2, 263A

それゆえ、もしその実体自体がこの世において現れることができなかったのなら、どうしてその主がこの世に現れることができたのか。もしこの世がその主を受け入れることができたのなら、なぜ実体を受け入れることができなかったのか——もしかしてその実体が主よりも大きいというのでなければ。

4

Jam nunc de loco quaestio est, pertinens et ad mundum illum superiorem, et ad ipsum Deum ejus. Ecce enim, si et ille habet mundum suum infra se supra Creatorem, in loco utique fecit eum, cujus spatium vacabat inter pedes suos, et caput Creatoris.

PL 2, 263A

さて今や場所についての問いが立つ。それはかの上位の世界にも、その神自身にも関わる。見よ、もし彼〔上位の神〕もまた、自らの足下、創造主の頭上に、自分の世界を持っているとすれば、彼は当然、ある場所にそれを造ったことになる——その場所とは、彼の足と創造主の頭とのあいだに空いていた空間である。

5

Ergo et Deus ipse in loco erat, et mundum in loco faciebat; et erit jam locus ille major et Deo et mundo.

PL 2, 263B

したがって神自身もある場所の内にあり、その世界もある場所の内に造っていたことになる。そしてその場所は、神よりも世界よりも大きいということになろう。

6

Nihil enim non majus est id quod capit, eo quod capitur; et videndum ne qua adhuc illic vacent subsiciva, in quibus et tertius aliqui stipare Deus se cum mundo suo possit. Ergo jam incipe deos computare.

PL 2, 263B

というのも、受け入れる方が、受け入れられる方より大きくないことなど、ありえないからである。そして、そこにまだ余った空間がないかどうかも見なければならない——そこに第三の神が、自分の世界もろとも詰め込むことができるかもしれないのだから。さあ、もう神々を数え始めるがよい。

7

Erit enim et locus deus, non tantum qua Deo major, sed et qua innatus et infectus; ac per hoc, aeternus, et Deo par; in quo semper Deus fuerit.

PL 2, 263B

というのも、場所もまた神ということになるだろう——神より大きいという点だけでなく、生まれることなく造られることのないものであるという点でも。そしてこのことによって、永遠であり、神と等しいものともなろう。その中に神は常に在ったのだから。

8

Dehinc, si et ille mundum ex aliqua materia subjacente molitus est, innata, et infecta, et contemporali Deo, quemadmodum et de Creatore Marcion sentit, redigis et hoc ad majestatem loci, qui et deum et materiam, duos deos, clusit.

PL 2, 263B

次に、もし彼〔上位の神〕もまた、下に横たわる何らかの質料から——生まれることなく造られることのない、神と時を同じくする質料から——世界を作り上げたのであれば(マルキオンが創造主について考えているのと同じように)、お前はこれもまた場所の威厳へと帰することになる。その場所は、神と質料という、二柱の神を内に包んでいたのだから。

9

Et materia enim Deus, secundum formam divinitatis, innata scilicet, et infecta, et aeterna. Aut si de nihilo molitus est mundum, hoc et de Creatore sentire cogetur, cui materiam subjicit in substantia mundi.

PL 2, 263C

というのも、質料もまた神性の形にしたがえば神だからである——すなわち生まれることなく、造られることなく、永遠であるという点で。あるいは、もし彼が無から世界を作り上げたのだとすれば、創造主についても同じことを考えるよう強いられるであろう——お前は世界の実体において創造主に質料を下敷きとして与えているのだから。

10

Sed ex materia et ille fecisse debebit; eadem ratione occurrente illi quoque Deo, quae opponeretur Creatori, ut aeque Deo. Atque ita tres interim mihi deos numera Marcionis, Factorem, et Locum, et Materiam.

PL 2, 263C

しかしそれなら彼〔上位の神〕も質料から作ったのでなければならないことになる。同じ論理が、創造主に対して立てられたのと同様に、彼にも——等しく神である以上——向かってくるからである。そこで、さしあたり私のために、マルキオンの三柱の神を数え上げるがよい——作る者と、場所と、質料である。

11

Proinde Creatorem in loco facit, utique eadem conditione censendo; et materiam ei subjicit, utique innatam et infectam, et hoc nomine aeternam, ut Domino.

PL 2, 263C

それゆえ、〔マルキオンは〕創造主をある場所の内に置いている——当然、同じ在り方で見積もってのことである。そして、主に対するかのように、創造主に質料を下敷きとして与えているが、その質料も当然、生まれることなく造られることもなく、それゆえの名目によって永遠なのである。

12

Amplius, et malum materiae deputans, innatum innatae, infectum infectae, et aeternum aeternae, quartum jam hinc deum fecit. Habes igitur in superioribus tres substantias divinitatis, in inferioribus quatuor.

PL 2, 263C

さらに、悪を質料に帰し、生まれることのない質料に生まれることのないものとして、造られることのない質料に造られることのないものとして、永遠なる質料に永遠なるものとして帰することによって、ここからすでに第四の神を作り出したことになる。したがって、上位においては神性の三つの実体を、下位においては四つを、お前は持つことになる。

13

His cum accedunt et sui Christi, alter qui apparuit sub Tiberio, alter qui a Creatore repromittitur, manifestam jam fraudem Marcion patitur ab eis qui duos illum deos inferre praesumunt, cum novem assignet, licet nesciens.

PL 2, 264A

これに加えて、彼〔マルキオン〕自身のキリストたちも——ティベリウスの下に現れた一方と、創造主によって約束されているもう一方とが——加わるとき、マルキオンは、彼が二柱の神を持ち込んでいると思い込む者たちから、すでに明白な欺きを被っていることになる。実際には、知らずしてではあるが、九柱の神を割り当てているのだから。

Liber I, Caput XVI

第I巻 第XVI章PL 2, 264A
1

Non comparente igitur mundo alio, sicut nec Deo ejus, consequens est ut duas species rerum, visibilia et invisibilia, duobus auctoribus deis dividant, et ista suo Deo invisibilia defendant.

PL 2, 264A

したがって、ほかの世界も、その神も現れない以上、当然の帰結として、マルキオン派は事物の二つの種類——目に見えるものと目に見えないもの——を二柱の創造者たる神々に分け与え、目に見えないものを自分たちの神のものとして弁護することになる。

2

Quis autem poterit inducere in animum, nisi spiritus haereticus, ejus esse invisibilia qui nihil visibile praemiserit, quam ejus qui visibilia operatus, invisibilium quoque fidem fecerit, cum justius multo sit aliquibus exemplariis annuere, quam nullis?

PL 2, 264A

しかし、異端の霊でなければ、いったい誰が、目に見えるものを作り上げ、それによって目に見えないものについても信を生ぜしめた者にではなく、何一つ目に見えるものを先立てて示さなかった者にこそ目に見えないものが属すると、自らの心に思い込むことができようか。何らかの実例に頷くほうが、何もないままに頷くよりも、はるかに正当なのだから。

3

Videbimus et Apostolus (Col., I, 16) cui auctori invisibilia deputet, cum et illum exploraverimus.

PL 2, 264B

使徒が(コロサイ1:16)、目に見えないものをいかなる創造者に帰しているかは、彼〔の書〕を吟味する段になったら見ることにしよう。

4

Nunc enim communibus plurimum sensibus et argumentationibus justis, secuturae Scripturarum quoque advocationi fidem sternimus, confirmantes diversitatem hanc visibilium et invisibilium adeo Creatori deputandam, sicuti tota operatio ejus ex diversitatibus constat; ex corporalibus et incorporalibus, et animalibus et inanimalibus, ex vocalibus et mutis, ex mobilibus et stativis, ex genitalibus et sterilibus, ex aridis et succidis, ex calidis et frigidis.

PL 2, 264B

今はむしろ、大部分は共通の感覚と正当な論証とをもって、後に続く聖典の証言のためにも信頼の土台を敷いているのであり、目に見えるものと目に見えないもののこの相違は、まさしく創造主に帰せられるべきであることを確認する。というのも、彼の働き全体が相違から成り立っているからである——物体的なものと非物体的なもの、生き物とそうでないもの、声を持つものと無言のもの、動くものと静止するもの、生殖するものと不妊のもの、乾いたものと湿ったもの、熱いものと冷たいものとから。

5

Sic et hominem ipsum diversitas temperavit, tam in corpore, quam in sensu. Alia membra fortia, alia infirma: alia honesta, alia inhonesta: alia gemina, alia unica: alia comparia, alia disparia.

PL 2, 264B

このように、人間そのものも相違によって調合された。肉体においても、感覚においても同様である。ある肢体は強く、ある肢体は弱い。ある肢体は見苦しくなく、ある肢体は見苦しい。ある肢体は対になっており、ある肢体は一つだけである。ある肢体は対応し合い、ある肢体は対応し合わない。

6

Proinde et in sensu nunc laetitia, nunc anxietas; nunc amor, nunc odium; nunc ira, nunc lenitas.

PL 2, 264C

同様に、感覚においても、あるときは喜び、あるときは不安、あるときは愛、あるときは憎しみ、あるときは怒り、あるときは柔和が生じる。

7

Quod si ita est, ut aemula inter se conditionis universitas ista modulata sit, jam igitur et visibilibus invisibilia debentur, non alteri auctori deputanda, quam cui et aemula eorum, ipsum Creatorem diversum notantia, jubentem quae prohibuit, et prohibentem, quae jussit percutientem et sanantem.

PL 2, 264C

もしこのとおりであり、創造されたこの宇宙全体が互いに競い合うものによって調律されているのであれば、目に見えるものに加えて目に見えないものも当然帰せられるべきであり、しかもそれらは、それらと競い合うもの——創造主自身を相違あるものとして、すなわち禁じたことを命じ、命じたことを禁じ、打ちのめしては癒す方として示すもの——が帰せられるその創造者のほかに帰せられてはならない。

8

Cur in hac sola specie uniformem eum capiunt, visibilium solummodo et vitam et mortem, et mala et pacem (Eccli., XI, 14; Is., XLV, 7)?

PL 2, 264C

なぜこの一つの種類においてだけ、彼らは彼を単一の性質のものと見なすのか——目に見えるものについてのみ、生と死、そして災いと平和とを(シラ11:14;イザヤ45:7)〔彼に帰しながら〕。

9

Et utique, si illa invisibilia majora sunt visibilibus creaturis suo loco magnis, sic quoque congruit ejus esse majora cujus et magna; quia nec magna, nedum majora, ei competant cujus nec modica comparent.

PL 2, 265A

そして当然のことながら、もし目に見えないものが、それぞれの領域において大きい目に見える被造物よりも大きいのであれば、大きいものを持つ者にこそより大きいものも属するのが道理にかなう。なぜなら、僅かなものすら見出されない者には、大きいものはおろか、より大きいものなど到底ふさわしくないからである。

Liber I, Caput XVII

第I巻 第XVII章PL 2, 265A
1

His compressi, erumpunt dicere: «Sufficit unicum hoc opus Deo nostro, quod hominem liberavit summa et praecipua bonitate sua, et omnibus locustis anteponenda. » O Deum majorem, cujus tam magnum opus non potuit inveniri, quam in homine dei minoris!

PL 2, 265A

マルキオン派はこのように追い詰められて、口をついてこう言い出す、「我々の神には、至高にして卓越した——〔創造主の〕あらゆる蝗にもまさって置かれるべき——自らの善性によって人間を解放したこの唯一の業で十分である。」おお、より大きな神よ——その神のこれほど大いなる業が、より小さな神の人間の中でしか見出されえなかったとは!

2

Enimvero, prius est ut eum probes esse, per quae Deum probari oportet: per opera; tunc deinde per beneficia. Primo enim quaeritur an sit; et ita, qualis sit. Alterum de operibus, alterum de beneficiis dignoscetur.

PL 2, 265A

まことに、まず先にすべきは、神が証明されるべき仕方によって、彼が存在することをお前が証明することである——すなわち業によって。それから次に恩恵によってである。なぜなら、まず問われるのは彼が在るかどうかであり、それから、彼がどのようなものであるかだからである。前者は業によって、後者は恩恵によって見分けられる。

3

Caeterum, non quia liberasse dicitur hominem, ideo esse eum constat; sed si esse constiterit, tunc et liberasse dicetur; ut et an liberaverit constet; quia potuerit et esse, et non liberasse.

PL 2, 265B

ところで、彼が人間を解放したと言われているからといって、それゆえに彼が存在することが確かになるわけではない。むしろ、彼が存在することが確かになって初めて、彼が解放したとも言われることになる。そうして初めて、彼が解放したかどうかも確かになる。なぜなら、彼は存在しながら解放しなかったということもありえたからである。

4

Quomodo ergo, quia liberasse dicetur, etiam esse credetur, cum potuerit et esse, et non liberasse?

PL 2, 265B

それなら、彼が解放したと言われているからといって、どうして彼が存在するとも信じられることになろうか——彼は存在しながら解放しなかったということもありえたのに。

5

Nunc in isto articulo ab ignoti Dei quaestione deducto, satis constitit tam nihil illum condidisse, quam debuisse condidisse, uti cognosceretur ex operibus; quia, si fuisset, cognosci debuisset, et utique a primordio rerum: Deum enim non decuisset latuisse.

PL 2, 265B

今、知られざる神についての問いからこの論点へと導かれたところで、彼が何も創造しなかったこと、そして業によって知られるためには創造すべきであったこと、この両方が十分に確かめられた。なぜなら、もし彼が在ったのであれば、当然知られるべきであった——しかも事物の初めから。神が隠れたままでいることは、ふさわしくなかったはずだからである。

6

Regrediar necesse est ad originem quaestionis Dei ignoti, ut caeteros quoque ramulos ejus excutiam.

PL 2, 265B

私は、知られざる神をめぐる問いの根源へと立ち返らざるをえない——その他の枝葉もまた振るい落とすためである。

7

Primo enim quaeri oportebit, qui postea se protulerit in notitiam; cur postea, et non a primordio rerum? quibus utique necessarius, qua Deus, et quidem melior quo necessarior, latere non debuit.

PL 2, 265B

というのも、まず問われねばならないのは、後になって自らを知られるところへと差し出した者について、なぜそれが後になってのことであり、事物の初めからではなかったのか、ということだからである。彼は当然、〔人々に〕必要な方であった——神である以上、しかもより善き神である分だけいっそう必要である以上、隠れたままでいるべきではなかったのである。

8

Non enim potest dici non fuisse aut materiam, aut caussam cognoscendi Deum, cum et homo a primordio esset in saeculo, cui nunc subvenit, et malitia Creatoris, adversus quam ut bonus subvenit.

PL 2, 265C

なぜなら、神を知るための材料も、理由も、無かったとは言えないからである。人間は事物の初めから世に在ったのであり、彼〔上位の神〕は今その人間を助けているのであり、また創造主の悪意も初めから在ったのであり、彼は善き者として、その悪意に対抗して助けているのだから。

9

Igitur aut ignoravit et caussam et materiam suae revelationis necessariae, aut dubitavit, aut non potuit, aut noluit. Omnia haec Deo indigna, maxime optimo. Sed et hunc locum alibi implebimus, exprobratione serae revelationis, sicut nunc sola demonstratione.

PL 2, 265C

したがって、彼は自らの啓示が必要である理由も材料も知らなかったか、あるいは躊躇したか、あるいはできなかったか、あるいは望まなかったか、そのいずれかである。これらはすべて神にふさわしくない——至善の神であればなおのことである。しかしこの論点については、他の箇所で——遅い啓示への非難という形で——さらに満たすことにしよう。今はただ論証だけにとどめる。

Liber I, Caput XVIII

第I巻 第XVIII章PL 2, 266A
1

Processerit, age, jam in notitiam quando voluit, quando potuit, quando hora fatalis advenit. Fortasse enim anabibazon ei obstabat, aut aliquae maleficae, aut Saturnus quadratus, aut Mars trigonus.

PL 2, 266A

よろしい、それでは彼が望んだとき、できたとき、運命の時刻が訪れたときに、知られるところへと進み出たとしよう。おそらく彼には、アナビバゾーン〔月の昇交点〕が妨げとなっていたか、あるいは何か凶星が、あるいは四分相のサトゥルヌスが、あるいは三分相のマルスが妨げとなっていたのであろう。

2

Nam et mathematici plurimum Marcionitae, nec hoc erubescentes, de ipsis etiam stellis vivere Creatoris. Tractandum et hic de revelationis qualitate, an digne cognitus sit, ut constet an vere; et ita credatur esse, quem digne constiterit revelatum.

PL 2, 266A

というのも、マルキオン派の多くは占星術師でもあり、しかも創造主のものである当の星々によって生計を立てていることを恥じてもいないからである。ここでもまた、啓示の質について——彼がふさわしく知られたのかどうかについて——論じなければならない。それによって、彼が真に知られたのかどうかが確かになるからである。そしてそのようにして、ふさわしく啓示されたことが確かになった者こそが、存在すると信じられることになる。

3

Digna enim Deo probabunt Deum. Nos definimus Deum primo natura cognoscendum, dehinc doctrina recognoscendum: natura ex operibus, doctrina ex praedicationibus. Sed cui nulla natura est, naturalia instrumenta non suppetunt.

PL 2, 266A

神にふさわしいことこそが、神を証明するからである。我々はこう規定する。神はまず本性によって知られ、次いで教えによって改めて知られるべきである。本性は業によって、教えは宣べ伝えによって〔知られる〕。しかし、いかなる本性も持たない者には、本性に由来する道具立てが備わっていない。

4

Ergo vel praedicationibus revelationem sui debuerat operari; maxime adversus eum revelandus qui et conditionis et praedicationis operibus tot ac tantis, vix tamen hominum fidem impleverat. Quomodo itaque revelatus est?

PL 2, 266B

それゆえ、少なくとも宣べ伝えによって、自らの啓示を成し遂げるべきであった。とりわけ、これほど多く、これほど大きな、被造世界の業と宣べ伝えの業とをもってしても、なお人間の信をようやく満たしたに過ぎなかった〔創造主〕に対抗して、啓示されるべきであったのだから。それなら、彼はいかにして啓示されたのか。

5

Si per humanam conjecturam, nega Deum alias cognosci posse quam per semetipsum: nec tantum ad formam provocans Creatoris, verum et ad conditionem tam divinae magnitudinis, quam humanae mediocritatis: ne major Deo homo videri possit, qui, eum non ultro volentem cognosci, suis viribus quodammodo in publicum agnitionis extraxerit: cum humana mediocritas facilius deos fingere sibi norit secundum totius aevi experimenta, quam verum sectari quem natura jam intelligunt.

PL 2, 266B

もし人間の推測によってであるとするなら、神が自分自身によるのでない仕方で知られうるということを否定せよ——創造主の在り方に訴えるだけでなく、神的な大いさと人間的な卑小さという在り方そのものにも訴えて。すなわち、人間が神よりも大きいと見なされることのないようにするためである。もし、みずから進んで知られることを望まない神を、人間が自分の力によって、いわば認知という白日のもとへと引きずり出したのだとすれば、人間は神よりも大きく見えてしまうであろう。人間の卑小さは、あらゆる時代の経験にしたがって自分のために神々を作り上げることのほうが、本性によってすでに知られている真の神を追い求めることよりも、はるかに容易であることを知っているのだから。

6

Alioquin, si sic homo Deum commentabitur, quomodo Romulus Consum, et Tatius Cloacinam, et Hostilius Pavorem, et Metellus Alburnum, et quidam ante hoc tempus Antinoum; hoc aliis licebit: nos Marcionem nauclerum novimus, non regem, nec imperatorem.

PL 2, 266C

さもなければ、人間がこのように神をでっち上げるとすれば——ロムルスがコンスス神を、タティウスがクロアキナ神を、ホスティリウスがパウォル神を、メテッルスがアルブルヌス神を、そしてこの時代より少し前にはある者がアンティノウスを〔神に仕立てたのと同じ〕であろう。だがそれは他の者たちには許されようとも、我々はマルキオンを船主として知っているのであって、王としてでも、皇帝としてでもない。

Liber I, Caput XIX

第I巻 第XIX章PL 2, 267A
1

«Imo, inquiunt Marcionitae, Deus noster, etsi non ab initio, etsi non per conditionem, sed per semetipsum revelatus est in Christo Jesu. » Dabitur et in Christum liber, de omni statu ejus; distingui enim materias oportet, quo plenius et ordinatius retractentur.

PL 2, 267A

「それどころか、」とマルキオン派は言う、「我々の神は、初めからではないにせよ、被造世界を通してではないにせよ、自分自身によってイエス・キリストにおいて啓示されたのだ。」キリストについては別に一書を割り当てることになろう——彼のあらゆる在り方を論じるために。というのも、それぞれの主題をより十分に、より秩序立てて論じ返すためには、区別しておく必要があるからである。

2

Interim satis erit ad praesentem gradum ita occurrere, ut ostendam Christum Jesum non alterius Dei circumlatorem, quam Creatoris; et quidem paucis.

PL 2, 267A

さしあたり、現在の段階に対しては、イエス・キリストが創造主以外のいかなる神をも触れ回る者ではないことを示すことで対処すれば十分であろう。しかも簡潔に。

3

Anno quinto decimo Tiberii, Christus Jesus de coelo manare dignatus est, spiritus salutaris: Marcionis salutem, qui ita voluit, quoto quidem anno Antonini majoris de Ponto suo exhalaverit aura canicularis, non curavi investigare.

PL 2, 267A

ティベリウスの第十五年に、イエス・キリスト、救いの霊は天から流れ下ることを良しとされた——マルキオンの『救い』に挨拶を送っておこう、彼がそう望んだのだから——大アントニヌス帝の何年目に、彼のポントスからあの天狼星の熱風が吹き出したのかは、私は調べる労を取らなかった。

4

De quo tamen constat, Antoninianus haereticus est, sub Pio impius. A Tiberio autem usque ad Antoninum, anni fere centum et quindecim et dimidium anni, cum dimidio mensis: tantumdem temporis ponunt inter Christum et Marcionem.

PL 2, 267A

しかし彼について確かなことはある。彼はアントニヌス帝の代の異端者であり、〔敬虔なる〕ピウス帝の下での不敬虔な者である。ティベリウスからアントニヌスに至るまで、およそ百十五年と半年、そこにさらに半月を加えた歳月がある。彼らはキリストとマルキオンとの間に、それだけの時間を置いていることになる。

5

Cum igitur sub Antonino primus Marcion hunc deum induxerit, sicut probavimus, statim, qui sapis, plana res est.

PL 2, 267B

したがって、マルキオンがこの神を、我々が証明したとおり、アントニヌス帝の下で最初に持ち込んだのであれば、お前に分別があるなら、事は直ちに明白である。

6

Praejudicant tempora, quod sub Antonino primum processit, sub Tiberio non processisse; id est deum Antoniniani imperii, Tiberiani non fuisse; atque ita non a Christo revelatum, quem constat a Marcione primum praedicatum.

PL 2, 267B

諸々の時代そのものが先んじて示している。アントニヌス帝の下で初めて現れたということは、ティベリウス帝の下では現れなかったということであり、すなわち、アントニヌス帝の治世の神であって、ティベリウス帝の治世の神ではなかったということである。そしてそれゆえ、キリストによって啓示されたのではない——その神はマルキオンによって初めて宣べ伝えられたことが確かなのだから。

7

Hoc nunc ut probem constare, quod superest, ab ipsis adversariis sumam. Separatio Legis et Evangelii, proprium et principale opus est Marcionis: nec poterunt negare discipuli ejus, quod in summo instrumento habent, quo denique initiantur, et indurantur in hanc haeresin.

PL 2, 267B

今、このことが確かであると証明するために、残る論点を、まさに論敵自身から取り上げよう。律法と福音の分離こそ、マルキオンに固有の、そして主たる仕事である。彼の弟子たちも、これを否定することはできまい。彼らはこれを最高の文書として手にしており、それによって実にこの異端へと入信させられ、その中で鍛え固められているのだから。

8

Nam hae sunt antitheses Marcionis, id est contrariae oppositiones; quae conantur discordiam Evangelii cum Lege committere, ut ex diversitate sententiarum utriusque instrumenti, diversitatem quoque argumententur deorum.

PL 2, 267C

というのも、これこそがマルキオンの『アンティテセイス』(対立命題集)——すなわち相反する対置——であって、それは福音と律法との間に不和を引き起こそうと試み、両方の文書の所説の相違から、神々の相違をも論証しようとするものだからである。

9

Igitur, cum ea separatio Legis et Evangelii ipsa sit quae alium Deum Evangelii insinuaverit adversus Deum Legis, apparet ante eam separationem Deum in notitia non fuisse, qui ab argumento separationis innotuit; atque ita non a Christo revelatum, qui fuit ante separationem, sed a Marcione commentatum, qui instituit separationem adversus Evangelii Legisque pacem, quam retro illaesam et inconcussam, ab apparentia Christi usque ad audaciam Marcionis, illa utique ratio servavit, quae non alium Deum et Legis et Evangelii tuebatur, praeter Creatorem, adversus quem tanto post tempore separatio a Pontico immissa est.

PL 2, 267C

したがって、律法と福音のこの分離こそが、律法の神に対抗する福音の別の神を密かに示唆したものである以上、この分離より前には、その神は知られていなかったことが明らかになる。その神は分離という論法によって初めて知られるようになったのだから。それゆえ、その神はキリストによって啓示されたのではない——キリストは分離より前に在ったのだから——むしろマルキオンによって考え出されたのである。マルキオンこそが、福音と律法の平和に逆らって分離を打ち立てた者なのだ。その平和は、キリストの出現からマルキオンの厚顔無恥に至るまで、損なわれることなく、揺るがされることなく、まさしくかの理によって保たれてきた。その理とは、律法の神も福音の神も、創造主をおいてほかにないと守り抜くものであった。その創造主に対抗して、これほど長い年月ののちになって、ポントスの男によって分離が持ち込まれたのである。

Liber I, Caput XX

第I巻 第XX章PL 2, 268A
1

Huic expeditissimae probationi defensio quoque a nobis necessaria est adversus obstrepitacula diversae partis. Aiunt enim Marcionem non tam innovasse regulam separatione Legis et Evangelii, quam retro adulteratam recurasse.

PL 2, 268A

この極めて明快な論証に対しては、我々の側でも、相手方の騒がしい異議に対する弁明が必要である。というのも、彼らは、マルキオンが律法と福音の分離によって規範を新たに作り出したというよりも、むしろ以前から混ぜ物をされていた規範を清め直したのだ、と言うからである。

2

O Christe patientissime Domine! qui tot annis interversionem praedicationis tuae sustinuisti, donec tibi scilicet Marcion subveniret.

PL 2, 268B

おお、忍耐きわまりない主キリストよ、あなたは、これほど多くの年月にわたって、ご自身の宣べ伝えが歪められるのを耐え忍ばれた——ほかでもない、マルキオンがあなたを助けに来るまで。

3

Nam et ipsum Petrum, caeterosque, columnas Apostolatus, a Paulo reprehensos (Gal., II) opponunt, quod non recto pede incederent ad Evangelii veritatem; ab illo certe Paulo, qui adhuc in gratia rudis, trepidans denique ne in vacuum cucurrisset aut curreret (Ibid.), tunc primum cum antecessoribus apostolis conferebat.

PL 2, 268B

というのも、彼らは、ペトロその人をはじめ、使徒職の柱であった他の者たちが、福音の真理に向かって正しい足取りで進んでいないとして、パウロによって咎められたこと(ガラテヤ2章)を持ち出すからである。それも、まだ恩寵にあって未熟であり、自分が空しく走ったのではないか、あるいは空しく走っているのではないかと、ついには怯えていた(同上)当のパウロによってである。彼はその時になって初めて、先達の使徒たちと〔自分の福音を〕突き合わせていたのである。

4

Igitur, si ferventer, ut adhuc neophytus, adversus Judaismum aliquid in conversatione reprehendendum existimavit, passivum scilicet convictum, postmodum et ipse usu omnibus omnia futurus, ut omnes lucraretur, Judaeis quasi Judaeus, et eis qui sub lege, tamquam sub lege (I Cor., IX); tu illam solius conversationis, placiturae postea accusatori suo, reprehensionem suspectam vis haberi etiam de praedicationis erga Deum praevaricatione.

PL 2, 268B

したがって、もし彼が、なお入信したばかりの者らしく熱心のあまり、ユダヤ教に対する生活態度の中に何か咎めるべき点があると判断したのだとしても——それは相手を選ばぬ会食のことにすぎなかった。というのも、パウロ自身ものちに、すべての人を得るために、実際にすべての人に対してすべてのものとなり、ユダヤ人に対してはユダヤ人のごとく、律法の下にある者に対しては律法の下にあるかのように(一コリント9章)〔振る舞う〕ことになるのだから。お前は、単なる生活態度についてのその咎め——のちにその告発者自身をも満足させることになる態度についての咎め——を、神についての宣べ伝えにおける背信にまで及ぶ疑わしいものとしたいのだ。

5

Atquin de praedicationis unitate, quod supra legimus, dexteras junxerant, et ipsa officii distributione, de Evangelii societate condixerant; sicut et alibi (I Cor., XV, 11): Sive ego, inquit, sive illi, sic praedicamus.

PL 2, 268C

しかるに、我々が先に読んだとおり、宣べ伝えの一致については、彼らは互いに右手を結び合わせており、務めの分担そのものによって、福音における交わりを取り決めていたのである。他の箇所でも同様である(一コリント15:11)、「私であれ、彼らであれ、我々はこのように宣べ伝えている」と〔パウロは〕言う。

6

Sed et si quosdam falsos fratres irrepsisse descripsit, qui vellent Galatas ad aliud Evangelium transferre (Gal., I, 7), ipse demonstrat adulterium illud Evangelii, non ad alterius Dei et Christi fidem transferendam, sed ad disciplinam Legis conservandam, habuisse intentionem; reprehendens scilicet illos circumcisionem vindicantes, et observantes tempora, et dies et menses et annos judaicarum caeremoniarum (Gal., IV, 10), quas jam exclusas agnovisse debuerant, secundum innovatam dispositionem Creatoris, olim de hoc ipso praedicantis per prophetas suos, ut per Isaiam (Is., XLIII, 19): Vetera transierunt, inquit; ecce nova quae ego nunc facio; et alibi (Jerem. XXXI, 32): Et disponam testamentum, non quale disposui ad patres vestros, cum illos eduxissem de terra Aegypti; sic et per Hieremiam (Jerem. IV, 4): Renovate vobis novamen novum, et circumcidimini Deo vestro, et circumcidimini praeputia cordis vestri.

PL 2, 268C

しかし、もし彼が、偽りの兄弟たちが忍び込んできて、ガラテヤの人々を別の福音へと移そうとしたと述べているとしても(ガラテヤ1:7)、彼自身が示しているとおり、その福音の混ぜ物は、別の神と別のキリストへの信仰へと移すことを意図したものではなく、律法の規律を保持することを意図したものであった。すなわち、彼が咎めたのは、割礼を主張し、ユダヤの祭儀の時と日と月と年とを守っている者たち(ガラテヤ4:10)であって、彼らはすでにそれらが排除されたことを認めているべきであった。それは創造主の刷新された配剤にしたがってのことであり、創造主はかつてご自身の預言者たちを通して、まさにこのことを予告しておられた。イザヤを通して(イザヤ43:19)、「古きものは過ぎ去った。見よ、私が今なすのは新しきことである」と〔言われ〕、また別の箇所では(エレミヤ31:32)、「私は、彼らをエジプトの地から導き出したときに、汝らの父祖たちに対して立てたのとは異なる契約を立てるであろう」と、そしてエレミヤを通しても同様に(エレミヤ4:4)、「汝らのために新しい新しさを新たにせよ、そして汝らの神に対して割礼を受けよ、汝らの心の包皮に割礼を受けよ」と〔言われている〕。

7

Hanc ergo circumcisionem jam sistens Apostolus et hoc novamen, illas quoque vetustates caeremoniarum dissuadebat, de quibus idem Conditor earum quandoque cessaturis profitebatur per Osee (Os. II, 11): Et avertam omnes jocunditates ejus, et dies festos ejus, et neomenias, et sabbata, et omnes caeremonias ejus.

PL 2, 269B

したがって、使徒は、この割礼とこの新しさとをすでに打ち立てながら、あの祭儀の古き定めをも斥けるよう説いていた。その祭儀については、それを定めた当の方〔創造主〕自身が、いつかそれが終わるべきものであることを、ホセアを通して公言しておられた(ホセア2:11)、「私は彼女のあらゆる喜びを、その祭りの日々を、新月祭を、安息日を、そのあらゆる祭儀を取り去るであろう」と。

8

Sic enim et per Isaiam (Is. I, 14): Neomenias vestras, et sabbata, et diem magnum non sustineo: ferias et jejunium, et dies festos vestros odit anima mea.

PL 2, 269B

実際、イザヤを通してもこう言われている(イザヤ1:14)、「私は汝らの新月祭を、安息日を、大いなる日を耐え忍ばない。私の魂は汝らの祭日と断食と祝いの日を憎む」と。

9

Quod si et Creator omnia haec jampridem recusaverat, et Apostolus ea jam recusanda pronuntiabat, ipsa sententia Apostoli, consentanea decretis Creatoris, probat non alium Deum ab Apostolo praedicatum, quam cujus decreta cupiebat jam agnosci; falsos et apostolos et fratres notans in hac caussa, qui Evangelium Christi Creatoris transferrent a novitate praenuntiata a Creatore, ad vetustatem recusatam a Creatore (Gal., I, 6, seqq.).

PL 2, 269B

それゆえ、もし創造主がこれらすべてをすでに以前から退けており、使徒もまたそれらが退けられるべきものであると宣言していたのだとすれば、使徒のその判定こそが、創造主の定めと一致するものであり、使徒によって宣べ伝えられた神が、その定めがすでに認められることを望んでいた当の〔創造主〕以外の何者でもないことを証明する。この件について、彼〔パウロ〕は、創造主のキリストの福音を、創造主によって予告された新しさから、創造主によって退けられた古さへと移そうとする、偽りの使徒たちと偽りの兄弟たちとを咎めているのである(ガラテヤ1:6以下)。

Liber I, Caput XXI

第I巻 第XXI章PL 2, 269C
1

Caeterum, si quasi novum Deum praedicans, veteris Dei legem cupiebat excludere, quare de deo quidem novo nihil praescribit, sed de vetere lege solummodo, nisi quoniam, fide manente in Creatorem, sola lex ejus concessare debebat? ut et Psalmus ille (Ps. II, 3) praececinerat: Disrumpamus a nobis vincula eorum, et abjiciamus eorum jugum a nobis: ex quo scilicet tumultuatae sunt gentes, et populi meditati sunt inania; adstiterunt reges terrae, et magistratus convenerunt in unum adversus Dominum et adversus Christum ejus (Ibid., 1, 2).

PL 2, 269C

しかし、もし彼〔パウロ〕が、あたかも新しい神を宣べ伝えつつ、古い神の律法を排除しようとしていたのであれば、なぜ彼は新しい神については何も定めず、ただ古い律法についてのみ定めているのか。それは、創造主への信仰が保たれたまま、ただその律法だけが終わるべきであったからではないか。かの詩篇が予め歌っていたとおりである(詩篇2:3)、「我々は彼らの鎖を我々から断ち切ろう、そして彼らのくびきを我々から投げ捨てよう」と。まさにそこから、「諸国民は騒ぎ立ち、諸民族は空しいことを企てた。地の王たちは立ち上がり、支配者たちは共に集まって、主に、そしてそのキリストに対抗した」のである(同上1、2)。

2

Et utique, si alius deus praedicaretur a Paulo, nulla disceptatio esset servandae legis, necne, non pertinentis scilicet ad dominum novum et aemulum legis.

PL 2, 270A

そして当然のことながら、もしパウロによって別の神が宣べ伝えられていたのであれば、律法を守るべきか否かについての論争など、そもそも起こりえなかったであろう。その律法は、新しい、そして律法に対抗する主には関わりのないものであったはずだから。

3

Ipsa enim dei novitas atque diversitas abstulisset non modo quaestionem veteris et alienae legis, verum omnem ejus mentionem. Sed hic erat totus status quaestionis, quod, cum idem Deus legis in Christo praedicaretur, legi ejus derogaretur.

PL 2, 270A

というのも、神の新しさと相違そのものが、古く他所のものである律法についての問いだけでなく、その言及そのものをも取り去ってしまったはずだからである。しかしこの問題の争点全体は、まさに、律法の神と同じ神がキリストにおいて宣べ伝えられながら、その律法が廃されるということにあったのである。

4

Stabat igitur fides semper in Creatore et Christo ejus, sed conversatio et disciplina nutabat. Nam et alii de idolothyto edendo, alii de mulierum velamento, alii de nuptiis vel repudiis, nonnulli et de spe resurrectionis, disceptabant; de Deo, nemo.

PL 2, 270A

したがって、信仰は常に創造主とそのキリストとに立脚していたのであり、揺れ動いていたのは生活態度と規律のほうであった。ある者たちは偶像への供え物を食べることについて、ある者たちは女性の被り物について、ある者たちは婚姻あるいは離縁について、また一部の者たちは復活の希望について論争していた。しかし神については、誰も論争しなかった。

5

Nam, si fuisset haec quoque quaestio disceptata, et ipsa apud Apostolum inveniretur, vel quanto principalis.

PL 2, 270A

なぜなら、もしこの問いもまた論争されていたのであれば、それもまた使徒〔の書〕のうちに見出されたはずだからである。しかも、それがより根本的な問いである以上、なおのことそうであったろう。

6

Quod si post apostolorum tempora, adulterium veritas passa est circa Dei regulam, ergo jam apostolica traditio nihil passa est in tempore suo circa Dei regulam, et non alia agnoscenda erit traditio apostolorum, quam quae hodie apud ipsorum Ecclesias editur.

PL 2, 270B

だが、もし使徒たちの時代の後になって、真理が神についての規範をめぐって混ぜ物を被ったのだとすれば、それならば使徒的伝承は、その当時においては神についての規範をめぐって何も被らなかったことになる。そして使徒たちの伝承として認められるべきものは、今日、彼ら自身の諸教会において公にされているもの以外にはありえないことになる。

7

Nullam autem apostolici census Ecclesiam invenias, quae non in Creatore christianizet. Aut si hae erunt a primordio corruptae, quae erunt integrae? nimirum adversariae Creatoris. Exhibe ergo aliquam ex tuis apostolici sensus, et obduxeris.

PL 2, 270B

しかし、使徒に由来する起源を持つ教会で、創造主のうちにキリスト教徒として生きていないものを、お前は一つも見出せないであろう。もし仮にこれらの教会が初めから堕落していたのだとすれば、いったいどの教会が健全だということになるのか。もちろん、創造主に敵対する教会だ、というわけである。それなら、お前の側の教会の中から、使徒的な考えに立つものを一つでも示してみよ。そうすればお前は〔議論に〕勝ったことになろう。

8

Igitur, cum omnibus modis constet alium deum in regula sacramenti istius non fuisse a Christo usque ad Marcionem, quam Creatorem, satis jam et probatio nostra munita est, qua ostendimus notitiam dei haeretici ex Evangelii et Legis separatione coepisse, et definitio superior instructa est: non esse credendum deum quem homo de suis sensibus composuerit, nisi plane prophetes, id est non de suis sensibus.

PL 2, 270B

したがって、あらゆる点において、キリストからマルキオンに至るまで、この秘義の規範のうちに、創造主以外のいかなる神も存在しなかったことが確かである以上、我々の論証はすでに十分に固められた。すなわち、異端者の神についての知識が、福音と律法の分離から始まったことを我々は示したのであり、また先に立てた定義も裏づけられた——人間が自分の考えから作り上げた神を信じるべきではない、ただし彼が明らかに預言者である場合、すなわち自分の考えからではない場合を除いては。

9

Quod si Marcion poterit dici, debebit etiam probari. Nihil retractare oportebat, hoc enim cuneo veritatis omnis extruditur haeresis, cum Christus non alterius dei quam Creatoris circumlator ostenditur.

PL 2, 270C

もしマルキオンがそのように〔預言者だと〕言われうるのであれば、それはまた証明もされなければならない。もはや何も再考する必要はなかった。というのも、真理のこの楔によって、あらゆる異端は追い出されるからである——キリストが創造主以外のいかなる神をも触れ回る者ではないことが示される以上。

Liber I, Caput XXII

第I巻 第XXII章PL 2, 270C
1

Sed quomodo funditus evertetur Antichristus, nisi caeteris quoque injectionibus ejus elidendis locus detur, relaxata praescriptionum defensione?

PL 2, 270C

だが、抗弁による防御を緩め、彼の他の攻撃をも打ち砕く余地を与えるのでなければ、いったいどうして反キリストを根底から覆すことができようか。

2

Accedamus igitur jam hinc ad ipsam Dei personam, vel potius umbram et phantasma, secundum Christum ipsius, per idque examinetur per quod Creatori praefertur. Et utique erunt regulae certae ad examinandam Dei bonitatem.

PL 2, 270C

さればここから神その人格そのものへ進もう——否、彼のキリストに即して言うなら、むしろその影であり幻であるものへ。そしてそれを、創造主に優ると称せられる当のものによって吟味しよう。神の善性を吟味するための確かな規範は必ずあるはずである。

3

Sed prius est ut inveniam illam, et adprehendam, et ita ad regulas perducam. Cum enim circumspicio tempora, nusquam est a primordio materiarum, et introitu caussarum, cum quibus debuerat inveniri exinde agens quod agi habuit.

PL 2, 271A

しかし、まずそれを見出し、これを捉え、そうしたうえで規範へ導かねばならない。実際、もろもろの時を見渡してみても、その善性は、事物の始原と原因の到来という点で、どこにも見出されない。まさにそこでこそ、なされるべきことがあった以上、それをなすものとして見出されるべきであったのに。

4

Erat enim jam et mors, et aculeus mortis delictum, et ipsa malitia Creatoris; adversus quam subvenire deberet alterius dei bonitas, primae huic regulae divinae bonitatis occurrens, si se naturalem probaret, statim succurrens, ut caussa coepit.

PL 2, 271A

というのも、そのときすでに死があり、死の刺である罪があり、創造主の悪意そのものがあったからである。それに対してもう一方の神の善性は救いに来るべきであった——もしそれが自らを生まれながらのものと証すならば、この神的善性の第一の規範に応じて、事の起こりと同時に、直ちに救援に来るべきであった。

5

Omnia enim in Deo naturalia et ingenita esse debebunt, ut sint aeterna, secundum statum ipsius, ne obvenientia et extranea reputentur, ac per hoc, temporalia et aeternitatis aliena.

PL 2, 271A

神においてはすべてが生まれながらのもの、生得のものでなければならない。それでこそ、神の在り方に即して永遠なるものとなるのであり、そうでなければ、後から付け加わった余所のものと見なされ、それゆえ時間的なもの、永遠性とは無縁なものとなってしまうからである。

6

Ita et bonitas perennis et jugis exigetur in Deo, quae, in thesauris naturalium proprietatum reposita et parata, antecederet caussas et materias suas; et primam quamque susciperet, non despiceret et destitueret, si antecedebat.

PL 2, 271B

かくして神においては、絶えることなく途切れることのない善性が要求される。それは生得の諸特性という宝庫の中に蔵され、備えられていて、みずからの原因と材料に先立つはずのものである。そして、もし先立っていたのであれば、最初に現れたものを迎え入れ、これを軽んじたり見捨てたりすることはなかったはずである。

7

Denique, non minus et hic quaeram cur non a primordio operata sit bonitas ejus, quam de ipso quaesivimus, cur non a primordio sit revelatus? Quidni? qui per bonitatem revelari haberet, si qui fuisset.

PL 2, 271B

つまり、我々が彼について「なぜ始めから現されなかったのか」と問うたのと同じだけの重みをもって、ここでも「なぜ彼の善性は始めから働かなかったのか」と問おう。当然ではないか。もし彼が存在していたなら、まさにその善性によって現されているはずだったのだから。

8

Non posse quid Deo non licet, nedum naturalibus suis fungi: quae si continentur, quo minus currant, naturalia non erunt. Et otium enim sua natura non novit: hinc censetur, si agat, si nec noluisse videbitur exercere bonitatem interim naturae nomine.

PL 2, 271B

神には「できない」ということがあってはならない。まして生まれながらの諸特性を働かせないなどということは、なおさらあり得ない。もしそれらが抑えられ、走ることを止められるなら、それはもはや生まれながらのものではなくなる。実に、本性というものは怠惰を知らない。それゆえ本性は、それが働くか否かによって、また「本性」の名のもとに善性を行使することをひとまず拒みはしなかったと見えるか否かによって、判断されるのである。

9

Natura enim se non potest nolle, quae se ita dirigit, ut si cessaverit, non sit. Sed cessavit aliquando in deo Marcionis de opere bonitas. Ergo non fuit naturalis bonitas, quae potuit aliquando cessasse, quod naturalibus non licet.

PL 2, 271B

本性は自らを欲しないということができない。なぜなら本性は自らをそのように方向づけるものであり、もし止むならば、もはや本性ではなくなるからである。しかるにマルキオンの神においては、善性の働きがかつて止んでいた。したがって、それは生まれながらの善性ではなかった。かつて止むことができたものは、生まれながらのものには許されないことだからである。

10

Et si non erit naturalis, jam nec aeterna credenda, nec Deo par, quia non aeterna, dum non naturalis: quae denique nullam sui perpetuitatem, aut de praeterito constituat, aut de futuro repromittat. Nam et a primordio non fuit, et in finem sine dubio non erit.

PL 2, 271C

そしてもし生まれながらのものでないなら、もはや永遠だとも、神に等しいとも信じるべきではない。生まれながらのものでない以上、永遠でもないからである。そして結局それは、過去についても未来についても、自らの永続性を何一つ確立せず、約束することもない。実際それは始めからも存在しなかったし、終わりにおいても疑いなく存在しないであろう。

11

Potest enim et non esse quandoque, sicut non fuit aliquando. Igitur, cum constet in primordio cessasse bonitatem Dei illius (non enim a primordio liberavit hominem), et voluntate potius eam quam infirmitate cessasse, jam voluntas suppressae bonitatis finis invenietur malignitatis.

PL 2, 271C

というのも、かつて存在しなかったように、いつか存在しなくなることもありうるからである。したがって、かの神の善性が始めにおいて止んでいたことが明らかである以上——始めから人間を解放したわけではないのだから——、しかもそれが無力さによってではなくむしろ意志によって止んでいた以上、抑えられた善性の意志は、悪意の極みにほかならないと知れるであろう。

12

Quid enim tam malignum, quam nolle prodesse cum possis? quam utilitate cruciari? quam injuriam sinere? Totum denique Creatoris elogium in illum rescribetur, qui saevitias ejus bonitatis suae mora juvit.

PL 2, 271C

というのも、できるのに益をなそうとしないこと、益をなすことを苦痛に思うこと、不正を見過ごすこと——これほど悪意に満ちたことがあろうか。結局、創造主に対するあらゆる罪状書きは、そっくりそのまま彼——自らの善性を遅らせることによって創造主の苛烈さを助けた者——の上に書き換えられることになる。

13

Nam in cujus manu est quid ne fiat, ejus jam deputatur cum fit. Homo damnatur in mortem, ob unius arbusculae delibationem, et exinde proficiunt delicta cum poenis, et pereunt jam omnes qui paradisi nullum cespitem norunt.

PL 2, 272A

というのも、あることが起こらないようにする力を手にしている者は、それが実際に起これば、もはやその者の責めに帰せられるからである。人間はただ一本の小さな木から少し味わったというだけで死へと断罪され、そこから罪は刑罰とともに増し進み、楽園の芝生の一片すら知らぬ者たちまでもが、今や皆滅びていく。

14

Et hoc melior aliqui Deus aut nescit, aut sustinet? Si, ut ex hoc melior inveniretur quanto Creator deterior haberetur, satis et in isto consilio malitiosus, qui et illum voluit oneratum operationibus ejus admissis, et saeculum in vexatione detinuit.

PL 2, 272A

このことを、かのより善き神とやらは知らないのか、それとも見過ごしているのか。もし、創造主が劣ったものと見なされるだけ自分がより善き者と見出されるようにとの思惑からだとすれば、その目論見においても十分に悪意ある者であり、創造主にその犯した行いの重荷を負わせたままにしておくことを望み、この世を苦しみのうちに留め置いたことになる。

15

Quid de tali medico judicabis, qui nutriat morbum mora praesidii, et periculum extendat dilatione remedii, quo pretiosius aut famosius curet?

PL 2, 272A

より高価に、あるいはより名高く治療しようとして、援助を遅らせることで病を養い、治療を先延ばしにすることで危険を長引かせるような医者について、お前はどう判断するか。

16

Talis et in deum Marcionis dicenda sententia est, mali permissorem, injuriae fautorem, gratiae lenocinatorem, benignitatis praevaricatorem, quam non statim caussae suae exhibuit, plane, si natura bonus, exhibiturus, et non accessione, si ingenio optimus, et non disciplina, si ab aevo Deus, et non a Tiberio; imo, quod verius, a Cerdone et Marcione.

PL 2, 272B

マルキオンの神についても同様の判決が下されねばならない——悪の許容者、不正の後押し役、恩寵の周旋屋、慈愛の裏切り者であると。彼はその慈愛を、それが求められていた当の事案に対して、直ちには差し出さなかったのである。もし生まれつき善き者であって、後からの付加によるのでなければ、確かに直ちに示していたはずである。もし生得の資質において至善の者であって、教えによるのでなければ、同様である。もし永遠の昔からの神であって、ティベリウスの代からではないなら、同様である——それどころか、より正しく言えば、ケルドンとマルキオンの代からでさえないなら。

17

Tiberio nunc deus ille praestiterit, ut imperio ejus divina bonitas in terris dedicaretur.

PL 2, 272B

今やあの神は、ティベリウスにこそ厚意を示したことになる——その治世のもとで神的善性が地上に奉献されるようにと。

Liber I, Caput XXIII

第I巻 第XXIII章PL 2, 272B
1

Aliam illi regulam praetendo; sicut naturalia, ita rationalia esse debere in Deo omnia. Exigo rationem bonitatis, quia nec aliud quid bonum haberi liceat, quod non rationaliter bonum sit, nedum ut ipsa bonitas irrationalis deprehendatur.

PL 2, 272B

私は彼にもう一つ別の規範を示す。すなわち、神において万事は、生まれながらのものであるのと同様に、理に適ったものでなければならない。私は善性の理由を求める。なぜなら、理に適って善いのでなければ、いかなるものも善いとは認められないはずであり、まして善性そのものが理に適わぬものと見出されるようなことがあってはならないからである。

2

Facilius malum, cui rationis aliquid adfuerit, pro bono habebitur, quam ut bonum ratione desertum non pro malo judicetur. Nego rationalem bonitatem dei Marcionis, jam hoc primo, quod in salutem processerit hominis alieni.

PL 2, 272C

何らかの理由を備えた悪の方が善と見なされることの方が、理を欠いた善が悪と判定されずに済むことよりも、まだたやすいであろう。私はマルキオンの神の善性が理に適ったものであることを否定する。まずこの第一点においてである。すなわち、それが他人の人間の救いへと乗り出したという点においてである。

3

Scio dicturos: Atquin hanc esse principalem et perfectam bonitatem, cum sine ullo debito familiaritatis, in extraneos voluntaria et libera effunditur, secundum quam inimicos quoque nostros, et hoc nomine jam extraneos, diligere jubeamur.

PL 2, 272C

彼らがこう言うであろうことを私は知っている。「しかるに、これこそ第一義的で完全な善性である。何ら親しみの負い目もなしに、みずから進んで自由に外部の者たちへと注がれるのだから。この善性に従ってこそ、我々は自分たちの敵をも——その名によって既に外部の者である者たちをも——愛するよう命じられているのだ」。

4

Cum ergo non a primordio hominem respexit, a primordio extraneum, cessando praejudicavit cum extraneo nihil sibi esse. Caeterum, disciplinam diligendi extraneum vel inimicum, antecessit praeceptum diligendi proximum tamquam teipsum.

PL 2, 272C

さればこそ、彼が始めから人間に——始めから外部の者であったその人間に——目を向けなかった以上、その怠りによって、外部の者とは自分に何の関わりもないと、あらかじめ判定してしまったことになる。しかも、外部の者あるいは敵を愛せという教えに先立つのは、「隣人を自分自身のように愛せ」という命令である。

5

Quod etsi ex lege Creatoris, et tu quoque illud excipere debebis, ut a Christo non destructum, sed potius exstructum. Nam, quo magis proximum diligas, diligere juberis inimicum et extraneum. Exaggeratio est debitae bonitatis, exactio indebitae.

PL 2, 273A

たとえそれが創造主の律法から来たものであっても、お前もまたそれを、キリストによって廃されたのではなく、むしろ打ち立てられたものとして受け入れねばならない。というのも、隣人をいっそう愛するようにとの目的で、お前は敵と外部の者とを愛するよう命じられているのだからである。それは、負うべき善性の積み増しであり、負う義理のない善性の要求である。

6

Antecedit autem debita indebitam, ut principalis, ut dignior ministra et comite sua, id est indebita.

PL 2, 273A

しかるに、負うべきものは負う義理のないものに先立つ。それが第一義的なものであり、より価値あるものだからであり、負う義理のないものはその従者・伴侶にすぎない。

7

Prior igitur cum prima bonitatis ratio sit in rem suam exhiberi ex justitia, secunda autem in alienam, ex redundantia justitiae super Scribarum et Pharisaeorum, quale est secundam ei rationem referri, cui deficit prima? non habenti proprium hominem, ac per hoc quoque exiguae?

PL 2, 273A

したがって、善性の第一の理由が、正義に基づいて自分のものに対して示されることにあり、第二の理由が、律法学者やファリサイ人にまさる正義の溢れによって他人のものに対して示されることにあるとすれば、第一のものを欠く者に第二の理由が帰せられるとは、いったいどういうことか。自分自身の人間さえ持たず、それゆえに乏しくもある者に。

8

Porro, exigua quae suum non habuit, quomodo in alienum redundavit? Exhibe principalem rationem, et tunc vindica sequentem. Nulla res sine ordine rationalis potest vindicari, tanto abest ut ratio ipsa in aliquo ordinem amittat.

PL 2, 273A

さらに、自分のものを持たなかったほどに乏しいものが、どうして他人のものにまで溢れ出ることができようか。まず第一義的な理由を示せ、そのうえで次の理由を主張するがよい。順序を欠いては、いかなる理に適った事柄も主張されえない。理そのものが何かにおいて順序を失うなどということは、なおのことありえない。

9

Sit nunc et a secundo gradu incipiens ratio bonitatis, in extraneum scilicet, nec secundus illi gradus ratione constabit, alio modo destructus.

PL 2, 273B

では今、善性の理由が第二の段階から、すなわち外部の者に対するものから始まるとしよう。それでもなお、その第二の段階は、別の仕方で崩れて、理に適ったものとして成り立たないであろう。

10

Tunc enim rationalis habebitur vel secunda in extraneum bonitas, si sine injuria ejus operetur, cujus est res, quamcumque bonitatem, justitia prima efficit rationalem, sic et in principali gradu rationalis erit, cum in rem suam exhibetur, si justa sit.

PL 2, 273B

そのときにこそ、外部の者に対する第二の善性もまた理に適ったものと見なされるであろう——それが、その所有物の持ち主である者に不正を加えることなく働くならば。いかなる善性であれ、それを理に適ったものとするのは、まず正義である。それゆえ、第一義的な段階においても、それが自分のものに対して示されるとき、それが正しいものであれば理に適ったものとなる。

11

Sic et in extraneum rationalis videri poterit, si non sit injusta. Caeterum, qualis bonitas, quae per injuriam constat, et quidem pro extraneo?

PL 2, 273B

同様に、外部の者に対しても、それが不正でなければ理に適ったものと見えるであろう。しかし、不正によって成り立つ善性とは、しかも外部の者のためになされる不正によって成り立つ善性とは、いったいいかなるものか。

12

Fortasse enim pro domestico aliquatenus rationalis habeatur bonitas injuriosa; pro extraneo vero, cui nec proba legitime deberetur, qua ratione tam injusta rationalis defendetur?

PL 2, 273B

というのも、身内の者のためであれば、不正を伴う善性もある程度は理に適ったものと見なされうるかもしれない。しかし外部の者のため、しかも正当な善性さえ法的に負う義理のない相手のためであれば、これほど不正な善性が、いったいどんな理由で理に適ったものとして弁護されようか。

13

Quid enim injustius, quid iniquius et improbius, quam ita alieno benefacere servo, ut domino eripiatur, ut alii vindicetur, ut adversus caput domini subornetur, et quidem, quo indignius, in ipsa adhuc domo domini, de ipsius adhuc horreis vivens, sub ipsius adhuc plagis tremens?

PL 2, 273C

というのも、他人の奴隷にこのような仕方で善を施すこと——すなわちその主人から奪い去り、他の者のものとして主張し、主人の命を狙うよう唆し立てること、しかもさらに恥ずべきことに、いまだ主人の家そのものの中にいながら、いまだ主人の倉から糧を得て生きながら、いまだ主人の鞭の下で震えながら、そうすること——これほど不正で、これほど理不尽で恥知らずなことがあろうか。

14

Talis assertor etiam damnaretur in saeculo, nedum plagiator. Non aliter deus Marcionis inrumpens in alienum mundum, eripiens Deo hominem, patri filium, educatori alumnum, domino famulum; ut eum efficiat Deo impium, patri irreligiosum, educatori ingratum, domino nequam.

PL 2, 273C

他人の奴隷を自由人だと主張する者でさえ、この世にあっても断罪されるであろう。まして人さらいであれば、なおのことである。マルキオンの神も同様に、他人の世界に押し入り、神から人間を、父から子を、養育者から養い子を、主人から召使いを奪い去る——そうして彼を、神に対して不敬な者、父に対して不信心な者、養育者に対して恩知らずな者、主人に対して無頼な者としてしまうのである。

15

Oro te, si rationalis bonitas talem facit, qualem faceret in rationalis? Non putem impudentiorem, quam qui in aliena aqua alii deo tinguitur, ad alienum coelum alii deo expanditur, in aliena terra alii Deo sternitur, super alienum panem alii Deo gratiarum actionibus fungitur, de alienis bonis ob alium deum nomine eleemosynae et dilectionis operatur.

PL 2, 274A

私はお前に問いたい。もし理に適った善性がこのような者を作り出すのなら、理に適わぬ善性はいったいどのような者を作り出すのか。私は、こう思う——他人の水において別の神のために洗礼を受け、他人の天に向かって別の神のために両手を広げ、他人の地の上で別の神のためにひれ伏し、他人のパンの上で別の神に感謝を捧げ、他人の財から、慈善と愛の名のもとに、別の神のために働く者ほど、恥知らずな者はいないであろう、と。

16

Quis iste deus tam bonus, ut homo ab illo malus fiat? tam propitius, ut alium illi deum, et dominum quidem ipsius faciat iratum?

PL 2, 274A

この神はいったい何者なのか——それによって人間が悪しき者にされてしまうほどに善いとは。その人間にとっての別の神、しかも他ならぬその人間自身の主である神を怒らせてしまうほどに、恵み深いとは。

Liber I, Caput XXIV

第I巻 第XXIV章PL 2, 274A
1

Sed Deus, sicut aeternus et rationalis, ita opinor, et perfectus in omnibus: Eritis enim perfecti, quemadmodum Pater vester qui in coelis est (Matth., V, 48). Exhibe perfectam quoque bonitatem ejus.

PL 2, 274A

しかし神は、永遠であり理に適う者であるのと同様に、私の思うところでは、あらゆる点において完全でもある。「天にいます汝らの父が完全であるごとく、汝らも完全な者となるであろう」(マタイ5:48)。彼の善性もまた完全なものとして示すがよい。

2

Etsi de imperfecta satis constat, quae neque naturalis invenitur, neque rationalis, nunc et alio ordine traducetur: nec jam imperfecta, imo et defecta, exigua et exhausta, minor numero materiarum suarum, quae in omnibus exhibetur.

PL 2, 274B

それが不完全なものであることは、生まれながらのものとも理に適ったものとも見出されない以上、既に十分明らかであるが、今やまた別の観点からもさらし出されるであろう。もはや不完全であるにとどまらず、それどころか欠落したものであり、乏しく涸れ果てたものであって、あらゆる点において示されるべきその材料の数において足りないものである。

3

Non enim omnes salvi fiunt, sed pauciores omnibus et Judaeis et Christianis creatoris. Pluribus vero pereuntibus, quomodo perfecta defenditur bonitas ex majore parte cessatrix? paucis aliqua, pluribus nulla, cedens perditioni, partiaria exitii?

PL 2, 274B

というのも、すべての者が救われるのではなく、創造主のもとにあるユダヤ人およびキリスト教徒の全体に比べても、救われる者の方が少ないからである。しかし大多数の者が滅びるとき、大部分において働きを止めてしまうその善性を、どうして完全なものとして弁護できようか。少数の者には幾らかを、大多数の者には何も与えず、滅びに譲り渡し、破滅の分け前にあずかるようなその善性を。

4

Quod si plures salvi non erunt, erit jam non bonitas, sed malitia perfectior. Sicut enim bonitatis operatio est, quae facit salvos, ita malignitatis, quae non facit salvos. Magis autem non faciens salvos dum paucos facit, perfectior erit, non juvando, quam juvando.

PL 2, 274B

もし大多数の者が救われないのであれば、それはもはや善性ではなく、むしろより完全な悪意であることになる。というのも、人を救う働きが善性の働きであるのと同様に、人を救わない働きは悪意の働きだからである。しかも、少数の者を救いながら大多数を救わずにいるのであれば、その悪意は、益をなすことによってよりも、益をなさないことによってこそ、より完全なものとなるであろう。

5

Non poteris et in Creatorem referre bonitatem, in omnes defectionem. Quem enim judicem tenes, dispensatorem si forte bonitatis ostendis intelligendum, non profusorem; quod deo tuo vindicas.

PL 2, 274C

しかし、お前はこの善性〔の議論〕と、すべての者に対するその欠落〔の議論〕とを、創造主にまで転用することはできない。なぜなら、お前が創造主として認めているのは審判者であって、もし善性の分配者として示すとしても、それは放出者としてではないからである——放出者とは、お前が自分の神について主張していることである。

6

Usque adeo hac sola eum praefers bonitate Creatori; quam si solam profitetur et totam, nulli deesse debuerat.

PL 2, 274C

お前はまさにこの善性一つによってのみ、彼を創造主に優ると言うのである。しかし、もし彼がそれのみを、しかもその全体を公言するのであれば、それは誰に対しても欠けてはならなかったはずである。

7

Sed nolo jam de parte majore pereuntium, imperfectum bonitatis arguere deum Marcionis: sufficit ipsos, quos salvos facit, imperfectae salutis inventos, imperfectam bonitatem ejus ostendere: scilicet anima tenus salvos, carne deperditos, quae apud illum non resurgit.

PL 2, 274C

だが、私はもはや、滅びる者が大多数であるという点から、マルキオンの神の善性が不完全であると論じ立てるつもりはない。彼が救う当の者たちだけで十分である——彼らが不完全な救いしか得ていないと分かれば、それだけで彼の善性が不完全であることは示される。すなわち、魂においてのみ救われ、肉においては失われたままの者たちである。肉は、彼のもとでは甦らないのだから。

8

Unde haec dimidiatio salutis, nisi ex defectione bonitatis? Quid enim tam perfectae bonitatis, quam totum hominem redigere in salutem, totum damnatum a Creatore, totum a Deo optimo allectum?

PL 2, 274C

この救いの半減は、善性の欠落によるのでなければ、いったいどこから来るのか。人間の全体を救いへと連れ戻すこと——創造主によって全体が断罪され、至善の神によって全体が招き寄せられた、その人間をである——これほど完全な善性にふさわしいことがあろうか。

9

Quod sciam, et caro tinguitur apud illum, et caro de nuptiis tollitur, et caro in confessione nominis desaevitur. Sed et si carni delicta reputantur, praecedit animae reatus, et culpae principatus animae potius adscribendus, cui caro ministri nomine occurrit.

PL 2, 275A

私の知る限り、彼のもとでも肉は洗礼を受け、肉は結婚から取り除けられ、肉は名の告白において荒々しく苦しめられる。しかし、もし肉に罪が帰せられるのだとしても、それに先立つのは魂の罪であり、罪の主導権はむしろ魂に帰せられるべきである。肉は、いわば下僕という名目でそれに関わるにすぎない。

10

Carens denique anima caro, hactenus peccat. Ita et in hoc injusta bonitas, et sic quoque imperfecta; innocentiorem substantiam relinquens in exitium, obsequio, non arbitrio delinquentem: cujus Christus etsi non induit veritatem, ut tuae haeresi visum est, imaginem tamen ejus subire dignatus est.

PL 2, 275A

結局、魂を欠いた肉は、そのかぎりにおいて罪を犯すにすぎない。かくして、この点においても善性は不正であり、それゆえまたこの点でも不完全である。より無垢な実体を滅びのうちに置き去りにするのだから——それは自らの選択によってではなく、従属によって過ちを犯す実体である。お前の異端が考えるように、キリストはその実体の真理をまとわなかったにせよ、その模像を身に受けることを良しとされたのである。

11

Ipsum quod mentitus est illam, aliquid ei debuit debuisse. Quid est autem homo aliud quam caro?

PL 2, 275A

まさに彼〔キリスト〕がそれ〔肉〕を装ったという、その一事自体が、彼が肉に対して何かを負っていたはずであることを示している。ところで、人間とは肉以外の何であろうか。

12

Si quidem nomen hominis, materia corporalis, non animalis, ab auctore sortita est: Et fecit hominem Deus, inquit (Gen., II), limum de terra, non animam; anima enim de adflatu: Et factus est homo in animam vivam. Quis? utique qui de limo.

PL 2, 275B

実に、『人間』という名は、魂の質料ではなく肉体の質料が、創造者から得たものである。「神は人間を造られた」と(創世記2章)言われている——地からの泥をであって、魂をではない。魂は息吹によるものだからである。「そして人間は生きた魂となった」。誰が、か。当然、泥から〔造られた〕者がである。

13

Et posuit Deus hominem in paradiso, quod finxit, non quod flavit; qui caro nunc, non qui anima. Itaque, si ita est, quo ore contendes perfectum bonitatis titulum, quae non jam a partitione speciali hominis liberandi defecit, sed a proprietate generali?

PL 2, 275B

「そして神は人間を楽園に置かれた」——それは神が形づくった人間を、であって、息吹を吹き込んだ人間をではない。すなわち今や肉である人間を、魂である人間をではない。さればもしそうであるならば、いったいどの面下げてお前は、完全な善性という名目を主張できようか。その善性は、人間を解放する際の部分的な区分において欠けているだけでなく、〔人間の〕普遍的な固有性そのものにおいて欠けているのに。

14

Si plena est gratia et solida misericordia quae soli animae salutaris est, plus praestat haec vita, qua toti et integri fruimur. Caeterum, ex parte resurgere, mulctari erit, non liberari.

PL 2, 275B

もし魂だけに救いをもたらす恩寵と確固たる憐れみが完全なものであるなら、我々が全体として損なわれることなく享受しているこの現在の生の方が、なお多くのものを与えていることになる。しかし、部分的に甦るということは、解放されることではなく、むしろ削り取られることであろう。

15

Erat et illud perfectae bonitatis, ut homo liberatus in fidem Dei optimi, statim eximeretur de domicilio atque dominatu dei saevi.

PL 2, 275B

また、完全な善性にふさわしいことの一つは、至善の神への信仰へと解放された人間が、直ちに苛烈な神の住まいと支配から取り出されることであったはずである。

16

At nunc et febricitas, o Marcionita, et caeteros tribulos et spinas dolor carnis tuae tibi edit; nec fulminibus tantum, aut bellis, et pestibus, aliisque plagis Creatoris, sed et scorpiis ejus objectus; in quo te putas liberatum de regno ejus, cujus te muscae adhuc calcant? si de futuro erutus es, cur non et de praesenti, ut perfecte?

PL 2, 275C

しかるに実際には、マルキオン派の者よ、お前は熱病にも苦しみ、お前の肉の苦痛はその他の茨や棘をもお前にもたらす。しかもお前は、雷や戦争や疫病といった創造主の他の災いだけでなく、その蠍にもさらされている。それでいったいどんな点で、お前は彼の王国から解放されたと思っているのか——蠅にすらいまだ踏みにじられているお前が。もしお前が未来については救い出されたのだとしても、なぜ現在からは救い出されていないのか、完全に解放されたと言うのであれば。

17

Alia est nostra conditio, apud auctorem, apud judicem, apud offensum principem generis. Tu tantummodo bonum deum praefers. Non potes autem perfecte bonum ostendere, a quo non perfecte liberaris.

PL 2, 275C

我々の境遇は別である——創造者のもとで、審判者のもとで、人類の怒れる首長のもとでの境遇なのだから。お前はただ善き神を優れたものとして掲げるだけである。しかし、それによって完全には解放されていない以上、お前はその神を完全に善いものとして示すことはできない。

Liber I, Caput XXV

第I巻 第XXV章PL 2, 276A
1

Quod attinet ad bonitatis quaestionem, his lineis deduximus eam minime Deo adaequari, ut neque ingenitam, neque rationalem, neque perfectam; sed et improbam, et injustam, et ipso jam bonitatis nomine indignam: quod scilicet in quantum Deo congruat, in tantum Deum non esse conveniat, qui de tali bonitate etiam perferatur, nec de tali modo, verum et sola.

PL 2, 276A

善性の問題に関して言えば、我々はこれまでの論述によって、次のことを示した。すなわち、それは神に生まれながらのものとしても、理に適ったものとしても、完全なものとしても、まるでふさわしくないだけでなく、むしろ不実で不正であり、善性というその名にすら値しないものだ、ということである。つまり、それが神にふさわしいと言われうる限りにおいて、まさにその限りにおいて、そのような善性によって——しかもそのような善性によってだけでなく、それのみによって——語られる者は、神ではないということがふさわしい、ということである。

2

Jam enim et hoc discuti par est, an Deus de sola bonitate censendus sit, negatis caeteris appendicibus, sensibus et affectibus, quos Marcionitae quidem a deo suo abigunt in Creatorem, nos vero et agnoscimus in Creatore, ut Deo dignos.

PL 2, 276A

というのも、今やまた次のことも論じられるべきだからである——神は善性のみによって判断されるべきか、他の付随物、すなわち感覚や情念を否定して。マルキオン派は、それらを自分たちの神から追い払い、創造主へと押しつけるが、我々はと言えば、それらを創造主のうちに、神にふさわしいものとして認めるのである。

3

Et ex hoc quoque negabimus Deum, in quo non omnia quae Deo digna sunt, constent. Si aliquem de Epicuri schola Deum affectavit Christi nomine titulare, ut quod beatum et incorruptibile sit, neque sibi, neque alii molestias praestet (hanc enim sententiam ruminans Marcion, removit ab illo severitates et judiciarias vires) aut in totum immobilem et stupentem Deum concepisse debuerat; et quid illi cum Christo, molesto et Judaeis per doctrinam, et sibi per sensum? aut et de caeteris motibus eum agnovisse, et quid illi cum Epicuro, nec sibi nec Christianis necessario?

PL 2, 276B

そして、まさにこの点においても、我々は、神にふさわしいすべてのものが揃っていない者を神とは認めない。もしマルキオンが、エピクロスの学派に属する何者かに『キリスト』の名を冠しようとしたのであれば——すなわち、至福にして不朽なるがゆえに、自らにも他者にも何の煩いも及ぼさない者を(実にこの考えを反芻していたからこそ、マルキオンは彼〔自分の神〕から厳しさと裁く力とを取り除いたのである)——彼は端的に、まったく動かず、麻痺した神を思い描くべきであった。しかしそれでは、教えによってユダヤ人を、また己の感覚によって自らを悩ませたキリストと、いったい何の関わりがあろうか。あるいは、彼〔自分の神〕が他の情動をも備えていることを認めたのであれば、いったいエピクロスと何の関わりがあろうか——エピクロスなど、マルキオン自身にとってもキリスト教徒にとっても必要のない者であるのに。

4

Ecce enim hoc ipso quod retro quietus, qui nec notitiam sui aliquo interim opere curaverit, post tantum aevi senserit in hominis salutem, utique per voluntatem, nonne concussibilis tunc fuit novae voluntati, ut et caeteris motibus videatur obnoxius?

PL 2, 276B

見よ、まさにこの一事において——それまで静寂を保ち、その間いかなる働きによっても自らを知らしめようとしなかった彼が、これほど長い時代を経たのちに、人間の救いへと〔心を〕動かした、しかもそれは意志によってであった——そのとき彼は、新たな意志に揺り動かされうる者ではなかったか。そして、それゆえ他の情動をも免れえない者と見えるのではないか。

5

Quae autem voluntas sine concupiscentiae stimulo est? Sed et cura accedet voluntati. Quis volet quod non concupiscet? Quis enim volet quid, et concupiscet, et non curabit?

PL 2, 276C

しかし、欲望の刺激なしにありうる意志などあろうか。しかも、意志には配慮も加わるであろう。何かを欲しないのに、それを望む者などいるだろうか。何かを望み、それを欲しながら、それを配慮しない者などいるだろうか。

6

Igitur cum et voluit et concupiit in hominis salutem, jam et sibi et aliis negotium fecit, Epicuro nolente, consiliario Marcione.

PL 2, 276C

したがって、彼が人間の救いを望み、これを欲した以上、彼は既に自分自身にも他者にも面倒を引き起こしたことになる——エピクロスの意に反して、そして助言者マルキオンの手によって。

7

Nam et adversarium sibi constituit ipsum illud adversus quod et voluit, et concupiit et curavit, sive delictum, sive mortem; imprimis ipsum arbitrum eorum, et dominum hominis Creatorem. Porro, nihil sine aemulatione decurret, quod sine adversario non erit.

PL 2, 277A

というのも、彼は、自分がそれに逆らって望み、欲し、配慮したところのその当のもの——罪であれ死であれ——を、まさに自分の敵として立ててしまったのであり、とりわけ、それらの審判者であり人間の主である創造主そのものを、〔自分の〕敵として立ててしまったからである。さらに、対抗者なしにはありえないものは、対抗心なしに進むことはない。

8

Denique volens, et concupiscens, et curans hominem liberare, hoc ipso jam aemulatur et eum a quo liberat; adversus eum scilicet sibi liberaturus; et ea de quibus liberat, in alia liberaturus.

PL 2, 277A

つまり、人間を解放しようと望み、欲し、配慮することによって、彼はまさにその一事によって、人間をそこから解放しようとする当の相手〔創造主〕に対して、既に対抗心を抱いていることになる。すなわち、彼はその相手に逆らって、人間を自分のものとして解放しようとするのであり、また人間を解放してやるもろもろのものからは、別のものへと解放しようとするのである。

9

Proinde enim aemulationi concurrant necesse est officiales suae in ea quae aemulatur, ira, discordia, odium, dedignatio, indignatio, bilis, nolentia, offensa.

PL 2, 277A

したがって、対抗心には必然的に、それが対抗する当のものに対する、その本来の従者たちが伴わねばならない——怒り、不和、憎しみ、蔑み、憤り、怒気、拒絶の意志、そして反感である。

10

Haec omnia, si aemulationi adsistunt, aemulatio autem liberando homini procurat; liberatio autem hominis operatio bonitatis est, non poterit ea bonitas sine suis dotibus, id est sine sensibus est affectibus per quos administratur adversus Creatorem; ne sic quoque inrationalis proscribatur, si careat et sensibus et affectibus debitis. Haec multo plenius defendemus in caussa Creatoris, in qua et exprobrantur.

PL 2, 277A

これらすべてが対抗心に付き従うものであり、しかも対抗心は人間を解放するために働くものであり、人間の解放は善性の働きであるとすれば、その善性は自らの賦与物なしには、すなわち、それを通して創造主に対抗して行使される感覚と情念なしには、成り立ちえないであろう。さもなければ、この点においてもまた、それが理に適わぬものとして断じられてしまうであろう——負うべき感覚と情念とを欠いているならば。これらの事柄については、創造主の弁護という主題のもとで、はるかに詳しく論じることにしよう。そこでこそ、それらのことが非難としても持ち出されるのだから。

Liber I, Caput XXVI

第I巻 第XXVI章PL 2, 277B
1

At hic sufficit perversissimum deum ostendi in ipso praeconio solitariae bonitatis, qua nolunt ei adscribere ejusmodi motus animi, quos in Creatore reprehendunt.

PL 2, 277B

だが、ここではさしあたり、まさに孤立した善性のみを宣揚するその宣言そのものにおいて、この神がこの上なく倒錯した神であることが示されれば十分である。彼らは、創造主において非難するような、この種の心の動きを、彼〔自分たちの神〕には帰そうとしないのだから。

2

Si enim neque aemulatur, neque irascitur, neque damnat, neque vexat, utpote qui nec judicem praestat, non invenio quomodo illi disciplinarum ratio consistat, et quidem plenior.

PL 2, 277B

というのも、もし彼が対抗心を抱かず、怒らず、断罪せず、苦しめもしないのであれば——審判者としての役割さえ果たさない者である以上——彼において教えの道理が、しかもより充実した教えの道理が、いったいどうして成り立つのか、私には分からない。

3

Quale est enim, ut praecepta constituat non exsecuturus? ut delicta prohibeat non vindicaturus, quia non judicaturus? extraneus scilicet ab omnibus sensibus severitatis et animadversionis.

PL 2, 277B

というのも、実行するつもりもないのに掟を定めるとは、いったいどういうことか。裁くつもりがないために罰するつもりもないのに、罪を禁じるとは、いったいどういうことか。すなわち、厳しさと罰とのあらゆる感覚から、まったく無縁な者であるということではないか。

4

Cur enim prohibet admitti, quod non defendit admissum? cum multo rectius non prohibuisset quod defensurus non esset, quam ut non defenderet quod prohibuisset: imo et permisisse directo debuit, sine caussa prohibiturus, ut non defensurus.

PL 2, 277C

というのも、犯された後にそれを罰しないようなことを、なぜ彼は犯されることを禁じるのか。罰するつもりのないことを初めから禁じないでいた方が、禁じておきながらそれを罰さないよりも、はるかに正しかったはずである。いや、むしろ端的に許してしまうべきであった——罰するつもりがない以上、禁じることに理由がないのだから。

5

Nam et tunc tacite permissum est, quod sine ultione prohibetur. Et utique non aliud prohibet admitti, quam quod non amat fieri. Stupidissimus ergo qui non offenditur facto quod non amat fieri, quando offensa comes sit frustrate voluntatis.

PL 2, 277C

というのも、報復なしに禁じられることは、そのときすでに暗黙のうちに許されているに等しいからである。そして、彼が犯されることを禁じるのは、まさに自分が起こることを好まないことにほかならない。したがって、自分が起こることを好まない行いによって、心を害されないとすれば、この上なく愚鈍な者であろう——心が害されるということは、挫かれた意志に付き従うものであるのだから。

6

Aut si offenditur; debet irasci, si irascitur, debet ulcisci. Nam et ultio fructus est irae, et ira debitum offensae, et offensa, ut dixi, comes frustratae voluntatis. Sed non ulciscitur; ergo nec offenditur.

PL 2, 277C

あるいは、もし彼が心を害されるのであれば、怒らねばならない。もし怒るのであれば、報復せねばならない。というのも、報復は怒りの実りであり、怒りは心を害されたことへの当然の負い目であり、そして心を害されるとは、先に述べたとおり、挫かれた意志に付き従うものだからである。しかし彼は報復しない。ゆえに、心を害されることもないのである。

7

Sed non offenditur; ergo nec laeditur voluntas ejus, cum fit quod fieri noluit: et fit jam delictum secundum voluntatem ejus, quia non fit adversus voluntatem, quod non laedit voluntatem.

PL 2, 277C

しかし彼は心を害されない。ゆえに、彼が起こることを望まなかったことが起こっても、彼の意志は損なわれない。そして、それゆえ罪は、まさに彼の意志に従って起こることになる。というのも、意志を損なわないものは、意志に逆らって起こるのではないからである。

8

Aut si hoc erit divinae virtutis, sive bonitatis, nolle quidem fieri, et prohibere fieri; non moveri tamen, si fiat; dicimus jam motum esse illum qui noluit: et vane non moveri ad factum, qui motus sit ad non faciendum, quando noluit fieri: nolendo enim prohibuit.

PL 2, 278A

あるいは、もし神の力、あるいは善性が、起こることを望まず、起こることを禁じながらも、それが起こっても心を動かされない、ということにあるのだとすれば——我々はこう言おう。望まなかったという、まさにそのことにおいて、彼はすでに動かされていたのだ、と。そして、なされないようにと動かされていた者が、それがなされたときに動かされないというのは、空しいことである——彼は起こることを望まなかったのだから。実際、望まないことによってこそ、彼は禁じたのである。

9

Non enim et judicavit? Nolendo fieri, et idcirco prohibendo; non faciendum enim judicavit, et prohibendum pronuntiavit. Ergo et ille jam judicat.

PL 2, 278A

事実、彼は裁きを下していたのではなかったか。起こることを望まず、それゆえに禁じることによって、彼は「なされるべきではない」と裁定し、「禁じられるべきである」と宣告したのである。したがって、彼もまた既に裁いているのである。

10

Si indignum est Deum judicare, aut si ea tenus dignum est Deum judicare, qua tantummodo nolit et prohibeat; non etiam defendat admissum. Atquin nihil Deo tam indignum, quam non exequi quod noluit et prohibuit admitti.

PL 2, 278A

もし神が裁くことがふさわしくないのであれば、あるいは、ただ望まず禁じるという限りにおいてのみ神が裁くにふさわしいのであれば、犯されたものを罰しないままでもよかろう。しかし実のところ、神にとってこれほどふさわしくないことはない——犯されることを望まず、また禁じたことを、そのまま執行しないでいるということほど。

11

Primo, quod qualicumque sententiae suae et legi, debeat vindictam in auctoritatem et obsequii necessitatem. Secundo, quia aemulum sit necesse est quod noluit admitti, et nolendo prohibuit.

PL 2, 278A

第一に、いかなるものであれ、自らの決定と法とに対しては、その権威と服従の必要性とを守るために、報復を負わねばならないからである。第二に、彼が犯されることを望まず、望まないことによって禁じたところのものは、必然的に彼にとって対抗するものとなるからである。

12

Malo autem parcere Deum, indignius sit, quam animadvertere: et quidem Deo optimo, qui non alias plene bonus sit, nisi mali aemulus, uti boni amorem odio mali exerceat, et boni tutelam expugnatione mali impleat.

PL 2, 278B

しかし、神が悪を見逃すことは、それを罰することよりもはるかにふさわしくないことである。しかも至善の神であればなおのことである。至善の神は、悪に対抗する者であってこそ初めて完全に善き者となる——善への愛を悪への憎しみによって働かせ、善の守護を悪の打倒によって全うすることによって。

Liber I, Caput XXVII

第I巻 第XXVII章PL 2, 278B
1

Sed judicat plane malum nolendo, et damnat prohibendo: dimittit autem non vindicando, et absolvit non puniendo.

PL 2, 278B

しかし彼は、望まないことによって明らかに悪を裁き、禁じることによって断罪する。だが、報復しないことによって赦し、罰しないことによって無罪放免する。

2

O Deum veritatis praevaricatorem, sententiae suae circumscriptorem: timet damnare quod damnat, timet odisse quod non amat, factum sinit quod fieri non sinit, mavult ostendere qui nolit; quam probare.

PL 2, 278B

おお、真理を裏切る神よ、自らの判決を欺く神よ。彼は断罪するものを断罪することを恐れ、愛さないものを憎むことを恐れ、なさせまいとすることがなされるがままにしている。彼は欲しないことを示したいだけで、それを証明しようとはしない。

3

Hoc erit bonitas imaginaria, disciplina, phantasma; et ipsa transfunctoria praecepta, secura delicta: audite, peccatores, quique nondum hoc estis, ut esse possitis: Deus melior inventus est, qui nec offenditur, nec irascitur, nec ulciscitur, cui nullus ignis coquitur in gehenna, cui nullus dentium frendor horret in exterioribus tenebris; bonus tantum est, denique prohibet delinquere, sed literis solis.

PL 2, 278B

これこそ、想像上の善性、想像上の教え、幻であろう。その掟自体もはかなく過ぎ去り、罪は安穏である。罪人たちよ、聞くがよい。まだ罪人でない者たちも、罪人となれるように聞くがよい。より善き神が見出された——この神は心を害されることもなく、怒ることもなく、報復することもない。この神のためにはゲヘナで焼かれる火もなければ、外の暗闇で慄く歯ぎしりもない。彼はただ善きのみであり、結局のところ、過ちを犯すことを禁じはするが、それも文言の上だけのことである。

4

In vobis est, si velitis, illi obsequium subsignare, ut honorem Deo habuisse videamini: timorem enim non vult. Atque adeo prae se ferunt Marcionitae, quod Deum suum omnino non timeant. Malus autem, inquiunt, timebitur, bonus autem diligetur.

PL 2, 278C

諸君が望むなら、彼に対して服従を誓約することは諸君の自由である——それによって神に敬意を払ったように見えるためである。というのも彼は恐れを望まないからである。そしてマルキオン派は、自分たちの神をまったく恐れないということを公然と誇っている。「悪しき者は恐れられるであろうが、善き者は愛されるであろう」と彼らは言う。

5

Stulte, quem Dominum appellas, negas timendum; cum hoc nomen potestatis sit, etiam timendae. At quomodo diliges, nisi timeas non diligere?

PL 2, 278C

愚か者よ、お前は「主」と呼ぶ者を恐れるべきでないと言う。だがこの名は権能の名であり、しかも恐れられるべき権能の名である。だが、愛さないことを恐れないなら、どうして愛することができようか。

6

Plane nec pater tuus est, in quem competat et amor propter pietatem, et timor propter potestatem? nec legitimus dominus, ut diligas propter humanitatem, et timeas propter disciplinam? Sic denique plagiarii diliguntur, non etiam timentur.

PL 2, 278C

明らかに彼は、孝愛のゆえの愛と権能のゆえの恐れとがともにふさわしいはずの、お前の父ではないのか。情け深さのゆえに愛し、規律のゆえに恐れるべき、正当な主人でもないのか。まさにそれゆえにこそ、人さらいは愛されはしても、恐れられることはないのである。

7

Non enim timebitur, nisi justa et ordinaria dominatio. Diligi autem potest etiam adultera. Sollicitatione enim constat, non auctoritate; et adulatione, non potestate. Quid denique adulantius, quam delicta non exsequi?

PL 2, 279A

正当で秩序だった支配でなければ、恐れられることはないからである。だが姦通の女でさえ愛されることはできる。それは誘惑によって成り立つのであって、権威によってではない。媚びへつらいによってであって、権能によってではない。つまるところ、罪を罰しないことほど媚びへつらうことが、ほかにあろうか。

8

Age itaque, qui Deum non times quasi bonum, quid non in omnem libidinem ebullis? summum, quod sciam, fructum vitae omnibus qui Deum non timent; quid non frequentas tam solemnes voluptates circi furentis, caveae saevientis, et scenae lascivientis? quid non et in persecutionibus statim oblata acerra animam negatione lucraris?

PL 2, 279A

さあ、神を善き者として恐れないお前よ、なぜあらゆる情欲へと沸き立たないのか。私の知る限り、神を恐れないすべての者にとって、これこそ生の最高の果実であるはずだ。なぜ、荒れ狂う競技場、猛り狂う闘技場、みだらな舞台という、あれほど厳かな快楽に足しげく通わないのか。なぜ迫害のさなか、香箱が差し出されるやいなや、否認によって魂を得ようとしないのか。

9

Absit, inquis, absit. Ergo jam times delictum, et timendo probasti illum timeri, qui prohibet delictum. Aliud est, si eadem dei tui perversitate, quem non times, observas, qua et ille quod non vindicat, prohibet.

PL 2, 279A

「とんでもない、とんでもない」とお前は言う。ならばお前はすでに罪を恐れているのであり、恐れることによって、罪を禁じる者が恐れられるということを、お前自身が証明したことになる。もっとも、お前が恐れてもいないその神と同じ倒錯によって——彼が報復もしないことを禁じるのと同じその倒錯によって——ただ従っているだけだ、というのなら話は別だが。

10

Multo adhuc vanius, cum interrogati, quid fiet peccatori cuique die illo? respondent abjici illum quasi ab oculis.

PL 2, 279B

さらにいっそう空しいのは、あの日にそれぞれの罪人に何が起こるのかと問われたとき、彼らは、その者はいわば御目の前から放り捨てられるのだ、と答えることである。

11

Nonne et hoc judicio agitur? judicatur enim abjiciendus, et utique judicio damnationis: nisi si in salutem abjiciatur peccator, ut et hoc Deo optimo competat. Et quid erit abjici, nisi amittere id quod erat consecuturus, si non abjiceretur? id est salutem.

PL 2, 279B

これもまた裁きによって行われているのではないか。彼は放り捨てられるべき者として裁かれるのであり、しかも断罪の裁きによってである——ただし、罪人が救いへと放り捨てられるのでない限りは。もしそうだというなら、それもまた至善の神にふさわしいことになろうが。そして放り捨てられるとは、もし放り捨てられなければ得ていたはずのもの、すなわち救いを、失うことでなくて何であろうか。

12

Ergo salutis in detrimentum abjiciretur: et hoc decerni non poterit nisi ab irato, et offenso, et exsecutore delicti, id est judice.

PL 2, 279B

したがって、彼は救いを損なう形で放り捨てられることになろう。そしてこれは、怒れる者、心を害された者、そして罪を罰する者、すなわち裁く者によってでなければ、決せられ得ないのである。

Liber I, Caput XXVIII

第I巻 第XXVIII章PL 2, 279B
1

Exitus autem illi abjecto quis? Ab igne, inquiunt Creatoris deprehendetur, Adeone nullum habet elementum, vel in hanc caussam provisum, quo peccatores suos vel sine saevitia releget, ne illos dedat Creatori? Quid tunc Creator?

PL 2, 279B

だが、放り捨てられたその者に、いったいどのような最期が待っているのか。「創造主の火によって捕らえられるだろう」と彼らは言う。彼はそれほどまでに、自分の罪人たちをせめて苛烈さなしに追いやり、創造主に引き渡さずに済ませるための元素すら、まさにこの目的のために備えられたものを一つも持たないのか。ではその時、創造主は何をするのか。

2

Credo, sulphuratiorem eis gehennam praeparabit, ut blasphemis suis scilicet: nisi quod Deus zelotes fortassean desertoribus adversarii sui parcat.

PL 2, 279C

思うに、彼らのために——もちろん自分を冒瀆した者たちとしてであろうが——より硫黄臭いゲヘナを用意するに違いない。もっとも、妬みの神が、自分の敵対者から離反した者たちを、あるいは容赦するということもあるかもしれないが。

3

O Deum usquequaque perversum, ubique inrationalem, in omnibus vanum, atque ita neminem! cujus non statum, non conditionem, non naturam, non ullum ordinem video consistere; jam nec ipsum fidei ejus sacramentum. Cui enim rei baptisma quoque apud eum exigitur?

PL 2, 279C

おお、あらゆる点で倒錯し、至る所で不合理であり、すべてにおいて空しく、それゆえまさに無に等しい神よ。私が見るところ、彼の在り方も、状態も、本性も、いかなる秩序も、少しも一貫していない。もはや彼の信仰の秘義すらも成り立たない。いったい何のために、彼のもとでも洗礼が求められるのか。

4

Si remissio delictorum est, quomodo videbitur delicta dimittere, qui non videbitur retinere? quia retineret, si judicaret. Si absolutio mortis est, quomodo absolveret a morte, qui non devinxit ad mortem? devinxisset enim, si a primordio damnasset.

PL 2, 280A

もしそれが罪の赦しであるなら、罪を留め置くと見なされない者が、どうして罪を赦すと見なされようか。裁くのであれば、留め置くはずだからである。もしそれが死からの無罪放免であるなら、死へと縛りつけてもいない者が、どうして死から無罪放免できようか。もし初めから断罪していたのであれば、縛りつけてもいたはずである。

5

Si regeneratio est hominis, quomodo regenerat qui non regeneravit? Iteratio enim non competit ei a quo quid nec semel factum est.

PL 2, 280A

もしそれが人間の再生であるなら、一度も生ませたことのない者が、どうして再生させることができようか。ある事柄を一度もなしたことのない者に、繰り返しはふさわしくないからである。

6

Si consecutio est Spiritus sancti, quomodo spiritum adtribuet, qui animam non prius contulit? quia suffectura est quodammodo spiritus anima.

PL 2, 280A

もしそれが聖なる霊を得ることであるなら、先に魂を与えなかった者が、どうして霊を分け与えることができようか。魂とは、いわば霊を受ける下地となるものだからである。

7

Signat igitur hominem, numquam apud se resignatum; lavat hominem, numquam apud se coinquinatum; et in hoc totum salutis sacramentum carnem mergit exsortem salutis. Nec rusticus terram rigabit, fructum non relaturam, nisi tam vanus, quam deus Marcionis.

PL 2, 280A

こうして彼は、かつて自分のもとで証印を解かれたことのない人間に証印を刻み、かつて自分のもとで穢されたことのない人間を洗い清める。そしてこの救いの秘跡の全体へと、救いに与る分を持たない肉を沈めるのである。実を結ばない土地に水を注ぐような農夫はいない——マルキオンの神と同じくらい愚かでない限りは。

8

Proinde, cur tantam, sive sarcinam, sive gloriam, infirmissimae aut indignissimae carni imponit sanctitatem? Quid dicam autem de disciplinae vanitate, qua sanctificat substantiam sanctam? Quid aut onerat infirmam, aut exornat indignam?

PL 2, 280B

そうであれば、なぜ彼は、この上なく弱く、この上なく値しない肉に、それほどまでの重荷であれ栄光であれ、聖性を負わせるのか。彼が聖なる実体として聖化するその教えの空しさについて、私は何を言うべきだろうか。なぜ弱いものに重荷を負わせ、値しないものを飾るのか。

9

Quid non salute remunerat, quam onerat vel exornat? Quid fraudat mercedem operis, non rependens carni salutem? Quid et honorem sanctitatis in illa mori patitur?

PL 2, 280B

なぜ彼は、重荷を負わせ、あるいは飾ったものに、救いをもって報いないのか。なぜ彼は、肉に救いを返さないことで、その働きの報酬をだまし取るのか。そしてなぜ、聖性の誉れがその肉のうちで死ぬにまかせるのか。

Liber I, Caput XXIX

第I巻 第XXIX章PL 2, 280B
1

Non tinguitur apud illum caro, nisi virgo, nisi vidua, nisi caelebs, nisi divortio baptisma mercata, quasi non etiam spadonibus ex nuptiis nata. Sine dubio ex damnatione conjugii institutio ista constabit.

PL 2, 280B

彼のもとでは、肉は洗礼を受けない——童貞であるか、寡婦であるか、独身であるか、あるいは離縁によって洗礼を買い取った者でない限りは。あたかも宦官でさえも婚姻から生まれたのではないかのようにである。疑いなく、この定めは婚姻への断罪に基づいて成り立つことになろう。

2

Videamus an justa: non quasi destructuri felicitatem sanctitatis, ut aliqui Nicolaitae, assertores libidinis atque luxuriae; sed qui sanctitatem sine nuptiarum damnatione noverimus, et sectemur, et praeferamus; non ut malo bonum, sed ut bono melius.

PL 2, 280C

それが正当であるかどうかを見てみよう。我々は、情欲と放埒を主張する一部のニコライ派の徒のように、聖性の至福を破壊しようとするのではない。むしろ我々は、婚姻を断罪することなしに聖性を知り、それに従い、それを重んじる者である。悪しきものに対して善きものを選ぶのではなく、善きものに対してより善きものを選ぶのである。

3

Non enim projicimus, sed deponimus nuptias: nec praescribimus, sed suademus sanctitatem; servantes et bonum, et melius pro viribus cujusque sectando; tunc denique conjugium exerte defendentes cum inimice accusatur spurcitiae nomine in destructionem Creatoris, qui proinde conjugium pro rei honestate benedixit, in crementum generis humani, quemadmodum et universum conditionis in integros et bonos usus.

PL 2, 280C

というのも、我々は婚姻を投げ捨てるのではなく、これを差し控えるのである。また聖性を命令するのではなく、これを勧めるのである。各人の力に応じて、善きものと、より善きものと、その双方を保ちつつ追い求めるのである。だからこそ我々は、婚姻が創造主を滅ぼすために、汚れという名のもとで敵意をもって告発されるときには、堂々とこれを弁護するのである。創造主はまさに、その事柄の高潔さのゆえに、人類の増加のために婚姻を祝福された。ちょうど被造物の全体をも、健全で善き用途のために祝福されたのと同じように。

4

Non ideo autem et cibi damnabuntur, quia operosius exquisiti in gulam committunt: ut nec vestitus ideo accusabuntur, quia pretiosius comparati in ambitionem tumescunt. Sic nec matrimonii res ideo despuentur, quia intemperantius diffusae in luxuriam inardescunt.

PL 2, 281A

食物もまた、過度に凝って求められることで暴食に陥るからといって、それゆえに断罪されることはない。同様に衣服も、過度に高価に整えられることで虚栄に膨れ上がるからといって、それゆえに非難されることはない。同じように婚姻の事柄も、節度を欠いて広がることで奢侈へと燃え上がるからといって、それゆえに唾棄されることはないのである。

5

Multum differt inter caussam et culpam, inter statum et excessum. Ita hujusmodi non institutio, sed exorbitatio reprobanda est, secundum censuram institutoris ipsius; cujus est tam, Crescite et multiplicamini (Gen. I, 28), quam et, Non adulterabis (Exod., XX, 14), et, Uxorem proximi tui non concupisces (Levit. XX, 10): morte punientis et incestam, sacrilegam, atque monstruosam in masculos et in pecudes libidinum insaniam.

PL 2, 281A

原因と過ちとのあいだ、在り方と行き過ぎとのあいだには、大きな違いがある。それゆえ、この種のことにおいて非難されるべきは定めそのものではなく、逸脱である——それもまさにその創始者自身の判定に従ってのことである。その創始者の言葉は、「生めよ、増えよ」(創世記1:28)でもあれば、「汝、姦淫するなかれ」(出エジプト記20:14)でもあり、「汝、隣人の妻を欲するなかれ」(レビ記20:10)でもある。男に向かい獣に向かう、けがれた、瀆聖的で、怪物じみた情欲の狂気を、死をもって罰する方の言葉である。

6

Sed et si nubendi jam motus ponitur, quem quidem apud nos spiritalis ratio, Paracleto auctore, defendit, unum in fide matrimonium praescribens; ejusdem erit modum figere, qui modum aliquando diffuderat: is colliget, qui sparsit: is caedet sylvam qui plantavit; is metet segetem, qui seminavit: is dicet, Superest ut et qui uxores habent, sic sint quasi non habeant (I Cor. VII, 29), cujus et retro fuit, Crescite et multiplicamini: ejusdem finis, cujus et initium.

PL 2, 281B

だが、たとえ今や結婚しようとする動きが差し置かれるとしても——それこそ、我々のもとではパラクレートスを権威者として、霊的な理が擁護しているものであり、信仰における婚姻をただ一つに定めるものであるが——同じ方が、かつて限度を広く行き渡らせておいたその限度を、今また定めることになろう。散らした者が集め、植えた者が森を伐り、種を蒔いた者が刈り入れるのである。その方こそ、「残されているのは、妻を持つ者も持たない者のようであることである」(一コリント7:29)と言うであろう方であり、かつては「生めよ、増えよ」と言った方でもある。終わりは、初めと同じ方に属するのである。

7

Non tamen ut accusanda caeditur sylva, nec ut damnanda secatur seges, sed ut tempori suo parens. Sic et connubii res, non ut mala, securem et falcem admittit sanctitatis, sed ut matura defungi, ut ipsi sanctitati reservata, cui caedendo praestat et esse.

PL 2, 281C

しかし森が伐られるのは、告発されるべきものとしてではなく、実りが刈り取られるのも、断罪されるべきものとしてではない。それぞれの時にかなうものとしてである。婚姻の事柄もまた同様であって、聖性の斧と鎌を受け入れるのは、悪いものとしてではなく、成熟して務めを終えるものとしてであり、聖性そのもののために取り置かれたものとして、それは伐られることによって、聖性そのものが存在することにも資するのである。

8

Unde jam dicam deum Marcionis, cum matrimonium ut malum et impudicitiae negotium reprobat, adversus ipsam facere sanctitatem, cui videtur studere: materiam enim ejus eradit: quia si nuptiae non erunt, sanctitas nulla est.

PL 2, 281C

したがって私はここで言おう。マルキオンの神は、婚姻を悪しきもの、不貞潔の営みとして斥けるとき、自分が熱心であるように見えるまさにその聖性そのものに逆らって行動しているのだ、と。彼はその聖性の材料を根こそぎ取り去ってしまうからである。婚姻がなければ、聖性というものもまったく存在しないからである。

9

Vacat enim abstinentiae testimonium, cum licentia eripitur; quoniam ita quaedam in diversis probantur. Sicut et virtus in infirmitate perficitur (II Cor. XII, 9), sic et abstinentia nubendi in facultate dinoscitur.

PL 2, 282A

というのも、自由が奪い去られてしまえば、節制の証しは空しいものとなるからである。なぜなら、ある種のことは、それとは逆のものの中でこそ証明されるからである。「力は弱さのうちに全うされる」(二コリント12:9)とあるように、結婚しないという節制もまた、結婚できる能力があってこそ見分けられるのである。

10

Quis denique abstinens dicetur, sublato eo a quo abstinendum est? Quae temperantia gulae in fame? quae ambitionis repudiatio in egestate? quae libidinis infraenatio in castratione?

PL 2, 282A

そもそも、節制すべき対象そのものが取り除かれてしまえば、誰が節制する者と呼ばれようか。飢餓のうちに、暴食の抑制がどこにあろうか。窮乏のうちに、虚栄の拒絶がどこにあろうか。去勢のうちに、情欲の抑制がどこにあろうか。

11

Jam vero sementem generis humani compescere in totum, nescio an hoc quoque optimo Deo congruat.

PL 2, 282A

さらに、人類の種そのものを完全に断ち止めてしまうこと——これもまた至善の神にふさわしいことなのかどうか、私にはわからない。

12

Quomodo enim salvum hominem volet, quem vetat nasci, de quo nascitur auferendo? quomodo habebit in quo bonitatem suam signet, quem esse non patitur? quomodo diligit, cujus originem non amat?

PL 2, 282A

なぜなら、人が生まれることを禁じ、人が生まれるもととなるもの〔婚姻〕を取り去ることで、いったいどうして人間が救われることを望むと言えようか。存在することさえ許さない者において、いったいどうして自分の善性を刻み込む相手を持つことができようか。その起源を愛さない者を、いったいどうして愛すると言えようか。

13

Timet forsitan redundantiam sobolis, ne laboret plures liberando, ne multos faciat haereticos, ne generosiores habeat Marcionitas ex Marcionitis. Non erit immanior duritia Pharaonis, nascentium enecatrix.

PL 2, 282B

おそらく彼は、子孫があふれることを恐れているのであろう——多くの者を解放する労苦を負わないように、多くの者を異端者にしないように、マルキオン派からより血筋正しいマルキオン派を持たずに済むように、と。生まれ来る者たちを殺したファラオの頑なさとて、これより凶暴ではあるまい。

14

Nam ille animas adimit, hic non dat; ille aufert de vita, hic non admittit in vitam. Nihil apud ambos de homicidio differt: sub utroque homo interficitur; sub altero, jam editus, sub altero, edendus.

PL 2, 282B

なぜなら、一方〔ファラオ〕は命を奪い、他方〔マルキオンの神〕は命を与えないからである。一方は生から取り去り、他方は生へと入ることを許さないからである。両者のあいだで、殺人という点においては何ら違いはない。どちらのもとでも人間は殺される。一方のもとではすでに生まれた者が、他方のもとでは生まれるはずの者が。

15

Gratus esses, o dee heretice, si esses in dispositionem Creatoris, quod marem et foeminam miscuit: utique enim et Marcion tuus ex nuptiis natus est.

PL 2, 282B

異端の神よ、もしお前が男と女とを取り合わせたという創造主の配剤に賛同していたなら、お前は喜ばれる者であったろうに。なぜなら、お前のマルキオンでさえも、婚姻から生まれたのだから。

16

Satis haec de deo Marcionis, quem, et definitiones unicae divinitatis, et conditiones statuum ejus omnino non esse confirmant. Sed et totius opusculi series in hoc utique succedit.

PL 2, 282B

マルキオンの神については、これで十分であろう。唯一の神性の定義も、彼の在り方についての諸条件も、共に彼がおよそ存在しないことを裏づけている。だが、この著作全体の展開もまた、まさにこの点へと確かに続いていくのである。

17

Proinde, si cui minus quid videmur egisse, speret reservatum suo tempori, sicut et ipsarum Scripturarum examinationem, quibus Marcion utitur.

PL 2, 282C

したがって、もし我々が何かにおいてなすところが足りなかったと誰かに見えるならば、それは適した時のために取り置かれているのだと期待してほしい。マルキオンが用いているまさにその聖典の吟味についても、同様である。

Liber II, Caput I

第II巻 第I章PL 2, 284C
1

Occasio reformandi opusculi hujus, cui quid acciderit primo libellulo praefati sumus, hoc quoque contulit nobis, uti duobus diis adversus Marcionem retractandis, sui cuique titulum et volumen distingueremus pro materiae divisione, alterum deum definientes omnino non esse, alterum defendentes digne Deum esse: quatenus ita Pontico placuit, alterum inducere, alterum excludere.

PL 2, 284C

この小著を作り直すことになった経緯——この著作に何が起こったかは、第一の書において我々がすでに前置きしておいた——は、それがまた次のことをも我々にもたらした。すなわち、マルキオンに対して二人の神を論じ直すにあたり、素材の区分に応じて、それぞれに固有の表題と巻とを分けようというのである。一方の神については、およそ存在しないと定め、他方については、まことに神たるにふさわしく存在すると弁護する。ポントスの男が望んだのはそのとおりであった——一方を持ち込み、他方を締め出すことが。

2

Non enim poterat aedificare mendacium sine demolitione veritatis. Aliud subruere necesse habuit, ut quod vellet, exstrueret. Sic aedificat qui propria paratura caret.

PL 2, 284C

というのも、真理を取り壊すことなしに偽りを築き上げることはできなかったからである。彼は、自分が望むものを打ち立てるために、他のものを掘り崩さねばならなかった。自前の建材を持たない者は、そうやって築くのである。

3

Oportuerat autem in hoc solum disceptasse, quod nemo sit deus ille qui Creatori superducitur; ut falso deo depulso, regulis certis et unicam et perfectam praescribentibus divinitatem, nihil jam quaereretur in Deum verum: quem quanto constaret esse, sic quoque dum alium esse non constat, tanto qualemcumque sine controversia haberi deceret, adorandum potius quam judicandum; et demerendum magis quam retractandum, vel quam timendum ob severitatem.

PL 2, 284C

ところで、争うべきはただこの一点だけであるべきであった。すなわち、創造主の上に持ち込まれるあの神なるものが誰も存在しないということである。この偽りの神が退けられ、唯一にして完全なる神性を規定する確かな規範によって、もはや真の神について何も問われる必要がなくなれば——その神が存在することがどれほど確かであるかに応じて、他の神が存在しないことも同様に確かである以上、いかなる神であれ、争いなくそのまま受け容れられるのがふさわしい。裁くよりはむしろ拝むべきであり、論じ直すよりは、あるいはその厳しさゆえに恐れるよりは、むしろその意に適うよう努めるべきである。

4

Quid enim amplius homini necessarium, quam cura in Deum verum, in quem, ut ita dixerim, inciderat, quia alius Deus non erat.

PL 2, 284D

というのも、人間にとって、真の神への配慮ほど必要なものが他にあろうか。いわば人間はその神に行き当たったのであって、それは他の神が存在しなかったからである。

Liber II, Caput II

第II巻 第II章PL 2, 285A
1

At nunc negotium patitur Deus omnipotens, dominus et conditor universitatis; ideo tantum opinor, quia a primordio notus est, quia numquam latuit, quia semper illuxit, etiam ante Romulum ipsum, nedum ante Tiberium: nisi quod solis haereticis cognitus non est, qui ei negotium faciunt: propterea alium Deum existimantes praesumendum, quia quem constat esse, reprehendere magis possunt, quam negare de arbitrio sensus sui pensitantes Deum aliqui: proinde atque si caecus vel fluitantibus oculis, ideo alium solem praesumere velit mitiorem et salubriorem; quia quem videat, non videt.

PL 2, 285A

しかし今や、全能の神、万有の主にして造り主は苦しめられている。私が思うに、それはただ、この神が初めから知られており、一度も隠れたことなく、常に輝いていたからにほかならない——ロムルスその人より前から、まして、ティベリウスより前からは言うまでもない。ただし、この神を苦しめる異端者たちにだけは知られていない。それゆえ彼らは、他の神を想定すべきだと考える。存在することが確かな神を、否定するよりはむしろ非難する方が彼らにはできるからである——ある者たちは、自分の感覚の下す判断によって神を秤にかけているのである。それはあたかも、盲人か、あるいは目の定まらない者が、自分の見ている太陽を見ていないがゆえに、もっと穏やかで健やかな別の太陽を想定しようとするのと同じである。

2

Unicus sol est, o homo, qui mundum hunc temperat; et quando non putas, optimus et utilis; et cum tibi acrior et infestior, vel etiam sordidior atque corruptior, rationi tamen suae par est.

PL 2, 285B

人よ、この世界を治めているのはただ一つの太陽である。お前が思わぬときでも、それは至善で益あるものであり、お前にとってそれがより激しく、より害をなすもの、あるいは汚れ朽ちたものと見えるときでさえ、それ自身の理にはかなっているのである。

3

Eam tu si perspicere non vales, jam nec ullius alterius solis, si qui fuisset, radios sustinere potuisses, utique majoris. Nam qui in inferiorem deum caecutis, quid in sublimiorem?

PL 2, 285B

お前がその理を見抜く力を持たないのであれば、もし他の太陽があったとしても——まして、より大いなる太陽であれば——その光をお前は堪えることさえできなかったであろう。より下位の神に対してすら目が眩んでいるお前が、より崇高な神に対してはどうであろうか。

4

Quin potius infirmitati tuae parcis, nec in periculum extenderis, habens deum certum et indubitatum, et hoc ipso satis visum, cum id primum conspexeris eum esse, quem non scias, nisi ex parte qua voluit ipse.

PL 2, 285B

むしろお前は自分の弱さを労わり、危険にまで踏み込むことのないようにせよ。お前は確かで疑いのない神を持っており、まさにそのこと自体によってすでに十分に見えているのである——その神が、御自身の望まれた限りの部分でしか知られえない方であることを、お前がまず第一に見て取ったのであれば。

5

Sed Deum quidem ut sciens non negas, ut nesciens retractas; imo et accusas quasi sciens; quem si scires, non accusares, imo nec retractares.

PL 2, 285B

だがお前は、神を知る者としては否定せず、知らぬ者としては論じ直す。いや、知っているかのように非難さえする。もし本当に知っているなら、非難することはなく、論じ直すこともないはずである。

6

Reddens nomen illi, negas substantiam nominis, id est magnitudinem, qua Deus dicitur, non tantam eam agnoscens, quantam si homo omnifariam nosse potuisset, magnitudo non esset.

PL 2, 285C

お前はその方に名を与えながら、その名の実体、すなわち神と呼ばれるゆえんの大いさを否定する。お前はその大いさを、しかるべきほど大いなるものとは認めていないのである——もし人間があらゆる面から知り得たなら、もはや大いさではなくなってしまう、それほどの大いさとは。

7

Isaias jam tum apostolus, prospiciens haeretica corda: Quis, inquit (Is. XL, 13, 14), cognovit sensum Domini, aut quis illi consiliarius fuit? aut ad quem consultavit? aut viam intellectus et scientiae quis demonstravit ei?

PL 2, 285C

その時すでに使徒であったイザヤは、異端の徒の心を予め見通してこう言う(イザヤ40:13、14)。「誰が主の思いを知ったか。誰がその方の相談役であったか。あるいは誰に、その方は相談したか。あるいは誰が、知解と知識との道をその方に示したか。」

8

Cui et Apostolus condicet: O profundum divitiarum et sophiae Dei! ut ininvestigabilia judicia ejus, utique Dei judicis, et ininvestigabiles viae ejus! utique intellectus et scientiae, quas ei nemo monstravit: nisi forte isti censores divinitatis, dicentes: Sic non debuit Deus; et sic magis debuit: quasi cognoscat aliquis quae sint in Deo, nisi spiritus Dei.

PL 2, 286A

使徒もまたこれに和して言うであろう。「おお、神の富と知恵との深さよ。神の裁きは——まことに裁く神の裁きは——探り尽くせず、その道は探り尽くせない」——まことに知解と知識との道であり、それを誰もその方に示さなかった。ただし、これらの神性の監察官たちだけは別かもしれない。彼らは言う、「神はこのようにすべきではなかった、むしろこのようにすべきであった」と。あたかも、神の霊のほかに誰かが神のうちにあるものを知り得るかのようにである。

9

Mundi autem habentes spiritum, non agnoscentes in sapientia Dei per sapientiam Deum (I Cor., I, 21), consultiores sibimet videntur Deo. Quoniam, sicut sapientia mundi stultitia est penes Deum, ita et sapientia Dei stultitia est penes mundum.

PL 2, 286A

しかし、世の霊を持ち、神の知恵のうちにあって知恵によって神を認めない者たちは(一コリント1:21)、自分自身の方が神よりも思慮深いと見える。なぜなら、世の知恵が神のもとでは愚かさであるように、神の知恵もまた世のもとでは愚かさだからである。

10

Sed nos scimus stultum Dei sapientius hominibus, et invalidum Dei validius hominibus (I Cor., I, 25). Et ita Deus tunc maxime magnus, cum homini pusillus; et tunc maxime optimus, cum homini non bonus; et tunc maxime unus, cum homini duo aut plures.

PL 2, 286A

しかし我々は知っている。神の愚かさは人間よりも知恵深く、神の弱さは人間よりも力強い、と(一コリント1:25)。かくして神は、人間にとって小さく見えるときにこそ最も大いなるのであり、人間にとって善くないと見えるときにこそ最も至善なのであり、人間にとって二つあるいはそれ以上に見えるときにこそ最も唯一なのである。

11

Quod si a primordio homo animalis non recipiens quae sunt spiritus (I Cor., II, 14), stultitiam existimavit Dei legem, ut quam observare neglexit: ideoque non habendo fidem, etiam quod videbatur habere ademptum est illi (Matth., XIII, 12; Luc., VIII, 18), paradisi gratia et familiaritas Dei, per quam omnia Dei cognovisset, si obedisset: quid mirum si redhibitus materiae suae, et in ergastulum terrae laborandae relegatus, in ipso opere prono et devexo ad terram, usurpatum ex illa spiritum mundi universo generi suo tradidit, dumtaxat animali et haeretico, non recipienti quae sunt Dei?

PL 2, 286B

もし初めから、霊に属することを受け入れない、魂に属する人が(一コリント2:14)、神の律法を愚かなものと見なし、それゆえこれを守ることを怠ったのだとすれば——そして、信を持たなかったことによって、持っているように見えたものまでも彼から取り上げられたのだとすれば(マタイ13:12、ルカ8:18)、すなわち楽園の恩恵と神との親しい交わりが取り上げられたのだとすれば——それによって、もし従っていたなら、彼は神のすべてを知り得たであろう。だとすれば、彼が自分の質料へと送り返され、地を耕す苦役の監獄へと追いやられ、まさにその労働のうちで地へと屈み傾きながら、その質料から取り込んだ世の霊を自分の種族全体へ、ただし魂に属する者、異端の者、すなわち神に属することを受け入れない者にのみ、伝えたとしても、何の不思議があろうか。

12

Aut quis dubitabit ipsum illud Adae delictum haeresin pronuntiare, quod per electionem suae potius quam divinae sententiae admisit? nisi quod Adam numquam figulo suo dixit: «Non prudenter definxisti me.» Confessus est seductionem; non occultavit seductricem: rudis admodum haereticus fuit.

PL 2, 286B

あるいは、アダムのあの罪そのものを異端と呼ぶことを、誰が疑うであろうか。彼はその罪を、神の判断よりもむしろ自分自身の判断の選択によって犯したのだから。ただしアダムは、自分を形づくった陶工に向かって「あなたは私を賢明に形づくらなかった」と決して言わなかった。彼は誘惑されたことを告白し、誘惑した女を隠さなかった。彼はいまだ未熟な異端者であった。

13

Non obaudiit; non tamen blasphemavit Creatorem, nec reprehendit auctorem, quem a primordio sui bonum et optimum invenerat, et ipse si forte judicem fecerat a primordio.

PL 2, 286C

彼は従わなかった。しかしそれでも創造主を冒瀆せず、創造者を非難しなかった。彼はその方を、自分の初めから善き至善の方と見出しており、もし彼自身がその方を裁く者ともしていたとしても、それもまた初めからのことであった。

Liber II, Caput III

第II巻 第III章PL 2, 287A
1

Igitur oportebit ineuntes examinationem in Deum notum, si quaeritur in qua conditione sit notus, ab operibus ejus incipere quae priora sunt homine, ut statim cum ipso comperta bonitas ejus, et exinde constituta atque praescripta, aliquem sensum suggerat nobis intelligendi, qualiter sequens rerum ordinatio evaserit.

PL 2, 287A

したがって、知られている神についての吟味に入るにあたり、その神がいかなる条件のもとで知られているかが問われるならば、人間に先立つその方の御業から始めるのが必要であろう。それによって、その方の善性が、その方自身とともに直ちに見出され、そこから確立され、あらかじめ規定されることで、続く事物の秩序がいかにして展開したかを理解するための何らかの手がかりを我々に示してくれるであろう。

2

Possunt autem discipuli Marcionis recognoscentes bonitatem Dei nostri, dignam quoque Deo agnoscere per eosdem titulos, per quos indignam ostendimus in deo illorum. Jam hoc ipsum quod materia est agnitionis suae, non apud alium invenit, sed de suo sibi fecit.

PL 2, 287A

ところで、マルキオンの弟子たちも、我々の神の善性を認めるならば、その善性が神にふさわしいものであることを、まさに我々が彼らの神においてふさわしくないと示したのと同じ論点によって認めることができるはずである。しかも、この善性が自らを知らしめる材料そのものは、他の誰かのもとに見出されたのではなく、その神自身が自分自身のために作り出したものなのである。

3

Prima denique bonitas Creatoris, qua se Deus noluit in aeternum latere, id est non esse aliquid, cui Deus cognosceretur. Quid enim tam bonum, quam notitia et fructus Dei?

PL 2, 287B

まず何よりも創造主の第一の善性とは、神が永遠に隠れたままでいることを欲しなかったこと、すなわち、神が知られるべき何ものかが存在しないという状態を欲しなかったことである。神を知ることとその実りにまさる善が、いったい他にあろうか。

4

Nam, etsi nondum apparebat, hoc bonum esse, quia nondum erat quicquam cui appareret; sed Deus praesciebat quid boni appariturum esset: et ideo in suam summam commisit bonitatem, apparituri boni negotiatricem, non utique repentinam, nec obventitiae bonitatis, nec provocatitiae animationis, quasi exinde censendam, quo coepit operari.

PL 2, 287B

たとえこれが善いことであるとはまだ現れていなかったとしても——それは、それが現れるべき何ものもまだ存在しなかったからにすぎない——神はしかし、いかなる善が現れようとしているかを予め知っていた。それゆえ神は、これから現れようとする善を取り計らう働き手として、自らの善性の総体にこれを委ねたのである。その善性は、決して突発的なものでも、偶発的な善性でも、誘発された発動でもなく、それが働き始めたところから初めて数えられるべきものでもない。

5

Si enim ipsa constituit initium, exinde quo coepit operari, non habuit initium ipsa cum fecit.

PL 2, 287B

というのも、もしその善性自身が初めを定めたのであれば——それが働き始めたその地点から——その善性自身は、それを作り出したときには初めを持っていなかったことになるからである。

6

Initio autem facto, ab ea etiam ratio temporum nata est, utpote quibus distinguendis et notandis, sidera et luminaria coelestia disposita sunt: Erunt enim, inquit (Gen., I, 14), in tempora, et menses, et annos.

PL 2, 287B

しかし初めが作られたのちに、そこから時の秩序もまた生まれた。というのも、それらを区分し、しるしづけるために、星々と天の光る物とが配置されたからである。すなわち「これらは時と月と年とのためになるであろう」と言われている(創世記1:14)。

7

Ergo nec tempus habuit ante tempus, quae fecit tempus; sicut nec initium ante initium, quae constituit initium.

PL 2, 287C

したがって、時を作った善性は、時に先立つ時を持たなかった。それは、初めを定めた善性が、初めに先立つ初めを持たなかったのと同じである。

8

Atque ita carens et ordine initii et modo temporis, de immensa et indeterminabili aetate censebitur, nec poterit repentina vel obventitia et provocatitia reputari, non habens unde reputetur, id est aliquam temporis speciem; sed et aeterna, et Deo ingenita, et perpetua praesumenda, ac per hoc Deo digna, suffundens jam hinc bonitatem dei Marcionis, non dico initiis et temporibus, sed ipsa malitia creatoris posteriorem, si tamen malitia potuit a bonitate committi.

PL 2, 287C

かくして、初めの秩序も時の尺度も持たないゆえに、それは計り知れず定めがたい悠久のものとみなされるであろう。突発的、偶発的、誘発されたものとは見なしえない。そう見なす根拠となる何か、すなわち何らかの時の様相すら持たないからである。むしろそれは、永遠であり、神に生まれながらに具わり、永続するものと前提されねばならない。それゆえにこそ神にふさわしいのであり、こうして早くもマルキオンの神の善性を赤面させる——その善性は、始まりや時よりも後だとは言うまい、創造主の悪意そのものよりも後なのである。もっとも、悪意が善性から生じ得たとすればの話であるが。

Liber II, Caput IV

第II巻 第IV章PL 2, 288A
1

Igitur, cum cognoscendo Deo hominem prospexisset bonitas Dei ipsius, etiam hoc praeconio suo addidit, quod prius domicilium homini commentata est, aliquam postmodum molem maximam, postmodum et majorem, ut in magna tamquam in minore proluderet atque perficeret: et ita de bono Dei, id est de magno, ad optimum quoque ejus, id est ad majus habitaculum promoveretur.

PL 2, 288A

そこで、神を知ることにおいて人間を見据えていた神ご自身の善性は、その先触れにさらにこれをも加えた。すなわち、まず人間のために住まいを工夫し——のちにある巨大な物体を、さらにのちにはより大きな物体を用意し——大なるものにおいてなお小さきものであるかのように試作しては完成させたのである。そしてこうして、神の善、すなわち大なるものから、神の至善、すなわちより大いなる住まいへと進められていったのである。

2

Adhibet operi bono optimum etiam ministrum, sermonem suum: Eructavit, inquit, (Ps. XLIV, 1) cor meum sermonem optimum.

PL 2, 288A

善き御業に、至善の奉仕者、すなわち御自らの言葉をも用いる。「わが心は至善の言葉を吐き出した」と言われている(詩篇44:1)。

3

Agnoscat hinc primum fructum optimum, utique optimae arboris, Marcion: imperitissimus rusticus quidem in malam, bonam inseruit; sed non valebit blasphemiae surculus, arescet cum suo artifice, et ita se bonae arboris natura testabitur.

PL 2, 288A

マルキオンは、ここから、最初の至善の実りを、まさに至善の木の実りとして認めるがよい。実に、この上なく未熟な百姓は、悪しき木に善き穂を接ぎ木したのだが、その冒瀆の若枝が育つことはなく、その細工師とともに枯れ果てるであろう。そしてこうして、善き木の本性はみずからを証しするのである。

4

Adspice ad summam, qualia sermo fructificaverit: Et dixit Deus: Fiat; et factum est, et vidit Deus quia bonum (Gen., I): non quasi nesciens bonum, nisi videret, sed quia bonum, ideo videns, honorans et consignans, et dispungens bonitatem operum dignatione conspectus.

PL 2, 288B

言葉がいかなる実りをもたらしたか、その全体に目を向けよ。「神は言われた、『あれ』と。そして、そのようになった。そして神は、それが善いのを見られた」(創世記1章)——見なければ善いことを知らなかったかのようにではなく、善いからこそ、それを見て、これに敬意を払い、証印を押し、その眼差しの尊崇によって御業の善性に決着をつけたのである。

5

Sic et benedicebat quae bene faciebat, ut tibi totus Deus commendaretur, bonus, et dicere et facere. Maledicere adhuc sermo non norat, quia nec male facere. Videbimus caussas, quae hoc quoque a Deo exegerunt.

PL 2, 288B

かくして、善くなしたものを祝福された。それは、語ることにおいても、なすことにおいても善き方として、神の全体がお前に推し薦められるためである。言葉はまだ呪うことを知らなかった。それは、悪しくなすことをまだ知らなかったからである。この点についても、神にそれを要求した諸原因を我々はのちに見るであろう。

6

Interim mundus ex bonis omnibus constitit, satis praemonstrans quantum boni pararetur illi, cui praeparabatur hoc totum. Quis denique dignus incolere Dei opera, quam ipsius imago et similitudo?

PL 2, 288B

さしあたり、世界はすべて善きものから成り立ち、この全体が用意された当の者のために、いかほどの善が用意されていたかを十分に予め示していた。そもそも、神の御業に住まうにふさわしい者として、神ご自身の像であり似姿である者のほかに、いったい誰があろうか。

7

Eam quoque bonitas et quidem operantior operata est, non imperiali verbo, sed familiari manu, etiam verbo blandiente praemisso: Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram (Gen., I, 26).

PL 2, 288B

善性は、この者をもまた、いっそう働きに満ちた仕方で作り出した。すなわち、命令する言葉によってではなく、親しみの手によって、しかも先立って、いつくしみ深い言葉を告げてのことである。「我々のかたちに、我々の似姿に、人間を造ろう」(創世記1:26)。

8

Bonitas dixit, bonitas finxit hominem de limo, in tantam substantiam carnis ex una materia tot qualitatibus exstructam. Bonitas inflavit animam, non mortuam, sed vivam. Bonitas praefecit universis fruendis atque regnandis, etiam cognominandis (Gen., II, 7).

PL 2, 288C

善性が語り、善性が人間を泥から形づくった——一つの質料から、これほど多くの性質を備えた肉の実体を、これほど大いなるものへと築き上げて。善性が魂を吹き込んだ。死せる魂ではなく、生ける魂を。善性が、享受し統治すべきすべてのもの、そして名づけるべきものの上に人間を立てた(創世記2:7)。

9

Bonitas amplius delicias adjecit homini, ut quamquam totius orbis possidens, in amoenioribus moraretur, translatus in paradisum, jam tunc de mundo in Ecclesiam.

PL 2, 288C

善性はさらに、人間に喜びを加えた。全世界を所有していながらも、より快い場所に留まるようにと、楽園へと移されたのである——すでにその時から、世界から教会へと〔移されたのである〕。

10

Eadem bonitas et adjutorium prospexit, ne quid non boni: Non est enim, inquit (Gen., II, 18), bonum solum esse hominem. Sciebat illi sexum Mariae, et deinceps Ecclesiae profuturum.

PL 2, 288C

同じ善性は、助け手をも備えた。何一つ善からぬものがないようにである。「人が独りでいるのは善くない」と言われているとおりである(創世記2:18)。神は、その性〔女〕が、マリアにおいて、次いで教会において、人間に益をもたらすことになるのを知っていたのである。

11

Sed et quam arguis legem, quam in controversias torques, bonitas erogavit, consulens homini quo Deo adhaereret, ne non tam liber, quam adjectus videretur, aequandus famulis suis caeteris animalibus, solutis a Deo et ex fastidio liberis; sed ut solus homo gloriaretur, quod solus dignus fuisset qui legem a Deo sumeret, utque animal rationale, intellectus et scientiae capax, ipsa quoque libertate rationali contineretur, ei subjectus, qui subjecerat illi omnia (I Cor., XV, 28).

PL 2, 289A

しかし、お前が非難し、論争へとねじ曲げているあの律法もまた、善性が与えたものである。それは、人間が神に結びつくようにとの配慮であり、人間が自由な者としてではなく、単なる付け足しであるかのように見えることのないようにである——自分の下僕である他の動物たち、すなわち神から放たれ、顧みられぬがゆえに自由である獣たちと、同等に扱われることのないようにである。むしろ、人間だけがこう誇りうるためである。すなわち、彼だけが神から律法を受けるにふさわしい者であったこと、そして、理性を備えた動物として、知解と知識との能力を持つ者として、彼自身もまた理性的な自由によって縛られる者とされたこと、しかも、すべてのものを彼に従わせた方に、彼自身が従う者とされたことである(一コリント15:28)。

12

Cujus legis observandae consilium, bonitas pariter adscripsit: Qua die autem ederitis, morte moriemini (Gen., II, 17). Benignissime enim demonstravit exitum transgressionis, ne ignorantia periculi negligentiam juvaret obsequii.

PL 2, 289A

この律法を守るべしとの勧めもまた、善性が等しく書き添えた。「汝らが食べるその日には、死をもって死ぬであろう」と(創世記2:17)。というのも、善性はこの上なく慈愛深く、違反の結末を示したのであり、それは危険についての無知が、従順の怠りを助長することのないようにである。

13

Porro, si legis imponendae ratio praecessit, sequebatur etiam observandae, ut poena transgressioni adscriberetur; quam tamen evenire noluit, qui ante praedixit.

PL 2, 289B

さらに、律法を課す理由が先立ったのであれば、それを守るべき理由もまた続いたのであり、違反には刑罰が科されると定められた。とはいえ、あらかじめそれを告げた方は、それが実際に起こることを望んではいなかったのである。

14

Agnosce igitur bonitatem Dei nostri interim, vel hucusque ex operibus bonis, ex benedictionibus bonis, ex indulgentiis, ex providentiis, ex legibus et praemonitionibus bonis et benignis.

PL 2, 289B

それゆえ、さしあたり、少なくともここまでのところ、我々の神の善性を認めるがよい——善き御業から、善き祝福から、寛恕から、摂理から、そして善く慈愛深い律法と予告とから。

Liber II, Caput V

第II巻 第V章PL 2, 289B
1

Jam hinc ad quaestiones omnes. O canes, quos foras Apostolus expellit (Apoc., XXII, 15), latrantes in Deum veritatis! haec sunt argumentationum ossa quae obroditis.

PL 2, 289B

さて、ここからあらゆる問いに移ろう。おお、使徒が外へと追い払う犬どもよ(黙示録22:15)、真理の神に向かって吠え立てる者どもよ。諸君が齧っているのは、まさにこの論証という骨なのだ。

2

Si Deus bonus et praescius futuri, et avertendi mali potens, cur hominem, et quidem imaginem et similitudinem suam, imo et substantiam suam, per animae scilicet censum, passus est labi de obsequio legis in mortem, circumventum a diabolo?

PL 2, 289B

もし神が善く、未来を予知し、悪を退ける力を持つのであれば、なぜ人間を——それも神ご自身の像であり似姿である者を、いや魂の起源によれば神ご自身の実体でさえある者を——律法への従順から死へと滑り落ちるのを、悪魔に欺かれるままに、許したのか。

3

Si enim et bonus qui evenire tale quid nollet, et praescius qui eventurum non ignoraret, et potens qui depellere valeret, nullo modo evenisset, quod sub his tribus conditionibus divinae majestatis evenire non posset.

PL 2, 289C

というのも、もし神が善くあって、そのようなことが起こることを望まなかったのであれば、そして予知者であって、それが起こることを知らずにいなかったのであれば、そして力ある者であって、それを退ける力を持っていたのであれば——この三つの条件のもとにある神の威厳においては、決してそのようなことは起こり得なかったはずだからである。

4

Quod si evenit, absolutum est e contrario Deum neque bonum credendum, neque praescium, neque potentem: siquidem in quantum nihil tale evenisset, si talis Deus, id est bonus, et praescius, et potens, in tantum ideo evenit, quia non talis Deus.

PL 2, 289C

しかし、もしそれが実際に起こったのなら、逆に、神は善き方とも、予知する方とも、力ある方とも信じるべきではないということが確定する。なぜなら、もし神がそのような方——すなわち善く、予知し、力ある方——であったなら、そのようなことは何一つ起こらなかったであろうその度合いに応じて、まさにそれが起こったのは、神がそのような方ではなかったからだ、ということになるからである。

5

Ad haec, prius est istas species in Creatore defendere, quae in dubium vocantur; bonitatem dico, et praescientiam, et potentiam. Nec immorabor huic articulo, praeeunte definitione etiam ipsius Christi (Joan., X, 25): ex operibus ineundae probationes.

PL 2, 289C

これに対して、まずなすべきは、疑いに付されているこれらの性質——すなわち善性、予知、力を私は言うのだが——を創造主において弁護することである。この論点に長くは留まらないであろう。キリストご自身の定めが先立って示しているとおりである(ヨハネ10:25)。すなわち、証明は御業から始めるべきである。

6

Opera Creatoris utrumque testantur et bonitatem ejus, qua bona, sicut ostendimus; et potentiam qua tanta; et quidem ex nihilo. Nam, etsi ex aliqua materia, ut quidam volunt, hoc ipso tamen ex nihilo, dum non id fuerunt quod sunt.

PL 2, 290A

創造主の御業は、その両方を証している。すなわち、我々がすでに示したとおり善きがゆえの善性を、そして、これほど大いなるがゆえの力を——しかもそれらは無から造られたのである。なぜなら、たとえある者たちの望むように何らかの質料からであったとしても、まさにそのことによってやはり無からなのである。というのも、それらは、現にあるところのものではなかったのだから。

7

Postremo, vel sic magna, dum bona: vel sic Deus potens, dum omnia ipsius; unde et omnipotens. De praescientia vero quid dicam? quae tantos habet testes, quantos fecit prophetas.

PL 2, 290A

最後に、いずれにせよ、善きがゆえに大いなるのであり、あるいはいずれにせよ、すべてが神のものであるがゆえに神は力ある方である。それゆえにこそ全能でもある。しかし予知についていったい何を言おうか。それは、神が造った預言者の数だけの証人を持っているのだ。

8

Quamquam quis praescientiae titulus in omnium auctore, qua universa utique disponendo praesciit, et praesciendo disposuit, certe ipsam transgressionem; quam nisi praescisset, nec cautionem ejus delegasset sub metu mortis.

PL 2, 290A

とはいえ、万物の創造者において、予知という名目がいったい何ほどのものであろうか。神は万物を配剤することによって予知し、予知することによって配剤したのであり、確かにあの違反そのものについてもそうであった。もし神がそれを予知していなかったなら、死の恐れのもとにその警戒を課すこともなかったであろう。

9

Igitur si et fuerunt in Deo istae facultates, prae quibus nihil mali evenire homini aut potuisset aut debuisset, et nihilominus evenit; videamus et hominis conditionem, ne per illam potius evenerit, quod per Deum evenire non potuit.

PL 2, 290A

したがって、もし神のうちにこれらの能力——それらに照らせば、人間に何ら悪が起こることもできず、起こるべきでもなかったはずの能力——が実際にあり、それにもかかわらずそれが起こったのだとすれば、我々は人間の境遇をも見なければならない。神によっては起こり得なかったことが、むしろその境遇によって起こったのではないかを確かめるためである。

10

Liberum et sui arbitrii et suae potestatis invenio hominem a Deo institutum, nullam magis imaginem et similitudinem Dei in illo animadvertens, quam ejusmodi status formam.

PL 2, 290B

私は、神によって、自らの意志において自由であり、自らの力において自由な者として立てられた人間を見出す。私が彼のうちに認める神の像と似姿は、まさにこの在り方の形にほかならない。

11

Neque enim facie et corporalibus lineis, tam variis in genere humano, ad uniformem Deum expressus est; sed in ea substantia, quam ab ipso Deo traxit, id est animae, ad formam Dei respondentis, et arbitrii sui libertate et potestate signatus est.

PL 2, 290B

というのも、人間は、顔かたちや肉体の輪郭によって——それは人類のうちであれほど多様であるのに——一様な神へと写し取られたのではない。そうではなく、神ご自身から引き出したあの実体、すなわち魂において、神の形に応える者として、また自らの意志の自由と力とによってしるしづけられたのである。

12

Hunc statum ejus confirmavit etiam ipsa lex, tunc a Deo posita. Non enim poneretur lex ei qui non haberet obsequium debitum legi in sua potestate: nec rursus comminatio mortis transgressioni adscriberetur, si non et contemptus legis in arbitrii libertatem homini deputaretur.

PL 2, 290B

この彼の在り方を、その時に神によって定められた律法そのものもまた確証している。というのも、律法に対して負うべき従順を自らの力のうちに持たない者に対しては、律法が課されることはなかったであろうから。また逆に、律法の蔑ろにされることが人間の意志の自由に帰せられるのでなければ、違反に対して死の脅しが科されることもなかったであろう。

13

Sic et in posteris legibus Creatoris invenias, proponentis ante hominem bonum et malum, vitam et mortem (Deut., XXX, 15): sed nec alias totum ordinem disciplinae per praecepta dispositum, avocante Deo et minante et exhortante, nisi et ad obsequium et ad contemptum libero et voluntario homini.

PL 2, 290C

同様に、創造主ののちの諸律法においても、人間の前に善と悪、命と死とを置いたことを見出すであろう(申命記30:15)。いや、そうでなければ、戒めによって配された規律の秩序全体——神が思いとどまらせ、脅し、勧めるというその全体——は、従順にも蔑ろにするにも自由で自発的な人間に対してでなければ、成り立ちようがなかったのである。

Liber II, Caput VI

第II巻 第VI章PL 2, 290C
1

Sed quoniam ex hoc jam intelligimur, eo struentes liberam hominis potestatem arbitrii sui, ut quod ei evenit, non Deo, sed ipsi debeat exprobrari; ne et tu hinc jam opponas, non ita illum institui debuisse si libertas et potestas arbitrii exitiosa futura esset; hoc quoque prius defendam ita institui debuisse, quo fortius commendem, et ita institutum, et digne Deo institutum, potiore ostensa ea caussa quae ita fecit institui.

PL 2, 290C

しかし、我々はすでにこのことによって理解されているのであるから——すなわち、人間に自らの意志の自由な力を築き上げることによって、彼に起こったことが、神にではなく彼自身に非難として帰せられるべきだとしていることによって——お前がここから、もし意志の自由と力とが破滅をもたらすものになるのであれば、人間はそのように立てられるべきではなかった、と反論することのないように、私はまずこの点、すなわち人間はそのように立てられるべきであったということを弁護しよう。それによって、彼がそのように立てられたこと、そして神にふさわしく立てられたことを、より力強く推し薦めるためである。彼をそのように立てさせた、より優れた理由が示されたうえでのことである。

2

Bonitas Dei et ratio ejus huic quoque instituto patrocinabuntur, in omnibus conspirantes apud Deum nostrum. Nec ratio enim sine bonitate ratio est, nec bonitas sine ratione bonitas, nisi forte penes deum Marcionis, inrationaliter bonum, sicut ostendimus.

PL 2, 291A

神の善性と、その理性とは、この定めについても弁護者となるであろう。我々の神においては、両者はあらゆる点で一致して働くのである。というのも、善性を欠いた理性は理性ではなく、理性を欠いた善性は善性ではないからである——ただし、我々がすでに示したとおり、不合理に善きマルキオンの神においては別かもしれないが。

3

Oportebat Deum cognosci: bonum hoc utique et rationale. Oportebat dignum aliquid esse, quod Deum cognosceret: quid tam dignum prospici posset, quam imago Dei et similitudo? Et hoc bonum, sine dubio, et rationale.

PL 2, 291A

神は知られるべきであった。これはまことに善であり、理にかなったことである。神を知るにふさわしい何ものかが存在すべきであった。神の像であり似姿である者にまさってふさわしいと見なされ得るものが、いったい他にあろうか。そしてこれもまた、疑いなく、善であり理にかなったことである。

4

Oportebat igitur imaginem et similitudinem Dei, liberi arbitrii et suae potestatis institui, in qua hoc ipsum, imago et similitudo Dei deputaretur; arbitrii scilicet libertas et potestas: in quam rem ea substantia homini accommodata est, quae hujus status esset, adflatus Dei, utique liberi et suae potestatis.

PL 2, 291A

したがって、神の像であり似姿である者は、自由意志と自らの力とを具えた者として立てられるべきであった。それでこそ、まさにこのこと——すなわち意志の自由と力——こそが、神の像であり似姿であると見なされるのである。この目的のために、人間には、この在り方にふさわしい実体、すなわち、まことに自由であり自らの力を持つ神の、その息吹があてがわれたのである。

5

Sed et alias quale erat ut totius mundi possidens homo, non in primis animi sui possessione regnaret, aliorum dominus, sui famulus? Habes igitur et bonitatem Dei agnoscere ex dignatione, et rationem ex dispositione.

PL 2, 291B

それに、他の点でも、全世界を所有する人間が、まず何よりも自らの心の所有において統治者たらず、他者たちの主でありながら自分自身の僕であるというのは、いったいどういうことであろうか。したがって、お前は、その尊重〔人間への配慮〕から神の善性を認め、その配剤から理性を認めることができるのである。

6

Sola nunc bonitas deputetur, quae tantum homini largita sit, id est arbitrii libertatem. Aliud sibi ratio defendat in ejusmodi institutionem. Nam bonus natura Deus solus (Matth., XIX, 17).

PL 2, 291B

今はただ善性だけを取り上げよう。それが人間にこれほど多くのものを、すなわち意志の自由を与えたのである。理性については、このような定めのうちに、また別に弁護させよう。というのも、本性上善き者は神おひとりだけだからである(マタイ19:17)。

7

Qui enim quod est sine initio habet, non institutione habet illud, sed natura. Homo autem qui totus ex institutione est, habens initium, cum initio sortitus est formam qua esset: atque ita non natura in bonum dispositus est, sed institutione; non suum habens bonus esse, quia non natura in bonum dispositus est, sed institutione, secundum institutorem bonum, scilicet bonorum conditorem.

PL 2, 291B

というのも、初めを持たずしてあるものを持つ者は、それを定めによってではなく、本性によって持っているからである。しかし人間は、全く定めから成る者であり、初めを持ち、その初めとともに、あるところの自らの形を受け取ったのであるから、善へと配されているのは本性によってではなく、定めによってである。彼は、善くあることを自分固有のものとして持っているのではない。なぜなら、彼が善へと配されているのは本性によってではなく、定めによってであり、しかも善き定め手、すなわち善きものどもの造り主に従ってのことだからである。

8

Ut ergo bonum jam suum haberet homo, emancipatum sibi a Deo, et fieret proprietas jam boni in homine, et quodammodo natura, de institutione adscripta est illi quasi libripens emancipati a Deo boni, libertas et potestas arbitrii, quae efficeret bonum, ut proprium, jam sponte praestari ab homine; quoniam et hoc ratio bonitatis exigeret voluntarie exercendae; ex libertate scilicet arbitrii non favente institutioni, non serviente: ut ita demum bonus consisteret homo, si secundum institutionem quidem, sed ex voluntate jam bonus inveniretur, quasi de proprietate naturae: proinde ut et contra malum (nam et illud utique Deus providebat) fortior homo praetenderet, liber scilicet et suae potestatis: quia, si careret hoc jure, ut bonum quoque non voluntate obiret, sed necessitate, usurpabilis etiam malo futurus esset ex infirmitate servitii, proinde et malo sicut bono famulus.

PL 2, 291C

かくして、人間が今や善きものを自分自身のものとして持つように——神によって彼に譲り渡された善きものとして——そして善きものが人間のうちで固有の性質となり、いわば本性となるように、この定めから彼に割り当てられたのが、神によって譲り渡された善きものの、いわば秤持ちとしての、意志の自由と力であった。それは、善きものが彼のものとして、今や人間自身によって自発的に差し出されるようにするためである。なぜなら、これもまた善性の理が要求するところだからである——すなわち、自発的に行使されることを。それはすなわち、定めに従うのでも仕えるのでもない意志の自由からのことである。こうしてついに、人間は善き者として成り立つのであろう——もし定めに従いつつも、なお自らの意志によって善き者と見出されるのであれば、あたかも本性の固有性からであるかのように。同様に、悪に対しても(というのも、神はそれもまた予見していたのであるから)、人間はより強い者として立ちはだかるためである——すなわち、自由であり、自らの力を持つ者として。というのも、もし彼がこの権利を欠いていたなら、善きことすらも意志によってではなく必然によって行うことになり、隷属の弱さゆえに悪にも奪い取られうる者となり、善に対してと同様、悪に対しても僕となってしまったであろうからである。

9

Tota ergo libertas arbitrii in utramque partem concessa est illi, ut sui dominus constanter occurreret, et bono sponte servando, et malo sponte vitando: quoniam et alias positum hominem sub judicio Dei, oportebat justum illud efficere de arbitrii sui meritis, liberi scilicet.

PL 2, 292A

したがって、意志の全き自由が両方の側に対して彼に許された。それは、彼が自分自身の主人として、善を自発的に守ることにおいても、悪を自発的に避けることにおいても、一貫して立ち向かうためである。というのも、そもそも人間が神の裁きのもとに置かれている以上、その裁きを、彼自身の意志の功罪に基づいて——それも自由な意志の功罪に基づいて——正当なものとする必要があったからである。

10

Caeterum, nec boni nec mali merces jure pensaretur ei qui aut bonus aut malus necessitate fuisset inventus, non voluntate.

PL 2, 292B

さもなければ、必然によって善き者あるいは悪しき者と見出され、意志によってではなかった者に対しては、善についても悪についても、その報いを正当に量ることはできなかったであろう。

11

In hoc et lex constituta est, non excludens, sed probans libertatem de obsequio sponte praestando, vel transgressione sponte committenda; ita in utrumque exitum libertas patuit arbitrii.

PL 2, 292B

この点においてこそ、律法もまた定められたのである。それは自由を締め出すのではなく、自発的に差し出される従順によって、あるいは自発的に犯される違反によって、自由を証しするものであった。かくして、意志の自由はいずれの結末に対しても開かれていたのである。

12

Igitur, si et bonitas et ratio Dei invenitur circa libertatem arbitrii concessam homini, non oportet, omissa prima definitione bonitatis atque rationis quae ante omnem tractatum constituenda est, post factis praejudicare non ita Deum instituere debuisse quia aliter quam Deum deceret evasit; sed dispecto quia ita debuerit instituere, salvo eo quod dispectum est, caetera explorare.

PL 2, 292B

したがって、もし人間に許された意志の自由をめぐって、神の善性と理性の双方が見出されるのであれば、あらゆる議論に先立って定められるべき善性と理性のこの第一の定義を措いて、事後の結果によって、事の成り行きが神にふさわしいのとは違ってしまったのだから神はそのように立てるべきではなかった、と予断してはならない。むしろ、そのように立てるべきであったことがすでに見極められている以上、その見極められたことを保持したまま、他のことを探求すべきである。

13

Caeterum facile est offendentes statim in hominis ruinam, antequam conditionem ejus inspexerint, in auctorem referre quod accidit, quia nec auctoris examinata sit ratio.

PL 2, 292C

もっとも、人間の破滅にすぐさまつまずく者たちが、その境遇を吟味する前に、起こったことを創造者に帰するのはたやすいことである。それは、創造者の理由が吟味されていないからにほかならない。

14

Denique, et bonitas Dei a primordio operum perspecta, persuadebit nihil a deo mali evenire potuisse, et libertas hominis recogitata se potius ream ostendet, quod ipsa commisit.

PL 2, 292C

最後に、御業の初めから見て取られた神の善性は、神から悪が起こることなどあり得なかったことを納得させるであろう。そして、あらためて考え直された人間の自由は、むしろ自分自身こそが、自らが犯したことについての責めを負う者であることを示すであろう。

Liber II, Caput VII

第II巻 第VII章PL 2, 292C
1

Hac definitione omnia Deo salva sunt; et natura bonitatis, et ratio dispositionis, et praescientiae et potentiae copia.

PL 2, 292C

この定義によって、神においてはすべてが損なわれずに保たれる――善性という本性も、配剤の理も、予知と力の豊かさも。

2

Exigere tamen a Deo debes et gravitatem summam et fidem praecipuam in omni institutione ejus, ut desinas quaerere an Deo nolente potuerit quid evenire.

PL 2, 293A

しかしお前は、神のあらゆる制定において、この上ない確固さと格別な誠実さとを神に求めるべきである。そうすれば、神が望まないのに何事かが起こりえたのかを問うことをやめるであろう。

3

Tenens enim gravitatem et fidem Dei boni, sed rationalibus institutionibus ejus vindicandas, nec illud miraberis, quod Deus non intercesserit adversus ea quae noluit evenire, ut conservaret ea quae voluit.

PL 2, 293A

なぜなら、善き神の確固さと誠実さとは、その理にかなった数々の制定によって証しされるべきものだと捉えるならば、お前は次のことに驚かなくなるはずだからである。すなわち、神が望んだことを保つために、神が望まなかったことに対して介入しなかったということに。

4

Si enim semel homini permiserat arbitrii libertatem et potestatem, et digne permiserat, sicut ostendimus, utique fruendas eas ex ipsa institutionis auctoritate permiserat; fruendas autem quantum in ipso, secundum ipsum, id est secundum Deum, id est in bonum: quis enim adversus se permittet aliquid? quantum vero in homine, secundum motus libertatis ipsius Quis enim non hoc praestat ei, cui quid semel frui praestat, ut pro animo et arbitrio suo fruatur?

PL 2, 293A

神が一度、人間に意志の自由と力とを許したのであれば――そして我々が示したとおり、それにふさわしく許したのであれば――当然、神はその制定そのものの権威によって、それらが享受されることをも許したはずである。享受されるとは、神自身に関わるかぎりでは、神自身に即して、すなわち神に即して、すなわち善へ向けてのことである。誰が自分自身に逆らうものを許すだろうか。しかし人間に関わるかぎりでは、人間自身の自由の動きに即してのことである。ひとたび何かを享受することを許した相手に対して、その者が自分の心と意志のままにそれを享受することまで、誰が許さずにいられようか。

5

Igitur consequens erat uti Deus secederet a libertate semel concessa homini, id est contineret in semetipso et praescientiam et praepotentiam suam, per quas intercessisse potuisset, quo minus homo male libertate sua frui adgressus, in periculum laberetur.

PL 2, 293B

したがって当然、神はひとたび人間に与えられた自由から身を退くべきであった。すなわち、自らのうちに予知と絶大な力とを抑えておくべきであった。それによって神は、人間が自らの自由を悪しく用いようとして危険へ落ち込むのを、介入して防ぐこともできたはずだからである。

6

Si enim intercessisset, rescidisset arbitrii libertatem, quam ratione et bonitate permiserat.

PL 2, 293B

もし神が介入していたなら、理と善性とをもって許した意志の自由を、取り消していたことになる。

7

Denique, puta intercessisse, puta rescidisse illum arbitrii libertatem dum revocat ab arbore, dum ipsum circumscriptorem colubrum a congressu foeminae arcet, nonne exclamaret Marcion: O dominum futilem, instabilem, infidelem, rescindentem quae instituit!

PL 2, 293B

そもそも、神が介入していたと、あの意志の自由を取り消していたと想定してみよ――木から呼び戻すことによって、あの人を欺く蛇が女に近づくのを妨げることによって。マルキオンはこう叫ばなかっただろうか。「なんと軽薄で、不安定で、不実な主か。自ら定めたものを取り消すとは」と。

8

Cur permiserat liberum arbitrium, si intercedit? cur intercedit, si permisit? Eligat ubi semetipsum erroris notet, in institutione, an in rescissione.

PL 2, 293B

なぜ自由意志を許したのか、もし介入するというなら。なぜ介入するのか、もし許したのなら。制定の点でか、取り消しの点でか、自らの誤りをどこに認めるか、あの主に選ばせるがよい。

9

Nonne tunc magis deceptus ex impraescientia futuri videretur, cum obstitisset? et quod quasi ignorans quomodo evasurum esset indulserat, quis non diceret?

PL 2, 293C

神が立ちはだかったとすれば、そのときこそ、未来を予知していなかったがゆえに欺かれたように見えたのではないか。そして、事がどう成り行くか知らぬげに大目に見ていたのだ、と誰が言わずにいられよう。

10

Sed etsi praescierat male hominem institutione sua usurum, quid tam dignum Deo, quam gravitas, quam fides institutionum qualiumcumque?

PL 2, 293C

しかし、たとえ神が、人間が自らの制定を悪しく用いることになると予知していたとしても、いかなる制定であれ、その確固さと誠実さほど神にふさわしいものがあろうか。

11

Vidisset homo si non bene dispunxisset quod bene acceperat; ut ipse legi reus fuisset cui obsequi noluisset, non ut legislator ipse fraudem legi suae faceret, non sinendo praescriptum ejus impleri.

PL 2, 293C

人間が、自ら正しく受け取ったものを正しく用いなかったとすれば、それは人間自身が思い知るべきことである。すなわち、従うことを望まなかった法に対して罪ある者となるのは彼自身であって、立法者自身が、その定めの実現を許さぬことによって自らの法を欺いたのではない。

12

Haec dignissime peroraturus in Creatorem, si libero arbitrio hominis ex providentia et potentia, quas exigis, obstitisset, nunc tibi insusurra pro Creatore et gravitatem, et patientiam, et fidem, institutionibus suis functo, ut et rationalibus et bonis.

PL 2, 293C

もし創造主が、お前の求める摂理と力とによって人間の自由意志を阻んでいたなら、お前はこの弁論を創造主に向けて至極もっともに述べ立てることができたであろう。しかし今は、創造主のために――その制定を理にかなった善きものとして果たし遂げた方のために――確固さと忍耐と誠実さとを、お前自身の心にそっとささやくがよい。

Liber II, Caput VIII

第II巻 第VIII章PL 2, 294A
1

Neque enim ad vivendum solummodo produxerat hominem, ut non ad recte vivendum, in respectu scilicet Dei legisque ejus. Igitur vivere quidem illi ipse praestiterat, facto in animam vivam; recte vero vivere demandarat, admonito in legis obsequium.

PL 2, 294A

神は人間を、ただ生きるためだけでなく、正しく生きるためにも、すなわち神とその法とに関わりつつ生きるためにも世に送り出した。そこで神自身は、生ける魂として造ることによって人間に生きることを与え、法への服従へと訓戒することによって正しく生きることを委ねたのである。

2

Ita non in mortem institutum hominem probat, qui nunc cupit in vitam restitutum, malens peccatoris poenitentiam, quam mortem (Ezech., XVIII, 23).

PL 2, 294A

かくして神は、人間が死へと定められたのではないことを証している。今も人間が命へと回復されることを望み、罪人の悔い改めを、その死よりも望んでいるのだから(エゼキエル18:23)。

3

Igitur, sicut Deus homini vitae statum induxit, ita homo sibi mortis statum adtraxit: et hoc non per infirmitatem, sicuti nec per ignorantiam, ne quid auctori imputaretur.

PL 2, 294A

かくして、神が人間に命の在り方をもたらしたように、人間は自ら死の在り方を身に引き寄せた。しかもそれは、無知によるのでないのと同様、弱さによるのでもない。創造者に何ら責めが帰せられぬためである。

4

Nam etsi angelus qui seduxit, sed liber et suae potestatis qui seductus est; sed imago et similitudo Dei, fortior angelo; sed adflatus Dei generosior spiritu materiali, quo angeli constituerunt.

PL 2, 294B

たしかに欺いたのは天使であった。しかし欺かれたのは、自由であり自らの力に属する者であった。しかも人間は神の像であり似姿であって、天使よりも強い。しかも神の息吹は、天使たちがそれによって成るところの物質的な霊よりも高貴である。

5

Qui facit, inquit (Ps. CIII, 5), spiritus angelos (Hebr., I, 7), et adparitores flammam ignis.

PL 2, 294B

「彼は霊を天使とし」(詩篇103:5)、「火の炎を従者とする」(ヘブライ1:7)と言われている。

6

Quia nec universitatem homini subjecisset infirmo dominandi, et non potiori angelis; quibus nihil tale subjecit; sic nec legis pondus imposuisset, si gravis lex invalido sustinendi; nec quem excusabilem sciret nomine imbecillitatis, eum definitione mortis convenisset; postremo, non libertate, nec potestate arbitrii fecisset infirmum, sed potius defectione earum.

PL 2, 294B

そもそも神は、支配するには弱く、天使たちより優れてもいない人間に、宇宙全体を服させはしなかったであろう。その天使たちには、神はそのようなものを何一つ服させていないのだから。同様に、もし法が非力な者には耐えがたいほど重いものであったなら、神はその法の重みを人間に負わせはしなかったであろう。また、弱さという名によって免責されると知っている者に対して、神は死という定めをもって臨みはしなかったであろう。そして最後に、神は意志の自由と力とによって人間を弱い者としたのではない。もし弱い者としたのであれば、むしろそれらを欠かせることによってそうしたはずである。

7

Atque adeo eumdem hominem, eamdem substantiam animae, eumdem Adae statum, eadem arbitrii libertas et potestas, victorem efficit hodie de eodem diabolo, cum secundum obsequium legum ejus administratur.

PL 2, 294B

そして実に、同じ意志の自由と力とが、この同じ人間を、同じ魂の実体を、同じアダムの在り方を、今日でもなお同じ悪魔に対する勝利者としているのである――それが神の法への服従に従って用いられるかぎりは。

Liber II, Caput IX

第II巻 第IX章PL 2, 294C
1

Quoquo tamen, inquis, modo substantia Creatoris delicti capax invenitur, cum adflatus Dei, id est anima, in homine deliquit. Nec potest non ad originalem summam referri corruptio portionis. Ad hoc interpretanda erit qualitas animae.

PL 2, 294C

「しかし」とお前は言う、「いずれにせよ、創造主の実体は罪をなしうるものであることが分かる。神の息吹、すなわち魂が、人間のうちで罪を犯したのだから。一部分の腐敗は、必ずその由来する根源の総体にまで遡らせないわけにはいかない」と。この点を解き明かすには、魂の性質を解釈する必要があろう。

2

In primis tenendum, quod graeca Scriptura signavit, adflatum nominans, non spiritum. Quidam enim de graeco interpretantes, non recogitata differentia, nec curata proprietate verborum, pro adflatu, spiritum ponunt, et dant haereticis occasionem spiritum Dei delicto infuscandi, id est ipsum Deum; et usurpata jam quaestio est.

PL 2, 294C

まず何よりも押さえておくべきは、ギリシア語の聖典が「息吹」と名づけ、「霊」とは呼ばなかったという点である。ギリシア語から訳す者のうちには、この違いを顧みず、語の正しさに意を用いずに、息吹の代わりに霊という語を置く者がいる。そしてそれが異端者たちに、神の霊――すなわち神自身――を罪によって汚す機会を与えてしまっている。この問題はすでに彼らに利用されているのである。

3

Intellige itaque adflatum minorem spiritu esse, etsi de spiritu accidit, ut aurulam ejus, non tamen spiritum. Nam et aura vento rarior, etsi de vento aura, non tamen ventus aura. Capit etiam imaginem spiritus dicere flatum.

PL 2, 295A

そこで理解せよ。息吹は霊よりも小さいものであり、たとえ霊から生じるとしても、いわば霊のそよ風であって、霊そのものではない。そよ風もまた風より希薄なものであり、そよ風が風から生じるとしても、風がそよ風なのではない。息吹を、霊の像と呼ぶこともできよう。

4

Nam et ideo homo imago Dei, id est spiritus: Deus enim spiritus. Imago ergo spiritus, flatus. Porro, imago veritati non usquequaque adaequabitur. Aliud est enim secundum veritatem esse, aliud ipsam veritatem esse.

PL 2, 295A

実に人間が神の像であるのも、そのゆえである。すなわち霊の像である。神は霊であるから。ゆえに霊の像とは、息吹のことである。さらに、像は真理とあらゆる点で等しくなることはない。真理に即して在ることと、真理そのものであることとは、別のことだからである。

5

Sic et adflatus, cum imago sit spiritus, non potest ita imaginem Dei comparare, ut quia veritas, id est spiritus, id est Deus, sine delicto est, ideo et adflatus, id est imago, non debuerit admisisse delictum.

PL 2, 295A

同様に、息吹も霊の像であるからといって、次のように神の像を具えることはできない――すなわち、真理、つまり霊、つまり神が罪を免れているからには、息吹、つまり像もまた罪を犯すべきではなかった、というふうには。

6

In hoc erit imago minor veritate, et adflatus spiritu inferior, habens illas utique lineas Dei, qua immortalis anima, qua libera et sui arbitrii, qua praescia plerumque, qua rationalis, capax intellectus et scientiae: tamen et in his imago, et non usque ad ipsam vim divinitatis; sic nec usque ad integritatem a delicto; quia hoc soli Deo cedit, id est veritati; et hoc solum imagini non licet.

PL 2, 295A

この点で、像は真理より劣り、息吹は霊より下位にある。もっとも、息吹は確かに神のもろもろの線描を宿している――魂が不死であること、自由であり自らの意志の主であること、多くの場合予知的であること、理性的であり、知性と知識とを備えていることによって。しかし、これらの点においてすら、それは像であって、神性そのものの力にまでは及ばない。同様に、罪からの無傷性にまでも及ばない。なぜなら、これは神のみに――すなわち真理のみに――属するものであり、これだけは像には許されていないからである。

7

Sicut enim imago, cum omnes lineas exprimat veritatis, vi tamen ipsa caret, non habens motum; ita et anima imago spiritus, solam vim ejus exprimere non valuit, id est, non delinquendi foelicitatem.

PL 2, 295B

像というものは、真理のあらゆる線描を表しはしても、それ自体の力を欠いており、動きを持たない。それと同じく、魂は霊の像でありながら、霊のただ一つの力――すなわち罪を犯さぬという至福――を表すことはできなかったのである。

8

Caeterum non esset anima, sed spiritus; nec homo, qui animam sortitus est, sed Deus. Et alias autem, non omne quod Dei erit, deus habebitur: ut expostules Deum et adflatum, id est vacuum a delicto, quia Dei sit adflatus.

PL 2, 295B

さもなければ、それは魂ではなく霊であったろうし、魂を分け与えられた者も人間ではなく神であったろう。また別の観点から言えば、神に属するものすべてが神とみなされるわけではない。息吹が神の息吹であるからといって、お前が息吹をもまた神である――すなわち罪を免れている――と要求してよいわけではないのである。

9

Nec tu enim si in tibiam flaveris, hominem tibiam feceris, quamquam de anima tua flaveris, sicut et Deus de spiritu suo.

PL 2, 295B

お前とて、笛に息を吹き込んだからといって、笛を人間にすることはない。たとえお前が自らの魂から息を吹き込んだのだとしても――ちょうど神が自らの霊から息を吹き込んだのと同じように。

10

Denique, cum manifeste Scriptura dicat (Genes., II, 7) flasse Deum in faciem hominis, et factum hominem in animam vivam, non in spiritum vivificatorem, separavit eam a conditione factoris. Opus enim aliud sit necesse est ab artifice, id est inferius artifice.

PL 2, 295C

そして、聖典が明確に語るところによれば(創世記2:7)、神は人間の顔に息を吹き入れ、人間は生ける魂となったのであって、命を与える霊となったのではない。聖典は魂を、それを造った者の在り方から切り離しているのである。作品というものは必ず、それを作る者とは別のものでなければならない。すなわち、作る者より劣るものでなければならない。

11

Nec urceus enim factus a figulo, ipse erit figulus; ita nec adflatus factus a spiritu, ideo erit spiritus. Ipsum quod anima, vocitatus est flatus. Vide etiam ne de adflata conditione transierit in aliquam diminutiorem qualitatem.

PL 2, 295C

陶工によって作られた壺が、それ自体陶工になることはない。それと同じく、霊によって作られた息吹が、それゆえに霊になることもない。魂と呼ばれるものそのものが、息吹と称されたのである。さらに、息吹という在り方から、何かより劣った性質へと移ってしまったのではないか、注意して見るがよい。

12

Ergo, inquis, dedisti animae infirmitatem supra negatam. Plane, cum illam exigis Deo parem, id est delicti immunem, dico infirmam.

PL 2, 295C

「では」とお前は言う、「お前は先に否定していた弱さを、魂に与えたことになる」と。確かに、お前が魂を神と等しいもの、すなわち罪を免れたものであれと求めるなら、私はそれを弱いと言おう。

13

Cum vero ad angelum provocatur, fortiorem defendam necesse est dominum universitatis; cui jam angeli administrant (Hebr., I, 14); qui etiam angelos judicaturus est (I Cor., VI, 2), si in Dei lege constiterit, quod in primordio noluit.

PL 2, 295C

しかし、魂が天使と引き比べられるならば、私は必ず魂を、宇宙の主として、天使よりも強い者と弁護しなければならない。天使たちはすでにその者に仕えているのであり(ヘブライ1:14)、その者はまた天使たちを裁くことになる者でもある(一コリント6:2)――もし彼が神の法にとどまるならば。もっとも、彼はその太初において、それを望まなかったのだが。

14

Hoc ipsum ergo potuit adflatus Dei admittere. Potuit, sed non debuit. Potuisse enim habuit, per substantiae exilitatem, qua adflatus, non spiritus: non debuisse autem, per arbitrii potestatem, qua liber, non servus; adsistente amplius demonstratione non delinquendi sub comminatione moriendi, qua substrueretur substantiae exilitas, et regeretur sententiae libertas.

PL 2, 296A

それゆえ、神の息吹はまさにこのこと〔罪〕を犯すことができた。できたが、犯すべきではなかったのである。犯すことができたのは、その実体の希薄さによる。すなわち、それは霊ではなく息吹だからである。しかし犯すべきではなかったのは、意志の力による。すなわち、それは自由であって奴隷ではないからである。そのうえ、死の脅しのもとで罪を犯さぬようにという指示がなおのこと添えられており、それによって実体の希薄さは支えられ、判断の自由は制御されるはずであった。

15

Itaque non per illud jam videri potest anima deliquisse, quod illi cum Deo adfine est, per adflatum: sed per illud quod substantiae accessit, id est per liberum arbitrium; a Deo quidem rationaliter adtributum; ab homine vero, qua voluit agitatum.

PL 2, 296A

したがって、魂が罪を犯したと見られうるのは、息吹によって神と近しいその部分によってではなく、その実体に付け加わったもの、すなわち自由意志によってである。それは神によって理にかなって与えられたものであるが、人間によっては、彼が望むままに動かされたのである。

16

Quod si ita se habent, omnis jam Dei dispositio de mali exprobratione purgatur. Libertas enim arbitrii non ei culpam suam respuet, a quo data est, sed a quo non ut debuit administrata est.

PL 2, 296A

もしそうであるならば、神のあらゆる配剤は、悪をなじられることからすでに清められている。なぜなら、意志の自由は、その過ちを、それを与えた者に投げ返すのではなく、それをしかるべく用いなかった者に投げ返すからである。

17

Quod denique malum adscribes Creatori? si delictum hominis, non erit Dei, quod est hominis: nec idem habendus est delicti auctor qui invenitur interdictor, imo et condemnator. Si mors malum, nec mors comminatori suo, sed contemptori faciet invidiam, ut auctori. Contemnendo enim eam fecit; non utique futuram, si non contempsisset.

PL 2, 296B

では結局、お前はいかなる悪を創造主に帰するというのか。もしそれが人間の罪であるならば、人間のものである以上、それは神のものではありえない。禁じた当人、いやそれどころか断罪した当人が、その罪を為した当人と同一視されるはずはない。もし死が悪であるならば、その悪評を負うのは、死を脅しとして告げた者ではなく、それを侮った者、すなわち死を引き起こした当人である。侮ることによって、その者が死をもたらしたのである。侮っていなければ、死は決して来なかったはずである。

Liber II, Caput X

第II巻 第X章PL 2, 296B
1

Sed, etsi ab homine in diabolum transcripseris mali elogium, ut in instinctorem delicti; uti sic quoque in Creatorem dirigas culpam, ut auctorem diaboli, qui facit angelos spiritus: ergo quod factus a Deo est, id est angelus, id erit ejus qui fecit; quod autem factus a Deo non est, id est diabolus, id est delator, superest ut ipse sese fecerit, deferendo de Deo; et quidem falsum: primo, quod Deus illos ex omni ligno edere vetuisset, dehinc quasi morituri non essent, si edissent; tertio, quasi Deus illis invidisset divinitatem.

PL 2, 296B

しかし、たとえお前が悪の罪状書きを、人間から悪魔へ、すなわち罪の教唆者へと移し替え、そのようにして創造主にも過ちの矛先を向けたとしても――「霊を天使とする」者としての、悪魔の創造者として――してみると、こうなるのである。すなわち、神によって作られたもの、つまり天使は、それを作った者に属するものとなろう。しかし神によって作られなかったもの、つまり悪魔、つまり讒言者は、神について讒言することによって自らを自らで作り出した、ということになるほかない。しかもその讒言はまさに偽りである。第一に、神があらゆる木から食べることを禁じたと言い、次いで、食べても死ぬことはないかのように言い、第三に、あたかも神が彼らに神性を惜しんだかのように言うのだから。

2

Unde igitur malitia mendacii et fallaciae in homines, et infamiae in Deum? a Deo utique non, qui et angelum ex forma operum bonorum instituit bonum. Denique sapientissimus omnium editur, antequam diabolus; nisi malum est sapientia.

PL 2, 296C

それでは、人間に対する偽りと欺きの悪意、そして神に対する誹謗は、どこから来たのか。むろん神からではない。神は、善き諸々の作品の型にしたがって、天使をも善きものとして定めたのだから。実に彼は、悪魔となる前には、あらゆる者のうちで最も知恵ある者として世に出されている。知恵が悪であるのでない限り。

3

Et si evolvas Ezechielis prophetiam (Ezech., XXVIII, 12), facile animadvertes tam institutione bonum angelum illum, quam sponte corruptum.

PL 2, 296C

エゼキエルの預言を繙くならば(エゼキエル28:12)、かの天使が制定においては善きものでありながら、自らの意志によって堕落したものであることを、容易に見て取るであろう。

4

In persona enim principis Sor, ad diabolum pronuntiatur: Et factus est sermo Domini ad me, dicens: Filii hominis, sume planctum super principem Sur; et dices ei : Haec dicit Dominus: Tu resignaculum similitudinis (qui scilicet integritatem imaginis et similitudinis resignaveris), plenus sapientia , corona decoris (hoc ut eminentissimo angelorum, ut archangelo, ut sapientissimo omnium), in deliciis paradisi Dei tui natus es (illic enim ubi Deus in secunda animalium figurae formatione angelos fecerat).

PL 2, 296C

すなわち、ソル〔ツロ〕の君主という人物において、次の言葉が悪魔に向けて宣告される。「そして主の言葉が私に臨んで言った。人の子よ、スルの君主のために哀歌を上げよ。そして彼に言え、主はこう言われる。汝は似姿の証印であり」(すなわち、像と似姿との全一性の封を破った者よ、との意)、「知恵に満ち、麗しさの冠であった」(これは天使たちのうちで最も卓越した者として、大天使として、あらゆる者のうちで最も知恵ある者として、との意)、「汝は汝の神の楽園の悦びのうちに生まれた」(すなわち、神が動物の姿の第二の形成において天使たちを作ったその場所において、との意)。

5

Lapidem optimum indutus es; sardium, topazium, smaragdum, carbunculum, sapphirum, jaspin, lyncurium, achaten, amethystum, chrysolitum, beryllum, onychinum ; et auro replesti horrea tua, et thesauros tuos.

PL 2, 297A

「汝は最上の石をまとっていた。サルド石、トパーズ、エメラルド、紅玉、サファイア、碧玉、リュンクリオン石、瑪瑙、アメジスト、貴橄欖石、緑柱石、しまめのうである。そして汝は、汝の倉と汝の宝物とを黄金で満たした。」

6

Ex qua die conditus es, cum Cherub posui te in monte sancto Dei; fuisti in medio lapidum igneorum; fuisti invituperabilis in diebus tuis, ex qua die conditus es, donec inventae sunt laesurae tuae .

PL 2, 297A

「汝が造られたその日から、我はケルブとともに汝を神の聖なる山に置いた。汝は燃える石々の間にあった。汝が造られたその日から、汝の傷が見出されるまで、汝はその日々において咎めるべきところのない者であった。」

7

De multitudine negotiationis tuae promas tuas replesti, et deliquisti: et caetera. Quae ad sugillationem angeli, non ad illius principis proprie pertinere manifestum est, eo quod nemo hominum in paradiso Dei natus sit; ne ipse quidem Adam, translatus potius illuc: nec cum Cherub positus in monte sancto Dei, id est, in sublimitate coelesti, de qua Satanam Dominus quoque decidisse testatur; nec inter lapides igneos demoratus, inter gemmantes siderum ardentium radios, unde etiam quasi fulgur dejectus est Satanas.

PL 2, 297A

「汝は汝の商いの豊かさによって汝の蔵を満たし、罪を犯した」云々。これが天使への譴責に関わるものであって、あの〔人間の〕君主に固有には関わらないことは明らかである。というのも、いかなる人間も神の楽園に生まれた者はいないからである。アダムその人でさえ、そこへ生まれたのではなくそこへ移されたのである。また誰も、ケルブとともに神の聖なる山に――すなわち、主自身がサタンもそこから転落したと証しする、あの天の高みに――置かれた者はいない。また誰も、燃える石々の間に、宝石のように輝く燃える星々の光線の間にとどまった者はなく、そこからこそサタンもまた稲妻のように投げ落とされたのである。

8

Sed ipse auctor delicti, in persona peccatoris viri denotabatur; retro quidem invituperabilis a die conditionis suae, a Deo in bonum conditus, ut a bono conditore invituperabilium conditionum, et excultus omni gloria angelica, et apud Deum constitutus, qua bonus apud bonum: postea vero a semetipso translatus in malum.

PL 2, 297B

しかしその罪を為した当人自身は、罪ある人間という人物のもとで名指されていたのである。かつて、その造られた日より以来、咎めるところなき者であった。神によって善きものとして造られた者、すなわち咎めるところなき造られしものたちの善き造り主によって造られた者であり、あらゆる天使的な栄光をもって飾られ、神のもとに置かれた者――善き者が善き方のもとにあるように。しかし後には、自ら悪へと身を移してしまったのである。

9

Ex quo enim, inquit, apparuerunt laesurae tuae: illi eas reputans, quibus scilicet laesit hominem ejectum a Dei obsequio: et ex illo deliquit, ex quo delictum seminavit; atque ita exinde negotiationis, id est, malitiae suae multitudinem exercuit; delictorum scilicet et sensuum, non minus et ipse liberi arbitrii institutus, ut spiritus.

PL 2, 297B

「汝の傷が現れたその時から」とあるのは、彼が神への服従から追い出された人間を傷つけた、その傷を指して言っているのである。そして彼は、罪を蒔いたその時から罪を犯した。そしてそれ以来、彼は自らの商いの豊かさ、すなわち自らの悪意の豊かさを働かせた――すなわち諸々の罪と諸々の思惑との豊かさを。彼もまた、霊として、人間に劣らず自由意志をもって定められていたのだから。

10

Nihil enim Deus proximum sibi non libertate ejusmodi ordinasset. Quem tamen et praedamnando testatus est ab institutionis forma libidine propria conceptae ultro malitiae exorbitasse; et commeatum operationibus ejus admetiendo, rationem bonitatis suae egit; eodem consilio et homo eadem arbitrii libertate elideret inimicum, qua succiderat illi; probans suam, non Dei culpam; et ita salutem digne per victoriam recuperaret, et diabolus amarius puniretur ab eo, quem eliserat ante devictus; et Deus tanto magis bonus inveniretur, sustinens hominem gloriosiorem in paradisum, ad licentiam decerpendae arboris vitae jam de vita regressurum.

PL 2, 297C

なぜなら、神は自らに近しいいかなるものをも、そのような自由なしに定めることはなかったからである。しかし神は、その者〔悪魔〕をあらかじめ断罪することによって、彼が自らの欲望によって抱いた悪意によって、その制定された形からみずから逸脱していったことを証しした。そして神は、彼の働きに許す範囲を量り定めることによって、自らの善性の理を行使したのである。それは同じ配慮によって、人間もまた、かつてそれによって敵の前に屈したその同じ意志の自由によって、当の敵を打ち砕くためであり、それによって自らの過ちであって神の過ちではないことを証すためであり、そしてそのようにして勝利によってふさわしく救いを取り戻すためであり、また悪魔が、かつて打ち倒しておきながら今は打ち負かされた当の相手によって、より苦く罰せられるためであり、また神が、命へと立ち返った人間を、生命の木を摘む自由をもって、より栄光ある姿で楽園へと迎え入れることによって、いっそう善き方であると見出されるためであった。

Liber II, Caput XI

第II巻 第XI章PL 2, 298A
1

Igitur usque ad delictum hominis, Deus a primordio tantum bonus, exinde judex, et severus, et quod Marcionitae volunt, saevus.

PL 2, 298A

かくして、人間の罪に至るまで、神は太初より善きのみであった。それ以降、神は審判者となり、厳しい者となり、マルキオン派が言うところによれば、苛烈な者ともなった。

2

Statim mulier in doloribus parere, et viro servire damnatur (Gen., III, 16): sed quae ante sine ulla contristatione per benedictionem in crementum generis audierat, Crescite tantum et multiplicamini: sed quae in adjutorium masculo, non in servitium fuerat destinata.

PL 2, 298A

たちまち女は、産みの苦しみのうちに子を産むこと、そして夫に仕えることを宣告される(創世記3:16)。しかし以前には、女は何の悲しみもなく、祝福を通して、種族の増加のためにこう聞いていたのである。「ただ生い育ち、そして殖えよ」と。また女は、男の助け手として定められていたのであって、隷属のためにではなかった。

3

Statim et terra maledicitur (Gen., III, 18); sed ante benedicta. Statim tribuli et spinae; sed ante foenum, et herbae, et arborum fructuosa. Statim sudor et labor panis; sed ante ex omni ligno victus immunis, et alimenta secura.

PL 2, 298A

たちまち大地もまた呪われる(創世記3:18)。しかし以前は祝福されていた。たちまちあざみと茨とが生じる。しかし以前は牧草と草々と果実豊かな木々とがあった。たちまち額の汗とパンのための労苦とが生じる。しかし以前はあらゆる木から自由な食があり、安全な糧があった。

4

Exinde homo ad terram, sed ante de terra. Exinde ad mortem, sed ante ad vitam. Exinde in scorteis vestibus, sed ante sine scrupulo nudus. Ita prior bonitas Dei, secundum naturam; severitas posterior, secundum caussam.

PL 2, 298B

それ以降、人間は土へと帰る。しかし以前は土から出た。それ以降、死へと向かう。しかし以前は命へと向かっていた。それ以降、皮の衣をまとう。しかし以前は何のためらいもなく裸であった。かくして、神の善性は先にあり、それは本性に即したものである。厳しさは後にあり、それは原因に即したものである。

5

Illa ingenita, haec accidens: illa propria, haec accommodata: illa edita, haec adhibita. Nec natura enim inoperatam debuit continuisse bonitatem, nec caussa dissimulatam evasisse severitatem. Alteram sibi, alteram rei Deus praestitit.

PL 2, 298B

前者〔善性〕は生まれながらのものであり、後者〔厳しさ〕は付随的なものである。前者は固有のものであり、後者はあてがわれたものである。前者は表に出されたものであり、後者は必要に応じて用いられたものである。というのも、本性は善性を働かせずにおくべきではなかったし、原因もまた厳しさを隠したまま見過ごすべきではなかったからである。神は、一方を自らのために、他方を事の次第のために果たしたのである。

6

Incipe nunc etiam judicis statum ut affinem mali arguere, qui idcirco alium Deum somniasti solummodo bonum, quia non potes judicem: quanquam et illum ut judicem ostendimus.

PL 2, 298B

さて今度は、審判者という在り方をも、悪と縁続きのものとして論難し始めるがよい。お前が別の、善きのみなる神を夢想したのは、ひとえに、お前が審判者というものに堪ええないからである。もっとも我々は、その神をも審判者として示したのだが。

7

Aut si non judicem, certe perversum ac vanum, disciplinae non vindicandae, id est, non judicandae constitutorem. Non reprobas autem Deum judicem, qui non judicem Deum probas?

PL 2, 298B

あるいは、もし審判者でないとすれば、確かに邪まで空しい者、すなわち執行されることのない規律、言い換えれば裁きの伴わない規律の制定者ということになる。ところで、審判者ならぬ神を是とするお前は、審判者としての神を否としているのではないか。

8

Ipsam sine dubio justitiam accusare debebis, quae judicem praestat, aut et eam in species malitiae deputare, id est, injustitiam in titulos bonitatis adscribere. Nunc enim justitia malum, si injustitia bonum.

PL 2, 298C

お前は疑いなく、審判者を成り立たせているところの正義そのものを告発しなければならなくなるであろう。あるいは、正義を悪の一種として数え、すなわち不正義を善性の名目のもとに書き入れなければならなくなるであろう。なぜなら、もし不正義が善であるならば、正義は今や悪となってしまうからである。

9

Porro, cum cogeris injustitiam de pessimis pronuntiare, eodem jugo urgeris justitiam de optimis censere. Nihil enim aemulum mali non bonum, sicut et boni aemulum nihil non malum. Igitur quanto malum injustitia, tanto bonum justitia.

PL 2, 298C

さらに、お前が不正義を最悪のものと宣告せざるをえないのであれば、同じ軛のもとで、正義を至善のものと見なさざるをえなくなる。悪と張り合うものはすべて善であり、それと同じく、善と張り合うものはすべて悪だからである。したがって、不正義が悪であるのと同じ度合いにおいて、正義は善なのである。

10

Nec species solummodo, sed tutela reputanda bonitatis; quia bonitas nisi justitia regatur. ut justa sit, non erit bonitas, si injusta sit. Nihil enim bonum, quod injustum; bonum autem omne, quod justum.

PL 2, 298C

正義は善性の一種であるにとどまらず、その守護者と見なされねばならない。なぜなら善性は、正しくあるために正義によって統べられるのでなければ、もし不正であれば善性ではなくなるからである。不正なものはいかなるものも善ではなく、正しいものはすべて善なのである。

Liber II, Caput XII

第II巻 第XII章PL 2, 299A
1

Ita si societas et conspiratio bonitatis atque justitiae separationem earum non potest capere, quo ore constitues diversitatem duorum deorum in separatione, seorsum deputans deum bonum, et seorsum deum justum? Illic consistit bonum, ubi et justum.

PL 2, 299A

かくして、もし善性と正義との結合と協働とが、両者の分離を受け入れることができないのであれば、お前はいかなる口をもって、その分離のうちに二柱の神の違いを立てるというのか――善き神を一方に、正しい神を他方に、それぞれ別に数え上げて。善なるものが成り立つのは、まさに正しいものが成り立つところにおいてなのである。

2

A primordio denique creator tam bonus, quam et justus, pariter et utrumque processit. Bonitas ejus operata est mundum, justitia modulata est, quae etiam tum mundum judicavit ex bonis faciendum, quia cum bonitatis consilio judicavit.

PL 2, 299A

実に太初より、創造主は善きものであると同時に正しいものでもあった。両者は等しく共に進み出たのである。その善性は世界を造り上げ、その正義は世界を秩序づけた。そしてその正義は、善性の判断とともに判断したがゆえに、世界を善きものから成るべきものと判定したのである。

3

Justitiae opus est, quod inter lucem et tenebras separatio pronuntiata est, inter diem et noctem, inter coelum et terram, inter aquam superiorem et inferiorem, inter maris coetum et aridae molem, inter luminaria majora et minora, diurna atque nocturna, inter marem et foeminam; inter arborem agnitionis mortis et vitae, inter orbem et paradisum, inter aquigena et terrigena animalia.

PL 2, 299A

正義の働きとは、光と闇との間に、昼と夜との間に、天と地との間に、上の水と下の水との間に、海の集まりと乾いた地の塊との間に、大きい光る物と小さい光る物、昼のものと夜のものとの間に、雄と雌との間に、死の知識の木と命の木との間に、世界と楽園との間に、水に生まれるものと地に生まれるものとの間に、分離が宣告されたことである。

4

Omnia ut bonitas concepit, ita justitia distinxit. Totum hoc judicato dispositum et ordinatum est.

PL 2, 299B

善性が思い描いたものすべてを、正義が区分けした。このすべては、判定のもとに配置され秩序づけられたのである。

5

Omnis situs, habitus elomentorum, effectus, motus, status, ortus, occasus singulorum, judicia sunt Creatoris; ne putes eum exinde judicem definiendum, quo malum coepit, atque ita justitiam de caussa mali offusces.

PL 2, 299B

あらゆる位置、諸元素のありよう、結果、運動、状態、個々のものの生起と消滅は、すべて創造主の判定である。それゆえ、悪が始まったところからはじめて創造主が審判者と定められるべきだ、などと考えて、悪の原因によって正義を曇らせてはならない。

6

His enim modis ostendimus eum cum auctrice omnium bonitate prodisse, ut et ipsam ingenitam Deo et naturalem, nec obventitiam deputandam, quae in Domino inventa sit arbitratrix operum ejus.

PL 2, 299B

実にこのような仕方で我々は、創造主が万物の創造者たる善性とともに世に出たことを示した。それゆえ、その正義もまた、神に生まれながらのものであり本性的なものであって、後から加わったものと見なされてはならない。それは主のうちに、主の業の裁定者として見出されるものだからである。

Liber II, Caput XIII

第II巻 第XIII章PL 2, 299B
1

Atenim, ut malum postea erupit, atque inde jam coepit bonitas Dei cum adversario agere, aliud quoque negotium eadem illa justitia Dei nacta est jam secundum adversionem dirigendae bonitatis, ut seposita libertate ejus, qua et ultro Deus bonus pro meritis cujusque pensetur, dignis offeratur, indignis denegetur, ingratis auferatur; proinde omnibus aemulis vindicetur.

PL 2, 299B

しかし実に、悪が後になって噴き出し、それ以来神の善性が敵対者を相手にし始めるようになると、かの同じ神の正義もまた、その対立に応じて善性を導くという、もう一つの務めを得るに至った。すなわち、何の功をも問わずおのずと注がれていた善性の自由は差し置かれ、いまや善き神は各人の功に応じて量り出され、値する者には差し出され、値しない者には拒まれ、恩を知らぬ者からは取り上げられ、さらにはあらゆる敵対する者に対して報復がなされるようになったのである。

2

Ita omne hoc justitiae opus procuratio bonitatis est, quod judicando damnat, quod damnando punit, quod, ut dicitis, saevit; utique bono, non malo proficit. Denique timor judicii ad bonum, non ad malum confert.

PL 2, 299C

かくしてこの正義の働きすべては、善性の差配なのである。裁くことによって断罪し、断罪することによって罰し、諸君の言うように、苛烈にふるまうとしても、それは当然、悪にではなく善に資するものである。実に、裁きへの恐れは、悪にではなく善に寄与するのである。

3

Non enim sufficiebat bonum per semetipsum commendari, jam sub adversario laborans. Nam etsi commendabile per semetipsum, non tamen et conservabile, quia expugnabile jam per adversarium, nisi vis aliqua praeesset timendi, quae bonum etiam nolentes appetere, et custodire compelleret.

PL 2, 299C

なぜなら、善はもはや敵対者のもとで苦しんでいる以上、それ自体によって推奨されるだけでは十分ではなかったからである。たとえそれ自体によって推奨されうるとしても、それだけでは保たれえない。というのも、敵対者によってすでに攻め落とされうるものだからである。恐れをもたらす何らかの力が働かないかぎり、人は望まぬときでさえ善を求め、これを守るよう強いられることはなかったであろう。

4

Coeterum, tot illecebris mali expugnantibus bonum, quis illud appeteret, quod impune contemneret? Quis custodiret, quod sine periculo amitteret?

PL 2, 300A

さもなければ、悪のかくも多くの誘惑が善を攻め立てているときに、誰が、罰を受けずに侮ることのできるものを、あえて求めるだろうか。誰が、危険なしに失うことのできるものを、あえて守るだろうか。

5

Legis (Matth., VII, 13) mali viam latam, et multo frequentiorem: nonne omnes illa laberentur, si nihil in illa timeretur? Horremus terribiles minas Creatoris, et vix a malo avellimur: quid, si nihil minaretur? Hanc justitiam malum dices, quae malo non favet?

PL 2, 300A

お前は読んでいる(マタイ7:13)、悪への道は広く、そしてはるかに多くの人が通う道であると。もしその道において何も恐れるべきものがなかったなら、すべての人がその道へ転げ落ちてしまうのではないか。我々は創造主の恐ろしい脅しに身震いしながら、それでもかろうじて悪から引き離されているのである。もし何も脅すものがなかったなら、どうなっていたであろうか。悪に加担しないこの正義を、お前は悪だと言うのか。

6

Hanc bonum negabis, quae bono prospicit? Non qualem oportet Deum velles; qualem malles expediret? sub quo delicta gauderent? cui diabolus illuderet? illum bonum judicares Deum, qui hominem posset magis malum facere securitate delicti?

PL 2, 300A

善に心を配るこの正義を、お前は善でないと言うのか。お前はあるべき姿の神を望まないのだ。ではお前が望むような神であったなら、それがお前のためになるとでもいうのか。その神のもとでは罪が喜び勇み、その神を悪魔が嘲るであろうに。罪を犯しても咎めを受けぬという安心によって、人間をいっそう悪くさせうる神を、お前は善き神と判ずるのか。

7

Quis boni auctor, nisi qui et exactor? Proinde, quis mali extraneus, nisi qui et inimicus? Quis inimicus, nisi qui et expugnator? Quis expugnator, nisi qui et punitor? Sic totus Deus bonus est, dum pro bono omnia est.

PL 2, 300B

善をもたらす者とは、それを取り立てる者でもある者のことでなくて何であろうか。したがって、悪に無縁な者とは、悪の敵でもある者のことでなくて何であろうか。敵とは、攻める者でもある者のことでなくて何であろうか。攻める者とは、罰する者でもある者のことでなくて何であろうか。かくして神は全体として善き者である。善のためにこそ、あらゆることをなす者だからである。

8

Sic denique omnipotens, quia et juvandi et laedendi potens. Minus est, tantummodo prodesse, quia non aliud quid possit quam prodesse. De ejusmodi qua fiducia bonum sperem, si hoc solum potest? quomodo innocentiae mercedem secter, si non et nocentiae spectem?

PL 2, 300B

かくして神はまさに全能である。助ける力にも害する力にも等しく力があるからだ。ただ益をなすだけであるなら、それはより小さなことである。なぜなら、益をなす以外に何もなしえないことになるからである。そのような神から、私はいかなる確信をもって善を望めばよいのか、もし神がそれしかなしえないのなら。もし罪責への報いをも見込めないのなら、どうして無垢への報いを追い求められようか。

9

Diffidam necesse est, ne nec alteram partem remuneretur, qui utramque non valuit. Usque adeo justitia etiam plenitudo est divinitatis ipsus exhibens Deum perfectum, et patrem, et dominum: patrem, clementia; dominum, disciplina; patrem, potestate blanda; dominum, severa: patrem, diligendum pie; dominum, timendum necessarie: diligendum, quia malit misericordiam, quam sacrificium (Ps. VI, 6; Ezech., XXXIII, 11); et timendum, quia nolit peccatum: diligendum, quia malit poenitentiam peccatoris, quam mortem; et timendum, quia nolit peccatores sui jam non poenitentes.

PL 2, 300B

私は疑わざるをえない。両方をなしえない神が、その片方さえもきちんと報いてくれないのではないか、と。それほどまでに、正義こそが神性そのものの充満であり、神を完全な者として――父として、また主として――示すのである。父としては、慈愛によって。主としては、規律によって。父としては、優しい権能によって。主としては、厳しい権能によって。父としては、敬虔に愛すべき者として。主としては、必然的に畏れるべき者として。愛すべきは、生贄よりも慈しみを望むからである(詩篇6:6;エゼキエル33:11)。畏れるべきは、罪を望まないからである。愛すべきは、罪人の死よりもその悔い改めを望むからである。畏れるべきは、もはや悔い改めない罪人たちを望まないからである。

10

Ideo lex utrumque definit, Diliges Deum, et Timebis Deum. Aliud obsecutori proposuit, aliud exorbitatori

PL 2, 300C

それゆえ律法は、その両方を定めている。「汝、神を愛すべし」、そして「汝、神を畏れるべし」と。律法は、従順な者には一方を、道を逸れる者には他方を差し出したのである。

Liber II, Caput XIV

第II巻 第XIV章PL 2, 301A
1

Ad omnia tibi occurrit Deus: idem percutiens, sed et sanans; mortificans, sed et vivificans; humilians, sed et sublimans; condens mala, sed et pacem faciens (Deuter., XXXIII, 39): ut etiam et hinc respondeam haereticis.

PL 2, 301A

神はあらゆる点においてお前に立ちはだかる。すなわち同じ神が、打ちながらも癒やし、死なせながらも生かし、低くしながらも高め、「悪を創造し、しかも平和をも成す」(申命記33:39)。この点からも異端者たちに答えることにしよう。

2

Ecce enim, inquiunt, ipse se conditorem profitetur malorum, dicens: Ego sum qui condo mala (Is., XLV, 7).

PL 2, 301A

「見よ、神自身が『私は悪を創造する者である』(イザヤ書45:7)と語り、自ら悪の創造者であると公言しているではないか」と彼らは言う。

3

Amplexi enim vocabuli communionem, duas malorum species in ambiguitate turbantem; quia mala dicuntur, et delicta, et supplicia; passim volunt eum conditorem intelligi malorum, ut malitiae auctor renuntietur.

PL 2, 301A

すなわち彼らは、この語が共有されていることに飛びつくのである。それは二種の悪を紛らわせて曖昧にする語であって、罪も刑罰もともに「悪」と呼ばれるからである。そこで彼らは至るところで、神を悪の創造者と解したがり、悪意の創始者として言い立てようとするのである。

4

Nos autem adhibita distinctione utriusque formae, separatis malis delicti et malis supplicii, malis culpae et malis poenae, suum cuique parti definimus auctorem; malorum quidem peccati et culpae, diabolum, malorum vero supplicii et poenae, Deum creatorem; ut illa pars malitiae deputetur, ista justitiae, mala condentis judicii adversus mala delicti.

PL 2, 301A

しかし我々は、両者の形態を区別し、罪の悪と刑罰の悪、咎の悪と処罰の悪とを分けたうえで、それぞれの部分に固有の創始者を定める。すなわち、罪と咎の悪については悪魔を、刑罰と処罰の悪については創造主なる神を、その創始者とするのである。こうして前者は悪意に帰せられ、後者は正義に帰せられる。すなわち後者は、罪の悪に対して悪を創造する裁きの正義に帰せられるのである。

5

De his ergo creator profitetur malis, quae congruunt judici. Quae quidem illis mala sunt, quibus rependuntur, caeterum suo nomine bona, qua justa, et bonorum defensoria, et delictorum, inimica, atque in hoc ordine, Deo digna.

PL 2, 301B

それゆえ創造主が公言する悪とは、裁く者にふさわしいこの種の悪なのである。それらは確かに、それが報いとして下される者たちにとっては悪であるが、それ自体の名においては善である。というのも、それは正しく、善き者たちを守り、罪に対して敵対するものだからであり、この秩序においては神にふさわしいものである。

6

Aut proba ea injusta, ut probes malitiae deputanda, id est, injustititae mala: quia si justitiae erunt, jam mala non erunt, sed bona; malis tantummodo mala, quibus etiam directo bona pro malis damnantur.

PL 2, 301B

さもなくば、それらが不正であることを証明してみせよ。そうして初めて、それらが悪意に帰せられるべきこと、すなわち不正の悪であることを証明したことになる。なぜなら、もしそれらが正義に属するのであれば、もはや悪ではなく善だからである。それらが悪であるのは悪しき者たちにとってのみであり、その者たちにかかっては、善でさえも端から悪として断罪されるのである。

7

Constitue igitur injuste hominem divinae legis voluntarium contemptorem id retulisse, quo noluit caruisse; injuste malitiam aevi illius imbribus, dehinc et ignibus caesam; injuste Aegyptum foedissimam, superstitiosam, amplius hospitis populi conflictatricem, decemplici castigatione percussam.

PL 2, 301B

では、神の法をみずから進んで蔑ろにした人間が、自ら手放すことを拒んだものをそのまま得たという、その報いを不正だと言うがよい。かの時代の悪意が、まず雨によって、次いで火によって打たれたことを不正だと言うがよい。極めて醜悪で迷信深く、寄留の民に対してことさら敵対したエジプトが、十の懲罰によって打たれたことを不正だと言うがよい。

8

Indurat cor Pharaonis; sed meruerat in exitium subministrari, qui jam negaverat Deum; qui jam legatos ejus toties superbus excusserat; qui jam populo laborem operis adjecerat: postremo, qua Aegyptius olim Deo reus fuerat gentilis idololatriae, ibin et crocodilum citius colens, quam Deum vivum.

PL 2, 301C

神はファラオの心を頑なにする。しかしファラオは、すでに神を否み、すでに神の使者たちをたびたび高慢に撥ねつけ、すでに民に労役を増し加えていた者として、滅びへと供せられるに値したのである。さらに言えば、エジプト人はかつて異教の偶像礼拝のゆえに神に対して罪ある者であった。彼らは生ける神よりも、トキやワニのほうを先に崇めていたのだから。

9

Impetit et ipsum populum, sed ingratum. Immisit et pueris ursos, sed irreverentibus in Prophetam.

PL 2, 302A

神はその民自体をも打つが、それは民が恩を忘れたからである。神は子どもたちに熊をけしかけもしたが、それは彼らが預言者に対して不敬であったからである。

Liber II, Caput XV

第II巻 第XV章PL 2, 302A
1

Justitiam ergo primo judicis dispice: cujus si ratio constiterit, tunc et severitas; et per quae severitas decurrit, rationi et justitiae reputabuntur.

PL 2, 302A

だから、まず裁く者の正義を見よ。もしその理が確かめられるなら、そのときには厳しさもまた確かめられる。そして厳しさが働くその手段は、理と正義とに帰せられるであろう。

2

Ac ne pluribus immoremur, asserite caussas caeteras quoque, ut sententias condemnetis: excusate delicta, ut judicia reprobetis. Nolite reprehendere judicem, sed revincite malum judicem.

PL 2, 302A

これ以上多言を費やさぬために言えば、諸君は判決を断罪するために、他の事案をも主張するがよい。裁きを退けるために、罪を弁明するがよい。ただし、裁く者を非難するのではなく、それが悪しき裁く者であることを論証してみせるがよい。

3

Nam et si patrum delicta ex filiis exigebat, duritia populi talia remedia compulerat, ut vel posteritatibus suis prospicientes legi divinae obedirent. Quis enim non magis filiorum salutem, quam suam curet?

PL 2, 302A

というのも、たとえ神が父祖たちの罪を子らに求めたとしても、民の頑なさがそのような治療法を余儀なくさせたのであり、それは彼らが、せめて自分の子孫のことを思って神の律法に従うようにさせるためであった。実際、自分自身の救いよりも子らの救いを気にかけない者があろうか。

4

Sed etsi benedictio patrum semini quoque eorum destinabatur, sine ullo adhuc merito ejus; cur non et reatus patrum in filios quoque redundaret? Sicut gratia, ita et offensa; ut per totum genus et gratia decurreret, et offensa.

PL 2, 302B

しかし、父祖たちへの祝福が、まだ何の功績もない彼らの子孫にまで及ぶよう定められていたとするなら、なぜ父祖たちの罪責もまた子らに及んではならないのか。恩寵がそうであるように、咎めもまたそうなのである。こうして、恩寵も咎めも、一族全体に行きわたるのである。

5

Salvo eo quod postea decerni habeat: non dicturos acidam uvam patres manducasse, et filiorum dentes obstupuisse (Jerem., XXXI, 29); id est, non sumpturum patrem delictum filii, nec filium delictum patris; sed unumquemque delicti sui reum futurum, ut post duritiam populi, duritia legis edomita, justitia jam non genus, sed personas judicaret.

PL 2, 302B

ただし、後になって次のように定められることになるという留保のもとにである。すなわち「父が酸いぶどうを食べて、子らの歯が浮いた、とはもはや言われないであろう」(エレミヤ31:29)。つまり、父が子の罪を負うことも、子が父の罪を負うこともなく、おのおのが自分自身の罪について責めを負うようになる、ということである。これは、民の頑なさが過ぎ去ったのちには、律法の厳しさもまた和らげられて、正義がもはや一族ではなく個々の人を裁くようになるためである。

6

Quanquam si evangelium veritatis accipias, ad quos pertineat sententia reddentis in filios patrum delicta cognosces; ad illos scilicet qui hanc ultro sibi sententiam fuerant irrogaturi: Sanguis illius super capita nostra et filiorum nostrorum (Matth., XXVII, 25). Hoc itaque omnis providentia Dei censuit, quod jam audierat.

PL 2, 302B

とはいえ、もしお前が真理の福音を受け入れるなら、父祖たちの罪を子らに報いるというこの判決が誰に関わるかを知るであろう。すなわちそれは、自ら進んでこの判決を自分自身に科すことになった者たち——「その血は我々の頭上と我々の子らの頭上に」(マタイ27:25)と言った者たちに関わるのである。こうして神のあらゆる摂理は、すでに聞いていたことをそのとおりに定めたのである。

Liber II, Caput XVI

第II巻 第XVI章PL 2, 302C
1

Bona igitur et severitas, quia justa, si bonus judex, id est justus. Item caetera bona, per quae opus bonum currit bonae severitatis, sive ira, sive aemulatio, sive saevitia. Debita enim omnia haec sunt severitatis, sicut severitas debitum est justitiae.

PL 2, 302C

したがって、もし裁く者が善き者、すなわち正しい者であるなら、厳しさもまた、それが正しいがゆえに善きものである。同様に、善き厳しさの善き働きが進んでゆくその他の手段——怒りであれ、妬みであれ、苛烈さであれ——もまた善きものである。というのも、これらすべては厳しさに属する当然の事柄であり、ちょうど厳しさが正義に属する当然の事柄であるのと同じだからである。

2

Vindicanda erit procacitas aetatis verecundiam debentis. Atque ita non poterunt judici exprobrari quae judici accidunt, carentia et ipsa culpa, sicut et judex.

PL 2, 303A

慎みを保つべき年頃にありながらの厚かましさは、報復されねばならないであろう。そしてこのようにして、裁く者に起こる事柄——それ自体は咎から自由であり、裁く者自身と同様である——を、裁く者に対して非難することはできなくなる。

3

Quid enim, si medicum quidem dicas esse debere, ferramenta vero ejus accuses, quod secent, et inurant, et amputent, et constrictent? quando sine instrumento artis, medicus esse non possit.

PL 2, 303A

というのも、医者はあるべきだと言いながら、その道具を——それが切り、焼き、切断し、締め付けるからといって——非難するとすればどうなるか。技術の道具なくして医者たることはできないのに。

4

Sed accusa male secantem, importune amputantem, temere inurentem, atque ita ferramenta quoque ejus, ut mala ministeria, reprehende. Proinde est enim, cum Deum quidem judicem admittis, eos vero motus et sensus, per quos judicat, destruis.

PL 2, 303A

だが、下手に切る者、無用に切断する者、無闇に焼く者を非難し、そのようにして初めて、その道具をも悪しき用い方として咎めるがよい。神を裁く者として認めながら、神が裁くのに用いるその情動や感覚を打ち壊すというのは、これと同じことだからである。

5

Deum nos a Prophetis et a Christo, non a philosophis, nec ab Epicuro, erudimur. Qui credimus Deum etiam in terris egisse, et humani habitus humilitatem suscepisse ex caussa humanae salutis, longe sumus a sententia eorum qui nolunt Deum curare quidquam.

PL 2, 303A

我々は、神について、預言者たちとキリストから教えを受けるのであって、哲学者たちからでも、エピクロスからでもない。我々は、神が地上においてすら働き、人間の救いのために人間の姿の低さをまとったことを信じる者として、神は何ものをも顧みないと考える者たちの見解からは、遠くかけ離れている。

6

Inde venit ad haereticos quoque definitio ejusmodi: Si Deus irascitur, et aemulatur, et extollitur, et exacerbatur; ergo et corrumpetur, ergo et morietur. Bene autem quod Christianorum est, etiam mortuum Deum credere, et tamen viventem in aevo aevorum.

PL 2, 303B

そこから、異端者たちのもとにも次のような定義がもたらされる。「もし神が怒り、妬み、高ぶり、苛立つのなら、神は朽ちもするはずであり、それゆえ死にもするはずである」と。しかし、神が死んだことをも信じ、しかもなお世々限りなく生きておられることを信じるのは、まさにキリスト教徒に固有のことなのである。

7

Stultissimi, qui de humanis divina praejudicant, ut quoniam in homine corruptoriae conditionis habentur hujusmodi passiones, idcirco et in Deo ejusdem status existimentur.

PL 2, 303B

人間の事柄から神的な事柄を先取りして判断する者たちは、この上なく愚かである。人間においてこの種の情念が朽ちゆく在り方に属するものとして見られるからといって、神においても同じ在り方にあると見なすとは。

8

Discerne substantias, et suos eis distribue sensus, tam diversos, quam substantiae exigunt, licet vocabulis communicare videantur.

PL 2, 303B

実体を区別せよ。そしてそれぞれに固有の感覚を割り当てよ——語彙は共通しているように見えても、実体が求めるとおりに異なる感覚を。

9

Nam et dexteram, et oculos ostendunt: quam semotam a judicariis sensibus, et in suo statu puram nolunt Marcionitae in eodem Deo agnoscere, pluentem super bonos et malos, et solem suum oriri facientem super justos et injustos (Matth., V. 45): quod alius Deus omnino non praestat.

PL 2, 303C

聖典は神の右手をも目をも示している。ところがマルキオン派は、その右手が、裁きに関わる働きから切り離され、それ自体の在り方において純粋なものとして、「善人の上にも悪人の上にも雨を降らせ、正しい者の上にも正しくない者の上にもその太陽を昇らせる」(マタイ5:45)ことを、同じ神のうちに認めようとしないのである。しかるに、そのようなことは、もう一方の神には全く為しえないのだ。

10

Nam etsi hoc quoque testimonium Christi in Creatorem Marcion de Evangelio eradere ausus est, sed ipse mundus inscriptus est, et omni a conscientia legitur; et erit haec ipsa patientia creatoris in judicium Marcionis: illa patientia, quae exspectat poenitentiam potius peccatoris, quam mortem; et mavult misericordiam, quam sacrificium (Os., VI, 6); avertens jam destinatum exitium Ninivitis, et largiens spatium vitae Ezechiae lacrymis, et restituens statum regni Babylonis tyranno poenitentiam functo.

PL 2, 304C

たとえマルキオンが、創造主を証しするこのキリストの言葉すらも福音書から削り取ろうと敢えてしたとしても、世界そのものにそれは書き記されており、あらゆる人の良心によって読み取られているのである。そして、この創造主の忍耐こそが、マルキオンへの裁きとなるであろう。それは、罪人の死よりもむしろ悔い改めを待ち望み、「生贄よりも慈しみを望む」(ホセア6:6)忍耐であって、ニネベの人々にすでに定められていた滅びをそらし、ヒゼキヤの涙に命の猶予を与え、悔い改めを果たした僭主にバビロン王国の地位を回復させる忍耐なのである。

11

Illam dico misericordiam, quae et filium Saulis moriturum ex devotione populo concessit: et David, delicta in domum Uriae confessum, venia liberavit: et ipsum Israel toties restituit, quoties judicavit; toties refovit, quoties et increpuit.

PL 2, 304C

私が言うのは、サウルの子が誓いのゆえに死ぬはずであったのを、民に免じて赦したあの慈しみであり、ウリヤの家に対する罪を告白したダビデを赦しによって解放したあの慈しみであり、イスラエル自身を、裁くたびごとに立て直し、叱るたびごとに慰めたあの慈しみである。

12

Non solum igitur judicem aspiciens, convertere et ad optimi exempla. Notans cum ulciscitur, considera cum indulget. Repende austeritati lenitatem: cum utrumque conveneris in Creatore, invenies in eo et illud, propter quod alterum Deum credis.

PL 2, 305A

だから、裁く者としてのみ神を見るのではなく、至善の実例にも目を向けよ。神が報復するときにはそれを記しておき、赦すときにはそれをも考慮せよ。厳格さに柔和さを釣り合わせよ。そうして両者が創造主のうちに揃っていることを見出すならば、お前がもう一人の神を信じる理由としているそのものをも、創造主のうちに見出すであろう。

13

Veni denique ad inspectationem doctrinarum, disciplinarum, praeceptorum, consiliorumque ejus. Dices forsitan, haec etiam humanis legibus determinari. Sed ante Lycurgos et Solonas omnes, Moses et Deus. Nulla posteritas non a primordiis accipit.

PL 2, 305A

最後に、神の教え、規律、戒め、勧めを検討してみよ。おそらくお前は、これらのことは人間の法によってもまた定められている、と言うであろう。しかし、あらゆるリュクルゴスやソロンより前に、モーセと神があった。いかなる後代のものも、始まりから受け取らないものはない。

14

Tamen non a tuo Deo didicit Creator meus praescribere: Non occides; non adulterabis; non furaberis; non falsum testimonium dices; alienum non concupisces; honora patrem et matrem; et: diliges proximum tuum ut temetipsum.

PL 2, 305A

それでもなお、我が創造主は、お前の神から「殺してはならない、姦淫してはならない、盗んではならない、偽りの証言をしてはならない、他人のものを欲してはならない、父母を敬え」、そして「隣人を自分自身のように愛せよ」と定めることを学んだわけではない。

15

Ad haec innocentiae, pudicitiae, et justitiae, et pietatis principalia consulta, accedunt etiam humanitatis praescripta: cum septimo quoque anno servitia libertate solvuntur (Levit., XXV); cum eodem tempore agro parcitur, egenis cedendo locum; bovi etiam terenti vincula oris remittuntur ad fructum praesentis laboris, quo facilius in pecudibus praemeditata humanitas in hominum refrigeria erudiretur.

PL 2, 305B

無垢と貞潔と正義と敬虔についてのこれらの主要な定めに加えて、人間味ある定めもまた加えられている。すなわち、七年目ごとに奴隷身分は自由によって解かれ(レビ記25章)、同じ時に畑は休ませられ、困窮する者に場所を譲り渡し、また脱穀する牛にはその目の前の労苦の実りとして口の縛めが解かれる。それは、家畜において前もって培われた人間味によって、より容易に人間同士の安らぎへと教え導かれるためである。

Liber II, Caput XVIII

第II巻 第XVIII章PL 2, 305B
1

Sed quae potius legis bona defendam, quam quae haeresis concupiit, ut talionis definitionem, oculum pro oculo, dentem pro dente, et livorem pro livore repetentis (Exod., XXI, 24)?

PL 2, 305B

しかし、律法の善きことのうち、異端があえて欲しがったもの——すなわち、「目には目を、歯には歯を、あざにはあざを」と取り戻すという同害報復の定め(出エジプト記21:24)——以上に、私はどれをこそ弁護すべきであろうか。

2

Non enim injuriae mutuo exercendae licentiam sapit, sed in totum cohibendae violentiae prospicit, ut quia durissimo et infideli in Deo populo longum, vel etiam incredibile videtur a Deo exspectare defensam, edicendam postea per Prophetam: Mihi defensam, et ego defendam, dicit Dominus (Deuter., XXXII, 35; Rom., XII, 19): interim commissio injuriae metu vicis statim occursurae repastinaretur, et licentia retributionis prohibitio esset provocationis; ut sic improbitas astuta cessaret, dum, secunda permissa, prima terretur, et prima deterrita, nec secunda committitur, qua et alias facilior timor talionis per eumdem saporem passionis.

PL 2, 305C

というのも、これは互いに不正を行い合う自由を意味するのではなく、暴力を全面的に抑え込むことをこそ見据えているのである。すなわち、神に対してこの上なく頑なで不誠実な民にとって、後に預言者を通して告げられることになる「復讐は私のものであり、私が復讐する、と主は言われる」(申命記32:35、ローマ12:19)という仕方で、神からの報復を待つことは長すぎる、あるいは信じ難いことにさえ思われたので、当面のあいだ、直ちに応報が来るという恐れによって不正を行うことが未然に耕し返され、報復の自由が挑発の禁止として働くようにされたのである。こうして、第二の不正行為が許されることによって第一の不正行為が抑止され、第一の不正行為が抑止されれば第二の不正行為も行われないという仕方で、狡猾な悪意が止むようにされた。というのも、同じ苦痛の味わいを通して、同害報復への恐れのほうが、それ以外の場合よりも容易に働くからである。

3

Nihil amarius quam idipsum pati, quod feceris aliis. Et si lex aliquid cibis detrahit, et immunda pronuntiat animalia quae aliquando benedicta sunt, consilium exercendae continentiae intellige, et fraenos impositos illi gulae agnosce, quae cum panem ederet angelorum, cucumeres et pepones Aegyptiorum desiderabat.

PL 2, 306A

他人に対して行ったのと同じことを自ら被ることほど苦いものはない。また、律法が食物のうちいくつかを取り除き、かつて祝福されていた動物を汚れたものと宣言するとしても、それを節制を実践させる配慮と解し、天使のパンを食べながらもエジプト人のきゅうりや瓜を欲しがったあの食欲に課された手綱であると認めよ。

4

Agnosce simul et comitibus gulae, libidini scilicet atque luxuriae prospectum, quae fere ventris castigatione frigescunt. Manducaverat enim populus et biberat, et surrexerat ludere (Exod. XXXII, 6).

PL 2, 306A

同時に、食欲の同伴者である情欲と奢侈に対しても配慮がなされていることを認めよ。それらは腹の懲らしめによっておおむね冷めるものだからである。事実、「民は食べ、飲み、そして立ち上がって戯れた」(出エジプト記32:6)のである。

5

Proinde, ut et pecuniae ardor restingueretur ex parte, qua de victus necessitate caussatur, pretiosorum ciborum ambitio detracta est: postremo, ut facilius homo ad jejunandum Deo formaretur, paucis et non gloriosis escis assuefactus, et nihil de lautioribus esuriturus.

PL 2, 306A

同様に、生活の必需という言い訳から生じる限りでの金銭への渇望を鎮めるためにも、高価な食物への野心が取り除かれたのである。そして最後には、人がより容易に神のために断食するよう形づくられるためでもあった。すなわち、わずかで見栄えのしない食物に慣れ、より豪華なものを何ら渇望しないようにするためである。

6

Reprehendendus sane Creator, quod cibos potius populo suo abstulit, quam ingratioribus Marcionitis.

PL 2, 306B

実に創造主は非難されてしかるべきである——食物を取り上げるべきは、いっそう恩知らずなマルキオン派からであったはずなのに、自分の民から取り上げたのだから。

7

Sacrificiorum quoque onera, et operationum, et oblationum negotiosas scrupulositates nemo reprehendat, quasi Deus talia sibi proprie desideraverit, qui tam manifeste exclamat: Quo mihi multitudinem sacrificiorum vestrorum?

PL 2, 306B

また、生贄の重荷や、儀式や捧げ物にまつわる煩雑な細則についても、誰も、あたかも神がそれらを自分自身のために望んだかのように非難してはならない。神はこれほど明白に「汝らの生贄の多さが、私に何になろうか」と叫んでおられるのだから。

8

Et quis exquisivit ista de manibus vestris (Is. t. II)? sed illam Dei industriam sentiat, qua populum pronum in idololatriam et transgressionem, ejusmodi officiis religioni suae voluit adstringere, quibus superstitio saeculi agebatur, ut ab ea avocaret illos, sibi jubens fieri quasi desideranti, ne simulacris faciendis delinqueret.

PL 2, 306B

「誰が汝らの手からこのようなものを求めたか」(イザヤ書 t. II)。むしろ、神のあの配慮を悟るべきである。神は、偶像礼拝と違反へ傾きがちな民を、この種の務めによって自らの宗教に結びつけようとしたのである。それらの務めは、この世の迷信が行っていたのと同じ種類のものであり、そこから民を引き離すためであった。あたかも自ら望むかのようにそれを行うよう命じることで、民が偶像を作るという過ちを犯さないようにするためであった。

Liber II, Caput XIX

第II巻 第XIX章PL 2, 306C
1

Sed et in ipsis commerciis vitae et conversationis humanae domi ac foris, adusque curam vasculorum omnifariam distinxit, ut istis legalibus disciplinis occurrentibus ubique, ne ullo momento vacarent a Dei respectu.

PL 2, 306C

しかも神は、人間生活と交わりそのものの営みにおいても、家の内でも外でも、器物の管理に至るまで、あらゆる仕方で区別を設けた。それは、これらの律法上の規律がいたるところに現れることによって、彼らがどんな瞬間にも神への顧慮を欠くことがないようにするためであった。

2

Quid enim faceret beatum hominem, quam in lege Domini voluntas ejus, et in lege Domini meditabitur die ac nocte (Ps. I, 2)?

PL 2, 306C

実際、「主の律法にその意志があり、主の律法を昼も夜も思い巡らす」(詩篇1:2)ということ以上に、何が人を幸いにするであろうか。

3

Quam legem non duritia promulgavit auctoris, sed ratio summae benignitatis, populi potius duritiam edomantis, et rudem obsequio fidem operosis officiis dedolantis: ut nihil de arcanis attingam significantiis legis, spiritalis scilicet et propheticae, in omnibus pene argumentis figuratae.

PL 2, 306C

この律法を公布したのは、創始者の頑なさではなく、この上ない慈愛の理であった。それはむしろ民の頑なさを飼い慣らし、服従に不慣れな信を、骨の折れる務めによって鍛え上げるものであった。律法に潜む秘められた意味、すなわちほとんどすべての論点において予型として示されている霊的かつ預言的な意味については、ここでは触れないでおく。

4

Sufficit enim in praesenti, si simpliciter hominem Deo obligabat, ut nemo eam reprobare debeat, nisi cui non placet Deo servire.

PL 2, 307A

今は、律法が単純に人を神に結びつけるものであったというだけで十分である。それゆえ、神に仕えることを喜ばない者でない限り、誰もこの律法を退けるべきではない。

5

Ad hoc beneficium, non onus legis adjuvandum, etiam Prophetas eadem bonitas Dei ordinavit, docentes Deo digna: Auferre nequitias de anima, discere benefacere, exquirere judicium, judicare pupillo, et justificare viduam, dirigere quaestiones, fugere improborum contactum, dimittere conflictam in integram, dissipare scripturam injustam (Is. LVIII, 1), infringere panem esurienti, et tectum non habentem inducere in domum tuam; nudum si videris, contegere, et domesticos seminis tui non despicere: compescere linguam a malo, et labia ne loquantur dolum (Ps. XXXIII, 13); declinare a malo, et facere bonum; quaerere pacem, et sectari eam; irasci et non delinquere (Ps. IV, 5), id est, in ira non perseverare, sive saevire; non abire in concilium impiorum, nec stare in via peccatorum, nec in cathedra pestilentium sedere (Ps. I, 1).

PL 2, 307A

律法のこの恩恵を——重荷ではなく——助けるために、神の同じ善性は預言者たちをも立てた。彼らは神にふさわしいことを教えた。「魂から悪意を取り除け、善を行うことを学べ、裁きを求めよ、みなしごを裁き、やもめを義とせよ、争いをまっすぐにせよ、悪しき者たちとの接触を避けよ、傷ついた者を解き放って元どおりにせよ、不正な証書を破棄せよ」(イザヤ書58:1)、「飢えた者にはパンを分け与え、住むところのない者は自分の家に迎え入れよ。裸の者を見たら覆い、お前自身の血族の者を軽んじるな」、「舌を悪から遠ざけ、唇が偽りを語らぬようにせよ」(詩篇33:13)、「悪から離れ、善を行え、平和を求め、それを追い求めよ」、「怒っても罪を犯すな」(詩篇4:5)、すなわち怒りに固執するな、あるいは苛烈になるな、「不敬な者たちの集いに赴くな、罪人の道に立つな、疫病のごとき者たちの座に座るな」(詩篇1:1)。

6

Sed ubi? Vide: quam bonum et quam jucundam habitare fratres in unum (Ps. CXXXII, 1), meditantes die ac nocte in lege Domini; quia bonum scilicet fidere in Dominum, quam fidere in hominem, et sperare in Dominum, quam sperare in principes (Ps. CXVII, 7-8).

PL 2, 307B

だが、どこでか。見よ、「兄弟たちが一つに集って住むことは、何と善く、何と喜ばしいことか」(詩篇132:1)、主の律法を昼も夜も思い巡らしながら。なぜなら、「人を頼みとするよりも主を頼みとし、君主を頼みとするよりも主を頼みとするほうが善い」(詩篇117:7-8)からである。

7

Qualis enim apud Deum merces homini? Et erit tanquam lignum quod plantatum est juxta exitus aquarum, quod fructum suum dabit in tempore suo; et folium ejus non decidet, et omnia quaecumque faciet prosperabuntur illi (Ps. I, 3).

PL 2, 307B

では、神のもとで人にはいかなる報いがあるのか。「彼は水の流れのほとりに植えられた木のようになり、その時にかなって実を結び、その葉は枯れず、なすことすべてがその人において栄えるであろう」(詩篇1:3)。

8

Innocens autem et purus corde, qui non accepit in vanum nomen Dei, et non juravit ad proximum suum in dolo, iste accipiet benedictionem a Domino, et misericordiam a Deo salutificatore suo (Ps. XXIII, 4).

PL 2, 307B

「そして、無垢で心の清い者、神の名を空しく唱えず、隣人に対して欺いて誓わなかった者、この者は主から祝福を受け、その救いの神から慈しみを受けるであろう」(詩篇23:4)。

9

Oculi enim Domini super timentes eum, sperantes in misericordiam ipsius, ad eliberandas animas eorum de morte, utique aeterna, et nutricandos eos in fame (Ps. XXXII, 18), utique vitae aeternae.

PL 2, 307C

「主の目は、主を畏れ、その慈しみに望みを置く者たちの上にある」(詩篇32:18)。それは彼らの魂を死——もちろん永遠の死——から解き放ち、飢え——もちろん永遠の命への飢え——のうちにあって養うためである。

10

Multae enim pressurae justorum, et ex omnibus liberabit eos Dominus (Ps. XXXIII, 19). Honorabilis mors in conspectu Domini sanctorum ejus (Ps. CXV, 15). Dominus custodit omnia ossa eorum : unum ex ipsis non comminuetur.

PL 2, 308A

「正しい者たちの苦難は多いが、主はそのすべてから彼らを解き放たれる」(詩篇33:19)。「主の聖徒たちの死は、主の御目に貴い」(詩篇115:15)。「主は彼らの骨をことごとく守られ、そのうち一本も砕かれることはない」。

11

Redimet Dominus animas servorum suorum (Ps. XXXIII, 21-23). Pauca ista de tantis scripturis Creatoris intulimus, et nihil puto jam ad testimonium Dei optimi deest, quod satis et praecepta bonitatis, et promissa consignant.

PL 2, 308A

「主はその僕たちの魂を贖われる」(詩篇33:21-23)。我々は創造主の数多の聖典のうちから、これらのわずかなものを挙げたにすぎない。そして、至善の神を証しするのに、もはや欠けるものは何もないと私は思う。善性の戒めと約束とが、それを十分に証印しているのだから。

Liber II, Caput XX

第II巻 第XX章PL 2, 308A
1

Sed enim sepiae isti, quorum figura illud quoque pisculentum de cibis Lex recusavit, ut traductionem sui sentiunt, tenebras hinc blasphemiae intervomunt, atque ita intentionem uniuscujusque jam proximam dispargunt, jactitando et asseverando ea quae relucentem bonitatem Creatoris infuscent.

PL 2, 308A

しかし、この者たちはイカである——律法が食物のうちからあの魚をも退けたのは、まさにこの者たちの予型としてであった——。彼らは自分たちが暴かれていると感じるや、そこから冒瀆の闇を吐き出し、創造主の輝かしい善性を曇らせるようなことを声高に言い立て断言することによって、あと少しで的を射ようとしている各人の注意をかき乱すのである。

2

Sed et per istas caligines sequemur nequitiam, et in lucem extrabemus ingenia tenebrarum, objicientia Creatori vel maxime fraudem illam et rapinam auri et argenti, mandatam ab illo Hebraeis in Aegyptios.

PL 2, 308B

しかし、我々はこの暗闇を通してでも悪意を追い、闇の企みを光のもとに引き出そう。彼らが創造主に投げつける最たる非難は、あの金銀の詐取と略奪——神がヘブライ人にエジプト人に対して行うよう命じたとされるもの——である。

3

Age, infelicissime haeretice, teipsum expostulo arbitrum: cognosce in utramque gentem prius, et ita de auctore praecepti judicabis.

PL 2, 308B

さあ、この上なく不幸な異端者よ、私はお前自身を審判者として求める。まず両方の民について知れ。そうして初めて、その命令の創始者について判断するがよい。

4

Reposcunt Aegyptii de Hebraeis vasa aurea et argentea; contra Hebraei mutuas petitiones instituunt, allegantes sibi quoque eorumdem patrum nomine, ex eodem scripturae instrumento mercedes restitui oportere illius operariae servitutis, pro laterinis deductis, pro civitatibus et villis aedificatis.

PL 2, 308B

エジプト人はヘブライ人に金銀の器を返せと求める。それに対してヘブライ人も互いの請求を持ち出し、彼ら自身も同じ父祖たちの名において、同じ聖典の証書に基づいて、あの労役の隷属に対する報酬——れんが作りの労役のため、また町や村を建てた労役のため——が返還されるべきであると主張する。

5

Quid judicabis, optimi Dei elector? Hebraeos fraudem agnoscere debere, an Aegyptios compensationem?

PL 2, 308C

至善の神を選ぶ者よ、お前はどう判断するのか。ヘブライ人が詐取を認めるべきか、それともエジプト人が償いを認めるべきか。

6

Nam et aiunt ita actum per legatos utrinque; Aegyptiorum quidem repetentium vasa, Judaeorum vero reposcentium operas suas: et tandem vasis istis renuntiaverunt sibi Aegyptii. Hodie adversus Marcionitas amplius allegant.

PL 2, 308C

実際、双方の使者を通してこのように事が運ばれたと言われている。すなわち、エジプト人は器を取り戻そうとし、ユダヤ人は自分たちの労役を求め返そうとした。そして最終的に、エジプト人はこれらの器を自ら断念したのである。今日、〔ユダヤ人たちは〕マルキオン派に対して、さらに多くのことを主張している。

7

Hebraei, negantes compensationi satis esse quantumvis illud auri et argenti, si sexcentorum millium operae per tot annos vel singulis nummis diurnis aestimentur. Quae autem pars major? repetentium vasa, an incolentium villas et urbes?

PL 2, 309A

ヘブライ人は、それがいかに多くの金銀であろうとも、六十万人の労役をあれほど長年にわたって、一日あたり貨幣一枚で見積もったとしても、償いには足りないと主張する。しかし、どちらの側の言い分が重いのか。器を取り戻そうとする側か、それとも村や町に住み着いた側か。

8

Querela ergo mare Aegyptiorum, an gratia Hebraeorum? Ut solo injuriarum judicio Hebraei Aegyptios repercuterent, liberi homines in ergastulum subacti, ut solas scapulas suas scribae eorum apud subsellia sua ostenderet flagellorum contumeliosa atrocitate laceratas: non paucis lancibus et scyphis, pauciorum utique divitum ubique, sed totis et ipsorum facultatibus, et popularium omnium collationibus satisfaciendum Hebraeis pronuntiasses?

PL 2, 309A

では、エジプト人の訴えのほうが大きいのか、それともヘブライ人の恩義のほうが大きいのか。かりにヘブライ人が、被った不正の裁きだけによってエジプト人に報い返すとしてみよ——自由人でありながら奴隷監獄に落とされた者たちである。かりに彼らの書記たちが、お前の法廷の席で、鞭打ちの侮辱的な残虐さによって引き裂かれた肩だけを見せたとしてみよ。お前は、わずかな皿や杯——それもどこにでもいる少数の富める者のものにすぎない——ではなく、エジプト人自身のすべての財産と、民衆すべての醵金とをもってヘブライ人に償いがなされるべきだと、宣告したのではないか。

9

Igitur si bona Hebraeorum caussa, bona jam et caussa, id est, mandatum Creatoris, qui et Aegyptios gratos fecit nescientes, et suum populum, in tempore expeditionis angusto, aliquo solatio tacitae compositionis expunxit. Plane minus exigi jussit: Hebraeis enim etiam filios Aegyptii restituere debuerant.

PL 2, 309B

したがって、もしヘブライ人の言い分が善いものであるなら、その根拠、すなわち創造主の命令もまた、すでに善いものである。神は、エジプト人自身に気づかせぬまま彼らを気前よくさせ、また自分の民を、出立という切迫した時にあたって、ひそかな和解というささやかな慰めによって満足させたのである。しかも神は、明らかにより少なく求めるよう命じたのである。というのも、エジプト人はヘブライ人に、子どもたちすら返さねばならなかったはずだからである。

Liber II, Caput XXI

第II巻 第XXI章PL 2, 309B
1

Sic et in caeteris contrarietates praeceptorum ei exprobras, ut mobili et instabili; prohibentis sabbatis operari, et jubentis arcam circumferri per dies octo, id est, etiam sabbato, in expugnatione civitatis Hiericho.

PL 2, 309B

同様に、その他の点においても、お前は神を、動揺し不安定な者であるかのように、戒めの矛盾ゆえに非難する。安息日には働くことを禁じながら、エリコの町を攻略するにあたって、契約の箱を八日間にわたって、すなわち安息日にもかかわらず担ぎ回るよう命じたではないか、というのである。

2

Nec sabbati enim inspicis legem, opera humana, non divina prohibentem. Siquidem, Sex, inquit (Exod. XX, 9, 10), diebus operare, et facies omnia opera tua, septima autem die sabbati ; non facies in ea omne opus. Quod? Utique tuum.

PL 2, 309C

というのも、お前は安息日についての律法が、神的な業ではなく人間の業を禁じていることを見ていないのだ。すなわち神は「六日間働き、お前のすべての業を行え。しかし七日目は安息日であるから、その日にはいかなる業も行ってはならない」(出エジプト記20:9-10)と言われる。どの業か。もちろんお前の業である。

3

Consequens enim est, ut ea opera sabbato auferret, quae sex diebus supra induxerat: tua scilicet, id est, humana, et quotidiana.

PL 2, 309C

というのも、神が安息日に取り除いたのは、その前に六日間にわたって命じておいた業だったというのが理に適っているからである。すなわちお前の業、つまり人間の、日々の業である。

4

Arcam vero circumferre, neque quotidianum opus videri potest, neque humanum; sed et rarum, et sacrosanctum, et ex ipso tunc Dei praecepto utique divinum.

PL 2, 309C

しかし、契約の箱を担ぎ回ることは、日々の業とも人間の業とも見なされえない。それはむしろ稀な、神聖不可侵な業であり、まさにその時の神の命令そのものによる、紛れもなく神的な業なのである。

5

Quod et ipse quid significaret edissererem, nisi longum esset figuras argumentorum omnium Creatoris expandere, quas forsitan nec admittis.

PL 2, 309C

それが何を意味するかについても、私自身説き明かしてもよいのだが、創造主のあらゆる論証の予型を展開するのは長くなりすぎるであろうし、お前はおそらくそれを認めもしないだろう。

6

Sed plus est, si de absolutis revincamini, simplicitate veritatis, non curiositate: sicut et nunc certa distinctio est sabbati, humana, non divina opera prohibentis. Ideoque qui sabbatis lignatum ierat, morti datus est: suum enim opus fecerat, lege interdictum.

PL 2, 309C

しかし、詮索によってではなく、真理の単純さによって、明白な事柄から諸君が論破されるほうが、より意義がある。ちょうど今この場合も、安息日についての明確な区別があるとおりである——それは人間の業を禁じるのであって、神的な業を禁じるのではない。それゆえ、安息日に薪を集めに行った者は死に処せられた。彼は律法によって禁じられた自分自身の業を行ったからである。

7

Qui vero arcam sabbatis circumtulerant, impune gesserunt: non suum enim opus, sed Dei, ex praecepto scilicet ipsius, administraverant.

PL 2, 310A

しかし、安息日に契約の箱を担ぎ回った者たちは、罰を受けることなく行ったのである。彼らは自分自身の業ではなく、まさに神の命令による神の業を執り行っていたからである。

Liber II, Caput XXII

第II巻 第XXII章PL 2, 310A
1

Proinde et similitudinem vetans fieri omnium quae in coelo et in terra et in aquis, ostendit et caussas, idololatriae scilicet substantiam cohibentes. Subjicit enim: Non adorabitis, neque servietis illis.

PL 2, 310A

同様に、天にあるもの、地にあるもの、水にあるもの、そのすべての似姿を作ることを禁じつつ、神はその理由——すなわち偶像礼拝の実体そのものを抑え込む理由——をも示している。というのも神は続けて「それらを崇拝してはならない、それらに仕えてはならない」と言われるからである。

2

Serpentis autem aenei effigies,. postea praecepta Mosi a Domino, non ad idololatriae titulum pertinebat, sed ad remediandos eos qui a serpentibus infestabantur.

PL 2, 310A

ところが、後に主からモーセに命じられた青銅の蛇の像は、偶像礼拝という名目には属さず、蛇に苦しめられていた人々を癒やすためのものであった。

3

Et taceo de figura remedii Sic et Cherubim et Seraphim aurea in arcae figuratum exemplum, certe simplex ornamentum, accommodata suggestui, longe diversas habendo caussas ab idololatriae conditione, ob quam similitudo prohibetur, non videntur similitudinum prohibitarum legi refragari, non in eo similitudinis statu deprehensa, ob quem similitudo prohibetur.

PL 2, 310B

この治癒の予型については黙っておこう。同様に、契約の箱に象られた金のケルビムとセラフィムも、明らかに単純な装飾であり、その台座にふさわしいものであって、似姿が禁じられる原因である偶像礼拝という条件とは全く異なる理由を持つがゆえに、似姿を禁じる律法に背くものとは見なされない。似姿が禁じられるその似姿の在り方のうちに、これらは捉えられていないからである。

4

Diximus de sacrificiorum rationali institutione, avocantis scilicet ab idolis ad Deum officia ea, quae si rursus ejecerat, dicens (Ps. I, 11): Quo mihi multitudinem sacrificiorum vestrum? hoc ipsum voluit intelligi, quod non sibi ea proprie exegisset: Non enim bibam, inquit (Ps. XLIX, 13), sanguinem taurorum; quia et alibi ait (Is., XL, 28): Deus aeternus non esuriet, nec sitiet.

PL 2, 310B

我々はすでに、偶像から神へと務めを引き離すという、生贄の理にかなった制度について述べた。もし神がそれをふたたび退けて「汝らの生贄の多さが、私に何になろうか」(詩篇1:11)と言われたとするなら、まさにこのことによって、神がそれを自分自身のために求めたのではないということを理解させようとしたのである。「私は雄牛の血を飲みはしない」(詩篇49:13)と神は言われ、また別の箇所でも「永遠の神は飢えることも渇くこともない」(イザヤ書40:28)と言われるのだから。

5

Nam etsi ad oblationes Abel advertit, et holocausta Noe odoratus est libenter, quae jucunditas sive viscerum vervecinorum, sive nidoris ardentium victimarum?

PL 2, 310B

というのも、神がアベルの捧げ物に目を留め、ノアの全焼の捧げ物を喜んで香りとして受け取ったとしても、羊の臓物であれ、燃える犠牲獣の匂いであれ、それがいったい何の喜びであろうか。

6

Sed animus simplex et Deum metuens offerentium ea quae a Deo habebant, et pabuli et suavis olentiae gratia apud Deum deputabatur, non quae fiebant exigentis, sed illud propter quod fiebant, ob honorem scilicet Dei.

PL 2, 310C

むしろ、神から受け取ったものを捧げる者たちの単純で神を畏れる心こそが、食物と芳しい香りとして神のもとで数えられたのであり、行われていたこと自体を神が求めていたのではなく、それが行われる理由——すなわち神への敬意——こそが数えられていたのである。

7

Si cliens diviti aut regi nihil desideranti, tamen aliquid vilissimi munusculi obtulerit, quantitas et qualitas muneris infuscabit divitem et regem, an delectabit titulus officii?

PL 2, 310C

もし従者が、何一つ望んでいない富める者や王に対して、それでもごく安い贈り物を捧げたとするなら、その贈り物の量や質が富める者や王の機嫌を損ねるであろうか、それとも、その務めという名目そのものが喜ばせるであろうか。

8

At si cliens ei munera ultro, vel etiam dicto ordine suo offerat, et solemnia regis observet, non ex fide tamen, nec corde puro, nec pleno circa caetera quoque obsequia, nonne consequens ut rex ille vel dives exclamet: Quo mihi multitudinem munerum tuorum? plenus sum; et: Solemnitates, et dies festos , et vestra sabbata odit anima mea .

PL 2, 310C

だが、もし従者が自ら進んで、あるいは命じられた順序どおりに贈り物を捧げ、王の祭儀を守りながらも、それが忠誠からではなく、清い心からでもなく、その他の奉仕においても十分でないとするなら、あの王あるいは富める者が「お前の贈り物の多さが、私に何になろうか。私は満ち足りている」、そして「祭りも、祝祭日も、汝らの安息日も、私の魂はこれを憎む」と叫ぶのは、当然の帰結ではないか。

9

Vestra dicendo, quae secundum libidinem suam, non secundum religionem Dei celebrando, sua jam, non Dei, fecerant, conditionalem idcirco et rationalem demonstravit recusationem eorum quae administranda praescripserat.

PL 2, 311A

「汝らの」と言うことによって、神は——彼らが神への信仰にではなく自分自身の欲するところに従って祝うことで、それらの務めをもはや神のものではなく彼ら自身のものにしてしまっていたのだが——自ら執り行うよう命じておいたそれらの務めに対する拒絶が、それゆえ条件付きであり、理にかなったものであることを示したのである。

Liber II, Caput XXIII

第II巻 第XXIII章PL 2, 311A
1

Si vero etiam circa personas levem vultis intelligi, cum reprobat aliquando probatos; aut improvidum, cum probat quandoque reprobandos, quasi judicia sua aut damnet praeterita, aut ignoret futura; atquin nihil tam bono et judici convenit, quam pro praesentibus meritis et rejicere et allegere.

PL 2, 311A

しかし、もし諸君が、人物についても〔創造主を〕、かつて是とされた者たちを時に退けるがゆえに軽薄な方と解し、あるいは時に退けられるべき者たちを是とするがゆえに先を見ない方と解し、あたかも自らの判定について、過去のものを断罪するか、未来のことを知らずにいるかのようだと解したいのであれば——しかるに、現在の功に応じて退けたり選び取ったりすることほど、善き方にも審判者にもふさわしいことはない。

2

Allegitur Saul, sed nondum despector prophetae Samuelis. Rejicitur Salomon, sed jam a mulieribus alienis possessus, et idolis Moabitarum et Sidoniorum mancipatus. Quid faceret Creator, ne a Marcionitis reprehenderetur?

PL 2, 311A

サウルは選ばれた——だが、それはまだ預言者サムエルを蔑む者となる前のことである。ソロモンは退けられた——だが、それはすでに他所の女たちに囚われ、モアブ人やシドン人の偶像に身を売り渡していたときのことである。創造主は、マルキオン派から咎められないためには、いったい何をすればよかったのか。

3

Bene adhuc agentes praedamnaret jam propter futura delicta? sed Dei boni non erat, nondum merentes praedamnare. Proinde peccantes nunc non recusaret propter pristina benefacta? Sed justi judicis non erat, rescissis jam bonis pristinis scelera donare.

PL 2, 311B

いまだ善く行っている者たちを、将来の罪のゆえにあらかじめ断罪すべきであったのか。しかし、まだそれに値しない者たちをあらかじめ断罪することは、善き神にふさわしいことではなかった。それなら、いま罪を犯している者たちを、かつての善行のゆえに退けずにおくべきであったのか。しかし、かつての善が既に取り消されている以上、罪を免じることは、正義の審判者にふさわしいことではなかった。

4

Aut quis hominum sine delicto, ut eum Deus semper allegeret, quem nunquam posset recusare? vel quis item sine aliquo bono opere, ut eum Deus semper recusare, quem nunquam posset allegere?

PL 2, 311B

あるいは、罪を持たぬ人間などいるだろうか——神が常に選び続け、決して退けることのできぬような者が。あるいは同様に、何らかの善き行いを全く持たぬ人間などいるだろうか——神が常に退け続け、決して選び取ることのできぬような者が。

5

Exhibe bonum semper, et non recusabitur: exhibe malum semper, et nunquam allegetur. Caeterum, si idem homo, ut in utroque pro temporibus, in utroque dispungetur a Deo, et bono, et judice, qui non levitate aut improvidentia sententias vertit; sed censura gravissima et providentissima, merita temporis cujusque dispensat.

PL 2, 311B

善きことを常に示せ、そうすれば退けられることはない。悪しきことを常に示せ、そうすれば決して選び取られることはない。ところで、もし同じ人間が、その時々に応じて両面を持つのであれば、その両面について、善き方にして審判者である神によって検められる——その神は、軽薄さや先の見えなさによって判定を変えるのではなく、この上なく重厚で先を見通した審査によって、それぞれの時における功に応じて取り計らうのである。

Liber II, Caput XXIV

第II巻 第XXIV章PL 2, 311C
1

Sic et poenitentiam apud illum prave interpretaris, quasi proinde mobilitate vel improvidentia, imo jam ex delicti recordatione poeniteat: quoniam quidem dixerit (I Reg. XV, 11): Poenituit quod regem fecerim Saul; praescribens scilicet, poenitentiam confessionem sapere mali operis alicujus vel erroris.

PL 2, 311C

同様に、お前は創造主における『悔い』についても曲解している。あたかもその悔いが、浮動性や先の見えなさのゆえに、否、既に犯した過ちを想起することによって生じるかのように——なぜなら、まさに彼が「私はサウルを王としたことを悔いる」(サムエル記上15:11)と言ったからだ、というのだ。そうしてお前は、悔いとは何らかの悪しき行いあるいは誤りの告白を意味するのだ、とあらかじめ決めてかかっている。

2

Porro non semper. Evenit enim in bonis factis poenitentiae confessio, ad invidiam et exprobrationem ejus qui beneficii ingratus exstiterit, sicut et tunc circa personam Saulis honorandam annuntiatur a Creatore, qui non deliquerat, cum Saulem assumit in regnum, et Sancto Spiritu auget; optimum enim adhuc: qualis, inquit, non erat in filiis Israelis, dignissime allegerat, sed nec ignoraverat ita eventurum, nemo enim te sustinebit improvidentiam adscribentem Deo ei, quem Deum non negans, confiteris et providum.

PL 2, 312A

だが、それは常にそうであるわけではない。というのも、善き行いについても『悔い』の告白は起こりうるからであり、それは、恩恵に対して恩知らずとなった者に非難と譴責を負わせるためになされる。まさにあの折、サウルという敬われるべき人物をめぐって、創造主によってそのように宣べられたのである——創造主は過ちを犯していたわけではなかった。サウルを王位に取り立て、聖なる霊によって彼を高めたとき、サウルはなお極めて善き者であった。「彼のような者はイスラエルの子らの中にいなかった」と言われるほど、この上なくふさわしい仕方で彼を選び取っていたのであり、しかも事がそのようになると知らずにいたわけでもなかった。というのも、お前は神であることを否定しない以上、その神を先見の方でもあると認めているのだから、その神に先の見えなさを負わせるお前を、誰も許しはしないからである。

3

Haec enim illi propria divinitas constat, sed malum factum Saulis (ut dixi) onerabat poenitentiae suae professione; quam, vacante delicto circa Saulis allectionem, consequens est invidiosam potius intelligi, non criminosam.

PL 2, 312A

というのも、このこと〔先見であること〕こそが彼に固有の神性として成り立っているからである。しかし、(すでに述べたように)創造主は、自らの『悔い』を言い表すことによって、サウルの悪しき行いをいっそう重く負わせたのである。サウルの選定に関して罪が存在しない以上、この『悔い』は、〔創造主に〕罪あるものとしてではなく、むしろ〔サウルに〕非難を負わせるものとして理解されるべきである、という結論になる。

4

Ecce, inquis, criminosam eam animadverto circa Ninivitas, dicente scriptura Jonae (Joan. III, 10): Et poenituit Dominum de malitia quam dixerat facturum se illis, nec fecit.

PL 2, 312B

見よ、お前は言う、ニネベの人々をめぐっては、その『悔い』を罪あるものと見て取る、と。ヨナの書はこう語っている(ヨハネ3:10)——「主は、彼らに下すと言っていた災いを悔い、それをなさらなかった」。

5

Sicut et ipse Jonas ad Dominum: Propterea praeveni profugere in Tharsos, quia cognoveram te esse misericordem et miserescentem, patientem, et plurimum misericordiae, poenitentem malitiarum (Joan. IV, 2).

PL 2, 312B

ちょうどヨナ自身も主に向かってこう言ったとおりである——「それゆえ私は先んじてタルシシュへ逃げ去ったのです。あなたが慈しみ深く憐れみ深い方であり、忍耐強く、この上なく慈しみに満ち、災いを悔いる方であると知っていたからです」(ヨハネ4:2)。

6

Bene igitur quod praemisit optimi Dei titulum, patientissimi scilicet super malos, et abundantissimi misericordiae et miserationis super agnocentes et deplangentes delicta sua, quales tunc Ninivitae.

PL 2, 312B

それゆえ良いことに、彼は先立って「至善なる神」という称号を掲げていた——すなわち悪人に対してこの上なく忍耐強く、自らの罪を認めて嘆く者たちに対してこの上なく豊かな慈しみと憐れみを持つ方、という称号を。当時のニネベの人々がまさにそうであった。

7

Si enim optimus qui talis, de isto prius cessisse debebis, non competere in talem, id est optimum, etiam malitiae concursum.

PL 2, 312B

というのも、もしそのような方こそが至善の方であるとすれば、お前はまずこの点で一歩退くべきである——すなわち、そのような方、つまり至善の方には、災いとの関わりすらふさわしくない、という点で。

8

Et quia Marcion defendit arborem bonam malos quoque fructus non licere producere (Matth. VII, 48), sed malitiam tamen nominavit, quod optimus non capit, numquid aliqua interpretatio subest etiam earum malitiarum intelligendarum, quae possint et in optimum decucurrisse?

PL 2, 312C

マルキオンは、良い木が悪い実をも生み出すことは許されないと主張する(マタイ7:48)。しかし〔聖書は〕それでも「災い」という語を用いている——至善の方には受け入れがたい語を。だとすれば、至善の方にすら及びうるものとして理解されうる、その「災い」なるものについて、何か別の解釈が潜んでいるのではないか。

9

Subest autem. Dicimus denique malitiam nunc significari, non quae ad naturam redigatur Creatoris quasi mali, sed quae ad potestatem quasi judicis, secundum quam enuntiarit (Is. XLV, 7): Ego sum qui condo mala, et: Ecce ego emitto in vos mala (Jerem. XVIII, II), non peccatoria, sed ultoria; quorum satis diluimus infamiam, ut congruentium judici.

PL 2, 312C

潜んでいる。すなわち我々はこう言う——ここで言われる「災い」とは、創造主の本性が悪しきものであることに帰せられるものではなく、審判者としての権力に帰せられるものを意味しているのだ、と。これに則って彼はこう宣べたのである(イザヤ45:7)——「私は災いを造る者である」、また(エレミヤ18:2)——「見よ、私は汝らに災いを送り込む」。これらは罪としての悪ではなく、報復としての悪である。我々はすでに、これらが審判者にふさわしいものであることを示し、その悪評を十分に払拭した。

10

Sicut autem, licet mala dicantur, non reprehendentur in judice, nec hoc nomine suo malum judicem ostendunt; ita et malitia haec erit intelligenda nunc, quae ex illis malis judicariis deputata, cum ipsis competat judici.

PL 2, 313A

しかし、〔刑罰が〕「悪」と呼ばれるとしても、それらが審判者において咎められることはなく、その名によって審判者を悪しき者と示すこともないのと同様に、この「災い」もまた、そのように理解されねばならない——それは、審判に属するそれらの悪に数えられるものであり、まさにその悪こそが審判者にふさわしいのである。

11

Nam et apud Graecos interdum malitiae pro vexationibus et laesuris, non pro malignitatibus ponuntur, sicut et in isto articulo; atque adeo, si ejus malitiae poenituit Creatorem, quasi creaturae reprobandae scilicet, et deletui vindicandae.

PL 2, 313A

実際ギリシア人のもとでも、「災い」という語は時に、悪意ではなく苦しめや害を意味するものとして用いられることがある——ちょうどこの箇所におけるように。かくして、もし創造主がその『災い』を悔いたのだとすれば、それは、退けられ滅びに定められるべき被造物に対する〔災い〕としてのそれなのである。

12

Atqui nec ullum admissum criminosum reputabitur Creatori, qui iniquissimam civitatem digne meritoque decreverat abolendam.

PL 2, 313A

しかし、創造主には何ら罪ある行いも帰せられることはないだろう——彼は、この上なく不義な都市を、当然かつふさわしくも滅ぼし尽くすことを定めていたのだから。

13

Ita, quod juste destinaverat, non male destinans, ex justitia non ex malitia destinarat; sed poenam ipsam malitiam nominavit, ex malo et merito passionis ipsius.

PL 2, 313B

このように、彼が正しく定めていたことは、悪しく定めたのではなく、悪意からではなく正義から定められたのである。しかし彼は、その受苦そのものが持つ害と当然さのゆえに、刑罰そのものを「災い」と名付けたのである。

14

Ergo, dices, si malitiam justitiae nomine excusas, quia juste exitium destinarat in Ninivitas, sic quoque culpandus est, qui justitiae, utique non poenitendae, poenitentiam gessit.

PL 2, 313B

それゆえお前はこう言うだろう——もしお前が「災い」を正義の名において弁護するのなら、すなわち彼がニネベの人々への滅びを正しく定めていたのだとすれば、同様に、決して悔いられるべきでない正義について悔いを抱いた彼もまた、咎められるべきである、と。

15

Imo nec justitiae, inquam, poenitebit Deum, et superest jam agnoscere quid sit poenitentia Dei. Non enim, si hominem ex recordatione plurimum delicti, interdum et ex alicujus boni operis ingratia poenitet, ideo et Deum proinde.

PL 2, 313B

否、私は言う、神は正義についてすら悔いることはない。そして今や、神の『悔い』とは何であるかを知ることが残されている。というのも、人間が、多くの場合過ちを想起することから、また時には何らかの善行が恩知らずに遇されることから悔いるとしても、そのことから神もまた同様であるということにはならないからである。

16

In quantum enim Deus nec malum admittit, nec bonum damnat, in tantum nec poenitentiae boni aut mali apud eum locus est.

PL 2, 313B

というのも、神が悪を犯すこともなく、善を断罪することもない限りにおいて、その限りにおいて、善に対しても悪に対しても、神のもとには『悔い』の生じる余地はないのである。

17

Nam et hoc tibi eadem scriptura determinat, dicente Samuele Sauli (I Reg. XV, 28): Discidit Dominus regnum Israel de manu tua hodie, et dabit illud proximo tuo, optimo super te; et scindetur Israel in duas partes, et non convertetur, neque paenitentiam aget, quia non sicut homo est ad paenitendum.

PL 2, 313B

実にこのことは、同じ聖典がお前に対して定めている——サムエルがサウルに語ったとおりである(サムエル記上15:28)——「主は今日、イスラエルの王国をあなたの手からもぎ取り、あなたよりも善き、あなたの隣人にそれを与えるであろう。そしてイスラエルは二つに分かたれ、〔主は〕立ち返ることも、悔いを抱くこともないであろう。なぜなら、主は人間のように悔いる方ではないからである」。

18

Haec itaque definitio in omnibus aliam formam divinae poenitentiae statuit, quae neque ex improvidentia, neque ex ulla boni aut mali operis damnatione reputetur, sicut humana. Quis ergo erit mos poenitentiae divinae?

PL 2, 313C

それゆえこの定義は、あらゆる点において、神的な『悔い』について、人間のそれとは別の形を打ち立てている——それは、先の見えなさからでも、何らかの善き、あるいは悪しき行いへの断罪からでもない〔悔い〕として理解されるべきものである。それでは、神的な『悔い』のあり方とは、いったい何であろうか。

19

Jam relucet, si non ad humanas conditiones eam referas. Nihil enim aliud intelligetur, quam simplex conversio sententiae prioris, quae etiam sine reprehensione ejus possit admitti, etiam in homine, nedum in Deo, cujus omnis sententia caret culpa.

PL 2, 313C

それを人間の在り方に照らさなければ、既にはっきりと見えてくる。というのも、それはほかでもなく、先の判定の単純な転換にほかならないと理解されるからである。それは、人間においてすら、その者を咎めることなしに認められうるものであり、まして、その判定がすべて咎から免れている神においてはなおさらである。

20

Nam et in graeco sono, poenitentiae nomen non ex delicti confessione, sed ex animi demutatione compositum est, quam apud Deum pro rerum variantium sese occursu fieri ostendimus.

PL 2, 314A

実にギリシア語の語感においても、「悔い」という語は、罪の告白からではなく、心の転換から成り立っている語である。そしてこの〔心の転換〕が、神のもとでは、移り変わる事象の生起に応じて生じるものであることを、我々はすでに示した。

Liber II, Caput XXV

第II巻 第XXV章PL 2, 314A
1

Jam nunc ut omnia ejusmodi expediam, ad caeteras pusillitates, et infirmitates, et incongruentias (ut putatis) interpretandas purgandasque pertendam.

PL 2, 314A

さて今や、この種のすべてを片付けるべく、諸君が思うところの他の卑小さや弱さや不整合について、これを解釈し、清めるべく進んで行こう。

2

Inclamat Deus (Gen. III): Adam, ubi es? scilicet ignorans ubi esset? et caussato nuditatis pudore, an de arbore gustasset interrogat, scilicet incertus? Imo nec incertus admissi, nec ignorans loci.

PL 2, 314A

神は呼ばわった(創世記3章)——「アダムよ、お前はどこにいるのか」。すなわち、彼がどこにいるかを知らずに、なのか。また裸であることの恥じらいを口実に立てられたとき、あの木から食べたのかと問うたのは、すなわち確信がなかったからなのか。否、彼が犯したことについて確信がなかったわけでも、その場所を知らなかったわけでもない。

3

Enimvero oportebat conscientia peccati delitescentem, evocatum prodire in conspectum Domini, non sola nominis inclamatione, sed cum aliqua jam tunc admissi suggillationem.

PL 2, 314A

実に、罪を犯したという疚しい良心のゆえに身を隠していた者を、呼び出して主の御前に進み出させることが必要であった。それも、名を呼ばわるだけによってではなく、その時すでに犯したことへの何らかの咎めを伴って、である。

4

Nec enim simplici modo, id est, interrogatorio sono legendum est, Adam ubi es ? sed impresso et incusso, et imputativo, Adam, ubi es? id est, in perditione es; id est, jam hic non es; ut et increpandi et dolendi exitus vox sit.

PL 2, 314B

というのも、「アダムよ、お前はどこにいるのか」は、単純な、すなわち疑問の調子で読まれるべきではなく、力を込め、打ち込むような、そして責め立てるような調子で——「アダムよ、お前はどこにいるのか」、すなわち「お前は滅びの中にいる」、すなわち「お前はもはやここにはいない」という意味で読まれるべきである。そうして、この声は、叱責と嘆きとが行き着く声となるのである。

5

Caeterum, qui totum orbem comprehendit manu velut nidum, cujus coelum thronus, et terra scabellum, nimirum hujus oculos aliqua paradisi portio evaserat, quo minus illi ubicumque Adam ante evocationem viseretur, tam latens, quam de interdicta fruge sumens?

PL 2, 314B

ところで、全世界を手のうちに、あたかも巣であるかのように包み込む方、その方にとって天は玉座であり、地は足台であるような方——この方の目から、楽園のいずれかの部分が逃れ去っていたなどということが、果たしてありえようか。それによって、身を隠していようと、禁じられた実を取っていようと、呼び出される前のアダムが、どこにいようとその方に見えなかった、などということがありえようか。

6

Speculatorem vineae vel horti tui lupus aut furunculus non latet. Deum puto de sublimioribus oculatiorem aliquid subjecti praeterire non posse. Stulte qui tantum argumentum divinae majestatis, et humanae instructionis, naso agis.

PL 2, 314B

お前の葡萄畑や庭園の見張りをする者から、狼や小盗人が逃れ隠れることはない。私が思うに、より高い所からのほうがより目の利く神には、その下にある何ものも見過ごされえない。愚かな者よ、お前は、神の威厳と人間への教えのためのこれほどの証しを、鼻であしらっているのだ。

7

Interrogabat Deus quasi incertus, ut et hinc liberi arbitrii probans hominem, in caussa aut negationis aut confessionis daret ei locum sponte confitendi delictum, et hoc nomine relevandi, sicut de Cain sciscitatur, ubinam frater ejus; quasi non jam vociferatum a terra sanguinem Abelis audisset: sed ut et ille haberet potestatem ex eadem arbitrii potestate sponte negandi delicti, et hoc nomine gravandi; atque ita nobis conderentur exempla confitendorum potius delictorum, quam negandorum: ut jam tunc initiaretur evangeliea doctrina (Matth. XII, 37): Ex ore tuo justificaberis , et ex ore tuo damnaberis .

PL 2, 314C

神は、あたかも確信がないかのように問うた。それは、これによっても人間が自由な意志を持つ者であることを証しし、否認するか告白するかのいずれかという事案において、その者に自らすすんで罪を告白し、それによって〔罪を〕軽くされる余地を与えるためであった。ちょうどカインについても、その兄弟はどこにいるのかと尋ねたのと同じである——あたかも、地から叫び声を上げていたアベルの血の声を、まだ聞いていなかったかのように。しかしそれは、カインにもまた、同じ意志の力によって自らすすんで罪を否認し、それによって〔罪を〕重く負わされる力を持たせるためであった。そしてこのようにして、我々のために、罪を否認することよりも告白することの実例が打ち立てられ、それによって、すでにその時から福音の教えが始められたのである(マタイ12:37)——「お前の口によってお前は義とされ、お前の口によってお前は断罪される」。

8

Nam etsi Adam propter statum legis deditus morti est, sed spes ei salva est, dicente Domino (Gen. III, 22): Ecce Adam factus est tanquam unus ex nobis: de futura scilicet allectione hominis in divinitatem. Denique, quid sequitur?

PL 2, 314C

というのも、たとえアダムが法の定めのゆえに死へと引き渡されていたとしても、彼には希望が保たれていた。主が「見よ、アダムは我々のうちの一人のようになった」(創世記3:22)と言われたとおりである——これはすなわち、人間が将来神性へと選び入れられることについて〔語られている〕のである。さて、それに続くのは何であるか。

9

Et nunc, ne quando extendat manum, et sumat de ligno vitae, et vivat in aevum. Interponens enim et nunc, praesentis temporis verbum, temporalem et ad praesens dilationem vitae fecisse se ostendit.

PL 2, 315A

「そして今、彼が手を伸ばして命の木から取り、とこしえに生きることのないように」。「今」という現在時を示す言葉を差し挟むことによって、〔神は〕自らが命を一時的に、当面の間だけ猶予したのだということを示しているのである。

10

Ideoque nec maledixit ipsum Adam, nec Evam, ut restitutionis candidatos, ut confessione relevatos. Cain vero et maledixit, et cupidum morte luere delictum, mori interim vetuit, ut praeter admissum, etiam negationis ejus oneratum.

PL 2, 315A

それゆえ、〔神は〕アダム自身をもエヴァをも呪うことはなかった——彼らを、回復の候補者として、告白によって軽くされた者としてである。しかしカインについては、〔神は〕呪い、また死をもって罪を贖おうと望む彼に対して、さしあたり死ぬことを禁じた——彼が、犯した罪に加えて、その否認によっても重荷を負わされた者としてである。

11

Haec erit ignorantia Dei nostri, quae ideo simulabitur, ne delinquens homo, quid sibi agendum sit, ignoret. Sed ad Sodomam et Gomorrham descendens: Videbo, ait (Gen., XVIII, 21), si secundum clamorem pervenientem ad me consumment , si vero non, ut agnoscam.

PL 2, 315A

これが我々の神における「無知」というものであろう——それは、罪を犯した人間が自分の為すべきことを知らずにいることのないように、そのようなものとして装われるのである。しかし、ソドムとゴモラへ降って行って、〔神は〕言う(創世記18:21)——「私は見よう、私のもとに届いた叫びのとおりに彼らが〔悪事を〕なし尽くしているのかどうかを。もしそうでないならば、私はそれを知ろう」。

12

Et hic, videlicet, ex ignorantia incertus et scire cupidus? an hic sonus pronuntiationis necessarius, non dubitativum, sed comminativum exprimens sensum sub sciscitationis obtentu?

PL 2, 315B

ここでもまた、無知のゆえに確信がなく、知ることを望んでいるのだろうか。それとも、この発言の調子は、疑いではなく、問いかけを装いながら威嚇の意味を表す、必要な語り口なのではないか。

13

Quod si descensum quoque Dei irrides, quasi aliter non potuerit perficere judicium, nisi descendisset; vide ne tuum aeque Deum pulses. Nam et ille descendit, ut quod vellet, efficeret.

PL 2, 315B

もしお前が、神の「降下」についてもまた嘲るならば——あたかも、降って行かなければ裁きを成し遂げられなかったかのように——お前の神もまた同様に打ちのめすことにならぬよう、気をつけるがよい。お前の神もまた、自らの望むことを成し遂げるために降って来たのだから。

Liber II, Caput XXVI

第II巻 第XXVI章PL 2, 315B
1

Sed et jurat Deus. Numquid forte per Deum Marcionis? Imo, inquit, quod multo vanius, per semetipsum. Quid velles faceret, si alius Deus non erat in conscientia ejus, hoc cum maxime jurantis alium absque se omnino non esse?

PL 2, 315B

しかし、神は誓いもする。だが、おそらくマルキオンの神にかけて誓うのだろうか。それどころか、はるかに空しいことに、と彼は言う、自分自身にかけて〔誓う〕のだ、と。もし彼の認識のうちに他の神が存在しなかったのなら、お前はいったい彼にどうしてほしかったのか——ちょうど、自分をおいて他に神は全くいないのだと、この上なく強く誓っているこの場合において。

2

Igitur pejerantem deprehendis, an vane dejerantem? Sed non potest videri pejerasse, qui alium esse non scivit, ut dicitis. Quod enim scit, hoc dejerans vere, non pejeravit. Sed nec vane dejerat, alium Deum non esse.

PL 2, 315C

それゆえお前は、彼を偽誓した者として捉えるのか、それとも空しく誓った者として捉えるのか。しかし、他の神が存在すると知らなかった者が偽誓したとは見なされえない、と諸君は言うとおりである。というのも、自分が知っていることにかけて誓うのだから、彼は真に誓ったのであって、偽誓したのではないからである。かといって、他の神が存在しないと空しく誓っているわけでもない。

3

Tunc enim vane dejeraret, si non fuissent qui alios deos crederent, tunc quidem simulacrorum cultores, nunc vero et haeretici. Jurat igitur per semetipsum, ut vel juranti Deo credas alium Deum omnino non esse.

PL 2, 315C

というのも、もし他の神々を信じる者たちがいなかったとすれば、そのときこそ彼は空しく誓っていたことになるであろう——当時はすなわち偶像を崇拝する者たちが、そして今では異端者たちもまた〔他の神々を信じている〕。それゆえ彼は自分自身にかけて誓うのである——せめて誓う神を信じることによって、他の神が全く存在しないのだとお前に信じさせるために。

4

Hoc ut Deus faceret, tu quoque Marcion coegisti: jam tunc enim providebaris. Proinde, si et in promissionibus aut comminationibus jurat, fidem in primordiis arduam extorquens, nihil Deo indignum est, quod efficit Deo credere.

PL 2, 315C

神にこのようなことをさせたのは、マルキオンよ、お前でもあった——すでにその時から、お前は見通されていたのである。それゆえ、もし彼が約束においても、あるいは脅しにおいても誓うのだとしても——初めの頃には得がたかった信仰を無理にでも引き出そうとして誓うのだが——人が神を信じるに至らせるものは、何一つ神にふさわしくないものではない。

5

Satis et tunc pusillus Deus in ipsa etiam ferocia sua, cum ob vituli consecrationem efferatus in populum, de famulo suo postulat Moyse (Exod., XXXII, 10): Sine me, et indignatus ira disperdam illos, et faciam te in nationem magnam.

PL 2, 316A

あの時もまた、神は、まさにその激しさのうちにあってさえ十分に卑小であった——子牛の奉献のゆえに民に対して猛り狂ったとき、彼はその僕モーセに求めたのである(出エジプト記32:10)——「私を止めるな。私は怒りに燃えて彼らを滅ぼし尽くし、お前を大いなる民とするであろう」。

6

Unde meliorem soletis affirmare Moysen Deo suo, deprecatorem, imo et prohibitorem irae. Non facies enim, inquit, istud, aut et me una cum eis impende.

PL 2, 316A

これによって諸君は、モーセをその神よりも善き者、すなわち執り成しを乞う者、それどころか怒りを押しとどめる者であると常々主張している。「あなたはそのようなことをなさってはなりません、さもなくば私をも彼らと共に滅ぼしてください」と、〔モーセは〕言ったからである。

7

Miserandi vos quoque cum populo, qui Christum non agnoscitis in persona Mosi figuratum, Patris deprecatorem, et oblatorem animae suae pro populi salute. Sed sufficit, si et Moysi proprie donatus est populus ad praesens.

PL 2, 316A

諸君もまた、その民と共に憐れむべき者たちである——諸君は、モーセの人格において予型されたキリストを認めないのだから。〔モーセは〕父への執り成しを乞う者であり、民の救いのために自らの魂を差し出す者であった。しかし、さしあたっては、その民がまさにモーセに賜物として与えられたのであれば、それで十分である。

8

Quod ut famulus postulare posset a Domino, id Dominus a se postulavit. Ad hoc enim famulo dixit: Sine me, et disperdam illos, ut ille postulando, et semetipsum offerendo non sineret; atque ita disceres, quantum liceat fideli et prophetae apud Deum.

PL 2, 316B

僕が主に求めることができるようにするために、主自身がそれを自らに求めたのである。というのも、まさにそのために〔主は〕僕に「私を止めるな、私は彼らを滅ぼす」と言ったのであり、それは、僕が求め、自らを差し出すことによって〔主を〕止めないようにするためであった。そしてこのようにして、忠実な者や預言者に、神のもとでどれほどのことが許されているかを、お前は学ぶことになるのである。

Liber II, Caput XXVII

第II巻 第XXVII章PL 2, 316B
1

Jam nunc ut et caetera compendio absolvam, quaecunque adhuc ut pusilla et infirma et indigna colligitis ad destructionem Creatoris, simplici et certa ratione proponam: Deum non potuisse humanos congressus inire, nisi humanos et sensus et affectus suscepisset, per quos vim majestatis suae, intolerabilem utique humanae mediocritati, humilitate temperaret, sibi quidem indigna, homini autem necessaria; et ita jam Deo digna, quia nihil tam dignum Deo, quam salus hominis.

PL 2, 316B

さて今や、残る事柄をも手短に片付けるべく、諸君が創造主を打ち倒すために取り集めているなお他の卑小で弱く不相応なことのすべてについて、私は単純で確かな理路を示そう——神は、人間的な感覚と人間的な情とを引き受けるのでなければ、人間との交わりに入ることはできなかった。それらの感覚と情とを通して、人間の凡庸さにはとうてい耐えられない自らの威厳の力を、謙りによって和らげたのである——それは神自身にはふさわしくないことでありながら、人間には必要なことであり、それゆえまさに神にふさわしいことなのである。なぜなら、人間の救いほど神にふさわしいものはないのだから。

2

De isto pluribus retractarem, si cum ethnicis agerem; quanquam et cum haereticis non multo diversa congressio stet.

PL 2, 316C

このことについては、もし異教徒を相手にしているのであれば、私はより多くの言葉を費やして論じ直したことであろう。もっとも、異端者を相手にする場合とて、それほど異なる論争になるわけではないのだが。

3

Quatenus et ipsi Deum in figura et in reliquo ordine humanae conditionis deversatum jam credidistis, non exigetis utique diutius persuaderi Deum conformasse semetipsum humanitati, sed de vestra fide revincimini.

PL 2, 316C

というのも、諸君自身もまた、神が人の姿をとり、人間の境遇のその余の秩序のうちに宿ったと、すでに信じているのだから、神が自らを人間性に適合させたのだと説得されることを、諸君はこれ以上求めはしないであろう。むしろ、諸君は自らの信仰によって論駁されるのである。

4

Si enim Deus, et quidem sublimior, tanta humilitate fastigium majestatis suae stravit, ut etiam morti subjiceret, et morti crucis; cur non putetis nostro quoque Deo aliquas pusillitates congruisse, tolerabiliores tamen judaicis contumeliis et patibulis et sepulcris?

PL 2, 316C

というのも、もし神が、しかも〔諸君の言う〕より上位の神が、これほどの謙りによって自らの威厳の頂きを地に伏せ、死に、それも十字架の死にさえ服させたのだとすれば、なぜ諸君は、我々の神にもまたいくつかの卑小さがふさわしかったのだと考えないのか——それも、ユダヤの侮辱や磔木や墓よりは、なお耐えやすいものであるにもかかわらず。

5

An hae sunt pusillitates, quae jam praejudicare debebunt Christum, humanis passionibus objectum, ejus Dei esse, cui humanitates exprobrantur a vobis?

PL 2, 317A

それとも、これらの卑小さこそが、人間的な受苦にさらされたキリストは、諸君が人間的なありようを咎めているまさにその神に属するのだと、すでに先取りして判定するはずのものなのではないか。

6

Nam et profitemur Christum semper egisse in Dei Patris nomine; ipsum ab initio conversatum; ipsum congressum cum Patriarchis et Prophetis, Filium Creatoris, Sermonem ejus, quem ex semetipso proferendo filium fecit, et exinde omni dispositioni suae voluntatique praefecit; diminuens illum modico citra angelos, sicut apud David scriptum est (Ps. VIII, 6): qua diminutione in haec quoque dispositus est a Patre, quae ut humana reprehenditis, ediscens jam inde a primordio, jam inde hominem, quod erat futurus in fine.

PL 2, 317A

というのも、我々もまた、キリストが常に父なる神の名において行動してきたこと、〔キリスト〕自身が太初から立ち居振る舞い、〔キリスト〕自身が族長たちや預言者たちと交わったことを言い表しているからである——創造主の子、その言葉であり、〔創造主は〕自らからそれを発出せしめることによって子となし、それ以来その一切の配剤と御旨とを彼に委ねたのである。ダビデのもとに書かれているとおり(詩篇8:6)、彼を天使たちよりわずかに劣る者とすることによって、この劣りにおいて、彼はまた父によってこれらのこと——諸君が人間的なものとして咎めるところのもの——にも配せられたのであり、すでに太初から、終わりにおいて彼がなるべき人間であることを学びつつあったのである。

7

Ille est qui descendit; ille, qui interrogat; ille, qui postulat; ille, qui jurat. Caeterum, Patrem nemini visum, etiam commune testabitur evangelium, dicente (Matth., XI, 27) Christo: Nemo cognovit Patrem nisi Filius; ipse enim et Veteri Testamento pronuntiarat (Exod., XXXIII, 20): Deum nemo videbit, et vivet; Patrem invisibilem determinans, in cujus auctoritate et nomine ipse erat Deus, qui videbatur Dei Filius.

PL 2, 317B

降って行くのは彼である。問うのも彼である。求めるのも彼である。誓うのも彼である。ところで、父が誰にも見られたことがないことは、共通の福音書もまた証しするであろう——キリストが「父を知る者は、子のほかに誰もいない」(マタイ11:27)と言われたとおりである。彼自身、旧約聖書においてもすでにこう宣べていた(出エジプト記33:20)——「誰も神を見て、なお生きることはない」と。彼は父を見えざる方として定めたのであり、その父の権威と名において、見られていた神とは彼自身、すなわち神の子であったのである。

8

Sed et penes nos Christus in persona Christi accipitur, quia et hoc modo noster est. Igitur quaecunque exigitis Deo digna, habebuntur in Patre invisibili incongressibilique et placido, et (ut ita dixerim) philosophorum Deo.

PL 2, 317B

しかし、我々のもとでもまた、キリストはキリストという人格において受け取られる。というのも、この点においても、彼は我々の神だからである。それゆえ、諸君が神にふさわしいと求めるものは何であれ、見えず、交わりえず、静穏な父、いわば哲学者たちの神とでも言うべき方において見出されるであろう。

9

Quaecunque autem ut indigna reprehenditis, deputabuntur in Filio, et viso, et audito, et congresso, arbitro Patris et ministro, miscente in semetipso hominem et Deum; in virtutibus, Deum; in pusillitatibus, hominem; ut tantum homini conferat, quantum Deo detrahit: totum denique Dei mei penes vos dedecus, sacramentum est humanae salutis.

PL 2, 317B

しかし、諸君が不相応なものとして咎めるものは何であれ、見られ、聞かれ、交わりを持ち、父の代理者にして奉仕者である子において帰せられるであろう——子は自らのうちに人間と神とを混ぜ合わせているのである。力ある業においては神であり、卑小さにおいては人間である。それは、神から取り去るだけのものを、人間へ与えるためである。要するに、諸君のもとでの我が神の不面目のすべては、人間の救いという秘義にほかならない。

10

Conversabatur Deus, ut homo divine agere doceretur. Ex aequo agebat Deus cum homine, ut homo ex aequo agere cum Deo posset. Deus pusillus inventus est, ut homo maximus fieret. Qui talem Deum dedignaris, nescio an ex fide credas Deum crucifixum.

PL 2, 317C

神は人と共に生きた——人が神的に行動することを教えられるためである。神は人と対等に行動した——人が神と対等に行動しうるようになるためである。神は卑小な者として見出された——人がこの上なく大いなる者となるためである。このような神を蔑むお前が、はたして神が十字架につけられたことを、信仰によって信じているのかどうか、私にはわからない。

11

Quanta itaque perversitas vestra erga utrumque ordinem Creatoris? Judicem eum designatis, et severitatem judicis secundum merita caussarum congruentem pro saevitia exprobratis.

PL 2, 317C

それゆえ、創造主の両様のあり方に対する諸君の倒錯は、いかばかりであろうか。諸君は彼を審判者として指し示しながら、事件の実状にふさわしい審判者の厳しさを、苛烈さとして非難するのである。

12

Deum optimum exigitis, et lenitatem ejus benignitati congruentem, pro captu mediocritatis humanae dejectius conversatam, ut pusillitatem depretiatis. Nec magnus vobis placet, nec modicus; nec judex, nec amicus. Quid, si nunc eadem et in vestro deprehendantur?

PL 2, 318A

諸君は至善の神を求めながら、その慈愛にふさわしい柔和さが、人間の凡庸さの器量に合わせてより控えめに現れたことを、卑小さとして貶めるのである。諸君には、偉大な者も、控えめな者も気に入らず、審判者も、友も気に入らない。もしこれと同じことが、今や諸君の神にも見出されるとすれば、どうなるであろうか。

13

Judicem quidem et illum esse jam ostendimus in libello suo; et de judice necessarie severum, et de severo sicut saevum, si tamen saevum.

PL 2, 318A

実に、我々はすでに、彼〔諸君の神〕もまた審判者であることを、それに当てた書物において示した。そして審判者であることから必然的に厳しくあり、厳しさから、もしそれが本当に苛烈さと言えるならば、苛烈でもあるのだと。

Liber II, Caput XXVIII

第II巻 第XXVIII章PL 2, 318A
1

Nunc et de pusillitatibus, et malignitatibus, caeterisque notis, et ipse adversus Marcionem antitheses aemulas faciam. Si ignoravit Deus meus esse alium super se, etiam tuus omnino non scivit esse alium infra se.

PL 2, 318A

さて今や、卑小さや悪意やその他の非難点についても、私自身がマルキオンに対抗して、対抗的な対立命題を作ってみせよう。もし我が神が、自分より上位に他の神が存在することを知らずにいたのだとすれば、お前の神もまた、自分より下位に他の神が存在することを全く知らなかったのである。

2

Quod enim ait Heraclitus ille tenebrosus, eadem via sursum et deorsum. Denique si non ignorasset, et ab initio ei occurrisset.

PL 2, 318A

というのも、あの晦渋なヘラクレイトスが言ったように、上への道も下への道も同じ道だからである。実に、もし〔お前の神が〕知らずにいたのでなければ、太初から彼〔創造主〕に立ち向かっていたはずである。

3

Delictum et mortem, et ipsum auctorem delicti diabolum, et omne malum, quod Deus meus passus est esse; hoc et tuus, qui illum pati passus est. Mutavit sententias suas Deus noster. Proinde qua et vester.

PL 2, 318B

我が神が存在するに任せた罪と死、罪そのものの創始者である悪魔、そしてあらゆる悪——それは、お前の神についても同様である。〔お前の神は〕彼〔創造主〕がそれを許すのを許したのだから。我々の神は自らの判定を変えた。したがって、諸君の神も同様である。

4

Qui enim genus humanum tam sero respexit, eam sententiam mutavit, qua tanto aevo non respexit. Poenituit in aliquo Deum nostrum. Sed et vestrum. Eo enim quod tandem animadvertit ad hominis salutem, poenitentiam dissimulationis pristinae fecit, debitam malo facto.

PL 2, 318B

というのも、これほど遅くまで人類を顧みなかった者は、それほど長い間顧みずにいたその判定を、〔顧みることによって〕変えたことになるからである。我々の神は、あることにおいて後悔した。しかし諸君の神もまたそうである。というのも、〔諸君の神は〕ついに人間の救いに心を向けたことによって、以前の見て見ぬふりについての後悔——悪しき行いに対して当然払われるべき後悔——をなしたのである。

5

Porro malum factum deputabitur negligentia salutis humanae, nonnisi per poenitentiam emendata apud Deum vestrum. Mandavit fraudem Deus noster; sed auri et argenti.

PL 2, 318B

さらに、その悪しき行いとは、人間の救いへの怠慢であると見なされるであろう——それは、諸君の神のもとでは、後悔によってしか正されなかったのである。我々の神は欺きを命じた——しかし、それは金と銀に関する欺きである。

6

Quanto autem homo pretiosior auro et argento, tanto fraudulentior Deus vester, qui hominem Domino et factori suo eripit. Oculum pro oculo reposcit Deus noster; sed et vester vicem prohibens, iterabilem magis injuriam facit.

PL 2, 318B

しかし、人間が金や銀よりも尊いものであればあるだけ、諸君の神は、それだけいっそう欺瞞に満ちているのである——人間をその主にして造り主から奪い取るのだから。我々の神は目には目をと求める。しかし諸君の神もまた、その仕返しを禁じることによって、かえってより繰り返されうる不正を生み出しているのである。

7

Quis enim non rursus percutiet, non repercussus? Nesciit Deus noster quales allegeret? Ergo nec vester Judam traditorem adlegisset, si praescisset. Sic et mentitum alicubi dicis Creatorem: longe majus mendacium est in tuo Christo, cujus corpus non fuit verum.

PL 2, 318C

というのも、打ち返されなかった者が、再び打たずにおくであろうか。我々の神は、どのような者たちを選び取るべきかを知らなかったのか。それなら、諸君の神もまた、もし予め知っていたなら、裏切り者ユダを選び取ることはなかったであろう。同様にお前は、創造主がどこかで偽りを述べたと言う——しかし、はるかに大きな偽りは、お前のキリストのうちにある——その肉体が真のものではなかったのだから。

8

Multos saevitia Dei mei absumpsit? Tuus quoque Deus, quos salvos non facit, utique in exitium disponit. Deus meus aliquem jussit occidi?

PL 2, 318C

我が神の苛烈さは、多くの者を滅ぼし尽くしたか。諸君の神もまた、救わずにおく者たちを、まさに滅びへと定めているのである。我が神は誰かを殺すよう命じたか。

9

Tuus semetipsum voluit interfici; non minus homicida in semetipsum, quam in eum a quo vellet occidi, Multos autem occidisse Deum ejus probabo Marcioni. Nam fecit homicidam, utique periturum, nisi si populus nihil deliquit in Christum. Sed expedita virtus veritatis paucis amat. Multa mendacio erunt necessaria.

PL 2, 318C

お前の神は自ら殺されることを望んだ——自らに対する殺人者であることは、自分がその手にかかって殺されることを望んだ相手に対する殺人者であることに劣らない。しかし、彼の神が多くの者を殺したことを、私はマルキオンに対して証明してみせよう。というのも、〔お前の神は〕殺人者を作り出したのであり、その者は必ずや滅びるはずの者だからである——もっとも、民がキリストに対して何一つ罪を犯していないというのであれば、話は別だが。しかし、真理の力はほんの僅かな言葉で足りることを好む。偽りにこそ、多くの言葉が必要となるのである。

Liber II, Caput XXIX

第II巻 第XXIX章PL 2, 319A
1

Caeterum, ipsas quoque antitheses Marcionis cominus caecidissem, si operosiore destructione earum egeret defensio Creatoris tam boni quam et judicis, secundum utriusque partis et exempla congruentia Deo, ut ostendimus.

PL 2, 319A

ところで、私はマルキオンの対立命題そのものをも、面と向かって打ち倒したことであろう——もし、創造主が善き方であると同時に審判者でもあることの弁護に、それらのより手の込んだ論駁が必要であったならば。我々が示したとおり、両様の側面に応じて、神にふさわしい実例が存するのだから。

2

Quod si utraque pars bonitatis atque justitiae dignam plenitudinem divinitatis efficiunt omnia potentis, compendio interim possum antitheses retudisse, gestientes ex qualitatibus ingeniorum sive legum sive virtutum discernere, atque ita alienare Christum a Creatore, ut optimum a judice, et mitem a fero, et salutarem ab exitioso.

PL 2, 319A

善性と正義との両様の面が、全能なる方の神性にふさわしい充満を成すのであれば、私は差し当たり手短に、対立命題を打ち砕いたと言うことができる——それらの対立命題は、気質の、あるいは法の、あるいは力の性質から〔二つの神を〕識別しようと躍起になり、そうすることでキリストを創造主から引き離し、至善の方を審判者から、柔和な方を猛々しい方から、救いをもたらす方を滅びをもたらす方から、切り離そうとするのである。

3

Magis enim eos conjungunt, quos in eis diversitatibus ponunt quae Deo congruunt. Aufer titulum Marcionis et intentionem atque propositum operis ipsius, et nihil aliud praestat quam demonstrationem ejusdem Dei optimi et judicis: quia haec duo in solum Deum competunt.

PL 2, 319B

というのも、それら〔対立命題〕は、神にふさわしいそれらの相違点のうちに置くことによって、かえって〔両者を〕結びつけているのである。マルキオンという表題と、その著作自体の意図・目的とを取り除いてみよ。そうすれば、それは、至善にして審判者である同一の神を示すこと以外の何ものをも与えはしない。なぜなら、この両者は、ただ一つの神にのみふさわしいものだからである。

4

Nam et ipsum studium in eis exemplis opponendi Christum Creatori, ad unitatem magis spectat.

PL 2, 319B

実に、それらの実例においてキリストを創造主に対立させようとする熱意そのものが、むしろ〔両者の〕一体性を指し示しているのである。

5

Adeo enim ipsa et una erat substantia divinitatibus, bona et severa, et eisdem exemplis et in similibus argumentis, ut bonitatem suam voluerit ostendere, in quibus praemiserat severitatem.

PL 2, 320A

それほどまでに、この実体こそが両様の神性——善きものであり厳しいもの——にとって一なるものであった。それは、同じ実例において、また似通った論拠において、〔創造主が〕自らの厳しさを先立てていたそのところに、自らの善性をも示そうとしたほどである。

6

Quia nec mirum erit diversitas temporalis, si postea Deus mitior pro rebus edomitis, qui retro austerior pro indomitis.

PL 2, 320A

というのも、もし神が、飼い慣らされていなかったものに対してはかつてより厳格であり、飼い慣らされたものに対してその後より柔和であるのだとしても、それは時に応じた相違であって、何ら不思議なことではないからである。

7

Ita per antitheseis facilius ostendi potest ordo Creatoris a Christo reformatus et repercussus, et redditus potius quam exclusus, cum praesertim Deum tuum ab omni motu amariore secernas, utique et ab aemulatione Creatoris scilicet.

PL 2, 320A

このように、対立命題を通じてこそ、創造主の秩序が、キリストによって、排除されたのではなく、むしろ改め形づくられ、反映され、返されたのだということが、いっそう容易に示されうる——とりわけ、お前が自分の神を、あらゆる苦々しい動きから、すなわち創造主への対抗心からも切り離しているのであれば、なおさらである。

8

Nam si ita est, quomodo eum antitheses singulas species Creatoris aemulatum demonstrant, agnoscam igitur et in hoc per illas Deum meum zelotem, qui res suas arbustiores in primordiis bona et rationali aemulatione maturitatis praecuraverit suo jure.

PL 2, 320A

というのも、もしそうであるならば、対立命題が〔お前の神が〕創造主のそれぞれの種類のものを熱情をもって模したことを示している以上、私もまた、それらを通して、この点においても我が神が熱情の神であることを認めよう——彼は、太初において芽生えたばかりであった自らのものたちを、善き道理にかなった熟成への熱情によって、自らの権利のもとで先んじて配慮していたのである。

9

Cujus antitheses etiam ipse mundus ejus agnoscet, ex contrarietatibus elementorum, summa tamen ratione modulatus.

PL 2, 320B

その神の対立命題を、その神の世界そのものもまた認めるであろう——諸元素の相反するものから成りながら、それでいてこの上ない理法によって調えられている、この世界が。

10

Quamobrem, inconsiderantissime Marcion, alium Deum lucis ostendisse debueras, alium vero tenebrarum, quo facilius alium bonitatis, alium severitatis persuasisses. Caeterum ejus erit antithesis, cujus est et in mundo.

PL 2, 320B

それゆえ、この上なく思慮を欠くマルキオンよ、お前は、光の神とは別に、闇の神を示すべきであった——そうすればより容易に、善性の神と厳しさの神とが別であることを、人に納得させえたであろうに。しかし、対立命題は、それが世界のうちにも存する、その同じ神に属するものなのである。

Liber III, Caput I

第III巻 第I章PL 2, 320B
1

Secundum vestigia pristini operis, quod amissum reformare perseveramus, jam hinc ordo de Christo, licet ex abundanti, post decursam defensionem unicae divinitatis.

PL 2, 320B

失われた前の仕事の跡をたどり、それを作り直す作業を我々は続けているのであるが、唯一の神性についての弁明を走り終えた今、たとえ余分に述べるまでのことであるとしても、ここからはキリストについての論述の番となる。

2

Satis etenim praejudicatum est, Christum non alterius Dei intelligendum, quam Creatoris, cum determinatum est, alium Deum non credendum praeter Creatorem, quem adeo Christus praedicaverit, et deinceps Apostoli non alterius Christum annuntiaverint, quam ejus Dei, quem Christus praedicavit, id est Creatoris, ut nulla mentio alterius Dei, atque ita nec alterius Christi agitata sit ante scandalum Marcionis.

PL 2, 320B

というのは、創造主のほかに信ずべき神はいないと決定されたことによって、キリストは創造主以外の神のものと解されてはならないということが、既に十分に予め判定されているからである。キリストはそれゆえ創造主を宣べ伝えたのであり、そして次いで使徒たちも、キリストが宣べ伝えたその神、すなわち創造主以外のキリストを告げ知らせはしなかった。かくしてマルキオンのつまずきの前には、他の神についても、また同様に他のキリストについても、話題にされたことは一切なかったのである。

3

Facillime hoc probatur apostolicarum et haereticarum ecclesiarum recensu; illic scilicet pronuntiandam regulae interversionem, ubi posteritas invenitur, quod etiam primo libello intexui.

PL 2, 322D

このことは、使徒的な諸教会と異端の諸教会とを数え上げてみればごく容易に証明される。すなわち、後発性が見出されるところにこそ規範の転倒があると宣告されるべきなのであって、この点は第一の書にも既に織り込んでおいた。

4

Sed et nunc congressio ista seorsus Christum examinatura eo utique proficiet, ut dum Christum probamus Creatoris, sic quoque deus excludatur Marcionis. Decet veritatem totis viribus uti suis, non ut laborantem. Caeterum, in praescriptionum compendiis vincit.

PL 2, 322D

しかし今また、キリストを個別に吟味しようとするこの対決も、少なくともこの点で益するところがあろう。すなわち、我々がキリストを創造主のものと証明する間に、それによってマルキオンの神もまた排除されるのである。真理は、あたかも苦しみながらであるかのようにではなく、その持てる力の全てを用いるにふさわしい。とはいえ、真理は抗弁の簡略な仕方によって勝利するものである。

5

Sed decretum est, ut gestientem ubique adversario occurrere, in tantum furenti, ut facilius praesumpserit eum venisse Christum, qui nunquam sit annuntiatus, quam eum qui semper sit praedicatus.

PL 2, 323A

しかしながら、勇み立って至るところで論敵に立ち向かうことを、我々は決めたのである。彼はあまりに逆上しているので、常に予告されてきた方よりも、一度も告げ知らされたことのない者こそがキリストとして来たのだと、より容易く思い込んでしまうほどである。

Liber III, Caput II

第III巻 第II章PL 2, 323A
1

Hinc denique gradum consero, an debuerit tam subito venisse. Primo, quia et ipse Dei sui Filius, hoc enim ordinis fuerat, ut ante Pater Filium profiteretur, quam Patrem Filius; et ante Pater de Filio testaretur, quam Filius de Patre.

PL 2, 323A

ここに至って実に、私は間合いを詰めて斬り結ぶ。彼がこれほど突然に来るべきであったかどうか、という点についてである。第一に、彼は自らの神の子であるからだが——それというのも、子が父について宣言するより先に父が子について宣言し、子が父について証しするより先に父が子について証しする、というのが順序であったはずだからである。

2

Dehinc et quia missus, praeter Filii nomen. Proinde enim praecessisse debuerat mittentis patrocinium in testimonium missi, quia nemo veniens ex alterius auctoritate, ipse eam sibi ex sua affirmatione defendit, sed ab ipsa defendi se potius exspectat, praeeunte suggestu ejus, qui auctoritatem praestat.

PL 2, 323A

次に、彼が遣わされた者でもあるという理由からも、である。子という名に加えてのことである。というのは、遣わす者による庇護は、遣わされた者の証しとして先立っていなければならなかったはずだからである。他人の権威によって来る者は、誰も自分の言明によってその権威を自ら弁護するのではなく、むしろその権威によって自分が弁護されることを期待するのであって、権威を授ける者の推挙が先に立つのが道理である。

3

Caeterum, nec Filius agnoscetur, quem nunquam Pater nuncupavit: nec missus credetur, quem nunquam mandator designavit; nuncupaturus Pater, et designaturus mandator, si fuisset.

PL 2, 323B

そのうえ、父が一度も名指したことのない者は子として認められないし、委任する者が一度も指名したことのない者は遣わされた者として信じられもしない。もしそのような者が存在したのであれば、父は名指し、委任する者は指名していたはずである。

4

Suspectum habebitur omne, quod exorbitarit a regula; rerumque principalis gradus non sinit posterius agnosci Patrem post Filium, et mandatorem post mandatum, et Christum post Deum. Nihil origine sua prius est in agnitione, quia nec in dispositione.

PL 2, 323B

規範から逸脱したものはすべて疑わしいとされるであろう。そして事物の第一の順序は、父が子より後に、委任する者が委任より後に、そしてキリストが神より後に認められることを許さない。いかなるものも、その由来する起源より先に認識されることはない、なぜなら配剤においてもそうではないからである。

5

Subito Filius, et subito missus, et subito Christus? Atquin nihil putem a Deo subitum, quia nihil a Deo non dispositum. Si autem dispositum, cur et non praedicatum, ut probari posset et dispositum ex praedicatione, et divinum ex dispositione?

PL 2, 323B

突然に子であり、突然に遣わされた者であり、突然にキリストであったのか。しかるに私は、神から出るものに突然なものは何もないと考える。神によって配剤されないものは何もないからである。もし配剤されたのであれば、なぜまた予告されなかったのか。そうすれば、予告によって配剤されたものであることが、また配剤によって神的なものであることが、証明され得たであろうに。

6

Et utique tantum opus, quod scilicet humanae saluti parabatur, vel eatenus subitum non fuisset, qua per fidem profuturum.

PL 2, 323B

そして、人類の救いのために備えられていたこれほど大きな業は、少なくとも信仰を通して益をもたらすはずのものであった限り、突然のものではなかったはずである。

7

In quantum enim credi habebat ut prodesset, in tantum paraturam desiderabat, ut credi posset, substructam fundamentis dispositionis et praedicationis; quo ordine fides informata, merito et homini indiceretur a Deo, et Deo exhiberetur ab homine; ex agnitione debens credere quia posset, quae scilicet credere didicisset ex praedicatione.

PL 2, 323C

というのも、それが益をもたらすためには信じられる必要があった程度に応じて、それだけ、信じられ得るための備えを必要としたからである。すなわち配剤と予告という土台の上に築かれた備えである。この順序によって、形づくられた信仰は、当然にも神から人間へと命じられ、また人間から神へと差し出されることになる。認識に基づいて、信じることができるがゆえに信じるべきなのであり、その信ずべき内容は、まさに予告から学び知られていたものなのである。

Liber III, Caput III

第III巻 第III章PL 2, 323C
1

Non fuit, inquis, ordo ejusmodi necessarius, quia statim se et Filium, et missum, et Dei Christum rebus ipsis esset probaturus per documenta virtutum. At ego negabo, solam hanc illi speciem ad testimonium competisse, quam et ipse postmodum exauctoravit.

PL 2, 323C

お前は言う、「そのような順序は必要ではなかった。なぜなら彼は、力の証しという事実そのものによって、直ちに自らが子であり、遣わされた者であり、神のキリストであることを証明しようとしていたからだ」と。しかし私は、この一つの様態だけが証しとして妥当したのではないと否定しよう。しかもその様態自体を、彼は後になって自ら無効にしているのである。

2

Siquidem edicens (Matth. XXIV, 24) multos venturos, et signa facturos, et virtutes magnas edituros, aversionem etiam electorum, nec ideo tamen admittendos; temerariam signorum et virtutum fidem ostendit, ut etiam apud pseudochristos facillimarum.

PL 2, 324A

というのも彼は(マタイ24:24)、多くの者が来て、しるしを行い、大いなる力の証しを示し、選ばれた者たちさえも迷わすであろうが、それでもそれゆえに彼らを受け入れてはならない、と告げているからである。これによって彼は、しるしや力の証しへの信頼が軽率なものであること、それが偽キリストたちのもとでさえ最も容易く生じうるものであることを示したのである。

3

Aut quale est, si inde se voluit probari, et intelligi, et recipi (ex virtutibus dico) unde caeteros noluit, aeque et ipsos tam subito venturos, quam a nullo auctore praedicatos?

PL 2, 324A

あるいは、もし彼が、他の者たちについては望まなかったところの、まさにその手段——すなわち力の証しから——によって、自らが証明され、理解され、受け入れられることを望んだのだとすれば、それはどのようなことであろうか。それらの者たちも同様に、いかなる権威ある者によっても予告されることなく、彼と同じように突然に来るはずだったのに。

4

Si quia prior eis venit, et prior virtutum documenta signavit, idcirco, quasi locum in balneis, ita fidem occupavit, posteris quibusque praeripuit, vide ne ipse in conditione posteriorum deprehendatur, posterior inventus Creatore, ante jam cognito, et proinde virtutes ante operato, et non aliter praefato non esse aliis credendum, post eum scilicet.

PL 2, 324A

もし彼が、彼らより先に来て、力の証しという証拠を先に刻んだという理由で、あたかも浴場の場所取りをするかのようにして信を占有し、後から来るはずの誰からもそれを奪い取ったのだとすれば——気をつけるがよい、彼自身が後の者たちの境遇に陥っていないかどうかを。すなわち彼は、既にそれ以前から知られ、それゆえ力の証しを既に以前に行い、まさに自分の後に来る者は信じるべきでないとほかならぬそのように予め告げていた創造主より、後の者であることが見出されるのである。

5

Igitur si priorem venisse, et priorem de posteris pronuntiasse, hoc fidem cludet; praedamnatus erit et ipse jam ab eo quod posterior est agnitus, et solius erit auctoritas Creatoris, hoc in posteros constituendi, qui nullo posterior esse potuit.

PL 2, 324B

したがって、先に来たこと、そして後に来る者たちについて先に宣告したことが、信仰を決するものであるならば、彼自身もまた、後の者であると認められることによって、既にあらかじめ断罪されていることになる。そして、後に来る者たちについてこれを定める権威は、ただ創造主のみに属する。創造主は誰よりも後の者ではあり得なかったのだから。

6

Jam nunc cum probaturus sim Creatorem easdem virtutes, quas solas ad fidem Christo tuo vindicas, interdum per famulos suos retro edidisse, interdum per Christum suum edendas destinasse; possum et ex hoc merito praescribere, tanto magis Christum non ex solis virtutibus credendum fuisse, quanto illum non alterius quam Creatoris interpretari potuissent, ut respondentes virtutibus Creatoris, et editis per famulos suos, et in Christum suum repromissis.

PL 2, 324B

さて今や、お前がお前のキリストへの信の根拠として独占的に主張するのと同じ力の証しを、創造主が、あるときはその僕たちを通して過去に既に示し、あるときは自らのキリストを通して示すことをあらかじめ定めていた、ということを私はこれから証明しようとしている。それゆえ私は、この点から当然にも次のように抗弁することができる。すなわち、キリストは力の証しのみによって信じられるべきではなかった、しかもそれは、その力の証しによってこそ彼が創造主以外の誰のものでもないと解されえたはずである、まさにその分だけそうなのである、と。なぜならそれらの力の証しは、創造主の力の証し——僕たちを通して示されたものであれ、御自身のキリストにおいて約束されたものであれ——に対応するものだからである。

7

Quanquam et si alia documenta invenirentur in tuo Christo, nova scilicet, facilius crederemus etiam nova ejusdem esse cujus et vetera, quam cujus tantummodo nova; egentia experimentis fidei victricis vetustatis; ut sic quoque praedicatus venire debuerit, tam praedicationibus propriis exstruentibus ei fidem, quam et virtutibus; praesertim adversus Christum Creatoris venturum, et signis et prophetis propriis munitum; ut aemulus Christi per omnes diversitatum species reluceret.

PL 2, 324C

もっとも、たとえお前のキリストのうちに別の証拠、すなわち新しい証拠が見出されたとしても、我々はむしろ、新しいものだけを持つ者にではなく、古きものも新しきものも共に持つ同じ方に、その新しい証拠も属すると信じる方がたやすいであろう。新しいものだけでは、勝利を収めてきた古き信の実証に欠けるからである。かくして彼もまた、このようにして予告されて来るべきであったはずであり、彼への信は、力の証しによってと同じだけ、彼自身の予告によっても築かれるべきであった。とりわけ、彼が対抗して来るはずの相手は、自らのしるしと自らの預言者たちによって固められた、来たるべき創造主のキリストなのだからなおさらである。そうすれば、キリストの対抗者として、あらゆる相違の種類を通して光を放ったであろうに。

8

Sed quomodo a Deo nunquam praedicato Christus ejus praedicaretur? Hoc est ergo quod exigit, nec Deum, nec Christum tuum credi, quia et Deus ignotus esse non debuit, et Christus agnosci per Deum debuit.

PL 2, 324C

しかし、一度も予告されたことのない神によって、その神のキリストがどうして予告されえようか。それゆえまさにこの点こそが、お前の神もお前のキリストも信じられてはならないと要求しているのである。神は知られざる神であってはならなかったし、キリストは神を通して認められるべきであったからだ。

Liber III, Caput IV

第III巻 第IV章PL 2, 325A
1

Dedignatus, opinor, est imitari ordinem Dei nostri, ut displicentis, ut cum maxime revincendi.

PL 2, 325A

思うに彼は、気に入らぬ相手として、何よりもまず論駁されるべき相手として扱いながら、我々の神の秩序を模倣することを潔しとしなかったのであろう。

2

Novus nove venire voluit; Filius ante Patris professionem, et missus ante mandatoris auctoritatem; ut et ipsam fidem monstrosissimam induceret, qua ante crederetur Christum venisse, quam sciretur fuisse.

PL 2, 325A

新しい神は新しいやり方で来ることを望んだ。父の宣言に先立つ子として、委任する者の権威に先立つ遣わされた者として。それは、キリストが存在していたと知られるより先に、彼が来たと信じられるという、この上なく怪異な信仰そのものをもたらすためであった。

3

Competit mihi etiam illud retractare, cur non post Christum venerit. Nam cum intueor dominum ejus, tanto aevo patientissimum acerbissimi Creatoris annuntiantis interea in homines Christum suum, quacumque id ratione fecit, tam revelationem quam intercessionem suam differens, eadem ratione dico illum patientiam debuisse Creatori, in Christo quoque suo dispositiones suas exsecuturo, ut perfecta et expleta omni operatione aemuli Dei, et aemuli Christi, tunc et ipse proprias dispositiones superduceret.

PL 2, 325A

なぜ彼がキリストの後に来なかったのかを、私が再考することもまた適切である。というのも、私が彼の主を見つめるとき、彼はこれほど長い時代にわたって、その間ずっと人間たちに自らのキリストを告げ知らせている、この上なく苛烈な創造主に対して、この上なく忍耐強くあったからである。いかなる理由でそうしたにせよ、彼は自らの啓示も自らの介入も等しく遅らせていたのだから、同じ理由によって、私は次のように言う——彼は創造主に対しても忍耐を負うべきであった、創造主が自らのキリストにおいてもその配剤を成し遂げるまで待つべきであった、そして、対抗する神と対抗するキリストのあらゆる働きが完全に成し遂げられ、終えられたのちに初めて、彼自身の配剤を重ねて持ち込むべきであった、と。

4

Caeterum, poenitentia tantae patientiae fecit, quod non in finem rerum Creatoris perseveraverit. Vane sustinuit praedicari Christum ejus, quem non sustinuit exhiberi? a ut sine caussa tamdiu non intercidit? Quid illum detinuit, quidve turbavit?

PL 2, 325B

しかし、それほど大きな忍耐への後悔が働いて、彼は創造主の業の終わりに至るまで耐え続けることをしなかった。彼は、その方のキリストが現されることには耐えられなかったのに、予告されることには空しくも耐えたというのか。あるいは、理由もなくそれほど長い間、割って入らずにいたのか。何が彼を引き止め、何が彼を掻き乱したのか。

5

Atquin in utrumque commisit, post Creatorem quidem tam tarde revelatus, ante Christum vero ejus tam propere.

PL 2, 325B

しかるに、彼は両方の点で過ちを犯した。創造主より後には、あまりにも遅く現れながら、その創造主のキリストより前には、あまりにも性急に現れたのである。

6

Alterum vero jamdudum debuerat traduxisse, alterum nondum; ne illum quidem tamdiu saevientem sustinuisse; istum vero adhuc quiescentem inquietasse, circa ambos excidens ab optimi Dei titulo, certe varius et ipse et incertus; tepidus scilicet in Creatorem, et calidus in Christum, et vanus utrobique.

PL 2, 325B

彼は一方についてはとうの昔に暴いているべきであったのに、他方についてはまだそうすべきではなかった。すなわち彼は、あれほど長く猛威をふるっていた創造主には我慢し続けておきながら、まだ静かにしていたキリストの方は掻き乱したのである。この両者に関して、彼は「至善の神」という称号から転落している。彼自身、明らかに一貫性を欠き、不確かな存在であって、創造主に対しては生ぬるく、キリストに対しては熱くなり、そのいずれにおいても空しいのである。

7

Non magis enim compescuit Creatorem, quam obstitit Christo. Manet et Creator, qualis omnino est; veniet et Christus, qualis et scribitur. Quid venit post Creatorem, quem emendare non valuit? Quid ante Christum ejus revelatus est, quem revocare non potuerit?

PL 2, 325C

彼は創造主を抑えたわけでもなければ、キリストを妨げたわけでもない。創造主はまったくその在るがままに留まっており、キリストもまた書かれている通りの姿で来るであろう。矯正することもできなかった創造主の後に、何のために彼は来たのか。呼び止めることもできなかったその創造主のキリストより前に、何のために彼は現れたのか。

8

Aut si emendavit Creatorem, post illum revelatus est, ut emendanda praecederent; ergo et Christum ejus aeque emendaturus exspectasse debuerat, proinde et illius posterior emendator futurus, sicut Creatoris.

PL 2, 325C

あるいは、もし彼が創造主を矯正したのだとすれば、彼は矯正されるべきものが先に来るようにと、創造主より後に現れたことになる。それならば、その創造主のキリストをも等しく矯正すべく、待っているべきであったはずである。そうすれば、創造主に対してと同様に、そのキリストに対しても後から来る矯正者となっていたであろうに。

9

Aliud est, si et ipse post illum rursus adveniet; ut primo quidem adventu processerit adversus Creatorem, Legem et Prophetas destruens ejus; secundo vero procedat adversus Christum, regnum redarguens ejus.

PL 2, 325C

もし彼自身が、そのキリストの後に再び到来するのだとすれば、話は別である。すなわち、第一の到来においては創造主に対して進み出て、その律法と預言者たちを打ち壊し、第二の到来においてはキリストに対して進み出て、その王国を論駁するのだとすれば。

10

Tunc ergo conclusurus ordinem suum, tunc si forte credendus est; aut si jam hinc perfecta res est ejus, vane ergo venturus est, nihil scilicet peracturus.

PL 2, 326A

その時にこそ、すなわち自らの秩序を完結させようとするその時にこそ、もしかすると彼は信ずべき者となるのかもしれない。しかし、もし彼の事業がすでにこの時点で完成されているのであれば、彼は空しく来ることになる。何も成し遂げるものが残っていないからである。

Liber III, Caput V

第III巻 第V章PL 2, 326A
1

His praeluserim quasi de gradu primo adhuc, et quasi de longinquo. Sed et hinc jam ad certum et cominus dimicaturus, video aliquas etiam nunc lineas praeducendas, ad quas erit dimicandum, ad Scripturas scilicet Creatoris.

PL 2, 326A

以上をもって、私はいわば序奏を奏でたにすぎない。いまだ第一の構えからのもの、いわば遠くからのものとしてである。しかしここからは、いよいよ確かな一点をめざし、間近で戦おうとするにあたって、今この時点であらかじめ幾つかの線を引いておく必要があると私は見ている。すなわち、これから戦いが交わされる場である創造主の聖典に向けての線である。

2

Secundum eas enim probaturus Christum Creatoris fuisse, ut postea Christo suo adimpletas, necesse habeo ipsarum quoque scripturam formam, et (ut ita dixerim) naturam demandare, ne tunc in controversiam deductae, cum adhibentur ad caussas, et sua et caussarum defensione commixtae, obtundant lectoris intentionem.

PL 2, 326A

というのも、私はこれらの聖典に基づいてキリストが創造主のものであったこと、後にそれが創造主御自身のキリストにおいて成就されたことを証明しようとしているのであるから、聖典というものそれ自体の形式、いわばその本性というものも、あらかじめ示しておく必要がある。そうしないと、それらが個々の論件に適用される際に論争へと引き込まれ、聖典自体の弁明と論件の弁明とが入り混じって、読者の注意力を鈍らせてしまうことになりかねないからである。

3

Duas itaque caussas prophetici eloquii allego agnoscendas abhinc adversariis nostris: unam, qua futura interdum pro jam transactis enuntiantur.

PL 2, 326B

それゆえ私は、我々の論敵たちが今後認めるべき、預言の言葉についての二つの性質を挙げよう。その一つは、未来のことが時に既に過ぎ去ったことのように語られる、というものである。

4

Nam et Divinitati competit, quaecumque decreverit, ut perfecta reputare, quia non sit apud illam differentia temporis, apud quam uniformem statum temporum dirigit aeternitas ipsa, et divinationi propheticae magis familiare est id quod prospiciat, dum prospicit, jam visum, atque ita jam expunctum, id est, omni modo futurum demonstrare, sicut per Isaiam (Is. L. 6): Dorsum meum posui in flagella, maxillas autem meas in palmas; faciem meam vero non averti a sputaminibus.

PL 2, 326B

というのも、神性が自ら定めたことは何であれ、既に成し遂げられたこととして見なすというのは神性にふさわしいことだからである。神性のもとには時の差というものが存在せず、その神性のもとでは永遠そのものが時の一様な在り方を導いている。そして預言者の予言にとっては、自らが予見する事柄を、予見しているまさにその時に、既に見られたものとして、それゆえ既に片づけられたものとして——すなわち、どのようにしても必ず到来するものとして——示すことの方が、いっそう馴染み深いのである。イザヤを通してこう言われているとおりである(イザヤ50:6)——「私は自らの背を鞭に、頬を平手に差し出した。私は顔を唾から背けなかった。」

5

Sive enim Christus jam tunc in semetipsum secundum nos, sive prophetes de semetipso secundum Judaeos pronuntiabat, nondum tamen factum pro jam transacto sonabat.

PL 2, 326B

というのも、我々の見方によれば、その時すでにキリストが御自身について語っていたのであれ、ユダヤ人の見方によれば預言者が自分自身について語っていたのであれ、いずれにせよ、いまだなされていないことが、既に成し遂げられたことのように語られていたのである。

6

Alia species erit, qua pleraque figurate portenduntur per aenigmata et allegorias et parabolas, aliter intelligenda quam scripta sunt.

PL 2, 326C

もう一つの様態は、多くの事柄が謎かけや寓意やたとえを通して、比喩的に予示されるというものであり、それらは書かれているままとは異なる仕方で理解されねばならない。

7

Nam et montes legimus distillaturos dulcorem (Joel. III, 18); non tamen ut sapam de petris, aut defrutum de rupibus speres: et terram audimus lacte et melle manantem; non tamen ut de glebis credas te unquam placentas et samias coacturum: quia nec statim aquilicem et agricolam os Dei repromisit, dicens (Is. XLI, 19): Ponam flumina in regione sitienti, et in solitudine cedrum et buxum.

PL 2, 326C

というのも、我々は山々が甘さを滴らせるであろうと読む(ヨエル3:18)が、だからといって岩からぶどう蜜が、断崖から新酒がしたたり落ちることを期待すべきではない。また我々は、乳と蜜の流れる地について聞くが、だからといって土くれから菓子や蜂蜜菓子を集めることになるなどと信じるべきではない。神の口も、ただちに雨乞い師や農夫を約束したわけではないからである、こう語っているとおりに(イザヤ41:19)——「私は乾いた地に川を置き、荒野に杉と黄楊を置くであろう。」

8

Sicut et praedicans de Nationum conversione: Benedicent me bestiae agri, sirenes et filiae passerum (Is. XLIII, 20); non utique ab hirundinum pullis et vulpeculis, et illis monstruosis fabulosisque cantricibus fausta omina relaturus est.

PL 2, 326C

異邦人の回心について予告するときも同様である——「野の獣、セイレーンたち、雀の娘たちは私を祝福するであろう」(イザヤ43:20)。これはもとより、燕の雛や小狐たち、あるいはあの怪異にして作り話めいた歌い女たちから、吉兆を導き出そうというのではない。

9

Et quid ego de isto genere amplius? cum etiam (I Cor. IX, 9), haereticorum apostolus , ipsam legem indulgentem bobus terentibus os liberum, non de bubus, sed de nobis interpretetur: et petram potui subministrando comitem, Christum alleget (I Cor. X, 4) fuisse, docens proinde et Galatas (Gal. IV, 22), duo argumenta filiorum Abrahae allegorice cucurrisse, et suggerens Ephesiis (Eph. V, 51), quod in primordio de homine praedicatum est, relicturo patrem et matrem, et futuris duobus in unam carnem, id se in Christum et Ecclesiam agnoscere.

PL 2, 326D

この種のことについて、私がこれ以上何を言う必要があろうか。異端者たちの使徒自身でさえ(一コリント9:9)、脱穀する牛に自由な口を許すというまさにその律法を、牛についてではなく我々について解釈し、また(一コリント10:4)随伴して飲み物を供給した岩とはキリストであったと述べ、さらにガラテヤ人たちに(ガラテヤ4:22)、アブラハムの子らをめぐる二つの物語が寓意的に展開されていたことを教え、エフェソ人たちに(エフェソ5:51)、太初に人間について予告されたこと——父母を離れ、二人が一つの肉となるであろうこと——それを彼はキリストと教会について認めるのだと示唆しているのだから。

Liber III, Caput VI

第III巻 第VI章PL 2, 327A
1

Si satis constat de istis interim duabus proprietatibus judaicae litteraturae; memento, lector, constitisse, ut cum tale quid adhibuerimus, non retractetur de forma scripturae, sed de statu caussae.

PL 2, 327A

さしあたり、ユダヤの文書のこの二つの特質について十分に明らかになったとすれば——読者よ、覚えておいてほしい、それが明らかになったのは、我々がこの種のことを用いる際に、聖書の形式について論じ直すのではなく、論件そのものの是非について論じるためである、ということを。

2

Cum igitur haeretica dementia eum Christum venisse praesumeret, qui nunquam fuerat annuntiatus; sequebatur ut eum Christum nondum venisse contenderet, qui semper fuerat praedicatus: atque ita coacta est cum judaico errore sociari, et ab eo argumentationem sibi struere, quasi Judaei certi et ipsi alium fuisse qui venit, non modo respuerint eum ut extraneum, verum et interfecerint eum ut adversarium, agnituri sine dubio et omni officio religionis prosecuturi, si ipsorum fuisset.

PL 2, 327A

そこで異端の狂気は、一度も告げ知らされたことのない者こそが来たキリストであると思い込んだので、その帰結として、常に予告されてきたキリストはまだ来ていないと主張することになった。かくして異端は、ユダヤの誤りと結びつき、そこから自らの論証を組み立てざるを得なくなった。あたかもユダヤ人たち自身も、来たのが別の者であると確信していたので、彼を単に無縁の者として拒んだだけでなく、敵対者として殺しさえした、そしてもし彼が自分たちのものであったなら、疑いなく彼を認め、あらゆる信仰の務めをもって従っていたであろう、というかのように。

3

Scilicet nauclero illi non quidem Rhodia lex, sed Pontica caverat, errare Judaeos in Christum suum non licere; quando etsi nihil tale praedicatum in illos inveniretur, vel sola utique humana conditio deceptui obnoxia, persuasisset, Judaeos errare potuisse, qua homines; nec statim praejudicium sumendum de sententia eorum, quos credibile fuerit errasse.

PL 2, 327B

なるほど、あの船主にとっては、ロドスの法ではなく、ポントスの法こそが、ユダヤ人が自分たちのキリストについて誤ることを許さない、と定めていたわけである。だが、たとえそのようなことが彼らに関して何一つ予告されていなかったとしても、人間という境遇そのものが欺かれやすいものであるというだけで、ユダヤ人もまた人間であるからには誤りうると十分に納得させたはずである。誤ったと考えても無理のない人々の判断について、直ちに予断を下すべきではない。

4

Porro, cum et praedicatum sit non agnituros eos Christum, ideoque etiam perempturos; jam ergo ipse erit et ignoratus et interemptus ab illis, in quem ita admissuri praenotabantur.

PL 2, 327C

しかも、彼らがキリストを認めないであろうこと、それゆえまた彼を殺すことになるであろうことまでもが予告されていたのであるから、彼らがそのように犯すことになると予め記されていた当のその方こそが、彼らによって知られず、また殺される方であるということになる。

5

Hoc si probari exigis, non eas scripturas evolvam, quae interemptibilem Christum edicentes, utique et ignorabilem affirmant: nisi enim ignoratus nihil scilicet pati posset: sed reservatis eis ad caussam passionum, eas praedicationes in praesenti sufficiet adhibere, quae interim ignorabilem probent Christum, et hoc breviter, dum ostendunt omnem vim intellectus ademptam populo a Creatore.

PL 2, 327C

もしこのことの証明をお前が求めるなら、私は、キリストを殺されうる者と告げることによって、同時に知られずにいられる者でもあると主張しているあの聖典の箇所を今ここで繰り広げはしない。というのも、知られずにいたのでなければ、彼は何一つ苦しみを受けることはできなかったはずだからである。だがそれらは受難の論件のために取っておくことにして、さしあたりは、キリストが知られずにいられる者であることを証明する予告だけを用いれば十分であろう。しかも手短に、それらが創造主によって民から理解の力のすべてが奪われたことを示す限りにおいて、である。

6

Auferam, inquit (Is. XXIX, 14), sapientiam sapientium illorum, et prudentiam prudentium eorum abscondam, et (Is. VI, 10), Aure audietis, et non audietis: et oculis videbitis, et non videbitis: Incrassatam est enim cor populi hujus, et auribus graviter audierunt, et oculos concluserunt; ne quando auribus audiant et oculis videant, et corde conjiciant, et convertantur, et sanem illos.

PL 2, 327C

「私は彼らの賢者たちの知恵を取り去り、その思慮ある者たちの思慮を隠すであろう」と彼は言う(イザヤ29:14)。また(イザヤ6:10)——「汝らは耳で聞くが聞かず、目で見るが見ないであろう。この民の心は鈍くなり、彼らは耳で重く聞き、目を閉ざしたからである。それは、彼らが耳で聞き、目で見て、心で悟り、立ち返って、私が彼らを癒すことのないためである。」

7

Hanc enim obtusionem salutarium sensuum meruerant, labiis diligentes Deum, corde autem longe absistentes ab eo.

PL 2, 328A

というのも彼らは、唇では神を愛しながら、心では神から遠く離れていたがゆえに、この救いをもたらす感覚の鈍麻を招くに値したのである。

8

Igitur si Christus quidem annuntiabatur a Creatore solidante tonitruum, et (Amos. IV, 13) condente spiritum, et annuntiante in homines Christum suum, secundum Amos Prophetam; si omnis spes Judaeorum, ne dicam etiam Gentium, in Christi revelationem destinabatur, sine dubio id demonstrabantur non agnituri, et non intellecturi, ablatis agnitionis et intelligentiae viribus sapientia atque prudentia, quod annuntiabatur, id est Christum, erraturis in eum principalibus sapientibus eorum, id est scribis, et prudentibus eorum, id est pharisaeis; pariter et populo auribus audituro, et non audituro, utique Christum docentem: et oculis visuro et non visuro, utique Christum signa facientem, secundum quod et alibi (Is. XLII, 19): Et quis caecus, nisi pueri mei? et quis surdus, nisi qui dominatur eorum?

PL 2, 328A

したがって、もしキリストが、雷を固め(アモス4:13)、霊を形づくり、預言者アモスによれば御自身のキリストを人々に告げ知らせている創造主によって、確かに予告されていたのであれば、そしてもしユダヤ人の——異邦人はさておくとしても——あらゆる希望が、キリストの啓示に定められていたのであれば、彼らが、予告されていたもの、すなわちキリストを、認めることも理解することもないであろうということは、疑いなく示されていたことになる。認識と理解の力である知恵と思慮が奪われて、彼らの主だった賢者たち、すなわち律法学者たちも、彼らの思慮ある者たち、すなわちファリサイ人たちも、この方について誤ることになったのであり、同様に民もまた、耳で聞きながら聞かないことになった——すなわち、教えるキリストを聞かないのである。目で見ながら見ないことになった——すなわち、しるしを行うキリストを見ないのである。ほかの箇所にもあるとおりである(イザヤ42:19)——「私の僕たちのほかに、いったい誰が盲目であろうか。彼らを支配する者のほかに、いったい誰が耳の聞こえぬ者であろうか。」

9

Sed et cum exprobrat per eumdem Isaiam (Is. I, 3): Filios generavi, et exaltavi: at illi me rejecerunt. Agnovit bos possessorem suum, et asinus praesepe domini sui: Israel autem me non cognovit, et populus me non intellexit.

PL 2, 328B

さらに、同じイザヤを通して彼が咎めるときも(イザヤ1:3)——「私は子らを生み育て、高めた。しかし彼らは私を拒んだ。牛はその所有者を知り、驢馬はその主人の飼い葉桶を知る。しかしイスラエルは私を知らず、民は私を理解しなかった。」

10

Nos quidem certi, Christum semper in Prophetis locutum, spiritum scilicet Creatoris, sicut propheta testatur, Spiritus personae ejus (Thren. IV, 20), Christus Dominus, qui ab initio vicarius Patris in Dei nomine et auditus sit et visus; scimus ipsius voces ejusmodi fuisse jam tunc Israeli exprobrantis, quae in illum commissuri praedicabantur: Dereliquistis Dominum, et in iram provocastis Sanctum Israel (Is. I, 4).

PL 2, 328B

我々はまさしく確信している——キリストは常に預言者たちのうちにあって語っていた、すなわち創造主の霊としてであったと。預言者が証しするとおりである、「彼という人格の霊」(哀歌4:20)、すなわち「主なるキリスト」であり、この方は初めから神の御名のもとに父の代理として聞かれ、また見られてきたのである。我々は知っている、彼自身の声が既にその時にも、イスラエルを咎めるこのようなものであったことを。それは、彼らが彼に対して犯すことになると予告されていた事柄であった——「汝らは主を見捨て、イスラエルの聖なる方を怒らせた」(イザヤ1:4)。

11

Si vero non in Christum, sed in ipsum potius Deum volueris referre omnem judaicae ignorantiae de pristino reputationem, nolens etiam retro sermonem et spiritum, id est, Christum Creatoris despectum ab eis, et non agnitum, sic quoque revinceris.

PL 2, 328C

しかしもしお前が、あの過去のユダヤ人の無知についての全ての言い分を、キリストにではなくむしろ神御自身に帰そうとするなら——過去において、言葉と霊、すなわち創造主のキリストが、彼らによって侮られ、認められなかったことすら認めまいとするならば——それでもなおお前は論駁されることになる。

12

Non negans enim Filium et spiritumet substantiam Creatoris esse Christum ejus, concedas necesse est, eos qui Patrem non agnoverint, nec Filium agnoscere potuisse, per ejusdem substantiae conditionem, cujus si plenitudo intellecta non est, multo magis portio, certe qua plenitudinis consors.

PL 2, 328C

というのも、お前は彼のキリストが創造主の子であり、霊であり、実体であることを否定しないのだから、父を認めなかった者たちは子をも認めることができなかったということを、認めざるをえないはずである。同一の実体という在り方によってである。その実体の充満そのものが理解されなかったのであれば、その部分はなおさら理解されなかったはずであり、それはまさに、その部分が充満に与る限りにおいてそうなのである。

13

His ita dispectis, jam apparet quomodo et respuerint Judaei Christum, et interemerint, non ut extraneum Christum intelligentes, sed ut suum non agnoscentes.

PL 2, 329A

このように吟味してみれば、ユダヤ人がいかにしてキリストを拒み、また殺したかが、もはや明らかとなる。すなわち、彼を無縁のキリストとして理解したからではなく、自分たちのものと認めなかったからである。

14

Qui enim extraneum intelligere potuissent, de quo nihil unquam fuerat annuntiatum, cum intelligere non potuissent, de quo semper fuerat praedicatum?

PL 2, 329A

実際、常に予告されてきた方についてすら理解することができなかったのに、一度も告げ知らされたことのない、無縁の者としてどうして理解することができたであろうか。

15

Id enim intelligi vel non intelligi capit, quod habendo substantiam praedicationis, habebit et materiam vel agnitionis, vel erroris. Quod vero materia caret, non admittit sapientiae eventum.

PL 2, 329A

というのも、理解されることも理解されないことも可能であるのは、予告という実体を持つがゆえに、認識のための、あるいは誤りのための材料をも持つことになるものについてだけだからである。しかし材料を欠くものには、知恵の働きが生じる余地はない。

16

Et adeo non qua alterius Dei, Christum aversati persecutique sunt; sed qua solummodo hominem, quem planum in signis, et aemulum in doctrinis existimabant, ut et ipsum hominem qua suum, id est judaeum, sed judaismi exorbitatorem et destructorem, deduxerint in judicium, et suo jure punierint, alienum scilicet non judicaturi.

PL 2, 329A

そしてそれゆえに、彼らがキリストを退け、迫害したのは、彼が他の神に属する者であったからではなく、ただ彼を、しるしにおいては人を欺く者、教えにおいては対抗者と見なしたからにすぎない。それゆえ彼らは、まさにその人を自分たちの同胞として、すなわちユダヤ人として——しかもユダヤ教から逸脱し、それを破壊する者として——裁きに引き出し、自分たちの権利によって罰したのである。無縁の者を裁くことなど、決してしなかったであろうに。

17

Tanto abest ut alienum Christum intellexisse videantur, qui nec hominem ejus ut alienum judicaverunt.

PL 2, 329B

彼における人間さえも無縁の者としては裁かなかった彼らが、無縁のキリストを理解していたと見えるなどということは、それほどまでにあり得ぬことなのである。

Liber III, Caput VII

第III巻 第VII章PL 2, 329B
1

Discat nunc haereticus ex abundanti cum ipso licebit Judaeo, rationem quoque errorum ejus, a quo ducatum mutuatus, in hac argumentatione, caecus a caeco in eamdem decidit foveam.

PL 2, 329B

さあ異端者よ、望むならユダヤ人自身と共に、ついでのことながら学ぶがよい——彼がこの論証において導きを借りた、その者〔ユダヤ人〕の誤りの理由をも。盲人が盲人によって、同じ穴に落ち込んだのである。

2

Duos dicimus Christi habitus, a Prophetis demonstratos, totidem adventus ejus praenotasse: unum in humilitate, utique primum; cum (Is. XLIII, 7 et seq.) tanquam ovis ad victimam deduci habeat, et tanquam agnus ante tondentem sine voce, ita non aperiens os suum; nec adspectu quidem honestus.

PL 2, 329B

我々はこう言う。預言者たちによって示されたキリストの二つの姿は、それだけの数の到来をあらかじめ標していた、と。一つは卑しさにおいてであり、これがまさに第一の到来である。すなわち(イザヤ43:7以下)、彼は屠り場に引かれる羊のように、また毛を刈る者の前で声を出さぬ小羊のように、口を開くこともなく、その容貌も麗しくはなかった。

3

Annuntiavimus enim, inquit, de illo; sicut puerulus, sicut radix in terra sitienti; et non est species ejus, neque gloria.

PL 2, 329C

「我々は彼について告げ知らせた」と〔預言者は〕言う。「彼は幼子のように、乾いた地における根のようであった。彼には麗しい姿もなく、栄光もない」と。

4

Et vidimus eum, et non habebat speciem, neque decorem; sed species ejus inhonorata, deficiens citra filios hominum; homo in plagit, et sciens ferre infirmitatem, ut (Is. LIII, 14) positus a Patre in lapidem offensionis et petram scandali; minoratus (Ps. VIII, 6) ab eo modicum citra angelos; vermem se pronuntians (Ps. XXI, 6), et non hominem; ignominiam hominis, et nullificamen populi.

PL 2, 329C

「そして我々は彼を見たが、彼には麗しい姿も美しさもなかった。その姿は辱められ、人の子らにも及ばぬまでに衰えていた。打たれた人であり、病弱を負うことを知る者であった」と。それゆえ(イザヤ53:14)彼は父によって、つまずきの石、妨げの岩として置かれ、(詩篇8:6)天使たちよりいくらか低くされ、(詩篇21:6)自らを虫であって人ではないと告げ、人の恥辱、民の蔑みとされたのである。

5

Quae ignobilitatis argumenta primo adventui competunt, sicut sublimitatis secundo; cum fiet jam non lapis offensionis, nec petra scandali; sed lapis summus angularis, post reprobationem assumptus, et sublimatus in consummationem templi, Ecclesiae scilicet; et petra sane illa, apud Danielem (c. II), de monte praecisa, quae imaginem saecularium regnorum comminuet et conteret.

PL 2, 330A

これら卑しさのしるしは第一の到来にふさわしく、崇高さのしるしは第二の到来にふさわしい。その時にはもはやつまずきの石でも妨げの岩でもなく、退けられた後に取り上げられ、神殿——すなわち教会——の完成のために高く上げられる隅の親石となるのである。まさしくあの岩、ダニエル書(第2章)において山から切り出され、世俗の諸王国の像を打ち砕き、粉々にする岩がそれである。

6

De quo secundo adventu idem prophetes (Dan, VII, 13): Et ecce cum nubibus coeli tanquam filius hominis veniens, venit usque ad veterem dierum, et aderat in conspectu ejus: et qui assistebant, adduxerunt illum, et data est ei potestas regia, et omnes nationes terrae secundum genera, et omnis gloria famulabunda; et potestas ejus usque in aevum, quae non auferetur; et regnum ejus, quod non vitabitur.

PL 2, 330A

この第二の到来について、同じ預言者は(ダニエル7:13)こう言う。「見よ、人の子のような者が天の雲と共に来た。彼は日の老いたる者のもとまで進み来て、その前に立った。すると侍する者たちが彼を連れて来て、彼に王の権能が与えられ、地のすべての民が種族ごとに、あらゆる栄光が彼に仕えることとなった。その権能は世々にわたって奪われることなく、その王国は滅びることがない」と。

7

Tunc scilicet habiturus et speciem honorabilem, et decorem indeficientem supra filios hominum. Tempestivus enim, inquit (Ps. XLIV, 3), decore citra filios hominum; effusa est gratia in labiis tuis: propterea benedixit te Deus in aevum.

PL 2, 330B

その時には、人の子らにまさる誉れある姿と、尽きることのない美しさとを持つことになる。すなわち(詩篇44:3)「汝は人の子らにまさって、時宜にかなう美しさを備えている。恵みは汝の唇に注がれた。それゆえ神は世々にわたって汝を祝福された」とあるとおりである。

8

Accingere ensem super femur tuum, potens, tempestivitate tua et pulchritudine tua; cum et Pater, posteaquam (Ps. VIII, 6) diminuit eum modicum quid citra angelos, gloria et honore coronabit illum, et subjiciet omnia sub pedibus ejus.

PL 2, 330B

「力ある者よ、汝の腿に剣を帯びよ、汝の時宜にかなう麗しさと美しさとをもって」と。父は(詩篇8:6)彼を天使たちよりいくらか低くされた後、栄光と誉れとをもって彼に冠を授け、万物を彼の足の下に従わせるであろう。

9

Tunc et (Zach. XII, 10) cognoscent eum, qui compugerunt; et caedent pectora sua tribus ad tribum; utique quod retro non agnoverunt cum in humilitate conditionis humanae constitutum.

PL 2, 330B

その時には(ゼカリヤ12:10)、彼を突き刺した者たちも彼を認め、部族ごとに部族に対して自分たちの胸を打つであろう。というのも、彼が人間としての卑しい境遇に置かれていたとき、彼らはかつて彼を認めなかったからである。

10

Et homo est, inquit Hieremias (Jerem. XVII, 9); et quis cognoscet illum? quia et, Nativitatem ejus, inquit Isaias (Is. LIII, 8), quis enarrabit?

PL 2, 330C

「彼は人である」とエレミヤは言う(エレミヤ17:9)。「誰が彼を知ろうか」と。イザヤもまた(イザヤ53:8)「彼の誕生を誰が語り伝えようか」と言っている。

11

Sic et apud Zachariam (Zach. III), in persona Jesu, imo et in ipsius hominis sacramento verus summus sacerdos Patris Christus Jesus, duplici habitu in duos adventus deliniatur.

PL 2, 330C

かくしてゼカリヤ書においても(ゼカリヤ3章)、イエスという人物のもとに——それどころか、その人自身の秘義のうちに——父の真の大祭司であるキリスト・イエスが、二つの姿によって二度の到来のもとに描き出されている。

12

Primo, sordidis indutus, id est, carnis passibilis et mortalis indignitate, cum et diabolus adversabatur ei, auctor scilicet Judae traditoris, ne dicam etiam post baptisma tentator.

PL 2, 330C

第一には、汚れた衣を纏っている——すなわち、受苦し死すべき肉の卑しさである。その時、悪魔も彼に敵対していた。すなわち裏切り者ユダを唆した張本人であり、さらに言えば洗礼の後にも彼を試みた誘惑者であった。

13

Dehinc (Zach. III, 5), despoliatus pristinas sordes, et exornatus podere, et mitra, et cidari munda, id est, secundi adventus gloria et honore.

PL 2, 331A

次に(ゼカリヤ3:5)、かつての汚れを脱がされ、長い衣と頭飾りと清いかぶり物とで飾られる——すなわち、第二の到来における栄光と誉れである。

14

Si enim (Levit. XVI) et duorum hircorum qui jejunio offerebantur faciam interpretationem, nonne et illi utrumque ordinem Christi figurant?

PL 2, 331A

もし私が(レビ記16章)断食の日に捧げられた二匹の雄山羊についても解釈を試みるなら、あれらもまた、キリストの二重の位を予型しているのではないだろうか。

15

Pares quidem atque consimiles propter eumdem Dominum conspectum, quia non in alia venturus est forma, ut qui agnosci habeat, a quibus et laesus est.

PL 2, 331A

それらは等しく、たがいによく似ている。同一の主の姿を表すからであり、彼は別の形で来ることはないのであって、自分を傷つけた者たちからも認められるはずだからである。

16

Alter autem eorum circumdatus coccino, maledictus, et consputatus, et convulsus, et compunctus a populo extra civitatem abjiciebatur in perditionem, manifestis notatus insignibus dominicae passionis.

PL 2, 331A

そのうちの一匹は緋色の布をまとわされ、呪われ、唾を吐きかけられ、引き裂かれ、突き刺され、民によって都の外へ滅びのために追いやられた。主の受難のしるしを明らかに帯びた姿である。

17

Alter vero pro delictis oblatus, et sacerdotibus templi in pabulum datus, secundae repraesentationis argumenta signabat, qua, delictis omnibus expiatis, sacerdotes templi spiritalis, id est Ecclesiae, dominicae gratiae quasi visceratione quadam fruerentur, jejunantibus caeteris a salute.

PL 2, 331A

もう一匹は罪のために捧げられ、神殿の祭司たちの食物として与えられた。これは第二の現れのしるしを示すものであり、これによって、あらゆる罪が贖われたのち、霊的な神殿すなわち教会の祭司たちが、主の恩寵の分け前にいわば肉としてあずかる一方、他の者たちは救いから断食させられたままとなる、ということが示された。

18

Igitur, quoniam primus adventus, et plurimum figuris obscuratus, et omni inhonestate prostratus canebatur; secundus vero et manifestus, et Deo condignus; idcirco, quem facile et intelligere et credere potuerunt, eum solum intuentes, id est secundum, qui est in honore et gloria, non immerito decepti sunt circa obscuriorem, certe indigniorem, id est primum.

PL 2, 331B

かくして、第一の到来は多くの予型によって曖昧にされ、あらゆる不名誉に打ち伏せられた姿で歌われていたのに対し、第二の到来は明白であり、神にふさわしいものであった。それゆえ、容易に理解し信じることのできるほう——すなわち誉れと栄光のうちにある第二の到来——だけを見つめていた者たちは、より曖昧な、少なくともよりふさわしからぬほう、すなわち第一の到来について、当然のように欺かれたのである。

19

Atque ita in hodiernum negant venisse Christum suum, quia non in sublimitate venerit, dum ignorant etiam in humilitate fuisse venturum.

PL 2, 331B

かくして今日に至るまで、彼らは自分たちのキリストが来たことを否定している。彼が崇高さのうちに来なかったからであるが、それは、彼が卑しさのうちにも来るはずであったことを彼らが知らないからにほかならない。

Liber III, Caput VIII

第III巻 第VIII章PL 2, 331C
1

Desinat nunc haereticus a Judaeo, aspis (quod aiunt) a vipera mutuari venenum; evomat jam hinc proprii ingenii virus, phantasma vindicans Christum.

PL 2, 331C

さて異端者は、毒蛇がまむしから毒を借りるように(世に言うとおり)、ユダヤ人から毒を借りることをやめるがよい。ここからは自分自身の才知の毒を吐き出すがよい——キリストを幻であると言い張ることによって。

2

Nisi quod et ista sententia alios habebit auctores, praecoquos et abortivos quodammodo Marcionitas, quos apostolus Joannes (Joan. II, 4) antichristos pronuntiavit, negantes Christum in carne venisse; et tamen non ut alterius Dei jus constituerent, quia et de isto notati fuissent; sed quoniam incredibile praesumpserant Deum carnem.

PL 2, 331C

もっとも、この見解にも別の創始者たちがいる。いわば早熟で流産児のようなマルキオン派たちであり、彼らを使徒ヨハネは(ヨハネ2:4)反キリストと呼んだ——キリストが肉において来たことを否定する者たちである。とはいえ、彼らはそれによって別の神の権利を立てようとしたのではなかった。もしそうしていたなら、その点でも指弾されていたはずだからである。そうではなく、彼らは、神が肉であるということを信じがたいことと前もって思い込んでいたのである。

3

Quo magis antichristus Marcion sibi eam rapuit praesumptionem; aptior scilicet ad renuendam corporalem substantiam Christi, qui ipsum Deum ejus nec auctorem carnis induxerat, nec resuscitatorem: optimum videlicet, et in isto diversissimum a mendaciis et fallaciis creatoris.

PL 2, 331C

それゆえなおのこと、反キリストたるマルキオンは、この思い込みを自分のものとして奪い取った。彼のほうがキリストの物体的な実体を退けるのにいっそう都合がよかったのである。というのも、彼は自分の神を肉の創始者としても、肉を甦らせる者としても持ち込まなかったからであり、まさに至善の神であり、この点で創造主の偽りと欺きから最も遠く隔たっているとされたからである。

4

Et ideo Christus ejus ne mentiretur, ne falleret, et hoc modo creatoris forsitan deputaretur, non erat quod videbatur, et quod erat mentiebatur; caro, nec caro; homo, nec homo: proinde Deus Christus, nec Deus. Cur enim non etiam Dei phantasma portaverit?

PL 2, 331D

それゆえ、彼のキリストが偽らず欺かず、そのやり方で創造主のものと見なされることのないようにするために、彼は見えているとおりのものではなく、現にそうであったものを偽っていた——肉でありながら肉ではなく、人でありながら人ではない。したがって神たるキリストでありながら神ではない、ということになる。それならばなぜ、彼が神の幻をも身にまとっていなかったと言えようか。

5

An credam ei de interiore substantia, qui sit de exteriore frustratus? Quomodo verax habebitur in occulto, tam fallax repertus in aperto?

PL 2, 332A

外面において人を欺いた者を、内なる実体については信じよというのか。公然たることにおいてこれほど欺瞞に満ちていたことが判明した者が、どうして隠れたことにおいて真実な者とみなされ得ようか。

6

Quomodo autem in semetipso veritatem spiritus fallacia carnis confundens, negatam ab Apostolo (II Cor. VI, 14) lucis, id est veritatis, et fallaciae, id est tenebrarum, commisit communicationem?

PL 2, 332A

また、肉の欺瞞によって霊の真理を自らのうちで混同させながら、使徒によって(二コリント6:14)否定されたところの、光すなわち真理と、欺瞞すなわち闇との交わりを、どうして犯すことになったのか。

7

Jam nunc, cum mendacium deprehenditur Christi caro, sequitur ut et omnia quae per carnem Christi gesta sunt, mendacio gesta sint, congressus, contactus, convictus, ipsae quoque virtutes.

PL 2, 332A

さて今や、キリストの肉が偽りであると判明するなら、キリストの肉を通してなされたすべてのこと——出会いも、触れることも、共に過ごすことも、力の証そのものもまた——偽りによってなされたことになる、という帰結が続く。

8

Si enim tangendo aliquem liberavit a vitio, vel tactus ab aliquo; quod corporaliter actum est, non potest vere actum credi sine corporis ipsius veritate. Nihil solidum ab inani, nihil plenum a vacuo perfici licuit.

PL 2, 332A

というのも、もし彼が誰かに触れることによって病から解き放ったり、あるいは誰かから触れられたりしたのであれば、肉体的になされたことは、その肉体自体の真実性なしには真になされたと信じることはできないからである。実体なきものから確固たるものが生じることも、空虚なものから満ちたものが完成されることも許されない。

9

Putativus habitus, putativus actus: imaginarius operator, imaginariae operae. Sic nec passiones Christi ejus fidem merebuntur: nihil enim passus est, qui non vere est passus. Vere autem pati, phantasma non potuit. Eversum est igitur totum Dei opus.

PL 2, 332B

見せかけの姿には、見せかけの行為が伴う。想像上の働き手には、想像上の働きが伴う。かくして、彼のキリストの受難もまた信を得るには値しないことになる。なぜなら、真に苦しんだのでなければ、何一つ苦しんだことにはならないからである。しかるに幻というものは、真に苦しむことができない。かくして神の御業の全体が覆されてしまう。

10

Totum christiani nominis et pondus et fructus, mors Christi negatur, quam tam impresse Apostolus demandat, utique veram, summum eam fundamentum Evangelii constituens, et salutis nostrae, et praedicationis suae: Tradidi enim, inquit (I Cor. XV, 3, 4), vobis in primis, quod Christus mortuus sit pro peccatis nostris, et quod sepultus sit, et quod resurrexerit tertia die.

PL 2, 332B

キリスト教徒という名の重みと実りのすべてであるキリストの死そのものが、否定されることになる。使徒はこれをこれほどまでに強く言い渡している——それが真実のものであることを、福音の、我々の救いの、そして自らの宣べ伝えの、最も根本的な礎として据えつつ。「私は何よりもまず、汝らに伝えた」と彼は言う(一コリント15:3-4)。「すなわち、キリストが我々の罪のために死んだこと、そして葬られたこと、そして三日目に甦ったことを」と。

11

Porro, si caro ejus negatur, quomodo mors ejus asseveratur, quae propria carnis est passio per mortem devertentis in terram, de qua est sumpta secundum legem sui auctoris? Negata vero morte, dum caro negatur, nec de resurrectione constabit.

PL 2, 332C

さらに、もし彼の肉が否定されるなら、どうして彼の死が主張され得ようか。死とは肉に固有の受苦であって、それによって肉が、それが造られた元の地へと、その創始者の定めた法に従って戻っていくことだからである。しかも肉が否定されて死が否定されるなら、復活についても確かなことは何も定まらない。

12

Eadem enim ratione non resurrexit, qua mortuus non est, non habendo substantiam scilicet carnis; cujus sicut et mors, ita et resurrectio est (I Cor. XV, 13). Proinde resurrectione Christi infirmata, etiam nostra subversa est.

PL 2, 332C

というのも、彼が死ななかったのと同じ理由によって、彼は甦りもしなかったからである。すなわち肉の実体を持たなかったからであり、その死があるのと同じように、その復活もまた肉に属することだからである(一コリント15:13)。したがって、キリストの復活が無力にされるなら、我々の復活もまた覆されてしまう。

13

Nec ea enim valebit, propter quam Christus venit, si Christus non resurrexit. Nam sicut illi, qui dicebant resurrectionem mortuorum non esse, revincuntur ab Apostolo ex resurrectione Christi; ita, resurrectione Christi non consistente, aufertur et mortuorum resurrectio, atque ita inanis est fides nostra, inanis est praedicatio Apostolorum, inveniuntur autem etiam falsi testes Dei, quod testimonium dixerint quasi resuscitaverit Christum, quem non resuscitavit, et sumus adhuc in delictis, et, qui in Christo dormierunt, perierunt, sane resurrecturi, sed phantasmate forsitan, sicut et Christus.

PL 2, 332C

というのも、キリストがそのために来られたところのその復活自体も、もしキリストが甦らなかったなら、何の力も持たないからである。死者の復活はないと言っていた者たちが、キリストの復活によって使徒から論駁されたのと同じように、キリストの復活が成り立たないなら、死者の復活も取り去られてしまい、こうして我々の信仰は空しく、使徒たちの宣べ伝えも空しく、そして、キリストを甦らせたと証ししながら実際には甦らせていない神について、偽りの証人たちが見出されることになり、我々はいまだに罪のうちにあり、キリストにあって眠りについた者たちは滅びたことになる——もっとも、彼らも甦るには甦るであろうが、おそらくキリストと同じように幻によってである。

Liber III, Caput IX

第III巻 第IX章PL 2, 333A
1

In ista quaestione, qui putaveris opponendos esse nobis angelos Creatoris, quasi et illi in phantasmate putativae utique carnis egerint apud Abraham et Loth, et tamen vere sint et congressi, et pasti, et operati quod mandatum eis fuerat; primo, non admitteris ad ejus Dei exempla, quem destruis: nam et quanto meliorem et perfectiorem Deum inducis, tanto non competunt illi ejus exempla, quo, nisi diversus in totum, non erit omnino melior atque perfectior.

PL 2, 333A

この問題において、もしお前が、創造主の天使たちを我々に対置すべきだと考えたのであれば——彼らもまたアブラハムとロトのもとで、見せかけの肉という幻のうちに振る舞ったのであり、それでいて実際に彼らと出会い、食事をし、命じられたことを行ったのだ、という趣旨であろうが——まず第一に、お前は、お前自身が打ち壊そうとしているその神の実例に与ることを許されない。なぜなら、お前がより善き、より完全な神を持ち出せば持ち出すほど、創造主の実例はその神にいっそうふさわしくなくなるからである。すべての点で異なる者でなければ、その神は決してより善く、より完全な者ではあり得ないのだから。

2

Dehinc scito, nec illud concedi tibi, ut putativa fuerit in angelis caro, sed verae et solidae substantiae humanae.

PL 2, 333A

次に、お前は知るがよい——天使における肉が見せかけのものであったということは、お前には認められない。それは真実で確固たる人間の実体であった。

3

Si enim difficile non fuit illi, putativae carnis veros et sensus et actus exhibere, multo facilius habuit veris et sensibus et actibus veram dedisse substantiam carnis, vel qua proprius auctor et artifex ejus.

PL 2, 333B

というのも、もし彼〔創造主〕にとって、見せかけの肉に真実の感覚と行為とを示させることが難しくなかったのなら、真実の感覚と行為とに真実の肉の実体を与えることのほうが、はるかに容易であったはずだからである。それも、彼こそがその肉の固有の創始者にして作り手であるがゆえに、なおさらである。

4

Tuus autem Deus, eo quod carnem nullam omnino produxerit, merito fortasse phantasma ejus intulerit, cujus non valuerat veritatem.

PL 2, 333B

しかしお前の神は、そもそもいかなる肉をも生み出したことがなかったがゆえに、その真実性を持ち得なかったものの幻をこそ、当然にも持ち込んだのであろう。

5

Meus autem Deus, qui illam de limo sumptam, in hac reformavit qualitate, nondum ex semine conjugali, et tamen carnem aeque potuit ex quacumque materia angelis quoque adstruxisse carnem, qui etiam mundum ex nihilo in tot ac talia corpora, et quidem verbo, aedificavit.

PL 2, 333B

しかし私の神は、泥から取られた肉をこの性質のうちに形づくった方であって、それはまだ夫婦の種によるものではなかったが、それでもやはり肉であった。その方は、天使たちにも同様に、いかなる質料からでも肉を組み立てることがおできになった。なぜなら、この方は世界そのものをも無から、これほど多くこれほど多様な物体へと、しかも言葉によって築き上げられた方だからである。

6

Et utique si Deus tuus veram quandoque substantiam angelorum hominibus pollicetur: Erunt enim, inquit (Luc. XX, 36), sicut angeli; cur non et Deus meus veram substantiam hominum angelis accommodarit, unde unde sumptam?

PL 2, 333B

そしてもし、お前の神がいつか人間に天使たちの真実の実体を約束しているのなら——「彼らは天使たちのようになるであろう」と言われているとおり(ルカ20:36)——なぜ私の神が、天使たちに人間の真実の実体を、どこから取られたものであれ、与えなかったなどということがあろうか。

7

Quia nec tu mihi respondebis, unde illa apud te angelica sumatur, sufficit mihi hoc definire, quod Deo congruit; veritatem scilicet ejus rei, quam tribus testibus sensibus objecit, visui, tactui, auditui.

PL 2, 333C

お前とて、お前のもとで天使のその〔肉〕がどこから取られたのかを私に答えることはできないのだから、私にとっては、神にふさわしいこと——すなわち、視覚、触覚、聴覚という三つの証人に差し出したその事柄の真実性——をこう定めるだけで十分である。

8

Difficilius Deo mentiri, quam carnis veritatem unde unde producere, licet non natae. Caeterum, et aliis haereticis definientibus carnem illam in angelis ex carne nasci debuisse, si vere fuisset humana, certa ratione respondemus, qua et humana vere fuerit, et innata: humana vere, propter Dei veritatem, a mendacio et fallacia extranei, et quia non possent humanitus tractari ab hominibus, nisi in substantia humana; innata autem, quia solus Christus in carnem ex carne nasci habebat, ut nativitatem nostram nativitate sua reformaret, atque ita etiam mortem nostram morte sua dissolveret, resurgendo in carne, in qua natus est, ut et mori posset.

PL 2, 333C

神にとって偽ることのほうが、どこからであれ肉の真実性を生み出すことよりも困難である。たとえ生まれたものでなくてもである。ところで、他の異端者たちが、もしその肉が真に人間のものであったなら、天使におけるその肉は肉から生まれたのでなければならなかったはずだと定めているのに対して、我々は確かな理由をもってこう答える——それは真に人間のものであり、かつ生まれてはいない、と。真に人間のものであったのは、偽りと欺きとは無縁である神の真実性のゆえであり、また人間的な仕方で人間たちに扱われるためには人間の実体においてでなければ不可能だったからである。生まれてはいなかったのは、キリストだけが肉から肉へと生まれるはずであったからであり、それによって我々の誕生をご自身の誕生によって形づくり直し、こうして我々の死をもご自身の死によって解き放つためであった——死ぬこともできるようにと生まれた、その肉のうちに甦ることによってである。

9

Ideoque et ipse cum angelis tunc apud Abraham in veritate quidem carnis apparuit, sed nondum natae; quia nondum moriturae; sed et discentis jam inter homines conversari.

PL 2, 334A

それゆえ、彼自身もまた、あの時アブラハムのもとで天使たちと共に、まさに真実の肉において現れたのであるが、それはまだ生まれた肉ではなかった。まだ死ぬはずのものでもなかったからである。しかし、すでに人間たちの間で振る舞うことを学びつつある肉ではあった。

10

Quo magis angeli, neque ad moriendum pro nobis dispositi, brevem carnis commeatum non debuerunt nascendo sumpsisse, quia nec moriendo deposituri eam fuerant, sed unde unde sumptam, et quoquo modo omnino dimissam, mentiti eam tamen non sunt.

PL 2, 334A

それゆえなおのこと、天使たちは我々のために死ぬよう定められてはいなかったのだから、肉という束の間の借り物を、生まれることによって身に受ける必要はなかった。死ぬことによってそれを脱ぎ捨てるはずでもなかったからである。しかし、どこから取られたものであれ、いかなる仕方で手放されたものであれ、彼らはその肉を偽ってはいなかった。

11

Si Creator facit angelos spiritus, et apparitores suos ignem flagrantem (Ps. CIII, 4), tam vere spiritus quam et ignem; idem illos vere fecit et carnem: ut nunc recordemur, et haereticis renuntiemus, ejus esse promissum, homines in angelos reformandi quandoque, qui angelos in homines formarit aliquando.

PL 2, 334A

もし創造主が天使たちを霊とし、その従者たちを燃える火とするなら(詩篇103:4)、霊であることも火であることも真実であるのと同じく、その同じ方は彼らに肉をも真実に与えたのである。ここで我々は思い起こし、異端者たちに向かって宣言しよう——かつて天使たちを人間の姿に形づくった方こそが、いつか人間たちを天使たちへと形づくり直すという約束の主であるのだ、と。

Liber III, Caput X

第III巻 第X章PL 2, 334B
1

Igitur non admissus ad consortium exemplorum Creatoris, ut alienorum et suas habentium caussas, velim edas et ipse consilium Dei tui, quo Christum suum non in veritate carnis exhibuit.

PL 2, 334B

かくして、お前は創造主の実例に連なることを、それが他者のものであり、それぞれに固有の理由を持つものであるとして、許されなかったのだから、今度はお前自身が、自分の神が何ゆえの考えによって、自分のキリストを肉の真実性のうちに示さなかったのかを、私に明かしてもらいたい。

2

Si aspernatus est illam, ut terrenam, et, ut dicitis, stercoribus infersam, cur non et simulacrum ejus proinde despexit? Nullius enim dedignandae rei imago dignanda est: sequitur statum similitudo.

PL 2, 334B

もし彼が肉を、地上のものとして、また諸君が言うように汚物にまみれたものとして忌み嫌ったのなら、なぜその像をも同じように蔑まなかったのか。忌み嫌われるべきものの像が、尊ばれるに値することはないからである。似姿はその実物の在り方に従うものである。

3

Sed quomodo inter homines conversaretur, nisi per imaginem substantiae humanae? Cur ergo non potius per veritatem, ut vere conversaretur, si necesse habebat conversari? quanto dignius necessitas fidem, quam stropham administrasset?

PL 2, 334B

しかし、人間の実体の像によらずして、どうして人間たちの間で振る舞うことができようか。ならばなぜ、振る舞うことが必要であったのなら、真に振る舞うために、むしろ真実のものによらなかったのか。必然性というものは、まやかしよりも、誠実をこそいっそうふさわしく差し出したはずではないか。

4

Satis miserum Deum instituis, hoc ipso, quod Christum suum non potuit exhibere, nisi in indignae rei effigie, et quidem alienae. Aliquantis enim indignis conveniet uti, si nostris; sicut alienis non congruet uti, licet dignis.

PL 2, 334C

お前は、まさにこのことによって、みじめな神を仕立て上げている。すなわち、自分のキリストを、ふさわしからぬもの、しかも他人のものである姿かたちにおいてしか示すことができなかったという、その一事によってである。たとえふさわしからぬものであっても、それが自分自身のものであれば用いてもふさわしいことがあろうが、たとえふさわしいものであっても、他人のものであれば用いるにふさわしくないからである。

5

Cur enim non in aliqua alia digniore substantia venit, et in primis sua, ne et indigna et aliena videretur eguisse?

PL 2, 334C

なぜ彼は、よりふさわしい別の実体において、しかも何よりもまず自分自身のものにおいて、来なかったのか。そうすれば、ふさわしからぬものと他人のものとの両方を必要としたようには見えなかったであろうに。

6

Si Creator meus per rubum quoque et ignem, idem postea per nubem et globum cum homine congressus est, et elementorum corporibus in repraesentationibus sui usus est, satis haec exempla divinae potestatis ostendunt, Deum non eguisse aut falsae, aut etiam verae carnis paratura.

PL 2, 334C

もし私の創造主が、柴と火とを通して、そしてその後には雲と輝く球とを通して人間と出会ったのであり、諸元素の物体を自らを現すために用いたのであれば、これらの実例は、神が偽りの肉であれ真実の肉であれ、その用意を必要とはしなかったことを十分に示している。

7

Caeterum, si ad certum spectamus, nulla substantia digna est quam Deus inducat. Quodcumque induerit ipse, dignum facit, absque mendacio tamen. Et ideo, quale est, ut dedecus existimarit veritatem potius, quam mendacium carnis? Atquin honoravit illam fingendo. Quanta jam caro est, cujus phantasma necessarium fuit Deo superiori?

PL 2, 335A

ところで、確かなことに目を向けるなら、神が身にまとうのにふさわしい実体など何一つない。ご自身が身にまとうものは何であれ、それをふさわしいものとする——ただし偽りなしにである。それゆえ、肉の真実性のほうを、肉の偽りよりも恥辱と見なしたというのは、いったいどういうことか。しかるに、彼は肉を偽ってかたどることによって、かえって肉を称えたのである。上位の神にとってその幻が必要であったとは、肉というものはいったいどれほどのものであろうか。

Liber III, Caput XI

第III巻 第XI章PL 2, 335A
1

Totas istas praestigias putativae in Christo corpulentiae, Marcion illa intentione suscepit, ne ex testimonio substantiae humanae, nativitas quoque ejus defenderetur, atque ita Christus Creatoris vindicaretur, ut qui nascibilis, ac per hoc, carneus annuntiaretur.

PL 2, 335A

マルキオンは、キリストにおける見せかけの肉体性というこれらすべての幻惑を、次のような意図をもって引き受けた——すなわち、人間の実体の証しによって彼〔キリスト〕の誕生もまた擁護され、そしてそれによって彼が創造主のキリストとして取り返されてしまうことのないように、という意図である。創造主のキリストとは、生まれ得る者として、したがって肉を持つ者として告げ知らされていた方だからである。

2

Stultissime et hic Ponticus, quasi non facilius crederetur caro in Deo non nata, quam falsa, praestruentibus vel maxime fidem istam angelis Creatoris, in carne vera conversatis, nec tamen nata.

PL 2, 335B

この点でも、ポントスの男はきわめて愚かである。あたかも、神における肉が生まれずにあることのほうが、偽りであることよりも信じにくいかのようである。しかも、創造主の天使たちが真実の肉において振る舞いながらも生まれてはいなかったことが、まさにこの信をあらかじめ十分に築き上げているというのに。

3

Nam et Philumene illa magis persuasit Apelli, caeterisque desertoribus Marcionis, ex fide quidem Christum circumtulisse carnem; nullius tamen nativitatis, utpote de elementis eam mutuatum.

PL 2, 335B

実際、あのフィルメネもまた、アペレスやマルキオンから離反した他の者たちに対して、むしろこう説得した——キリストは真実の肉を身にまとって歩んだが、いかなる誕生によるものでもなかった、それは元素から借り受けたものだったからである、と。

4

Quod si verebatur Marcion, ne fides carnis nativitatis quoque fidem induceret; sine dubio qui homo videbatur, natus utique credebatur: nam et mulier quaedam exclamaverat (Luc. XI, 27): Beatus venter qui te portavit, et ubera quae hausisti.

PL 2, 335B

もしマルキオンが、肉であるという信が誕生の信をも引き入れてしまうことを恐れていたのなら、疑いなく、人間として見られていた者は、まさに生まれた者として信じられていたことになる。実際、ある女が叫んだではないか(ルカ11:27)——「あなたを宿した胎、あなたが吸った乳房は幸いである」と。

5

Et quomodo mater et fratres ejus dicti sunt foris stare (Luc. VIII)? Et videbimus de his capitulis suo tempore. Certe cum et ipse se filium hominis praedicaret, natum scilicet profitebatur.

PL 2, 335B

また、どうして彼の母と兄弟たちが外に立っていたと言われているのか(ルカ8章)。この箇所については、しかるべき時に見ることにしよう。確かに、彼自身が自らを人の子と宣べ伝えていたからには、生まれた者であることを公言していたことになる。

6

Nunc ut haec omnia ad Evangelii distulerim examinationem, tamen quod supra statui, si omni modo natus credi habebat, qui homo videbatur; vane nativitatis fidem consilio imaginariae carnis expungendam putavit.

PL 2, 335C

今はこれらすべてを福音書の検討へと先送りにするとしても、私が先に定めたことは変わらない。すなわち、人間として見えていた者は、あらゆる意味において生まれた者として信じられなければならなかったのであるから、彼〔マルキオン〕が、幻の肉という考案によって誕生の信を消し去ろうとしたのは、むなしいことであった。

7

Quid enim profuit non vere fuisse, quod pro vero haberetur, tam carnem quam nativitatem? Aut si dixeris, viderit opinio humana, jam Deum tuum honoras fallaciae titulo, si aliud se sciebat esse, quam quod homines fecerat opinari.

PL 2, 335C

というのも、真実のものとして受け取られたもの——肉についても誕生についても——が真実には存在しなかったとして、それがいったい何の益になったのか。あるいは、もしお前が「人間の思い込みの如何は問うまい」と言うなら、お前はすでに自分の神を欺きという名目で称えていることになる。もし彼が、人間たちに思い込ませたのとは別のものであると自ら知っていたのなら。

8

Jam tunc potuisti etiam nativitatem putativam illi accommodasse, ne in hanc quoque impegisses quaestionem. Nam et mulierculae nonnunquam praegnantes sibi videntur, aut sanguinis tributo, aut aliqua valetudine inflatae.

PL 2, 335C

それならお前は、その時すでに、見せかけの誕生をも彼に当てはめることができたはずだ。そうすれば、この問いにもぶつからずに済んだであろうに。実際、女たちはしばしば、月経の滞りや何らかの体調の膨らみによって、自分が身ごもっていると思い込むことがある。

9

Et utique debuerat phantasmatis scenam decucurrisse, ne originem carnis non desaltasset, qui personam substantiae ipsius egisset. Plane nativitatis mendacium recusasti, ipsam enim carnem veram edidisti. Turpissimum scilicet Dei, etiam vera, nativitas.

PL 2, 336A

そして彼は当然、幻という筋書きを最後まで演じ切るべきであった——肉という役柄を演じたからには、肉の起源をも演じ抜かないということがないように。ところがお前は明らかに、誕生の偽りは拒みながら、肉そのものは真実のものとして差し出した。すなわち、神にとって最も恥ずべきものは、真実の誕生でさえもある、ということになる。

10

Age jam, perora in illa sanctissima et reverenda opera naturae: invehere in totum quod es: carnis atque animae originem destrue: cloacam voca uterum, tanti animalis, id est, hominis producendi officinam: persequere et partus immunda et pudenda tormenta, et ipsius exinde puerperii spurcos, auxios, ludicros exitus.

PL 2, 336A

さて、自然のあの最も聖なる、畏敬すべき業に対して、思う存分に演説するがよい。お前自身がそれであるところのもの全体に向かって、罵り攻めるがよい。肉と魂との起源を打ち壊すがよい。かくも大いなる生き物、すなわち人間を産み出す工房である胎を、下水溝と呼ぶがよい。出産の不浄で恥ずべき苦しみを、そしてそれに続く分娩の、汚れ、苦しみ、滑稽な結末を、罵るがよい。

11

Tamen cum omnia ista destruxeris, ut Deo indigna confirmes, non erit indignior morte nativitas, et cruce infantia, et natura poena, et carne damnatio. Si vera ista passus est Christus, minus fuit nasci.

PL 2, 336A

それでも、お前がこれらすべてを打ち壊して、それが神にふさわしくないものであると立証したとしても、誕生が死よりもふさわしくないということはなく、幼少期が十字架よりも、自然が刑罰よりも、肉が断罪よりもふさわしくないということはない。もしキリストがこれら真実のことどもを苦しみとして受けたのなら、生まれるということは、それに比べればより小さなことであったのだから。

12

Si mendacio passus est, ut phantasma, potuit et mendacio nasci. Summa ista Marcionis argumenta, per quae alium efficit Christum, satis opinor, ostendimus non consistere omnino, dum docemus magis utique competere Deo veritatem, quam mendacium ejus habitus, in quo Christum suum exhibuit.

PL 2, 336B

もし彼が幻として偽りによって苦しんだのなら、偽りによって生まれることもできたはずである。マルキオンがこれによって別のキリストを作り出しているこれらの主要な論拠を、思うに、我々は十分に示した——まったく成り立たないということを。彼が自分のキリストを示したその姿については、偽りよりも真実性のほうがはるかに神にふさわしいということを教えることによって、である。

13

Si veritas fuit, caro fuit; si caro fuit, natus est. Ea enim, quae expugnat haec haeresis, confirmantur, cum ea, per quae expugnat, destruuntur.

PL 2, 336B

もしそれが真実のものであったなら、肉であった。もし肉であったなら、生まれたのである。というのも、この異端が攻め崩そうとしていることどもは、その攻め崩す手立てそのものが崩されるとき、かえって確証されるからである。

14

Itaque si carneus habebitur, quia natus, et natus, quia carneus; quia phantasma non fuerit, ipse erit agnoscendus, qui in carne, et ex nativitate venturus annuntiabatur a Creatoris prophetis, utpote Christus Creatoris.

PL 2, 336B

したがって、もし彼が肉を持つ者と見なされるなら、それは生まれたからであり、また生まれた者と見なされるなら、それは肉を持つからである。彼は幻ではなかったのだから、創造主の預言者たちによって、肉において、また誕生によって来ると告げ知らされていた、まさにその者として認められることになる——すなわち、創造主のキリストとして。

Liber III, Caput XII

第III巻 第XII章PL 2, 336C
1

Provoca nunc, ut soles, ad hanc Esaiae comparationem Christi, contendens illam in nullo convenire. Primo enim, inquis, Christus Esaiae (Is. VII, 14) Emmanuel vocari habebit; dehinc virtutem sumere Damasci, et spolia Samariae adversum regem Assyriorum.

PL 2, 336C

さあ、いつものように、キリストに関するイザヤのこの比較へと挑みかかり、それがどの点でも一致しないと論じ立てるがよい。すなわちお前は言う。「まず、イザヤのキリストは(イザヤ7:14)インマヌエルと呼ばれることになっており、次いでダマスコの力とサマリアの分捕り物とをアッシリア王に対して手に入れることになっている」と。

2

Porro (Is. VIII, 4) iste qui venit, neque sub ejusmodi nomine est editus, neque ulla re bellica functus est. At ego te admonebo, uti cohaerentia quoque utriusque capituli recognoscas.

PL 2, 336C

「ところで(イザヤ8:4)、実際に来たこの者は、そのような名のもとには現れず、いかなる軍事的行いもなさなかった」とお前は言う。しかし私はお前に、この二つの章のつながりをも思い起こさせよう。

3

Subjuncta est enim et interpretatio Emmanuelis, nobiscum Deus; uti non solum sonum nominis spectes, sed et sensum. Sonus enim hebraicus, quod est Emmanuel, suae gentis est. Sensus autem ejus, quod est Deus nobiscum, ex interpretatione communis est.

PL 2, 336C

というのも、インマヌエルの解釈——「我々と共にいます神」——も付け加えられているからである。それゆえお前は、名の音だけでなく、その意味をも見るべきである。すなわち、「インマヌエル」というヘブライ語の音そのものは、その民族に固有のものである。しかし「我々と共にいます神」というその意味は、解釈によって、万人に共通のものである。

4

Quaere ergo, an ista vox, nobiscum Deus, quod est Emmanuel, exinde quod Christus illuxit, agitetur in Christo. Et puto non negabis, utpote qui et ipse dicas, Deus-nobiscum dicitur, id est Emmanuel.

PL 2, 337A

それゆえ問うがよい——「我々と共にいます神」、すなわち「インマヌエル」というこの言葉が、キリストが光として現れて以来、キリストについて口にされているかどうかを。そして私は、お前も否定しないだろうと思う。というのも、お前自身も、「神・我々と共に」すなわち「インマヌエル」と称される、と言っているのだから。

5

Aut si tam vanus es, ut quia penes te Nobiscum-Deus dicitur, non Emmanuel; idcirco nolis venisse illum, cujus proprium sit vocari Emmanuel, quasi non hoc sit et Deus nobiscum, invenies apud Hebraeos Christianos, imo et Marcionitas, Emmanuelem nominare, cum volunt dicere, Nobiscum-Deus: sicut et omnis gens, quoquo sono dixerit, Nobiscum-Deus, Emmanuelem pronuntiabit, in sensu sonum expungens.

PL 2, 337A

あるいは、もしお前がこれほどまでに愚かで、お前のもとでは「神・我々と共に」と言われ、「インマヌエル」とは言われないという、ただそれだけの理由で、まさに「インマヌエル」と呼ばれることを固有とするその方が来たのではないと言い張りたいのであれば——それがまさに「我々と共にいます神」ではないかのように——お前はヘブライ人のキリスト教徒たちが、いや、マルキオン派の者たちさえもが、「我々と共に神」と言おうとするとき「インマヌエル」と名づけているのを見出すであろう。ちょうどどの民族も、「我々と共に神」をどのような音で言おうとも、意味において音を汲み尽くしながら、「インマヌエル」と発音することになるのと同じである。

6

Quod si Emmanuel Nobiscum-Deus, Deus autem nobiscum Christus est, qui etiam in nobis est: Quotquot enim in Christum tincti estis, Christum induistis; tam proprius est Christus in significatione nominis, quod est Nobiscum-Deus, quam in sono nominis, quod est Emmanuel.

PL 2, 337A

もし「インマヌエル」が「我々と共に神」であり、そして「我々と共にいます神」がキリストであって、しかも我々のうちにおられる方であるなら——「キリストにあって洗礼を受けた者は皆、キリストを身にまとったのである」〔とあるとおり〕——キリストは、「我々と共に神」というその名の意味において、「インマヌエル」というその名の音におけると同じくらい、固有にふさわしい方である。

7

Atque ita constat venisse jam illum qui praedicabatur Emmanuel; quia quod significat Emmanuel venit, id est, Nobiscum-Deus.

PL 2, 337B

かくして、「インマヌエル」と告げ知らされていたその方が、すでに来たことは明らかである。というのも、「インマヌエル」が意味するところのもの、すなわち「我々と共にいます神」が来たからである。

Liber III, Caput XIII

第III巻 第XIII章PL 2, 337B
1

Aeque et sono nominum duceris, cum virtutem Damasci, et spolia Samariae, et regem Assyriorum, sic accipis, quasi bellatorem portendant Christum Creatoris, non animadvertens quid Scriptura praemittat (Is. VII, 4): Quoniam priusquam cognoscat vocare patrem et matrem , accipiet virtutem Damasci, et spolia Samariae, adversus regem Assyriorum.

PL 2, 337B

お前は同様にまた、名の響きに引きずられている。「ダマスコの力」と「サマリアの分捕り物」と「アッシリア人の王」とを、それらが創造主のキリストを戦士として予告しているかのように受け取り、聖典がその前に何を述べているか(イザヤ7:4)に気づいていない。「彼が父と母を呼ぶことを知る前に、彼はダマスコの力とサマリアの分捕り物を、アッシリア人の王に対して受けるであろう」。

2

Ante est enim inspicias aetatis demonstrationem, an hominem jam Christum exhibere possit, nedum imperatorem.

PL 2, 337C

まず年齢が示すところを吟味すべきである。彼がすでに人間としての姿を示しうるかどうかをこそ見るべきであり、まして司令官としての姿を示しうるかなど論外である。

3

Scilicet vagitu ad arma esset convocaturus infans; et signa belli, non tuba, sed crepitacillo daturus: nec ex equo, vel de curru, vel de muro; sed de nutricis aut gerulae suae collo sive dorso hostem destinaturus, atque ita Damascum et Samariam pro mamillis subacturus.

PL 2, 337C

つまり、幼子が泣き声でもって武器へ召集をかけ、戦いの合図をラッパではなくがらがらで与え、馬からでも戦車からでも城壁からでもなく、乳母か抱き守りの首か背から敵を狙い定め、そうしてダマスコとサマリアを乳房と引き換えに攻め従えるというわけか。

4

Aliud etsi penes Ponticos, barbaricae gentis infantes in praelium erumpunt, credo ad solem uncti prius, dehinc pannis armati, et butyro stipendiati, qui ante norint lanceare, quam lancinare.

PL 2, 338A

たとえポントス人のもとでは——あの蛮族の——幼子たちが戦いへ躍り出るとしても、それは話が別である。おそらく彼らはまず日に向かって油を塗られ、それから襁褓で武装し、バターを兵糧として与えられ、引き裂くことを覚えるより先に槍を使うことを覚えるのだろう。

5

Enimvero, si nusquam hoc natura concedit, ante militare quam vivere; ante virtutem Damasci sumere, quam patris et matris vocabulum nosse; sequitur ut figurata pronuntiatio videatur. Sed et virginem, inquit, parere natura non patitur, et tamen creditur prophetae.

PL 2, 338A

実際のところ、生きるより先に戦うことなど、父母の呼び名を知るより先にダマスコの力を受け取ることなど、自然はどこにおいても許しはしない。そうであれば、これは予型による言い表しと見るほかない。しかし、と彼は言う、処女が子を産むことも自然は許さないが、それでも預言者は信じられている、と。

6

Et merito. Praestruxit enim fidem incredibili rei, rationem edendo, quod in signo esset futura. Propterea, inquit (Is. VII, 14), dabit vobis Dominus signum: Ecce virgo concipiet in utero, et pariet filium.

PL 2, 338A

それは当然である。彼は信じがたい事柄に対してあらかじめ信を築いたのであり、それがしるしとして起こることを理由として示したからである。それゆえに、と彼は言う(イザヤ7:14)、「主は汝らにしるしを与えるであろう。見よ、処女は胎に宿し、子を産むであろう」と。

7

Signum autem a Deo, nisi novitas aliqua monstruosa, tam dignum non fuisset. Denique et Judaei, si quando ad nos dejiciendos mentiri audent, quasi non virginem, sed juvenculam concepturam et parituram Scriptura contineat, hinc revincuntur, quod nihil signi videri possit res quotidiana, juvenculae scilicet praegnatus et partus.

PL 2, 338B

神からのしるしは、何か異常なまでに新奇なものでなければ、これほど値するものではなかったはずである。実に、ユダヤ人たちが我々を打ち倒そうとして、聖典が処女ではなく若い娘が身ごもり産むと述べているのだと偽って言い張ろうとするときにも、まさにこの点から論破される。すなわち、若い娘の妊娠と出産という日常の出来事が、しるしと見なされうるはずはないからである。

8

In signum ergo disposita virgo et mater merito creditur; infans vero bellator non aeque. Non enim et hic signi ratio versatur. Sed signo nativitatis novae adscripto, exinde post signum, alius ordo jam infantis edicitur, mel et butyrum manducaturi.

PL 2, 338B

したがって、処女であり母であることは、しるしとして定められたがゆえに当然信じられる。しかし戦士たる幼子については同様ではない。ここにはしるしの道理が働いていないからである。むしろ、新しい誕生のしるしが記された後、そのしるしに続いて、蜜とバターを食べる幼子の次なる次第が別に告げられているのである。

9

Nec hoc utique in signum est malitiae non assentaturi; et hoc enim infantia est; sed accepturi virtutem Damasci, et spolia Samariae, adversus regem Assyriorum.

PL 2, 338B

しかもこれは、悪に同意しない者となることのしるしではまったくない——それもまた幼児期にすぎないからである——そうではなく、ダマスコの力とサマリアの分捕り物とをアッシリア人の王に対して受け取る者となることのしるしなのである。

10

Serva modum aetatis, et quaere sensum praedicationis: imo, redde Evangelio veritatis, quae posterior detraxisti, et tam intelligitur prophetia, quam renuntiatur expuncta.

PL 2, 338C

年齢の限度を守り、宣べ伝えの意味を求めるがよい。それどころか、後から来たお前が削り取ったものを、真理の福音書へ返すがよい。そうすればこの預言は、成し遂げられたと告げられるのと同じだけ、理解されもするのである。

11

Maneant enim orientales illi magi, in infantia Christum recentem auro et thure munerantes, et acceperit infans virtutem Damasci sine praelio et armis.

PL 2, 338C

東方のかの魔術師たちが、生まれたばかりの幼子キリストに黄金と乳香とをもって贈り物をしたことを、そのままにしておくがよい。そうすれば、幼子は戦いも武器もなしにダマスコの力を受け取ったことになる。

12

Nam praeter quod omnibus notum est, Orientis virtutem, id est vim et vires, auro et odoribus pollere solitam; certe est Creatori virtutem caeterarum quoque gentium aurum constituere; sicut per Zachariam (Zach. XIV, 14): Et Judas pertendet apud Hierusalem, et congregabit omnem valentiam populorum per circuitum, aurum et argentum.

PL 2, 338C

というのも、東方の力、すなわちその強さと勢いとが、黄金と香料によって富み栄えるのが常であることは、誰もが知るところであるのに加えて、創造主にとっては、諸国民の力を黄金と定めることもまた確かなことだからである。ゼカリヤを通して〔言われている〕とおりに(ゼカリヤ14:14)「ユダはエルサレムのもとで力を尽くし、周囲のあらゆる民の力、すなわち金銀を集めるであろう」と。

13

De illo autem tunc auri munere etiam David: Et dabitur illi ex auro Arabiae; et rursus: Reges Arabum et Saba munera afferent illi .

PL 2, 339A

そしてまた、かの黄金の贈り物については、ダビデもすでに〔語っている〕。「彼にはアラビアの黄金の中から与えられるであろう」、そしてさらに「アラビアとシェバの王たちは彼に贈り物をもたらすであろう」と。

14

Nam et magos reges habuit fere Oriens, et Damascus Arabiae retro deputabatur, antequam transcripta esset in Syrophoenicen, ex distinctione Syriarum; cujus tunc virtutem Christus accepit, accipiendo insignia ejus, aurum scilicet et odores; spolia autem Samariae, ipsos magos: qui cum illum cognovissent, et muneribus honorassent, et genu posito adorassent, quasi Deum et regem, sub testimonio indicis et ducis stellae, spolia sunt facti Samariae, id est idololatriae, credentes videlicet in Christum.

PL 2, 339A

というのも、東方はおおむね魔術師たちを王として持っていたし、ダマスコもかつては、シリアの地域区分によってシロフェニキアへ編入される以前は、アラビアに属するとされていたからである。そのダマスコの力を、キリストはそのとき受け取ったのであり、その標章、すなわち黄金と香料とを受け取ることによってそうしたのである。そしてサマリアの分捕り物とは、まさに魔術師たち自身のことである。彼らは彼を知り、贈り物によって彼を敬い、膝をついて、まるで神であり王であるかのように彼を礼拝し、道しるべであり導き手である星の証しのもとで、サマリア、すなわち偶像礼拝の分捕り物となった。それはとりもなおさず、キリストを信じることによってである。

15

Idololatriam enim Samariae nomine notavit, ut ignominiosae ob idololatriam, qua desciverat tunc a Deo, sub rege Hieroboam. Nec hoc enim novum est Creatori figurate uti translatione nominum, ex comparatione criminum.

PL 2, 339B

というのも彼は、偶像礼拝をサマリアの名で示したからである。サマリアは、ヤロブアム王のもとで神から離反したときの偶像礼拝のゆえに、不名誉を負っていたのである。そしてこれもまた、創造主にとって、罪状の類比によって名を予型的に転用することは、新しいことではない。

16

Nam et archontas Sodomorum, appellat archontas Judaeorum; et populum ipsum, populum Gomorrhae vocat, et idem alibi: Pater, inquit (Ezech. XVI, 3), tuus Amorrhaeus, et mater tua Gethea, ob consimilem impietatem, quos aliquando etiam suos filios dixerat: Filios generavi, et exaltavi.

PL 2, 339B

実際、彼はユダヤ人の支配者たちをソドムの支配者たちと呼び、その民自身をゴモラの民と呼んでいる。そして同じ方は、別の箇所でも(エゼキエル16:3)「お前の父はアモリ人であり、お前の母はヘテ人である」と言う——同じような不敬虔のゆえに——その者たちを、かつては自分の子らとさえ呼んでいたのに。「私は子らを生み、育て上げた」〔と言って〕。

17

Sic et Aegyptus, nonnunquam totus orbis intelligitur apud illum, superstitionis et maledictionis elogio. Sic et Babylon etiam, apud Joannem nostrum, romanae Urbis figura est; proinde magnae, et regno superbae, et sanctorum Dei debellatricis.

PL 2, 339B

同じようにエジプトも、彼のもとではしばしば全世界と解され、迷信と呪詛の罪状書きによってそう呼ばれる。同じくバビロンもまた、我々のヨハネにあっては、ローマという都の予型である——それゆえ大いなる都であり、その支配において傲慢な都であり、神の聖徒たちを打ち破る都である。

18

Hoc itaque usu, magos quoque Samaritarum appellatione titulavit despoliatos, quod habuerant cum Samaritis, ut diximus, idololatriam.

PL 2, 339C

したがって彼は、この慣用によって、魔術師たちをも、サマリア人という呼び名で、分捕られた者として名づけたのである。彼らが、既に述べたとおり、サマリア人たちと偶像礼拝を共にしていたからである。

19

Adversus regem autem Assyriorum, adversus Herodem intellige; cui utique adversati sunt magi tunc, non renuntiando de Christo, quem intercipere quaerebat.

PL 2, 339C

他方、「アッシリア人の王に対して」とは、ヘロデに対してと解すべきである。実際、魔術師たちはそのとき、ヘロデが捕らえようとしていたキリストについて彼に告げ知らせないことによって、彼に逆らったのである。

Liber III, Caput XIV

第III巻 第XIV章PL 2, 340A
1

Adjuvabitur haec nostra interpretatio, dum et alibi bellatorem existimans Christum, ob armorum quorumdam vocabula et ejusmodi verba, ex reliquorum quoque sensuum comparatione convinceris: Accingere, inquit David (Ps. XLIV, 4), ense super femur.

PL 2, 340A

この我々の解釈は、次のことによっても助けられる。お前は他の箇所でも、いくつかの武具の名やそれに類する言葉のゆえにキリストを戦士と見なしているが、残りの意味との比較によっても論破されるのである。「剣を腿に帯びよ」とダビデは言う(詩篇44:4)。

2

Sed quid supra legis de Christo? Tempestivus decore praeter filios hominum: effusa est gratia in labiis tuis. Rideo, si quem ad bellum ense cingebat, ei de tempestivitate decoris, et labiorum gratia blandiebatur.

PL 2, 340A

しかし、その少し前でキリストについて何が書かれているのを、お前は読むか。「人の子らにまさって美しさに恵まれ、汝の唇には恩寵が注がれている」と。私は笑ってしまう。もし誰かを戦いのために剣で帯びさせながら、その者に美しさの旬や唇の恩寵について甘言を弄していたのだとすれば。

3

Sic item subjungens: Extende, et prosperare, et regna; adjecit: Propter veritatem, et lenitatem, et justitiam. Quis enim haec ense operabitur, et non contraria potius lenitati et justitiae, dolum et asperitatem et injustitiam, propria scilicet negotia praeliorum?

PL 2, 340A

同様にまた、続けて「進み行き、栄え、統べ治めよ」と言い添えたのち、「真理と柔和と正義のゆえに」と付け加えている。いったい誰が、剣によってこれらのことを成し遂げるのか。むしろ柔和と正義に反するもの、すなわち欺き、荒々しさ、不正義——まさしく戦いにふさわしいわざ——をこそ成し遂げるのではないか。

4

Videamus ergo, an alius sit ensis ille, cujus alius est actus. Nam et apostolus Joannes in Apocalypsi (Apoc. I, 16), ensem describit ex ore Dei prodeuntem, bis acutum, praeculum; quem intelligi oportet (Eph. VI, 17) sermonem divinum, bis acutum duobus Testamentis, Legis et Evangelii; acutum sapientia, infestum diabolo; armantem nos adversus hostes spiritales nequitiae et concupiscentiae omnis, amputantem etiam a carissimis ob Dei nomen.

PL 2, 340B

そこで見よう、この剣がその働きにおいて別のものであるかどうかを。使徒ヨハネもまた黙示録において(黙示録1:16)、神の口から出て来る剣、両刃で先の鋭い剣を描いている。それは(エフェソ6:17)神的な言葉と解されねばならない——律法と福音という二つの契約によって両刃であり、知恵によって鋭く、悪魔に対して恐るべきものであり、我々を悪意と欲望のすべての霊的な敵に対して武装させ、神の名のゆえに最愛の者たちからさえも切り離す〔剣〕である。

5

Quod si Joannem agnitum non vis, habes communem magistrum Paulum, praecingentem lumbos nostros veritate et lorica justitiae, et calciantem nos praeparationem Evangelii pacis, non belli: assumere jubentem scutum fidei, in quo possimus omnia diaboli ignita tela extinguere; et galeam salutaris, et gladium spiritus, quod est, inquit, Dei sermo.

PL 2, 340B

もしお前がヨハネを認めようとしないのなら、我々に共通の師であるパウロがいる。彼は我々の腰を真理と正義の胸当てとで帯びさせ、平和の福音の備えを——戦いのではなく——我々に履かせ、信仰の盾を取るように命じている。この盾によって我々は悪魔の燃える矢のすべてを消すことができる。そして救いの兜と、霊の剣とを〔取るように命じている〕。それはすなわち、と彼は言う、神の言葉である。

6

Hanc et Dominus ipse machaeram venit mittere in terram, non pacem (Matth. X, 33). Si tuus Christus est, ergo et ipse bellator est; si bellator non est, machaeram intentans allegoricam, licuit ergo et Christo Creatoris in Psalmo, sine bellicis rebus, ensem sermonis Dei praecingi figurato, cui supradicta tempestivitas congruat, et gratia labiorum; quem tunc jam cingebatur super femur apud David, quandoque missurus in terram.

PL 2, 340C

そしてこの剣を、主ご自身も、地上に投げ込むために来たと言われている——平和ではなく(マタイ10:33)。もしそれがお前のキリストであるならば、彼もまた戦士だということになる。もし戦士でないのなら、彼が突きつけているのは寓意としての剣であり、そうであるならば、創造主のキリストにも、詩篇において、戦の道具を伴うことなく、神の言葉という剣を予型的に帯びることが許されたはずである。そこには先に述べた美しさの旬と唇の恩寵とがふさわしく、その剣はダビデにあってすでに腿に帯びられており、いつの日か地上に投げ込まれるべきものだったのである。

7

Hoc est enim quod ait, et extende, et prosperare, et regna. Extendes sermonem in omnem terram ad universarum gentium vocationem; prosperaturus successu fidei, qua est recepturus; et regnans exinde, qua mortem resurrectione devicit.

PL 2, 341A

というのも、彼が「進み行き、栄え、統べ治めよ」と言うのは、まさにこのことだからである。すなわち、あらゆる民族の召命へ向けて、言葉をあまねく地に進め行かせるであろうし、信仰の成功——それによって彼は迎え入れられるであろう——によって栄えるであろうし、そこから、復活によって死に打ち勝つことによって、統べ治めるであろう。

8

Et deducet te, inquit, mirifice dextera tua; virtus scilicet gratiae spiritalis, qua Christi agnitio deducitur. Sagittae tuae acutae, pervolantia ubique praecepta, et minae, et traductiones cordis, compungentes et transfigentes conscientiam quamque.

PL 2, 341A

そして「汝の右手は汝を驚くべき仕方で導くであろう」と言う。すなわち、それによってキリストの認識がもたらされる、霊的な恩寵の力のことである。「汝の矢は鋭い」とは、至る所を飛び交う戒めと威嚇、そして心をあばく数々の言葉のことであり、これらはあらゆる良心を刺し貫き、突き通す。

9

Populi sub te concident, utique adorantes. Sic bellipotens et armiger Christus Creatoris, sic et nunc accipiens spolia, non solius Samariae, verum et omnium gentium. Agnosce et spolia figurata, cujus et arma allegorica didicisti.

PL 2, 341A

「もろもろの民は汝のもとに倒れ伏すであろう」——まさしく礼拝することによってである。このようにして、創造主のキリストは戦いに強く武具を帯びる者であり、このようにして今もサマリアだけでなく、すべての民族の分捕り物を受け取っているのである。予型としての分捕り物をも認めるがよい。お前はすでに、その武具が寓意であることを学んだのだから。

10

Figurate itaque et Domino ejusmodi loquente, et Apostolo scribente, non temere interpretationibus ejus utimur, quarum exempla etiam adversarii admittunt: atque ita in tantum Esaiae erit Christus qui venit, in quantum non fuit bellator, quia non talis ab Esaia praedicatur.

PL 2, 341B

このように主が比喩的に語り、使徒もそのように書いている以上、我々はいい加減にその解釈を用いているのではない。そしてその実例は、論敵たちでさえも認めるところである。こうして、来たりしキリストは、まさに戦士ではなかった限りにおいて、イザヤの言うキリストなのである。イザヤによってそのような者として告げられてはいないのだから。

Liber III, Caput XV

第III巻 第XV章PL 2, 341B
1

De quaestione carnis, et per eam nativitatis, et unius interim nominis Emmanuelis hucusque. De caeteris vero nominibus, et in primis Christi, quid pars diversa respondebit?

PL 2, 341B

肉の問題について、そしてそれを通じての誕生の問題について、さらにはさしあたり「インマヌエル」という一つの名の問題について、ここまでで論じ終えた。しかし他の名、とりわけ「キリスト」という名については、相手方は何と答えるのであろうか。

2

Si proinde commune est apud vos Christi nomen, quemadmodum et Dei, ut sicut utriusque Dei filium Christum competat dici, sic utrumque patrem Dominum, certe ratio huic argumentationi refragabitur.

PL 2, 341B

もし諸君のもとで「キリスト」という名が、「神」という名と同じように共通のものであり、両方の神の子と呼ぶことがキリストにふさわしいのと同様に、両方の父を「主」と呼ぶこともふさわしいというのであれば、道理はこの議論に確かに反対するであろう。

3

Dei enim nomen, quasi naturale divinitatis, potest in omnes communicari quibus divinitas vindicatur, sicut et idolis, dicente Apostolo (I Cor. VIII, 5). Nam et sunt qui dicuntur dii, sive in coelo, sive in terris.

PL 2, 341C

というのも「神」という名は、いわば神性に本性的なものであるから、神性が帰せられるすべての者に共有されうるのであり、それは偶像についても同様である。使徒が言うとおりである(一コリント8:5)。「天にあれ地にあれ、神々と呼ばれる者たちがいる」からである。

4

Christi vero nomen, non ex natura veniens, sed ex dispositione, proprium ejus efficitur, a quo dispositum invenitur. Nec in communicationem alii deo subjacet, maxime aemulo, et habenti suam dispositionem, cui et nomina privata debebit.

PL 2, 341C

しかし「キリスト」という名は、本性から来るのではなく配剤から来るのであり、それを定めた方に固有のものとなる。それゆえ他の神——とりわけ張り合う神であり、自らの配剤を持ち、それに固有の名を負うべき神——との共有には服さない。

5

Quale est enim quod diversas dispositiones duorum commentati deorum, societatem nominum admittunt in discordiam dispositionum? quando nulla magis probatio assisteret duorum et aemulorum deorum, quam si in dispositione eorum etiam diversitas nominum inveniretur.

PL 2, 341C

というのも、二柱の神の異なる配剤を考え出しておきながら、配剤の不一致の中に名の共有を認めるとは、いったいどういうことか。二柱の張り合う神が存在することについて、彼らの配剤において名の相違もまた見出されるということほど、確かな証しはほかにありえないのに。

6

Nullus enim status differentiarum nonnisi proprietatibus appellationum consignatur: quibus deficientibus si quando, tunc graeca catachresis de alieno abutendo succurrit. Apud Deum autem deficere puto nihil debet, nec de alieno instrui dispositiones ejus.

PL 2, 341C

いかなる差異の在り方も、呼び名の固有性によってのほかは証印を押されない。それが欠けている場合には、他人の語を流用するギリシア語の語法、すなわちカタクレーシスが助けとなる。しかし神のもとでは、何一つ欠けてはならないはずであり、その方の配剤が他者のものによって整えられることもあってはならない、と私は思う。

7

Quis hic Deus est, qui filio quoque suo nomina a Creatore vindicat? non dico aliena, sed vetera et vulgata, quae vel sic non competerent deo novo et incognito.

PL 2, 342A

この神とはいったい何者なのか。自分の子にまで、創造主から名を取り上げてやろうというのか。他人のものだとは言わないまでも、それらは古く、世に広く行き渡った名であって、たとえそうであっても、新しく知られざる神にはふさわしくないはずである。

8

Quomodo denique docet, novam plagulam non assui Veteri Testamento, nec vinum novum veteribus utribus credi, adsutus ipse et indutus nominum senio? Quomodo abscidit Evangelium a Lege, tota Lege vestitus? In nomine scilicet Christi.

PL 2, 342A

そもそも、自分自身が古い名の老いに縫い付けられ、それを着せられていながら、いったいどうして、新しい継ぎ布は旧約に縫い付けられるべきではない、新しい葡萄酒は古い皮袋に託されるべきではないと教えるのか。福音を律法から切り離しておきながら、いったいどうして、全身律法をまとっているのか。すなわち「キリスト」という名において。

9

Quis illum prohibuit aliud vocari, aliud praedicantem, aliunde venientem? cum propterea nec corporis susceperit veritatem, ne Christus Creatoris crederetur?

PL 2, 342A

別のことを宣べ伝え、別の所から来た者であるというのに、彼が別の名で呼ばれることを、いったい誰が禁じたというのか。まさにそのゆえにこそ、彼は肉体の真実性さえも引き受けなかったのではないか——創造主のキリストと信じられないために。

10

Vane autem noluit eum se videri, quem voluit vocari: quando, etsi vere corporeus fuisset, magis Christus Creatoris non videretur, si non vocaretur. At nunc substantiam respuit, cujus nomen accepit, etiam substantiam probaturus ex nomine.

PL 2, 342A

だが、彼が呼ばれることを望んだその名で、自分がそう見られることを望まなかったとは、むなしいことである。たとえ本当に肉体を持つ者であったとしても、その名で呼ばれないのであれば、創造主のキリストとはなおのこと見られなかったであろうから。しかるに今、彼はその名を受け取っておきながら、その実体を拒んでいる——名からしてその実体をも証すべきであったのに。

11

Si enim Christus unctus est, ungui utique corporis passio est. Qui corpus non habuit, ungui omnino non potuit: qui ungui omnino non potuit, Christus vocari nullo modo potuit. Aliud est, si et nominis phantasma affectavit.

PL 2, 342B

というのも、「キリスト」が「油注がれた者」を意味するのであれば、油を注がれることは肉体に属する事柄である。肉体を持たなかった者は、およそ油を注がれることができなかったはずであり、およそ油を注がれることができなかった者は、決して「キリスト」と呼ばれることはできなかったはずである。もし彼が名の幻をも求めたのであれば、話は別である。

12

Sed quomodo, inquit, irreperet in Judaeorum fidem, nisi per solenne apud eos et familiare nomen? Inconstantem aut subdolum deum narras, aut diffidentiae, aut malitiositatis consilium, fallendo quid, promovere.

PL 2, 342B

しかし、と彼は言う、ユダヤ人たちの間で厳粛かつ馴染み深い名によるのでなければ、どうしてユダヤ人たちの信仰の中へ忍び込むことができようか、と。お前は、変わりやすいか、あるいは狡猾な神を語っているのであり、不信の企みか、あるいは悪意ある企みが、欺くことによって何かを推し進めていることになる。

13

Multo liberius atque simplicius egerunt Pseudoprophetae, adversus Creatorem in sui dei nomine venientes.

PL 2, 342B

偽預言者たちの方が、はるかに率直かつ単純に振る舞った。彼らは自分の神の名において、創造主に逆らってやって来たのである。

14

Sed nec effectum consilii hujus invenio, cum facilius ant suum crediderint Christum, aut planum potius aliquem, quam alterius dei Christum, sicut Evangelium probabit.

PL 2, 342C

しかし、私はこの企ての効果すら見出せない。というのも、彼らは、他の神のキリストであると信じるよりも、むしろ自分たち自身のキリストであると信じるか、あるいはむしろ何か詐欺師の類だと信じる方が、たやすかったはずだからである。福音書がそれを証すであろう。

Liber III, Caput XVI

第III巻 第XVI章PL 2, 342C
1

Nunc si nomen Christi, ut sportulam furunculus, captavit, cur etiam Jesus voluit appellari, non tam exspectabili apud Judaeos nomine?

PL 2, 342C

さて、もし彼が「キリスト」という名を、こそ泥が施しの籠をかすめ取るように奪い取ったのだとすれば、なぜまた「イエス」とも呼ばれることを欲したのか。ユダヤ人たちの間でそれほど期待されていたわけでもない名であるのに。

2

Nec enim si nos per Dei gratiam intellectum consecuti sacramentorum ejus, hoc quoque nomen agnoscimus Christo destinatum, ideo et Judaeis, quibus adempta est sapientia, nota erit res.

PL 2, 342C

というのも、我々が神の恩寵によってその秘義の理解を得て、この名もまたキリストに定められたものと認めているからといって、それゆえに、知恵を奪われたユダヤ人たちにとってもこの事柄が知られているということにはならないからである。

3

Denique ad hodiernum Christum sperant, non Jesum; et Heliam potius interpretantur Christum, quam Jesum. Qui ergo et in eo nomine venit, in quo Christus non praesumebatur, potuit in eo solo nomine venisse, quod solum praesumebatur.

PL 2, 342C

実際、今日に至るまで彼らが待望しているのは「キリスト」であって「イエス」ではない。そして彼らは「キリスト」をむしろエリヤと解釈しており、「イエス」とは解釈していない。したがって、「キリスト」が前もって想定されていなかったその名のもとにも来た者は、ただそれだけが前もって想定されていたその名のもとにこそ、来ることもできたはずである。

4

Caeterum, cum duo miscuit, speratum et insperatum, expugnatur utrumque consilium ejus. Sive enim ideo Christus, ut interim quasi Creatoris irreperet, obstrepit Jesus; quia non sperabatur Jesus in Christo creatoris: sive ideo, Jesus ut alterius haberetur, non sinit Christus; quia non alterius sperabatur Christus, quam Creatoris.

PL 2, 342D

ところが、彼は待望されたものと待望されなかったものとの二つを混ぜ合わせてしまったので、彼のどちらの目論見も打ち破られる。すなわち、もし彼が、さしあたり創造主〔のキリスト〕であるかのように紛れ込むために「キリスト」〔の名〕をとったのだとすれば、「イエス」の名がそれに逆らって邪魔をする。「イエス」は創造主のキリストにおいて待望されていなかったからである。あるいは、もし「イエス」が別の神のものと見なされるためであったとすれば、「キリスト」の名がそれを許さない。「キリスト」は創造主のものである以外の何者としても待望されていなかったからである。

5

Quid horum constare possit, ignoro. Constabit autem utrumque in Christo Creatoris, in quo invenitur etiam Jesus. Quomodo, inquis? Disce et hic cum partiariis erroris tui Judaeis.

PL 2, 343A

このうちのどちらが成り立ちうるのか、私には分からない。しかし両方とも、創造主のキリストにおいてなら成り立つであろう。そのキリストにおいてこそ「イエス」もまた見出されるのだから。どのようにしてか、とお前は言うのか。ここでも、お前の誤りを分かち合う仲間であるユダヤ人たちとともに学ぶがよい。

6

Cum successor Moysi destinaretur Auses filius Nave, transfertur certe de pristino nomine, et incipit vocari Jesus. Certe, inquis. Hanc prius dicimus figuram futuri fuisse.

PL 2, 343A

ヌンの子アウセスがモーセの後継者として定められたとき、彼は確かにもとの名から移されて、「イエス」〔すなわちヨシュア〕と呼ばれ始めた。確かにそうだ、とお前も言う。我々はまず、これが未来のことの予型であったと言う。

7

Nam quia Jesus Christus secundum populum, quod sumus nos nati in saeculi desertis, introducturus erat in terram promissionis, melle et lacte manantem, id est, vitae aeternae possessionem, qua nihil dulcius; idque non per Moysen, id est, non per Legis disciplinam; sed per Jesum, id est, per Evangelii gratiam provenire habebat, circumcisis nobis petrina acie, id est Christi praeceptis; Petra enim Christus: ideo is vir, qui in hujus sacramenti imagines parabatur, etiam nominis dominici inauguratus est figura, Jesus cognominatus.

PL 2, 343A

というのも、イエス・キリストは、第二の民——それは我々のことであり、この世という荒野に生まれた者たちである——を、蜜と乳の流れる約束の地へ——すなわちこれより甘美なものはない永遠の生命という所有へ——導き入れようとしていたのであり、しかもそれはモーセを通して、すなわち律法の教えを通してではなく、イエスを通して、すなわち福音の恩寵を通して実現するはずであった。そのとき我々は岩の刃、すなわちキリストの戒めによって割礼を受けているのである——岩とはキリストだからである。それゆえ、この秘義の似姿のために備えられていたあの人物もまた、主の名の予型として就任し、「イエス」という添え名を与えられたのである。

8

Hoc nomen ipse Christus suum jam tunc esse testatus est, cum ad Moysen loquebatur. Quis enim loquebatur, nisi spiritus Creatoris, qui est Christus?

PL 2, 343B

この名がすでにその時から自分自身のものであることを、キリストご自身が証しされたのは、モーセに語りかけていたときのことである。というのも、創造主の霊——それはキリストである——のほかに、いったい誰が語っていたというのか。

9

Cum ergo mandato diceret populo (Exod., XXIII, 20): Ecce ego mitto angelum meum ante faciem tuam, qui te custodiat in via, et introducat in terram, quam paravi tibi: intende illi, et exaudi eum; ne inobaudieris eum: non enim celavit te, quoniam nomen meum super illum est.

PL 2, 343B

そこで、その方が命令をもって民に言われたとき(出エジプト記23:20)、「見よ、私は私の使いを汝の顔の前に遣わす。彼は道において汝を守り、私が汝のために備えた地へ汝を導き入れるであろう。彼に心を留め、彼に聞き従え。彼に逆らってはならない。彼は汝に隠さなかったのだから、私の名が彼の上にあるということを」。

10

Angelum quidem eum dixit, ob magnitudinem virtutum quas erat editurus, et ob officium Prophetae, nuntiantis scilicet divinam voluntatem; Jesum autem, ob nominis sui futuri sacramentum.

PL 2, 343C

彼をたしかに「使い」と呼んだのは、彼が示すはずであった数々の力の偉大さのゆえであり、また預言者の務め、すなわち神の御旨を告げ知らせるという務めのゆえである。しかし「イエス」と〔呼んだの〕は、自分の未来の名の秘義のゆえである。

11

Identidem nomen suum confirmavit, quod ipse ei indiderat; quia non angelum, nec Ausen, sed Jesum eum jusserat exinde vocitari. Ergo si utrumque nomen competit in Christum Creatoris, tanto utrumque non competit in Christum non Creatoris, sicut nec reliquus ordo.

PL 2, 343C

こうして彼は、自らその者に与えた自分の名を、繰り返し確証したのである。というのも、それ以来彼を「使い」とも「アウセス」とも呼ばず、「イエス」と呼ぶよう命じたからである。したがって、もし両方の名が創造主のキリストにふさわしいのであれば、それと同じだけ、両方の名は創造主でない者のキリストにはふさわしくない。それはほかの次第についても同様である。

12

Facienda est denique jam hinc inter nos certa ista et justa praescriptio, et utrique parti necessaria, quia determinatum sit, nihil omnino commune esse debere alterius dei Christo cum Christo Creatoris.

PL 2, 344A

したがって、今やここから、我々の間でこの確かにして正当な抗弁を立てるべきである。それは双方にとって必要なものである。すなわち、他の神のキリストは、創造主のキリストと何一つ共通するところがあってはならない、ということが定められたのだから。

13

Nam et a vobis proinde diversitas defendenda est, sicut a nobis repugnanda est: quia nec vos probare poteritis, alterius Dei venisse Christum, nisi eum longe alium demonstraveritis a Christo Creatoris; nec nos eum Creatoris vindicare, nisi talem eum ostenderimus, qualis constituitur a Creatore. De nominibus jam obduximus. Mihi vindico Christum, mihi defendo Jesum.

PL 2, 344A

というのも、諸君の側でもこの相違は擁護されるべきものであり、我々の側でもそれに逆らうべきものだからである。というのも、諸君は、彼が創造主のキリストとは全く別の者であると示さないかぎり、他の神のキリストが来たことを証明できないであろうし、我々もまた、彼が創造主によって定められているとおりの者であると示さないかぎり、彼を創造主のものとして立証することはできないからである。名についてはこれで我々は決着をつけた。私はキリストを我がものとして要求し、私はイエスを我がものとして弁護する。

Liber III, Caput XVII

第III巻 第XVII章PL 2, 344B
1

Reliquum ordinem ejus cum Scripturis conferamus. Quodcumque illud corpusculum sit, quoniam habitum, et quoniam conspectum fuit; si inglorius, si ignobilis, si inhonorabilis, meus erit Christus: talis enim habitu et aspectu annuntiabatur.

PL 2, 344B

残る次第を聖典と照らし合わせよう。その小さな肉体がいかなるものであったにせよ、それが姿形を持ち、目に見えるものであった以上、もしそれが栄光なきもの、卑しいもの、名誉なきものであったなら、キリストは我がものとなるであろう。というのも、まさにそのような姿形と外観をもって告げ知らされていたからである。

2

Adest rursus Isaias (Is. LIII, 1-2): Annuntiavimus, inquit, coram ipso; velut puerulus, velut radix in terra sitienti, et non est species ejus neque gloria; et vidimus eum, et non habebat speciem neque decorem; sed species ejus inhonorata, deficiens citra omnes homines.

PL 2, 344B

ここでも再びイザヤが登場する(イザヤ53:1-2)。「我々は彼の前で告げ知らせた。彼は小さな子供のように、渇いた地に生える根のようであり、彼には姿も栄光もない。我々は彼を見たが、彼には姿も麗しさもなかった。むしろ彼の姿は不名誉なもので、すべての人にも及ばず衰えていた」と。

3

Sicut et supra Patris ad Filium vox, (Is., LII, 14): Quemadmodum expavescent multi super te , sic sine gloria erit ab hominibus forma tua.

PL 2, 344B

同じように、先に父から子への声もあった(イザヤ52:14)。「多くの者がお前の上に驚愕するであろうように、お前の姿は人々にとって栄光なきものとなるであろう」。

4

Nam etsi tempestivus decore , apud David (Ps. XLIV, 3), supra filios hominum; sed in allegorico Illo statu gratiae spiritalis, cum accingitur ensem sermonis, qui vere species et decor et gloria ipsius est: caeterum habitu incorporabili apud eumdem prophetam (Ps. XXI, 7), vermis etiam et non homo, ignominia hominis et nullificamen populi.

PL 2, 344B

というのも、ダビデのもとでは「人の子らにまさって麗しさの盛りにある」とされてはいるが(詩篇44:3)、それは霊的な恩寵のかの寓意的な在り方において、言葉という剣を帯びるときのことであり、それこそが彼の真の姿であり麗しさであり栄光である。しかし他方、肉体とも言えぬ有様においては、同じ預言者のもとで(詩篇21:7)、「虫けらであって人ではない、人の恥辱であり民の無きに等しい者」とされている。

5

Neque interiorem qualitatem ejus, ejuscemodi annuntiant. Si enim plenitudo in illo spiritus constitit, agnosco virgam de radice Jesse flos ejus: meus erit Christus, in quo requievit, secundum Isaiam (Is., XC, 2), spiritus sapientiae et intellectus, spiritus consilii et vigoris, spiritus agnitionis et pietatis, spiritus timoris Dei.

PL 2, 344C

また、彼の内なる質についても、彼らはそのようなものとして告げ知らせてはいない。というのも、もし彼のうちに霊の充満が据えられていたのなら——私はエッサイの根から出た若枝、その花を認める——それこそ私のキリストとなるであろう。イザヤによれば(イザヤ90:2)、その方の上には、知恵と分別の霊、思慮と力の霊、認識と敬虔の霊、神を畏れる霊が留まったのだから。

6

Neque enim ulli hominum diversitas spiritalium documentorum competebat, nisi in Christum: flori quidem ob gratiam spiritus adaequatum; ex stirpe autem Jesse deputatum, per Mariam inde censendum.

PL 2, 345A

というのも、霊的な数々の証しの多様性は、キリスト以外のいかなる人間にもふさわしくなかったからである。すなわち、霊の恩寵のゆえに「花」になぞらえられ、しかもエッサイの血筋に属するとされ、そこからマリアを通じてその起源を数えられる者としてである。

7

Expostulo autem de proposito: si das ei omnis humilitatis et patientiae et tranquillitatis intentionem, et ex his Isaiae erit Christus (Is., LIII, 7): Homo in plaga, et sciens ferre imbecillitatem; qui tanquam ovis ad victimam adductus est, et tanquam agnus ante tondentem non aperuit os; qui (Is., XLII, 2) neque contendit, neque clamavit, nec audita est foris vox ejus: qui arundinem contusam, id est, quassam Judaeorum fidem, non comminuit: qui linum ardens, id est, momentaneum ardorem gentium, non extinxit, sed lucernam magis fecit ortu luminis sui.

PL 2, 345A

さて私は、その心構えについて問い質す。もしお前が彼に、あらゆる卑しさと忍耐と静けさの志向を認めるならば、これらの点からしても、キリストはイザヤの言うキリストとなるであろう(イザヤ53:7)。「打たれた人であり、弱さを負うことを知る者」、「屠り場に引かれる羊のように、また毛を刈る者の前で口を開かぬ小羊のように連れられて行く者」、そして(イザヤ42:2)「争わず、叫ばず、その声は外に聞かれない者」、「砕かれた葦」——すなわち動揺したユダヤ人の信仰——を折らない者、「燃える亜麻」——すなわちしばしの間の異邦人の熱意——を消さず、むしろ自らの光が昇ることによって、かえってこれをともし火とした者。

8

Non potest alius esse, quam qui praedicebatur. Oportet actum ejus ad Scripturarum regulam recognosci, duplici, nisi fallor, operatione distinctum, praedicationis et virtutis.

PL 2, 345B

彼は、あらかじめ告げられていた者以外の者ではありえない。彼のわざは、聖典の規範に照らして検められねばならない。私の思い違いでなければ、そのわざは宣べ伝えと力という、二重の働きによって区別されている。

9

Sed de utroque titulo sic disponam, ut quoniam ipsum quoque Marcionis Evangelium discuti placuit, de speciebus doctrinarum et signorum illuc differamus quasi in rem praesentem: hic autem generaliter expungamus ordinem coeptum, docentes praedicatorem interim annuntiari Christum per Esaiam (Is., L, 10): Quis enim, inquit, in vobis, qui Deum metuit , et exaudiet vocem filii ejus?

PL 2, 345B

だが、この両方の項目については、次のように整えることにしよう。すなわち、マルキオンの福音書そのものを吟味することもまた我々の意にかなうことなので、教えとしるしの具体的な種類については、いわば現場に臨むかのように、そこへ先送りすることにし、ここではひとまず、始めた次第を大まかに済ませることにする。すなわち、キリストがイザヤを通してさしあたり宣べ伝える者として告げ知らされていることを示す(イザヤ50:10)。「汝らのうち、神を畏れ、その子の声に聞き従う者は誰であるか」と彼は言うからである。

10

Item medicatorem (Is., LIII): Ipse enim, inquit, imbecillitates nostras abstulit, et languores portavit.

PL 2, 345B

同様に、癒す者としても〔告げ知らされている〕(イザヤ53)。「彼は我々の弱さを取り去り、病を担った」と彼は言うからである。

Liber III, Caput XVIII

第III巻 第XVIII章PL 2, 345C
1

De exitu plane puto diversitatem tentatis inducere, negantes passionem crucis in Christum Creatoris praedicatam, et argumentantes insuper non esse credendum, ut in id genus mortis exposuerit Creator Filium suum, quod ipse maledixerat: Maledictus, inquit (Deuter., XXI), omnis qui pependerit in ligno.

PL 2, 345C

その最期について、諸君は明らかに相違を持ち込もうとしているのだと私は思う。十字架の受難が創造主のキリストについて予告されていたことを否定し、さらに、創造主が自ら呪ったこの種の死に自分の子を晒したなどとは信じられるはずがないと論じることによってである。すなわち、「木に架かる者は皆呪われている」(申命記21)と言われているとおりに。

2

Sed hujus maledictionis sensum differo, dignae sola praedicatione crucis, de qua nunc maxime quaeritur, quia et alias antecedit rerum probatio rationem. De figuris prius edocebo.

PL 2, 345C

だがこの呪いの意味については、後回しにしておく。この呪いは、ひとえに十字架の宣べ伝えにこそふさわしいものであり、まさにいま最大の問いとなっているのは、その宣べ伝えについてだからである。というのも、他の場合にも、事柄の証明が理屈に先立つからである。まず予型についてお教えしよう。

3

Et utique vel maxime sacramentum istud figurari in praedicatione oportebat, quanto incredibile, tanto magis scandalo futurum, si nude praedicaretur; quantoque magnificum, tanto magis obumbrandum, ut difficultas intellectus gratiam Dei quaereret.

PL 2, 346A

そしてまさに、この秘義こそ何よりも宣べ伝えの中で予型として象られる必要があった。信じ難ければ信じ難いほど、あからさまに宣べ伝えられればそれだけ大きなつまずきとなるはずだったからであり、荘厳であればあるほど、それだけ覆い隠されねばならなかった。理解の困難さが神の恩寵を求めさせるためである。

4

Itaque in primis Isaac, cum a patre in hostiam deditus, lignum sibi ipse portaret, Christi exitum jam tunc denotabat, in victimam concessi a Patre, et lignum passionis suae bajulantis.

PL 2, 346A

かくして何よりもまず、イサクである。父によって犠牲として差し出され、自ら木を背負ったとき、彼はすでにそのときキリストの最期を示していた。父によって犠牲として引き渡され、自らの受難の木を担うキリストを、である。

5

Joseph et ipse in Christum figuratus, nec hoc solo ( ne demorer cursum) quod persecutionem a fratribus passus est, et venumdatus in Aegyptum, ob Dei gratiam, sicut et Christus a Judaeis carnaliter fratribus venumdatus, a Juda cum traditur.

PL 2, 346A

ヨセフもまた、自らキリストを象っていた。それも――話の流れを長引かせぬために言えば――兄弟たちから迫害を受け、神の恩寵のゆえにエジプトへ売られたという、この一点だけによるのではない。それは、肉によるユダヤ人の兄弟たちに売られ、ユダによって引き渡されたキリストの場合と同じなのである。

6

Nam et benedicitur in haec verba (Deuter., XXXIII, 17): Tauri decor ejus , cornua unicornis cornua ejus, in eis nationes ventilabit pariter ad summum usque terrae: non utique rhinoceros destinabatur unicornis, nec Minotaurus bicornis; sed Christus in illo significabatur, taurus ob utramque dispositionem; aliis ferus, ut judex; aliis mansuetus, ut salvator; cujus cornua essent crucis extima.

PL 2, 346A

実に、こう祝福されているとおりでもある(申命記33:17)。「彼の麗しさは牡牛のもの、彼の角は一角獣の角である。それをもって彼は諸国民を、地の果てに至るまでことごとく打ち散らすであろう」。むろん、一角獣は犀を意味するのでもなければ、二角の獣はミノタウロスを意味するのでもない。そこに示されていたのはキリストである。牡牛とされたのは、その二重の配剤のゆえである。ある者たちには裁く者として猛々しく、また別の者たちには救う者として柔和である。その角とは、十字架の両端のことである。

7

Nam et in antenna navis, quae crucis pars est, extremitates cornua vocantur: unicornis autem, media stipitis, palus.

PL 2, 346B

実に、十字架の一部たる帆桁においても、その両端は「角」と呼ばれる。しかし一角獣の角のほうは、柱の中ほどにある杭である。

8

Hac denique virtute crucis, et hoc more cornutus, universas gentes et nunc ventilat per fidem, auferens a terra in coelum; et tunc per judicium ventilabit, dejiciens de coelo in terram.

PL 2, 346B

かくして、この十字架の力によって、この仕方で角を持つ者となり、彼はいま信仰によって諸国民をことごとく打ち散らし、地から天へと運び上げる。そしてかの日には、裁きによって打ち散らし、天から地へと投げ落とすであろう。

9

Idem erit et alibi taurus apud eamdem scripturam, cum Jacob in Simeonem et Levi exporrigens benedictionem, id est, in Scribas et Pharisaeos (ex illis enim deducitur census istorum) spiritaliter interpretatur.

PL 2, 346B

同じ聖典の別の箇所でも、同じ方が牡牛とされている。ヤコブがシメオンとレビに祝福を差し伸べる場面――すなわち律法学者たちとファリサイ派の人々を指す場面である(彼らの起源はこの二人から導かれるのだから)――は霊的に解釈されるのである。

10

Simeon et Levi (Genes., XLIX, 6) perfecerunt iniquitatem, ex sua haeresi, qua scilicet Christum sunt persecuti.

PL 2, 346C

「シメオンとレビは不義を成し遂げた」(創世記49:6)とは、彼らの分派によることであり、すなわち彼らがそれによってキリストを迫害したことを言うのである。

11

In concilium eorum ne venerit anima mea, et in stationem eorum ne incubuerint jecora mea: quia in indignatione sua interfecerunt homines, id est Prophetas, et in concupiscentia sua caeciderunt nervos tauro, id est Christo, quem post necem Prophetarum interfecerunt, et suffigendo nervos ejus clavis desaevierunt.

PL 2, 346C

「私の魂は彼らの会議に入ってはならず、私の肝は彼らの集いに臥してはならない。彼らは怒りにまかせて人々を――すなわち預言者たちを――殺し、欲望にまかせて牡牛の――すなわちキリストの――腱を切ったのだから」。彼らは預言者たちを殺した後にキリストを殺し、その腱を釘で打ち付けて狂暴の限りを尽くしたのである。

12

Caeterum, vanum si, post homicidia, alicujus bovis illis exprobrat carnificinam. Jam vero Moyses, quid utique tunc tantum, cum Jesus adversus Amalech praeliabatur, expansis manibus orabat residens; quando in rebus tam attonitis, magis utique genibus depositis, et manibus caedentibus pectus, et facie humi volutante, orationem commendare debuisset; nisi quia illic ubi nomen Domini Jesu dimicabat, dimicaturi quandoque adversus diabolum, crucis quoque erat habitus necessarius, per quam Jesus victoriam esset relaturus?

PL 2, 347A

さもなければ、殺害の後になって、ただの牛を屠ったことを咎めるだけだとしたら、それは空しいことであろう。ところで、モーセが――あのイエスがアマレクと戦っていたそのときに限って――座ったまま両手を広げて祈ったのは、いったいなぜであろうか。あれほど動揺すべき事態にあっては、むしろ膝をつき、手で胸を打ち、顔を地に伏せて祈りを捧げるべきであったはずなのに。それは、いつか悪魔と戦うことになるお方の名、すなわち主イエスの名がそこで戦っていたあの場所において、十字架の姿もまた必要であったからではないか。それによってイエスは勝利を持ち帰ることになっていたのである。

13

Idem rursus Moyses (Num. XXI) post interdictam omnis rei similitudinem, cur aereum serpentem, ligno impositum, pendentis habitu in spectaculum Israeli salutare proposuit eo tempore quo a serpentibus exterminati sunt, nisi quod et hic dominicae crucis vim intentabat, qua serpens diabolus publicabatur, et laeso cuique a spiritalibus colubris, intuenti tamen et credenti in eam sanitas morsuum peccatorum, et salus exinde praedicabatur.

PL 2, 347A

同じくモーセは、あらゆる事物の似姿を禁じた後に、なぜ蛇によって滅ぼされていたそのときに、青銅の蛇を木に掛け、吊るされた姿で、イスラエルのための救いの光景として立てたのか(民数記21)。それもまた、ここに主の十字架の力を示していたからではないか。それによって蛇なる悪魔が白日のもとに晒され、霊的な蛇どもによって傷を負ったすべての者が、それでもそれを仰ぎ見て信じるならば、罪の噛み傷の癒しと、そこから来る救いとが予告されていたのである。

Liber III, Caput XIX

第III巻 第XIX章PL 2, 347B
1

Age nunc, si legisti penes David (Ps. XCV, 10), Dominus regnavit a ligno, expecto quid intelligas, nisi forte lignarium aliquem regem significari Judaeorum, et non Christum, qui exinde a passione ligni superata morte regnavit.

PL 2, 347B

さて、お前が仮にダビデのもとでこう読んだとしよう(詩篇95:10)、「主は木から統治された」と。私はお前がこれをどう理解するのか聞かせてもらいたい。まさか、ユダヤ人のどこぞの材木商めいた王のことだとでも言うのではあるまい、キリストのことではなく。だがキリストこそは、まさにそれ以来、木による受難によって死を打ち破り、統治しているのである。

2

Etsi enim mors ab Adam regnavit usque ad Christum, cur Christus non regnasse dicatur a ligno, ex quo crucis ligno mortuus, regnum mortis exclusit? Proinde et Isaias (Is. IX, 6): Quoniam, inquit, puer natus est nobis, et datus est nobis filius .

PL 2, 347B

というのも、たとえ死がアダムからキリストに至るまで統治していたとしても、キリストが木から統治したと言われていけない理由がどこにあろうか。十字架の木によって死んだそのときから、キリストは死の統治を締め出したのだから。それゆえイザヤもこう言っている(イザヤ9:6)。「幼子が我々のために生まれた。子が我々に与えられた」と。

3

Quid novi, si non de Filio Dei dicit? Cujus imperium factum est super humerum ipsius. Qui omnino regum insigne potestatis suae humero praefert, et non aut capite diadema, aut manu sceptrum, aut aliquam propriae vestis notam; Sed solus novus rex novorum aevorum Christus Jesus, novae gloriae et potestatem et sublimitatem suam humero extulit, crucem scilicet, ut, secundum superiorem prophetiam, exinde Dominus regnaret a ligno.

PL 2, 347C

もしこれが神の子について言われているのでなければ、いったい何が新しいというのか。「その支配は彼の肩の上に置かれる」。いったいどこの王が、その権力の印を頭上の王冠にでもなく、手にした笏にでもなく、あるいは己の衣服の何らかの徴にでもなく、肩の上に掲げるだろうか。ただ新しい世々の新しい王であるキリスト・イエスだけが、その新しい栄光の権力と崇高さを肩の上に――すなわち十字架を――掲げたのである。それは、先の預言のとおり、それ以来、主が木から統治するためであった。

4

Hoc lignum et Hieremias (Jerem., XI, 9) tibi insinuat, dicturis praedicans Judaeis: Venite, mittamus lignum in panem ejus, utique in corpus.

PL 2, 348A

この木については、エレミヤもまたお前に示している(エレミヤ11:9)。ユダヤ人たちがやがて言うであろうことを予告してこう告げている。「来たれ、彼のパンに木を投げ入れよう」、すなわちその肉体に、というのである。

5

Sic enim Deus in Evangelio quoque vestro revelavit panem corpus suum appellans, ut et hinc jam eum intelligas corporis sui figuram pani dedisse, cujus retro corpus in panem Prophetes figuravit, ipso Domino hoc sacramentum postea interpretaturo.

PL 2, 348A

実に神は、諸君の福音書においてすら、パンを自分の肉体と呼んでこれを明らかにされた。それゆえ、これによってもお前は理解できるはずである。神が自分の肉体の予型をパンに与えたのだと。かつて預言者はその肉体をパンとして予め象っており、この秘義を後に解き明かすのは主ご自身であった。

6

Si adhuc quaeris dominicae crucis praedicationem, satis jam tibi potest facere vigesimus primus psalmus, totam Christi continens passionem, canentis jam tunc gloriam suam: Foderunt, inquit (Ps., XXI, 17), manus meas et pedes; quae proprie atrocitas crucis.

PL 2, 348A

もしお前がなおも主の十字架についての宣べ伝えを求めるならば、詩篇第二十一篇がすでにお前を十分に満足させうるであろう。それはキリストの受難のすべてを含んでおり、彼はすでにそのとき自らの栄光を歌っていた。「彼らは私の手足を刺し貫いた」(詩篇21:17)と言われているとおりであり、これこそまさに十字架の凄惨さである。

7

Et rursus, cum auxilium Patris implorat: Salvum, inquit (ibid. 22), fac me ex ore leonis, utique mortis; et de cornibus unicornis humilitatem; de apicibus scilicet crucis, ut supra ostendimus.

PL 2, 348B

また再び、父の助けを乞い願うときにこう言う。「私を獅子の口から救ってください」(同22節)、すなわち死から。そして「一角獣の角から、この卑しさを」、すなわち十字架の頂きから、と。これはすでに上で示したとおりである。

8

Quam crucem nec ipse David passus est, nec ullus rex Judaeorum; ne putes alterius alicujus prophetari passionem, quam ejus qui solus a populo tam insigniter crucifixus est.

PL 2, 348B

この十字架を、ダビデ自身も、ユダヤの王のうち誰一人として受けたことはない。だから、これほどまでに際立った仕方で民によって十字架に架けられた、まさにその方以外の誰かの受難が預言されているのだとは、お前は思うべきではない。

9

Nunc et si omnes istas interpretationes respuerit et irriserit haeretica duritia, concedam illi nullam Christi crucem significatam a Creatore: quia nec ex hoc probabit alium esse qui crucifixus est, nisi forte ostenderit hunc exitum ejus a suo Deo praedicatum; ut diversitas passionum, ac per hoc etiam personarum, ex diversitate praedicationum vindicetur.

PL 2, 348B

さて、たとえ異端の頑迷さがこれらすべての解釈を拒み、嘲笑ったとしても、私はそれに対して、キリストの十字架は創造主によって何一つ予示されてはいなかったのだと、ひとまず譲歩してもよい。なぜなら、それによってすら、十字架にかけられたのが別人であるとは証明されないからである。ただし、この最期が自分の神によって予告されていたことを示しえたのなら話は別だが。そうして初めて、受難の相違、ひいては人格の相違が、宣べ伝えの相違によって立証されることになるのだから。

10

Caeterum, nec ipso Christo ejus praedicato, nedum cruce ipsius, sufficit in meum Christum solius mortis prophetia.

PL 2, 348C

しかし他方、たとえ彼らの神のキリスト自身が予告されておらず、まして彼の十字架も予告されていなかったとしても、私のキリストにとっては、死そのものについての預言だけで十分である。

11

Ex hoc enim quod non est edita qualitas mortis, potuit et per crucem evenisse, tunc alii deputanda, si in alium fuisset praedicatum, nisi si nec mortem volet Christi mei prohetatam; quo magis erubescat, si suum quidem Christum mortuum annuntiat, quem negat natum: meum vero mortalem negat, quem nascibilem confitetur.

PL 2, 348C

というのも、死の様態が明示されていないという事実から、それは十字架によって起こったのだとも解しうるのであって、もし別のキリストについて予告されていたのならば、その別のキリストに帰されるべきことになろう。ただし、彼が私のキリストの死すら予告されていなかったと言い張るのでない限りは。だが、もし彼が自分自身のキリストを、生まれたことは否定しながらも死んだと告げるのであれば、なおさら恥じ入るべきである。それに対して彼は、生まれたことを認める私のキリストについては、死すべき者であることを否定しているのだから。

12

Et mortem autem et sepulturam et resurrectionem Christi mei, una voce Isaiae volo ostendere, dicentis (Is. LVIII, 2): Sepultura ejus sublata de medio est. Nec sepultus enim esset, nisi mortuus; nec sepultura ejus sublata de medio, nisi per resurrectionem.

PL 2, 349A

さて、私のキリストの死と埋葬と復活とを、イザヤのただ一言によって示したいと思う。彼はこう言っている(イザヤ58:2)。「彼の埋葬は取り除かれた」と。なぜなら、死ななかったならば埋葬されることもなかったであろうし、復活によるのでなければ、その埋葬が取り除かれることもなかったであろうから。

13

Denique subjecit (Is., LIII, 12): Propterea ipse multos haereditati habebit et multorum dividet spolia. Quis enim alius, nisi qui natus est, ut supra ostendimus? Pro eo quod tradita est anima ejus in mortem.

PL 2, 349A

さらに続けてこう言う(イザヤ53:12)。「それゆえ彼自身は多くの者を相続財産として持ち、多くの者の分捕り物を分配するであろう」。いったい他の誰であろうか、先に示したとおり生まれた方でなければ。「彼の魂が死に渡されたゆえに」。

14

Ostensa est enim caussa gratiae hujus, pro injuria scilicet mortis repensandae: pariter ostensum est, haec illum propter mortem consecuturum, post mortem utique per resurrectionem consecuturum.

PL 2, 349A

実に、この恩寵の理由が示されている。すなわち、死という不当な仕打ちに報いるためである。同様に、彼がこれらのものを死のゆえに得ることになること、そして死の後、まさしく復活によってこれを得ることになることも示されているのである。

Liber III, Caput XX

第III巻 第XX章PL 2, 349A
1

Sufficit hujusque de his interim ordinem Christi decucurrisse, quo tali probatus qualiter annuntiabatur, non alius haberi debeat, quam qui talis annuntiabatur; ut jam ex ista consonantia rerum ejus, et Scripturarum Creatoris, illis etiam restituenda sit fides ex praejudicio majoris partis, quae ad diversas sententias vel in dubium deducuntur, vel negantur.

PL 2, 349A

さしあたり、これまでのところ、キリストの次第をこうした事柄について辿ってきたことで十分であろう。それによって、予告されていたとおりの方であることが証明された以上、まさにその予告されていたとおりの方以外の者と見なされるべきではない。こうして、キリストの出来事と創造主の聖典とのこの一致から、大部分について得られた予断に基づいて、なお様々な解釈のもとで疑わしいとされ、あるいは否定されている他の箇所についても、いまや信頼が回復されるべきである。

2

Amplius nunc superstruimus ea quoque paria ex Scripturis Creatoris, quaeque post Christum futura praecinebantur. Nec enim dispositio expuncta inveniretur, si non ille venisset, post quem habebat evenire.

PL 2, 349B

さらに我々はいま、創造主の聖典から、キリストの後に起こるべきものとして予め歌われていた、対応する事柄をも積み重ねよう。なぜなら、それが起こるはずの当の方が来なかったならば、その配剤が成し遂げられたとは見出されなかったであろうから。

3

Adspice universas nationes de voragine erroris humani exinde emergentes ad Deum Creatorem, et ad Deum Christum; et si audes, nega prophetatum. Sed statim tibi in Psalmis (Ps., II, 7) promissio Patris occurret: Filius meus es tu, ego hodie generavi te.

PL 2, 349B

見よ、あらゆる異邦人が、人間の誤りの深淵からそのときより浮かび上がり、創造主なる神へ、そしてキリストなる神へと向かっているのを。もし勇気があるなら、これが預言されていなかったと言ってみるがよい。だが、詩篇において父のこの約束が、たちどころにお前の前に現れるであろう(詩篇2:7)。「お前は私の子である。今日私はお前を生んだ」と。

4

Postula de me, et dabo tibi gentes haereditatem tuam, et possessionem tuam terminos terrae.

PL 2, 349B

「私に求めよ、そうすれば私はお前に異邦人をお前の嗣業として与え、地の果てまでもお前の所有として与えよう」。

5

Nec poteris magis David filium eum vindicare, quam Christum; aut terminos terrae David potius promissos, qui intra unicam Judaeorum gentem regnavit, quam Christo, qui totum jam orbem Evangelii sui fide cepit.

PL 2, 349C

この方をダビデの子として、キリストよりも強く主張することは、お前にはできないだろう。あるいは、地の果てが、ユダヤという一つの民族のうちだけで統治したダビデにこそ約束されていたのであって、その福音の信仰によって今や全世界を捉えたキリストにではない、とも主張できないはずである。

6

Sic et per Esaiam (Is., XLII, 6, 7): Ecce dedi te in dispositionem generis mei , in lucem nationum aperire oculos caecorum; utique errantium; exsolvere de vinculis vinctos, id est de delictis liberare; et de cella carceris, id est mortis; sedentes in tenebris, ignorantiae scilicet.

PL 2, 349C

同様に、イザヤを通してもこう言われている(イザヤ42:6-7)。「見よ、私はお前を我が民への配剤として与えた。異邦人の光として、盲人の目を開くために」――すなわち迷える者たちの目を。「縛られた者を鎖から解き放つために」――すなわち罪から解放するために。「そして獄舎から」――すなわち死から。「闇に座す者たち」――すなわち無知の闇に、というのである。

7

Quae si per Christum eveniunt, non in alium erunt prophetata, quam per quem eveniunt. Item alibi (Is., LV, 4): Ecce testimonium cum nationibus posui, principem et imperantem nationibus. Nationes quae te non sciunt, invocabunt te, et populi confugient ad te.

PL 2, 349C

もしこれらのことがキリストによって起こるのであれば、それは、それが起こる当のその方以外の誰かについて預言されていたのではありえない。また別の箇所ではこう言われている(イザヤ55:4)。「見よ、私はお前を異邦人への証しとして立てた。異邦人を統べ治める君として。お前を知らぬ異邦人たちがお前を呼び求め、もろもろの民がお前のもとに逃れ来るであろう」。

8

Nec enim haec in David interpretaberis, quia praemisit: Et disponam vobis dispositionem aeternam, religiosa et fidelia David.

PL 2, 350A

お前はこれをダビデについてのことだとは解釈できないだろう。なぜなら、その前にこうも述べられているからである。「そして私は汝らに永遠の配剤を定めよう。ダビデの聖なるもの、確かなものを」と。

9

Atquin hinc magis Christum intelligere debebis ex David deputatum carnali genere, ob Mariae virginis censum; de hoc enim promisso juratur in psalmo (Ps., CXXXI, 11) ad David: Ex fructu ventris tui collocabo super thronum tuum. Quis iste venter est? ipsius David?

PL 2, 350A

しかるに、むしろこのことから、お前はキリストを理解すべきである。処女マリアの起源のゆえに、肉によってダビデから数えられる方として。この約束については、詩篇でダビデに誓われているとおりである(詩篇131:11)。「私はお前の胎の実から、お前の王座の上に据えよう」。この胎とはいったい何であろうか。ダビデ自身の胎であろうか。

10

Utique non; neque enim pariturus esset David. Sed nec uxoris ejus; non enim dixisset: Ex fructu ventris tui; sed potius, «Ex fructu ventris uxoris tuae.» Ipsius ergo dicendo ventrem, superest ut aliquem de genere ejus ostenderit, cujus ventris futurus esset fructus caro Christi, quae ex utero Mariae floruit.

PL 2, 350A

むろん違う。ダビデが子を産むはずはないのだから。かといって、彼の妻の胎でもない。もしそうならば、「お前の胎の実から」ではなく、むしろ「お前の妻の胎の実から」と言ったはずである。それゆえ、彼自身の胎と言うことによって、残るのは、彼の血筋に連なる誰かを示していたのだということである。その胎の実となるべきものこそ、マリアの胎から花咲いたキリストの肉であった。

11

Ideoque et fructum ventris tantum nominavit, ut proprie ventris; quasi solius ventris, non etiam viri: et ipsum ventrem ad David redegit, ad principem generis, et familiae patrem. Nam quia viro deputare non poterat virginis eum ventrem, patri deputavit.

PL 2, 350A

それゆえにこそ、ただ「胎の実」とのみ名指したのであって、まさしく胎に固有のものとして、あたかも胎だけのものであって、夫のものではないかのようにである。そしてその胎そのものを、血筋の頭であり一族の父であるダビデへと帰したのである。というのも、処女のその胎を夫に帰することができなかったので、父祖に帰したのだからである。

12

Ita, quae in Christo nova dispositio invenitur hodie, haec erit quam tunc Creator pollicebatur; religiosa et fidelia David, jam sancta religione, et fidelis ex resurrectione.

PL 2, 350A

かくして、今日キリストのうちに見出される新しい配剤こそ、当時創造主が約束していたものにほかならない。「ダビデの聖なるもの、確かなもの」とは、いまや聖なる宗教によって聖なるものとなり、復活によって確かなものとなったのである。

13

Nam et Nathan propheta in secundo Basiliarum, professionem ad David facit: Semini ejus quod erit, inquit, ex ventre ipsius (II Reg., VII, 12). Hoc si in Salomonem simpliciter edisseres, risum mihi incuties. Videbitur enim David peperisse Salomonem.

PL 2, 350B

実に預言者ナタンも、『列王記』第二巻において、ダビデにこう宣言している。「彼の種、それは彼自身の胎から出る者である」と(列王記下7:12)。もしお前がこれを単純にソロモンのことだと解き明かすならば、私に笑いを誘うことになろう。なぜなら、それではダビデがソロモンを産んだことになってしまうからである。

14

An et hic Christus significatur, ex eo ventre semen David, qui esset ex David, id est Mariae?

PL 2, 350B

それとも、ここでもキリストが示されているのであろうか。あの胎から出るダビデの種として。その胎とは、ダビデから出た胎、すなわちマリアの胎である。

15

Quin et aedem Dei magis Christus aedificaturus esset, hominem scilicet sanctum, in quo potiore templo inhabitaret Dei Spiritus et in Dei Filium magis Christus habendus esset, quam Salomon filius David.

PL 2, 350B

むしろキリストこそが神の神殿を建てるべき方であった。すなわち聖なる人間であり、その中により優れた神殿として神の霊が宿ることになる。そして神の子と見なされるべきも、ダビデの子ソロモンよりはむしろキリストである。

16

Denique et thronus in aevum, et regnum in aevum, magis Christo competit quam Salomoni, temporali scilicet regi. Sed et a Christo misericordia Dei non abscessit; Salomoni vero etiam ira Dei accessit post luxuriam et idololatriam.

PL 2, 350B

さらに、永遠の王座も、永遠の王国も、単なる一時の王にすぎないソロモンよりも、キリストにこそふさわしい。しかも、キリストから神の慈しみが去ることはなかった。だがソロモンには、贅沢と偶像礼拝の後、神の怒りさえもが臨んだのである。

17

Suscitavit enim illi Satan hostem idumaeum. Cum ergo nihil horum competat in Salomonem, sed in Christum, certa erit ratio interpretationum nostrarum, ipso etiam exitu rerum probante, quas in Christum apparet praedicatas; et ita in hoc erunt sancta et fidelia David.

PL 2, 350C

神はソロモンに対して、サタンなるイドマヤ人の敵を起こされたのである。かくして、これらのことは何一つソロモンには当てはまらず、キリストにこそ当てはまる以上、我々の解釈の道理は確かなものとなる。事の結末そのものが、キリストについて予告されていたと見えるこれらのことを証しているのだから。そしてこのようにして、「ダビデの聖なるもの、確かなもの」はこの方において成就するのである。

18

Hunc Deus testimonium nationibus posuit, non David: principem et imperantem nationibus, non David, qui soli Israeli imperavit. Christum hodie invocant nationes, quae eum non sciebant; et populi ad Christum hodie confugiunt, quem retro ignorabant. Non potest futurum dici, quod vides fieri.

PL 2, 350C

神がこの方を異邦人への証しとして立てたのであって、ダビデをではない。異邦人を統べ治める君として立てたのであって、ただイスラエルだけを治めたダビデをではない。今日、異邦人たちは、かつて知らなかったキリストを呼び求めている。そして今日、もろもろの民は、以前は知らなかったキリストのもとに逃れ来ている。お前が現に起こっているのを目にしていることを、これから起こることだとは言えないはずである。

Liber III, Caput XXI

第III巻 第XXI章PL 2, 351A
1

Si nec illam injectionem tuam potes sistere ad differentiam duorum Christorum; quasi Judaicus quidem Christus populo soli ex dispersione redigendo destinetur a Creatore, vester vero omni humano generi liberando collatus sit a Deo optimo; cum postremo priores inveniantur Christiani Creatoris, quam Marcionis; exinde vocatis omnibus populis in regno ejus, ex quo Deus regnavit a ligno, nullo adhuc Cerdone, nedum Marcione.

PL 2, 351A

お前が、二人のキリストの相違についてのその論難を持ちこたえさせることさえできないとするならば――あたかもユダヤの側のキリストは、離散から呼び集められるべき民のためだけに創造主によって定められたのに対し、諸君のキリストは、人類全体を解放するために至善の神によって授けられたのだ、とでも言うかのように――結局のところ、創造主のキリスト教徒たちのほうがマルキオンのそれよりも先に見出されるのである。それは、神が木から統治されて以来、その王国へとすべての民が招かれてきたからであり、その時にはまだケルドンすらおらず、ましてマルキオンなど論外であった。

2

Sed et revictus de nationum vocatione, convertere jam in proselytos. Quaeris qui de nationibus transeant ad Creatorem, quando et proselyti diversae et propriae conditionis seorsum a Propheta nominentur: Ecce, inquit Esaias (Is., XVI, 4), Proselyti per me accedent ad te; ostendens ipsos quoque proselytos per Christum accessuros ad Deum.

PL 2, 351A

だが、異邦人の召命について論破されたからには、いまや改宗者のほうへ向き直るがよい。お前は問う、異邦人のうちいったい誰が創造主のもとへと移るのか、と。改宗者というものは、預言者によって、それとは異なる固有の身分として別個に名指されているではないか、と。だがこう言われている(イザヤ16:4)。「見よ」とイザヤは言う、「改宗者たちは私を通してお前のもとへ来るであろう」。これは、改宗者たちもまた、キリストを通して神のもとに来ることになるのを示しているのである。

3

Et nationes, quod sumus nos, proinde suam habebant nominationem, sperantes in Christum: Et in nomine, inquit (Is., XLII, 4), ejus nationes sperabunt.

PL 2, 351B

そして異邦人――すなわち我々のことである――もまた、それに応じて自らの呼び名を持っていた。キリストに望みを置く者としてである。「そしてその名において」とある(イザヤ42:4)、「異邦人たちは望みを置くであろう」と。

4

Proselyti autem, quos in nationum praedicatione substituis, non in Christi nomine sperare solent, sed in Moysi ordine, a quo institutio illorum est. Caeterum, allectio nationum a novissimis diebus exorta est.

PL 2, 351B

だが改宗者たちは、お前が異邦人への宣べ伝えの中にすり替えて持ち込むものだが、キリストの名に望みを置くのを常とはせず、モーセの定めのうちに望みを置く。彼らの教育はそこから来ているのだから。それに対して、異邦人の招き寄せは、終わりの日々から生じたものである。

5

Iisdem verbis Esaias (Is., II, 12): Et erit, inquit, in novissimis diebus manifestus mons Domini; utique sublimitas Dei; et aedes Dei super summos montes; utique Christus, catholicum Dei templum, in quo Deus colitur, constitutum super omnes eminentias virtutum et potestatum: Et venient ad eum universae nationes; et ibunt multi, et dicent: Venite, ascendamus in montem Domini, et in aedem Dei Jacob; et annuntiabit nobis viam suam, et incedemus in ea.

PL 2, 351B

同じ言葉でイザヤもこう言っている(イザヤ2:12)。「そして終わりの日々に、主の山が現れるであろう」――すなわち神の崇高さが。「そして神の神殿が最も高い山々の上に」――すなわちキリストが、神が礼拝されるところの、あらゆる力や権力の高みの上に立てられた、神の普遍なる神殿として。「そしてすべての異邦人が彼のもとに来るであろう。多くの者が行き、こう言うであろう。来たれ、我々は主の山に、ヤコブの神の神殿に登ろう。彼は我々に自らの道を告げ知らせるであろう、そして我々はその道を歩むであろう」と。

6

Ex Sion enim exibit lex, et sermo Domini ex Hierusalem. Haec erit via sua, novae legis Evangelium, et novi sermonis, in Christo jam, non in Moyse. Et judicabit inter nationes; de errore scilicet earum.

PL 2, 351C

「シオンから法が出、主の言葉がエルサレムから出るであろう」。これこそが彼の「道」であり、新しい法の福音であり、新しい言葉である。もはやモーセにおいてではなく、キリストにおいてである。「そして彼は異邦人の間を裁くであろう」――すなわち彼らの誤りについてである。

7

Et revincent populum amplum, ipsorum in primis Judaeorum et proselytorum. Et concident machaeras suas in aratra, et sibynas in falces , id est, animorum nocentium, et linguarum infestarum, et omnis malitiae atque blasphemiae ingenia convertent in studia modestiae et pacis.

PL 2, 351C

「そして彼らは多くの民を打ち負かすであろう」――それはまず何よりもユダヤ人と改宗者たちの民である。「そして彼らは剣を鋤に、槍を鎌に打ち直すであろう」――すなわち、害をなす心と、敵意に満ちた舌と、あらゆる悪意と冒瀆との武器を、慎ましさと平和への熱意へと変えるのである。

8

Et non accipiet gens super gentem machaeram: utique discordiae; et non discent amplius bellare, id est, inimicitias perficere; ut et hic diseas Christum non belli potentem, sed paciferum repromissum.

PL 2, 351C

「そして民族が民族に対して剣を取ることはないであろう」――すなわち不和の剣を。「そして彼らはもはや戦うことを学ばないであろう」――すなわち敵意を実行することを。それによってお前もまた、キリストが戦において力ある者としてではなく、平和をもたらす者として約束されていたことを、ここでも知るべきである。

9

Haec aut prophetata nega, cum coram videntur; aut adimpleta, cum leguntur. Aut si non negas utrumque, in eo erunt adimpleta, in quem sunt prophetata.

PL 2, 351C

お前は、これらのことが眼前に見えているにもかかわらず預言されていたことを否定するか、それとも読まれているにもかかわらず成就したことを否定するか、そのいずれかをせねばならない。もしそのどちらをも否定しないのであれば、それらは、それについて預言された当のその方において成就していることになるであろう。

10

Inspice enim adhuc etiam ipsum introgressum, atque decursum vocationis in nationes, a novissimis diebus adeuntes ad Deum creatorem, non in proselytos, quorum a primis magis diebus est allectio. Etenim fidem istam Apostoli induxerunt.

PL 2, 351D

実に、なおも異邦人への召命そのものの始まりと、その進み行きとを見るがよい。終わりの日々になって初めて創造主なる神へと近づいてきたのは異邦人たちであって、改宗者たちではない。彼らの招き寄せは、むしろもっと古い日々からのものである。実にこの信仰をもたらしたのは使徒たちであった。

Liber III, Caput XXII

第III巻 第XXII章PL 2, 352A
1

Habes et Apostolorum opus praedicatum: Quam tempestivi pedes evangelizantium bona! non bellum, nec mala.

PL 2, 352A

お前は使徒たちの業もまた予告されていたのを持っている。「善きことを福音として告げ知らせる者たちの足は、なんと時宜にかなっていることか」。戦をではなく、悪しきことをでもない。

2

Respondit et Psalmus (Ps., XVIII, 4): In omnem terram exivit sonus eorum, et in terminos terrae voces eorum; circumferentium scilicet legem ex Sion profectam et sermonem Domini ex Hierusalem; ut fieret quod scriptum est (Is., XLVI, 12-13): Longe quique a justitia mea appropinquaverunt justitiae meae et veritati.

PL 2, 352A

詩篇もまたこれに応えている(詩篇18:4)。「彼らの声はあらゆる地に出で、その言葉は地の果てにまで及んだ」。すなわち、シオンから出た法と、エルサレムからの主の御言葉とを携え運ぶ者たちの声である。こうして、こう書かれていることが成就するためである(イザヤ46:12-13)。「我が正義から遠く離れていた者たちが、我が正義と真理とに近づいた」。

3

Cum huic negotio accingerentur Apostoli, renuntiaverunt presbyteris, et archontibus, et sacerdotibus Judaeorum. Annon vel maxime, inquit, ut alterius Dei praedicatores? Atquin ipsius ejusdem, cujus scripturam cum maxime implebant.

PL 2, 352A

使徒たちがこの務めに取りかかろうとしたとき、彼らはユダヤ人の長老たちや支配者たちや祭司たちに絶縁を告げた。「それはまさしく、別の神を宣べ伝える者たちとしてではなかったか」と彼は言う。しかるに、まさに同じその方を宣べ伝える者としてである。彼らはその方の聖典をこそ、このうえなく成就しつつあったのだから。

4

Divertite, divertite, inclamat Esaias (Is., LII, 11), excedite illinc, et immundum ne attigeritis; blasphemiam scilicet in Christum. Excedite de medio ejus, utique synagogae; separamini qui dominica vasa portatis.

PL 2, 352B

「退け、退け」とイザヤは叫ぶ(イザヤ52:11)、「そこから出よ、汚れたものに触れるな」――すなわちキリストに対する冒瀆に。「その中から出よ」――すなわち会堂から。「主の器を担う汝らよ、身を分かて」。

5

Jam enim, secundum supra scripta (Ibid., 10), revelaverat Dominus brachio suo sanctum, id est, virtute sua Christum, coram nationibus, ut viderint universae nationes et summa terrae salutem, quae erat a Deo.

PL 2, 352B

実に、先に書かれているとおり(同10節)、主はすでにその腕によって聖なる方を――すなわちその力によってキリストを――異邦人の前に現しておられた。それは、すべての異邦人と地の果てとが、神からの救いを見るためであった。

6

Sic et ab ipso judaismo divertentes, cum Legis obligamenta et onera evangelica jam libertate mutarent, psalmum (Ps. II, 3) exsequebantur: Disrumpamus vincula eorum, et abjiciamus a nobis jugum eorum: postea certe quam tumultuatae sunt gentes, et populi meditati sunt inania: astiterunt reges terrae, et principes congregati sunt in unum, adversus Dominum, et adversus Christum ejus.

PL 2, 352B

こうして、まさにユダヤ教から身を転じ、律法の義務と重荷とを、今や福音の自由に取り換えたとき、彼らは詩篇のこの言葉を実行していたのである(詩篇2:3)。「彼らの絆を打ち砕こう、彼らの軛を我々から投げ捨てよう」と。それはまさしく、「諸国民が騒ぎ立ち、もろもろの民が空しいことを企て、地の王たちが立ち上がり、支配者たちが共に集まって、主とそのキリストに逆らった」のちのことであった。

7

Quae dehinc passi sunt Apostoli? Omnem, inquis, iniquitatem persecutionum, ab hominibus scilicet Creatoris, ut adversarii ejus quem praedicabant. Ecquid Creator, si adversarius erat Christi, non modo praedicat hoc passuros apostolos ejus, verum et exprobrat?

PL 2, 352C

使徒たちはその後、何を被ったのか。「あらゆる迫害の不正である」とお前は言う。すなわち創造主に属する人間たちから、彼らが宣べ伝えた方の敵である者たちとして、というのである。だが、もし創造主がキリストの敵であったのなら、その創造主が、キリストの使徒たちがこうしたことを被るであろうと予告するばかりか、それを咎めさえもしているのは、いったいどういうことか。

8

Nam neque praedicaret alterius Dei ordinem, quem ignorabat, ut vultis; neque exprobrasset, quod ipse curasset. Videte quomodo (Is., LVII, 1) perit justus, neque quisquam excipit corde, et viri justi auferuntur, nec quisquam animadvertit.

PL 2, 352C

というのも、諸君が望むように、創造主が知りもしない他の神の道筋を予告することなどありえなかったであろうし、自分自身が引き起こしたことを咎めることもなかったであろうから。「見よ、汝ら、いかに義人が滅び、それを心に留める者は誰もいないか。義なる人々が取り去られても、それに気づく者は誰もいない」(イザヤ57:1)。

9

A persona enim injustitiae sublatus est justus. Quis, nisi Christus? Venite, inquiunt (Sap., II, 12), auferamus justum, quia inutilis est nobis.

PL 2, 352C

「不義の面前から義人は取り去られたのである」。キリスト以外の誰であろうか。「来たれ」と彼らは言う(知恵の書2:12)、「義人を除いてしまおう、彼は我々にとって無用な者だから」と。

10

Praemittens itaque, et subjungens proinde passum etiam Christum, aeque justos ejus eadem passuros, tam apostolos, quam et deinceps omnes fideles prophetavit, signatos illa nota scilicet, de qua Ezechiel (Ezech., IX, 4): Dicit Dominus ad me: Pertransi medio portae in media Hierusalem, et da signum Tau in frontibus virorum.

PL 2, 352D

こうして、あらかじめこのことを述べたうえで、それに応じてキリスト自身もまた受難したと付け加えることによって、彼の義なる者たち――使徒たちも、その後のすべての信徒たちも同様に――が同じことを被るであろうと預言していたのである。彼らはあのしるしをもって印されている。すなわちエゼキエルが語るところのしるしである(エゼキエル9:4)。「主は私にこう言われる。門の中央を通り、エルサレムの中央を通り抜けよ。そして人々の額にタウのしるしをつけよ」。

11

Ipsa est enim littera Graecorum Tau, nostra autem T, species crucis, quam portendebat futuram in frontibus nostris apud veram et catholicam Hierusalem, in qua fratres Christi, filios scilicet Dei, gloriam Patri Deo relaturos, psalmus vigesimus primus (Ps. XXI, 23) canit ex persona ipsius Christi ad Patrem: Enarrabo nomen tuum fratribus meis: in medio ecclesiae hymnum tibi dicam.

PL 2, 353A

実にこれはギリシア人の文字タウであり、我々のTにあたる。それは十字架の形であって、真にして普遍なるエルサレムのもとで、我々の額の上に将来あるべきものとして予め示していたのである。そこにおいてキリストの兄弟たち――すなわち神の子ら――が、父なる神に栄光を捧げることになる。詩篇第二十一篇は、キリスト自らの人格において父に向かってこう歌う(詩篇21:23)。「私はあなたの名を、私の兄弟たちに告げ知らせよう。教会の中で、あなたに賛歌を捧げよう」。

12

Quod enim in nomine et spiritu ipsius hodie fieri habeat, merito a se futurum praedicabat. Et paulo infra: A te laus mihi in ecclesia magna.

PL 2, 353A

実に、今日彼の名と霊とにおいて起こるはずのことを、彼は当然にも、自らによって将来起こることとして予告していたのである。そしてその少し後にはこうある。「あなたから私への賛美が、大いなる教会のうちに」。

13

Et in sexagesimo septimo (Ps. LXVII, 28): In ecclesiis benedicite Dominum Deum; ut pariter concurreret et Malachiae prophetia (Malach., I, 10): Non est voluntas mea, dicit Dominus, et sacrificia vestra non accipiam; quoniam ab ortu solis usque in occasum nomen meum glorificatum est in nationibus, et in omni loco sacrificium nomini meo offertur, et sacrificium mundum; gloriae scilicet relatio, et benedictio, et laus, et hymni.

PL 2, 353A

また第六十七篇にはこうある(詩篇67:28)。「もろもろの教会において、主なる神をたたえよ」。これはマラキの預言とも同じくして符合するためである(マラキ1:10)。「私の意志はそこにはない」と主は言われる、「そして私は汝らの生贄を受け入れない。なぜなら、日の昇るところから沈むところまで、私の名は異邦人の間であがめられ、あらゆる場所で私の名に生贄が捧げられている。清い生贄が」――すなわち栄光の捧げ返し、祝福、賛美、賛歌である。

14

Quae omnia cum in te quoque deprehendantur, et signaculum frontium, et ecclesiarum sacramenta, et munditiae sacrificiorum, debes jam erumpere uti dicas, Spiritum Creatoris tuo Christo prophetasse.

PL 2, 353B

これらすべてがお前のもとにも見出される以上――額のしるしも、諸教会の秘跡も、生贄の清らかさも――お前はもはや口を突いて、創造主の霊がお前のキリストについて預言していたのだ、と言わざるをえないはずである。

Liber III, Caput XXIII

第III巻 第XXIII章PL 2, 353B
1

Nunc quia cum Judaeis negas venisse Christum eorum, recognosce et exitum ipsorum, quem post Christum relaturi praedicabantur, ob impietatem qua eum et despexerunt, et interemerunt.

PL 2, 353B

さて、お前はユダヤ人と共に、彼らのキリストが到来したことを否定しているのだから、彼らがキリストを蔑み、殺害したその不敬のゆえに、キリストの後に彼らが受けると予告されていた彼らの最期をも認識せよ。

2

Primum enim ex die, qua secundum Esaiam (Is., II, 20), Projecit homo aspernamenta sua aurea et argentea, quae fecerunt adorandis vanis et noctuis ; id est, ex quo genus hominum, dilucidata per Christum veritate, idola projecit; vide an quod sequitur expunctum sit: Abstulit (Is., III, 1, 2) enim Dominus sabaoth a Judaea, et ab Hierusalem inter caetera, et prophetam, et sapientem architectum; Spiritum scilicet Sanctum, qui aedificat Ecclesiam, templum scilicet et domum et civitatem Dei: nam exinde apud illos destitit Dei gratia.

PL 2, 353C

まず第一に――イザヤによれば(イザヤ2:20)「人は、むなしいものと梟のために造った金と銀の忌むべき物を投げ捨てた」とある、その日から、すなわち人類が、キリストによって真理が明らかにされたのち偶像を投げ捨てたその時から――続く言葉が成就しているかどうかを見よ。「主なる万軍の神は」(イザヤ3:1、2)「ユダヤから、またエルサレムから、そのほか多くのものと共に、預言者と賢い建築者とを取り去られた」。すなわちこれは、教会を、つまり神の神殿にして家、都市を建て上げる聖なる霊のことである。それ以来、彼らのもとでは神の恩寵が絶えたからである。

3

Et (Is., V, 6) mandatum est nubibus, ne pluerent imbrem super vineam Sorech; id est, coelestibus beneficiis, ne provenirent domui Israelis. Fecerat enim spinas, ex quibus Dominum coronaverat; et non justitiam, sed clamorem quo in crucem cum extorserat.

PL 2, 353C

また(イザヤ5:6)「雲に命じて、ソレクの葡萄畑の上に雨を降らせぬようにされた」とある。これは天来の恵みがイスラエルの家に及ばぬようにされたということである。実にこの家は茨を生やし、それをもって主に冠をかぶせ、正義ではなく、主を十字架へと強いた叫びを生み出していたからである。

4

Et ita subtractis charismatum roribus, Lex et Prophetae usque ad Joannem. Dehinc, cum ex perseverantia furoris, et nomen Domini per ipsos blasphemaretur, sicut scriptum est (Is. LII, 5): Propter vos blasphematur nomen meum in nationibus (ab illis enim coepit infamia) et tempus medium a Tiberio usque ad Vespasianum, non poenitentiam intellexissent, facta est terra eorum deserta (Is. I, 7), civitates eorum exustae igni , regionem eorum sub ipsorum conspectu extranei devorant; derelicta est filia Sion, tanquam specula in vinca, vel in cucumerario casula ; ex quo scilicet Israel Dominum non cognovit, et populus eum non intellexit, sed dereliquit, et in indignationem provocavit Sanctum Israelis.

PL 2, 354A

こうして、カリスマの露が絶たれたのち、律法と預言者だけがヨハネに至るまで残った。その後、彼らの狂気の持続によって、主の名までもが彼らのゆえに冒瀆されるに至ったので――「汝らのゆえに、わたしの名は諸国民の間で冒瀆される」(イザヤ52:5)と書かれているとおりである(悪評は彼らから始まったのである)――そしてティベリウスからウェスパシアヌスに至る中間の時に彼らが悔い改めを悟らなかったので、「彼らの地は荒れ果て」(イザヤ1:7)、彼らの町々は火に焼かれ、彼らの地方は彼ら自身の目の前で異国の者たちがこれを食い尽くす。「シオンの娘は葡萄畑の見張り小屋のように、あるいは胡瓜畑の仮小屋のように取り残された」。すなわちイスラエルが主を知らず、その民が主を悟らず、かえって見捨て、イスラエルの聖なる方を怒らせたその時からのことである。

5

Sic et machaerae conditionalis comminatio (Ps. I, 20): Si nolueritis, nec audieritis me, machaera vos comedet; probavit Christum fuisse, quem non audiendo, perierunt.

PL 2, 354B

同様に、剣の条件付きの脅迫も――(詩篇1:20)「もし汝らが欲せず、わたしに聞き従わないならば、剣が汝らを喰い尽くすであろう」――彼らが聞き従わずして滅びることになった当の相手こそが、まさしくキリストであったことを証している。

6

Qui et in psalmo quinquagesimo octavo, dispersionem eis postulat a Patre (Ps. LVIII, 12): Disperge eos in virtute tua. Qui et rursus per Esaiam, in exustionem eorum perorans: Propter me, inquit, haec facta sunt vobis: in anxietate dormietis .

PL 2, 354B

この方は詩篇五十八篇においても、父に彼らの離散を求めておられる。(詩篇58:12)「汝の力によって彼らを散らしたまえ」。またこの方は再びイザヤを通して、彼らが焼き尽くされることを訴えて、「わたしのゆえに、これらのことが汝らに起こったのだ。汝らは苦悶のうちに眠るであろう」と言われる。

7

Satis vane, si haec non propter eum passi sunt, qui propter se passuros pronuntiarat, sed propter Christum Dei alterius. Atquin Christum, inquam, alterius Dei dicit, a Creatoris virtutibus et potestatibus, ut ab aemulis in crucem actum.

PL 2, 354B

彼らがこれらのことを被ったのが、自らのゆえに被るであろうと予告した方のゆえではなく、別の神のキリストのゆえであったとするなら、それは十分に空しいことであろう。しかるに、これは別の神のキリストであり、創造主の諸力と諸権力によって、あたかも敵対する者たちによるかのように十字架へ追いやられたのだ、と彼は言う。

8

Sed ecce defensus ostenditur a Creatore (Is. LIII, 9): et dati sunt pessimi pro sepultura ejus; qui scilicet subreptum eum asseveraverant: et locupletes pro morte ejus; qui scilicet et a Juda traditionem redemerant, et a militibus falsum testimonium cadaveris subrepti.

PL 2, 354B

しかし見よ、キリストは創造主によって弁護されていることが示される。(イザヤ53:9)「そして彼の葬りのために悪人どもが与えられた」――すなわち彼が盗み去られたのだと言い張った者どものことである――「また彼の死のために富める者どもが与えられた」――すなわちユダから裏切りを買い取り、また兵士たちから死体が盗まれたという偽りの証言を買い取った者どものことである。

9

Igitur, aut non propter illum acciderunt ista Judaeis; sed revinceris conspirante sensu Scripturarum cum exitu rerum et ordine temporum; aut si propter illum acciderunt, non potuit Creator ulcisci, nisi suum Christum, remuneraturus potius Judam, si adversarium Domini sui peremissent.

PL 2, 354C

したがって、これらのことがユダヤ人に起こったのがその方のゆえでないか――その場合お前は、聖典の意味が事の成り行きと時の順序と一致することによって論駁される――さもなくば、それがその方のゆえに起こったのであれば、創造主が復讐しえたのは自らのキリストのゆえでしかありえない。もし彼らが自らの主の敵を滅ぼしたのであれば、創造主はむしろユダに報いたはずだからである。

10

Certe si nondum venit Christus Creatoris, propter quem haec passuri praedicantur, cum venerit ergo, patientur. Et ubi tunc filia Sion derelinquenda, quae nulla hodie est? ubi civitates exurendae, quae jam in tumulis? ubi dispersio gentis, quae jam extorris?

PL 2, 354C

確かに、もし創造主のキリストがまだ来ておらず、彼らがそのゆえに苦しむと予告されているその方が来ていないのであれば、その方が来た時にこそ、彼らは苦しむことになろう。しかしその時、見捨てられるべきシオンの娘はどこにいるのか――今日それはもはや存在しないのに。焼かれるべき町々はどこにあるのか――すでに瓦礫の塚と化しているのに。民族の離散はどこにあるのか――すでに追放されてしまっているのに。

11

Redde statum Judaeae, quem Christus Creatoris inveniat, et alium contende venisse. Jam vero quale est, ut per coelum suum admiserit, quem in terra sua esset interempturus, honestiore et gloriosiore regni sui regione violata, ipsa aula sua et arce calcata?

PL 2, 355A

創造主のキリストが見出すはずのユダヤの状態を元どおりにするがよい。そのうえで、別の方が来たと主張するがよい。そもそも、自らのより尊く、より栄えある王国の領域を侵させ、まさにその宮廷と城塞そのものを踏みにじらせながら、自らの天を通してこの者を通過させ、後に自らの地においてこれを滅ぼそうとした、というのはいったいどういうことか。

12

An hoc magis affectavit? Plane Deus zelotes, tamen vicit. Erubesce, qui victo Deo credis. Quid sperabis ab eo qui se protegere non valuit?

PL 2, 355A

あるいは、むしろこのことを望んだのであろうか。確かに熱情の神ではある。それでも打ち勝った。打ち負かされた神を信じるお前は、恥じ入るがよい。自らを守ることさえできなかった者に、お前は何を望むというのか。

13

Aut enim per infirmitatem oppressus est a virtutibus et hominibus Creatoris, aut per malitiositatem, ut tantum illis sceleris patientia infigeret.

PL 2, 355A

というのも、彼は創造主の諸力と人々によって、その弱さのゆえに打ち負かされたか、それとも悪意のゆえに、忍耐によって彼らにこれほどの罪を負わせようとしたかの、いずれかだからである。

Liber III, Caput XXIV

第III巻 第XXIV章PL 2, 355A
1

Imo, inquis, spero ab illo quod et ipsum faciat ad testimonium diversitatis regnum Dei aeternae et coelestis possessionis.

PL 2, 355A

「それどころか、わたしは彼からも、まさに両者の違いの証しとして、神の王国、すなわち永遠にして天上の所有たる王国が与えられることを望んでいる」とお前は言う。

2

Caeterum, vester Christus pristimum statum Judaeis pollicetur, ex restitutione terrae, et post decursum vitae, apud inferos in sinu Abrahae refrigerium. Deum optimum! si reddit placatus, quod et abstulerat iratus.

PL 2, 355B

「しかし、諸君のキリストは、地の回復によってユダヤ人に元の状態を約束し、また人生の道のりを終えたのちには、冥界において、アブラハムの懐における安らぎを約束するではないか。至善の神とは! 怒って奪ったものを、宥められて返すというのなら」。

3

O Deum tuum qui et caedit et sanat, condit mala et facit pacem! O Deum etiam ad inferos usque misericordem! Sed de sinu Abrahae suo tempore.

PL 2, 355B

「おお、打ちのめしながら癒し、災いを造りながら平和をもたらす、お前の神とは! おお、冥界にまでも及ぶ慈しみ深い神とは!」しかしアブラハムの懐については、しかるべき時に論じよう。

4

De restitutione vero Judaeae, quam et ipsi Judaei, ita ut describitur, sperant, locorum et regionum nominibus inducti, quomodo allegorica interpretatio in Christum et in Ecclesiam, et habitum et fructum ejus spiritaliter competat, et longum est persequi, et in alio opere digestum, quod inscribimus, De spe fidelium; et in praesenti vel eo otiosum, quia non de terrena, sed de coelesti promissione sit quaestio.

PL 2, 355B

しかしユダヤの回復については――ユダヤ人自身も、記されているとおりにこれを望んでおり、地名や地方の名によって導かれているのだが――寓意による解釈がどのようにキリストと教会に、またその状態と実りに霊的に適合するかを論じるのは長い作業となるし、これはすでに我々が『信徒の希望について』と題する別の著作にまとめてある。また今のところそれは無用でもある。というのも、ここで問題となっているのは地上の約束ではなく、天上の約束についてだからである。

5

Nam et confitemur in terra nobis regnum repromissum; sed ante coelum, sed alio statu; utpote post resurrectionem in mille annos, in civitate divini operis Hierusalem coelo delata, quam et Apostolus matrem nostram sursum designat, et politeuma nostrum, id est, municipatum in coelis esse pronuntians, alicui utique coelesti civitati eum deputat.

PL 2, 355B

実に我々も、王国が地上において我々に再び約束されていることを認める。しかしそれは天に先立ち、また別の在り方によってである。すなわち復活ののち、千年の間、神の御業になる都市、天から降されたエルサレムにおいてである。使徒はこの都市を我々の母として上に置き、また我々の「ポリテウマ」――すなわち市民権――が天にあると宣べて、それを確かに何らかの天上の都市に帰属させている。

6

Hanc et Ezechiel novit (Ezech. XLVIII), et apostolus Joannes vidit (Apoc. XII), et qui apud fidem nostram est, novae prophetiae sermo testatur, ut etiam effigiem civitatis ante repraesentationem ejus conspectu futuram in signum praedicarit.

PL 2, 355C

この都市はエゼキエルも知っており(エゼキエル48)、使徒ヨハネもこれを見た(黙示録12)。そして我々の信仰のうちにある新しい預言の言葉もこれを証しし、この都市の現れに先立って、その似姿がしるしとして目に見える形で現れるであろうことをも予告していた。

7

Denique proxime expunctum est orientali expeditione. Constat enim, ethnicis quoque testibus, in Judaea per dies quadraginta matutinis momentis civitatem de coelo pependisse, omni meoniorum habitu evanescente de profectu diei, et alias de proximo nullam.

PL 2, 356A

実に、これは最近、東方への遠征によって成就した。異教徒たちも証人となって明らかなとおり、ユダヤにおいて四十日の間、朝ごとの時刻に、都市が天から懸かっているのが見られ、日が進むにつれてその城壁のあらゆる姿が消え去っていき、また他の時には、近づいてみると何一つ無かったのである。

8

Hanc dicimus excipiendis resurrectione sanctis, et refovendis omnium bonorum utique spiritalium copia in compensationem eorum quae in saeculo vel despeximus, vel amisimus, a Deo prospectam.

PL 2, 356A

この都市を、我々は言う――復活における聖徒たちを迎え入れ、あらゆる善きもの、すなわち霊的な富の豊かさによって彼らを憩わせるために、この世において我々が蔑んだか、あるいは失ったものへの代償として、神によってあらかじめ備えられたものである、と。

9

Siquidem et justum, et Deo dignum, illic quoque exultare famulos ejus, ubi sunt et afflicti in nomine ipsius.

PL 2, 356A

実に、その僕たちが、御名のゆえに苦しめられたその同じ場所において喜び躍るということは、正しくもあり、神にふさわしいことでもあるからである。

10

Haec ratio regni terreni, post cujus mille annos, intra quam aetatem concluditur sanctorum resurrectio, pro meritis maturius vel tardius resurgentium, tunc et mundi destructione, et judicii conflagratione commissa, demutati in atomo in angelicam substantiam, scilicet per illud incorruptelae superindumentum, transferemur in coeleste regnum, de quo nunc sic ideo retractatur, quasi non praedicato apud Creatorem, ac per hoc, alterius Dei Christum probante, a quo primo et solo sit revelatum.

PL 2, 356B

これが地上の王国の理法である。その千年ののち――この期間のうちに、功績に応じて早く、あるいは遅く甦る聖徒たちの復活が完結する――そのとき世界の破壊と審判の火が成し遂げられ、我々は瞬く間に天使的な実体へと変えられ、すなわちかの不朽の上着を纏うことによって、天上の王国へと移されるのである。この王国については、いま――あたかも創造主のもとでは予告されていなかったかのように、それゆえこれを初めて、そして唯一啓示した別の神のキリストを証するものであるかのように――このように論じられている。

11

Disce jam hinc illud et praedicatum a Creatore, et sine praedicatione credendum apud Creatorem.

PL 2, 356B

さあ、これによって学ぶがよい――それは創造主によっても予告されていたのであり、たとえ予告がなくとも、創造主のもとでこそ信じられるべきものである、ということを。

12

Quid tibi videtur, cum Abrahae semen, post primam promissionem, qua in multitudinem arenae repromittitur, ad instar quoque stellarum destinatur; nonne et terrenae et coelestis dispositionis auspicia sunt?

PL 2, 356B

アブラハムの子孫が、砂の数のごとくにと約束される最初の約束ののち、星々にも似たものとして定められているとき、お前にはどう思われるか。これは地上の、そして天上の配剤の両方の予兆ではないか。

13

Cum Isaac benedicens Jacob filium suum: Det, ait (Gen. XXVII, 28), tibi Deus de rore coeli, et de opimitate terrae; nonne utriusque indulgentiae exempla sunt? Denique animadvertenda est hic etiam structura benedictionis ipsius.

PL 2, 356C

イサクがその子ヤコブを祝福して、「神が天の露と地の豊かさとから汝に与えたまわんことを」(創世記27:28)と言うとき、これらは双方の恵みの実例ではないか。さらに、ここではこの祝福そのものの構成もまた注目されねばならない。

14

Nam circa Jacob, qui quidem posterioris et praelatioris populi figura est, id est nostri, prima promissio coelestis est roris; secunda, terrenae opimitatis.

PL 2, 356C

というのも、ヤコブについては――彼はまさしく後に生まれ、より優先された民、すなわち我々の予型であるが――最初の約束は天の露についてであり、第二の約束は地の豊かさについてだからである。

15

Nos enim primo ad coelestia invitamur, cum a saeculo avellimur, et ita postea invenimur etiam terrena consecuturi. Et evangelium vestrum quoque habet: Quaerite primum regnum Dei, et haec adjicientur vobis (Luc. XII, 31).

PL 2, 357A

我々はまず天上のことへと招かれる、この世から引き離されるときに。そしてそのようにして、後になって地上のものをも得ることが見出されるのである。諸君の福音書にもこうある。「まず神の王国を求めよ。そうすればこれらのものは汝らに加えて与えられるであろう」(ルカ12:31)。

16

Caeterum, ad Esau promittit benedictionem terrenam, et subjicit coelestem: De opimitate terrae, dicens (Gen. XXVII, 39), erit inhabitatio tua, et a rore coeli.

PL 2, 357A

他方、エサウには地上の祝福を約束し、天上の祝福をこれに付け加える。「地の豊かさより」と言い(創世記27:39)、「汝の住まいはあり、また天の露より」と。

17

Judaeorum enim dispositio in Esau, priorum natu et posteriorum affectu filiorum, a terrenis bonis imbuta per legem, postea ad coelestia per Evangelium credendo deducitur.

PL 2, 357A

実に、ユダヤ人の配剤はエサウのうちに予型を持つ。エサウは、生まれにおいては先であり、愛情においては後である子らの類に属し、律法によって地上の善きものに浸された後、福音によって信じることを通して天上のものへと導かれるのである。

18

Cum vero Jacob (Gen. XXVIII) somniat scalas obfirmatas in terra ad coelum, et angelos alios ascendentes, et alios descendentes, innixum desuper Dominum, temere si forte interpretabimur, scalis his iter ad coelum demonstrari, quo alii perveniant, unde alii decidant, Domini constitutum esse judicio.

PL 2, 357A

しかしヤコブが(創世記28)、地に固定され天にまで至る梯子を夢に見、天使たちのある者は昇り、ある者は降り、主がその上にもたれておられるのを見たとき――もし我々が大胆にもこれを解釈してよいならば――この梯子によって天への道が示されているのであり、ある者たちはそこを通って至り着き、ある者たちはそこから落ちる、それが主の裁きによって定められているのだ、と言えよう。

19

Cur autem ut evigilavit, et primum loci horrore concussus est, convertitur ad interpretationem somnii? Cum enim dixisset: Quam terribilis est locus iste! non est, inquit, aliud, sed aedes Dei, et haec porta coeli.

PL 2, 357B

だが、なぜ彼は目覚めて、まずその場所の恐ろしさに打たれながらも、夢の解釈へと向き直るのか。実に彼が「この場所はいかに恐ろしいことか」と言ったとき、彼は「これはほかでもない、神の家であり、これは天の門である」と言っているからである。

20

Christum Dominum enim viderat, templum Dei, et portam eumdem, per quem aditur coelum. Et utique portam coeli non nominasset, si coelum non aditur apud Creatorem.

PL 2, 357B

実に彼は主キリストを見ていたのであり、神の神殿であり、また同じ方をこそ、それを通して天に至る門として見たのである。もし創造主のもとで天に至ることができないのであれば、彼は決してそれを天の門とは名づけなかったはずである。

21

Sed est et porta quae recipit, et quae perducit, strata jam a Christo; de quo Amos (Amos, IX, 6): Qui aedificat in coelum ascensum suum; utique non sibi soli, sed et suis qui cum illo erunt, et, Circumdabis enim illos tibi, inquit (Is. XLIX, 18), tanquam ornamentum sponsae.

PL 2, 357B

しかしまた、迎え入れ、そして通し導く門もある。それはすでにキリストによって敷き固められたものである。アモスはこの方について言う(アモス9:6)「その天への上りを建てる方」。これは確かに彼自身のためだけではなく、彼と共にいるであろう彼の者たちのためでもある。また「汝は彼らを汝自身にまとうであろう」と言われている(イザヤ49:18)「花嫁の飾りのように」。

22

Ita per illum ascensum ad coelestia regna tendentes, miratur Spiritus dicens (Is. XXXI, 5; LX, 8): Volant velut qui sunt milvi. Ut nubes volant et velut pulli columbarum ad me; scilicet simpliciter ut columbae.

PL 2, 357C

このように、あの上りによって天上の王国へと向かう我々を見て、霊は驚嘆して言う(イザヤ31:5、60:8)「彼らは鳶であるかのように飛ぶ。雲のように飛び、鳩の雛のようにわたしのもとへと」――すなわち、単に鳩のようにということである。

23

Auferemur enim in nubibus obviam Domino, secundum Apostolum (I Thess, IV, 17) (illo scilicet filio hominis veniente in nubibus, secundum Danielem (cap. VII), et ita semper cum Domino erimus, eatenus dum et in terra et in coelo qui ob utriusque promissionis ingratos, ipsa elementa etiam testatur (Is. I, 2): Audi coelum, et in aures percipe terra.

PL 2, 358A

実に我々は、使徒によれば(一テサロニケ4:17)雲の中に取り去られて主を迎えるであろう――すなわちダニエルによれば(第7章)雲に乗って来られるかの人の子のことである――そしてこのようにして我々は常に主と共にいるであろう。それは地においても天においてもそうであり、双方の約束に対して恩知らずである者たちに対しては、まさにその元素そのものが証しをする。(イザヤ1:2)「天よ聞け、地よ耳を傾けよ」と。

24

Et ego quidem, etiamsi nullam spei coelestis manum mihi toties Scriptura porrigente, satis haberem hujus quoque promissionis praejudicium, quod jam terrenam gratiam teneam, exspectarem aliquid et de coelo, a Deo coeli, sicut et terrae ita crederem Christum sublimiora pollicentem, ejus esse qui et humiliora promiserat, qui experimenta majorum de parvulis fecerat, qui hoc inauditi si forte regni praeconium soli Christo reservaverat, ut per famulos quidem terrena gloria, coelestis vero per ipsum Deum annuntiaretur.

PL 2, 358A

そして私自身については、たとえ聖典が幾度も私に天の希望の手を差し伸べていることがなかったとしても――すでに地上の恩寵を保持しているというそのことだけからでも――この約束についても十分な予断を持ちえたであろう。すなわち、地についてと同様に、天についても、天の神から何かを期待したであろうし、より崇高なものを約束するキリストは、より謙遜なものをも約束した方に属するのだと信じたであろう。その方はより大いなるものの証しを小さきものから示していたのであり、この前代未聞の王国の告知をおそらくキリストひとりのために留め置いていたのである。それは、僕たちを通しては地上の栄光が、しかし天上の栄光は神御自身によって告げ知らされるためであった。

25

At tu hinc quoque alium argumentaris Christum, quod regnum novum annuntiet. Prius est, aliquod exemplum indulgentiae proferas, ne merito dubitem de fide tantae promissionis, quam sperandam dicis, imo ante omnia est, ut quem coelestia praedicas repromittere aliquod, coelum probes ejus.

PL 2, 358B

しかしお前は、これによってもまた、新しい王国を告げ知らせるという理由から、別のキリストを論じ立てる。まずお前は、何らかの恵み深さの実例を示すべきである。さもなくば私は、お前が望むべきだと言うこれほど大きな約束の信頼性を、当然にも疑うことになろう。いや、それどころか何よりもまず、お前が天上のことを約束すると説くその方について、その方の天を証明すべきである。

26

At nunc vocas ad coenam, nec domum ostendis: allegas regnum, nec regiam monstras. An quia Christus tuus coeleste regnum repromittit, non habens coelum, quomodo et hominem praestitit, non habens carnem? O phantasma inane, praestigia magna etiam promissionis!

PL 2, 358B

しかし今、お前は宴に招きながら、家を示しはしない。王国を主張しながら、宮殿を指し示しはしない。それとも、お前のキリストは天を持たぬまま天上の王国を約束するというのか――ちょうど肉を持たぬまま人間としての姿を示したのと同じように。おお、空しい幻よ、約束においてすら大いなる幻惑よ!

Liber IV, Caput I

第IV巻 第I章PL 2, 358C
1

Omnem sententiam et omnem paraturam impii atque sacrilegi Marcionis ad ipsum jam Evangelium ejus provocamus, quod interpolando suum fecit.

PL 2, 358C

不敬にして瀆聖的なマルキオンのあらゆる主張とあらゆる道具立てを、我々はいまや彼自身の福音書に突きつける。彼が手を入れて自分のものにしたその福音書に。

2

Et ut fidem instrueret, dotem quamdam commentatus est illi, opus ex contrarietatum oppositionibus, Antitheses cognominatum, et ad separationem Legis et Evangelii coactum, qua duos Deos dividens, proinde diversos, alterum alterius Instrumenti, vel (quod magis usui est dicere) Testamenti; ut exinde Evangelio quoque secundum antitheses credendo patrocinaretur.

PL 2, 358C

そして、〔その福音書への〕信を組み立てるために、彼はこの福音書のためにある種の持参財を工夫して案出した。対立するものどうしの対置から成る一著作であり、『アンティテセイス』と名付けられ、律法と福音の分離へと絞り込まれたものである。それによって彼は二人の神を分かち、それゆえに異なる二柱とした――一方は一方の文書、すなわち(より普通に言うならば)契約の神であり、他方は他方のそれの神である。そこからさらに、『アンティテセイス』に従って信じられるべきものとされた福音書にも、後ろ盾を与えようとしたのである。

3

Sed et istas proprio congressu cominus, id est, per singulas injectiones Pontici cecidissem, si non multo opportunius in ipso et cum ipso Evangelio, cui procurant, retunderentur.

PL 2, 361B

しかし、それらの対立命題についても、私自身の直接の攻防によって、すなわちポントスの男の突き出す一つ一つの言い分に応じて、打ち倒すこともできたであろう。だが、それらが仕えているまさにその福音書そのものにおいて、その福音書とともに論駁するほうが、はるかに好都合であった。

4

Quamquam tam facile est praescriptive occurrere, et quidem ut accepto eas faciam, ut rato habeam, ut nobiscum facere dicam, quo magis de caecitate auctoris sui erubescant nostrae jam antitheses adversus Marcionem.

PL 2, 361B

とはいえ、抗弁によってこれに迎え撃つのはいとも容易い。私がそれらを受け入れたことにしても、正当と認めたとしても、我々に有利だと言ったとしても構わないほどに。そうすればなおのこと、いまやマルキオンに対して我々のものとなったその『アンティテセイス』こそが、その著者自身の盲目のゆえに恥じ入ることになるからである。

5

Atque confiteor alium ordinem decucurrisse in veteri dispositione apud Creatorem, alium in nova apud Christum.

PL 2, 361B

そして私は認める。創造主のもとでの古い配剤においては一つの秩序が進み、キリストのもとでの新しい配剤においては別の秩序が進んだことを。

6

Non nego distare documenta eloquii, praecepta virtutis, legis disciplinas; dum tamen tota diversitas in unum et eumdem Deum competat; illum scilicet a quo constat dispositam, sicut et praedicatam.

PL 2, 361B

言葉の証しも、徳の教訓も、律法の教えも、互いに異なることを私は否定しない。ただしこの相違のすべてが、一なる同じ神へと帰することを条件としてである。すなわち、それを配剤したのも、それを予め宣べ伝えたのも、同じ方であることが明らかなのである。

7

Olim concionatur Isaias (Is. II, 3), prodituram ex Sion legem, et sermonem Domini ex Hierusalem: aliam utique legem, aliumque sermonem.

PL 2, 361C

かつてイザヤは、シオンから一つの法が出て、主の言葉がエルサレムから出ることを宣べ伝えた(イザヤ2:3)。当然それは、別の法であり、別の言葉である。

8

Denique: Judicabit, inquit, inter nationes, et traducet populum plurimum; scilicet non unius gentis Judaeorum, sed nationum, quae per novam legem Evangelii et novum sermonem Apostolorum judicantur et traducuntur apud semetipsas de pristino errore, simul crediderunt, atque exinde concidunt machaeras suas in aratra; et sibynas, quod genus venabulorum est, in falces, id est, feros et saevos quondam animos convertunt in sensus probos, et bonae frugis operarios.

PL 2, 361C

実に「彼は諸国民のあいだで裁き、多くの民を咎め立てるであろう」と〔イザヤは〕言う。すなわち、ユダヤという一つの民族のことではなく、諸国民のことである。彼らは、福音という新しい法と使徒たちの新しい言葉とによって、以前の誤りについて自分自身のうちで裁かれ、咎め立てられる。信じるやいなや、彼らはそこから剣を鋤に打ち直し、狩猟槍の一種であるシビュナを鎌に――すなわち、かつては獰猛で凶暴であった心を、正しい思いへと、良い実りをもたらす働き手へと、造り変えるのである。

9

Et rursus (Is. LI, 4): Audite me, audite me, populus meus; et reges auribus intendite in me, quoniam lex prodibit a me, et judicium meum in lucem nationum, quo judicaverat atque decreverat nationes quoque illuminandas per Evangelii legem atque sermonem.

PL 2, 361C

そしてまた〔彼は〕「私に聞け、私に聞け、わが民よ。もろもろの王たちよ、私に耳を傾けよ。なぜなら、法は私から出て、私の裁きは諸国民の光となるからである」と言う(イザヤ51:4)。これによって彼は、諸国民もまた福音の法と言葉とによって照らされるべきことを、あらかじめ裁き定めていたのである。

10

Haec erit lex apud David invituperabilis, qua perfecta, convertens animas, utique ab idolis ad Deum. Hic erit et sermo, de quo idem Isaias (Is. X, 23): Quoniam, inquit, decisum sermonem faciet Dominus in terra.

PL 2, 362A

これこそが、ダビデのもとにある、非難されるところのない法であろう。それは完全であって、魂を――まさに偶像から神へと――向け変えるものである。これはまた、かの言葉でもある。同じイザヤが「主は地上において、切り詰められた言葉をなされるであろう」と言っているとおりである(イザヤ10:23)。

11

Compendiatum est enim Novum Testamentum, et legis laciniosis oneribus expeditum. Sed quid pluribus? cum manifestius, et luce ipsa clarius novatio praedicetur a Creatore per eumdem (Is. XLIII, 18): Ne rememineritis priorum, et antiqua ne cogitaveritis.

PL 2, 362A

というのも、新しい契約は圧縮されたものであり、律法の煩雑な重荷から解き放たれているからである。だが、これ以上何を言う必要があろうか。刷新は創造主によって、同じ預言者を通して、いっそう明らかに、光そのものよりも明るく宣べ伝えられているのだから。「かつてのことを思い出すな、昔のことを思うな」(イザヤ43:18)。

12

Vetera transierunt, nova oriuntur. Ecce facio nova, quae nunc orientur. Idem per Hieremiam (Ierem. IV, 3): Novate vobis novamen novum, et ne severitis in spinas, et circumcidimini praeputia cordis vestri; et alibi (Ierem. XXXI, 31): Ecce veniunt dies, dicit Dominus, et perficiam domui Jacob et domui Juda testamentum novum, non secundum testamentum quod disposui patribus eorum in die qua arripui dispositionem eorum, ad educendos eos de terra Aegypti.

PL 2, 362A

「古きものは過ぎ去った。新しきものが起こる。見よ、私は新しきことを行う。それはいま起ころうとしている」。同じくエレミヤを通して「汝らのために新しい新しさを新たにせよ、茨の中に種を蒔くな、汝らの心の包皮に割礼を施せ」(エレミヤ4:3)、また別の箇所では「見よ、日が来る、と主は言われる。私はヤコブの家とユダの家とに、新しい契約を成し遂げるであろう。それは、彼らをエジプトの地から導き出すために、私が彼らの配剤に手をかけたその日に、彼らの父祖たちと結んだ契約とは異なるものである」(エレミヤ31:31)。

13

Adeo pristinum testamentum temporale significat, dum mutabile ostendit, etiam dum aeternum de postero pollicetur.

PL 2, 362B

かくして古い契約は、時に限られたものであることを示している。それが変わりうるものであることを示しながら、なおそのあとに来るものについては永遠なるものを約束しているのである。

14

Nam per Isaiam (Is. LV, 3): Audite me, et vivetis, et disponam vobis testamentum; adjiciens: Sancta et fidelia David; ut id testamentum in Christo decursurum demonstraret.

PL 2, 362B

なぜなら、イザヤを通して「私に聞け、そうすれば汝らは生きるであろう。私は汝らのために契約を定めよう」、さらに「ダビデの聖なるもの、確かなもの」と付け加えているからである(イザヤ55:3)。これによって彼は、その契約がキリストにおいて実現することを示そうとしたのである。

15

Eumdem ex genere David secundum Mariae censum, etiam in virga ex radice Jesse processura figurate praedicabat.

PL 2, 362B

同じ〔預言者〕は、マリアの系図によればダビデの家系に属する者を、エッサイの根から出る若枝のうちに、予型的にすでに予告していたのである。

16

Igitur si alias leges, aliosque sermones, et novas testamentorum dispositiones a Creatore dixit futuras, ut etiam ipsorum sacrificiorum alia officia potiora, et quidem apud nationes destinarit, dicente Malachia (Mal. I, 10-11): Non est voluntas mea in vobis, inquit Dominus, et sacrificia vestra non excipiam de manibus vestris; quoniam a solis ortu usque ad occasum glorificatum est in nationibus nomen meum, et in omni loco sacrificium nomini meo offertur, et sacrificium mundum, scilicet simplex oratio de conscientia pura: necesse est, omnis demutatio veniens ex innovatione, diversitatem ineat cum his quorum fit, et contrarietatem ex diversitate.

PL 2, 362B

したがって、もし〔預言者が〕、創造主から別の法、別の言葉、契約の新しい配剤が将来あるであろうと述べ、さらに諸国民のもとで、生贄そのものについても、より優れた別の務めを定めたのだとすれば――マラキがこう言っているとおりである。「私の御旨は汝らのうちにない、と主は言われる。私は汝らの手から汝らの生贄を受け取らない。なぜなら、日の昇るところから沈むところまで、私の名は諸国民のあいだで栄光を受けており、あらゆる場所で私の名に生贄が捧げられているからである。それは清い生贄、すなわち清い良心からの単純な祈りである」(マラキ1:10-11)――あらゆる刷新から来る変化は、それがそこから生じたものとの相違に入り、そしてその相違から対立に入ることが必然なのである。

17

Sicut enim nihil demutatum, quod non diversum; ita nihil diversum, quod non contrarium. Ejusdem ergo deputabitur etiam contrarietas ex diversitate, cujus fuerit demutatio ex innovatione.

PL 2, 362C

というのも、変えられたもので相違を持たぬものはないのと同様に、相違するもので対立を持たぬものはないからである。それゆえ、相違から生じる対立もまた、刷新から生じた変化がその者に属するのと同じ者に帰せられることになる。

18

Qui disposuit demutationem, iste instituit et diversitatem; qui praedicavit innovationem, iste praenuntiavit et contrarietatem.

PL 2, 362C

変化を取り計らった方、その方こそが相違をも定めたのである。刷新を宣べ伝えた方、その方こそが対立をも予告していたのである。

19

Quid differentiam rerum ad distantiam interpretaris potestatum? quid antitheses exemplorum distorques adversus Creatorem, quas in ipsis quoque sensibus et affectionibus ejus potes recognoscere?

PL 2, 363A

お前はなぜ、事物の相違を、諸権力の隔たりとして解釈するのか。お前はなぜ、実例の対立命題を、創造主に対して歪めるのか。それは、彼自身の感覚と情動のうちにさえ、お前が見て取ることのできるものではないか。

20

Ego, inquit (Deut. XXXII, 39), percutiam, et ego sanabo: Ego, inquit (I Reg. II, 6), occidam, et ego vivificabo; condens scilicet (Is. XLV, 7) mala, et faciens pacem; qua etiam soles illum mobilitatis quoque et inconstantiae nomine reprehendere, prohibentem quae jubet, et jubentem quae prohibet.

PL 2, 363A

「私は打ち、私は癒す」と〔彼は〕言う(申命記32:39)。「私は殺し、私は生かす」と〔彼は〕言う(列王記上2:6)。すなわち「わざわいを造り、平和を造る」〔方として〕(イザヤ45:7)。まさにこの点についても、お前は彼を、動揺と不安定という名のもとに非難するのを常としている――命じたことを禁じ、禁じたことを命じる者だとして。

21

Cur ergo non et antitheses ad naturalia reputasti contrarii sibi semper Creatoris? nec mundum saltim recogitare potuisti, nisi fallor, etiam apud Ponticos, ex diversitatibus structum aemularum invicem substantiarum?

PL 2, 363A

それなら、お前はなぜ、常に自己と矛盾する創造主の、自然の事物における対立命題を勘定に入れなかったのか。ポントスの人々のもとでさえ――私の思い違いでなければ――世界が、互いに競い合う実体の相違から組み立てられていることを、考え直すことすらできなかったのか。

22

Prius itaque debueras alium Deum luminis, alium tenebrarum determinasse, ut ita posses alium Legis, alium Evangelii adseverasse. Caeterum, praejudicatum est ex manifestis, cujus opera et ingenia per antitheses constant, eadem forma constare etiam sacramenta.

PL 2, 363A

したがって、お前はまず、光の神と闇の神とを別々に定めておくべきであった。そうしてはじめて、律法の神と福音の神とを別々のものと主張することができたはずである。だが、すでに明白な事実によって先決している。すなわち、その業と性質とが対立命題によって成り立っている当の方にあっては、秘義もまた同じ形において成り立つ、ということである。

Liber IV, Caput II

第IV巻 第II章PL 2, 363B
1

Habes nunc ad antitheses expeditam a nobis responsionem. Transeo nunc ad Evangelii, sane non judaici, sed pontici, interim adulterati demonstrationem, praestructuram ordinem quem aggredimur.

PL 2, 363B

これで、『アンティテセイス』に対する我々の応答を、お前は手にした。いまや私は、福音書の――もちろんユダヤの福音書ではなく、ポントスの福音書、さしあたり混ぜ物をされたそれの――論証へと移る。これが、私がこれから進める順序を、あらかじめ組み立てることになろう。

2

Constituimus in primis, evangelicum Instrumentum Apostolos auctores habere, quibus hoc munus Evangelii promulgandi ab ipso Domino sit impositum; si et Apostolicos, non tamen solos, sed cum Apostolis, et post Apostolos.

PL 2, 363B

我々はまず、福音の文書は使徒たちを著者として持つことを立てる。その者たちにこそ、福音を公にするというこの務めが、主ご自身によって課されたのである。使徒に連なる者たちについても同様であるとしても、それは彼らだけによってではなく、使徒たちとともに、また使徒たちのあとに、ということである。

3

Quoniam praedicatio discipulorum suspecta fieri posset de gloriae studio, si non adsistat illi auctoritas magistrorum, imo Christi, qui magistros Apostolos fecit.

PL 2, 363C

というのも、弟子たちの宣べ伝えは、名誉を求める熱心のゆえに疑わしいものとなりかねないからである――もしそれに師たちの権威が、いや、使徒たちを師とされたキリストの権威が、伴っていないならば。

4

Denique, nobis fidem ex Apostolis Joannes et Matthaeus insinuant; ex Apostolicis, Lucas et Marcus instaurant, iisdem regulis exorsi, quantum ad unicum Deum attinet Creatorem, et Christum ejus, natum ex virgine, supplementum Legis et Prophetarum.

PL 2, 363C

実に、使徒たちのうちからは、ヨハネとマタイが我々に信を植え付け、使徒に連なる者たちのうちからは、ルカとマルコがそれを新たにする。彼らは皆、唯一の神である創造主と、処女から生まれ、律法と預言者たちを補い満たす方であるそのキリストとに関するかぎり、同じ規範から出発しているのである。

5

Viderit enim si narrationem dispositio variavit, dummodo de capite fidei conveniat, de quo cum Marcione non convenit.

PL 2, 363C

配列が物語をまちまちにしたかどうかは問うまい。ただし、信仰の要となる点で一致してさえいれば。その点において、マルキオンとは一致していないのである。

6

Contra Marcion Evangelio, scilicet suo, nullum adscribit auctorem, quasi non licuerit illi titulum quoque affingere, cui nefas non fuit ipsum corpus evertere.

PL 2, 363C

これに対しマルキオンは、自分の福音書に、すなわち彼自身の福音書に、何ら著者を書き付けていない。あたかも、本体そのものを覆すことを瀆聖の罪とも思わなかった彼にとって、表題を捏造することだけは許されなかったかのようである。

7

Et possem hic jam gradum figere, non agnoscendum contendens opus, quod non erigat frontem, quod nullam constantiam praeferat, nullam fidem repromittat de plenitudine tituli, et professione debita auctoris.

PL 2, 363C

そして私は、ここでもう歩みを止めることもできただろう。額を上げようともせず、いかなる確固たる立場も示さず、表題の完全さと著者の然るべき名乗りとによる、いかなる信頼も約束しない著作は、認めるべきではないと主張しつつ。

8

Sed per omnia congredi malumus, nec dissimulamus quod ex nostro intelligi potest. Nam ex iis commentatoribus quos habemus, Lucam videtur Marcion elegisse, quem caederet.

PL 2, 363D

しかし我々は、あらゆる点において取り組むほうを選ぶ。そして、我々自身の側から理解しうることを隠しはしない。というのも、我々が持つあの記者たちのうちから、マルキオンは切り刻む相手としてルカを選んだと見えるからである。

9

Porro, Lucas non apostolus, sed apostolicus; non magister, sed discipulus; utique magistro minor; certe tanto posterior, quanto posterioris apostoli sectator, Pauli sine dubio: ut, etsi sub ipsius Pauli nomine Evangelium Marcion intulisset, non sufficeret ad fidem singularitas Instrumenti, destituta patrocinio antecessorum; exigeretur enim id quoque Evangelium quod Paulus invenit, cui fidem dedit, cui mox suum congruere gestiit.

PL 2, 364A

さて、ルカは使徒ではなく、使徒に連なる者である。師ではなく弟子である。師よりも当然劣る者であり、より後の使徒の追随者である以上、それだけ後代の者である――疑いなくパウロの追随者として。それゆえ、たとえマルキオンがパウロその人の名のもとに福音書を持ち出したとしても、先達の後ろ盾を欠いたその文書の単独性だけでは、信を得るには十分ではなかったであろう。というのも、パウロが見出し、信を寄せ、やがて自分の福音書がそれと調和することを願ったところの、その福音書もまた要求されたはずだからである。

10

Siquidem (Gal. II, 1) propterea Hierosolymam ascendit ad cognoscendos Apostolos et consultandos, ne forte in vacuum cucurrisset, id est, ne non secundum illos credidisset, et non secundum illos evangelizaret.

PL 2, 364A

実に、パウロがエルサレムに上ったのはそのためであった。使徒たちと知り合い、彼らに相談するために。おそらくは、自分が空しく走ったのではないか、すなわち、彼らに従って信じたのではなく、彼らに従って福音を宣べ伝えたのでもなかったのではないか、と〔恐れて〕のことである(ガラテヤ2:1)。

11

Denique, ut cum auctoribus contulit et convenit de regula fidei; dexteras miscuere, et exinde officia praedicandi distinxerunt, ut illi in Judaeos, Paulus in Judaeos et in nationes.

PL 2, 364B

そしてついに、著者たちと突き合わせ、信仰の規範について一致したとき、彼らは右手を交わし合い、そこから宣教の務めを分担した。彼らはユダヤ人へ、パウロはユダヤ人と諸国民へ、というように。

12

Igitur si ipse illuminator Lucae, auctoritatem antecessorum et fidei et praedicationi suae optavit, quanto magis eam Evangelio Lucae expostulem, quae Evangelio magistri ejus fuit necessaria?

PL 2, 364B

したがって、もしルカを照らした当の者〔パウロ〕自身が、自分の信仰のためにも宣教のためにも、先達の権威を求めたのだとすれば、その師の福音書にとって必要であったその権威を、私はルカの福音書に対してはなおさら要求すべきではないか。

13

Aliud est, si penes Marcionem a discipulatu Lucae coepit religionis christianae sacramentum. Caeterum, si et retro decucurrit, habuit utique authenticam paraturam, per quam ad Lucam usque pervenit, cujus testimonio adsistente, Lucas quoque possit admitti.

PL 2, 364B

もし、キリスト教という宗教の秘義が、マルキオンにあっては、ルカの弟子としての立場から始まったのだとすれば、話は別である。しかし、もしそれ〔秘義〕がそれ以前にもさかのぼって進んできたのだとすれば、それは確かに真正な備えを持っていたのであり、それを通してルカにまで至ったのである。その〔先行する〕証しが支えとなってこそ、ルカもまた認められうるのである。

Liber IV, Caput III

第IV巻 第III章PL 2, 364B
1

Sed enim Marcion nactus epistolam Pauli ad Galatas, etiam ipsos apostolos suggillantis (Gal. II), ut non recto pedes incedentes ad veritatem Evangelii, simul et accusantis pseudapostolos quosdam pervertentes Evangelium Christi, connititur ad destruendum statum eorum evangeliorum, quae propria, et sub apostolorum nomine eduntur, vel etiam apostolicorum; ut scilicet fidem, quam illis adimit, suo conferat.

PL 2, 364B

しかし、マルキオンは、パウロのガラテヤ人への手紙を手に入れた。それは使徒たち自身をさえ、福音の真理に向かって正しい足取りで歩んでいないとして咎め(ガラテヤ2章)、同時に、キリストの福音を歪めているある偽使徒たちを告発しているものである。そこで彼は、使徒たち自身の名のもとに、あるいは使徒に連なる者たちの名のもとに公にされている、それら固有の福音書の立場を打ち崩そうと躍起になる。すなわち、それらから奪い取った信を、自分の福音書に与えようというのである。

2

Porro, etsi reprehensus est Petrus et Joannes et Jacobus, qui existimabantur columnae, manifesta causa est. Personarum enim respectu videbantur variare convictum.

PL 2, 364C

さて、たとえペトロやヨハネやヤコブが咎められたとしても――彼らは柱と目されていた者たちであるが――その理由は明白である。というのも、人を分け隔てする態度によって、彼らは会食のあり方を変えていると見えたからである。

3

Et tamen, cum ipse Paulus omnibus omnia fieret, ut omnes lucraretur (I Cor. IX, 19), potuit et Petro hoc in consilio fuisse, aliquid aliter agendi quam docebat.

PL 2, 364C

とはいえ、パウロ自身もまた、すべての人を得るために、すべての人に対してすべてとなっていたのであるから(一コリント9:19)、ペトロにもまた、自分が教えていることとは何か別のやり方でふるまうという思案があったとしても、不思議ではない。

4

Proinde si et pseudapostoli irrepserant, horum quoque qualitas edita est, circumcisionem vindicantium et judaicos fastos. Adeo non de praedicatione, sed de conversatione, a Paulo denotabantur; aeque denotaturo, si quid de Deo creatore, aut Christo ejus errassent.

PL 2, 364C

同様に、もし偽使徒たちも忍び込んでいたのだとすれば、彼らの性質もまた明らかにされている――割礼を主張し、ユダヤの祭日を守る者たちであった、と。かくして彼らがパウロによって咎められたのは、宣べ伝えについてではなく、生き方についてであった。もし彼らが創造主なる神について、あるいはそのキリストについて何か誤っていたならば、パウロは同様にそれを咎めていたはずである。

5

Igitur distinguenda erunt singula. Si Apostolos praevaricationis et simulationis suspectos Marcion haberi queritur usque ad Evangelii depravationem, Christum jam accusat, accusando quos Christus elegit.

PL 2, 365A

したがって、それぞれを区別しなければならない。もしマルキオンが、使徒たちを不実と偽装の疑いある者たちとみなし、それが福音書の歪曲にまで及ぶと訴えるのであれば、彼はすでにキリストを告発していることになる。キリストが選んだ者たちを告発することによって。

6

Si vero apostoli quidem integrum Evangelium contulerunt, de sola convictus inaequalitate reprehensi, pseudapostoli autem veritatem eorum interpolaverunt, et inde sunt nostra digesta; quod erit germanum illud apostolorum instrumentum, quod adulteros passum est?

PL 2, 365A

しかし、もし使徒たちが完全な福音書をもたらし、ただ会食における不公平のゆえにのみ咎められたのであり、他方、偽使徒たちが彼らの真理に手を入れ、そこから我々の〔福音書が〕組み立てられたのだとすれば――それでは、混ぜ物をする者たちの手にかかったという、使徒たちのその正真の文書とは、いったい何であろうか。

7

Quod Paulum illuminavit, et ab eo Lucam? Aut si tam funditus deletum est, ut cataclysmo quodam, ita inundatione falsariorum obliterarum; jam ergo nec Marcion habet verum.

PL 2, 365A

パウロを照らし、そのパウロを通してルカを照らしたその文書のことだろうか。それとも、それはまるである種の大洪水によるかのように、偽造者たちの氾濫によって、根こそぎ拭い消されてしまったのだろうか。だとすれば、マルキオンもまた真正なものを持っていないことになる。

8

Aut si ipsum erit verum, id est Apostolorum, quod Marcion habet solus; et quomodo nostro consonat, quod non Apostolorum, sed Lucae refertur, aut si non statim Lucae deputandum est, quo Marcion utitur, quia nostro consonat, scilicet adulterato etiam circa titulum, caeterum Apostolorum est; jam ergo et nostrum quod illi consonat, aeque apostolorum est, sed adulteratum de titulo quoque.

PL 2, 365A

あるいは、もしマルキオンがただ一人持っているその〔福音書〕こそが真正なもの、すなわち使徒たちのものだとしよう。だとすれば、使徒たちのものではなくルカのものとされている我々の福音書と、それはどうして符合するのか。あるいは、もしマルキオンが用いているその〔福音書〕を、直ちにルカのものと見なすべきでないというのなら――それが我々のものと符合するからであり、その我々のものは、表題については混ぜ物をされているが、それ以外の点では使徒たちのものだ、というのであれば――それならば、それと符合する我々の〔福音書〕もまた、等しく使徒たちのものであって、ただ表題についてのみ混ぜ物をされている、ということになる。

Liber IV, Caput IV

第IV巻 第IV章PL 2, 365B
1

Funis ergo ducendus est contentionis, pari hinc inde nisu fluctuante. Ego meum dico verum, Marcion suum; ego Marcionis affirmo adulteratum, Marcion meum.

PL 2, 365B

したがって、争いの綱引きをしなければならない。両側から等しい力が押し引きするままに。私は自分の福音書を真正だと言い、マルキオンは自分のそれを真正だと言う。私はマルキオンの福音書を混ぜ物をされたものだと断言し、マルキオンは私の福音書をそうだと断言する。

2

Quis inter nos determinabit, nisi temporis ratio, ei praescribens auctoritatem, quod antiquius reperietur; et ei praejudicans vitiationem, quod posterius revincetur? In quantum enim falsum corruptio est veri, in tantum praecedat necesse est veritas falsum.

PL 2, 365B

我々の間で、時の理以外の何が決着をつけるだろうか。それは、より古いと判明するものに権威を認め、より後であると論証されるものに欠陥ありと予め判定する。というのも、偽りが真理の腐敗である度合いに応じて、真理は偽りに先立つことが必然だからである。

3

Prior erit res passione, et materia aemulatione. Alioquin, quam absurdum ut si nostrum antiquius probaverimus, Marcionis vero posterius; et nostrum ante videatur falsum quam habuerit de veritate materiam, et Marcionis ante credatur aemulationem a nostro expertum quam est editum?

PL 2, 365C

実物は、それが被る作用に先立ち、材料は、それを張り合う模倣に先立つはずである。さもなければ、いかに不合理なことであろうか――もし我々のものがより古いと証明され、マルキオンのもののほうがより後であると証明されたとして、我々のものが真理という材料を持つより前に偽りと見なされ、マルキオンのものが世に出るより前に、我々のものからの張り合いを受けたと信じられることになるとすれば。

4

Et postremo id verius existimetur, quod est serius, post tot ac tanta jam opera atque documenta christianae religionis saeculo edita, quae edi utique non potuissent sine Evangelii veritate, id est ante Evangelii veritatem?

PL 2, 365C

そして最後に、より真正であると見なされるべきなのは、より遅いもの――キリスト教という宗教の、これほど多く、これほど大いなる業と証しとが、すでに世に公にされたあとに現れたもの――であろうか。それらの業と証しは、福音書の真理なしには、すなわち福音書の真理に先立っては、決して公にされえなかったはずなのに。

5

Quod ergo pertinet ad Evangelium interim Lucae, quatenus communio ejus inter nos et Marcionem de veritate disceptat, adeo antiquius Marcione est, quod est secundum nos, ut et ipse illi Marcion aliquando crediderit; cum et pecuniam in primo calore fidei catholicae Ecclesiae contulit, projectam mox cum ipso postea quam in haeresim suam a nostra veritate descivit.

PL 2, 365C

したがって、さしあたりルカの福音書に関して言えば、それが我々とマルキオンの間で真理をめぐって共有されるかぎりにおいて、我々のもとにあるそれは、マルキオンよりもはるかに古いものである。それは、マルキオン自身がかつてそれを信じていたほどである。実際、彼は、信仰の最初の熱意にあって、カトリック教会に金銭さえも献げたのであり、その金銭は、彼が我々の真理から離れて自分の異端に走った後、ほどなくして彼自身とともに投げ返されたのである。

6

Quid nunc si negaverint Marcionitae, primam apud nos fidem ejus, adversus epistolam quoque ipsius. Quid, si nec epistolam agnoverint? Certe antitheses non modo fatentur Marcionis, sed et praeferunt. Ex his mihi probatio sufficit.

PL 2, 365D

では、もしマルキオン派の者たちが、彼の最初の信仰が我々のもとにあったことを、彼自身の書簡にさえ逆らって否定するとしたら、どうであろうか。あるいは、その書簡すら認めないとしたら、どうであろうか。だが少なくとも彼らは、『アンティテセイス』がマルキオンのものであることを認めるだけでなく、それを前面に押し出してさえいる。これで私には証明として十分である。

7

Si enim id Evangelium quod Lucae refertur penes nos (viderimus an et penes Marcionem) ipsum est quod Marcion per antitheses suas arguit, ut interpolatum a protectoribus judaismi ad concorporationem Legis et Prophetarum, qua etiam Christum inde configerent, utique non potuisset arguere, nisi quod invenerat.

PL 2, 366A

というのも、我々のもとでルカのものとされているその福音書が(それがマルキオンのもとにもあるかどうかはこれから見るとして)、まさにマルキオンが自分の『アンティテセイス』を通して論難している、あの福音書――律法と預言者たちとを一体に組み合わせるために、ユダヤ教の擁護者たちによって手を入れられ、それによってキリストをもそこに縫い付けたとされる福音書――であるとすれば、彼は自分が見出したものでなければ、決して論難することはできなかったはずだからである。

8

Nemo post futura reprehendit quae ignorat futura: emendatio culpam non antecedit. Emendator sane Evangelii, a Tiberianis usque ad Antoniani tempora eversi, Marcion solus et primus obvenit, exspectatus tamdiu a Christo poenitentem jam quod apostolos praemisisse properasset sine praesidio Marcionis; nisi quod humanae temeritatis, non divinae auctoritatis negotium est haeresis, quae sic semper emendat Evangelia, dum vitiat: cum etsi discipulus Marcion, non tamen super magistrum (Matt. X, 24); et si apostolus Marcion, Sive ego, inquit Paulus (I Cor. XV, 11), sive illi, sic praedicamus.

PL 2, 366A

誰も、これから起こることを知らないうちに、その後になって咎めることはできない。直しは、その過ちに先立つことはない。福音書の直し手として――ティベリウス帝の時代からアントニヌス帝の時代に至るまで覆されてきたその福音書の――マルキオンただ一人が、初めて現れたのである。あたかもキリストが、マルキオンの守りなしに使徒たちを先に遣わすのを急いでしまったことを悔い、それほど長くマルキオンを待ち望んでいたかのように。だが実のところ、異端とは人間の向こう見ずの仕業であって、神的権威の仕事ではない。異端は、こうして福音書を汚しながら、いつもそれを『直して』いるのである。マルキオンが弟子であるとしても、師にまさることはない(マタイ10:24)。マルキオンが使徒だとしても、パウロが言うように「私であれ、彼らであれ、我々はこのように宣べ伝えている」(一コリント15:11)のである。

9

Et si prophetes Marcion: et spiritus prophetarum prophetis erunt subditi (I Cor., XIV, 32); non enim eversionis, sed pacis. Etiam si angelus Marcion, citius (Gal. I, 8) anathema dicendus quam evangelizator, quia aliter evangelizavit.

PL 2, 366B

マルキオンが預言者だとしても、「預言者たちの霊は預言者たちに服するものである」(一コリント14:32)。それは転覆のためではなく、平和のためのものだからである。マルキオンが天使だとしても、彼は宣教者と呼ばれるよりも、むしろ呪われた者と呼ばれるべきである(ガラテヤ1:8)。彼は異なる仕方で福音を宣べ伝えたのだから。

10

Itaque dum emendat, utrumque confirmat; et nostrum anterius, id emendans quod invenit; et id posterius, quod de nostri emendatione constituens, suum et novum fecit.

PL 2, 366B

こうして、直すことによって、彼は両方のことを確かなものとしている。すなわち、自分が見出したものを直す以上、我々のものが先にあったことを確かなものとし、我々のものを直すことによって作り上げたものを、自分の新しいものとした以上、それが後にあることをも確かなものとしているのである。

Liber IV, Caput V

第IV巻 第V章PL 2, 366C
1

In summa, si constat id verius quod prius, id prius quod et ab initio, id ab initio, quod ab Apostolis; pariter utique constabit, id esse ab Apostolis traditum, quod apud ecclesias Apostolorum fuerit sacrosanctum.

PL 2, 366C

要するに、より真正なのは先にあるものであり、先にあるものは初めからあったものであり、初めからあったものは使徒たちに由来するものである、ということが確かであるとすれば、使徒たちの諸教会のもとで神聖不可侵なものとされてきたものこそが、使徒たちから伝えられたものである、ということも等しく確かとなるはずである。

2

Videamus quod lac a Paulo Corinthii hauserint; ad quam regulam Galatae sint recorrecti; quid legant Philippenses, Thessalonicenses, Ephesii; quid etiam Romani de proximo sonent, quibus Evangelium et Petrus et Paulus sanguine quoque suo signatum reliquerunt.

PL 2, 366C

見てみよう、コリントの人々がパウロからどのような乳を飲んだかを。ガラテヤの人々がどのような規範へと立ち返らされたかを。フィリピの人々、テサロニケの人々、エフェソの人々が何を読んでいるかを。そして、ペトロとパウロが自らの血をもって印を押した福音書を伝えられたローマの人々が、すぐそばで何を語っているかを。

3

Habemus et Joannis alumnas ecclesias. Nam etsi Apocalypsim ejus Marcion respuit, ordo tamen episcoporum ad originem recensus, in Joannem stabit auctorem. Sic et caeterarum generositas recognoscitur.

PL 2, 366C

我々はまた、ヨハネに養われた諸教会も持っている。たとえマルキオンが彼の黙示録を拒んだとしても、その起源にまでさかのぼって数えられた司教たちの系譜は、創始者としてヨハネのもとに行き着くであろう。同様にして、他の諸教会の由緒正しさもまた認められるのである。

4

Dico itaque apud illas, nec solas jam apostolicas, sed apud universas, quae illis de societate sacramenti confoederantur, id Evangelium Lucae ab initio editionis suae stare, quod cum maxime tuemur: Marcionis vero plerisque nec notum; nulli autem notum, ut non eo damnatum.

PL 2, 366C

こうして私は言う。それらの教会のもとで――もはや使徒に連なる教会に限らず、秘義の共有によってそれらと結ばれているあらゆる教会のもとで――我々がとりわけ守っているあのルカの福音書は、それが公にされた当初から一貫して立ち続けている、と。他方、マルキオンの福音書は、大多数にはそもそも知られてすらおらず、たとえ知られている場合でも、断罪されずには知られていない。

5

Habet plane et illud ecclesias, sed suas; tam posteras quam adulteras; quarum si censum requiras, facilius apostaticum invenias quam apostolicum; Marcione scilicet conditore, vel aliquo de Marcionis examine.

PL 2, 367A

たしかに、あの〔マルキオンの福音書〕もまた諸教会を持っている。しかし、それは彼自身の教会であって、後発であるとともに混ぜ物をされた教会である。もしその起源を問うならば、使徒に連なるものよりも背教的なもののほうを、たやすく見出すことになろう。創始者はマルキオンであり、あるいはマルキオンの群れから出た誰かなのである。

6

Faciunt favos et vespae: faciunt ecclesias et marcionitae. Eadem auctoritas ecclesiarum apostolicarum caeteris quoque patrocinabitur Evangeliis, quae proinde per illas et secundum illas habemus, Joannis dico et Matthaei, licet et Marcus quod edidit, Petri affirmetur, cujus interpres Marcus: nam et Lucae Digestum Paulo adscribere solent.

PL 2, 367A

蜂の巣は雀蜂も作る。教会はマルキオン派もまた作るのである。使徒に連なる諸教会のその同じ権威は、他の福音書についても、同様に後ろ盾となるであろう。それらの福音書を我々が持っているのは、まさにそれらの教会を通し、それらの教会にしたがってのことである――ヨハネとマタイの福音書のことである。マルコが公にしたものについても、それはペトロのものだと確言されうる。マルコはペトロの通訳であったからである。実に、ルカが編んだ書についても、人々はそれをパウロのものとするのを常としている。

7

Capit magistrorum videri, quae discipuli promulgarint. Itaque et de his Marcion flagitandus, quid omissis eis, Lucae potius institerit; quasi non et haec apud ecclesias a primordio fuerint, quemadmodum et Lucae.

PL 2, 367A

弟子たちが公にしたものが、師たちのものと見なされることは、当然のことである。したがって、これらの福音書についても、マルキオンは問い詰められねばならない――なぜそれらを差し置いて、むしろルカにこだわったのか、と。あたかも、これらの福音書もまた、ルカのそれと同じように、初めから諸教会のもとにあったのではないかのようにである。

8

Atquin haec magis primordio fuisse credibile est, ut priora, qua apostolica; ut cum ipsis Ecclesiis dedicata. Caeterum, quale est, si nihil Apostoli ediderunt, ut discipuli potius ediderint, qui nec discipuli existere potuissent sine ulla doctrina magistrorum?

PL 2, 367B

しかるに、これらの福音書こそがより初めからあったと信じるのがふさわしい。それらは、使徒に連なるものとしてより先にあり、諸教会そのものとともに献げられたものだからである。それにしても、もし使徒たちが何も公にしなかったとすれば、むしろ弟子たちが公にしたということになるが、それはいかなることであろうか。師たちの教えが全くなければ、弟子たちは弟子として存在することすらできなかったはずなのに。

9

Igitur dum constet haec quoque apud Ecclesias fuisse, cur non haec quoque Marcion attigit, aut emendanda si adulterata, aut agnoscenda si integra? nam et competit, ut si qui Evangelium pervertebant, eorum magis curarent perversionem, quorum sciebant auctoritatem receptiorem, ideo et pseudapostoli, quod per falsum Apostolos imitarentur.

PL 2, 367B

したがって、これらの福音書もまた諸教会のもとにあったことが確かであるとすれば、マルキオンはなぜこれらにも手をつけなかったのか――もし混ぜ物をされているならば直すべきものとして、もし完全であるならば認めるべきものとして。というのも、もし福音書を歪めようとする者たちがいたのであれば、彼らはむしろ、より広く受け入れられていると知っている権威を持つ福音書の歪曲にこそ、力を注いだはずだからである。それゆえにこそ、偽使徒たちもまた、偽って使徒たちを装おうとしたのである。

10

In quantum ergo emendasset quae fuissent emendanda, si fuissent corrupta, in tantum confirmavit non fuisse corrupta, quae non putavit emendanda. Denique emendavit, quod corruptum existimavit. Sed ne hoc merito, quia non fuit corruptum.

PL 2, 367B

したがって、もし〔他の福音書が〕損なわれていたならば、彼は直されるべきものを直したはずである。その度合いに応じて、彼が直すべきだと考えなかったものは、損なわれていなかったことを、まさに彼自身が確かなものとしたことになる。要するに、彼は損なわれていると見なしたものだけを直したのである。しかし、それも正当ではない。なぜなら、それは損なわれてなどいなかったからである。

11

Si enim apostolica integra cucurrerunt; Lucae autem quod est secundum nos, adeo congruit regulae eorum, ut cum illis apud Ecclesias maneat, jam et Lucae constat integrum decucurrisse usque ad sacrilegium Marcionis.

PL 2, 367C

というのも、もし使徒に連なる諸福音書が完全なままに進んできたのであれば、そして我々のもとにあるルカの福音書が、それらの規範とこれほどまでに一致し、諸教会のもとでそれらとともに保たれているのであれば、ルカの福音書もまた、マルキオンの冒瀆に至るまで、完全なままに進んできたことが、すでに確かとなるからである。

12

Denique, ubi manus illi Marcion intulit, tunc diversum et aemulum factum est apostolicis. Igitur dabo consilium discipulis ejus, ut aut et illa convertant, licet sero, ad formam sui, quo cum apostolicis convenire videantur (nam et quotidie reformant illud, prout a nobis quotidie revincuntur), aut erubescant de magistro ubique traducto, cum Evangelii veritatem nunc ex conscientia tramittit; nunc ex impudentia evertit.

PL 2, 367C

そしてついに、マルキオンがそれに手を下したとき、それは使徒に連なる諸福音書とは異なる、それらに張り合うものとなったのである。したがって私は、彼の弟子たちに、こう助言しよう。たとえ遅きに失したとはいえ、あの〔ほかの〕諸福音書のほうをも、自分たちの福音書の型に合わせて作り変えるがよい、そうすれば彼らも、使徒に連なる諸福音書と一致していると見えるであろうから(実際、彼らは我々によって日々論駁されるたびに、自分たちのそれを日々作り直しているのだから)。さもなければ、至るところで晒し者にされているその師について、恥じ入るがよい――彼は福音書の真理を、あるときは良心から見逃し、あるときは恥知らずから覆しているのだから、と。

13

His fere compendiis utimur, cum de Evangelii fide adversus haereticos experimur, defendentibus et temporum ordinem posteritati falsariorum praescribentem, et auctoritatem Ecclesiarum traditioni Apostolorum patrocinantem: quia veritas falsum praecedat necesse est; et ab eis procedat, a quibus tradita est.

PL 2, 368A

我々は、福音書の信頼性について異端者たちに対して論じるとき、おおよそこうした近道を用いるのである。すなわち、時の秩序が偽造者たちの後発性に対して抗弁を立て、諸教会の権威が使徒たちの伝承の後ろ盾となる、というものである。なぜなら、真理は必然的に偽りに先立つものであり、それを伝えた当の者たちから発するものだからである。

Liber IV, Caput VI

第IV巻 第VI章PL 2, 368A
1

Sed alium jam hinc inimus gradum, ipsum (ut professi sumus) evangelium Marcionis provocantes, sic quoque probaturi adulteratum.

PL 2, 368A

しかし我々は、ここからすでに別の段階へと進み、我々が公言したとおり、マルキオンの福音書そのものを俎上に載せて、これによってもまた、それが混ぜ物をされたものであることを証明しようとする。

2

Certe enim totum quod elaboravit, etiam antitheseis praestruendo, in hoc cogit, ut Veteris et Novi Testamenti diversitatem constituat; proinde Christum suum a Creatore separatum, ut Dei alterius, ut alienum legis et prophetarum.

PL 2, 368A

実に彼が骨折って作り上げたその全体は、『アンティテセイス』を土台として築くことも含めて、旧約聖書と新約聖書の相違を打ち立てるという、ただこの一点へと向かわせる。すなわち彼自身のキリストを創造主から切り離し、他の神のものとし、律法と預言者たちに無縁のものとするためである。

3

Certe propterea contraria quaeque sententiae suae erasit, conspirantia cum Creatore, quasi ab assertoribus ejus intexta: competentia autem sententiae suae reservavit. Haec conveniemus.

PL 2, 368B

実にそれゆえに彼は、自分の学説に反するものすべてを、すなわち創造主と一致し、あたかも創造主の擁護者たちによって織り込まれたものであるかのようなものを、削り取り、自分の学説に適合するものは残しておいた。これらに我々は立ち向かおう。

4

Haec amplectemur, si nobiscum magis fuerint; si Marcionis praesumptionem percusserint, tunc et illa constabit eodem vitio haereticae caecitatis erasa, quo et haec reservata.

PL 2, 368B

これらを我々は受け入れよう、もしそれらがむしろ我々の側に立ち、マルキオンの思い込みを打ち砕くものであるならば。そのときは、これらが残されたのと同じ異端の盲目という欠陥によって、かの削り取られた箇所もまた削り取られたのだということが明らかになるだろう。

5

Sic habebit intentio et forma opusculi nostri, sub illa utique conditione, quae ex utraque parte condicta sit.

PL 2, 368B

かくして我々の小著の意図と形は、双方の側から取り決められたその条件のもとに立てられることになる。

6

Constituit Marcion alium esse Christum, qui Tiberianis temporibus a Deo quondam ignoto revelatus sit in salutem omnium gentium; alium qui a Deo creatore in restitutionem judaici status sit destinatus, quandoque venturus.

PL 2, 368B

マルキオンは、キリストが二人いると定めている――一方は、ティベリウスの御代に、かつて知られざる神によって、あらゆる諸国民の救いのために啓示された者であり、他方は、創造主なる神によって、ユダヤ人の在り方の回復のために定められ、いずれ来たるべき者である。

7

Inter hos magnam et omnem differentiam scindit, quantam inter justum et bonum, quantam inter Legem et Evangelium, quantam inter judaismum et christianismum.

PL 2, 368C

彼はこの両者の間に、大きな、しかもあらゆる点にわたる相違を切り分ける――それは正義なる者と善なる者との間にあるほどの、律法と福音との間にあるほどの、ユダヤ教とキリスト教との間にあるほどの相違である。

8

Hinc et nostra praescriptio, qua defigimus, nihil Christo Dei alterius commune esse debere cum Creatore: caeterum, Creatoris pronuntiandum, si administraverit dispositiones ejus, si impleverit prophetias ejus, si adjuverit leges ejus, si repraesentaverit promissiones ejus, si restauraverit virtutes ejus, si sententias reformaverit, si mores, si proprietates expresserit.

PL 2, 368C

ここから我々の抗弁もまた生じる。それによって我々はこう定める――他の神のキリストには、創造主と共通するところが何一つあってはならない。そうでなければ、その者は創造主のものと宣告されねばならない。すなわち、もしその者が創造主の配剤を執行し、その預言を成就し、その律法に力を貸し、その約束を体現し、その力の証を立て直し、その判決を改めて形づくり、その習わしを、その特質を表すならば。

9

Hujus pacti et hujus praescripti quaeso te, lector, meminoris ubique, et incipe recognoscere aut Marcionis Christum, aut Creatoris.

PL 2, 368C

この協約と、この抗弁の定めとを、読者よ、あらゆる箇所で覚えていてほしいと私は願う。そしてマルキオンのキリストか、創造主のキリストかを、見分け始めるがよい。

Liber IV, Caput VII

第IV巻 第VII章PL 2, 369A
1

Anno quintodecimo principatus Tiberiani (Luc. III, 1), proponit eum descendisse in civitatem Galilaeae, Capharnaum (Luc. IV, 31); utique de coelo Creatoris, in quod de suo ante descenderat.

PL 2, 369A

ティベリウス帝の治世の第十五年に(ルカ3:1)、彼はガリラヤの町、カファルナウムへ下ったと、マルキオンは説く(ルカ4:31)。それはむろん創造主の天からのことであるが、彼は以前、自分自身の天からその創造主の天へと下っていたはずなのである。

2

Ecquid ergo ordinis fuerat, ut prius de suo coelo in Creatoris descendens describeretur? Cur enim non et ista reprehendam, quae non implent fidem ordinariae narrationis, deficientis in mendacio semper?

PL 2, 369A

そもそも、まず自分の天から創造主の天へ下ったことが描かれる、という順序がなくてはならなかったのではないか。私はなぜ、順序立った叙述にふさわしい信憑性を満たさず、常に虚偽のうちに破綻しているこれらの点を、咎めてはならないのか。

3

Plane semel dicta sint, per quae jam alibi retractavimus, an descendens per Creatorem, et quidem adversus ipsum potuerit ab eo admitti, et inde tramitti in terram aeque ipsius. Nunc autem et reliquum ordinem descensionis expostulo tenens descendisse illum.

PL 2, 369A

この点については、他の箇所ですでに論じ直したとおりのことが、一度言われれば十分としよう――すなわち、創造主を通って下る者、しかも創造主に敵対する者が、はたして創造主によって受け入れられ、そこから同じく創造主のものである地上へと送られ得たのかどうか、という点である。しかし今は、彼が下ったということそのものを前提として保持しつつ、下降の残りの順序についても、私は問い質そう。

4

Viderit enim sicubi apparuisse positum est. Apparere, subitum ex inopinato sapit conspectum, qui semel impegerit oculos in id quod sine mora apparuit. Descendisse autem, dum sit, videtur, et subit oculos; de facto etiam ordinem facit.

PL 2, 369B

もしどこかに「現れた」と記されていたとしても、それは問うまい。「現れる」ということは、遅滞なく現れたものに一度目を打ち当てた者にとって、不意に思いがけないところからの目撃を意味する。しかし「下った」ということは、それがなされているそのあいだに見て取られ、目に入ってくるものであり、事実そのものによって順序をも作り出す。

5

Atque ita cogit exigere, quali habitu, quali suggestu, quonam impetu vel temperamento, etiam quo in tempore diei noctisve descenderit; praeterea quis viderit descendentem, quis retulerit, quis asseveraverit rem utique nec asseveranti facile credendam.

PL 2, 369B

そしてそれゆえ、次のことを問い質すよう強いられる――どのような姿で、どのような足場によって、いかなる勢いあるいは加減で、また昼夜のいずれの時刻に下ったのか。さらに、誰が下る彼を見たのか、誰がそれを報告したのか、誰が――断言する者自身でさえ容易には信じがたいはずのその事を――断言したのか。

6

Indignum denique ut Romulus quidem ascensus sui in coelum habuerit Proculum affirmatorem, Christus vero Dei descensus de coelo suo sui non invenerit annuntiatorem; quasi non sic et ille ascenderit iisdem mendacii scalis, sicut et iste descendit.

PL 2, 369B

実に嘆かわしいことだ。ロムルスは天への自らの昇天について、プロクルスという証言者を得ていたというのに、神のキリストは、自らの天からの下降について、それを告げる者を一人も見出せなかったとは。あたかも、彼〔キリスト〕が下ったのと同じ虚偽の梯子によって、彼〔ロムルス〕もまた昇ったのではないかのようにである。

7

Quid autem illi cum Galilaea, si non erat Creatoris? cui ista regio destinabatur ingressuro praedicationem, dicente Isaia (Is., IX, 1-2): Hoc primum bibito , cito facito, regio Zabulon, et terra Nepthalim, et caeteri qui maritimam ad Jordanem , Galilaea nationum, populus qui sedetis in tenebris, videte lumen magnum; qui habitatis terram, sedentes in umbra mortis, lumen ortum est super vos.

PL 2, 369C

しかし彼に、ガリラヤと何の関わりがあろうか、もし彼が創造主のものでなかったならば。宣べ伝えに踏み入ろうとする者にこの地方が定められていたのは、イザヤがこう言っているとおりである(イザヤ9:1-2)――「まずこれを飲め、速やかに行え。ザブロンの地、ネフタリムの地、そしてヨルダンに沿う海辺に住む残りの者たちよ、諸国民のガリラヤよ、闇の中に座す民よ、汝ら、大いなる光を見よ。地に住み、死の陰に座す者たちよ、光は汝らの上に昇った」と。

8

Bene autem quod et Deus Marcionis, illuminator vindicatur nationum: quo magis debuerit vel de coelo descendere, etsi utique in Pontum potius descendere, quam in Galilaeam.

PL 2, 370A

しかし好都合なことに、マルキオンの神もまた諸国民を照らす者として主張されている。それゆえ彼はなおのこと、天から下るべきであった――もっとも、ガリラヤよりもむしろポントスへと下るべきではあったにせよ。

9

Caeterum, et loco et illuminationis opere secundum praedicationem occurrentibus Christo, jam eum prophetatum incipimus agnoscere, ostendentem in primo ingressu (Matth., V, 17) venisse se non ut Legem et Prophetas dissolveret , sed ut potius adimpleret.

PL 2, 370A

さて、場所においても照らすという働きにおいても、それが宣べ伝えに対応する形でキリストに現れる以上、我々はすでに、彼が預言された者であることを認め始める。彼は最初に踏み入ったその場で、自分が来たのは律法と預言者たちを廃するためではなく、むしろ成就するためであることを示したのである(マタイ5:17)。

10

Hoc enim Marcion, ut additum, erasit. Sed frustra negabit Christum dixisse, quod statim fecit ex parte. Prophetiam enim interim de loco adimplevit, de coelo statim ad synagogam, ut dici solet, AD QUOD VENIMUS HOC AGE.

PL 2, 370A

実にマルキオンは、これを後から付け加えられたものとして削り取った。しかし彼が、キリストがそう言ったことを否定しても無駄である。なぜなら、キリストは即座に、部分的にはそれを実行に移したからである。すなわち、彼はさしあたり場所についての預言を成就した――天から出て、直ちに会堂へと。よく言われるとおり、「来た用向きに、さっそく取りかかれ」ということである。

11

Marcion, aufer etiam illud de Evangelio: Non sum missus nisi ad oves perditas domus Israel (Matt., XV, 24), et: Non est auferre panem filiis, et dare eum canibus (Matt., VII, 27); ne scilicet Christus Israelis videretur. Sufficiunt mihi facta pro dictis.

PL 2, 370B

マルキオンよ、福音書からこれも取り除くがよい――「私はイスラエルの家の失われた羊以外の者には遣わされていない」(マタイ15:24)、また「子らのパンを取り上げて犬に与えるのはよくない」(マタイ7:27)を。それは無論、キリストがイスラエルのキリストと見られないようにするためである。しかし私には、言葉の代わりに行いで十分である。

12

Detrahe voces Christi mei, res loquentur. Ecce venit in synagogam; certe ad oves perditas domus Israelis. Ecce doctrinae suae panem prioribus offert Israelitis; certe ut filios praefert. Ecce aliis eum nondum impertit; certe ut canes praeterit.

PL 2, 370B

私のキリストの言葉を取り去ってみるがよい。事実そのものが語るであろう。見よ、彼は会堂に来た――確かに、イスラエルの家の失われた羊のもとへである。見よ、彼は自らの教えのパンを、まず先にイスラエル人たちに差し出す――確かに、子らとして優先しているのである。見よ、彼はまだ他の者たちにはそれを分け与えない――確かに、犬として素通りしているのである。

13

Quibus autem magis impertisset, quam extraneis Creatoris, si ipse in primis non fuisset Creatoris?

PL 2, 370B

しかし、もし彼自身がそもそも創造主のものでなかったなら、創造主にとって無縁な者たち以上に、いったい誰にそれを分け与えたであろうか。

14

Et tamen quomodo in synagogam potuit admitti tam repentinus, tam ignotus; cujus nemo adhuc certus de tribu, de populo, de domo, de censu denique Augusti, quem testem fidelissimum dominicae nativitatis romana archiva custodiunt?

PL 2, 370B

しかしそれにしても、これほど突然に現れ、これほど知られていない者が、どうして会堂に受け入れられ得たのか。彼については、部族についても、民についても、家についても、さらにはアウグストゥスの人口調査についてさえ、まだ誰も確かなことを知らないのだ。しかもその人口調査こそ、主の誕生の最も確かな証人として、ローマの公文書が保管しているものである。

15

Meminerant certe, nisi circumcisum scirent, non admittendum in sancta sanctorum. Sed etsi passim synagoga adiretur, non tamen ad docendum, nisi ab optime cognito et explorato et probato, jam pridem in hoc ipsum, vel aliunde commendato cum hoc munere.

PL 2, 370C

彼らは確かに覚えていたはずである――割礼を受けていると知らなければ、至聖所にその者を入れてはならないということを。しかし、たとえ会堂には誰でも自由に出入りできたとしても、教える段になれば話は別であって、すでに以前からまさにこの務めのために十分に知られ、調べられ、認められた者、あるいは他所からこの役目とともに推薦された者でなければ、認められなかったはずである。

16

Stupebant autem omnes ad doctrinam ejus; plane: quoniam, inquit, in potestate erat sermo ejus (Luc., IV, 32): non quoniam adversus Legem et Prophetas docebat.

PL 2, 371A

しかし、すべての者が彼の教えに驚嘆していた。それは明らかに、「彼の言葉には権力があったから」である(ルカ4:32)。律法と預言者たちに反して教えていたからではない。

17

Utique enim eloquium divinum et vim et gratiam praestabat, magis exstruens quam destruens substantiam Legis et Prophetarum.

PL 2, 371A

実に、神的な言葉は力と恩寵とを示していたのであり、律法と預言者たちの実体を破壊するよりも、むしろ築き上げていたのである。

18

Alioquin non stuperent, sed horrerent; nec mirarentur, sed statim aversarentur destructorem Legis et Prophetarum; et utique in primis alterius Dei praedicatorem: quia nec potuisset adversus Legem et Prophetas docere. et hoc nomine adversus Creatorem, non praemissa diversae atque aemulae divinitatis professione.

PL 2, 371A

さもなければ、彼らは驚嘆するのではなく身震いしたはずであり、感嘆するのではなく、律法と預言者たちの破壊者を、そしてまず何よりも他の神を宣べ伝える者を、直ちに拒絶したはずである。というのも彼は、異なる、しかも対抗する神性の告白をあらかじめ示すことなしには、律法と預言者たちに反して、またその点で創造主に反して、教えることなどできなかったはずだからである。

19

Cum ergo nihil tale Scriptura significet, nisi solam vim et potestatem sermonis admirationi fuisse, facilius ostendit, secundum Creatorem docuisse illum, quia non negavit, quam adversus Creatorem, quia non significavit.

PL 2, 371A

したがって、聖典がそのようなことを何一つ示さず、ただ言葉の力と権力とが人々を驚嘆させたということしか示していない以上、それは、彼が創造主に即して教えたということ――聖典がそれを否定していない以上――を、彼が創造主に反して教えたということ――聖典がそれを示してもいない以上――よりも、容易に示していることになる。

20

Atque ita aut ejus erit agnoscendus, secundum quem docuit; aut praevaricator judicandus, si secundum eum, adversus quem venerat, docuit. Exclamat ibidem spiritus daemonis (Luc. IV, 34): Quid nobis et tibi est, Jesu? venisti perdere nos? scio qui scis, sanctus Dei.

PL 2, 371B

こうして彼は、自分がそれに即して教えたその者に属する者と認められるべきか、それとも――もし彼が、対抗してやって来たはずのその者に即して教えたのだとすれば――背信者と判じられるべきかの、いずれかである。まさにそこで、悪霊の霊が叫ぶ(ルカ4:34)――「我々とお前と何の関わりがあるのか、イエスよ。お前は我々を滅ぼしに来たのか。私は知っている、お前が何者であるかを、神の聖者よ」と。

21

Hic ego non retractabo, an et hoc cognomentum competierit ei, quem nec Christum vocari oporteret, si non Creatoris. Alibi jam de nominibus ex postulatum est.

PL 2, 371B

ここで私は、もし創造主のものでなければそもそも「キリスト」と呼ばれるべきですらなかった者に、この呼び名もまたふさわしかったかどうかを、改めて論じ直すことはしない。名前については、すでに他の箇所で十分に論じ尽くされているのだから。

22

At nunc discepto, quomodo hoc eum vocari cognoverit daemon, nulla unquam retro emissa praedicatione in illum a Deo ignoto, et in id temporis muto, cujus nec sanctum eum contestari potuit, ut ignoti etiam ipsi suo Creatori.

PL 2, 371B

しかし今、私が論じるのは、悪霊がいったいどのようにして、彼をこのように呼ぶべきだと知り得たのか、という点である。知られざる神からは、彼について過去に一度も預言が発せられたことはなく、その神はその時点に至るまで沈黙したままであった。悪霊は、彼がその神の聖なる者であることを証しすることさえできなかったはずである――その神は、悪霊自身の創造主にさえ知られていなかったのだから。

23

Quid autem jam tale ediderat novae divinitatis, per quod posset alterius Dei sanctus intelligi? tantum quod synagogam introgressus, et nec sermone operatus aliquid adversus Creatorem?

PL 2, 371B

そもそも彼は、それによって他の神の聖者であると理解され得るような、新しい神性の何を、いったいすでに示していたというのか。ただ会堂に入り、しかも言葉によって創造主に反する何事も行っていないというのに。

24

Sicut ergo quem ignorabat, nullo modo poterat Jesum et sanctum Dei agnoscere; ita, quem norat, agnovit. Nam et Prophetam meminerat sanctum Dei praedicasse, et Jesum nomen Dei esse in filio Nave.

PL 2, 371C

したがって、彼〔悪霊〕が知らなかった者を、イエスであり神の聖者であると認めることは、到底できなかったはずである。そのように、彼が知っていた者を、彼は認めたのである。というのも彼は、預言者が神の聖者を予め告げ知らせていたことも、また「イエス」という名が、ヌンの子〔ヨシュア〕において神の名であったことも、覚えていたからである。

25

Haec et ab angelo exceperat secundum nostrum Evangelium (Luc. I, 35): Propterea, quod in te nascetur vocabitur sanctum, Filius Dei, et vocabis nomen ejus Jesum.

PL 2, 371C

これらのことを、彼〔悪霊〕は、我々の福音書によれば、天使からも聞き取っていた(ルカ1:35)――「それゆえ、汝のうちに生まれる者は聖なる者、神の子と呼ばれるであろう。そして汝はその名をイエスと呼ぶがよい」と。

26

Sed et habebat utique sensum aliquem dominicae dispositionis (licet daemon tamen) magis quam alienae, et nondum satis cognitae. Nam et praemisit: Quid nobis et tibi ? non quasi in extraneum Jesu, ad quem pertinent spiritus Creatoris.

PL 2, 371C

しかし彼〔悪霊〕は、たとえ悪霊であるとはいえ、他所の、いまだ十分に知られてもいない配剤についてよりは、むしろ主の配剤について、何らかの感覚を確かに持っていた。というのも彼は先に、「我々とお前と何の関わりがあるのか」と言ったのであり、それは、創造主の霊たちが属するイエスに対して、無縁な者へ向けるかのようにではなかったからである。

27

Nec enim dixit: « quid tibi et nobis? » sed: Quid nobis et tibi? se deplorans, et sorti suae exprobrans: quam jam videns, adjicit: Venisti perdere nos.

PL 2, 371D

彼は「お前と我々に何の関わりがあるのか」とは言わず、「我々とお前に何の関わりがあるのか」と言った。自らを嘆き、自分の定めを責めながらである。そしてそれをすでに見て取りつつ、彼は付け加えた――「お前は我々を滅ぼしに来たのか」と。

28

Adeo judicis et ultoris, et ut ita dixerim, saevi Dei Filium agnoverat Jesum, non optimi illius et perdere et punire nescientis. Quorsum hunc locum praemisimus? ut Jesum et a daemone non alium doceamus agnitum, et a semetipso non alium conformatum quam Creatoris.

PL 2, 371D

かくも彼は、審判者であり、報復者であり、いわば苛烈な神の子として、イエスを認めていたのであって、滅ぼすことも罰することも知らない、かの至善の神の子としてではなかった。我々が何のためにこの箇所を先に述べたのかと言えば、イエスが悪霊によっても他の者としてではなく認められ、また彼自身によっても、創造主の者以外の何者としても形作られなかったことを教えるためである。

29

Atquin, inquis, increpuit illum Jesus. Plane ut invidiosum, et in ipsa confessione petulantem, et male adulantem; quasi haec esset summa gloria Christi, si ad perditionem daemonum venisset, et non potius ad hominum salutem; qui nec discipulos de subactione spirituum, sed de candida salutis gloriari volebat.

PL 2, 372A

しかし、お前は言う――「イエスは彼を叱りつけたではないか」と。それは明らかに、妬みを買う者として、まさにその告白のうちで生意気な者として、そして悪しく媚びへつらう者として、である。あたかも、悪霊たちを滅ぼすために来たことこそがキリストの最高の栄光であって、人間の救いのためにではなかったかのようにである。彼は、弟子たちが諸霊を服従させたことについてではなく、救いの清らかさについて誇ることを望んでいたのだから。

30

Aut cur eum increpuit? Si quasi mentitum in totum, ergo non fuit Jesus, nec Dei sanctus omnino.

PL 2, 372A

それとも、彼は何のために彼〔悪霊〕を叱りつけたのか。もし全面的に偽りを述べた者としてであれば、そうであれば彼〔キリスト〕はそもそもイエスでもなく、神の聖者でもまったくなかったことになる。

31

Si quasi ex parte mentitum, quod cum Jesum quidem et sanctum Dei, sed Creatoris existimasset, injustissime increpuit hoc sentientem, quod sciebat sentiendum, et hoc non existimantem, quod ignorabat existimandum, alium Jesum, et alterius Dei sanctum.

PL 2, 372A

もし部分的に偽りを述べた者としてであれば――すなわち、イエスであり神の聖者であるとは考えつつも、それを創造主のものと考えていたという点で偽っていたとすれば――〔イエスは〕、感じるべきだと知っていたことを感じ、また、別のイエス、別の神の聖者であると考えるべきだとは知らなかったがゆえにそう考えなかったその者を、この上なく不当に叱りつけたことになる。

32

Quod si verisimiliorem statum non habet increpatio, nisi quem nos interpretamur, jam ergo et daemon nihil mentitus est, non ob mendacium increpitus: ipse enim erat Jesus, praeter quem alium daemon agnovisse non poterat; et Jesus eum confirmavit, quem agnoverat daemon, dum non ob mendacium increpat daemonem.

PL 2, 372B

そして、もしこの叱責が、我々の解釈する在り方以外に、より真実らしい在り方を持たないのであれば、そのとき悪霊は何一つ偽っていなかったことになり、偽りのゆえに叱られたのでもなかったことになる。なぜなら、悪霊がそれ以外の者を認めることなどできなかったその当のイエスこそが、まさに彼であったからである。そして、悪霊を偽りのゆえに叱ったのではないことによって、イエスは、悪霊が認めたその者〔すなわち自分自身〕を確証したのである。

Liber IV, Caput VIII

第IV巻 第VIII章PL 2, 372B
1

Nazaraeus vocari habebat secundum prophetiam Christus Creatoris: unde et ipso nomine nos Judaei Nazaraeos appellant per cum. Nam et sumus, de quibus est (Thren., IV, 7): Nazaraei exalbati sunt super nivem.

PL 2, 372B

創造主のキリストは、預言に従って「ナザレ人」と呼ばれるはずであった。それゆえユダヤ人たちは、彼にちなんで、まさにこの名によって我々をも「ナザレ人」と呼ぶのである。実に我々はそうなのだから――そのことについて言われているとおりである(哀歌4:7)――「ナザレ人たちは雪よりも白くされた」と。

2

Qui scilicet retro luridati delinquentiae maculis, et nigrati ignorantiae tenebris. Christo autem appellatio Nazaraei competitura erat ex infantiae latebris, ad quas apud Nazareth descendit, vitando Archelaum filium Herodis.

PL 2, 372B

すなわち、かつては過ちの染みによって黄ばみ、無知の闇によって黒ずんでいた者たちである。しかしキリストにとって、「ナザレ人」という呼称は、幼少期の隠れ家から与えられることになっていた。彼はヘロデの子アルケラオスを避けて、ナザレにあるその隠れ家へと下ったのである。

3

Hoc propterea non omisi, quia Christum Marcionis oportuerat omne commercium ejerasse etiam locorum familiarium Christi Creatoris, habentem tanta Judaeae oppida, non ita Christi Creatoris per Prophetas emancipata. Caeterum.

PL 2, 372C

私がこれを見過ごさなかったのは、次の理由による――マルキオンのキリストは、創造主のキリストにゆかりの深い土地との関わりを、すべて拒んでおくべきであったからである。ユダヤにはこれほど多くの町があり、そのうちには創造主のキリストのものとして預言者たちによってそこまで明け渡されてはいない町もあったのだから。ともあれ。

4

Prophetarum erit Christus, ubicumque secundum Prophetas invenitur. Et tamen apud Nazareth quoque nihil novi notatur praedicasse, dum alio merito unius proverbii (Luc. IV, 23), ejectus refertur.

PL 2, 372C

キリストは、預言者たちに即して見出される場所であれば、どこであれ預言者たちのものである。しかもナザレにおいてもまた、彼が何ら新しいことを宣べ伝えたとは記されておらず、ただ一つの諺のゆえに、別の理由によって追い出されたと伝えられているにすぎない(ルカ4:23)。

5

Hic primum manus ei injectas animadvertens, necesse habeo jam de substantia ejus corporali praefinire, quod non possit phantasma credi, qui contactum, et quidem violentia plenum, detentus et captus, et ad praecipitium usque protractus, admiserit.

PL 2, 372C

ここで初めて、彼に手がかけられたことに気づいたので、私は今、彼の肉体的な実体についてあらかじめ定めておかねばならない――すなわち、捕らえられ拘束され、崖の縁まで引きずられて、それも暴力に満ちた接触を受け入れた者が、幻であると信じられることはあり得ない、ということを。

6

Nam etsi per medios evasit, sed ante jam vim expertus, et postea dimissus; scilicet soluto, uti adsolet, tumultu; vel etiam irrupto, non tamen per caliginem eluso, quae nulli omnino tactui succidisset, si fuisset.

PL 2, 372D

たとえ彼が群衆のただ中を通り抜けて逃れたとしても、その前にすでに暴力を経験しており、その後になって解き放たれたのである。すなわち、常のことであるように騒動が収まったか、あるいは騒動が破られたかしたのであって、霧によって欺いて逃れたのではない。もし霧であったなら、いかなる接触にもまったく屈しなかったはずだからである。

7

Tangere enim et tangi, nisi corpus, nulla potest res, etiam saecularis sapientiae digna sententia est.

PL 2, 373A

触れることも、触れられることも、肉体でなければいかなるものにもできない。これは世俗の知恵にもふさわしい格言である。

8

Ad summam, et ipse mox tetigit alios, quibus manus imponens, utique sentiendas, beneficia medicinarum conferebat, tam vera, tam non imaginaria, quam erant per quas conferebat. Ipse igitur est Christus et Isaie, remediator valetudinum.

PL 2, 373A

要するに、彼自身もまた間もなく他の者たちに触れ、その者たちに手を――確かに感じ取られる手を――置きながら、治癒の恩恵を授けていた。それは、それを授ける手立てとなったその手と同じだけ、真実で、見せかけのものではなかった。ゆえに彼こそが、イザヤの言うキリストでもあり、病を癒す者である。

9

Hic, inquit (Is., LIII, 4), imbecillitates nostras aufert, et languores portat. Portare autem Graeci etiam pro eo solent ponere, quod est tollere. Sufficit interim mihi generalis repromissio. Quodcumque curaverit Jesus, meus est.

PL 2, 373A

「この方は」とイザヤは言う(イザヤ53:4)、「我々の弱さを取り除き、病を担う」と。ところで、ギリシア人たちは「担う」を「取り除く」の意味に用いることもある。さしあたり私には、この一般的な約束で十分である。イエスが何を癒したのであれ、そのイエスは我がものである。

10

Veniemus tamen et ad species curationum. Caeterum, et a daemoniis liberare, curatio est valetudinis. Itaque spiritus nequam, quasi ex forma jam prioris exempli cum testimonio excedebant vociferantes: Tu es Filius Dei. Cujus Dei, vel hic pareat.

PL 2, 373A

しかし我々は、治癒の個々の種類についても論じることになろう。ところで、悪霊から解き放つこともまた、病の治癒である。そこで、悪しき諸霊は、すでに先の型どおりに、証言を伴いながら叫び出て行った――「お前は神の子である」と。どの神の子であるかは、せめてここで明らかになるがよい。

11

Sed proinde increpabantur, et jubebantur tacere. Proinde enim Christus ab hominibus, non a spiritibus immundis, volebat se Filium Dei agnosci. Ille Christus duntaxat, cui hoc congruebat; quia praemiserat per quos posset agnosci, et utique digniores praedicatores.

PL 2, 373B

しかしそれゆえに、彼らは叱りつけられ、黙るよう命じられた。なぜなら、キリストは、汚れた霊たちによってではなく、人間たちによって自分が神の子であると認められることを望んでいたからである。これがふさわしいのは、まさにあのキリストに限られる。なぜなら彼は、自分が認められうるための、しかもより値打ちのある宣べ伝える者たちを、あらかじめ遣わしていたからである。

12

Illius erat, praeconium immundi spiritus respuere, cui sancti abundabant. Porro, qui nunquam fuerat annuntiatus, si tamen volebat agnosci (frustra autem venerat, si nolebat), non esset aspernatus testimonium alienae et cujuscumque substantiae, qui propriae non habebat, qui in aliena descenderat.

PL 2, 373B

汚れた霊の布告を拒むのは、聖なる者たちに事欠かないその者〔創造主のキリスト〕にこそふさわしいことであった。さらに、これまで一度も予告されたことのなかった者、もし彼がそれでも認められることを望んでいたのなら――もし望んでいなかったのなら、無駄に来たことになるが――自分自身の実体からの証言を持たず、他所の〔世界〕へと下ってきた以上、たとえ他所の、どのような実体からの証言であれ、それを退けたりはしなかったはずである。

13

Jam nunc et qua destructor Creatoris, nihil magis gestisset, quam a spiritibus ipsius agnosci, et divulgari prae timore, nisi quod Marcion Deum suum timeri negat, defendens bonum non timeri, sed judicem, apud quem sint materiae timoris, ira, saevitia, judicia, vindicta, damnatio.

PL 2, 373B

そして今や、創造主の破壊者としての立場からすれば、創造主自身の霊たちによって認められ、恐れのあまり言い広められることほど、彼が望んだはずのことはなかったであろう。ただし、マルキオンは自分の神が恐れられることを否定し、恐れられるのは善き者ではなく審判者であって、怒り、苛烈さ、裁き、報復、断罪といった恐れの材料はその審判者のもとにこそあるのだ、と主張している点は別である。

14

Sed et daemonia timore utique cedebant. Ergo timendi Dei Filium confitebantur, occasionem habitura non cedendi, si non timendi. Et ille jussu et increpitu ea expellens, non suasu qua bonus, timendum se exhibebat.

PL 2, 373C

しかし悪霊たちもまた、確かに恐れのゆえに退いていた。したがって彼らは、恐れられるべき神の子であると告白していたことになる。もし恐れられるべきでなかったなら、彼らには退かない口実があったはずだからである。そして彼は、命令と叱責とによって彼らを追い出しつつ、善き者としての説得によってではなく、自らを恐れられるべき者として示していたのである。

15

Aut numquid ideo increpabat, quia timebatur nolens timeri? Et quomodo ea volebat excedere, quod nisi timore non facerent? Cecidit ergo in necessitatem, qua disparem se naturae suae ageret: cum posset ut bonus semel eis parcere.

PL 2, 373C

それとも、恐れられることを望まなかったのに恐れられていたから、彼は叱りつけたというのか。そして、恐れなしにはしないようなことを、彼らにさせようとしたとは、いったいどういうことか。かくして彼は、必然に陥ったことになる――善き者として、一度は彼らを容赦することもできたはずなのに、それによって自分の本性に反するふるまいをすることになったのである。

16

Cecidit et in aliam praevaricationis notam; cum se a daemoniis quasi Filium Creatoris sustineret timeri, ut jam non propria potestate expelleret daemonia, sed per Creatoris auctoritatem. In solitudinem procedit. Solemnis et hujusmodi regio Creatoris.

PL 2, 373C

彼はまた別の背信のしるしにも陥った。悪霊たちによって、あたかも創造主の子であるかのように恐れられるのを甘んじて受けたことにより、もはや自分自身の権力によってではなく、創造主の権威によって悪霊たちを追い出すことになったからである。彼は荒れ野へと進み出る。この種の地方もまた、創造主に慣わしのものである。

17

Oportebat sermonem illic quoque videri in corpore, ubi egerat aliquando et in nube. Competebat et Evangelio habitus loci, qui placuerat et Legi. Capiat itaque jucunditatem solitudo, hoc Isaias (Is., XXXV, 1) promiserat.

PL 2, 373D

かの言葉は、かつて雲の中でも働いていたその同じ場所において、肉体をまとってもまた見られるべきであった。この場所の様相は、律法にも好都合であったのだから、福音にもふさわしいものであった。それゆえ「荒れ野は喜びを受け取るがよい」と、イザヤは約束していたのである(イザヤ35:1)。

18

Detentus a turbis: Oportet me, inquit (Luc., IV, 42), aliis civitatibus annuntiare regnum Dei. Ostenderat jam alicubi Deum suum? Non puto adhuc usque. Sed de eis loquebatur, qui alium quoque Deum noverant. Nec hoc credo.

PL 2, 373D

群衆によって引き留められて、彼は言う(ルカ4:42)――「私は他の町々にも神の王国を告げ知らせなければならない」と。彼はすでにどこかで自分の神を示していただろうか。私はまだそうは思わない。それとも、彼は、他の神をも知っていた人々について語っていたのだ、と言うのか。私はこれも信じない。

19

Ergo si nec ille alium Deum ediderat, nec illi noverant praeter Creatorem, ejusdem Dei regnum portendebat, quem solum sciebat notum eis qui audiebant.

PL 2, 374A

したがって、もし彼が他の神を明かしてもいなければ、彼らも創造主のほかに何も知らなかったのだとすれば、彼が予告していたのは、聞いていた者たちに知られているのはその神だけだと彼自身が承知していた、その同じ神の王国であったことになる。

Liber IV, Caput IX

第IV巻 第IX章PL 2, 374A
1

De tot generibus operum, quid utique ad piscaturam respexit, ut ab illa in apostolos sumeret Simonem et filios Zebedaei?

PL 2, 374A

あまたの種類の仕事の中で、何ゆえに殊更に漁業に目を留め、そこからシモンとゼベダイの子らを使徒として選び取ったのか。

2

Non enim simplex factum videri potest, de quo argumentum processurum erat, dicens. (Luc., V, 10) Petro trepidanti de copiosa indagine piscium: Ne time, abhinc enim homines eris capiens.

PL 2, 374A

それは単純な出来事とは見えないはずである。なぜなら、そこから一つの論証が展開されることになっていたのだから――魚の夥しい漁獲に怯えるペトロに向かって(ルカ5:10)「恐れるな、今から後、汝は人を捕える者となるであろう」と言ったときに。

3

Hoc enim dicto, intellectum illis suggerebat adimpletae prophetiae, se eum esse, qui per Hieremiam pronuntiarat (Jerem., XVI, 16): Ecce ego mittam piscatores multos, et piscabuntur illos; homines scilicet.

PL 2, 374B

この言葉によって、彼は彼らに、預言が成就したという理解を差し向けていた。すなわち、自分こそが、エレミヤを通して(エレミヤ16:16)「見よ、私は多くの漁師を遣わす、彼らは彼らを漁るであろう」と告げたその者であるということを。彼らとは、すなわち人間のことである。

4

Denique relictis naviculis secuti sunt eum; ipsum intelligentes, qui coeperat facere quod edixerat. Aliud est, si adfectavit de naviculariorum collegio allegere, habiturus apostolum quandoque nauclerum Marcionem.

PL 2, 374B

そこで彼らは小舟を残して彼に従った。彼こそが、自ら告げたことを行い始めた当のその者であると悟ってのことである。もし彼が船主組合から選び取ろうと望んだのであれば話は別であって、その場合いつか船主マルキオンをも使徒として持つことになったであろう。

5

Praestruximus quidem adversus Antitheses, nihil proficere proposito Marcionis, quam putat, diversitatem Legis et Evangelii, ut et hanc a Creatore dispositam, denique praedicatam in repromissione novae legis et novi sermonis et Novi Testamenti.

PL 2, 374B

我々はすでに『アンティテセイス』に対して、マルキオンが考えるところの律法と福音の相違は、彼の企てにとって何ら益するところがないこと、そしてこの相違もまた創造主によって定められ、新しい律法、新しい言葉、新しい契約の約束のうちにすでに宣べ伝えられていたものであることを、あらかじめ論じ立てておいた。

6

Sed quoniam attentius argumentatur apud illum suum nescio quem συνταλαιπωρον, id est commiseronem, et συμμισουμενον, id est, coodibilem, in leprosi purgationem, non pigebit ei occurrere, et in primis figuratae legis vim ostendere; quae in exemplo leprosi non contingendi, imo ab omni commercio submovendi, communicationem prohibebat hominis delictis commaculati; cum qualibus et Apostolus (I Cor., V, 11) cibum quoque vetat sumere: participari enim stigmata delictorum, quasi ex contagione, si quis se cum peccatore miscuerit.

PL 2, 374B

しかし、彼が何者とも知れぬあの己の仲間――『共に苦しむ者』すなわちコンミゼロー、『共に憎まれるべき者』すなわちコオディビレム――を相手に、らい病人の清めについてより入念に論じているので、我々もこれに立ち向かうことを厭わず、まず何よりも予型としての律法の力を示すことにしよう。その律法は、らい病人に触れてはならない、いやそれどころかあらゆる交わりから遠ざけねばならないという実例において、罪によって汚された人間との交際を禁じていたのである。そのような者たちとは、使徒も(一コリント5:11)食を共にすることさえ禁じている。罪人と交わる者は、あたかも感染によるかのように、罪の烙印にあずかることになるからである。

7

Itaque Dominus volens altius intelligi Legem, per carnalia spiritalia significantem, et hoc nomine non destruens, sed magis exstruens quam pertinentius volebat agnosci, tetigit leprosum, a quo etsi homo inquinari potuisset, Deus utique non inquinaretur, incontaminabilis scilicet.

PL 2, 374C

そこで主は、律法が肉的な事柄によって霊的な事柄を示すものであることをより深く理解させようと望み、この点において律法を破壊するのではなく、むしろそれをより的確に知られるべきものとして打ち立てようとしつつ、らい病人に触れた。人間であればこれに触れて汚されることもあり得たであろうが、神である以上、決して汚されることはない。すなわち汚され得ぬ方だからである。

8

Ita non praescribetur illi quod debuerit legem observare, et non contingere immundum, quem contactus immundi non erat inquinaturus. Hoc magis meo Christo competere sic doceo, dum tuo non competere demonstro.

PL 2, 374C

こうして彼に対しては、律法を守り汚れた者に触れずにおくべきであった、という抗弁は成り立たない。汚れた者との接触が彼を汚すことはなかったからである。私はこのことが、まさしく我がキリストにこそふさわしいことを、お前のキリストにはふさわしくないことを示すことによって、教える。

9

Si enim ut aemulus legis tetigit leprosum, nihil faciens praeceptum legis, per contemptum inquinamenti, quomodo posset inquinari, qui corpus non habebat quod inquinaretur? phantasma enim inquinari non posset.

PL 2, 374D

なぜなら、もし彼が律法に対抗する者として、律法の命令に何ら従うことなく、汚れを蔑ろにしてらい病人に触れたのだとすれば、汚されるべき肉体を持たなかった者が、どうして汚され得ようか。幻は汚され得ないからである。

10

Qui ergo inquinari non poterat ut phantasma, jam non virtute divina incontaminabilis erit, sed phantasmatis inanitate: nec contempsisse videri potest inquinamentum, cujus materiam non habebat: ita nec legem destruxisse, qui inquinamentum ex occasione phantasmatis, non ex ostentatione virtutis evaserat.

PL 2, 375A

したがって、幻であるがゆえに汚され得なかった者は、もはや神的な力によって汚され得ぬのではなく、幻であるがゆえの空虚さによって汚され得ないのである。またその質料を持たなかった汚れを、蔑ろにしたと見なすこともできない。同様に、力の誇示によってではなく、幻であるという事情によって汚れを免れた者は、律法を破壊したとも見なされない。

11

Si autem Helisaeus, prophetes Creatoris, unicum leprosum Naaman syrum ex tot leprosis israelitis emendavit (IV Reg., V, 14), nec hoc ad diversitatem facit Christi, quasi hoc modo melioris, dum israelitem leprosum emundavit extraneus, quem suus dominus emundare non valuerat; syro facilius emundato, significato per nationes emundationis in Christo lumine earum, quae septem maculis capitalium delictorum inhorrerent, idololatria, blasphemia, homicidio, adulterio, stupro, falso testimonio, fraude.

PL 2, 375A

もし創造主の預言者エリシャが、あれほど多くのイスラエル人のらい病人の中からただ一人、シリア人ナアマンだけを(列王記第四5:14)清めたのだとしても、そのことはキリストの相違を証するものとはならない。あたかもこの点でキリストがより優れているかのごとくには――すなわち、外部の者が、その自身の主が清め得なかったイスラエル人のらい病人を清めた、というふうには。むしろシリア人がより容易に清められたことによって、諸国民がキリストの光のもとで清められることが予表されていたのであり、彼らは、偶像礼拝、冒瀆、殺人、姦通、淫行、偽証、詐取という七つの重い罪の汚点によって身の毛もよだつばかりであった。

12

Quapropter septies quasi per singulos titulos in Jordane lavit, simul et ut totius hebdomadis caperet expiationem; quia unius lavacri vis et plenitudo Christo soli dicabatur, facturo in terris, sicut sermonem compendiatum, ita et lavacrum.

PL 2, 375B

それゆえに彼は、あたかも一つ一つの名目に応じるかのように、七度ヨルダン川で身を洗った。同時にそれによって、一週間全体の贖いをも得るためであった。というのも、ただ一度の洗いの持つ力と充満とは、ひとえにキリストにのみ捧げられるべきものだったからである。キリストは地上において、言葉を凝縮したものとしたのと同じように、洗いをも凝縮したものとするはずであった。

13

Nam et hoc opponit Marcion, Helisaeum quidem materia eguisse, aquam adhibuisse, et eam septies; Christum vero verbo solo, et hoc semel functum, curationem statim repraesentasse. Quasi non audeam et verbum ipsum in substantiam Creatoris vindicare.

PL 2, 375B

というのも、マルキオンはこの点をも持ち出して反論する。エリシャは質料を必要とし、水を用い、しかもそれを七度用いたのに対し、キリストはただ言葉のみによって、しかも一度それを行っただけで、たちどころに癒しを現したではないか、と。あたかも、私がその言葉そのものをも創造主の実体に帰することを躊躇うとでもいうかのように。

14

Nullius rei non ille potior auctor, qui prior. Incredibile plane, ut potestas Creatoris verbo remedium vitii unius operata sit, quae verbo tantam mundi molem semel protulit. Unde magis dignoscitur Christus Creatoris, quam ex verbi potestate?

PL 2, 375B

いかなる事柄であれ、先なる者こそ、より優れた創始者である。創造主の力が、言葉によって世界というこれほど巨大な塊を一挙に生み出したのに、言葉によってただ一つの疾患の治療をなし得たということが、信じ難いはずがあろうか。言葉の力によってこそ、いっそう創造主のキリストであることが見分けられるのではないか。

15

Sed ideo alius Christus, quia aliter quam Helisaeus, quia potentior dominus famulo suo. Quid constituis, Marcion, proinde res agi a servis, quemadmodum ab ipsis dominis?

PL 2, 375C

しかし、キリストがエリシャとは異なる仕方で行ったから、また主が己の僕にまさって力ある者であるからといって、それゆえに別のキリストだ、というのか。マルキオンよ、お前は、僕たちによってなされる事柄が、主人たち自身によってなされる事柄と同じように行われるべきだと、何ゆえに定めるのか。

16

Non times ne in dedecus tibi vertat, si ideo Christum negas Creatoris, quia potentior fuerit famulo Creatoris, qui ad Helisaei pusillitatem major agnoscitur, si tamen major? Par enim curatio, licet distet operatio.

PL 2, 375C

もしお前が創造主のキリストを否定する理由が、彼が創造主の僕にまさって力ある者であったからだというのなら――もっとも、彼がより大なる者と認められるのはエリシャの卑小さに照らしてのことにすぎず、そもそも本当に『より大』であればの話だが――それが自分の恥辱に転じはしないかと、お前は恐れないのか。というのも、業のなし方は異なっていても、癒しそのものは等しいからである。

17

Quid amplius praestitit tuus Christus, quam meus Helisaeus? Imo, quid magnum praestitit tui Christi verbum? cum id praestiterit quod fluvius Creatoris. Secundum haec, caetera quoque occurrunt.

PL 2, 375C

お前のキリストは、我がエリシャにまさって何をより多く成し遂げたというのか。それどころか、お前のキリストの言葉が、何か偉大なことを成し遂げたとでもいうのか。それが成し遂げたのは、創造主の川が成し遂げたのと同じことに過ぎないのだから。これらの事柄に応じて、その他の点もまた明らかになる。

18

Quantum enim ad gloriae humanae aversionem pertinebat, vetuit eum divulgare: quantum autem ad tutelam legis, jussit ordinem impleri: Vade, ostende te sacerdoti, et offer munus quod praecepit Moyses.

PL 2, 375C

というのも、人間的な栄光を避けさせるという点では、彼にこれを言い広めることを禁じた。しかし律法を守らせるという点では、その定めが果たされるよう命じた。「行って、自らを祭司に見せ、モーセの命じた供え物を献げよ」と。

19

Argumenta enim figurata utpote prophetatae legis adhuc in suis imaginibus tuebatur, quae significabant hominem quondam peccatorem, verbo mox Dei emaculatum, offerre debere munus Deo apud templum, orationem scilicet et actionem gratiarum apud Ecclesiam, per Christum Jesum catholicum Patris sacerdotem.

PL 2, 376A

というのも、彼は、預言をなす律法に属する予型的な論拠を、なおその形象のうちに保ち続けていたからである。それらの形象が意味していたのは、かつて罪人であった人間が、まもなく神の言葉によって清められて後、神殿において神に供え物を献げねばならなかったように、教会において――父の普遍の祭司であるキリスト・イエスを通して――祈りと感謝の行いを献げねばならないということであった。

20

Itaque adjecit: Ut sit vobis in testimonium; sine dubio, quo testabatur se legem non dissolvere, sed adimplere; quo testabatur seipsum esse, qui morbos et valetudines eorum suscepturus annuntiabatur.

PL 2, 376A

そこで彼は付け加えた。「それが汝らへの証しとなるために」と。疑いなく、それによって彼は、自らが律法を廃するのではなく成就するのだということを証しし、また、彼らの病と患いを引き受ける者として予告されていた当のその者が自分であるということを証ししたのである。

21

Hanc tam congruentem et debitam interpretationem testimonii adulator Christi sui Marcion, sub obtentu mansuetudinis et lenitatis quaerit excludere.

PL 2, 376A

この証しについての、かくも整合的でしかるべき解釈を、自分のキリストに阿諛するマルキオンは、温順と柔和との口実の下に排除しようとする。

22

Nam et bonus, inquit, praeterea sciens omnem, qui lepra esset liberatus, solemnia legis executurum, ideo ita praecepit. Quid tum? Perseveravitne in bonitate, id est, permissione legis, an non?

PL 2, 376B

というのも、彼は言う。「彼は善き者であり、しかもらい病から解かれた者は皆、律法の慣例を果たすであろうことを知っていたからこそ、そのように命じたのだ」と。それがどうしたというのか。彼は善性のうちに、すなわち律法を許容するという点において、とどまり続けたのか、それとも否か。

23

Si enim bonus perseveravit, nunquam destructor erit legis, nec Dei alterius habebitur, cessante legis destructione per quam alterius Dei vindicatur.

PL 2, 376B

もし彼が善き者としてとどまり続けたのなら、彼は決して律法の破壊者ではあり得ず、別の神の者とも見なされ得ない。別の神の存在が主張される根拠であるところの、律法の破壊が失われるからである。

24

Si non perseveravit bonus destruendo postea legem, falsum ergo testimonium postea collocavit apud illos in curatione leprosi: deservit enim bonitatem, dum destruit legem. Malus jam, quando legis eversor, si bonus, cum legis indultor.

PL 2, 376B

もし彼が善き者としてとどまり続けず、後に律法を破壊したのだとすれば、彼はらい病人の治癒に際して、後になって彼らのもとに偽りの証しを置いたことになる。律法を破壊することは、善性を裏切ることだからである。彼はもはや、律法の転覆者であるときには悪しき者であり、律法の許容者であるときには善き者であることになる。

25

Sed et eo quod indulsit legi obsequium, bonam legem confirmavit. Nemo enim malo obsequi patitur. Ergo et sic malus, si obsequium malae legi indulsit; et sic deterior, si bonae legis destructor advenit.

PL 2, 376B

しかも、彼が律法への服従を許したという、まさにそのことによって、律法が善いものであることを確証してしまった。誰も、悪しきものへの服従を許しはしないからである。したがってこの点でも、もし彼が悪しき律法への服従を許したのなら悪しき者であり、もし善き律法の破壊者として来たのなら、それはさらに劣悪な者ということになる。

26

Proinde si ut sciens omnem qui lepra liberatus esset ita facturum, ideo praecepit munus offerre, potuit et non praecepisse quod sciebat ultro futurum. In vanum ergo descendit quasi legem destructurus, cum cedit obsecutoribus legis.

PL 2, 376C

したがって、もし彼が、らい病から解かれた者は皆そのように行うであろうことを知っていたがゆえに供え物を献げるよう命じたのだとすれば、自ら進んで起こるであろうと知っていたことを、あえて命じずにおくこともできたはずである。それゆえ、律法を破壊する者として下ってきたにもかかわらず、律法に従う者たちに譲歩するとは、無駄に下ってきたことになる。

27

Atquin quasi sciens formam eorum, magis ab ea avertendos praevenire debuerat, si in hoc venerat. Cur ergo non lacuit, ut homo solo suo arbitrio legi obediret? tunc enim aliquatenus posset videri patientiae suae praestitisse.

PL 2, 376C

しかるに、彼らの慣わしを知っていたというのであれば、むしろそこから彼らを引き離すよう予め手を打つべきであったはずである、もし彼がそのために来たのだとすれば。それならば、なぜ彼は、人間が己の意志のみによって律法に従うよう、黙っていなかったのか。そうであれば、幾らかなりとも、己の忍耐を示したと見なされ得たであろうに。

28

Sed adjicit etiam auctoritatem suam exaggeratam testimonii pondere. Cujus jam testimonii, nisi legis assertae?

PL 2, 376C

しかもなお彼は、証しの重みによって強められた自らの権威を加えている。律法が確証されたのでなければ、いったい何の証しだというのか。

29

Certe nihil interest quomodo firmaverit legem, sive qua bonus, sive qua supervacuus, sive qua patiens, sive qua inconstans, dum te, Marcion, de gradu pellam. Ecce praecepit legem impleri.

PL 2, 376C

彼がいかにして律法を確証したかは、ともかく問題ではない――善き者としてであれ、余計な者としてであれ、忍耐強い者としてであれ、一貫性を欠く者としてであれ。ただ、マルキオンよ、私はお前をその立場から追い落とせればよいのだ。見よ、彼は律法が果たされるよう命じた。

30

Quocumque modo praecepit, eodem potuit etiam illam praemisisse (Matth., V, 17) sententiam: Non veni legem dissolvere, sed adimplere. Quid ergo tibi fuit de Evangelio erasisse quod salvum est? confessus es enim prae bonitate fecisse illum, quod negas dixisse.

PL 2, 377A

彼がいかなる仕方で命じたにせよ、同じ仕方で彼は、あの(マタイ5:17)「私は律法を廃するために来たのではなく、成就するために来たのだ」という言葉をも、あらかじめ語ることができたはずである。それなのに、それでもなお無事に残っているものを、福音書から削り取ったのは何のためであったのか。お前は、彼が善性のゆえにそれを行ったと認めながら、彼がそれを語ったことは否定しているのだから。

31

Constat ergo dixisse illum, quia et fecit; et te potius vocem Domini de Evangelio erasisse, quam nostros injecisse.

PL 2, 377A

したがって、彼がそれを語ったことは確かである。彼は事実それを行ったのだから。そして、我々の側の者たちが〔その言葉を〕差し挟んだのではなく、むしろお前こそが、主の御言葉を福音書から削り取ったのである。

Liber IV, Caput X

第IV巻 第X章PL 2, 377A
1

Curatur et paralyticus (Luc., V), et quidem in coetu spectante populo. Videbit enim, inquit Esaias (Is., XXXV, 2), populus sublimitatem Domini, et gloriam Dei. Quam sublimitatem et quam gloriam? Convalescite manus dimissae, et genua dissoluta. Hoc erit paralysis.

PL 2, 377A

中風の者もまた癒される(ルカ5章)、しかも民衆が見守る集まりの中で。イザヤは言う(イザヤ35:2)「民は主の崇高と神の栄光とを見るであろう」と。いかなる崇高、いかなる栄光か。「力なえた手よ、萎えた膝よ、強くなれ」。これが中風というものである。

2

Convalescite, nec timete. Non otiose iterans, Convalescite; nec vane subjungens, Nec timete: quoniam cum redintegratione membrorum, virium quoque repraesentationem pollicebatur: Exsurge, et tolle grabatum tuum; et animi vigorem, ad non timendos qui dicturi erant: Quis dimittet peccata, nisi solus Deus?

PL 2, 377B

「強くなれ、恐れるな」。「強くなれ」と繰り返すのは無意味にではなく、また「恐れるな」と付け加えるのも空しくではない。というのも、それは肢体の回復とともに、力の顕現をも約束していたからである――「起きよ、そして汝の寝床を取り上げよ」と。そしてまた、心の勇気をも――「ただ神ひとりのほかに、誰が罪を赦すであろうか」と言うであろう者たちを恐れずにいるための勇気をも。

3

Habes itaque jam et specialis medicinae dispunctam prophetiam, et eorum quae medicinam sunt secuta.

PL 2, 377B

こうしてお前はすでに、特別な癒しについての決着のついた預言をも、そしてその癒しに続いて起こった事柄についての預言をも手にしている。

4

Pariter et dimissorem delictorum Christum recognosce apud eumdem prophetam: Quoniam , inquit (Is., LIII), in plurimis dimittet delicta eorum, et delicta nostra ipse aufert.

PL 2, 377B

同じくまた、罪を赦す者としてのキリストを、同じ預言者のもとに認めよ。彼は言う(イザヤ53章)「彼は多くの者のうちにあって彼らの罪を赦すであろう、そして我々の罪を自ら取り除く」と。

5

Nam et in priore (Is., I, 18), ex ipsius Domini persona: Etsi fuerint delicta vestra tanquam roseum, velut nivem exalbabo; et si tanquam coccinum, velut lanam exalbabo. In roseo sanguinem ostendens prophetarum; in coccino Domini, ut clariorem.

PL 2, 377B

というのも、それより前の箇所でも(イザヤ1:18)、主ご自身の人格から語られている――「たとえ汝らの罪が薔薇色のようであっても、私は雪のように白くしよう。たとえ緋色のようであっても、私は羊毛のように白くしよう」と。薔薇色において預言者たちの血を示し、緋色において、それよりも鮮やかなものとして主の血を示している。

6

Etiam Michaeas (Mich., VII, 18 et 19) de venia delictorum: Quis Deus quomodo tu, eximens iniquitates, et praeteriens injustitias residuis haereditatis tuae ? Non tenuit in testimonium iram suam, quia voluit misericordiam . Avertet , et miserebitur nostri.

PL 2, 377C

またミカも(ミカ7:18、19)罪の赦しについて語る。「汝のごとき神が、いったい誰であろうか。汝は不義を取り除き、汝の嗣業の残りの者たちの不正を見過ごす方。その方は己の怒りを証しとして保ち続けず、慈しみを望まれたのである。その方は〔怒りを〕そらし、我々を憐れんでくださるであろう」。

7

Demerget delicta nostra, et demerget in profunda maris peccata nostra. Sed etsi nihil tale in Christum fuisset praedicatum, haberem hujus benignitatis exempla in Creatore, promittentia mihi et in Filio Patris affectus.

PL 2, 377C

「その方は我々の罪を沈め、我々の咎を海の深みに沈めるであろう」。しかし、たとえこのようなことが何一つキリストについて予告されていなかったとしても、私はこの慈愛の実例を創造主のうちに持っており、それは父の情愛が子においてもあることを、私に約束するものである。

8

Video Ninivitas scelerum veniam censecutos a Creatore, ne dixerim tunc quoque a Christo, quia a primordio egit in Patris nomine.

PL 2, 377C

私は、ニネベの人々が創造主から数々の罪の赦しを得たのを見る。いや、その時点においてもすでにキリストによって、と言っておこう。なぜなら彼は初めから父の名において働いていたのだから。

9

Lego et Nathan prophetam agnoscenti David delictum suum in Uriam dixisse (II Reg., X, 13): Et Dominus circumduxit delictum tuum, et non morieris; proinde et (I Reg., XXI) Achab regem, maritum Jezabel, reum idololatriae et sanguinis Nabuthae, veniam meruisse, poenitentiae nomine; Jonatham, filium Saulis, resignati jejunii culpam deprecatione delesse (I Reg. XIV).

PL 2, 378A

私はまた、預言者ナタンが、ウリヤに対する己の罪を認めたダビデに、こう語ったと読む(列王記第二10:13)「主は汝の罪を取り除かれた、汝は死ぬことはないであろう」と。同様に(列王記第一21章)、イゼベルの夫であり、偶像礼拝とナボテの血の罪に問われた王アハブが、悔い改めの名において赦しを得たこと、また(列王記第一14章)サウルの子ヨナタンが、破られた断食の咎を、嘆願によって拭い去ったことをも。

10

Quid de ipso populo retexam, totiens delictorum indulgentia restituto? ab eo scilicet Deo, qui (Ezech. XXXIII, 11) mavult misericordiam quam sacrificium, et peccatoris poenitentiam quam mortem.

PL 2, 378A

民そのものについて、幾度も罪の赦しによって立て直されたことを、私はいまさら繰り返して語る必要があろうか。すなわち(エゼキエル33:11)「生贄よりも慈しみを、罪人の死よりもその悔い改めを望む」かの神によってである。

11

Prius est igitur, neges Creatorem indulsisse aliquando delicta; consequens, ut ostendas nec in Christum suum tale quid eum praedicasse: et ita probabis novam istam Christi novi scilicet benignitatem, si probaveris, nec parem Creatori, nec praedicatam a Creatore.

PL 2, 378A

したがって、まず先に、創造主がかつて罪を赦したことを否定せねばならない。次いで、彼が己のキリストについてもそのようなことを何一つ予告しなかったことを示さねばならない。そうして初めて、お前は、この慈愛、すなわち新しいキリストの慈愛が、創造主に等しくもなく、創造主によって予告されてもいないことを証明することによって、それが新しいものであると証明することになるであろう。

12

Sed et peccata dimittere an ejus possit esse, qui negetur tenere; et an ejus sit absolvere, cujus non sit etiam damnare; et, an congruat eum ignoscere, in quem nihil sit admissum: alibi jam congressi, malumus admonere, quam retractare.

PL 2, 378B

しかし、罪を保持することを否定される者に、罪を赦すことがあり得るのかどうか、また断罪することがその者に属さないのに、無罪放免することがその者に属し得るのかどうか、また、何も彼に対して犯されていない者が赦すことがふさわしいのかどうか――これらについては、すでに他所で取り上げたので、ここで蒸し返すよりは、思い起こさせるにとどめたい。

13

De filio hominis duplex est nostra praescriptio, neque mentiri posse Christum, ut se filium hominis pronuntiaret, si non vere erat; neque filium hominis constitui, qui non sit natus ex homine, vel patre vel matre: atque ita discutiendum, cujus hominis filius accipi debeat, patris an matris.

PL 2, 378B

『人の子』については、我々の抗弁は二重である。第一に、キリストが偽ることはあり得ない以上、もし真にそうでなかったなら『人の子』であると宣言することもなかったはずである。第二に、父であれ母であれ、人間から生まれていない者が『人の子』として立てられることはあり得ない。そこで、父の子として理解すべきか、母の子として理解すべきか、検討されねばならない。

14

Si ex Deo patre est, utique non ex homine: si non et ex homine, superest ut ex homine sit matre: si ex homine, jam apparet quia ex virgine. Cui enim homo pater non datur, nec vir matri ejus deputabitur; porro, cui vir non deputabitur, virgo est.

PL 2, 378B

もし父なる神から出た者であるなら、当然人間からではない。もし人間からでもないのなら、残るところ、人間からであるとすれば母によるほかない。もし人間からであるなら、すでに処女から生まれたことが明らかである。というのも、人間である父を持たない者には、その母にも夫が認められないからである。そして、夫が認められない者の母は、処女である。

15

Caeterum, duo jam patres habebuntur, Deus et homo, si non virgo sit mater. Habebit enim virum, ut virgo non sit; et habendo virum, duos patres faciet, Deum et hominem, ei qui et Dei et hominis esset filius.

PL 2, 378C

さもなければ、もし母が処女でないなら、神と人間という二人の父を持つことになってしまう。というのも、彼女は処女でなくなるために夫を持つことになり、夫を持つことによって、神と人間の両方の子であるはずの者に、神と人間という二人の父を作り出すことになるからである。

16

Talem, si forte, Castori aut Herculi nativitatem tradunt fabulae. Si haec ita distinguuntur, id est, si ex matre filius est hominis, quia ex patre non est; ex matre autem virgine, quia non ex patre homine; hic erit Christus Isaiae, quem concepturam virginem praedicat.

PL 2, 378C

そのような誕生を、あるいは作り話がカストルやヘラクレスに伝えているかもしれない。もしこれらが以上のように区別されるなら、すなわち、父からではないゆえに母から人の子であり、人間である父からではないゆえに処女である母から生まれたのだとすれば、これこそがイザヤの語るキリストであり、処女がこれを身ごもるであろうと預言された方である。

17

Qua igitur ratione admittas filium hominis, Marcion, cicumspicere non possum. Si patris hominis, negas Dei filium; si et Dei, Herculem de fabula facis Christum; si matris tantum hominis, meum concedis; si neque matris hominis, ergo nullius hominis est filius, et necesse est mendacium admiserit, qui se quod non erat dixit.

PL 2, 378C

それゆえ、マルキオンよ、お前がいかなる理屈で『人の子』を受け入れるのか、私には見当がつかない。もし人間である父の子だというなら、神の子であることを否定することになる。もし神の子でもあるというなら、お前はキリストを作り話のヘラクレスにしてしまう。もし人間である母のみの子だというなら、それは我がキリストを認めることになる。もし人間である母の子でもないというなら、彼は何ら人間の子ではないことになり、自らそうでなかったものを自分だと言った以上、必ずや偽りを犯したことになる。

18

Unum potest angustiis tuis subvenire, si audeas aut Deum tuum patrem Christi hominem quoque cognominare, quod de Aeone fecit Valentinus; aut virginem hominem negare, quod ne Valentinus quidem fecit.

PL 2, 379A

お前の窮地を救い得る道は一つしかない。すなわち、お前がキリストの父である己の神を人間とも呼ぶ勇気を持つこと――ウァレンティヌスがアイオーンについてそうしたように――か、あるいは処女が人間であることを否定することである――これはウァレンティヌスすら行わなかったことだが。

19

Quid nunc, si ipso titulo filii hominis censetur Christus apud Danielem? nonne sufficiet ad probationem prophetici Christi? Cum enim id se appellat quod in Christum praedicabatur Creatoris, sine dubio ipsum se praestat intelligi, in quem praedicabatur.

PL 2, 379A

それではどうか、もしダニエルのもとで、キリストがまさに『人の子』というその称号によって表されているとすれば。それは、予言されたキリストであることの証明として十分ではないか。というのも、彼が創造主のキリストについて予告されていたその名を自らに用いる以上、疑いなく彼は、その予告されていた当の者として理解されることを、自ら示しているのである。

20

Nominum communio simplex, si forte, videri potest, et tamen nec Christum, nec Jesum vocari debuisse defendimus, diversitatis conditionem tenentes.

PL 2, 379A

名の共有は、あるいは単純なものと見えるかもしれない。それでも我々は、相違〔する神々〕という前提を保持する以上、彼は『キリスト』とも『イエス』とも呼ばれるべきではなかった、と主張してきた。

21

Appellatio autem quod est filius hominis, in quantum ex accidenti obvenit, in tantum difficile est ut et ipsa concurrat super nominis communionem. Ex accidenti enim proprio est, maxime cum caussa convenit eadem, per quam deveniat in communionem.

PL 2, 379B

ところで『人の子』という呼称は、それが偶有的な事情によって生じたものである限り、単なる名の共有以上に重なり合うことは難しい。なぜなら、それは固有の偶有的事情から出たものであり、とりわけ共有へと至る根拠となるその事情そのものが一致していなければならないからである。

22

Atque adeo si et Christus Marcionis natus ex homine diceretur, tunc et ipse caperet appellationis communionem, et essent duo filii hominis, sicut et duo Christi, et duo Jesus.

PL 2, 379B

かくして、もしマルキオンのキリストもまた人間から生まれたと言われるのであれば、その時にはじめて彼もまた、その呼称の共有にあずかることができるであろう。そしてそのとき、二人のキリスト、二人のイエスがいるのと同様に、二人の『人の子』が存在することになろう。

23

Ergo cum appellatio propria est ejus, in quo habet caussam, si alii vindicetur, in quo est communio nominis, non etiam appellationis, suspecta jam fit communio nominis quoque in eo, cui vindicatur sine caussa communio appellationis; et sequitur ut unus idemque credatur, qui et nominis appellationis capacior invenitur, dum alter excluditur, qui non habet appellationis communionem, carens caussa; nec alius erit capacior utriusque, quam qui prior, et nomen sortitus est Christi, et appellationem filii hominis; Jesus scilicet Creatoris.

PL 2, 379B

したがって、この呼称がその根拠を持つ当人に固有のものである以上、もしそれが、名の共有はあっても呼称の共有はない別の者に対して主張されるならば、その根拠なくして呼称の共有が主張される当人においては、名の共有すらも疑わしいものとなる。そしてその帰結として、名と呼称との双方をより正当に受け継ぐと見なされる者こそが、唯一同一の者であると信じられ、他方、根拠を欠いたまま呼称の共有を持たない者は除外されることになる。そして、その双方をより多く担いうる者は、キリストという名と『人の子』という呼称とを先に得た者――すなわち創造主のイエス――をおいてほかにない。

24

Hic erat visus Babylonio regi (Dan. III) in fornace cum martyribus suis quartus, tanquam filius hominis; idem ipsi Danieli (Dan. VII) revelatus directo filius hominis, veniens cum coeli nubibus judex, sicut et Scriptura demonstrat.

PL 2, 379C

この方こそ、バビロンの王に(ダニエル3章)炉の中で、殉教者たちと共にいる第四の者として、『人の子』のように見られた方であり、同じ方が、ダニエル自身に(ダニエル7章)直接『人の子』として、天の雲と共に来る審判者として啓示された――聖典が示すとおりである。

25

Hoc dixi sufficere potuisse de nominatione prophetica circa filium hominis. Sed plus mihi Scriptura confert, ipsius scilicet Domini interpretatione.

PL 2, 379C

『人の子』についての、この預言的な呼称に関しては、以上で十分であり得たと私は述べた。しかし聖典は、主ご自身による解釈によって、私にさらに多くのものを与えてくれる。

26

Nam cum Judaei solummodo hominem ejus intuentes, necdum et Deum certi, qua Dei quoque Filium, merito retractarent non posse hominem delicta dimittere, sed Deum solum, cur non secundum intentionem eorum de homine eis respondit (Luc. V, 24), Habere eum potestatem dimittendi delicta, quando et filium hominis nominans, hominem nominaret? nisi quia ideo ipsa voluit eos appellatione filii hominis ex instrumento Danielis repercutere, ut ostenderet Deum et hominem qui delicta dimitteret; illum scilicet solum filium hominis, apud Danielis prophetiam consecutum judicandi potestatem, ac per eam utique et dimittendi delicta: qui enim judicat, et absolvit: ut, scandalo isto discusso per Scripturae recordationem, facilius eum agnoscerent ipsum esse filium hominis, ex ipsa peccatorum remissione.

PL 2, 380A

というのも、ユダヤ人たちは、彼のうちに人間のみを見て、神の子としての神をもまだ確信しておらず、当然にも「人間には罪を赦す力はなく、ただ神のみがそれをなし得る」と異議を唱えたのであるが――それならばなぜ彼は、人間についての彼らの見なすところに従って、「彼は罪を赦す権威を有する」とだけ答えなかったのか(ルカ5:24)。『人の子』と名乗ることによって、彼は人間を名乗っていたのだから。それは、まさにその『人の子』という呼称によって、ダニエルの証書に拠って彼らに反撃を加え、罪を赦す者が神であり人間でもあることを示そうと望んだからにほかならない。すなわち、まさにその『人の子』のみが、ダニエルの預言のもとで裁く権威を得ており、それゆえまた罪を赦す権威をも得ていたのである。裁く者は、また無罪放免もするからである。こうして、この躓きを聖典の想起によって払拭することで、彼らがより容易に、罪の赦しそのものによって、彼こそが『人の子』であることを認めるようになるためであった。

27

Denique, nusquam adhuc professus est se filium hominis, quam in isto loco primum, in quo primum peccata dimisit, id est, in quo primum judicavit, dum absolvit. Ad haec quodcumque diversa pars fuerit argumentata, quale sit, dispice.

PL 2, 380B

そして実に、彼がそれまでどこにおいても自らを『人の子』と公言したことはなく、まさにこの箇所において初めてそう公言した。そしてそれは、彼が初めて罪を赦した箇所、すなわち無罪放免することによって初めて裁きを行った箇所においてであった。これに対して、相手方がいかなる反論を立てるにせよ、それがいかなるものであるか、よく見極めるがよい。

28

Nam in illam necesse est amentiam tendat, ut et filium hominis defendat, nec mendacem eum faciat; et ex homine neget natum, ne filium virginis concedat.

PL 2, 380B

というのも、必然的にその反論は、次のような狂気へと向かわざるを得ないからである――すなわち、彼を『人の子』であると擁護しつつ、しかも彼を偽り者にはしまいとし、それでいて処女の子であることを認めまいとして、人間から生まれたことを否定する、という狂気へと。

29

Quod si et auctoritas divina, et rerum natura, et communis sapientia non admittunt insaniam haereticam, occasio est et hic interpellandi quam brevissime de substantia corporis adversus phantasmata Marcionis.

PL 2, 380B

もし神的な権威も、事物の本性も、共通の知恵も、この異端の狂気を認めないのであれば、ここでもまた、マルキオンの幻に対して、肉体の実体について、できる限り手短に論じ立てる機会がある。

30

Si natus ex homine est, ut filius hominis, corpus ex corpore est. Plane facilius invenias hominem natum cor non habere vel cerebrum, sicut ipsum Marcionem, quam corpus, ut Christum Marcionis. Atque adeo inspice cor Pontici aut cerebrum.

PL 2, 380B

もし彼が人間から生まれ、『人の子』であるのなら、肉体は肉体から出たものである。明らかに、マルキオン自身がそうであるように、心臓や脳を持たずに生まれた人間を見つけ出す方が、マルキオンのキリストのように肉体を持たない人間を見つけ出すよりも、はるかに容易であろう。かくして、ポントスの男の心臓か脳かを、しかと見てみるがよい。

Liber IV, Caput XI

第IV巻 第XI章PL 2, 380C
1

Publicanum allectum a Domino in argumentum deducit, quasi ab adversario legis allectum, extraneum Legis, et judaismi prophanum.

PL 2, 380C

彼は、主によって召し出された徴税人を論拠として持ち出す――あたかも律法の敵対者によって召し出されたかのように、律法には無縁の者、ユダヤ教にとって涜聖の者であるかのように。

2

Excidit ei vel de Petro, Legis homine, et tamen non tantum allecto, sed etiam testimonium consecuto agnitionis praestitae a Patre (Matth. XVI, 17). Nusquam legerat lumen, et spem, et expectationem nationum praedicari Christum.

PL 2, 380C

彼はペトロのことさえ忘れている。律法の人でありながら、召し出されたばかりか、父から与えられた認知の証言まで得た者であることを(マタイ16:17)。彼はどこにも、光であり希望であり諸国民の待望である者としてキリストが宣べ伝えられていることを、読んだことがなかったのである。

3

Atquin probavit potius Judaeos, dicendo (Luc. V, 31), medicum sanis non esse necessarium, sed male habentibus. Si enim male valentes voluit intelligi ethnicos et publicanos quos allegebat, sanos judaeos confirmabat, quibus medicum necessarium negabat.

PL 2, 380C

だが、むしろ彼はユダヤ人を是認する結果になった。「医者を必要とするのは、健やかな者ではなく、病める者である」と言うことによって(ルカ5:31)。もし彼が、病める者として、召し出そうとしていた異邦人と徴税人たちを解そうとしたのなら、彼は健やかな者としてユダヤ人を確認していたことになり、その者たちには医者は必要でないとしていたことになる。

4

Hoc si ita est, male descendit ad Legem destruendam, quasi ad malam valetudinem remediandam, in qua qui agebant, bene valebant, quibus medicus necessarius non erat. Quale est autem, ut similitudinem medici proposuerit, nec impleverit?

PL 2, 381A

もしそうであるなら、彼は律法を破壊しようとして誤って降りて来たことになる。あたかも悪しき健康状態を治療しようとするかのように――だが、その律法のもとで生きていた者たちは健やかであり、医者を必要としなかったのである。医者の譬えを持ち出しておきながら、それを全うしないとは、いったいどうしたことか。

5

Nam sicut sanis medicum nemo adhibet; ita nec in tantum extraneis, quantum est homo a Deo Marcionis, suum habens et auctorem et protectorem, et ab illo potius medicum Christum.

PL 2, 381A

なぜなら、健やかな者には誰も医者をあてがわないのと同様に、マルキオンの神から見て人間がそうであるほどの余所者にも、なおさら医者をあてがいはしないからである。人間は自らの創造者にして守護者を持ち、医者たるキリストもむしろその方から得ているのである。

6

Hoc similitudo praejudicat, ab eo magis praestari medicum, ad quem pertinent qui languent. Unde autem et Joannes venit in medium? Subito Christus, subito et Joannes. Sic sunt omnia apud Marcionem, quae suum et plenum habent ordinem apud Creatorem.

PL 2, 381A

この譬えはあらかじめこう決めている。病める者たちが属する方こそが、むしろ医者を供するのだ、と。それにしても、ヨハネはどこから舞台に現れたのか。突如としてキリストが、突如としてヨハネも。マルキオンのもとではすべてがこうなのだ――創造主のもとでは自らの完全な秩序を持っているものが。

7

Sed de Joanne caetera alibi; ad praesentes enim quosque articulos respondendum est. Nunc illud tuebor, ut demonstrem et Joannem Christo, et Christum Joanni convenire, utique prophetae Creatoris, qua Christum Creatoris; atque ita erubescat haereticus, Joannis ordinem frustra frustratus.

PL 2, 381B

だが、ヨハネについてのその他の点は別の箇所で扱う。今はそのつど提示される論点に答えねばならないからである。ここでは次のことを主張しよう――ヨハネはキリストにふさわしく、キリストはヨハネにふさわしい、まさに創造主の預言者として創造主のキリストにふさわしいのだと示すことである。こうして異端者は恥じ入るがよい、ヨハネの秩序を空しく打ち砕こうとして。

8

Si enim nihil omnino administrasset Joannes, secundum Esaiam (Is. XL, 3) vociferator in solitudinem, et praeparator viarum dominicarum, per denuntiationem et laudationem poenitentiae; si non etiam ipsum inter caeteros tinxisset, nemo discipulos Christi, manducantes et bibentes, ad formam discipulorum Joannis assidue jejunantium et orantium provocasset: quia si qua diversitas staret inter Christum et Joannem, et gregem utriusque, nulla esset comparationis exactio, vacaret provocationis intentio.

PL 2, 381B

もしヨハネがまったく何も執り行わなかったとしたら――イザヤによれば(イザヤ40:3)荒野に叫ぶ者、悔い改めの告知と称賛によって主の道を備える者であるはずなのに――また、もし彼が他の人々とともにキリストその方にも洗礼を授けなかったとしたら、誰も、食べたり飲んだりするキリストの弟子たちを、絶えず断食し祈るヨハネの弟子たちの型に照らして挑発することはなかっただろう。もしキリストとヨハネのあいだに、また両者の群れのあいだに、何らかの相違が存在していたなら、比較を求めることなど生じず、挑発の意図も空しいものになっていたはずだからである。

9

Nemo enim miraretur, et nemo torqueretur, si diversae divinitatis aemulae praedicationes, de disciplinis quoque inter se non convenirent, non convenientes prius de auctoritatibus disciplinarum: adeo Joannis erat Christus, et Joannes Christi; ambo Creatoris, et ambo de Lege et Prophetis, praedicatores et magistri.

PL 2, 381C

もし異なる神性に属する競合する二つの宣教が、その教えについても互いに一致しないとしても、誰も驚きはせず、誰も心を悩ませることもなかっただろう――そもそも教えの権威について両者が一致していなかったのだから。それほどまでに、キリストはヨハネのものであり、ヨハネはキリストのものであった。両者はともに創造主に属し、ともに律法と預言者たちに基づいて宣べ伝える者・教える者であった。

10

Sed et Christus rejecisset Joannis disciplinam, ut Dei alterius; et discipulos defendisset, ut merito aliter incedentes, aliam scilicet et contrariam initiatos divinitatem.

PL 2, 381C

そしてキリストは、ヨハネの教えを、それが別の神のものであるとして退けたはずであり、また弟子たちを、彼らが当然にも別様に振る舞っている、すなわち別の、しかも相反する神性へと入信させられているのだ、として弁護したはずである。

11

At nunc humiliter reddens rationem, quod non possent jejunare filii sponsi, quamdiu cum eis esset sponsus; postea vero jejunaturos promittens, cum ablatus ab eis sponsus esset; nec discipulos defendit, sed potius excusavit, quasi non sine ratione reprehensos; nec Joannis rejecit disciplinam, sed magis concessit, tempori Joannis eam praestans, ut tempori suo cam destinans; rejecturus alioquin eam et defensurus aemulos ejus, si non ipsius fuisset jam quae erat.

PL 2, 381C

しかし実際には、へりくだって理由を述べている――花婿の子らは、花婿が共にいる限り断食できないが、花婿が取り去られたのちには断食するようになる、と約束することによって。彼は弟子たちを弁護したのではなく、むしろ、理由なしに咎められたのではないとして、彼らを申し開いた。またヨハネの教えを退けたのでもなく、むしろそれを容認し、ヨハネの時にそれを与えつつ、自分自身の時のためにそれを定めたのである。もしそれがすでに彼自身のものでなかったなら、彼はそれを退け、その競合者たちを弁護していたはずである。

12

Teneo meum Christum, etiam in nomine sponsi, de quo Psalmus (Ps. XVIII, 5): Ipse tanquam sponsus egrediens de thalamo suo: a summo coeli profectio ejus, et deversio ejus ad summum usque ejus.

PL 2, 382A

私は私のキリストを、花婿の名においてさえも保持している。彼について詩篇はこう歌う(詩篇18:5)。「彼は花婿のようにその部屋から出で立ち、その出立は天の頂きから、その帰り着く先も天の頂きにまで至る」と。

13

Qui etiam per Isaiam gaudens ad Patrem: Exultet, inquit (Is. LXI, 10), anima mea in Domino; induit enim me indumentum salutaris, et tunicam jucunditatis velut sponso: circumposuit mihi mitram velut sponsae .

PL 2, 382A

この方はまた、イザヤを通して父に向かって喜びつつこう言う(イザヤ61:10)。「私の魂は主にあって喜び躍れ。主は私に救いの衣を着せ、花婿のごとくに喜びの上着を着せ、花嫁のごとくに頭飾りを私にめぐらせたもうたからだ」と。

14

In se enim et Ecclesiam deputat, de qua idem Spiritus ad ipsum (Is. XLIX, 18): Et circumpones tibi omnes eos, velut ornamentum sponsae . Hanc sponsam Christus sibi etiam per Salomonem ex vocatione gentium accersit.

PL 2, 382A

彼は自らのうちに教会をも数え入れている。教会について、同じ霊は彼に向かってこう語る(イザヤ49:18)。「汝は彼らすべてを、花嫁の飾りのように汝の身にめぐらすであろう」と。この花嫁を、キリストはソロモンを通しても、諸国民の召命のうちから自らのもとへ召し寄せる。

15

Siquidem legisti (Cant. IV, 8): Veni, sponsa, de Libano. Eleganter Libani utique montis mentione injecta, qui thuris vocabulum est penes Graecos, de idololatria enim sibi sponsabit Ecclesiam. Nega te nunc dementissimum, Marcion.

PL 2, 382B

お前は読んだはずである(雅歌4:8)。「花嫁よ、レバノンから来たれ」と。レバノンという山への言及が挿まれているのは実に巧みである。この語はギリシア人のもとでは乳香を意味する語だからである。すなわちキリストは、偶像礼拝のただ中から教会を自らに娶わせるのである。マルキオンよ、今こそ、お前がこの上なく正気を失っていることを否んでみせよ。

16

Ecce legem tui quoque Dei impugnas: Nuptias non conjungit, conjunctas non admittit, neminem tinguit nisi coelibem aut spadonem, morti aut repudio baptisma servat. Quid itaque Christum ejus sponsum facis?

PL 2, 382B

見よ、お前は自分の神の法にさえ盾突いている。その神は婚姻を結ばせず、すでに結ばれた者たちを受け入れず、独身の者か宦官でなければ誰にも洗礼を授けず、洗礼を死の間際か離縁のために取っておく。それなのにお前は、なぜその神のキリストを花婿に仕立てるのか。

17

Illius hoc nomen est, qui masculum et foeminam conjunxit, non qui separavit. Errasti in illa etiam Domini pronuntiatione, qua videtur nova et vetera discernere.

PL 2, 382B

この名は、男と女とを結び合わせた方の名であって、引き離した者の名ではない。お前はまた、主のあの発言においても誤っている。そこでは新しいものと古いものとを区別しているように見えるのである。

18

Inflatus es utribus veteribus, et excerebratus es novo vino; atque ita veteri, id est, priori Evangelio pannum haereticae novitatis assuisti.

PL 2, 382B

お前は古い革袋によって膨れ上がり、新しい葡萄酒によって脳味噌を叩き出された。そしてこうして、古い、すなわち先にあった福音書に、異端という新奇の継ぎ布を縫い付けたのである。

19

In quo, alter creator (velim discere) cum per Hieremiam (Jerem. IV, 4) praecepit: Novate vobis novamen novum; nonne a veteribus avertit? cum per Isaiam (Is. XLIII, 18) edicit: Vetera transierunt; ecce nova quae ego facio; nonne ad nova convertit?

PL 2, 382C

これに関して――ぜひ教えてもらいたいものだ――いったいどの点で創造主は別の神だというのか。エレミヤを通して(エレミヤ4:4)「汝らのために新しい新しさを新たにせよ」と命じるとき、彼は古きものから背を向けさせているのではないか。イザヤを通して(イザヤ43:18)「古きものどもは過ぎ去った。見よ、私が作る新しきものどもを」と宣言するとき、新しきものへと向き直らせているのではないか。

20

Olim hanc statuimus destinationem pristinorum a Creatore potius repromissam, a Christo exhiberi, sub unius et ejusdem Dei auctoritate, cujus sint et vetera et nova.

PL 2, 382C

我々はかつてこう定めておいた。すなわち、古きものどもの、むしろ創造主によって予め約束されていたこの定めが、キリストによって示されるのだ、と。それは唯一にして同一の神の権威のもとにおいてであり、その神にこそ古きものも新しきものも属するのである。

21

Nam et vinum novum is non committit in veteres utres, qui et veteres utres non habuerit; et novum additamentum nemo injicit veteri vestimento, nisi cui non defuerit et vetus vestimentum.

PL 2, 382C

なぜなら、新しい葡萄酒を古い革袋に入れる者は、古い革袋をも持っていなければそうすることはできず、新しい継ぎ布を古い衣に当てる者も、古い衣を欠いていなければこそそうするのだからである。

22

Ille non facit quid, si faciendum non est, qui non habeat unde faciat, si faciendum esset.

PL 2, 382C

行うべきであったとしてもそれを行う手立てを持たない者は、行うべきでないからそれを行わずにいる、というのではない。

23

Itaque si in hoc dirigebat similitudinem, ut ostenderet se Evangelii novitatem separare a Legis vetustate, suam demonstrabat, et illam a qua separabat, alienorum separatione non fuisse notandam, quia nemo alienis sua adjungit, ut ab alienis separare possit.

PL 2, 382D

したがって、もし彼がこの譬えを、福音の新しさを律法の古さから切り離すことを示す方向に向けていたのだとしても、それは彼が、自分の福音であることと、それを切り離したもとのそれとが、共に自分自身のものであることを示していたことになり、それが余所者のものからの分離として印づけられることはありえなかった。なぜなら、誰も、自分のものを余所者のものに結びつけて、それを余所者のものから切り離すことなどしないからである。

24

Separatio per conjunctionem capit, de qua fit. Ita, quae separabat, et in uno ostendebat fuisse, sicut et fuissent, si non separaret.

PL 2, 383A

分離とは、それが生じるもとの結合によって成り立つのである。こうして、彼が分離しつつあったものどもは、一つのうちにあったことを示していたのであり、もし彼が分離しなかったならば、そのままにあり続けていたはずである。

25

Et tamen sic concedimus separationem istam per reformationem, per amplitudinem, per profectum, sicut fructus separatur a semine, cum sit fructus ex semine: sic et Evangelium separatur a Lege, dum provehitur ex Lege: aliud ab illa, sed non alienum; diversum, sed non contrarium.

PL 2, 383A

とはいえ、我々はこの分離を、次のような仕方でなら認める――作り直しによって、広がりによって、前進によって、である。ちょうど果実が種子から分離していても、果実が種子から出たものであるのと同様に、福音も律法から分離しているとはいえ、それは律法から進み出たものである。すなわち福音は律法とは別のものであるが、余所のものではなく、異なってはいるが、相反してはいないのである。

26

Nec forma sermonis in Christo nova: cum similitudines objicit, cum quaestiones refutat, de septuagesimo septimo venit psalmo: Aperiam, inquit, in parabolam os meum, id est similitudinem: eloquar problemata, id est, edisseram quaestiones. Si hominem alterius gentis probare voluisses, utique de proprietate loquelae probares.

PL 2, 383A

キリストにおいて語り口の形式も新しいものではない。彼が譬えを提示し、問いを論駁するとき、それは第七十七篇の詩篇から来ている。「私は譬えをもって私の口を開こう」と言う、すなわち比喩である。「私は難問を語ろう」、すなわち問いを説き明かそう、というのである。もしお前が、ある人物を別の民族の者だと証明しようとするなら、当然その話し方の固有性によって証明するはずであろう。

Liber IV, Caput XII

第IV巻 第XII章PL 2, 383B
1

De sabbato quoque illud praemitto, nec hanc quaestionem consistere potuisse, si non Dominum sabbati circumferret Christus. Nec enim disceptaretur cur destrueret sabbatum, si destruere deberet.

PL 2, 383B

安息日についても、まずこれを言っておく。もしキリストが安息日の主を身に帯びていなかったなら、この問いそのものが成り立ちえなかったであろう、と。なぜなら、もし彼が安息日を破棄すべきであったなら、なぜ破棄するのかということ自体が論争にはならなかったはずだからである。

2

Porro, destruere deberet, si alterius Dei esset, nec quisquam miraretur facientem quod illi congruebat. Mirabantur ergo, quia non congruebat illi Deum creatorem circumferre, et sabbatum ejus impugnare.

PL 2, 383B

さらに言えば、もし彼が別の神に属するのであれば、破棄すべきであっただろうし、彼にふさわしいことを行っている者に誰も驚きはしなかったであろう。人々が驚いたのは、まさに、創造主なる神を身に帯びている者が、その方の安息日を攻撃するということが、彼にふさわしくないことだったからである。

3

Et ut prima quaeque decidamus, ne eadem ubique novemus ad omnem argumentationem adversarii, ex aliqua nova Christi institutione nitentem; haec jam definitio stabit, ideo de novitate institutionis cujusque disceptatum; quia de novitate divinitatis nihil erat usque adhuc editum, sicuti nec disceptatum: nec posse retorqueri ex ipsa novitate institutionis cujusque satis aliam a Christo demonstratam divinitatem, quando et ipsam novitatem pronuntiatam a Creatore constiterit, in Christo non esse mirandam.

PL 2, 383B

そして、後々あらゆる箇所で、キリストの何らかの新しい制定に依拠する論敵のあらゆる論法に対して同じことを繰り返さずに済むよう、まず基本的な諸点を片付けておこう。この定義が今後成り立つ――すなわち、それぞれの制定の新しさについて論争があったのは、神性の新しさについてはこれまで何も公にされたことがなく、論争されたこともなかったからだ、ということである。そして、それぞれの制定の新しさというだけのことから、キリストによって異なる神性が十分に示されたのだと逆手に取ることはできない。というのも、この新しさそのものがすでに創造主によって予め告げられていたことが確定するなら、キリストにおいてそれを驚くべきことと見なす必要はないからである。

4

Et oportuerit utique prius alium Deum exponi, postea disciplinam ejus induci; quia Deus auctoritatem praestat disciplinae, non Deo disciplina: nisi si et Marcion plane tam perversas non per magistrum litteras didicit, sed per litteras magistrum.

PL 2, 383C

そして当然、まず別の神が明示され、その後にその教えが導入されるべきであったはずである。神が教えに権威を与えるのであって、教えが神に権威を与えるのではないからである――ただしマルキオンが、実に倒錯したことに、教師によって文字を学んだのではなく、文字によって教師を学んだのでない限りは。

5

Caetera de sabbato ita dirigo: Si sabbatum Christus intervertit, secundum exemplum fecit Creatoris.

PL 2, 383C

安息日についてのその他の点を、私は次のように進める。もしキリストが安息日を覆したのだとしても、彼は創造主の先例に従って行ったのである。

6

Siquidem in obsidione civitatis Hierichuntis, circumlata per muros arca Testamenti septem diebus, etiam sabbato, ex praecepto Creatoris sabbatum operatione destruxit, ut putant qui hoc et de Christo existimant, ignorantes neque Christum sabbatum destruxisse, neque Creatorem, ut mox docebimus.

PL 2, 384A

すなわち、エリコの町の包囲において、契約の箱が七日のあいだ城壁の周りを運ばれたが、安息日にもそれは行われた。創造主の命令によって、その働きによって安息日を破棄したのである――キリストについても同様に考える者たちはそう思っている。だが彼らは、キリストも創造主も安息日を破棄したのではないことを知らないのであり、それはやがて我々が教えるとおりである。

7

Et tamen per Jesum tunc quoque concussum est sabbatum, ut et hoc in Christum renuntiaretur, etiamsi odio insecutus est solemnissimum Judaeorum diem, ut Christus non Judaeorum.

PL 2, 384A

そしてまた、当時すでにヨシュアを通して安息日は揺り動かされていた。これもまたキリストへ向けて予め告げ知らされることになるためである――たとえ彼が、ユダヤ人のものではないキリストとして、ユダヤ人の最も厳粛な日を憎悪をもって攻め立てたのだとしても。

8

De odio quoque sabbati professus, Creatorem, ut Christus ipsius, sequebatur exclamantem ore Esaiae (Is. 1, 14): Neomenias et sabbata vestra odit anima mea. Sed et haec quoquo modo dicta sint, scimus adhibendam tamen in hac specie etiam abruptam provocationem.

PL 2, 384A

安息日への憎悪を表明した点でも、彼〔創造主のキリスト〕は、イザヤの口を通して叫ぶ創造主に従っていた(イザヤ1:14)。「私の魂は汝らの新月祭と安息日とを憎む」と。だが、これらの言葉がどのような意味で語られたにせよ、我々はこの点についても、いささか唐突な挑発を用いるべきであることを承知している。

9

Nunc et ad ipsam materiam disceptabo, in qua visa est destruere sabbatum Christi disciplina. Esurierant discipuli; ea die spicas decerptas manibus effrixerant: cibum operati, ferias ruperant.

PL 2, 384B

さて、キリストの教えが安息日を破棄しているように見えたその当の事柄について論じよう。弟子たちは空腹になっていた。その日、彼らは摘み取った穂を手で揉みほぐしていた。食物を得るために働くことで、休日の掟を破ったのである。

10

Excusat illos Christus, et reus est sabbati laesi: accusant Pharisaei, Marcion captat status controversiae (ut aliquid cludam cum mei Domini veritate) scripti et voluntatis.

PL 2, 384B

キリストは彼らを弁護し、安息日を犯した咎を負う。ファリサイ派は告発する。マルキオンは論争の争点を――書かれたものと意志との争点を――捉えようとする(私の主の真理と共に、いくらかを締めくくるために言うのだが)。

11

De Scriptura enim sumitur Creatoris, et de Christi voluntate color, quasi de exemplo David introgressi sabbatis templum, et operati cibum, audenter fractis panibus propositionis.

PL 2, 384B

というのも、根拠は創造主の聖典から取られ、弁護の彩りはキリストの意志から取られるからである。あたかもダビデの実例に基づくかのように――彼は安息日に神殿に入り、食物を調え、大胆にも供えのパンを割いたのである。

12

Meminerat enim et ille hoc privilegium donatum sabbato a primordio, quo dies ipse compertus est; veniam jejunii dico.

PL 2, 384B

彼もまた、この特権が太初から安息日に与えられていたことを覚えていたのである。その特権によってこそ、この日そのものが定められたのであった。すなわち断食の免除のことを言っているのである。

13

Cum enim prohibuisset Creator in biduum legi manna, solummodo permisit in parasceve, ut sabbati sequentis ferias pridiana pabuli paratura jejunio liberaret.

PL 2, 384B

なぜなら、創造主が二日分のマナを集めることを禁じていたときも、準備の日にのみそれを許したのは、前日の食物の準備が、続く安息日の休みを断食から解き放つためであったからである。

14

Bene igitur, quod et caussam eamdem secutus est Dominus in sabbati, si ita volunt dici, destructione: bene, quod et affectum Creatoris expressit in sabbato non jejunandi honore.

PL 2, 384C

それゆえ、主が安息日の――彼らがそう呼びたいのであれば――破棄において、まさに同じ理由に従ったことは善いことである。また、安息日に断食しないという栄誉のうちに、創造主の心情をも表したことも善いことである。

15

Denique, tunc demum sabbatum destruxisset, etiam ipsum Creatorem, si discipulos sabbato jejunare mandasset, adversus statum scripti et voluntatis Creatoris.

PL 2, 384C

要するに、キリストが安息日を破棄したことになるのは――創造主その方をも破棄したことになるのは――もし彼が弟子たちに安息日に断食するよう命じていたとしたら、そのときであっただろう。創造主の書かれたものと意志という争点に反して、である。

16

Sed quoniam discipulos non constanter tuebatur, sed excusat, quoniam humanam opponit necessitatem quasi deprecatricem; quoniam potiorem honorem sabbati servat non contristandi, quam vacandi; quoniam David, comitesque ejus, cum discipulis suis aequat in culpa et in venia; quoniam placet illi, quia Creator indulsit; quoniam de exemplo ejus, ipse tam bonus est; ideo alienus est a Creatore.

PL 2, 384C

しかし、彼は弟子たちを一貫して弁護したのではなく、むしろ申し開きをした。彼は人間的な必要をいわば嘆願者として持ち出した。彼は安息日の栄誉を、休むことよりも、悲しませないことのほうに重きを置いて守った。彼はダビデとその同伴者たちを、その弟子たちと、咎においても赦しにおいても等しく扱った。それが彼の気に入ったのは、創造主がそれを許していたからである。彼の実例に基づいて、キリスト自身もこれほど善いのである――それゆえ彼は創造主にとって余所者だ、というわけである。

17

Exinde (Luc. VI, 7) observant pharisaei, si medicinas sabbatis ageret, ut accusarent eum: certe qua sabbati destructorem, non qua novi Dei professorem; fortasse enim hunc solum articulum ubique ingeram, alium Christum nusquam praedicatum.

PL 2, 385A

そこで(ルカ6:7)、ファリサイ派は、彼が安息日に癒しの業を行うかどうかを見張っていた。彼を告発するためである――確かに安息日を破棄する者としてであって、新しい神を宣言する者としてではない。おそらく私はこの一点だけを至る所で繰り返し差し挟むことになろう。すなわち、別のキリストなど、どこにも宣べ伝えられていなかった、と。

18

In totum autem errabant pharisaei circa sabbati legem, non animadvertentes conditionaliter eam indicentem ferias operum sub certa specie eorum.

PL 2, 385A

しかし、そもそもファリサイ派は安息日の律法について全般的に誤っていた。その律法が、業からの休みを、業のうちのある特定の種類のもとで、条件つきに定めていることに気づいていなかったのである。

19

Nam cum de die sabbati dicit (Exod. XX, 10): Omne opus tuum non facies in ea; dicendo, tuum, de humano opere definiit, quod quisque ex artificio, vel negotio suo exequitur, non de divino. Opus autem salutis et incolumitatis, non est hominis, sed Dei proprium.

PL 2, 385A

なぜなら、安息日について(出エジプト20:10)「汝の業をすべてその日に行うな」と言うとき、「汝の」と言うことによって、それは人間の業、すなわち各人がそれぞれの技術や仕事から遂行する業について定めたのであり、神の業についてではないからである。だが、救いと健やかさの業は、人間のものではなく、神に固有のものである。

20

Sicut et rursus in lege: Non facies, inquit (Exod. XII, 16), omne opus in ea, nisi quod fiet omni animae id est in caussa animae liberandae; quia opus Dei etiam per hominem fieri potest in salutem animae, a Deo tamen, quod facturus fuerat et Christus homo, quia et Deus.

PL 2, 385B

同様に、律法にはこうもある(出エジプト12:16)。「その日には、いかなる業もするな。ただし、すべての魂のためになされるものは別である」と、すなわち魂を解放するという理由による業は別である、というのである。なぜなら、神の業は人間を通してさえも、魂の救いのためになされうるからである――それでもなお神からのものであることに変わりはなく、それをまさにキリストは、人間でありつつも神でもあるがゆえに、行おうとしていたのである。

21

In hunc ergo sensum legis inducere volens illos per manus arefactae restitutionem, interrogat: Licetne sabbatis benefacere, annon? animam liberare, an perdere?

PL 2, 385B

それゆえ、萎えた手の回復を通して彼らをこの律法の意味へと導こうとして、彼は問う。「安息日に善をなすことは許されているか、それとも許されていないのか。魂を解放することか、それとも滅ぼすことか」と。

22

Ut id operis promittens, quod pro anima facturus esset, admoneret eos, quae opera sabbati lex prohiberet, humana scilicet; et quae praeciperet, divina scilicet, quae fierent animae omni; dominus sabbati dictus, quia sabbatum, ut rem suam, tuebatur.

PL 2, 385B

すなわち、魂のためになそうとしていたその業を約束することによって、安息日の律法が禁じている業がどれか――すなわち人間の業であり――命じている業がどれか――すなわちあらゆる魂のためになされる神の業である――ということを彼らに気づかせるためであった。彼が「安息日の主」と呼ばれたのは、安息日を自分自身のものとして守っていたからである。

23

Quod etiam si destruxisset, merito, qua dominus magis ille qui instituit. Sed non omnino destruxit, qua dominus; ut hinc jam apparere possit, ne tum quidem in arcae circumlatione apud Hierichuntem, sabbatum a Creatore destructum.

PL 2, 385C

そしてたとえ彼がそれを破棄していたとしても、それは正当なことであっただろう。彼こそ、それを制定したまさにその主なのだから。しかし彼は主として、それをまったく破棄したわけではない。ここからすでに明らかになりうる――あのエリコにおける契約の箱の運行のときでさえ、安息日は創造主によって破棄されたのではなかった、ということが。

24

Nam et illud opus Dei erat, quod ipse praeceperat, et quod propter animas disposuerat hominum suorum, in discrimine belli constitutas.

PL 2, 385C

なぜなら、それもまた神の業であったからである。それは神自らが命じたことであり、戦いの危機のうちに置かれた自分の民の魂のために取り計らったことであった。

25

Sed et si odium alicubi sabbatorum professus est, vestra sabbata dicendo (Is. I, 13), hominum ea deputans, non sua, quae sine Dei timore celebrat populus plenus delictis, labiis Deum diligens non corde; suis sabbatis, id est, quaecumque disciplina ejus agerentur, alium statum fecit, quae per eundem postea propheten (Is. LVIII, 13) vera, et delicata, et non profananda pronuntiat.

PL 2, 385C

そしてまた、彼がどこかで安息日への憎悪を表明したとしても、それは「汝らの安息日」と言うことによってであり(イザヤ1:13)、それを人間たちのものとして、自分自身のものとしてではないと見なしてのことである――それは、罪に満ちた民が、神への畏れなしに、口では神を愛しつつも心では愛さずに祝う安息日のことである。だが自らの安息日、すなわち彼自身の教えに従って行われる事柄については、彼は別の位置づけを与えた。それを、同じ預言者を通してのちに(イザヤ58:13)、真なるものであり、心地よく、涜すべからざるものと宣言しているのである。

26

Ita nec Christus omnino sabbatum rescindit, cujus legem tenuit et supra in caussa discipulorum pro anima operatus; esurientibus enim solatium cibi indulsit; et nunc manum aridam curans, factis ubique ingerens (Matt. V, 17): Non veni dissolvere legem, sed adimplere; nec Marcion hac voce os ei obstruxit.

PL 2, 386A

こうして、キリストも安息日をまったく廃棄することはない。彼はその律法を、先に見た弟子たちの一件においても、魂のために働きつつ守っていた。空腹の者たちには食物の慰めを許したのである。そして今、萎えた手を癒しつつ、行いをもって至る所でこう押し出している(マタイ5:17)。「私は律法を廃するために来たのではなく、成就するために来たのだ」と。マルキオンとて、この言葉について彼の口を塞ぎはしなかったのである。

27

Adimplevit enim et hic legem, dum conditionem interpretatur ejus, dum operum differentiam illuminat, dum facit quae lex de sabbati feriis excipit, dum ipsum sabbati diem benedictione Patris a primordio sanctum, benefactione sua efficit sanctiorem; in quo scilicet divina praesidia ministrabat, quod adversarius aliis diebus praestitisset, ne sabbatum Creatoris ornaret, ne opera debita sabbato redderet.

PL 2, 386A

ここでもまた彼は律法を成就したのである。その条件を解き明かしつつ、業の違いを明らかにしつつ、律法が安息日の休みについて例外としている事柄を行いつつ、太初より父の祝福によって聖なるものであった安息日そのものを、自らの善行によっていっそう聖なるものとしたのである。すなわちそこにおいて彼は神的な助けを施した――もし彼が敵対者であったなら、創造主の安息日を飾ることのないよう、安息日に相応しい業を返すことのないよう、他の日にそれを行っていたはずである。

28

In quo die, si et Haelisaeus prophetes Sunamitidis filium mortuum restituit in vitam (IV Reg. IV, 23), vides, pharisaee, tuque Marcion, olim Creatoris esse sabbatis benefacere, animam liberare, non perdere; nihil Christum novi intulisse, quod non sit ex forma, ex lenitate, ex misericordia, ex praedicatione quoque Creatoris.

PL 2, 386B

もし預言者エリシャもまた、この日に、シュネムの女の死んだ息子を命に戻したのであれば(列王記下4:23)、見るがよい、ファリサイ人よ、そしてお前もだ、マルキオンよ――安息日に善をなすこと、魂を解放し滅ぼさないことは、かねてより創造主のものであったのだ、と。キリストが何ら新しいものをもたらしはしなかったこと、それが創造主の型からも、柔和さからも、慈しみからも、そして宣べ伝えからも出たものであることを。

29

Nam et hic specialis medicinae prophetiam repraesentat. Invalescunt manus dissolutae, sicut et genua dissoluta in paralytico.

PL 2, 386B

なぜなら、ここでも彼は、特有の癒しの預言を体現しているからである。「弱った手は強められる」、それは中風の者において「弱った膝」もまた強められたのと同様である。

Liber IV, Caput XIII

第IV巻 第XIII章PL 2, 386B
1

Certe Evangelizat Sion et Hierusalem pacem et bona omnia: certe ascendit in montem, et illic pernoctat in oratione; et utique auditur a Patre. Evolve igitur prophetas, et ordinem totum recognosce.

PL 2, 386B

確かに彼はシオンとエルサレムに平和とあらゆる善きものを福音として告げ知らせる。確かに彼は山に登り、そこで夜を徹して祈る。そして確かに彼は父に聞き入れられる。それゆえ預言者たちを繙き、その順序全体を見て取るがよい。

2

In montem excelsum , inquit Esaias (Is. XL, 9), ascende, qui evangelizas Sion; extolle cum vigore vocem tuam, qui evangelizas Hierusalem. Adhuc in vigore. Obstupescebant in doctrina ejus; erat enim docens, tanquam virtutem habens (Luc. IV, 32).

PL 2, 386C

「高き山に登れ、シオンに福音を告げる者よ。力をこめて声を張り上げよ、エルサレムに福音を告げる者よ」とイザヤは言う(イザヤ40:9)。なお「力」についてである。「人々は彼の教えに驚愕した。彼は力を持つ者のように教えていたからである」(ルカ4:32)。

3

Et rursus (Is. LII, 6): Propterea cognoscet populus nomen meum in illa die. Quod nomen, nisi Christi? Quod ego sum ipse qui loquebar .

PL 2, 386C

そしてまた(イザヤ52:6)。「それゆえ、その日に、民は我が名を知るであろう」。その名とは、キリストの名でなくて何であろうか。「語っていたのはこの私自身である」というのである。

4

Tunc enim ipse erat qui in Prophetis loquebatur, Sermo, Filius Creatoris: «Adsum, dum hora est, in montibus, ut evangelizans auditionem pacis, evangelizans bona.» Item Naum (Nah. I, 15) ex duodecim: Quoniam ecce veloces pedes in monte evangelizantis pacem.

PL 2, 386C

なぜなら、そのとき預言者たちのうちで語っていたのは彼自身、すなわち言葉、創造主の子であったからである。「私は、時のあるうちに、山々に臨んでいる。平和の知らせを福音として告げる者として、善きことを福音として告げる者として」。同様に十二小預言者のひとりナホムも(ナホム1:15)。「見よ、平和を福音として告げる者の、山における速き足を」と。

5

De voce autem nocturnae orationis ad Patrem, manifeste Psalmus (Ps. XXI, 2): Deus meus, clamabo per diem, et exaudies; et nocte, et non in vanitatem mihi; et alibi, de loco et voce eadem, Psalmus (Ps. III, 4): Voce mea ad Dominum exclamavi, et exaudivit me de monte sancto suo.

PL 2, 387A

父への夜の祈りの声については、詩篇が明白に語っている(詩篇21:2)。「わが神よ、私は昼のあいだに叫ぶ、そして汝は聞き入れたもう。夜にもまた、私にとって空しくはない」と。また別の箇所でも、同じ場所と声について、詩篇は言う(詩篇3:4)。「私は声をあげて主に叫んだ、すると主はその聖なる山から私に聞き入れたもうた」と。

6

Habes nominis repraesentationem, habes actum evangelizantis, habes locum montis, et tempus noctis, et sonum vocis, et auditum Patris; habes Christum Prophetarum. Cur autem duodecim Apostolos elegit, et non alium quemlibet numerum?

PL 2, 387A

お前はこうして名の表明を持ち、福音を告げる行為を持ち、山という場所を持ち、夜という時を持ち、声の響きを持ち、父の聞き入れを持つ。お前は預言者たちのキリストを持つのである。ところで、なぜ彼は十二人の使徒を選んだのであり、他のいかなる数でもなかったのか。

7

Nae et ex hoc meum Christum interpretari possem, non tantum vocibus Prophetarum, sed et argumentis rerum praedicatum?

PL 2, 387A

実に、私はこのことからも、我がキリストが、預言者たちの言葉によってのみならず、事実の論証によっても予告されていたことを解き明かすことができるのではないか。

8

Hujus enim numeri figuras apud Creatorem deprehendo: Duodecim fontes Elim (Num., XXXIII); et, Duodecim gemmas in tunica sacerdotali Aaronis (Exod., XXVIII); et, Duodecim lapides ab Jesu de Jordane electos (Jos., IV) et in arcam testamenti conditos.

PL 2, 387A

なぜなら、私はこの数の予型を創造主のもとに見出すからである。エリムの十二の泉(民数記33章)、アロンの祭司の衣にある十二の宝石(出エジプト28章)、そしてヨシュアがヨルダン川から選び出し(ヨシュア記4章)、契約の箱の中に納めた十二の石である。

9

Totidem enim Apostoli portendebantur; proinde ut fontes et amnes, rigaturi aridum retro et desertum a notitia orbem Nationum; sicut et per Esaiam (Is., XLIII, 20): Ponam in terra inaquosa flumina; proinde ut gemmae, illuminaturi sacram Ecclesiae vestem, quam induit Christus pontifex Patris; proinde ut et lapides, solidi fide, quos de lavacro Jordanis Jesus verus elegit, et in sacrarium testamenti sui recepit.

PL 2, 387B

まさに同数の使徒たちが予め示されていたのである。あたかも泉や川のように、以前は乾き、知識を欠いて荒れ果てていた諸国民の世界を潤すべき者たちとして。イザヤを通しても(イザヤ43:20)「私は水なき地に川を置く」とあるとおりである。あたかも宝石のように、教会の聖なる衣を輝かせるべき者たちとして――父の大祭司たるキリストがその衣をまとうのである。あたかも石のように、信仰において堅固な者たちとして――真のイエスがヨルダンの洗いから選び出し、自らの契約の聖所に受け入れたのである。

10

Quid tale de numeri defensione competit Christo Marcionis? Non potest simpliciter factum ab illo quid videri, quod potest videri non simpliciter factum a meo. Ejus erit res, apud quem invenitur rei praeparatura.

PL 2, 387B

これほどのことが、数の弁護に関して、マルキオンのキリストに当てはまるだろうか。私のキリストによってなされたことが単純な偶然ではないと見なされうる以上、彼によってなされたことも単純な偶然だったとは見なされえない。事柄は、その事柄への予めの備えが見出される方にこそ属するのである。

11

Mutat et Petro nomen de Simone; quia et Creator Abrahae, et Sarae, et Auseae nomina reformavit, hunc vocando Jesum, illis syllabas adjiciendo. Sed et cur Petrum? Si ob vigorem fidei, multae materiae solidaeque nomen de suo accommodarent.

PL 2, 387C

彼はまたシモンの名をペトロへと変える。創造主もまた、アブラハム、サラ、ホセアの名を作り直したからである――ホセアをイエスと呼ぶことによって、他の者たちには音節を付け加えることによって。だが、なぜ「ペトロ」なのか。もし信仰の強さのゆえであるなら、堅固で密な材料は他にも数多くあり、それぞれから名を与えることもできたはずである。

12

An quia et petra et lapis Christus? Siquidem et legimus (Is., VIII, 14; I Petr., II, 8) positum eum in lapidem offendiculi, et in petram scandali. Omitto caetera.

PL 2, 387C

それとも、キリスト自身もまた岩であり石であるからか。実際我々は読む(イザヤ8:14、一ペトロ2:8)、彼が躓きの石、妨げの岩として置かれた、と。その他のことは措く。

13

Itaque affectavit carissimo discipulorum de figuris suis peculiariter nomen communicare, puto proprius quam de non suis. Conveniunt a Tyro, et ex aliis regionibus multitudo etiam transmarina.

PL 2, 387C

こうして彼は、自らの最も愛する弟子に、自らの予型に由来する名を、とりわけ分け与えようとした。それは、自分自身のものではないところから名を取るよりも、いっそうふさわしいことであったと私は思う。ティルスから、また他の諸地方から、海の彼方からも、大群衆が集まって来る。

14

Hoc spectabat Psalmus (Ps. LXXXVI, 4): Et ecce Allophyli et Tyrus, et populus Aethiopum, isti fuerunt illic.

PL 2, 387C

これを詩篇は見据えていた(詩篇86:4)。「見よ、異邦人たちとティルス、そしてエチオピア人の民、これらの者たちはそこにいた」と。

15

Mater Sion dicet homo; et homo factus est in illa (quoniam Deus homo natus est), et aedificavit cam voluntate Patris: ut scias ad cum tunc gentiles convenisse, quia Deus homo erat natus, aedificaturus Ecclesiam ex voluntate Patris, ex allophytis quoque.

PL 2, 387D

「母なるシオン」と人は言うであろう。そして人は彼女のうちに生まれた者となった(神は人として生まれたのだから)、そして父の御旨によって彼女を建てた。これによって、異邦人たちがそのとき彼のもとに集まったのは、神が人として生まれ、父の御旨によって、異邦の民からも教会を建てようとしていたからであることを、お前は知るがよい。

16

Sic et Esaias (Is. XLIX, 12): Ecce isti veniunt de longinquo; isti autem veniunt ab aquilone et mari; alii autem de terra Persarum. De quibus et rursus (ibid. 18): Attolle per circuitum oculos tuos, et vide, omnes congregati sunt.

PL 2, 388A

同様にイザヤも言う(イザヤ49:12)。「見よ、これらの者は遠くから来る。またこれらの者は北と海から来る。また他の者はペルシアの地から来る」と。彼らについてまた(同49:18)「汝の目をめぐりに上げて見よ、みな集められている」と。

17

De quibus et infra (ibid. 21): Vides ignotos et extraneos: et dices cordi tuo: Quis istos genuit mihi? Porro, hos quis mihi educavit? At hi mihi ubi fuerunt? Hic Christus non Prophetarum? Et quis erit Christus Marcionitarum, si perversitas placet, qui non fuerit Prophetarum?

PL 2, 388A

彼らについてはまた下の箇所にも(同49:21)「汝は見知らぬ、余所の者たちを見る。そして汝は心のうちに言うであろう。誰がこれらを私のために生んだのか。さらに、誰がこれらを私のために育てたのか。だがこれらは私にとってどこにいたのか」と。これは預言者たちのキリストではないか。もし倒錯を良しとするなら、預言者たちのキリストでなかった、マルキオン派のキリストとは、いったい何者になるのか。

Liber IV, Caput XIV

第IV巻 第XIV章PL 2, 388B
1

Venio nunc ad ordinarias sententias ejus, per quas proprietatem doctrinae suae inducit ad edictum (ut ita dixerim) Christi: Beati mendici (sic enim exigit interpretatio vocabuli quod in graeco est), quoniam illorum est regnum coelorum .

PL 2, 388B

さて私は今、彼〔キリスト〕の通常の言葉に至る。彼はそれらを通して自らの教えの独自性を打ち出すのであり、いわばキリストの勅令とでも言うべきものに至るのである。すなわち「物乞いは幸いである(ギリシア語にあるその語の解釈はこのように要求するのだから)、天の王国は彼らのものだから」というものである。

2

Jam hoc ipsum quod a benedictionibus coepit, Creatoris est, qui universa prout edidit, nulla alia voce quam benedictionis dedicavit. Eructavit enim, inquit (Ps., XLIV, 1), cor meum sermonem optimum.

PL 2, 388B

まさにこのこと、すなわち祝福の言葉から始めたということ自体が、すでに創造主のものである。創造主は、万物を世に出すたびごとに、祝福以外のいかなる言葉によってもそれを聖別しなかったのだから。「わが心は至善の言葉を吐き出した」と言われているとおりである(詩篇44:1)。

3

Hic erit sermo optimus, benedictionis scilicet, qui et novi quoque Testamenti initiator agnoscitur de veteri exemplo.

PL 2, 388B

これこそが至善の言葉であろう。すなわち祝福の言葉である。この言葉は、古き先例から、新約の創始者としても認められるのである。

4

Quid ergo mirum est, si et ab affectibus Creatoris ingressus est per hujusmodi dictionem, semper mendicos, et pauperes, et humiles ac viduas, et pupillos usque diligentis, consolantis, asserentis, vindicantis? ut hanc Christi quasi privatam benignitatem, rivulum credas de fontibus Salvatoris.

PL 2, 388B

それゆえ、彼〔キリスト〕がこのような言葉遣いによって、創造主の情愛から出発したとしても、何の不思議があろうか。創造主は常に、物乞いも、貧しい者も、卑しい者ややもめも、みなしごに至るまでも、慈しみ、慰め、擁護し、報復する方である。だからこそ、キリストのこの、いわば私有物であるかのような慈愛を、救い主の泉々から流れ出た一筋の小川であると、お前は信じるべきなのだ。

5

Revera quo dirigam nescio, in tanta frequentia ejusmodi vocum, tanquam in sylva, vel in prato, vel in nemore pomorum, passim prout incidit, res petenda est. Inclamat Psalmus (Ps. LXXXI, 3): Judicate pupillo et mendico, et humilem et pauperem juste tractate.

PL 2, 388C

実に、このような語句があまりに頻繁に現れるただ中にあって、私はどこへ向ければよいのか分からぬほどである。あたかも森の中、あるいは草原、あるいは果樹の茂みの中にいるかのように、行き当たるままに、あちこちで探し求めねばならない。詩篇はこう呼ばわる(詩篇81:3)。「みなしごと物乞いのために裁きを行い、卑しい者と貧しい者とを正しく扱え」。

6

Liberate pauperem, et mendicum de manu peccatoris eruite. Item Psalmus septuagesimus primus: Justitia judicabit mendicos populi, et faciet salvos filios pauperum. Et in sequentibus de Christo: Omnes nationes servient ei.

PL 2, 388C

「貧しい者を解き放ち、物乞いを罪人の手から救い出せ」。また詩篇第七十一篇はこう言う。「正義は民の物乞いたちを裁き、貧しい者たちの子らを救うであろう」。そしてこれに続けて、キリストについてこう言われる。「あらゆる諸国民は彼に仕えるであろう」。

7

David autem uni genti judaicae praefuit, ne quis in David putet dictum, quia et ille susceperat humiles et necessitatibus laborantes. Quod liberaverit , inquit, a dynasta mendicum, parcet mendico et pauperi, et animas pauperum salvas faciet.

PL 2, 388C

しかしダビデはただ一つのユダヤの民族の上に立っていたに過ぎない。それゆえ誰も、これがダビデについて言われたのだと考えてはならない――もっとも、ダビデもまた卑しい者や困窮に苦しむ者を受け入れてはいたのだが。「彼が権力者の手から物乞いを解き放ったのだから、彼は物乞いと貧しい者とを惜しみ、貧しい者たちの魂を救うであろう」と言われている。

8

Ex usura et injustitia redimet eorum animas, et honoratum nomen eorum in conspectu ipsius .

PL 2, 389A

「彼は彼らの魂を高利と不正とから贖い、彼らの名を彼の御前で誉れあるものとするであろう」。

9

Item (Ps. IX, 18): Avertantur peccatores in inferos, omnes nationes quae Dei obliviscuntur, quoniam non in finem oblivioni habebitur mendicus: tolerantia pauperum non peribit in finem.

PL 2, 389A

また(詩篇9:18)「罪人どもは冥界へと追いやられるがよい、神を忘れるすべての諸国民も。物乞いが永遠に忘れられたままになることはないのだから。貧しい者たちの忍耐は、永遠に滅びることはない」。

10

Item (Ps. CXII, 5): Quis sicut Deus noster, qui habitat in excelsis, et humilia prospectat in coelo et in terra? Qui suscitat mendicum de terra, et de stercore exaltat pauperem, uti sedere eum faciat cum principibus populi; utique in regno suo.

PL 2, 389A

また(詩篇112:5)「至高のところに住まい、天にあっても地にあっても卑しいものを見下ろされる、我々の神のような方があろうか。地から物乞いを起こし、糞土から貧しい者を高く上げて、民の君侯たちと共に座らせたもう方」。むろん、その方の王国においてのことである。

11

Sic et retro in Basiliis, Anna mater Samuelis, spiritu gloriam Deo reddens: Qui, inquit (I Reg., II, 8), excitat pauperem de terra, et mendicum, uti sedere eum faciat cum dynastis populi; utique in regno suo: et in thronis gloriae; utique regalibus.

PL 2, 389A

同様に、さかのぼって『列王記』において、サムエルの母アンナが、霊によって神に栄光を帰しつつ、こう言っている(列王記上2:8)。「地から貧しい者を起こし、また物乞いをも起こして、民の権力者たちと共に座らせたもう」――むろんその方の王国においてである――「また栄光の座に」――むろん王者の座にである。

12

Per Esaiam vero (Is., III, 13), quomodo invehitur in vexatores egenorum? Vos autem ad quid incenditis vineam meam, et rapina mendici in domibus vestris?

PL 2, 389B

他方、イザヤを通して(イザヤ3:13)、彼は困窮者を苦しめる者どもを、いかに攻め立てていることか。「汝らはいったい何のために私のぶどう畑を焼き、汝らの家々には物乞いから奪った略奪品があるのか」。

13

Cur vos laeditis populum meum, et faciem mendicorum confunditis? et rursus (Is., X, 1): Vae qui scribunt nequitiam; scribentes enim scribunt nequam, vitantes judicia mendicorum, et diripientes judicata pauperum populi mei.

PL 2, 389B

「なぜ汝らは私の民を傷つけ、物乞いたちの顔に恥をかかせるのか」。また再び(イザヤ10:1)、「禍いなるかな、よこしまをしたためる者ども。彼らは書きながらよこしまなことを書き、物乞いたちのための裁きを避け、わが民のうち貧しい者たちの裁定を奪い去るのだから」。

14

Quae judicia pupillis quoque et viduis exigit, ut et ipsis egenis solatia. Judicate pupillo, et juste tractate viduam (Is., I, 17), et venite conciliemur, dicit Dominus.

PL 2, 389B

そのような裁きを、彼〔創造主〕はみなしごとやもめのためにも求めておられる。困窮者である彼らにもまた慰めがあるようにである。「みなしごのために裁きを行い、やもめを正しく扱え(イザヤ1:17)。そして来たれ、我々は和解しよう、と主は言われる」。

15

Cui tantus affectus in omnem conditionem humilitatis Creatoris est, ejus erit et regnum quod a Christo repromittitur; ad cujus affectum jam dudum pertinent ii, quibus repromittitur.

PL 2, 389B

卑しさのあらゆる境遇に対してこれほど大いなる情愛を寄せる方――それは創造主である――その方にこそ、キリストによって重ねて約束される王国もまた属するのである。そして、この約束が向けられる者たちは、すでにとうの昔から、その方の情愛の対象に属していたのである。

16

Nam etsi putas Creatoris quidem terrenas promissiones fuisse, Christi vero coelestes; bene quod coelum nullius alterius usque adhuc Dei apparet, nisi cujus et terra: bene quod Creator vel minora promisit, ut facilius illi et de majoribus credam, quam qui nunquam de minoribus prius fidem liberalitatis suae struxit.

PL 2, 389C

たとえお前が、創造主のものは地上的な約束であり、キリストのものは天上的な約束であったのだと考えるとしても、よいことに、天は今に至るまで、地の主である方以外の何者の天としても現れてはいない。よいことに、創造主はより小さなものであれ約束したのであり、それゆえより大きなことについても、私はいっそう容易く彼を信じることができる――より小さなことについて自らの気前よさへの信を一度も築いたことのない者を信じるよりも。

17

Beati esurientes, quoniam ipsi saturabuntur. Possem hunc titulum in superiorem transmisisse, quod non alii sunt esurientes, quam pauperes et mendici, si non et hanc promissionem Creator specialiter in Evangelii scilicet sui praestructionem destinasset.

PL 2, 389C

「飢える者は幸いである、彼らは満たされるであろうから」。私はこの一句を先の項目へと移すこともできたであろう――飢える者とは、貧しい者や物乞いにほかならないのだから。もし創造主が、この約束をも特別に、いわば自らの福音の下準備として定めておかなかったならば、の話であるが。

18

Siquidem per Esaiam, de eis quos vocaturus esset a summo terrae, utique nationes; Ecce, inquit (Is., V, 26), velociter, et leviter advenient, Velociter, qua properantes sub finibus temporum; leviter, qua sine oneribus pristinae legis.

PL 2, 389C

すなわちイザヤを通して、地の果てから呼び集めようとしていた者ども――むろん諸国民――について、こう言われている(イザヤ5:26)。「見よ、彼らは速やかに、また軽やかに到来するであろう」。「速やかに」とは、時の終わりのもとで急ぎ行くゆえに。「軽やかに」とは、かつての律法の重荷を負わないゆえにである。

19

Non esurient., neque sitient: ergo saturabuntur; quod utique nisi esurientibus et sitientibus non promittitur. Et rursus (Is., LXV, 15): Ecce, inquit, qui serviunt mihi, saturabuntur; vos autem esurietis; ecce qui serviunt mihi, bibent; vos autem sitietis.

PL 2, 390A

「彼らは飢えることも渇くこともないであろう」――すなわち満たされるであろうということであり、これはもとより、飢え渇く者たちにしか約束されえないことである。また再び(イザヤ65:15)、「見よ、私に仕える者たちは満たされるであろうが、汝らは飢えるであろう。見よ、私に仕える者たちは飲むであろうが、汝らは渇くであろう」と言われている。

20

Videbimus et contraria ista, an Christo praeministrentur: interim quod esurientibus saturitatem repromittit, Dei creatoris est. Beati plorantes, quia ridebunt.

PL 2, 390A

我々はまた、これらの対照的な言葉が、キリストのために先だって供せられているものであるかどうかも、後に見ることにしよう。さしあたり、飢える者たちに満腹を重ねて約束するということ、これは創造主なる神のものである。「泣く者は幸いである、彼らは笑うであろうから」。

21

Decurre sententiam Esaiae (Is., LXV, 13): Ecce qui serviunt mihi, exultabunt in jucunditate ; vos autem confundemini. Ecce qui serviunt mihi oblectabuntur ; vos autem clamabitis prae dolore cordis. Et haec contraria apud Christum recognosce.

PL 2, 390A

イザヤの文言を辿ってみよ(イザヤ65:13)。「見よ、私に仕える者たちは喜びのうちに歓喜するであろうが、汝らは恥を負うであろう。見よ、私に仕える者たちは楽しむであろうが、汝らは心の痛みのゆえに叫ぶであろう」。そしてこれらの対照的な言葉を、キリストのもとでも認めるがよい。

22

Certe oblectatio et exultatio in jucunditate illis promittitur, qui in diversa conditione sunt, moestis, et tristibus, et anxiis, scilicet etiam Psal. CXXV: Qui seminant, inquit, in lacrymis, in exultatione metent.

PL 2, 390A

たしかに、楽しみと喜びのうちの歓喜とは、それとは異なる境遇にある者たち――すなわち悲しむ者、憂える者、思い煩う者たちに約束されている。それはまさに詩篇第百二十五篇にもあるとおりである。「涙のうちに種を蒔く者たちは、歓喜のうちに刈り入れるであろう」と言われている。

23

Porro tam exultantibus et jucunditatem capientibus risus accedit, quam moerentibus et dolentibus fletus. Ita Creator, materias risus et fletus praedicans, risuros plorantes prior dixit.

PL 2, 390B

さらに、笑いは歓喜し楽しみを受ける者たちに伴うものであり、涙は憂え嘆く者たちに伴うものである。このように創造主は、笑いと涙との素材をあらかじめ告げ知らせつつ、泣く者たちがのちに笑うであろうことを先んじて語ったのである。

24

Igitur qui a consolatione pauperum, et humilium, et esurientium, et flentium exorsus est, statim se illum repraesentare gestivit, quem demonstraverat per Esaiam (Is., LXI, 1): Spiritus Domini super me, propter quod unxit me ad evangelizandum pauperibus.

PL 2, 390B

こうして、貧しい者、卑しい者、飢える者、泣く者への慰めから語り始めた彼〔キリスト〕は、直ちに自らこそ、イザヤを通して示されていたその方であることを表そうと望んだのである(イザヤ61:1)。「主の霊は私の上にある。それは、主が私に油を注ぎ、貧しい者たちに福音を告げ知らせるためである」。

25

Beati (Luc., VI) mendici, quoniam illorum est regnum coelorum. Misit (Is., LXI) me curare obtritos corde. Beati (Luc.) qui esuriunt, quoniam ipsi saturabuntur. Advocare (Is.) languentes. Beati (Luc.) qui plorant, quoniam ridebunt.

PL 2, 390B

「物乞いは幸いである(ルカ6章)、天の王国は彼らのものだから」。「主は私を遣わされた、心砕かれた者たちを癒やすために(イザヤ61章)」。「飢える者は幸いである(ルカ)、彼らは満たされるであろうから」。「弱った者たちを呼び寄せるために(イザヤ)」。「泣く者は幸いである(ルカ)、彼らは笑うであろうから」。

26

Dare (Is.) lugentibus Sionis gloriam, et pro cinere unguenti jucunditatem, et gloriae habitum pro spiritu taedii.

PL 2, 390C

「シオンの嘆く者たちに栄光を与え、灰に代えて香油の喜びを、うなだれた霊に代えて栄光の装いを与えるために(イザヤ)」。

27

Haec si statim admissus Christus administravit, aut ipse est, qui se ad haec venturum praedicavit; aut si nondum venit qui praedicavit, ridicule, sed necessarie dixerim, fortasse mandaverit Christo Marcionis; Beati eritis, cum vos odio habebunt homines, et exprobrabunt, et ejicient nomen vestrum, velut nequam , propter filium hominis.

PL 2, 390C

もしキリストが、迎え入れられるやいなや直ちにこれらのことを執り行ったのであれば、彼こそがまさに、自らこれらのことを行うために来るであろうと予告した当の者である。あるいは、もし予告した者がいまだ来ていないのであれば――こう言うのは滑稽ではあるが、必要でもあるゆえに言おう――おそらくその予告した者が、マルキオンのキリストに命じたのであろう。「汝らは幸いである、人々が汝らを憎み、汝らをそしり、汝らの名を悪しきものとして退けるとき、人の子のゆえに」。

28

Hac pronuntiatione sine dubio ad tolerantiam exhortatur. Quid minus Creator per Esaiam (Is., LI, 7): Ne metueritis ignominiam ab hominibus, et nullificatione eorum ne minuamini. Quae ignominia? quae nullificatio? Quae futura erat propter filium hominis. Quem istum?

PL 2, 390C

この宣言によって、彼は疑いなく忍耐へと勧め促しているのである。創造主もイザヤを通して、これに劣らぬことを言っている(イザヤ51:7)。「汝ら、人間からの恥辱を恐れるな、彼らの侮蔑によって挫けるな」。いかなる恥辱か。いかなる侮蔑か。それは人の子のゆえに来たるべきものであった。この者とは誰か。

29

Qui est secundum Creatorem. Unde probabimus? Excidio in ipsum quoque praedicato; sicut per Esaiam (Is., LII, 7) ad auctores odii Judaeos: Propter vos blasphematur nomen meum in nationibus.

PL 2, 390C

創造主に即した者である。それをどうして証明しようか。彼自身に対しても滅びが予告されていたことによってである。イザヤを通して(イザヤ52:7)、憎しみの創始者であるユダヤ人たちに向けてこう言われているとおりである。「汝らのゆえに、私の名は諸国民の間で汚されている」。

30

Et alibi: Sancite eum qui circumscribit animam suam, qui aspernamento habetur a nationibus, famulis, et magistratibus.

PL 2, 391A

また別の箇所では、「自らの魂を制限する方を聖なるものとせよ。その方は諸国民から、下僕たちから、支配者たちから、蔑みを受ける者である」と。

31

Si enim odium in illum filium hominis praedicabatur qui secundum Creatorem est, Evangelium autem nomen Christianorum, utique a Christo deductum, odio futurum contestatur propter filium hominis, quod est Christus, eum filium hominis in caussa odii constituit, qui erat secundum Creatorem, in quem odium praedicabatur.

PL 2, 391A

というのも、もし創造主に即したその人の子に対する憎しみが予告されていたのであり、他方福音書は、キリストから導き出された「キリスト教徒」という名が、人の子のゆえに――すなわちキリストのゆえに――憎しみを受けるであろうことを証ししているのだとすれば、福音書は、憎しみの原因となるその人の子を、創造主に即した者として、すなわち憎しみが予告されていたその者として、確立していることになるからである。

32

Et utique, si nondum venissent, non potuisset nominis odium, quod agitur hodie, personam nominis antecessisse. Nam et sancitur penes nos, et animam suam circumscribit, propter nos eam ponens; et aspernamento habetur a Nationibus. Et qui natus est, ipse erit filius hominis, propter quem et nomen nostrum recusatur.

PL 2, 391A

そして、もし彼らがまだ到来していなかったのだとすれば、今日行われているこの名への憎しみが、その名の人格に先立つことなどありえなかったはずである。実にその方は、我々のもとで聖なる者とされ、自らの魂を制限し、それを我々のために差し出しておられる。そして諸国民から蔑みを受ける者である。そして生まれた者、その者こそが人の子であり、彼のゆえに我々の名もまた拒まれるのである。

Liber IV, Caput XV

第IV巻 第XV章PL 2, 391B
1

Secundum haec, inquit (Luc, VI), faciebant Prophetis patres eorum. O Christum versipellem, nunc destructorem, nunc assertorem Prophetarum! Destruebat ut aemulus, convertens discipulos eorum; sibi asserebat ut amicus, sugillans insectatores eorum.

PL 2, 391B

「これと同じように」と彼〔キリスト〕は言う(ルカ6章)、「彼らの父祖たちも預言者たちに対して行っていた」。おお、変わり身のキリストよ、あるときは預言者たちの破壊者となり、あるときはその擁護者となる方よ! 彼は競争相手として、彼らの弟子たちを転向させることで破壊し、友として、彼らを迫害する者どもを辱めることで、彼らを自らのものとして擁護したのである。

2

Porro, in quantum non congruisset Christo Marcionis assertio Prophetarum, ad quorum venerat destructionem; in tantum congruit Christo Creatoris sugillatio in insectatores Prophetarum, quos in omnibus adimplebat; vel quia magis Creatoris est delicta patrum filiis exprobare, quam ejus Dei, qui nec propria cujusque castigat.

PL 2, 391B

さらに、預言者たちの擁護がマルキオンのキリストにふさわしくなかった程度に応じて――彼はその破壊のために到来したのだから――、それと同じ程度に、預言者たちを迫害した者どもへの辱めは創造主のキリストにこそふさわしいのである。彼はあらゆる点で預言者たちを成就していたのだから。あるいはむしろ、父祖たちの罪を子らに責め立てることは、各人自らの罪さえも懲らしめることのない神よりも、創造主にこそふさわしいことだからである。

3

Sed non statim, inquis, Prophetas tuebatur si iniquitatem Judaeorum affirmatam volebat, quod nec cum Prophetis suis pie egissent.

PL 2, 391B

しかし、お前は言う。「彼は、ユダヤ人の不義が確証されることを望んだからといって、それで直ちに預言者たちを擁護していたことにはならない。ユダヤ人が自分たちの預言者たちに対して敬虔に振る舞わなかった、その不義のことだ」と。

4

Atquin nulla hic iniquitas exprobanda erat Judaeis, laudandis potius et probandis, si eos figuraverunt, ad quorum destructionem post tantum aevi Deus optimus motus est. Sed puto jam et non optimus jam aliquid et cum Creatore moratus, nec in totum Epicuri deus.

PL 2, 391C

だが、ここではユダヤ人にいかなる不義も責め立てられるべきではなかったはずである。むしろ称賛され是認されるべきであった――もし彼らが、それほど長い時代を経たのちに至善の神をその破壊へと動かした者どもを予め象っていたのだとすればである。しかし私は思う、その神はもはや至善の神ではなく、いくらか創造主とも関わりを持つ何ものかとなっており、まったくのエピクロスの神でもないのだと。

5

Ecce enim demutat in maledictionem, et ostendit eum se esse qui novit offendi et irasci: Vae enim dicit. Sed fit nobis quaestio de verbi istius qualitate, quasi non tam maledictionis sit, quam admonitionis.

PL 2, 391C

見よ、彼は呪いの言葉へと転じ、自らが立腹し怒ることを知る者であることを示しているのだから。「禍いなるかな」と言っているのである。しかし我々には、この言葉の性質について問いが生じる。あたかもそれが呪いというよりはむしろ訓戒であるかのように、というのである。

6

Et quid caussae interest, quando et admonitio non sit sine aculeo comminationis, maxime per Vae amarior facta? Et admonitio autem et comminatio, ejus erunt qui norit irasci.

PL 2, 391C

しかし、それがどれほどの違いを生むというのか。訓戒でさえも、脅しの棘なしにはありえないのであり、「禍いなるかな」によっていっそう苦いものとされているのになおさらである。しかも訓戒も脅しも、怒ることを知る者にこそふさわしいものであろう。

7

Nemo enim admonebit, et nemo comminabitur ne quid faciat, nisi quid factum vindicabit: nemo vindicarit, nisi qui norit irasci.

PL 2, 392A

誰も、何かがなされたなら罰するのでなければ、訓戒することも、何かをしないようにと脅すこともないであろう。また誰も、怒ることを知る者でなければ、罰することはないであろう。

8

Alii agnoscunt quidem verbum maledictionis, sed volunt Christum sic Vae pronuntiasse, non quasi ex sententia sua proprie, sed quod Vae a Creatore sit, et voluerit illis asperitatem Creatoris opponere, quo suam supra in benedictionibus sufferentiam commendaret: quasi non Creatori competat, qua utrumque praestanti, et bonum Deum et judicem; ut quia praemiserat in benedictionibus benignitatem, subjiceret etiam in maledictionibus severitatem, amplitudinem disciplinae utriusque instruendae, tam ad benedictionem sectandam, quam ad maledictionem praecavendam.

PL 2, 392A

他の者たちは、これが呪いの言葉であることは認めながらも、キリストがこのように「禍いなるかな」と述べたのは、自らの本来の判断からではなく、この「禍いなるかな」が創造主に由来するものであって、キリストはそれによって創造主の峻厳さを彼らに対置しようとしたのであり、それによって上に見た祝福における自らの寛容さを、より一層引き立たせようとしたのだ、と主張したいのである。まるでそれが創造主にはふさわしくないかのように――創造主は善き神と審判者との両方を兼ね備える方であって、祝福において慈愛をあらかじめ示したがゆえに、呪いにおいても厳しさを付け加え、教えの広がりを、祝福を追い求めることと呪いを未然に防ぐことの双方において教え込もうとされているというのに。

9

Nam et ita praemiserat (Deuter. XXX, 19): Ecce posui ante vos benedictionem et maledictionem. Quod etiam in hanc Evangelii dispositionem portendebat. Alioquin, qualis est ille, qui, ut suam insinuaret bonitatem, Creatoris opposuit asperitatem?

PL 2, 392B

実に、彼はすでにこのようにあらかじめ告げていた(申命記30:19)。「見よ、私は汝らの前に祝福と呪いとを置いた」。これはまた、福音書のこの配剤をも予め示すものであった。さもなくば、自らの善性を印象づけるために創造主の峻厳さを対置するとは、いったいどのような者なのか。

10

Infirma commendatio est, quae de alterius destructione fulcitur. Atqui opponens asperitatem Creatoris, timendum eum confirmavit: si timendum, magis utique obaudiendum quam negligendum; et incipit jam Christus Marcionis Creatori docere.

PL 2, 392B

他者の破壊によって支えられる引き立てなど、弱々しいものである。ところが創造主の峻厳さを対置することによって、彼〔マルキオンのキリスト〕は創造主を畏れるべき者として確証してしまったのである。もし畏れるべきであるならば、なおのこと、なおざりにされるよりも従われるべきである。そしてここに、マルキオンのキリストは、創造主のために教えを説き始めるのである。

11

Tunc, si Vae Creatoris est, quod in divites spectat, ergo Christus non est divitibus offensus, sed Creator; et ratas habet Christus divitum causas, superbiam dico, et gloriam, et saeculi studia, et Dei incuriam, per quae Vae merentur a Creatore.

PL 2, 392B

してみると、もし富める者どもに関わる「禍いなるかな」が創造主のものであるならば、富める者どもに気分を害しているのはキリストではなく、創造主だということになる。そしてキリストは、富める者どもの言い分――すなわち高慢、栄光、世俗への執着、神への無頓着という、彼らが創造主から「禍いなるかな」を受けるに値する当のもの――を正当なものとして認めていることになる。

12

Sed quomodo non ejusdem sit divites reprobare, qui supra mendicos probarit? Nemo non contrarium ejus quod probaverit reprobat. Itaque si Creatori deputabitur maledictio in divites, ejusdem defendetur benedictio in mendicos; et totum jam opus Christi, Creatoris est.

PL 2, 392C

しかし、先に物乞いを是認した方が、富める者どもを否認するのでないなどということが、どうしてありえようか。誰も、自らが是認したことの反対のものを否認しないなどということはない。それゆえ、もし富める者どもへの呪いが創造主に帰せられるのであれば、物乞いへの祝福もまた同じ方に属するものとして擁護されることになり、キリストのすべての業は、すでに創造主のものとなるのである。

13

Si Deo Marcionis adscribetur benedictio in mendicos, ejusdem imponetur et maledictio in divites; et erit par jam Creatoris, tam bonus quam et judex; nec erit jam discrimini locus, quo duo Dei fiunt; sublatoque discrimine, supererit unum Deum renuntiari Creatorem.

PL 2, 392C

もし物乞いへの祝福がマルキオンの神に帰せられるとするならば、富める者どもへの呪いもまた同じ方に課せられることになり、そのときすでに、その神は善き者であると同時に審判者でもあるという点で、創造主と対等になってしまう。そしてもはや、二人の神が成り立つための区別の余地は残らない。区別が取り去られれば、唯一の神が創造主であると告げられることだけが残るのである。

14

Igitur Vae, si et vox maledictionis est, vel alicujus austerioris inclamationis, et a Christo dirigitur in divites, debeo Creatorem divitum quoque aspernatorem probare, sicut probavi mendicorum advocatorem, ut Christum in hac quoque sententia Creatoris ostendam, locupletantis quidem Salomonem (III Reg. III), sed quia, permissa sibi optione, maluit ea postulare quae sciebat Deo grata, sapientiam, et meruerat etiam divitias consequi, quas non magis voluit: quamquam et divitias praestare, non incongruens Deo sit, per quas et divites solatio juvantur, et multa inde opera justitiae et dilectionis administrantur.

PL 2, 392C

それゆえ、もし「禍いなるかな」が呪いの声、あるいは何らかのより峻烈な叫びの声であり、かつそれがキリストによって富める者どもへ向けられているのだとすれば、私は――物乞いの擁護者であることを証明したのと同様に――創造主が富める者どもをも斥ける方であることを証明すべきである。それによって、この文言においてもまたキリストが創造主のものであることを示すためである。〔創造主は〕たしかにソロモンを富ませたが(列王記上3章)、それは彼が、選択の自由を許されたとき、神に嘉せられることを知っていた事柄――すなわち知恵――を求めることを選び、しかも富をも得るに値したのに、それをより強くは望まなかったからである。もっとも、富を授けることが神にふさわしくないというわけではない。富によって富める者どもも慰めを受け、そこから正義と愛の多くの働きが行われるのだから。

15

Sed accidentia vitia divitiis, illa in Evangelio quoque, Vae divitibus, adscribunt: Quoniam, inquit, recepistis advocationem vestram; utique ex divitiis, de gloria earum, et saecularibus fructibus.

PL 2, 393A

しかし、富に付随する悪徳にこそ、福音書における「富める者どもよ、禍いなるかな」もまた帰せられるのである。「汝らはすでに自らの慰めを受け取ってしまったのだから」と言われている――むろん富から、その栄光から、そして世俗の実りからということである。

16

Itaque in Deuteronomio (Deut. VIII, 12) Moyses: Ne, inquit, cum manducaveris, et repletus fueris, et domos magnas aedificaveris, pecoribus et bubus tuis multificatis , et pecunia et auro, exaltetur cor tuum, et obliviscaris Domini Dei tui.

PL 2, 393A

そこで申命記において(申命記8:12)、モーセはこう言う。「汝が食べて満ち足り、大きな家々を建て、汝の羊や牛が増え、金銭と黄金も増えたときに、汝の心が高ぶり、汝の主なる神を忘れることのないように」。

17

Quemadmodum et Ezechiam regem thesauris inflatum, et de eis potius quam de Deo gloriatum apud illos qui ex Perside advenerant, insilit per Esaiam (Is. XXXIX, 6): Ecce dies veniunt, et auferentur amnia quae in domo tua sunt; et quae patres tui congesserunt, in Babylonem transferentur.

PL 2, 393B

それはまた、宝によって高慢になり、ペルシアから訪れた者どもの前で、神についてよりもその宝についてこそ誇ったヒゼキヤ王に対しても、イザヤを通して襲いかかっているとおりである(イザヤ39:6)。「見よ、日が来る。汝の家にあるものはすべて奪い去られ、汝の父祖たちが積み上げたものはバビロンへと運ばれるであろう」。

18

Sic et per Hieremiam (Jerem. IX, 22) quoque edicit: Ne glorietur dives in divitiis suis; et qui gloriatur, scilicet in Deo glorietur.

PL 2, 393B

同様にエレミヤを通しても、彼はこう命じている(エレミヤ9:22)。「富める者は自らの富を誇るな。誇る者は、むしろ神のうちに誇るがよい」。

19

Sic et in filias Sionis invehitur per Esaiam (Is. III, 15), cultu et divitiarum abundantia inflatas; comminabundus et alibi (Is. V, 14) nubilibus et superbis: Dilatavit orcus animam suam, et aperuit os suum, et descendent inclyti et magni et divites (hoc erit Christi vae super divites): et humiliabitur homo; utique exaltatus divitiis: et inhonorabitur vir; utique ob substantiam honorabilis.

PL 2, 393B

同様に、彼はイザヤを通して(イザヤ3:15)、装いと富の豊かさによって高慢になったシオンの娘たちをも攻め立て、また別の箇所では(イザヤ5:14)、婚期に達した高慢な女どもに対して脅しをもってこう言う。「冥府はその喉を広げ、その口を開いた。そして名だたる者、大いなる者、富める者どもが降っていくであろう」(これこそが、富める者どもの上に置かれるキリストの「禍いなるかな」であろう)。「そして人は低くされるであろう」――むろん富によって高められていた者が。「そして人は誉れを失うであろう」――むろん財産のゆえに誉れある者が。

20

De quibus et rursus (Is. X, 23): Ecce Dominus virtutum conturbabit gloriosos cum valentia, et elati comminuentur, et ruent gladio sublimes: qui magis quam divites? Quia receperunt scilicet advocationem suam, gloriam et honorem, sublimitatem ex divitiis.

PL 2, 393C

彼らについて、再びこうも言われている(イザヤ10:23)。「見よ、万軍の主は、栄えある者どもをその力もろとも打ち乱すであろう。そして高ぶる者どもは打ち砕かれ、高き者どもは剣によって倒れるであろう」。富める者ども以上にこれに当てはまる者があろうか。彼らはまさに、自らの慰めを――すなわち栄光と誉れを、富からくる高さを――受け取ってしまったのだから。

21

A quibus avertens nos et in Psalmo quadragesimo octavo: Ne timueris, inquit, cum dives factus fuerit homo, et cum abundabit gloria ejus; quoniam cum morietur, non tollet omnia, nec descendet cum illo gloria sua.

PL 2, 393C

彼〔創造主〕はまた、我々をこうしたものから遠ざけて、第四十八詩篇でもこう言っている。「人が富める者となり、その栄光が豊かになったとしても、汝は恐れるな。彼が死ぬときには、すべてを持ち去ることはなく、その栄光も彼と共に下って行くことはないのだから」。

22

Item in sexagesimo primo: Ne desideraveritis divitias; et si relucent, ne adjeceritis cor.

PL 2, 393C

また第六十一詩篇でも、「富を欲しがるな。そしてそれが輝いていたとしても、それに心を寄せるな」と。

23

Idipsum postremo verbum vae, olim per Amos in divites affluentes deliciis destinatur: Vae , inquit (Amos. VI, 4), qui dormiunt in lectis eburneis, et deliciis fluunt in thoris suis; qui edunt haedos de gregibus caprarum, et vitulos de gregibus boum lactantes, complodentes ad sonum organorum.

PL 2, 393C

そしてついに、この「禍いなるかな」という同じ言葉そのものが、かつてアモスを通して、贅沢に溢れる富める者どもに対して定められていた。「禍いなるかな」と彼は言う(アモス6:4)、「象牙の寝台に眠り、その寝床の上で贅沢に耽る者ども。山羊の群れから子山羊を、牛の群れから乳飲みの子牛を食らい、楽器の音に合わせて手を打つ者ども」。

24

Tamquam perseverantia deputaverunt, et non tamquam fugientia: qui bibunt vinum liquatum, et unguentis primariis unguntur.

PL 2, 394A

あたかもそれらが移ろいゆくものではなく、永続するものであるかのように見なす者ども。彼らは濾した葡萄酒を飲み、極上の香油を身に塗る者どもである。

25

Igitur, etsi tantummodo dehortantem a divitiis ostenderem Creatorem, non etiam praedamnantem divites etiam verbo ipso quo et Christus, nemo dubitaret ab eodem adjectam in divites comminationem per vae Christi, a quo ipsarum materiarum, id est, divitiarum dehortatio praecucurrisset: comminatio enim dehortationis accessio est.

PL 2, 394A

それゆえ、たとえ私が創造主を、単に富を思いとどまらせる方として示すにとどめ、キリストが用いたのと同じその言葉によって富める者どもをあらかじめ断罪する方としては示さなかったとしても、誰も、キリストの「禍いなるかな」による富める者どもへの脅しが、まさにその同じ方――その事柄そのもの、すなわち富そのものを思いとどまらせることをあらかじめ行っていた方によって付け加えられたのだ、ということを疑わないであろう。というのも、脅しとは、思いとどまらせることに付け加わるものだからである。

26

Ingerit: Vae etiam saturatis, quia esurient; etiam ridentibus nunc, quia lugebunt. His respondebunt illa, quae supra benedictionibus opposita sunt apud Creatorem: Ecce qui mihi serviunt, saturabuntur; vos autem esurietis (Is. LXV, 12); utique quia saturati estis.

PL 2, 394A

彼〔キリスト〕はさらに続けて言う。「満ち足りた者どもにも禍いなるかな、彼らは飢えるであろうから。今笑う者どもにも〔禍いなるかな〕、彼らは嘆くであろうから」。これらに対しては、先に見た祝福において創造主のもとで対置されていたあの言葉が答えるであろう。「見よ、私に仕える者たちは満たされるであろうが、汝らは飢えるであろう」(イザヤ65:12)――むろん、すでに満ち足りてしまっているのだから。

27

Et: Ecce qui mihi serviunt, oblectabuntur; vos autem confundemini; utique ploraturi qui nunc ridetis. Sicut enim in Psalmo (Ps. CXXV, 6), qui seminant in lacrymis, in laetitia metent: ita in Evangelio, qui in risu seminant, scilicet laetitia, in lacrymis metent.

PL 2, 394B

そして「見よ、私に仕える者たちは楽しむであろうが、汝らは恥を受けるであろう」――むろん、今笑っている者たちこそ、やがて泣くことになるのだから。すなわち詩篇において(詩篇125:6)、涙のうちに種を蒔く者たちが歓喜のうちに刈り入れるであろうと言われているのと同じように、福音書においても、笑いのうちに――すなわち歓喜のうちに――種を蒔く者たちは、涙のうちに刈り入れることになるのである。

28

Haec olim Creator simul posuit, Christus solummodo distinguendo, non mutando, renovavit: Vae, quum vobis benedixerint homines: secundum haec faciebant et pseudoprophetis patres illorum.

PL 2, 394B

これらのことを創造主はかつて、まとめて置いていたのであり、キリストはただそれを区分するだけで、変えることなく、新たにしたのである。「禍いなるかな、人々が汝らを祝福するとき。彼らの父祖たちも偽預言者たちに対して、これと同じように行っていたのだから」。

29

Aeque Creator benedictionis et laudis humanae sectatores incusat per Esaiam (Is. III, 12): Populus meus, qui vos beatos dicunt, seducunt vos, et vias pedum vestrorum disturbant.

PL 2, 394B

同様に創造主も、人間からの祝福や称賛を追い求める者どもを、イザヤを通して非難している(イザヤ3:12)。「わが民よ、汝らを幸いと呼ぶ者どもは、汝らを惑わし、汝らの足の道を乱している」。

30

Prohibet et alias fidere omnino in hominem, sic et in laudem hominis, ut per Hieremiam (Jerem. XVII, 5): Maledictus homo, qui spem habet in homine. Nam et in Psalmo centesimo decimo septimo,: Bonum est fidere in Dominum, quam fidere in hominem.

PL 2, 394C

彼は他の箇所でも、人間への信頼一般を、それゆえ人間からの称賛への信頼をも禁じている。エレミヤを通して(エレミヤ17:5)、「人間に望みを置く人間は呪われている」と言われているとおりである。また詩篇第百十七篇でも、「人間を頼みとするよりも、主を頼みとすることの方が善い」と。

31

Et: Bonum est sperare in Dominum, quam sperare in principes. Ita, totum quod ab homine captatur, abdixit Creator, nedum benedictionem.

PL 2, 394C

そして「君侯たちに望みを置くよりも、主に望みを置くことの方が善い」と。このように創造主は、人間から得ようとするものすべてを退けたのであり、ましてや祝福などなおさらのことである。

32

Pseudoprophetas autem laudatos sive benedictos a patribus eorum, tam ejus est exprobrare, quam prophetas vexatos et recusatos: sicut injuriae prophetarum non pertinuissent ad Deum ipsorum; ita nec gratiae pseudoprophetarum displicuissent, nisi Deo prophetarum.

PL 2, 394C

しかし、彼らの父祖たちから称賛され、あるいは祝福された偽預言者たちのことを咎めるのは、迫害され拒まれた預言者たちのことを咎めるのと同じく、その方に属することである。預言者たちが受けた不正が、ほかならぬ預言者たち自身の神にこそ関わったのと同様に、偽預言者たちへの好意もまた、預言者たちの神以外の誰の気にも障らなかったはずだからである。

Liber IV, Caput XVI

第IV巻 第XVI章PL 2, 395A
1

Sed vobis dico, inquit (Luc. VI), qui auditis; ostendens hoc olim mandatum (IV Esdr. XV, 1) a Creatore: Loquere in aures audientium. Diligite inimicos vestros, et benedicite eos qui vos oderunt, et orate pro eis qui vos calumniantur.

PL 2, 395A

「しかし、聞いている汝らに私は言う」と彼は言う(ルカ6章)。これによって、この掟がかつて創造主によって命じられていたことを示している。「聞く者たちの耳に語れ」(第四エズラ15:1)。「汝らの敵を愛し、汝らを憎む者たちを祝福し、汝らを誹る者たちのために祈れ」。

2

Haec Creator una pronuntiatione clusit per Esaiam (Is. LXVI, 5): Dicite, Fratres nostri estis, eis qui vos oderunt.

PL 2, 395A

創造主はこれを、イザヤを通して一つの発言のうちに閉じ込めた(イザヤ66:5)。「汝らを憎む者たちに、『汝らは我々の兄弟である』と言え」。

3

Si enim qui inimici sunt et oderunt, et maledicunt, et calumniantur, fratres appellandi sunt; utique et benedici odientes, orari pro calumniatoribus jussit, qui eos fratres deputari praecepit.

PL 2, 395A

実際、敵であり、憎み、呪い、誹る者たちが兄弟と呼ばれるべきであるとすれば、彼らを兄弟とみなすよう命じた方は、当然、憎む者たちが祝福され、誹る者たちのために祈られることをも命じたはずである。

4

Novam plane patientiam docet Christus, etiam vicem injuriae cohibens, permissam a Creatore (Exod. XXI, 24) oculum exigente pro oculo, et dentem pro dente: contra, ipse alteram amplius maxillam offerri jubens, et super tunicam pallio quoque cedi.

PL 2, 395A

キリストは実に新しい忍耐を教えている。不正の仕返しをも禁じることによってである。それは創造主が、目には目を、歯には歯をと要求して許していたものである(出エジプト21:24)。それに反して、キリスト自身はもう一方の頬をも差し出すよう命じ、下着の上に上着をも譲り渡すよう命じている。

5

Plane haec Christus adjecerit, ut supplementa consentanea disciplinae Creatoris. Atque adeo hoc statim renuntiandum est, an disciplina patientiae praedicatur penes Creatorem.

PL 2, 395B

確かに、キリストはこれらを、創造主の教えにふさわしい補足として付け加えたのかもしれない。そこでまず直ちに明らかにしなければならないのは、忍耐の教えが創造主のもとで宣べられているかどうかである。

6

Si per Zachariam praecepit (Zach. VII, 10), ne unusquisque malitiae fratris sui meminerit; sed nec proximi: nam et rursus: Malitiam, inquit (Ibid. VIII, 17), proximi sui unusquisque ne recogitet. Multo magis patientiam indixit injuriae, qui indixit oblivionem.

PL 2, 395B

もし創造主がゼカリヤを通して、おのおのが兄弟の悪意を記憶に留めないようにと命じたのであれば(ゼカリヤ7:10)——いや兄弟だけでなく隣人についても、である。というのも、また重ねて、「おのおの、隣人の悪意を思い返すな」と言われているからである(同8:17)。忘却を命じた方は、なおさら不正に対して忍耐を命じたことになる。

7

Sed et cum dicit (Deut. XXXII, 35): Mihi vindictam, et ego vindicabo; proinde patientiam docet vindictae exspectatricem.

PL 2, 395B

また「復讐は私のものであり、私が報いる」と言うときも(申命記32:35)、それによって忍耐が復讐を待ち望むものであることを教えている。

8

In quantum ergo non capit, ut idem videatur et dentem pro dente, oculum pro oculo, in vicem injuriae exigere, qui non modo vicem, sed etiam ultionem, etiam recordationem et recogitationem injuriae prohibet: in tantum aperitur nobis, quomodo oculum pro oculo, et dentem pro dente censuerit, non ad secundam injuriam talionis permittendam, quam prohibuerat interdicta ultione, sed ad primam coercendam, quam prohibuerat opposito talione, ut unusquisque respiciens licentiam secundae injuriae, a prima semetipsum contineret.

PL 2, 395B

したがって、不正に対する仕返しとして歯には歯を、目には目をと要求する当の同じ方が、仕返しだけでなく報復そのものをも、不正の記憶や思い返しさえも禁じている、とは考えられない限りにおいて——まさにその限りにおいて——我々には次のことが明らかになる。すなわち、目には目を、歯には歯をと定めたのは、報復を禁じることによってすでに禁じておいた第二の不正、すなわち同害報復そのものを許容するためではなく、対置された同害報復によって禁じておいた第一の不正を抑えるためであった。それは、おのおのが第二の不正への放縦を思い見て、第一の不正から自らを制するためである。

9

Facilius enim vim comprimi scit repraesentatione talionis, quam repromissione ultionis. Utrumque autem constituendum fuit pro natura et fide hominum; ut qui Deo crederet ultionem a Deo exspectaret, qui minus fideret, leges talionis timeret.

PL 2, 395C

というのも、暴力は報復の約束によってよりも、同害報復をその場で示すことによってのほうが容易に抑えられることを、彼は知っていたからである。しかし両方とも、人間の性質と信仰に応じて定められる必要があった。神を信じる者は神からの報復を待ち、あまり信じない者は同害報復の法を恐れるようにである。

10

Hanc legis voluntatem de intellectu laborantem, Dominus et sabbati et legis et omnium paternarum dispositionum Christus et revelavit, et compotem fecit, mandans alterius quoque maxillae oblationem; ut tanto magis vicem injuriae extingueret, quam et lex per talionem voluerat impedisse, certe quam prophetia manifeste coercuerat, et memoriam injuriae prohibens, et ultionem ad Deum redigens.

PL 2, 396A

安息日の主にして律法の主、また父のあらゆる配剤の主であるキリストは、理解に苦しんでいたこの律法の意図を啓示し、それを実現させた。もう一方の頬をも差し出すよう命じることによってである。それは、律法が同害報復によって妨げようとしていた不正への仕返しを——いや、預言が、不正の記憶を禁じ、報復を神へと帰することによって、あからさまに抑えていた当のものを——なおさら消し去るためであった。

11

Ita si quid Christus intulit, non adversario, sed adjutore praecepto, non destruxit disciplinas Creatoris.

PL 2, 396A

したがって、もしキリストが何かを付け加えたとしても、それは敵対する掟によってではなく、助力する掟によってであって、創造主の教えを破壊したのではない。

12

Denique, si in ipsam rationem patientiae praecipiendae, et quidem tam plenae atque perfectae, consideremus, non consistet, si non est Creatoris, qui vindictam repromittit, qui judicem praestat.

PL 2, 396A

つまるところ、これほど満ち足りて完全な忍耐が命じられているその理由そのものを考えてみるならば、それが創造主のものでなければ成り立たない。復讐を約束し、審判者を提供するのは創造主だからである。

13

Alioquin, si tantum patientiae pondus, non modo non repercutiendi, sed et aliam maxillam praebendi; et non modo remaledicendi, sed etiam benedicendi, et non modo non retinendi tunicam, sed amplius et pallium concedendi, is mihi imponit, qui non sit me defensurus; in vacuum patientiam praecepit, non exhibens mihi mercedem praecepti: patientiae dico fructum, quod est ultio; quam mihi permisisse debuerat, si ipse non praestat; aut si mihi non permittebat, ipse praestare; quoniam et disciplinae interest, injuriam vindicari: metu enim ultionis, omnis iniquitas refrenatur.

PL 2, 396A

さもなければ、これほど重い忍耐——仕返ししないだけでなく、もう一方の頬をも差し出すこと、呪い返さないだけでなく祝福すること、下着を取り戻さないだけでなく、さらに上着をも譲り渡すこと——を私に課す者が、私を弁護してくれるはずのない者であるならば、彼は空しく忍耐を命じたことになり、その掟の報い——すなわち忍耐の実りである報復——を私に示していないことになる。もし彼自身がそれを与えないのであれば、彼は私にそれを許すべきであった。あるいは、もし私に許さないのであれば、彼自身がそれを与えるべきであった。というのも、不正が報復されることは教えにとっても大事なことだからである。報復への恐れによって、あらゆる不義が抑えられるからである。

14

Caeterum, passim emissa libertate dominabitur; utrumque oculum effossura, et omnem dentem excitatura prae impunitatis securitate.

PL 2, 396B

そうでなければ、至る所で自由を野放しにされた不義が支配することになろう。免責への安心から、両の目をえぐり出し、あらゆる歯を打ち落とすことになろう。

15

Sed hoc est Dei optimi, et tantum boni, patientiae injuriam facere, violentiae januam pandere, probos non defendere, improbos non coercere, Omni petenti te, dato; utique indigenti: vel tanto magis indigenti, si etiam et abundanti.

PL 2, 396B

しかし、忍耐に不正を働かせ、暴力に門を開き、善良な者たちを守らず、不埒な者たちを抑えないこと——これこそが至善の神、これほどの善き方のなさることなのであろうか。「すべて汝に求める者に与えよ」——もちろん困窮している者にである。いや、有り余るほど持つ者にさえ与えるのであれば、なおさら困窮している者にこそ、である。

16

Ne quis ergo indigeat, datori paratam habes Deuteronomio formam Creatoris: Non erit, inquit (Deut. XV, 4) in te indigens; uti benedicens benedicat te Dominus Deus tuus; datorem scilicet, qui fecerit non esse indigentem. Et plus hic, non enim petenti jubet dari.

PL 2, 396C

それゆえ、誰も困窮することのないようにと、与える者のための創造主の型を、お前は申命記のうちに用意されたものとして持っている。「汝のうちに困窮する者はいないであろう」と言われている(申命記15:4)。「汝の主なる神が汝を祝福して祝福してくださるように」。すなわち、困窮する者がいないようにする与え主のことである。そしてここではそれ以上のことが命じられている。求める者にだけ与えよとは命じていないからである。

17

Sed, Non sit, inquit, indigens in te; id est, cura ultro ne sit: quo magis petenti praejudicat dandum, etiam in sequentibus: Si autem fuerit indigens e fratribus tuis, non avertes cor tuum, nec constringes manum tuam a fratre tuo indigente.

PL 2, 396C

むしろ、「汝のうちに困窮する者があってはならない」と言われている。すなわち、進んで、困窮する者がいないよう配慮せよということである。それによって、求める者に与えるべきことはなおさら当然のこととして決められている。続く箇所にも同様である。「もし汝の兄弟のうちに困窮する者があれば、汝は心を背けてはならず、困窮している汝の兄弟から汝の手を閉ざしてはならない」。

18

Aperiens aperies illi manum, foenus foenerabis illi quantum desiderarit . Foenus enim nisi petenti dari non solet. Sed de foenore postmodum.

PL 2, 396C

「汝は彼に対して手を大きく開き、彼が望むだけ利息をつけて貸し与えよ」。というのも、利息をつけて貸すのは、求める者に対してでなければ普通しないことだからである。しかし利息については後で述べる。

19

Nunc si quid voluerit argumentari, Creatorem quidem fratribus dari jussisse, Christum vero omnibus petentibus; ut hoc sit novum atque diversum: imo unum erit ex his, per quae lex Creatoris erit in Christo.

PL 2, 397A

さて、もし彼が何か論じようとして、創造主は兄弟に与えるようにと命じたのに対し、キリストはすべて求める者に与えるようにと命じたのだから、これは新しく異なることだと言おうとするならば——むしろこれは、創造主の律法がキリストのうちにあることを示す事柄の一つとなろう。

20

Non enim aliud Christus in omnes praecepit, quam quod Creator in fratres. Nam etsi major est bonitas quae operatur in extraneos, sed non prior ea quae ante debetur in proximos. Quis enim non diligens proximos, poterit diligere extraneos?

PL 2, 397A

というのも、キリストがすべての人に命じたことは、創造主が兄弟に対して命じたことと別のものではないからである。よそ者に対して働く善性のほうが大きいとはいえ、それは、あらかじめ隣人に対して負われるべき善性より先ではない。実際、隣人を愛さない者が、よそ者を愛することなどできようか。

21

Quod si secundus gradus bonitatis est in extraneos, qui in proximos primus est; ejusdem erit secundus gradus, cujus et primus; facilius quam ut ejus sit secundus, cujus non extitit primus.

PL 2, 397A

もし隣人に対する善性が第一の段階であって、よそ者に対する善性がその第二の段階であるならば、第二の段階は第一の段階を持つ者にこそ属するのであって、第一の段階を持たなかった者に第二の段階が属することは、それよりも起こりにくい。

22

Ita, Creator et secundum naturae ordinem primum in proximos docuit benignitatem, emissurus eam postea et in extraneos; et secundum rationem dispositionis suae, primo in Judaeos, postea et in omne hominum genus.

PL 2, 397A

このように、創造主は自然の順序に従って、まず隣人に対する慈愛を教え、その後によそ者に対してもそれを及ぼそうとしたのであり、また自らの配剤の理に従って、まずユダヤ人に対して、その後にすべての人類に対してそうしたのである。

23

Ideoque, quamdiu intra Israelem erat sacramentum, merito in solos fratres misericordiam mandabat.

PL 2, 397B

それゆえ、秘義がイスラエルの内にとどまっている間は、慈しみを兄弟だけに対して命じたのは当然であった。

24

At ubi Christo dedit (Ps. II, 8) gentes haereditatem, et possessionem terminos terrae, et coepit expungi quod dictum est per Osee (Os. I et II): Non populus meus, populus meus; et non misericordiam consecuta, misericordiam consecuta, natio scilicet; exinde Christus in omnes legem paternae benignitatis extendit neminem excipiens in miseratione sicut in vocatione.

PL 2, 397B

しかし、創造主がキリストに諸国民を嗣業として、地の果てまでを所有として与え(詩篇2:8)、ホセアを通して言われたこと——「我が民ではない者が、我が民となる」、そして「慈しみを得なかった者が、慈しみを得た」、すなわちその民族について——が実現し始めたとき(ホセア1章・2章)、そこからキリストは父の慈愛の律法をすべての人に広げ、召しにおいてと同じく憐れみにおいても誰も除外しなかった。

25

Ita et si quid amplius docuit, hoc quoque in haereditatem gentium accepit. Et sicut vobis fieri vultis ab hominibus, ita et vos facite illis (Luc. VI).

PL 2, 397B

したがって、たとえキリストがそれ以上のことを教えたとしても、それもまた諸国民への嗣業として受け取ったものである。「そして、人々からしてもらいたいと汝らが望むとおりに、汝らも彼らにせよ」(ルカ6章)。

26

In isto praecepto utique alia pars ejus subauditur: Et sicut vobis non vultis fieri ab hominibus, ita et vos ne faciatis illis.

PL 2, 397C

この掟には、当然もう一つの部分が暗に含まれている。「そして、人々からしてもらいたくないと汝らが望むとおりに、汝らも彼らにするな」。

27

Hoc si novus Deus et ignotus retro, et nondum plane editus praecepit, qui me nulla antehac institutione formaverit, qua prius scirem quid deberem mihi velle vel nolle, atque ita et aliis facere, quae mihi vellem; non facere, quae et mihi nollem, passivitatem sententiae meae permisit, nec adstrinxit me ad convenientiam voluntatis et facti, ut id aliis faciam quod mihi velim, et id nec aliis faciam quod mihi nolim.

PL 2, 397C

もし新しい神、これまで知られておらず、いまだ全く現れていなかった神が、これを命じたのであれば——この神は以前に何の教えによっても私を形作らなかったのであり、それによって私が事前に、自分に何を望むべきか望まざるべきかを知り、そのように他人にも、自分が望むことをなし、自分が望まないことをなさないでいられるようにはしていなかった——彼は私の判断が勝手気ままであるに任せ、私を意志と行いの一致へと、すなわち自分に望むことを他人にもなし、自分に望まないことを他人にもなさないという一致へと、縛りつけなかったのである。

28

Non enim diffiniit quid mihi atque aliis debeam velle nolle, ut ad legem voluntatis parem factum, et possim alii non praestare, quod ab alio mihi velim praestitum, amorem, obsequium, solatium, praesidium, et ejusmodi bona: proinde nec alii facere, quod ab alio mihi fieri nolim, vim, injuriam, contumeliam, fraudem, et ejusmodi mala.

PL 2, 397C

というのも、彼は私が自分にも他人にも何を望み何を望まざるべきかを定めなかったからである。それによって私が意志の法に等しく形づくられ、他人が私に対して果たしてくれることを望むもの——愛情、従順、慰め、庇護、その他こうした善きもの——を、私が他人に対して果たさなくてもよいことになる。同様に、他人が私に対してなすことを望まないもの——暴力、不正、侮辱、欺き、その他こうした悪しきもの——を、私が他人になさなくてもよいことになる。

29

Denique, hac inconvenientia voluntatis et facti, agunt ethnici nondum a Deo instructi. Nam etsi natura bonum et malum notum est, non tamen Dei disciplina: qua cognita, tunc demum convenientia voluntatis et facti ex fide, ut sub metu Dei agitur.

PL 2, 398A

つまるところ、意志と行いのこの不一致のうちに、いまだ神によって教えられていない異教徒たちは行動している。というのも、善悪は本性によって知られてはいても、神の教えによってではないからである。神の教えが知られてはじめて、意志と行いの一致が信仰から生じ、神への恐れのもとで行われるようになる。

30

Itaque deus Marcionis cum maxime revelatus sit, tamen revelatus non potuit hujus praecepti de quo agitur, tam strictum, et obscurum, et caecum adhuc, et facilius pro meo potius arbitrio interpretandum, compendium emittere, cujus nullam praestruxerat distinctionem.

PL 2, 398A

したがって、マルキオンの神は、ちょうど今しがた啓示されたばかりでありながら、いや啓示されたにもかかわらず、いま論じているこの掟の要約を——これほど切り詰められ、不明瞭で、いまだ見えないままであり、むしろ私自身の判断によって解釈するほうがたやすいような要約を——発することはできなかった。彼はその区別をあらかじめ何一つ立てておかなかったからである。

31

At enim creator meus et olim et ubique praecepit indigentes, pauperes et pupillos et viduas protegi, juvari, refrigerari: sicut et per Isaiam (Is. LVIII, 7): Infringito esurienti panem tuum ; et mendicos qui sine tecto sunt in domum tuam inducito; et nudum si videris, tegito.

PL 2, 398A

しかし、我が創造主は、昔から、そしていたるところで、困窮する者、貧しい者、孤児、やもめを守り、助け、憩わせるようにと命じてきた。イザヤを通してもそうである(イザヤ58:7)。「汝のパンを飢えた者に分け与えよ。屋根のない物乞いを汝の家に招き入れよ。裸の者を見たら、これを覆え」。

32

Item per Ezechielem (Ezech., XVIII, 7), de viro justo: Panem suum dabit esurienti, et nudum conteget. Satis ergo jam tunc me docuit ea facere aliis, quae mihi velim fieri.

PL 2, 398B

同様に、エゼキエルを通しても、義人について言われている(エゼキエル18:7)。「彼は自分のパンを飢えた者に与え、裸の者を覆うであろう」。したがって、すでにその時から、私が自分にしてもらいたいことを他人にもなすようにと、十分に教えていたのである。

33

Proinde denuntians: Non occides, non adulterabis, non furaberis, non falsum testimonium dices; docuit ne faciam aliis quae fieri mihi nolim: et ideo ipsius erit praeceptum in Evangelio, qui illud retro et praestruxit et distinxit, et ad arbitrium disciplinae suae disposuit: et merito jam compendio substrinxit, quoniam et alias recisum sermonem facturus in terris (Is., X, 23) Dominus, id est Christus, praedicabatur.

PL 2, 398B

同様に、「汝は殺すな、姦淫するな、盗むな、偽りの証言をするな」と告げることによって、私が自分にしてもらいたくないことを他人になさないようにと教えた。したがって、福音書におけるこの掟は、それをあらかじめ立て、区別し、自らの教えの判断に従って定めておいた方のものであるはずである。そしてその方は、それをすでに要約のうちに正当に縮めておいたのである。なぜなら、主、すなわちキリストが、地上において言葉を縮められた方として告げられるであろうことが、ほかの箇所でも予告されていたからである(イザヤ10:23)。

Liber IV, Caput XVII

第IV巻 第XVII章PL 2, 398C
1

Hic nunc de foenore cum interponit (Luc. VI): Et si foeneraveritis a quibus speratis vos recepturos, quae gratia est vobis? percurre sequentia Ezechielis, de eodem viro justo: Pecuniam, inquit (Ezech. XVIII, 8), suam foenori non dedit, et quod abundaverit, non sumet; foenoris scilicet redundantiam, quod est usura.

PL 2, 398C

ここでいま、利息について彼が差し挟むとき(ルカ6章)——「もし汝らが、返してもらえると当てにしている者たちに利を取って貸すのであれば、それは汝らにとって何の感謝に値しようか」——、エゼキエル書の続きを、同じ義人について読み進めよ。「彼は自分の金を利息のために貸さず、余分に得たものを取らないであろう」(エゼキエル18:8)。すなわち利息の超過分、それが高利である。

2

Prius igitur fuit, ut fructum foenoris eradicaret, quo facilius assuefaceret hominem ipsi quoque foenori, si forte, perdendo, cujus fructum didicisset amittere. Hanc enim dicimus operam Legis fuisse procurantis Evangelio.

PL 2, 398C

そこでまず先にあったのは、利息の実りを根絶やしにすることであった。それは、その実りを手放すことをすでに学んでいた貸した元本そのものをも、場合によっては失うことに、人をより容易に慣らすためであった。というのも、これこそ福音のために備えをしていた律法の働きであったと我々は言うからである。

3

Quorumdam tunc fidem paulatim ad perfectum disciplinae Christianae nitorem, primis quibusque praeceptis balbutientis adhuc benignitatis informabat.

PL 2, 399A

その時、律法はある人々の信仰を、いまだたどたどしく語る慈愛の最初の掟によって、少しずつキリスト教の教えの完全な輝きへと形作っていたのである。

4

Nam et supra: Et pignus, inquit (Ezech., XVIII, 7), reddet ; utique si non sit solvendo: quia soluturo utique pignus restituendum esse, utrum homo scriberet?

PL 2, 399A

実際、これより前にも、「彼は質物を返すであろう」と言われている(エゼキエル18:7)。もちろん、それは支払う能力のない者に対してである。なぜなら、支払う能力のある者には質物を返すべきであるということを、誰か人間があえて書くだろうか。

5

Multo manifestius in Deuteronomio (Deut., XXIV, 12): Non dormies super pignus ejus: redditione reddes illi pallium circa solis occasum, et dormiet in pallio suo.

PL 2, 399A

申命記においては、はるかに明白である(申命記24:12)。「あなたは彼の質物の上で眠ってはならない。日の沈むころには彼に上着を必ず返し、彼は自分の上着で眠るであろう」。

6

Adhuc clarius supra (Deut. XV, 2): Dimittes omne debitum quod tibi proximus debet, et fratrem tuum non reposces: quoniam remissio Domini Dei tui invocata est.

PL 2, 399A

さらに明らかであるのは、これより前の箇所である(申命記15:2)。「あなたは、隣人があなたに負っている負債をすべて免除するであろう。あなたの兄弟に対して取り立てを求めてはならない。あなたの主なる神の免除が呼び求められているからである」。

7

Porro, cum debitum dimitti jubet, utique non exsoluturo, plus etiam est; et, si exsoluturo, cum reposci vetat, quid aluid docet quam non exsoluturo foeneremus, qui jam detrimentum foenori indixit? Et eritis filii Dei.

PL 2, 399B

さらに、負債を免除せよと命じるとき、それはもちろん、支払う能力のない者に対してであり、そのほうがなおさら大きいことである。そして、もし支払う能力のある者に対してであれば、取り立てを禁じるとき、それは、すでに利息に損失を課しておいた方が、支払う能力のない者に貸すようにと教えている以外の何を教えていようか。「そうすれば汝らは神の子となるであろう」。

8

Nihil impudentius, si ille non sibi filios faciet, qui nobis filios facere non permisit, auferendo connubium. Quomodo in id nomen allecturus est suos, quod jam erasit? Filius spadonis esse non possum, maxime cum patrem habeam eumdem quem et omnia.

PL 2, 399B

もしあの方——結婚を取り去ることによって、我々が子をもうけることを許さなかった方——が、自分には子をもうけないというのであれば、これほど恥知らずなことはない。すでに消し去ってしまったその名へと、どうして自分の者たちを招き入れようとするのか。私は宦官の子であることはできない。とりわけ、万物と同じ父を私は持っているのだから。

9

Nam tam pater omnium qui conditor universitatis, quam spado qui nullius substantiae conditor.

PL 2, 399B

というのも、万物の創造者である方が万物の父であるのと同様に、いかなる実体の創造者でもない者は宦官なのである。

10

Et si marem ac foeminam non miscuisset Creator, et si non universis quoque animalibus filios concessisset, hoc eram ejus ante paradisum, ante delictum, ante exilium, ante duos, unum; denuo factus filius fui statim, cum me manibus enixus est, cum de suo halitu movit.

PL 2, 399B

たとえ創造主が男と女とを結び合わせなかったとしても、たとえすべての動物にも子をもうけることを許さなかったとしても、私は楽園以前、罪以前、追放以前、二人となる以前、一人であったときから、すでに彼の子であった。そして、彼が自らの手をもって私を産み出し、自らの息吹によって私を動かしたとき、私は改めて直ちに子とされたのである。

11

Ille me nunc rursus filium nuncupat, jam non in animam, sed in spiritum pariens. Quia ipse, inquit, suavis est adversus ingratos et malos. Euge, Marcion, satis ingeniose detraxisti illi pluvias et soles, ne Creator videretur.

PL 2, 399C

彼は今また私を子と呼び、もはや魂へではなく霊へと産み出している。「彼自身は、恩知らずな者たちと悪しき者たちに対しても情け深いからである」。よくやった、マルキオンよ、お前はなかなか巧妙にも、彼が創造主だと見えないようにと、雨と太陽とを彼から取り去ったものだ。

12

Sed quis iste suavis, qui ne cognitus quidem usque adhuc? quomodo suavis, a quo nulla beneficia praecesserunt?

PL 2, 399C

しかし、この情け深いという方は、いったい誰なのか。今までいまだ知られてすらいなかったのに。何一つ先立つ恩恵をもたらさなかった者が、どうして情け深いといえようか。

13

Hoc genus suavitatis, qua soles et imbres qui foeneraverat, non recepturus ab humano genere ut Creator; qui pro tanta elementorum liberalitate facilius idolis quam sibi debitum gratiae referentes homines usque adhuc sustinet.

PL 2, 399C

これぞ、創造主が太陽と雨とを利息をとって貸すかのように与えながら、人類からその返済を受け取ろうとはしなかった、あの種の情け深さである。これほどの元素の惜しみない施しに対して、感謝の負い目を彼自身にではなく偶像に返す人間たちを、彼はこれまで耐え忍んできたのである。

14

Vere suavis etiam spiritalibus commodis. Eloquia enim Domini dulciora super mel et favos (Ps. XVIII, 11). Ille igitur et ingratos sugillavit, qui gratos experiri merebatur; cujus soles et imbres tu quoque, Marcion, ingratus habuisti.

PL 2, 400A

実に彼は、霊的な恩恵においても情け深い方である。「主の御言葉は蜜や蜂の巣よりも甘い」からである(詩篇18:11)。したがって、感謝される者にふさわしかった彼が、恩知らずな者たちをも辱めたのである。マルキオンよ、お前もまた、彼の太陽と雨とを、恩知らずのままに受け取っていたのだ。

15

Caeterum, tuus non poterat jam queri ingratos, qui non paraverat gratos. Misericordiam quoque praecipiens: Estote, inquit, misericordes, sicut Pater vester misertus est vestri.

PL 2, 400A

もっとも、お前の神は、感謝する者たちをあらかじめ備えてもいなかったのだから、恩知らずな者たちについて不満を言うことなどできなかったはずである。慈しみをも命じて言う。「汝らの父が汝らを慈しんだように、汝らも慈しみ深くあれ」。

16

Hoc erit: Panem (Is. LVIII, 7) infringito esurienti, et mendicos sine tecto in domum tuam inducito, et, nudum si videris tegito; et: Judicate (Is. I, 17) pupillo, et justificate viduam.

PL 2, 400A

これはこういうことである。「飢えた者にパンを分け与えよ」(イザヤ58:7)、「屋根のない乞食を家に招き入れよ」、「裸の者を見たら覆え」。また「孤児のために裁け、やもめを正しく扱え」(イザヤ1:17)。

17

Agnosco doctrinam ejus veterem, qui mavult (Os., VI, 6) misericordiam, quam sacrificium. Aut si alius nunc misericordiam praecepit, quia et ipse misericors sit, cur tanto aevo misericors mihi non fuit? Nolite judicare, ne judicemini.

PL 2, 400A

私は、「犠牲よりも慈しみを望む」方の(ホセア6:6)古くからの教えをそこに認める。あるいは、もし今、別の神が慈しみを命じているのだとして、それは彼自身が慈しみ深いからだというなら、なぜこれほど長い年月、彼は私に対して慈しみ深くなかったのか。「裁くな、汝らが裁かれないためである」。

18

Nolite condemnare, ne condemnemini. Dimittite et dimittemini. Date et dabitur vobis. Mensuram bonam, pressam ac fluentem dabunt in sinum vestrum. Eadem qua mensi eritis mensura, remetietur vobis (Luc. VI).

PL 2, 400B

「断罪するな、汝らが断罪されないためである。赦せ、そうすれば汝らも赦されるであろう。与えよ、そうすれば汝らにも与えられるであろう。押し込まれ、あふれるほどの良い量りが、汝らの懐に与えられるであろう。汝らが量ったのと同じ量りで、汝らにも量り返されるであろう」(ルカ6章)。

19

Ut opinor, haec retributionem pro meritis provocatam sonant. A quo ergo retributio? Si ab hominibus tantum, ergo humanam docet disciplinam et mercedem, et in totum hominibus obediemus.

PL 2, 400B

私の考えでは、これらの言葉は、功に応じて呼び起こされる報いを語っている。では、その報いは誰からのものか。もしそれが人間からだけのものであれば、彼は人間的な教えと報酬を教えていることになり、我々はまったく人間に従うことになる。

20

Si a Creatore, ut a judice et dispunctore meritorum; ergo illi nostrum impellit obsequium, apud quem constituit retributionem captandam, vel timendam, prout quisque judicaverit, aut condemnaverit, aut dimiserit, aut mensus fuerit.

PL 2, 400B

もしそれが創造主から——功績の審判者にして検める者としての創造主から——のものであれば、彼はその方に対する我々の従順を促すことになる。その方のもとにこそ、報いが得られるべきもの、あるいは恐れられるべきものとして定められているからである。おのおのが裁いたか、断罪したか、赦したか、あるいは量ったかに応じてである。

21

Si ab ipso, ergo et ille jam judicat, quod Marcion negat. Eligant itaque Marcionitae, ne tanti sit de magistri regula excidere, quanti Christum aut hominibus aut Creatori docentem habere. Sed caecus caecum ducit in foveam. Credunt aliqui Marcioni.

PL 2, 400B

もしそれが彼自身からのものであれば、彼もすでに裁いていることになる。それはマルキオンが否定していることである。そこでマルキオン派の諸君は選ぶがよい——師の規範から外れることの代償が、キリストを人間のために、あるいは創造主のために教える者として抱え込むことの代償ほどにならないように。しかし、盲人が盲人を穴に導いている。何人かはマルキオンを信じている。

22

Sed non est discipulus super magistrum. Hoc et meminisse debuerat Apelles, Marcionis de discipulo emendator. Eximat et de oculo suo trabem haereticus, tunc in oculo Christiani, si quam putat, stipulam revincat.

PL 2, 400C

しかし、弟子は師にまさるものではない。このことは、マルキオンの弟子でありながらその師を直した者アペレスも、思い起こすべきであった。異端者はまず自分の目から梁を取り除くがよい。そのうえで、キリスト教徒の目の中にあると思うわらしべを、指摘するがよい。

23

Proinde et arbor bona non proferat malum fructum, quia nec veritas haeresim: nec mala bonum, quia nec haeresis veritatem: Sic nec Marcion aliquid boni de thesauro Cerdonis malo protulit, nec Apelles de Marcionis: multo enim haec congruentius in ipsos interpretabimur, quae Christus in homines allegorisavit, non in duos deos secundum scandalum Marcionis.

PL 2, 400C

同様に、善き木が悪しき実を結ぶことはあってはならない。真理が異端を生むことがないのと同じである。悪しき木が善き実を結ぶこともあってはならない。異端が真理を生むことがないのと同じである。こうしてマルキオンもケルドンの悪しき宝から何一つ善きものを取り出さず、アペレスもマルキオンの宝から何一つ取り出さなかった。実際、キリストが人間について寓意として語ったこれらのことを、我々はむしろ彼ら自身に当てはめて解釈するほうがはるかにふさわしい。マルキオンの躓きに従って、二人の神について解釈するのではなく。

24

Puto me non temere huic usque adhuc lineae insistere, qua definio, nusquam omnino alium Deum a Christo revelatum. In hoc solo adulterium Marcionis manus stupuisse miror nisi quod etiam latrones timent.

PL 2, 401A

私は、これまで、他のいかなる神もキリストによっては啓示されなかったと定めるこの一線に、無闇にではなく立ち続けてきたと思う。私が驚くのは、混ぜ物をするマルキオンの手が、この一点だけで麻痺していたことである——もっとも、盗人でさえ恐れを抱くものではあるが。

25

Nullum maleficium sine formidine est, quia nec sine conscientia sui. Tamdiu ergo et Judaei non alium Deum norant, quam praeter quem neminem adhuc norant; nec alium Deum appellabant, quam quem solum norant.

PL 2, 401A

いかなる悪事も恐れなしにはない。それは自らへの自覚なしにはあり得ないからである。したがって、ユダヤ人たちもそれほど長いあいだ、それを措いてほかに誰一人知らなかったその神のほかに、別の神を知ることはなかったのであり、ただひとり知っていたその方のほかに、別の神を神と呼ぶこともなかったのである。

26

Si ita est, quis videbitur dixisse: Quid vocatis , Domine, Domine? Utrumne qui numquam hoc fuerat vocatus, ut nusquam adhuc editus? An ille qui semper Dominus habebatur, ut a primordio cognitus? Deus scilicet Judaeorum.

PL 2, 401A

もしそうであるならば、誰が「なぜ汝らは、主よ、主よと呼ぶのか」と言ったと見なされるのか。今までどこにも現れたことがなく、一度もそう呼ばれたことのなかった方なのか。それとも、初めから知られていたがゆえに、常に主とみなされてきたあの方なのか。すなわちユダヤ人の神である。

27

Quis item adjecisse potuisset, Et non facitis quae dico? Utrumne qui cum maxime edocere tentabat, an qui a primordio ad illos et legis et Prophetarum eloquia mandaverat: qui et inobedientiam illis exprobrare posset, etiam si numquam alias exprobrasset!

PL 2, 401B

同様に、「そして汝らは私が言うことを行わない」と付け加えることができたのは誰であったのか。まさにこれから教え示そうとしていた方なのか、それとも、初めから彼らに律法と預言者たちの言葉を命じていた方なのか。この方であれば、たとえほかに一度も咎めたことがなくとも、彼らの不従順を咎めることができたはずである。

28

Porro, qui ante Christum, populus iste me labiis diligit, cor autem eorum longe absistit a me, concionatus est (Is., XXIX, 13), veterem utique illis contumaciam imputabat.

PL 2, 401B

さらに、キリスト以前に、「この民は唇では私を愛するが、彼らの心は私から遠く離れている」と述べていた方は(イザヤ29:13)、当然、彼らに対して昔からの頑迷を咎めていたのである。

29

Alioquin quam absurdum, ut novus Deus, novus Christus, novae tantaeque religionis illuminator, contumaces et inobsequentes pronuntiaret, quos non potuisset experiri!

PL 2, 401B

さもなければ、新しい神、新しいキリスト、これほど新しくこれほど大いなる宗教の光をもたらす者が、これまで経験したこともなかったはずの者たちを、頑迷で不従順であると宣告するとは、なんと不合理なことであろうか。

Liber IV, Caput XVIII

第IV巻 第XVIII章PL 2, 401B
1

Proinde extollenda fide Centurionis (Luc. VII), incredibile si is professus est talem se fidem nec in Israele invenisse, ad quem non pertinebat fides Israelis. Sed nec exinde pertinere poterat adhuc cruda ut probaretur vel compararetur, ne dixerim adhuc nulla.

PL 2, 401B

同じく、百人隊長の信仰が称揚される場面についてであるが(ルカ7章)、イスラエルの信仰が関わりを持たぬような方が、これほどの信仰はイスラエルの中にすら見出さなかったと明言したのだとすれば、それは信じがたいことである。しかもまた、その信仰はその時点ではなお生硬であって、認められるにも比べられるにも足りなかった以上、そちらの側から関わりを持ちうるはずもなかった——いまだ全く存在していなかったとまでは言うまい。

2

Sed cur non licuerit illi alienae fidei exemplo uti? Quoniam si ita esset, dixisset talem fidem nec in Israele umquam fuisse; caeterum, dicens talem fidem debuisse inveniri in Israele; quique ad hoc venisset, ut eam inveniret, Deus scilicet et Christus Israelis, quam non sugillasset, nisi exactor et sectator ejus.

PL 2, 401C

だが、彼にとって他所のものである信仰を実例として用いることが、なぜ許されないというのか。もしそうであったなら、彼は「このような信仰はイスラエルには決してなかった」と言ったはずである。ところが実際に彼が言ったのは、このような信仰はイスラエルにこそ見出されるべきであった、ということである。そして、まさにそれを見出すために来た方——すなわちイスラエルの神であり、イスラエルのキリストである方——は、その信仰を求め立て、追い求める者でなければ、これを辱めることなどしなかったはずである。

3

Aemulus vero etiam maluisset eam talem inventam, ad quam infirmandam et destruendam magis venerat, non ad comprobandam. Resuscitavit et mortuum filium viduae, non novum documentum. Hoc et prophetae Creatoris ediderant, quanto magis Filius?

PL 2, 401C

しかし、もし彼が対抗者であったなら、まさにその信仰がそのように(欠けたものとして)見出されることをこそ望んだであろう。対抗者は、その信仰を確証するためにではなく、むしろそれを弱め滅ぼすために来たはずだからである。彼はまた、やもめの死んだ息子を甦らせたが、これは新しい証しではない。これは創造主の預言者たちもすでに行ったことであり、まして子であればなおさらではないか。

4

Adeo autem in illud usque momenti, nullum alium Dominus Christus intulerat, ut omnes illic Creatori gloriam retulerint dicentes: Magnus prophetes prodiit in nobis, et respexit Deus populum suum. Quis Deus? Utique cujus populus, et a quo prophetae.

PL 2, 401C

しかも、その瞬間に至るまで、主キリストは他のいかなる神をも持ち込んではいなかった。それゆえ、その場にいた者は皆、創造主に栄光を帰してこう言ったのである。「大いなる預言者が我々のうちに現れた。そして神はその民を顧みられた」と。いかなる神か。もちろん、その民の神であり、預言者たちがそこから出た神である。

5

Quod si illi quidem Creatorem glorificabant, Christus vero et audiens et sciens non corrigebat, et quidem in tanto documento mortui resuscitati Creatorem adhuc orantes, sine dubio aut non alium circumferebat Deum, quam quem in suis beneficiis atque virtutibus honorari sustinebat: aut quale est ut illos tam diu errantes sustineret, ad hoc veniens, ut errori eorum mederetur!

PL 2, 402A

もし人々が創造主に栄光を帰していたのに、キリストがそれを聞き知りながら訂正しなかったとすれば――しかも死者が甦らされるというこれほどの証しにあたってなお創造主を崇めていた彼らを訂正しなかったとすれば――疑いなく、彼は自らの恵みと力の業において崇められることを許していたその神以外の、別の神を担ってなどいなかったのである。さもなければ、彼らがそのように長く誤りのうちにあるのを黙認し続けたことになろう。彼らの誤りを癒すためにこそ来た者でありながら、それは一体どういうことか。

6

Sed scandalizatur Joannes auditis virtutibus Christi, ut alterius. At ego rationem scandali prius expediam, quo facilius haeretici scandalum explodam.

PL 2, 402A

しかし、ヨハネはキリストの力の業を聞いて、それが別の者のものであるかのように躓く。だが私は、まず躓きの理由を解き明かし、その上で異端者たちの躓きをより容易に退けよう。

7

Ipso jam Domino virtutum Sermone et Spiritu Patris operante in terris, et praedicante, necesse erat portionem Spiritus Sancti, quae ex forma prophetici moduli in Joanne egerat praeparaturam viarum Dominicarum, abscedere jam ab Joanne redactam scilicet in Dominum, ut in massalem suam summam.

PL 2, 402A

もろもろの力の主ご自身、すなわち父の言葉であり霊である方が、すでに地上で働き、宣べ伝えていたのであるから、預言者的な限られた形をとってヨハネのうちにあって主の道を備える働きをなしていた聖なる霊の一部分が、いまや主へと——いわばおのれの全体の総量へと——立ち返るべく、ヨハネから離れ去ることは必然であった。

8

Itaque Joannes communis jam homo, et unus jam de turba, scandalizabatur quidem qua homo, sed non qua alium Christum sperans vel intelligens, qui neque eumdem speraret, ut nihil novi docentem vel operantem.

PL 2, 402B

こうしてヨハネはいまや一人の凡俗な人間、群衆の一人となっており、人間としてこそ躓いたのであって、別のキリストを期待し理解していたがゆえに躓いたのではない。もしそのような別のキリストを期待していたのであれば、彼は何ら新しいことを教えも行いもしないこの方をすら、そもそも期待してはいなかったはずだからである。

9

Nemo haesitabit de aliquo, quem dum scit non esse, nec sperat, nec intelligit. Joannes autem certus erat neminem Deum praeter Creatorem, vel qua judaeus, etiam prophetes plane facilius quasi haesitavit de eo quem quum sciat esse, an ipse sit, nesciat.

PL 2, 402B

誰も、存在しないと知っている何かについて疑うことはない。それを期待することも理解することもないからである。ところがヨハネは、創造主のほかに神はいないと確信していた。ユダヤ人としてはもちろん、預言者としてはなおさらである。それゆえ彼が疑ったのは、むしろ容易に理解できることだが、存在すると知っている方について、その方が果たして来たるべき者であるかどうかを知らなかった、ということなのである。

10

Hoc igitur metu et Joannes: Tu es, inquit, qui venis, an alium expectamus ? simpliciter inquirens, an ipse venisset quem exspectabat.

PL 2, 402B

それゆえヨハネもまた、この懸念のもとに「来たるべき方はあなたですか、それとも私たちは別の方を待つべきですか」と言った。これは単純に、自分が待ち望んでいた方が、まさにこの方として来たのかどうかを問うているのである。

11

Tu es qui venis; id est, qui venturus es, an alium expectamus? id est, an alius est quem exspectamus, si non tu es quem venturum exspectamus?

PL 2, 402C

「来たるべき方はあなたですか」とは、すなわち「来たるべきとされていた方はあなたですか」ということであり、「それとも私たちは別の方を待つべきですか」とは、すなわち「もしあなたが、私たちの待ち望んでいた、来たるべき方でないなら、私たちが待つべきは別の方なのですか」ということである。

12

Sperabat enim, sicut omnes opinabantur ex similitudine documentorum, potuisse et prophetam interim missum esse, a quo alius esset, id est major, ipse scilicet Dominus, qui venturus exspectabatur.

PL 2, 402C

というのも、他の人々が皆、証しの類似性から考えていたのと同じように、ヨハネもまた、さしあたり一人の預言者が遣わされたにすぎず、その預言者とは別の——すなわちより偉大な——方、来たるべき方として待ち望まれていた主ご自身が、なお別にあり得ると期待していたからである。

13

Atque adeo hoc erat Joannis scandalum, quod dubitabat ipsum venisse quem exspectabant, quem et praedicatis operationibus agnovisse debuerant, ut Dominus, per easdem operationes agnoscendum se nuntiaverit Joanni.

PL 2, 402C

そしてまさにこれこそがヨハネの躓きであった。すなわち、彼らが待ち望んでいたその方が、すでに来られたのかどうかを疑ったことである。彼らは、告げ知らされたその働きによって、その方を知るべきであった。それゆえ主は、まさにその同じ働きを通して、御自らが認識されるべき者であることをヨハネに告げ知らせたのである。

14

Quae cum constet praedicata in Christum Creatoris, sicut ad singula ostendimus, satis perversum, ut Christus non Creatoris per ea se renuntiarit intelligendum, per quae magis Christum Creatoris agnosci compellebat.

PL 2, 402C

これらのことが、我々が一つ一つ示してきたとおり、創造主のキリストについて予告されたものであることが明らかである以上、創造主に属さないキリストが、まさにそれによって創造主のキリストとして認識されるべく人を促すその同じ業によって、御自らを認識されるべき者と告げ知らせたとするのは、まったく理に反することである。

15

Multo perversius, si et testimonium Joanni perhibet non Joannis Christus, propheten eum confirmans, imo et supra, ut angelum, ingerens etiam scriptum super illo: Ecce ego mitto angelum meum ante faciem tuam, qui praeparabit viam tuam; eleganter ad superiorem sensum scandalizati Joannis commemorans prophetiam, ut, confirmans praecursorem Joannem jam advenisse, extingueret scrupulum interrogationis illius, Tu es qui venis, an alium exspectamus?

PL 2, 403A

さらにいっそう理に反するのは、ヨハネのものではないキリストが、ヨハネについて証しを立て、彼を預言者として、いやそれ以上に天使として確証し、さらに彼について記された聖句——「見よ、私はあなたの顔に先立って私の天使を遣わす。彼はあなたの道を備えるであろう」——までも持ち出すとすれば、である。これは、先に述べた、躓いたヨハネについてのあの意味に対して、巧みにこの預言を思い起こさせ、先駆者ヨハネがすでに到来していたことを確証することによって、「来たるべき方はあなたですか、それとも私たちは別の方を待つべきですか」というあの問いの疑念を消し去るためであった。

16

Praecursore enim jam functo officio, praeparata via Domini, ipse erat intelligendus, cui praecursor ministraverat, Major quidem omnibus natis mulierum, sed non ideo subjecto ei, qui minor fuerit in regno Dei; quasi alterius sit Dei regnum, in quo modicus quis major erit Joanne; alterius Joannes, qui omnibus natis mulierum major sit.

PL 2, 403A

というのも、先駆者がすでにその務めを果たし、主の道が備えられた以上、先駆者が仕えたその当の方こそが認識されるべきであったからである。「女から生まれた者のうちで最も偉大な者」ではあっても、それゆえに「神の国において最も小さい者」に劣る立場に置かれているわけではない。あたかも、その国の中で取るに足りない者がヨハネよりも偉大であるような国が、別の神のものであるかのように――また、女から生まれた者のうちで最も偉大な者であるヨハネが、別の神に属するかのように――考えてはならない。

17

Sive enim de quocumque dicit modico per humilitatem, sive de semetipso, quia minor Joanne habebatur, omnibus scilicet in solitudinem concurrentibus ad Joannem potius quam ad Christum, Quid existis videre in solitudinem? tantumdem et Creatori competit, et Joannem ipsius esse majorem natis mulierum, et Christum vel quemque modicum, qui major Joanne futurus sit in regno aeque Creatoris, et qui sit major tanto propheta, qui non fuerit scandalizatus in Christum, quod tunc Joannem minuit.

PL 2, 403B

というのも、彼が謙遜のゆえに誰か小さき者について語っているのであれ、あるいは、当時はキリストよりもむしろヨハネのもとへと荒れ野に群がり集まっていた人々のゆえに——「汝らは何を見に荒れ野へ出て行ったのか」——ヨハネより小さい者と見なされていた自分自身について語っているのであれ、そのいずれであっても、それは同じく創造主にこそふさわしいことである。すなわち、女から生まれた者のうちで最も偉大な者であるヨハネが創造主に属することも、キリストや、あるいはヨハネより将来偉大な者となるであろう小さき者が、等しく創造主の国に属することも、そして、あれほどの預言者よりも偉大な者とは、キリストにあって躓かなかった者——その躓きこそが、当時ヨハネを小さくしたのだが——であることも。

18

Diximus de remissa peccatorum. Illius autem peccatricis foeminae argumentum eo pertinebit, ut cum pedes Domini osculis figeret, lacrymis inundaret, crinibus detergeret, unguento perduceret, solidi corporis veritatem, non phantasma inane tractaverit.

PL 2, 403B

罪の赦しについてはすでに述べた。さて、あの罪深い女の件については、こう論じよう。すなわち彼女が、主の御足に口づけを重ね、涙で濡らし、髪でぬぐい、香油を塗ったとき、彼女が扱っていたのは実体ある肉体の真実性であって、空虚な幻ではなかった、ということである。

19

Et ut peccatricis poenitentia, secundum Creatorem meruerit, veniam praeponere solitum sacrificio.

PL 2, 403C

また、罪深い女の悔い改めが、犠牲よりも赦しを先に置くのを常とする創造主にかなって、赦しを受けるに値したということでもある。

20

Sed et si poenitentiae stimulus ex fide acciderat, per poenitentiam ex fide justificatam, ab eo audiit: Fides tua te salvam fecit: qui per Habacuc (Habac., II, 4) pronuntiarat: Justus ex fide sua vivet .

PL 2, 403C

また、たとえ悔い改めへの促しが信仰から生じたのだとしても、信仰によって義とされたその悔い改めのゆえに、彼女は彼から「あなたの信仰があなたを救った」と聞いたのである。この方こそ、ハバククを通して(ハバクク2:4)「義人はその信仰によって生きる」と告げていた方である。

Liber IV, Caput XIX

第IV巻 第XIX章PL 2, 403C
1

Quod divites Christo mulieres adhaerebant, quae et de facultatibus suis ministrabant ei, inter quas et uxor regis procuratoris (Luc. VIII), de prophetia est.

PL 2, 403C

裕福な女たちがキリストに従い、自分の財産をもって彼に仕えていたこと――その中には王の代官の妻もいた(ルカ8章)――これは預言にかかわることである。

2

Has enim vocabat per Esaiam (Is., XXXII, 9): Mulieres divites exsurgite, et audite vocem meam; ut discipulas primo, dehinc ut operarias et ministras ostenderet: Filiae, in spe audite sermones meos. Dies anni mementote cum labore in spe.

PL 2, 403C

というのも、彼(創造主)はイザヤを通して(イザヤ32:9)彼女たちをこう呼んでいたからである。「裕福な女たちよ、立ち上がり、私の声を聞け」。これによって、まず弟子として、次いで働き手・仕える者として彼女たちを示すために、「娘たちよ、望みをもって私の言葉を聞け。年の日々を、労苦とともに望みのうちに思い起こせ」と続けている。

3

Cum labore enim quo sequebantur, et ob spem, ministrabant. Aeque de parabolis semel sufficiat probatum, hoc genus eloquii a Creatore promissum.

PL 2, 403D

というのも、彼女たちは労苦をもって従い、また望みのゆえに仕えていたからである。譬えについても、一度これを証明すれば十分であろう。この種の語り方は創造主によって約束されていたのである。

4

At nunc illa quoque pronuntiatio ejus ad populum (Is., VI, 10): Aure audietis, et non audietis; dedit Christo frequenter inculcare: Qui habet aures, audiat.

PL 2, 403D

そしていま、民に向けられた彼(創造主)のあの宣告(イザヤ6:10)――「汝らは耳をもって聞くが、聞かないであろう」――これが、キリストにたびたび「耳のある者は聞くがよい」と繰り返し説かせることになったのである。

5

Non quasi ex diversitate auditum permitteret Christus, quem ademisset Creator: sed quia comminationem exhortatio sequebatur: primo, aure audietis; dehinc, qui habet aures, audiat.

PL 2, 404A

これは、創造主が取り去った聞くことを、両者が別であるがゆえにキリストが新たに許した、というのではない。むしろ、脅しのあとに勧めが続いたからである。すなわち、まず「汝らは耳をもって聞くであろう」とあり、次いで「耳のある者は聞くがよい」とあるのである。

6

Non enim audiebant ultro, qui aures habebant; sed ostendebat aures cordis necessarias, quibus illos audituros negarat Creator. Et ideo per Christum adjicit: Videte quomodo audiatis, et non audiatis; non corde scilicet audientes, sed aure.

PL 2, 404A

というのも、耳を持っている者たちが、進んで聞いていたわけではなかったからである。むしろ彼(創造主)は、心の耳こそが必要であることを示していたのであり、創造主はまさにその耳によって彼らが聞くであろうことを否定していたのである。それゆえ彼はキリストを通してさらにこう付け加える。「どのように聞くかに注意せよ、そして聞かぬことのないように」――すなわち、心によってではなく耳によって聞く、というようなことのないように、ということである。

7

Si dignum sensum pronuntiationi accommodes pro sensu ejus qui auditui suscitabat, etiam dicendo, Videte quomodo audiatis, non audituris minabatur. Sane nominatur mitissimus Deus, quia nec judicat, nec irascitur.

PL 2, 404A

もし、聞くことを喚び起こそうとした方の意図にふさわしい意味をこの宣告に当てはめるなら、「どのように聞くかに注意せよ」と言うことによってすら、彼は聞かないであろう者たちに対して脅していたのである。まさにその彼が、裁くこともなく、怒ることもないゆえに、この上なく柔和な神と呼ばれているのだが。

8

Hoc probat etiam subjacens sensus: Ei qui habet, dabitur; ab eo autem qui non habet, etiam quod habere se putat auferetur ei. Quid dabitur? Adjectio fidei, vel intellectus, vel salus ipsa. Quid auferetur? Utique quod dabitur. A quo dabitur, et auferetur?

PL 2, 404A

これは、続く意味によっても証明される。「持っている者には与えられるが、持っていない者からは、持っていると思っているものまでも取り去られるであろう」。何が与えられるのか。信仰の増し加え、あるいは理解、あるいは救いそのものである。何が取り去られるのか。もちろん、与えられるのと同じものである。それは誰によって与えられ、また取り去られるのか。

9

Si a Creatore auferetur, ab eo et dabitur: si a deo Marcionis dabitur, ab eo et auferetur. Quoquo tamen nomine comminatur ablationem, non erit ejus Dei qui nescit comminari, quia non novit irasci.

PL 2, 404B

もし創造主によって取り去られるのであれば、それを与えるのもまた彼である。もしマルキオンの神によって与えられるのであれば、それを取り去るのもまた彼である。しかし、いずれの名によってであれ、剥奪をもって脅すということは、脅すことを知らぬ神、すなわち怒ることを知らぬ神のものではありえない。

10

Miror autem cum lucernam negat abscondi solere, qui se tanto saeculo absconderat majus et necessarius lumen, cum omnia de occulto in apertum repromittit, qui Deum suum usque adhuc obumbrat, exspectans, opinor, nasci Marcionem.

PL 2, 404B

しかし私は不思議に思う。彼(マルキオンのキリスト)は、灯火を隠すことを常としないと言いながら、これほど長きにわたる世の間、自らという、より大きく必要な光を隠していたのである。また、隠されたすべてのものが明らかにされると約束しながら、いまなお自らの神を覆い隠している。おそらく、マルキオンが生まれるのを待っていたのであろう。

11

Venimus ad constantissimum argumentum omnium qui Domini nativitatem in controversiam deferunt. Ipse, inquiunt, contestatur se non esse natum, dicendo: Quae mihi mater, et qui mihi fratres?

PL 2, 404B

さて、主の誕生を争いの的とするすべての者にとって、最も動かしがたいとされる論拠に至った。「彼自身が、『私にとって母とは何か、兄弟とは誰か』と言うことによって、自らが生まれなかったことを証ししている」と彼らは言う。

12

Ita semper haeretici, aut nudas et simplices voces conjecturis quo volunt rapiunt; aut rursus conditionales et rationales, simplicitatis conditione dissolvunt, ut hoc in loco.

PL 2, 404C

異端者たちは常にこのようである。ある時は、裸で単純な言葉を、自分たちの欲するままに憶測によって引きずり込み、またある時は逆に、条件づけられ理にかなった言葉を、単純さという条件によって解きほぐしてしまう。ちょうどこの箇所におけるように。

13

Nos contrario dicimus: primo, non potuisse illi annuntiari, quod mater et fratres ejus foris starent quaerentes videre eum, si nulla illi mater et fratres nulli fuissent; quos utique norat qui adnuntiaret, vel retro notos, vel tunc ibidem compertos, dum eum videre desiderant, vel dum ipsi nuntium mandant.

PL 2, 404C

我々はこれに反してこう言う。第一に、もし彼に母も兄弟も一人もいなかったのであれば、その母と兄弟が外に立って彼を見たいと求めているということが、彼に告げられることなどありえなかったはずである。告げに来た者は、当然、彼らを知っていたはずである――以前から知っていたか、あるいは彼らが彼を見ることを望みつつ、あるいは自ら伝言を託しつつ、まさにその場でそうと知られたか、いずれかである。

14

Ad hanc primam propositionem nostram solet ex diverso responderi: Quid enim si tentandi gratia nuntiatum est ei?

PL 2, 404C

この我々の第一の主張に対しては、しばしば反対の側からこう答えられる。「もし彼を試すために、そう告げられたのだとしたらどうか」と。

15

Sed hoc Scriptura non dicit, quae quanto significare solet ex tentatione quid factum: Ecce (Luc. X) legis doctor assurrexit tentans eum; et de tributi consultatione: Et (Luc. XX) accesserunt ad eum Pharisaei tentantes eum; tanto ubi non facit tentationis mentionem non admittit tentationis interpretationem.

PL 2, 404C

しかし聖書はそうは言っていない。聖書は、試みから何かがなされたことを示そうとするときには、常にそれを明示するものである。たとえば「見よ(ルカ10章)、律法の教師が彼を試みようとして立ち上がった」、また貢に関する問いについても「そして(ルカ20章)ファリサイ人たちが彼を試みようとして近づいた」とあるように。それゆえ、試みへの言及がなされていない箇所では、それだけいっそう試みという解釈を許さないのである。

16

Et tamen ex abundanti caussas tentationis ex postulo, cui rei tentaverint illum, per nominationem matris et fratrum. Si ut scirent natusne esset, an non; quando de hoc fuit quaestio, quam ex ista tentatione discuterent.

PL 2, 404D

とはいえ、なお十分を期して、彼らが母と兄弟の名を挙げることによって、何のために彼を試みたのか、その理由を問うてみよう。もし彼が生まれた者であるか否かを知るためであったとするなら、それがこの試みによって論じられるべき問題であった時があっただろうか。

17

Quis autem dubitaret natum, quem videret hominem, quem audisset filium se hominis professum, quem de conspectu omnis humanae qualitatis dubitarent Deum, aut filium Dei credere? propheten facilius existimantes, licet magnum aliquem, utique tamen natum.

PL 2, 405A

そもそも、彼を人として見、自ら「人の子」と称するのを聞いた者が、彼が生まれた者であることを疑うだろうか。むしろ人々は、あらゆる人間らしい様子を目にして、彼を神、あるいは神の子と信じることをためらったのであり、たとえ偉大な者であるにせよ、預言者であると考えるほうがなお容易であった――とはいえ、生まれた者であることには変わりないとして。

18

Etiamsi in exploratione nativitatis tentandus fuisset, quodcumque aliud argumentum tentationi competisset, quam per earum personarum mentionem, quas potuit etiam natus non habere.

PL 2, 405A

たとえ誕生の有無を探るために彼が試みられるべきであったとしても、その試みにふさわしい論拠は、生まれた者であっても持たないことがありうるような人物――母や兄弟――を挙げること以外の、何か別のものであったはずである。

19

Dic mihi: Omnibus natis mater advivit? omnibus natis adgenerantur et fratres? non licet patres magis et sorores habere, vel et neminem?

PL 2, 405A

私に言ってみよ。生まれた者すべてに、その母が生きて添っているだろうか。生まれた者すべてに、兄弟が生じるだろうか。むしろ、父や姉妹を持つほうがありうることではないか、あるいは誰一人持たないことすら。

20

Sed et census constat actos (Luc. II) sub Augusto nunc in Judaea per Sentium Saturninum, apud quos genus ejus inquirere potuissent. Adeo nullo modo constitit ratio tentationis istius. At vere mater et fratres ejus foris stabant.

PL 2, 405A

しかも、アウグストゥスの治世下、当時ユダヤにおいてセンティウス・サトゥルニヌスによって戸籍調査が行われたことは確かであり(ルカ2章)、それによって彼らは彼の出自を調べることもできたはずである。かくして、この試みという理屈は、どのようにしても成り立たない。しかし実際に、彼の母と兄弟は外に立っていたのである。

21

Superest et dispicere sensum non simpliciter pronuntiantis, Quae mihi mater aut fratres? quasi ad generis et nativitatis negationem; sed et ex caussae necessitate et conditione rationali.

PL 2, 405B

残るは、「私にとって母や兄弟とは何か」という言葉が、単純に、あたかも血統と誕生を否定するかのように発せられたのではなく、その事の必然性と理にかなった状況から発せられたものであるという意味を吟味することである。

22

Tam proximas enim personas foris stare extraneis intus defixis ad sermones ejus, amplius et avocare eum a solemni opere quaerentes, merito indignatus est. Non tam abnegavit quam abdicavit.

PL 2, 405B

これほど近しい者たちが外に立ち、他方、身内でない者たちが内で彼の言葉に釘付けになっていた――しかもその近しい者たちは、彼をその厳粛な務めからさらに引き離そうとしていた――ことに、彼が当然の憤りを覚えたのである。彼は否認したのではなく、退けたのである。

23

Atque adeo cum praemisisset, Quae mihi mater, et qui mihi fratres? subjungens, nisi qui audiunt verba mea, et faciunt ea? transtulit sanguinis nomina in alios, quos magis proximos pro fide judicaret.

PL 2, 405B

そこで、「私にとって母とは何か、兄弟とは誰か」と先に言い、続けて「私の言葉を聞き、それを行う者たちでなければ」と付け加えることによって、彼は血縁の名を、信仰のゆえによりいっそう近しい者と見なす他の人々へと移し替えたのである。

24

Nemo autem transfert quid, nisi ab eo qui habet id quod transfert. Si ergo matrem et fratres eos fecit qui non erant, quomodo negavit eos qui erant? meritorum scilicet conditione, non ex primorum negatione; in semetipso docens, qui patrem aut matrem aut fratres praeponeret verbo Dei, non esse (Matth., X, 27) dignum discipulum.

PL 2, 405B

しかし、誰であれ、移し替えるその当のものを持っている者からでなければ、何かを移し替えることはできない。それゆえ、もし彼が、母や兄弟でなかった者たちを母や兄弟としたのなら、いかにして、そうであった者たちを否認したと言えようか。それは功績という条件によるのであって、先の者たちを否認することによるのではない。彼は自らのうちにこう教えていたのである――父や母や兄弟を神の言葉より優先する者は、弟子たるにふさわしくない(マタイ10:27)、と。

25

Caeterum, ex hoc magis matrem et fratres confitebatur, quod illos nolebat agnoscere; quod alios adoptabat, confirmabat quos ex offensa negavit, quibus non ut veriores substituit, sed ut digniores. Denique nihil magnum, si fidem sanguini praeposuit, quem non habebat.

PL 2, 405C

そもそも、彼が母と兄弟をむしろ認めていたことは、彼らを認めようとしなかったというまさにそのことから示される。彼が他の者たちを養子として迎え入れたことは、その不興のゆえに否んだ者たちの存在を確証することにほかならない。彼は、その者たちをより真実な者としてではなく、よりふさわしい者として、彼らに取って代えたのである。要するに、もし彼が持ってすらいなかった血縁よりも信仰を優先させたのだとすれば、それは何ら大したことではなかったであろう。

Liber IV, Caput XX

第IV巻 第XX章PL 2, 406A
1

Quis autem iste est, qui et ventis et mari imperat (Luc, VIII)? Nimirum novus dominator atque possessor elementorum subacti jam et exclusi Creatoris. Non ita est. Sed agnorant substantiae auctorem suum, quae famulis quoque ejus obaudire consueverant.

PL 2, 406A

さて、風と海に命じるこの者は誰か(ルカ8章)。言うまでもなく、すでに服従させられ締め出された創造主の元素の、新たな支配者にして所有者だ、というわけか。だが、そうではない。むしろ、風と海はおのれの実体の創造者を認めていたのであり、それらは彼の僕たちにさえ従うことを常としていたのである。

2

Inspice Exodum (Exod., XIV), Marcion, adspice Mari Rubro, vastiori super omnia stagna Judaeae, virgam Moysi imperantem, ut funditus proscissum, et pari utrimque stupore discriminis fixum, sicco populum pede, intestino itinere transmitteret, rursusque sub ejusdem virgae nutu, redeunte natura, Aegyptium exercitum undarum concordia obrueret: in quod opus et austri servierunt.

PL 2, 406A

出エジプト記(出エジプト14章)を見よ、マルキオンよ。ユダヤのあらゆる池にも増して広大な紅海において、モーセの杖が命じる様を見よ――海が根底から切り裂かれ、両側でひとしく驚異とともに切り立ったまま静止し、乾いた足で民をその内側の道を通らせたことを。そして再び、同じ杖の合図のもとに、本来の性質が戻り、エジプトの軍勢を波の一致した力によって呑み込んだことを。この業には南風さえも仕えたのである。

3

Lege et (Jos., III, 4) sortes familiae dirimendae, in transitum ejus Jordanis machaeram fuisse, cujus impetum atque decursum plane et Jesus docuerat prophetis transmeantibus stare. Quid ad haec? Si tuus Christus est, non erit potentior famulis Creatoris.

PL 2, 406B

また読むがよい(ヨシュア3:4)、一族の割り当てを分け定めるにあたって、その渡りにおいてヨルダンが剣となったことを。その勢いと流れは、預言者たちが渡り行くあいだ静止するよう、ヨシュアもまたはっきりと命じていたのである。これらに対して何と言うか。もしこの方がお前のキリストであるなら、彼は創造主の僕たちよりも力があるということにはなるまい。

4

Sed his solis exemplis usus essem, si non etiam praedicatio marinae istius expeditionis Christum antecessisset.

PL 2, 406B

しかし、もしこの海の一件についての宣べ伝えが、すでにキリストに先立って予告されていなかったなら、私はこれらの実例だけを用いていたであろう。

5

Nam cum transfretat, Psalmus (Ps. XXVIII, 3) expungitur: Dominus, inquit, super aquas multas: cum undas freti discutit, Habacuc adimpletur: Dispargens , inquit, (Habac., III, 9) aquas itinere: cum ad minas ejus eliditur mare, Nahum quoque absolvitur: Comminans, inquit (Nah., I, 4), mari, et arefaciens illud; utique cum ventis, quibus inquietabatur.

PL 2, 406B

というのも、彼が海を渡るとき、詩篇が成就される。「主は、多くの水の上に」(詩篇28:3)とある。彼が海峡の波を打ち払うとき、ハバククが満たされる。「水を道によって散らす方」(ハバクク3:9)とある。彼の脅しによって海が打ち砕かれるとき、ナホムもまた果たされる。「海を脅し、これを涸らす方」(ナホム1:4)と。もちろん、海を騒がせていた風もろともに、である。

6

Unde vis meum vindicem Christum? de exemplis, an de prophetis Creatoris? Age nunc, qui militarem et armatum bellatorem praedicari putas, non figurate, nec allegorice, qui bellum spiritale adversus spiritales hostes, spiritali militia et spiritalibus armis, spiritaliter debellaturus esset: cum invenis in uno homine multitudinem daemonum, legionem se professam, utique spiritalem, disce et Christum expugnatorem spiritalium hostium, spiritaliter armatum, et spiritaliter bellicosum intelligendum; atque ita ipsum esse, qui cum legione quoque daemonum erat dimicaturus; ut et de hoc bello Psalmus possit videri pronuntiasse (Ps. XXIII, 8): Dominus validus, Dominus potens in bello .

PL 2, 406C

私のキリストを、私はどこから我がものと主張すればよいと、お前は言うのか。実例からか、それとも創造主の預言者たちからか。さて、お前は、予型的にでも寓意的にでもなく、軍務に就いた武装の戦士が予告されていると考えているようだが――その戦士とは、霊的な敵に対して、霊的な軍備と霊的な武器をもって、霊的に戦い抜こうとする者なのである。一人の人間のうちに悪霊の大群を見出し、それが自らを「軍団」と名乗るとき――もちろんそれは霊的な軍団である――同じようにキリストもまた、霊的な敵を打ち破る者、霊的に武装し、霊的に戦う者として理解されるべきであると知れ。そしてまさに彼こそが、悪霊の軍団とすら戦う者だったのであり、この戦いについても詩篇はこう告げていたと見ることができよう。「主は強く、主は戦いにおいて力ある方」(詩篇23:8)と。

7

Nam cum ultimo hoste morte praeliatus, per tropaeum crucis triumphavit. Cujus autem Dei Filium Jesum legio testata est?

PL 2, 407A

というのも、彼は最後の敵である死と戦い、十字架という戦勝記念碑によって凱旋したからである。ところで、悪霊の軍団は、イエスをいったい誰の神の子であると証ししたのか。

8

Sine dubio cujus tormenta et abyssum noverant, et timebant, nec enim videntur posse ignorasse adhuc quod novi et ignoti Dei virtus operaretur in terris; quia verisimile non est Creatorem ignorasse.

PL 2, 407A

疑いなく、彼らが苦しみと深淵を知り、それを恐れていたその方の子としてである。というのも、彼らが、新しい知られざる神の力が地上で働いているということを、いまだ知らずにいたとは考えられないからである。創造主がそれを知らなかったというのは、ありそうにないことだからである。

9

Si enim alium supra se Deum ignoraverat aliquando, tamen jam infra coelum suum agentem, utique compererat. Quod autem Dominus comperisset, jam et universae familiae innocuisset in eodem mundo, et intra eumdem ambitum coeli, quo peregrina Divinitas conversaretur.

PL 2, 407B

というのも、たとえ彼(創造主)がかつて自分より上位にある神を知らなかったとしても、いまやその神が自分の天の下で働いているのを、彼はすでに知ったはずだからである。そして主(創造主)がひとたび知ったならば、それは同じ世界において、また異邦の神性が動き回っているのと同じ天の範囲のうちにある、その全家族(悪霊たち)にも、もはや知られずには済まなかったはずである。

10

In quantum ergo et Creator scisset eam, et substantiae ejus, si fuisset; in tantum quia nulla fuit, non alium daemones sciebant, quam Dei sui Christum. Non depetunt ab alio, quod meminissent petendum sibi a Creatore, veniam scilicet abyssi Creatoris.

PL 2, 407B

それゆえ、もしその(異邦の)神性が実在するものであったなら、創造主も、また彼の実体に属する者たちも、それを知っていたであろう。それだけいっそう、実際にはそれが全く存在しなかったからこそ、悪霊たちは、自分たちの神のキリスト以外の何ものをも知らなかったのである。彼らは、創造主から願うべきことを覚えていながら、それを別の神から願うようなことはしない――すなわち、創造主の深淵を免れる赦しのことである。

11

Denique impetraverunt. Quo merito? Quia mentiti erant? quia saevi Dei filium eum fecerant? Et qualis erit, qui mentitos juvabat, qui infamantes sustinebat?

PL 2, 407B

そして実際、彼らはそれを得た。いかなる功によってか。彼らが偽っていたからか。彼らが彼を、苛烈な神の子としたからか。もしそうなら、偽る者たちを助け、そしり誹る者たちを許容する神とは、いったいどのような神であろうか。

12

Sed enim, quia mentiti non erant, quia Deum abyssi et suum cognoverant, ita eum se et ipse confirmavit quem adcognoverunt daemones, Jesum judicem et ultoris Dei Filium. Ecce aliquid et de illis pusillitatibus et infirmitatibus Creatoris in Christo.

PL 2, 407B

そうではない。彼らが偽っていなかったからこそ、深淵の神であり自分たちの神であるその方を認めていたからこそ、彼自身もまた、悪霊たちが認めたその同じ方――裁く者であり、復讐する神の子であるイエス――として自らを確証したのである。さて、キリストにおける創造主の、あのいわゆる卑小さと弱さについても、いくつか見てみよう。

13

Ignorantiam enim et ego adscibere ei volo. Permittite mihi adversus haereticum. Tangitur a foemina quae sanguine fluitabat, et nescivit a qua. Quis me, inquit tetigit?

PL 2, 407C

私もまた、彼(キリスト)に無知を帰したいと思う。異端者に対してそうすることを、私に許してもらいたい。彼は、血の流出を病む女に触れられたが、誰に触れられたのかを知らなかった。「私に触れたのは誰か」と彼は言った。

14

Etiam excusantibus discipulis, perseverat in ignorantiae voce, Tetigit me aliquis; idque de argumento affirmat: Sensi enim virtutem ex me profectam. Quid dicit haereticus? sciebatne personam? Et cur quasi ignorans loquebatur?

PL 2, 407C

弟子たちが弁解しても、彼はなお無知の言葉を言い続ける。「誰かが私に触れた」と。そしてこれを根拠によって確証する。「力が私から出て行ったのを感じたからだ」と。異端者は何と言うだろうか。彼(キリスト)はその人物を知っていたのか。それならなぜ、知らないかのように語ったのか。

15

Ut confessionem certe provocaret, ut timorem probaret. Sic et Adam aliquando quaesierat, quasi ignorans: Adam, ubi es? Habes et Creatorem cum Christo excusatum, et Christum Creatori adaequatum.

PL 2, 407C

確かに、告白を促すためであり、恐れを試すためであった。かつて創造主もまた、アダムに対して、知らないかのように問うたのである。「アダムよ、お前はどこにいるのか」と。ここにお前は、創造主がキリストとともに同じ弁明を得ていること、そしてキリストが創造主に等しいものとされていることを見るであろう。

16

Sed et hoc, qui adversarius legis; ut quia lex a contactu foeminae sanguinantis submovet, idcirco gestierit non tantum contactum ejus admittere, sed etiam sanitatem donare. O Deum non natura beneficum, sed aemulatione!

PL 2, 408A

さらにまた、律法の敵対者であるとされる彼(キリスト)についても言おう。律法が血を流す女との接触を退けるがゆえに、彼はその接触を許すだけでなく、癒しをすら与えることを、あえて望んだのだ、と。おお、本性によってではなく、対抗心によって恵み深い神とは!

17

At enim si fidem mulieris invenimus ita meruisse, cum dicit: Fides tua te salvam fecit, qui es ut aemulationem legis interpreteris in isto facto, quod ipse Dominus ex fidei remuneratione editum ostendit?

PL 2, 408A

しかし、もし我々が、女の信仰がまさにこのように報われたと見出すなら――彼が「あなたの信仰があなたを救った」と言うのだから――お前は何者であって、主ご自身が信仰への報いとしてなされたと示しているこの出来事を、律法への対抗心と解釈するのか。

18

Sed hanc vis mulieris fidem constituet, qua contempserat legem. Et cui credibile, ut mulier nullius adhuc Dei conscia, nullius adhuc novae legis initiata, legem inrumperet eam cui adhuc tenebatur? Qua denique fide inrupit? in quem Deum credens? quem spernens?

PL 2, 408A

だがお前は、この女の信仰を、彼女が律法を軽んじたところのその信仰として立てようとするのだ。しかし、いまだいかなる神も知らず、いまだ新しい律法へと入信してもいない女が、自分がなお服していた律法を破ったなどということが、誰に信じられようか。そもそも、いかなる信仰によって彼女は律法を破ったのか。いかなる神を信じ、いかなる神を退けて。

19

Creatorem? Certe enim ex fide tetigit. Si ex fide Creatoris, quae alium Deum ignorabat, et quomodo legem ejus irrupit? Tam enim inrupit, si inrupit, quam ex fide Creatoris.

PL 2, 408B

創造主をか。確かに、彼女は信仰によって触れたのである。もしそれが、別の神を知らなかった創造主への信仰によるものであったなら、いかにして彼女はその方の律法を破ったのか。もし彼女が律法を破ったのだとすれば、それはまさに創造主への信仰によって破ったことになるのである。

20

Quomodo enim utrumque conveniet, ut et inruperit, et ex fide eam inruperit, propter quam inrupisse non debuit? Dicam.

PL 2, 408B

というのも、彼女が律法を破ったということと、まさにその律法を破るべきでなかったはずのその信仰によって破ったということ、この両方がどうして両立しようか。私が言おう。

21

Fides haec fuit primo, qua Deum suum confidebat misericordiam malle quam ipsum sacrificium, qua eum Deum certa erat operari in Christo, qua sic eum tetigit, non ut hominem sanctum, nec ut prophetam, quem contaminabilem pro humana substantia sciret; sed ut ipsum Deum, quem nulla spurcitia pollui posse praesumpserat.

PL 2, 408B

この信仰とは、まず第一に、彼女が、自分の神が生贄そのものよりも慈しみを望むと確信していたところの信仰であり、その神がキリストのうちに働いていると確信していたところの信仰であり、それによって彼女が、人間の実体のゆえに汚されうると知っていたはずの聖なる人間としてでも、預言者としてでもなく、いかなる汚れによっても穢されうるはずがないと考えていた神そのものとして、彼に触れたのである。

22

Itaque non temere interpretata est sibi legem, ea contaminari significantem, quae essent contaminabilia, non Deum, quem in Christo confidebat.

PL 2, 408B

こうして彼女は、律法を軽率に解釈したのではない。律法が汚されると意味していたのは、汚されうるものについてであって、彼女がキリストのうちに信じていた神についてではなかったのである。

23

Sed et illud recogitavit, ordinarium et solemnem menstrui vel partualis sanguinis fluxum in lege taxari, qui veniat ex officio naturae, non ex vitio valetudinis.

PL 2, 408C

さらに彼女はこうも考えたのである。律法が定めているのは、月経あるいは出産による、通常の定まった血の流出であって、それは健康上の欠陥からではなく、自然の務めから来るものである、と。

24

Illa autem ex vitio valetudinis redundabat, cui non modum temporis, sed divinae misericordiae auxilium necessarium sciebat. Atque ita potest videri legem non irrupisse, sed distinxisse. Haec erit fides, quae contulerat etiam intellectum.

PL 2, 408C

ところが彼女の場合は、健康上の欠陥から溢れ出ていたものであり、彼女はそれには、期間の定めではなく、神の慈しみの助けこそが必要であると知っていた。かくして彼女は、律法を破ったのではなく、むしろ区別したのだと見ることができよう。これこそが、理解をすらもたらした信仰なのである。

25

Nisi credideritis, inquit (Is. VII), non intelligetis. Hanc fidem probans Christus ejus foeminae, quae solum credebat Creatorem, ejus fidei se Deum respondit, quam probavit.

PL 2, 408C

「汝らが信じなければ、理解しないであろう」とある(イザヤ7章)。この女の信仰――創造主のみを信じていたその信仰――を、キリストは是認しつつ、自らを、彼が是認したその信仰にふさわしい神として応じたのである。

26

Nec illud omittam, quod dum tangitur vestimentum ejus, utique corpori, non phantasmati, inditum corpus quoque demonstrabatur; non quasi jam de hoc retractemus, sed quia ad praesentem conspirat quaestionem.

PL 2, 409A

さらに、これも見過ごすまい。彼の衣が触れられたとき、その衣はもちろん肉体に――幻にではなく――着せられていたのであるから、肉体そのものもまた示されていたのである。すでにこの問題を蒸し返そうというのではないが、これがいま論じている問いに合致するからである。

27

Si enim non erat veritas corporis, phantasma utique contaminari, qua res vacua, non posset. Qui ergo non potest contaminari prae inanitate substantiae, quomodo voluisset? Ut aemulus legis mentiebatur, qui non vere polluebatur.

PL 2, 409A

というのも、もし肉体の実在がなかったのなら、幻というものは、それが空虚なものである以上、決して汚されえなかったはずだからである。それゆえ、実体の空虚さゆえに汚されえない者が、いったいどうして望んだりしようか。律法への対抗心からそうしたのだと言うなら、それは、実際には汚されてもいないのに、そのふりをしていたことになろう。

Liber IV, Caput XXI

第IV巻 第XXI章PL 2, 409A
1

Dimittit discipulos ad praedicandum Dei regnum (Luc. IX). Numquid vel hic edidit, cujus? Prohibet eos victui aut vestitui quid in viam ferre?

PL 2, 409A

彼は弟子たちを、神の国を宣べ伝えるために遣わす(ルカ9章)。ここでもまた、彼は〔それが〕誰の国であるかを明らかにしたであろうか。彼は彼らに、道すがら食のためにも衣のためにも何も携えることを禁じているのではないか。

2

Quis hoc mandasset? nisi qui et corvos alit, et flores agri vestit, qui bovi quoque terenti libertatem oris (Deut. XXV, 4) ad veniam pabuli ex opere submovendi ante praecedit: quia dignus operarius mercede sua. Haec Marcion deleat, dum sensui salva sint.

PL 2, 409A

誰がこれを命じたであろうか。烏を養い、野の花を装う者でなければ。この方は、脱穀する牛にすら、その労苦のゆえに餌を得る許しとして、口を塞がれない自由を(申命記25:4)すでに先んじて与えていたのである。「働く者はその報酬を受けるにふさわしい」というとおりに。マルキオンはこれらを消し去るがよい——意味さえ損なわれずに残るなら。

3

At cum jubet pulverem excutere de pedibus in eos a quibus excepti non fuissent, et hoc in testimonium mandat fieri; nemo testatur, quod non judicio destinatur; inhumanitatem qui in testationem redigi jubet, judicem comminatur.

PL 2, 409B

だが、迎え入れなかった者たちに対して足の塵を払い落とすことを命じ、これを証しとして行うよう命じるとき——誰も、裁きに定められていないことについては証しを立てない。彼らの無情な仕打ちを証しへともたらすよう命じる者は、審判者をもって脅しているのである。

4

Nullum deum novum a Christo probatum illa etiam opinio omnium declaravit, quia Christum Jesum, alii Joannem, alii Heliam, alii unum aliquem ex veteribus prophetis Herodi asseverabant.

PL 2, 409B

いかなる新しい神もキリストによって証されなかったことは、この万人の意見もまた明らかにしている。すなわち、イエス・キリストについて、ある者はヨハネ、ある者はエリヤ、ある者は昔の預言者のうちの誰か一人であると、ヘロデに向かって言い張っていたのである。

5

Ex quibus quicumque fuisset, non utique ob hoc est suscitatus, ut alium deum post resurrectionem praedicaret. Pascit populum in solitudine, de pristino scilicet more.

PL 2, 409B

そのいずれであったにせよ、他の神を復活の後に宣べ伝えるために甦らされたのでは決してない。彼は荒野で民を養う——明らかに、かつての慣わしどおりに。

6

Aut si non eadem est majestas, ergo jam minor est Creatore, qui non uno die, sed annis quadraginta, nec de inferioribus materiis panis et piscis, sed de manna coelesti, nec quinque circiter, sed sexcenta millia hominum protelavit.

PL 2, 409C

あるいは、もし威厳が同一でないとすれば、この方はすでに創造主より劣ることになる。創造主は、一日だけではなく四十年にわたり、パンと魚という劣った材料からではなく天からのマナから、およそ五千人ではなく六十万人の人間を養い続けたのである。

7

Adeo autem ea fuit majestas, ut et pabuli exiguitatem non tantum sufficere, verum etiam exuberare, de pristino voluerit exemplo.

PL 2, 409C

しかもその威厳はかくも大いなるものであったので、かつての先例にならって、乏しい食糧が足りるのみならず、あり余るまでにしようとお望みになった。

8

Sic enim et in tempore famis sub Helia viduae Sareptensi modica et suprema alimenta ex prophetae benedictione, per totum famis tempus redundaverant (III Reg. XVII). Habes tertiam Basiliarum.

PL 2, 409C

実に、エリヤの時代の飢饉のときにも、ツァレファテの寡婦のわずかな、最後に残された食糧が、預言者の祝福によって、飢饉の全期間にわたってあり余るほどになったのである(列王記第三巻17章)。お前はこれを『バシレイオン』第三巻に見出すであろう。

9

Si et quartam resolvas, invenies (IV Reg., IV, 42 et seqq.) totum hunc ordinem Christi circa illum Dei hominem, qui oblatos sibi viginti hordeaceos panes cum populo distribui jussisset, et minister ejus proinde comparata multitudine et pabuli mediocritate, respondisset: Quid ergo hoc dem in conspectu centum hominum?

PL 2, 410A

お前がもし『バシレイオン』第四巻を繙くなら、かの神の人をめぐるキリストのこの全き型を見出すであろう(列王記第四巻4章42節以下)。彼は差し出された大麦のパン二十個を、民に配るよう命じた。すると彼の召使いは、群衆の多さと食糧の乏しさとを見比べて答えた。「これを百人の目の前に出したところで、どうなりましょうか」と。

10

Da, inquit, et manducabunt, quoniam haec dicit Dominus: Et manducaverunt, et reliquerunt reliquias, secundum dictum Domini. O Christum et in novis veterem!

PL 2, 410A

「与えよ、そうすれば彼らは食べるであろう。主はこう仰せられるからである」と彼は言った。すると彼らは食べ、主の御言葉のとおりに、余りを残した。おお、新しい業においてすら古きままであるキリストよ。

11

Haec itaque quae viderat Petrus, et cum pristinis compararat, et non tantum retro facta, sed et in futurum jam tunc prophetantia recognoverat, interroganti Domino quisnam illis videretur, cum pro omnibus responderet: Tu es Christus, non potest non eum sensisse Christum, nisi quem noverat in Scripturis, quem jam rescensebat in factis.

PL 2, 410A

そこで、ペトロが見て、かつての出来事と比べ合わせ、過去になされたことのみならず、すでにそのとき未来をも予言しているものと認めていたこれらの事柄からして——主が「彼らには自分が誰と思われているか」と尋ねられたとき、皆に代わって「あなたはキリストです」と答えたとき——彼は、聖典において知っていたキリスト、その行いのうちにすでに読み取りつつあったそのキリスト以外の者として、彼を理解することはできなかったはずである。

12

Hoc et ipse confirmat usque adhuc patiens, imo et silentium indicens. Si enim Petrus quidem non poterat alium eum confiteri, quam Creatoris: ille autem praecepit, ne cui hoc diceret; utique id noluit provulgari, quod Petrus senserat.

PL 2, 410B

彼自身、ここまではこれを容認し、それどころか沈黙を命じることによって、これを裏づけている。すなわち、ペトロが創造主のキリスト以外の者として彼を告白することができなかったのだとすれば、そしてキリスト自身が、誰にもこれを語るなと命じたのだとすれば、当然彼は、ペトロが理解していたことが世に広まることを望まなかったのである。

13

Imo, inquis, quia non recte senserat, noluit mendacium disseminari. Sed aliam silentii caussam edixit: Quia oporteret filium hominis multa pati, et reprobari a presbyteris et scribis et sacerdotibus, et interfici, et post tertium diem resurgere.

PL 2, 410B

「それどころか」とお前は言う、「彼が正しく理解していなかったからこそ、偽りが広まることを望まなかったのだ」と。しかし彼は沈黙の別の理由を明言した。「人の子は多くの苦しみを受け、長老たちと律法学者たちと祭司たちとに拒まれ、殺され、三日目の後に甦らねばならないからである」と。

14

Quae cum praedicata sint et ipsa in Christum Creatoris, sicut suis locis implebimus, sic quoque ipsum se ostendit esse, in quem praedicabantur.

PL 2, 410B

これらのことも創造主のキリストについて預言されていたのであり——それはしかるべき箇所で我々が十全に論じるであろうが——こうして彼自身、それらが預言されていたまさにその者であることを示したのである。

15

Certe etsi non essent praedicata, eam caussam indicti silentii protulit quae non Petri errorem demonstraret, obeundarum passionum necessitatem. Qui voluerit, inquit, animam suam salvam facere, perdet illam; et qui perdiderit eam propter me, salvam faciet eam.

PL 2, 410C

確かに、たとえこれらが預言されていなかったとしても、彼が命じた沈黙のために持ち出した理由は、ペトロの誤りを示すものではなく、受難を経ねばならぬ必然性を示すものであった。「自分の魂を救おうと欲する者は、それを失うであろう。だが私のためにそれを失う者は、それを救うであろう」と彼は言う。

16

Certe Filius hominis hanc sententiam emisit. Perspice igitur et tu cum rege Babylonio, fornacem ejus ardentem (Dan., III), et invenies illic tamquam Filium hominis (nondum enim vere erat, nondum scilicet natus ex homine), jam tunc istos exitus constituentem.

PL 2, 410C

確かに人の子はこの言葉を発した。それゆえ、お前もまたバビロニアの王と共に、その燃え盛る炉を見よ(ダニエル書3章)。すると其処に、いわば人の子として(というのも彼はまだ真にそうではなかった、つまりまだ人間から生まれていなかったからだが)、すでにその時からこれらの結末を定めている者を見出すであろう。

17

Salvas facit animas trium fratrum, qui eas pro Deo perdere conspiraverant; Chaldaeorum vero perdidit, quas illi per idololatriam salvas facere maluerant. Quae est ista nova doctrina, cujus vetera documenta sunt?

PL 2, 411A

彼は、神のためにその魂を失うことを共に決意した三人の兄弟の魂を救う。だが、偶像礼拝によってその魂を救おうとしたカルデア人たちの魂は滅ぼした。いったいこれは、いかなる新しい教えであろうか——その証拠が古きものであるとは。

18

Quamquam et praedicationes martyriorum, tam futurorum, quam a Deo mercedem relaturorum decucurrerunt. Vide, inquit Isaias (Is., LVIII, 1), quomodo perit justus, et nemo excipit corde; et viri justi auferuntur, et nemo considerat.

PL 2, 411A

もっとも、殉教についての予告——来るべき殉教についても、神から報いを受けるはずの殉教についても——すでになされていたのである。「見よ、義人がいかに滅びるかを。誰もこれを心に留めない。義しい人々が取り去られても、誰も顧みない」とイザヤは言う(イザヤ58:1)。

19

Quando magis hoc fit, quam in persecutione sanctorum ejus? Utique non simplex, nec de naturae lege communis, sed illa insignis et pro fide militaris; in qua qui animam suam propter Deum perdit, servat illam: ut et hic tamen judicem adcognoscas, qui malum animae lucrum perditione ejus, et bonum animae detrimentum, salute ejus remuneraturus.

PL 2, 411A

これがいったいいつ起こるだろうか、彼の聖徒たちへの迫害におけるほどに。それは確かに、単純な、自然の法に従う普通の死ではなく、あの際立った、信仰のための戦いとしての死である。その死において、神のために自分の魂を失う者は、それを保つのである。かくしてここにおいても、お前は一人の審判者を認めるべきである——魂の悪しき利得をその滅びによって、魂の善き損失をその救いによって、報いようとする者を。

20

Sed et zelotem Deum mihi exhibet, malum malo reddentem: Qui confusus, inquit, mei fuerit, et ego confundar ejus .

PL 2, 411B

彼はさらに私に、悪を悪で報いる妬みの神を示す。「私を恥じる者があれば、私もまたその者を恥じるであろう」と彼は言う。

21

Quando nec confusionis materia conveniat, nisi meo Christo: cujus ordo magis pudendus, ut etiam haereticorum convitiis pateat, omnem nativitatis et educationis foeditatem, ipsius etiam carnis indignitatem, quanta amaritudine possunt perorantibus.

PL 2, 411B

というのも、恥の材料が当てはまるのは、私のキリストをおいて他にないからである。彼の在り方はいっそう恥ずべきものであって、異端者たちの罵詈にすら曝されるほどである——彼らは、誕生と養育のあらゆる汚らわしさ、その肉そのものの卑しさまでも、できる限りの苦々しさをもって論じ立てるのである。

22

Caeterum, quomodo ille erit obnoxius confusioni, qui eam non capit? non vulva, licet virginis, tamen foeminae, coagulatus; et si non semine, tamen ex lege substantiae corporalis, ex foeminae humore: non caro habitus ante formam: non pecus dictus post figuram: non decem mensim cruciatu deliberatus: non subita dolorum concussione cum tanti temporis coeno per corporis cloacam effusus ad terram: nec statim lucem lacrymis auspicatus, et primo retinaculi sui vulnere: nec multum ablutus: nec sale et melle medicatus: nec pannis jam sepulturae involucrum initiatus: nec exinde per immunditias inter sinus volutatus, molestus uberibus, diu infans, vix puer, tarde homo: sed de coelo expositus, semel grandis, semel totus, statim Christus, spiritus et virtus, et Deus tantum.

PL 2, 411B

だが、恥を受け付けぬ者が、いかにして恥に服する身となろうか。彼は、処女の胎ではあれ、女の胎において凝り固められたのではない。種によらぬとはいえ、肉体という実体の法によって、女の体液から〔形づくられたの〕でもない。形をとる前にまず肉という有り様を持ったのでもなく、形姿を得た後に「獣」と呼ばれることもなかった。十月の苦しみを経て形づくられることもなく、突然の陣痛の衝撃によって、長き時の汚物と共に肉体という排出口を通って地に流れ出たのでもない。光を見るや涙で迎えることもなく、己を繋ぐ紐の最初の傷を受けることもなかった。よく洗われることもなく、塩と蜜で手当てされることもなく、すでにして埋葬の包み布である産着に包まれ初めることもなかった。それより後、汚物にまみれて懐のうちを転がされ、乳房を悩ませ、長らく幼子であり、ようやく少年となり、遅れて大人となる、ということもなかった。そうではなく、天から差し出され、一挙に成人し、一挙に全き者となり、たちどころにキリストであり、霊であり力であり、ただ神のみであった。

23

Caeterum, ut non verus, qui non videbatur, ita nec de crucis maledicto erubescendus, cujus carebat veritate, carens corpore. Non poterat itaque dixisse: Qui mei confusus fuerit.

PL 2, 412A

そもそも、見られていなかった者が真の者でなかったように、彼はまた、肉体を欠いていた以上その真実性を欠いていた十字架の呪いについて、恥じ入るべき者でもなかった。それゆえ、彼は「私を恥じる者があれば」と言うことなどできなかったはずである。

24

Noster hoc debuit pronuntiasse: Minoratus (Ps. VIII, 6) a Patre modico citra angelos; vermis (Ps. XXI, 6), et non homo; ignominia hominis, et nullificamen populi; quatenus ita voluit, ut (Is., LIII, 5) livore ejus sanaremur, ut dedecore ejus salus nostra constaret.

PL 2, 412A

我々のキリストこそが、こう告げるべきであった。「御父によって、天使たちよりわずかに劣る者とされ」(詩篇8:6)、「虫けらであって、人ではない」(詩篇21:6)、「人の恥辱であり、民のつまはじき」であると。それは、「その打ち傷によって我々が癒される」ため(イザヤ53:5)、その恥辱によって我々の救いが成り立つよう、彼がそう望んだからである。

25

Et merito se pro suo homine deposuit, pro imagine et similitudine sua, non aliena; ut, quoniam homo non erubuerat lapidem et lignum adorans, eadem constantia non confusus de Christo, pro impudentia idololatriae, satis Deo faceret per impudentiam fidei.

PL 2, 412B

そして彼が己を低くしたのは当然のことであった——それは自分自身の人間のため、他人のものではない、自分自身の像と似姿のためであった。それは、人間が石や木を崇拝することを恥じなかったのだから、同じ不動の心をもってキリストについて恥じることなく、偶像礼拝の恥知らずに対して、信仰の恥知らずをもって神に十分な償いをするためであった。

26

Quid horum christo tuo competit, Marcion, ad meritum confusionis? Plane pudere te debet, quod illum ipse finxisti.

PL 2, 412B

マルキオンよ、これらのうちのどれが、お前のキリストに、恥という功に値するものとして当てはまるであろうか。明らかにお前は恥じ入るべきである——お前自身が彼を作り上げたのだから。

Liber IV, Caput XXII

第IV巻 第XXII章PL 2, 412B
1

Nam et hoc vel maxime erubescere debuisti, quod illum cum Moyse et Helia in secessu montis conspici pateris, quorum destructor advenerat. Hoc scilicet intelligi voluit vox illa de coelo: Hic est filius meus dilectus, hunc audite: id est, non Moysen jam et Heliam.

PL 2, 412B

というのも、これこそまさに、お前が最も恥じ入るべきであったことである——お前は、彼がモーセとエリヤと共に、山の人けない所で見られることを許しているが、彼はまさにこの二人を打ち壊す者としてやって来たのではなかったか。天からのあの声も、明らかにこう理解させようとしたのである。「これは私の愛する子である。これに聞け」。すなわち、もはやモーセとエリヤにではない、ということである。

2

Ergo sufficiebat vox sola sine ostentatione Moysi et Heliae. Definiendo enim quem audirent, quoscumque alios vetuisset audiri. Aut numquid Esaiam et Hieremiam, caeterosque quos non ostendit, permisit audiri, si vetuit quos ostendit?

PL 2, 413A

それゆえ、モーセとエリヤを見せびらかすことなく、声だけで十分であったはずである。というのも、彼らが誰に聞くべきかを定めることによって、他のいかなる者にも聞くことを禁じたことになるからである。それとも、彼が示した者たちを聞くことを禁じておきながら、示さなかったイザヤやエレミヤや、その他の者たちには聞くことを許していたとでもいうのか。

3

Nunc et si praesentia illorum fuit necessaria, non utique in colloquio ostenderentur, quod familiaritatis indicium est: nec in consortio claritatis, quod dignationis et gratiae exemplum est: sed in sordibus aliquibus, quod destructionis argumentum est, imo in tenebris Creatoris, quibus discutiendis erat missus.

PL 2, 413A

さて、たとえ彼らの臨在が必要であったとしても、彼らは決して〔彼との〕語らいのうちに示されるべきではなかった——それは親しさのしるしだからである。また栄光を共にする姿でも示されるべきではなかった——それは厚遇と恩寵の実例だからである。そうではなく、何らかの汚れのうちにこそ示されるべきであった——それは滅びの証しだからである。それどころか、創造主の闇のうちに示されるべきであった——彼はその闇を打ち払うために遣わされたのだから。

4

Longe etiam discreti a claritate Christi, qui voces et literas ipsas eorum ab Evangelio suo erat separaturus. Siccin alienos demonstrat illos, dum secum habet? sic relinquendos docet, quos sibi jungit? sic destruit, quos de radiis suis exstruit?

PL 2, 413A

彼らはキリストの栄光からも遠く隔てられているべきであった——彼はまさに彼らの声と文書そのものを、自分の福音書から切り離そうとしていた者ではないか。彼らを己と共にしながら、そのように彼らを他所の者として示すというのか。彼らを己に結び合わせながら、そのように彼らが見捨てられるべきだと教えるというのか。彼らを己の光輝によって築き上げながら、そのように彼らを打ち壊すというのか。

5

Quid faceret christus ipsorum? Credo secundum perversitatem, tales eos revelasset, quales christus Marcionis debuisset; aut quoscumque alios secum, quam prophetas suos.

PL 2, 413B

彼ら〔マルキオン派〕のキリストなら、いったい何をしたであろうか。思うに、その倒錯に従って、マルキオンのキリストがそうすべきであったような姿で彼らを現したであろう。あるいは、自分自身の預言者たちではなく、他の誰か他所の者たちを共に伴ったであろう。

6

Sed quid tam Christus Creatoris, quam secum ostendere praedicatores suos? cum illis videri, quibus in revelationibus erat visus: cum illis loqui, qui eum fuerant locuti: cum eis gloriam suam communicare, a quibus Dominus gloriae nuncupabantur: cum principalibus suis, quorum alter populi informator aliquando, alter reformator quandoque; alter initiator Veteris Testamenti, alter consummator Novi?

PL 2, 413B

しかし、創造主のキリストにとって、自分の宣べ伝える者たちを己と共に示すことほど、彼にふさわしいことがあろうか。かつて啓示のうちに自分の姿を見せた相手と共に見られること、自分について語った者たちと共に語ること、自分を「栄光の主」と呼んだ者たちと栄光を分かち合うこと。自分の主だった二人と共に——一方はかつて民を形づくった者、他方はある時これを立て直した者、一方は旧約の創始者、他方は新約の完成者である二人と。

7

Igitur et Petrus merito contubernium Christi sui agnoscens individuitate ejus, suggerit consilium: Bonum est nos hic esse. Bonum plane, ubi Moyses scilicet et Helias.

PL 2, 413B

それゆえペトロもまた、彼が〔モーセとエリヤと〕離れがたく共にあることによって、己のキリストが彼らと起居を共にしていることを当然にも認め、こう提案する。「私たちがここにいるのは良いことです」と。確かに良いことである、モーセとエリヤがいる所であるからには。

8

Et: Faciamus hic tria tabernacula, unum tibi, et Moysi unum, et Heliae unum: sed nesciens quid diceret. Quomodo nesciens? utrumne simplici errore, an ratione quam defendimus in caussa novae prophetiae, gratiae ecstasin, id est, amentiam convenire?

PL 2, 413C

また「ここに私たちは三つの幕屋を作りましょう。一つはあなたのために、一つはモーセのために、一つはエリヤのために」とも〔言った〕——しかし彼は何を言っているか分からずに〔言った〕のである。分からずに、とはどういうことか。単純な誤りによるものか、それとも、我々が「新しい預言」の議論において擁護している理由によるものか——すなわち、恍惚、つまり我を忘れることが、恩寵にふさわしいものであるという理由によるものか。

9

In spiritu enim homo constitutus, praesertim cum gloriam Dei conspicit; vel cum per ipsum Deus loquitur, necesse est excidat censu, obumbratus scilicet virtute divina; de quo inter nos et psychicos quaestio est. Interim facile est amentiam Petri probare.

PL 2, 413C

というのも、霊のうちに置かれた人間は、とりわけ神の栄光を目の当たりにするとき、あるいは神が彼を通して語られるとき、必然的にその判断力を失う——すなわち神的な力によって覆われるのである。これについては、我々と「プシュキコイ」〔魂的な者たち〕との間で論争がある。さしあたり、ペトロの我を忘れた状態を証するのはたやすい。

10

Quomodo enim Moysen et Heliam cognovisset, nisi in spiritu? Nec enim imagines eorum vel statuas populus habuisset et similitudines, lege prohibente, nisi quia in spiritu viderat; et ita quod dixisset, in spiritu, non in sensu constitutus, scire non poterat.

PL 2, 413C

というのも、霊においてでなければ、いったいどうしてモーセとエリヤを見分けることができたであろうか。律法が禁じていた以上、民は彼らの像も彫像も似姿も持っていなかったのだから、彼が霊のうちで見ていたのでなければ〔見分けられなかったはずである〕。そしてそのように、霊のうちに置かれ、通常の感覚のうちにはなかったからこそ、彼は自分が何を言っているのか知ることができなかったのである。

11

Caeterum, si sic nescit quasi errans, eo quod putaret illorum esse Christum: ergo jam constat et supra Petrum interrogatum a Christo, quem se existimarent ut de Creatoris dixisse, Tu es Christus; quia si tunc alterius Dei illum cognovisset, hic quoque non errasset.

PL 2, 414A

とはいえ、もし彼が「知らなかった」というのが、彼らのものであるとキリストを思い込んでいたという意味での誤りであったとすれば——それならばすでに明らかである。先にペトロが、彼らが彼を誰だと思っているかとキリストに問われたとき、「あなたはキリストです」と、創造主の〔キリスト〕についてであるかのように答えていたということが。というのも、もしそのときすでに彼を他の神に属する者と知っていたなら、ここでも彼は誤ることがなかったはずだからである。

12

Quod si ideo et hic erravit, quia et supra; ergo certus est in illum diem quoque nullam novam divinitatem a Christo revelatam, et usque adhuc non errasse Petrum, Christo usque adhuc nihil ejusmodi revelante; et tamdiu non alterius deputandum Christum, quam Creatoris, cujus omnem et hic ordinem expressit.

PL 2, 414A

だが、もし彼がここで誤ったのが、先にも誤ったのと同じ理由からであるとすれば——それならば確かなことになる。あの日に至るまでも、キリストによっていかなる新しい神性も啓示されていなかったこと、そしてこれまでのところペトロは誤っていなかったこと——キリストがそれまで何もそのようなことを啓示していなかったのだから。そしてそれだけの間、キリストは創造主の〔キリスト〕以外の者と見なされてはならない。彼はここでもその方の全き型をあらわしたのだから。

13

Tres de discentibus arbitros futurae visionis et vocis assumit; et hoc Creatoris est, In tribus, inquit (Deut., XIX, 15), testibus stabit omne verbum. In montem secedit; agnosco formam loci.

PL 2, 414A

彼は弟子たちのうちから三人を、来るべき幻と声との証人として選び取る。そしてこれは創造主のわざである。「三人の証人によって、すべての言葉は確定する」と言われているとおりである(申命記19:15)。彼は山に退く。私はその場所の型を認める。

14

Nam et pristinum populum apud montem et visione et voce sua Creator initiarat. Oportebat in eo suggestu consignari Novum Testamentum, in quo conscriptum Vetus fuerat; sub eodem etiam ambitu nubis, quam nemo dubitavit de aere Creatoris conglobatam, nisi et nubes suas illo deduxerat, quia et ipse per coelum Creatoris viam ruperat, aut proinde et nubilo Creatoris precario usus est.

PL 2, 414B

というのも、創造主はかつての民をもまた、山において自らの幻と自らの声とによって〔契約に〕入らせたのだから。同じその高台の上で、旧約が記されたその場所において、新約が証印を押されるべきであったのである。同じ雲の広がりのもとで——それが創造主の大気から凝り固められたものであることを誰も疑わなかった——もし彼〔マルキオンのキリスト〕が自分の雲をそこに持ち込んだのでなければ。彼もまた創造主の天を突き破って道を通っていたのだから、あるいはそれゆえ創造主の雲を借用として使ったのである。

15

Itaque nec nunc muta nubes fuit, sed vox salita de coelo, et Patris novum testimonium super Filio: atque in secundo Psalmo, Filius meus es tu: ego hodie genui te. De quo et per Isaiam (Is., L, 10): Quis Deum metuens, audiat vocem filii ejus?

PL 2, 414B

かくして今もまた、雲は無言ではなく、天から躍り出た声があった——御父による御子についての新しい証しであった。第二の詩篇にも「あなたは私の子。私は今日あなたを生んだ」とある。これについてはイザヤを通しても言われている(イザヤ50:10)。「神を畏れつつ、その子の声を聞く者は誰か」と。

16

Itaque jam repraesentans cum: Hic est filius meus; utique subauditur, quem repromisi. Si enim repromisit aliquando, et postea dicit, Hic est; ejus est exhibentis voce uti in demonstratione promissi, qui aliquando promisit; non ejus cui possit responderi, «Ipse enim tu quis es qui dicas, Hic est filius meus, de quo non magis praemisisti, quam teipsum quod prius eras revelasti?» Hunc igitur audite, quem ab initio edixerat audiendum in nomine prophetae, quoniam et prophetes existimari habebat a populo.

PL 2, 414B

かくして、いままさに〔彼を〕差し出しつつ「これは私の子である」と言うとき、当然そこには、私がかねて約束していた者という意味が聞き取られる。というのも、もしある者がかつて予め約束しておき、のちに「これがそれである」と言うのならば、約束されたものを示す言葉を用いる資格があるのは、かつて約束していた当のその者であって、こう問い返されうる者にではない——「いったいお前は何者であって『これは私の子である』と言うのか。お前は彼について予め約束したこともなければ、そもそも自分自身を以前に啓示したことすらないではないか」と。ゆえに「これに聞け」とは、彼が初めから、預言者の名において聞かれるべき者として告げ知らせていたその者を指すのである。彼もまた民から預言者と見なされることになっていたのだから。

17

Prophetam, inquit Moyses (Deut. XVIII, 15), suscitabit vobis Deus ex filiis vestris (secundum carnalem scilicet censum) tamquam me: audietis illum. Omnis autem qui illum non audierit, exterminabitur anima ejus de populo suo.

PL 2, 414C

「神は汝らのために、汝らの子らのうちから(すなわち肉による系図によって)、私のような一人の預言者を起こされるであろう。彼に聞け」とモーセは言う(申命記18:15)。「しかし彼に聞かない者は誰であれ、その魂はその民から絶ち滅ぼされるであろう」と。

18

Sic et Isaias (Is., L, 10): Quis in vobis metuens, exaudiat vocem filii ejus? Quam et ipse Pater commendaturus erat. Sistens enim verba filii sui, dicendo scilicet: Hic est filius meus dilectus; hunc audite, inquit.

PL 2, 414C

同じくイザヤも言う(イザヤ50:10)。「汝らのうち、誰が畏れつつ、その子の声に耳を傾けるであろうか」と。この声こそ、御父ご自身が保証しようとしていたものである。というのも、御自身の子の言葉を確かなものとしつつ、「これは私の愛する子である。これに聞け」とすなわち言われたのだから。

19

Itaque etsi facta translatio sit auditionis a Moyse et Helia in Christo, sed non ut ab alio deo, nec ad alium christum, sed a Creatore in Christum ejus, secundum decessionem Veteris, et successionem Novi Testamenti.

PL 2, 415A

かくして、聞くべき対象がモーセとエリヤからキリストへと移されたのだとしても、それは他の神から、他のキリストへと〔移された〕のではなく、創造主から、その方のキリストへと〔移された〕のである——旧約の退場と新約の継承とに従って。

20

Non legatus, inquit Isaias (Is., LXIII, 9), nec nuntius, sed ipse Dominus salvos eos fecit ; ipse jam praedicans et implens Legem et prophetas.

PL 2, 415A

「使者でもなく、御使いでもなく、主ご自身が彼らを救われた」とイザヤは言う(イザヤ63:9)。彼自身が今や、律法と預言者とを宣べ伝えつつ、成就しているのである。

21

Tradidit igitur Pater Filio discipulos novos, ostensis prius cum illo Moyse et Helia in claritatis praerogativa, atque ita dimissis, quasi jam et officio et honore dispunctis; ut hoc ipsum confirmaretur propter Marcionem, societatem esse etiam claritatis Christi cum Moyse et Helia.

PL 2, 415A

こうして御父は御子に新しい弟子たちを委ねられた——モーセとエリヤとが先に彼と共に栄光の特権のうちに示され、そのようにして、あたかもすでにその務めと名誉とが果たされたかのように送り出された後で。それは、マルキオンのゆえに、まさにこのこと——キリストの栄光にもモーセとエリヤとの交わりがあるということ——が確証されるためであった。

22

Totum autem habitum visionis istius habemus etiam apud Habacuc, ubi Spiritus ex persona interdum apostolorum (Habac., III, 2): Domine, audivi auditum tuum, et extimui. Quem magis quam vocis coelestis illius, Hic est filius meus dilectus, hunc audite?

PL 2, 415B

だが、この幻の全き様相を、我々はハバクク書のうちにも見出す。そこでは霊が、時に使徒たちの人格において語る(ハバクク3:2)。「主よ、私はあなたの告げ知らせを聞いて、恐れました」と。かの天からの声、「これは私の愛する子である。これに聞け」というものより他に、いったい何の告げ知らせがあろうか。

23

Consideravi opera tua , et excidi mente. Quando magis, quam cum visa claritate ejus, nescit quid diceret Petrus? In medio duorum animalium cognosceris, Moysi et Heliae.

PL 2, 415B

「私はあなたの御業を思い巡らし、我を失いました」。彼の栄光を見て、ペトロが何を言っているのか分からなくなったとき以上に、これが当てはまるのはいつであろうか。「二つの生き物の間で、あなたは知られるであろう」——すなわちモーセとエリヤの間で。

24

De quibus et Zacharias (Zach., IV, 3 et 14) vidit in figura duarum olearum, et duorum ramulorum oleae. Nam hi sunt, de quibus dictum est illi: Duo filii opimitatis adsistunt Domino universae terrae.

PL 2, 415B

彼らについては、ゼカリヤもまた(ゼカリヤ4:3、14)、二本のオリーブの木、二つのオリーブの若枝という予型のうちにこれを見た。というのも、彼にこう言われた者たちこそが彼らだからである。「これらは豊かさの二人の子であって、全地の主のそばに立つ者たちである」と。

25

Et rursum idem Habacuc (Habac., III, 3): Operuit coelos virtus; utique nubilo illo. Et splendor ejus ut lux erit; utique qua etiam vestitus ejus refulsit. Et si commemoremur promissionis Moysi, hic invenietur expuncta.

PL 2, 415B

そして同じハバククはまた言う(ハバクク3:3)。「その力は天々を覆った」——当然、あの雲によってである。「その輝きは光のようであろう」——当然、彼の衣までも輝いたそのことによってである。そして、モーセへの約束を思い起こすなら、ここにそれが果たされたのを見出すであろう。

26

Cum enim desiderasset conspectum Domini Moyses dicens: Si ergo inveni gratiam coram te, manifesta te mihi, ut cognoscenter videam te; eum conspectum desiderans, in quo hominem esset acturus, quod propheta sciebat.

PL 2, 415C

というのも、モーセが主の御姿を見たいと望んで、こう言ったとき——「それゆえ、もし私があなたの御前に恩寵を得ているのであれば、私にご自身を現してください。私があなたをはっきりと知って見ることができますように」——彼は、その方が人間として振る舞うことになるその御姿を望んでいたのであり、それを預言者は知っていたのである。

27

Caeterum, Dei faciem (jam audierat) nemo homo videbit me , et vivet (Exod., XXXIII). Et hunc, inquit, sermonem quem dixisti, faciam tibi. Et rursus Moyses: Ostende mihi gloriam tuam. Et Dominus similiter de futuro: Ego praecedam in gloria mea; et reliqua.

PL 2, 415C

しかし、神の顔については——彼はすでに「誰も人は私を見て、なお生きることはない」と聞いていた(出エジプト記33章)。「そして、あなたが言ったこの言葉を、私はあなたのために行おう」と〔主は〕言われる。モーセはさらに言う。「あなたの栄光を私にお示しください」と。そして主も同様に、来るべきことについて言われる。「私は私の栄光のうちに先立って行くであろう」云々。

28

Et in novissimo: Et tunc videbis posteriora mea. Non lumbos, nec suras; sed quam desideraverat gloriam in posterioribus temporibus revelandam.

PL 2, 415C

そして最後に、「そのとき、あなたは私の後ろの姿を見るであろう」と〔言われる〕。それは腰でも脹脛でもなく、彼が望んでいたあの栄光であって、後の時代において啓示されるべきものであった。

29

In qua, facie ad faciem visibilem se ei repromittit, etiam ad Aaronem dicens (Num., XII, 6): Si fuerit prophetes in vobis, in visione cognoscar illi, et in visione loquar ad eum, non quomodo ad Moysen: os ad os loquar ad eum in specie (utique hominis, quam erat gestaturus), non in aenigmate.

PL 2, 415D

その栄光のうちで、彼は御顔と御顔とを合わせて彼に見える者となることを再び約束される。アロンに向かってもこう言われる(民数記12:6)。「もし汝らのうちに預言者があれば、私は幻において彼に知られ、幻において彼に語ろう。モーセに対するようにではない。私は口と口とを合わせて、その姿かたちにおいて——当然、彼がやがて身にまとうことになる人間の姿かたちである——彼に語ろう。謎においてではない」と。

30

Nam etsi Marcion noluit eum colloquentem Domino ostensum, sed stantem; tamen et stans os ad os stabat, et faciem ad faciem cum illo, inquit, non extra illum, in gloriam ipsius, nedum in conspectum.

PL 2, 416A

というのも、たとえマルキオンが、彼〔モーセ〕が主と語り合う姿で示されるのを望まず、ただ立っている姿だけを望んだとしても——それでも立っていたとしても、彼は口と口とを合わせ、顔と顔とを合わせてその方と共に立っていたのである。その外にではなく、その方の栄光そのもののうちに、ただその御前にというだけでなく。

31

De qua gloria non aliter illustratus discessit a Christo, quam solebat a Creatore: proinde tunc oculos percutiens filiorum Israelis, quemadmodum et nunc excaecati Marcionis, qui hoc quoque argumentum adversus se facere non vidit. Suscipio in me personam Israelis.

PL 2, 416A

その栄光によって照らされて、彼は創造主のもとから立ち去るときといつも変わらぬ仕方で、キリストのもとから立ち去ったのである。かくしてその時イスラエルの子らの目を撃ったように、今もまた盲いたマルキオンの目を撃つのである——彼はこの論拠もまた自分に不利に働くことを見なかったのだから。私はイスラエルの人格を我が身に引き受ける。

Liber IV, Caput XXIII

第IV巻 第XXIII章PL 2, 416B
1

Stet christus Marcionis, et exclamet: O genitura incredula, quousque ero apud vos? quousque sustinebo vos ? Statim a me audire debebit, Quisquis es ( επερχομενε ) eperchomene, prius ede qui sis, et a quo venias, et quod in nobis tibi jus.

PL 2, 416B

マルキオンのキリストが立って叫ぶがよい。「おお不信仰な世代よ、いつまで私は汝らのもとにいるのか。いつまで汝らを耐え忍ぶのか」と。彼は直ちに私からこう聞かねばならぬはずだ。「お前が何者であろうと、エペルコメネよ、まず何者であるかを述べよ、どこから来るのか、我々に対していかなる権利があるのかを」と。

2

Usque adhuc Creatoris est totum apud te. Plane si ab illo venis, et illi agis, admittimus increpationem.

PL 2, 416B

ここまでのところ、お前のもとにあるものはすべて創造主のものである。確かに、もしお前が彼のもとから来て、彼のために働いているのなら、我々はその叱責を受け入れよう。

3

Si vero ab alio, dicas velim quid nobis umquam de tuo commisisti, quod credere debuissemus, ut exprobres incredulitatem, qui nec ipsum aliquando nobis revelasti. Quam olim apud nos agere coepisti, ut tempus quaeraris?

PL 2, 416B

しかし、もし別の神のもとから来たのなら、私が望むのは、お前がこう言うことだ――お前は自分に属するもののうち何を、これまでに我々へ委ねたのか、我々がそれを信じるべきであったものとして、と。不信仰を咎めるとは、お前はその神自身を一度も我々に啓示したことがないのに。お前はいったいいつから我々のもとで働き始めたというのか、それで〔経過した〕時の長さを訴えるほどに。

4

In quibus nos sustinuisti, ut patientiam imputes? Asinus de Aesopi puteo modo venis, et jam exclamas. Suscipio adhuc et personam discipulorum in quos insiliit: O natio incredula, quamdiu ero vobiscum? quamdiu vos sustinebo?

PL 2, 416B

いかなる事において我々を耐え忍んだというのか、それで忍耐を我々の負い目とするほどに。お前はまさにアイソポスの井戸から出てきたばかりの驢馬のようでありながら、もう叫んでいる。さらに私は、彼が飛びかかった弟子たちの役をも引き受けよう。「おお不信仰な民よ、いつまで私は汝らと共にいるのか。いつまで汝らを耐え忍ぶのか」。

5

Hanc eruptionem ejus utique hoc modo justissime repercuterem: Quisquis es ( επερχομενε ) eperchomene, prius ede qui sis, a quo venias, quod tibi jus sit in nobis? Usque adhuc, puto, Creatoris es, et ideo secuti sumus recognoscentes omnia illius in te.

PL 2, 416C

彼のこの噴出を、私は当然このようにして最も正当に打ち返すであろう。「お前が何者であろうと、エペルコメネよ、まず何者であるかを述べよ、どこから来るのか、我々に対していかなる権利があるのか」と。ここまでのところ、私が思うに、お前は創造主に属する者であり、それゆえ我々は彼のものすべてをお前の中に認めて従ってきたのだ。

6

Quod si ab illo venis, admittimus increpationem. Si vero alii agis, oro te, dicas quid nobis aliquando commisisti dumtaxat de tuo, quod jam credidisse debuissemus, ut exprobres incredulitatem, qui nec auctorem tuum usque adhuc edis?

PL 2, 416C

もしお前が彼のもとから来るのなら、我々はその叱責を受け入れよう。しかしもし別の神のために働いているのなら、私はお前に乞う、お前自身に属するものに限って、我々がすでに信じているべきであったような何を、いつか我々に委ねたのかを言うがよい――不信仰を咎めるとは、お前は自分を遣わした方が誰であるかを、いまだに明かしてすらいないのに。

7

Quam olim autem apud nos agere coepisti, ut tempus quoque opponas? In quibus autem nos sustinuisti, ut et patientiam jactes? Asinus de Aesopi puteo modo huc apparuit, et jam exclamat.

PL 2, 416C

そもそもお前はいつから我々のもとで働き始めたというのか、それで時の長さをも盾に取るほどに。いかなる事において我々を耐え忍んだというのか、それで忍耐をも誇るほどに。アイソポスの井戸から出てきたばかりの驢馬が、もうここに現れて叫んでいる。

8

Quis non ita injustitiam increpationis retudisset, si ejus eum credidisset, qui nondum queri debuisset? nisi quod nec ille eos insilisset, si non olim apud illos in Lege, in prophetis, in virtutibus et beneficiis deversatus, incredulos semper fuisset expertus.

PL 2, 416D

誰であれ、もしこの者を、まだ不平を言う資格のない神に属する者だと信じたなら、この叱責の不当さをこのように打ち払ったであろう。しかし彼が、律法において、預言者たちにおいて、力の業と恩恵とにおいて、かねてより彼らのもとに久しく留まり、常に彼らが不信仰であることを経験していたのでなければ、彼らに向かって飛びかかることもなかったはずである。

9

Sed ecce Christus diligit parvulos, tales esse docens debere, qui semper majores velint esse. Creator autem ursos pueris immisit, ulciscens Helisaeum propheten, convicia ab eis passum (IV Reg., II).

PL 2, 417A

しかし見よ、キリストは幼子たちを愛し、常により大いなる者でありたいと願う者たちに、そのような〔幼子の〕者であるべきだと教えている。ところが創造主は、預言者エリシャが彼らから罵倒を受けたのを報復して、子供たちに熊を差し向けた(列王記下2)。

10

Satis impudens antithesis, cum tam diversa committit, parvulos et pueros: innocentem adhuc aetatem, et judicii jam capacem, quae conviciari poterat, ne dicam blasphemare.

PL 2, 417A

実に恥知らずな対立命題である、これほど異なるものを並べて争わせるとは――幼子と少年たちを。すなわち、いまだ無垢な年齢と、すでに判断力を備え、罵倒することのできた年齢とを――冒瀆するとまでは言うまいが。

11

Qua ergo justus Deus, nec pueris impiis pepercit, exigens majori aetati honorem, et utique magis a minore. Qua vero bonus, adeo diligit parvulos, ut apud Aegyptum benefecerit obstetricibus protegentibus partus Hebraeos periclitantes edicto Pharaonis.

PL 2, 417A

それゆえ、〔創造主が〕正しい神である点では、不敬な少年たちをも容赦せず、年長者に対する敬意を要求した――年少の者からはなおのことである。そして善き神である点では、これほどまでに幼子たちを愛したので、エジプトにおいて、ファラオの勅令によって危険にさらされたヘブライ人の出産を守った産婆たちに恩恵を施したのである。

12

Ita et haec affectatio Christi cum Creatore est. Jam nunc Deus Marcionis, qui connubium aversatur, quomodo videri potest parvulorum dilector, quorum tota caussa connubium est? Qui semen odit, fructum quoque execretur necesse est.

PL 2, 417B

このように、この愛着もまた創造主と共通するものである。さて、婚姻を忌み嫌うマルキオンの神が、幼子たちを愛する者であるとどうして見なされ得ようか。幼子たちの存在の全理由こそ婚姻であるというのに。種を憎む者は、実をも呪わずにはいられないはずである。

13

Nae ille saevior habendus Aegyptio rege: nam Pharao educari non sinebat infantes; iste nec nasci, auferens vitam illis etiam decem mensium in utero.

PL 2, 417B

実に彼は、あのエジプトの王よりも苛烈な者と見なされねばなるまい。ファラオは幼児が育てられることを許さなかったが、この神は生まれることさえ許さず、十か月にわたって胎内にある者からさえ命を奪うのである。

14

At enim quanto credibilius, ut ejus deputetur affectio in parvulos, qui benedicendo connubium in propagationem generis humani, ipsum quoque fructum connubii benedicendo promisit, qui de infantia primus est.

PL 2, 417B

しかし、幼子への愛着は、むしろどれほど信じるにふさわしい形で、婚姻を人類繁殖のために祝福し、その婚姻の実をも祝福によって約束した者にこそ帰せられるべきであろうか――幼子であることこそ、その〔約束の〕最初のものなのだから。

15

Repraesentat Creator ignium plagam Helia postulante in illo pseudopropheta (IV Reg., I). Agnosco judicis severitatem; e contrario, Christi lenitatem increpantis eamdem animadversionem destinantes discipulos, super illum viculum Samaritarum.

PL 2, 417B

創造主は、かの偽預言者の一件において、エリヤが求めるままに火の災いを現した(列王記下1)。私は審判者の厳しさを認める。それとは反対に、あの小さなサマリア人の村に対して同じ処罰を加えようとした弟子たちを叱ったキリストの柔和さをも〔認める〕。

16

Agnoscat et haereticus ab eodem severissimo judice promitti hanc Christi lenitatem. Non contendet, inquit (Is., XLII, 2), nec vox ejus in platea audietur. Arundinem quassatam non comminuet, et linum fumigans non extinguet.

PL 2, 417C

異端者もまた、このキリストの柔和さが、同じあの最も厳しい審判者〔創造主〕によって約束されていたことを認めるがよい。「彼は争わず」と〔預言は〕言う(イザヤ42:2)、「その声が広場で聞かれることもない。傷ついた葦を砕くことなく、くすぶる灯心を消すこともない」と。

17

Talis utique multo magis homines non erat crematurus. Nam et tunc ad Heliam (III Reg., XIX, 12), Non in igni (inquit Dominus), sed in spiritu miti. At enim humanissimus Deus, cur recusat eum, qui se tam individuum illi comitem offert?

PL 2, 417C

そのような方は、なおのこと人間たちを焼き尽くすようなことはなかったはずである。実に、かつてエリヤに対しても(列王記上19:12)、「火の中にではない」と主は言われた、「柔和な霊の中にである」と。しかし、この上なく情け深い神が、なぜ自らにかくも離れがたい同伴者として身を捧げる者を拒むのか。

18

Si quia superbe, vel ex hypocrisi dixerat: Sequar te quocumque ieris; ergo aut superbiam, aut hypocrisin recusandam judicando, judicem gessit. Et utique damnavit, quem recusavit, non consecuturum scilicet salutem.

PL 2, 418A

もし〔その者が〕高慢に、あるいは偽善から、「あなたが行かれるところなら、どこへでも従います」と言ったからだというのなら、〔キリストは〕高慢か偽善かを退けるべきものと判断することによって、審判者の役を果たしたことになる。そして、拒んだ者を、当然ながら救いに至らない者として断罪したのである。

19

Nam sicut ad salutem vocat, quem non recusat, vel etiam quem ultro vocat; ita in perditionem damnat quem recusat: Illi autem caussato patris sepulturam, cum respondet: Sine, mortui sepeliant mortuos suos, tu autem vade, et annuntia regnum Dei; utramque legem Creatoris manifeste confirmavit, et de sacerdotio in Levitico prohibentem sacerdotes supremis etiam parentum interesse: Super omnem, inquit (Levit., XXI, 1), animam defunctam sacerdos non introibit, et super parentem suum non contaminabitur.

PL 2, 418A

なぜなら、拒まぬ者、あるいはむしろ自ら進んで招く者を救いへと召すのと同様に、拒む者を滅びへと断罪するからである。しかし、父の埋葬を口実にした別の者に、「捨て置け、死人たちに自分たちの死人を葬らせよ。お前は行って神の国を告げ知らせよ」と答えたとき、〔キリストは〕創造主の二つの律法を明らかに確証した――すなわち、レビ記において、祭司が親の葬儀にすら立ち会うことを禁じている律法である。「いかなる死者の魂に対しても」と〔律法は〕言う(レビ記21:1)、「祭司は入ってはならない。自分の親に対しても、身を汚してはならない」と。

20

Et de devotione in Arithmis (Num., VI, 6 et 7); nam et illic, qui se Deo voverit, inter caetera jubet, ne super ullam animam introeat defunctam, ne super patris quidem, aut matris, aut fratris.

PL 2, 418B

また、民数記における誓願についても〔確証した〕(民数記6:6-7)。そこでもまた、神に自らを誓約した者に関して、他の事柄と並べて、いかなる死者の魂にも近づいてはならない、父にも母にも兄弟にも近づいてはならないと命じている。

21

Puto autem et devotioni et sacerdotio destinabat, quem praedicando regno Dei imbuerat. Aut si non ita est, satis impius pronuntiandus, qui nulla ratione legis intercedente, sepulturas parentum despici a filiis imperabat.

PL 2, 418B

そして私は思う、〔キリストは〕神の国を宣べ伝えるために仕込んだその者を、誓願と祭司職の両方へと定めていたのだ、と。もしそうでないなら、〔キリストは〕律法の理由が何ら介在しないままに、子らに親の葬儀を蔑ろにするよう命じた、十分に不敬な者と言わねばならない。

22

Cum vero et tertium illum, prius suis valedicere parantem, prohibet retro respectare, sectam Creatoris exequitur. Hoc et ille noluerat fecisse quos ex Sodomis liberarat.

PL 2, 418B

そして、まず自分の家族に別れを告げようとしていた第三の者に対して、後ろを振り返ることを禁じたとき、〔キリストは〕創造主の教えに従っている。これは、あの方〔創造主〕がソドムから解放した者たちにもさせようとしなかったことである。

Liber IV, Caput XXIV

第IV巻 第XXIV章PL 2, 418C
1

Allegit et alios septuaginta apostolos super duodecim (Luc. X). Quo enim duodecim secundum totidem fontes in Elim, si non et septuaginta, secundum totidem arbusta palmarum? Antitheses plurimum caussarum diversitas fecit, non potestatum.

PL 2, 418C

彼はまた、十二人の上に、他の七十人の使徒たちをも選び出した(ルカ10)。実に、十二人がエリムの同数の泉にかたどられているのは、七十人もまた同数の棕櫚の木立にかたどられているのでなければ、何のためであろうか。対立命題の多くは、権力の違いではなく、事情の違いによって生じたのである。

2

Sed qui diversitatem caussarum non respexit, facile eam potestatem existimavit. Profectionem filiorum Israelis, Creator, etiam illis spoliis aureorum et argenteorum vasculorum, et vestium, praeter oneribus consparsionum offarcinatam eduxit de Aegypto: Christus autem nec virgam discipulis in viam ferre praescripsit.

PL 2, 418C

しかし、事情の違いに目を留めなかった者は、たやすくそれを権力の違いだと見なした。創造主は、イスラエルの子らの旅立ちを、金銀の器や衣服の分捕り物に加えて、練り粉の荷物までも詰め込んだまま、エジプトから導き出した。ところがキリストは、弟子たちに旅のために杖さえ携えてはならぬと定めた。

3

Illi enim in solitudinem promovebantur; hi autem in civitates mittebantur. Considera caussarum offerentiam, et intelliges unam et eamdem potestatem, quae secundum penuriam et copiam expeditionem suorum disposuit; proinde per civitates abundaturam circumcidens, sicut et egituram per solitudinem struxerat.

PL 2, 419A

というのも、前者は荒野へと進んで行ったが、後者は諸都市へと遣わされたからである。事情の違いを考えてみよ、そうすれば、乏しさと豊かさとに応じて自分の民の旅立ちを整えた、唯一にして同一の権力を理解するであろう。すなわち、荒野を通る旅を〔物資を備えて〕組み立てたのと同じように、都市を通る旅では〔物資が〕豊かになることを見越して、それを切り詰めたのである。

4

Etiam calciamenta portare vetuit illos. Ipse enim erat, sub quo nec in solitudine per tot annos populus calciamenta detriverat. Neminem, inquit, per viam salutaveris. O Christum destructorem Prophetarum, a quibus hoc quoque accepit!

PL 2, 419A

〔キリストは〕彼らに履物さえ持って行くことを禁じた。というのも、彼こそは、その支配のもとで荒野において幾年もの間、民が履物をすり減らすことがなかった、その方だったからである。「道すがら誰にも挨拶するな」と〔キリストは〕言う。おお、預言者たちの破壊者たるキリストよ――この命令すらも彼らから受け取っておきながら。

5

Helisaeus, cum Giezin puerum suum mitteret in viam ad filium Sunamitidis resuscitandum de morte, puto, sic ei praecepit (IV Reg., IV, 29): Accinge lumbos tuos, et sume bacillum meum in manum, et vade: quemcumque conveneris in via, ne benedixeris eum; id est, ne salutaveris: et qui te benedixerit, ne responderis ei, id est, ne resalutaveris.

PL 2, 419A

エリシャは、その僕ゲハジを、シュネムの女の息子を死からよみがえらせるために道へと遣わしたとき、私が思うに、彼にこう命じた(列王記下4:29)。「腰に帯を締め、私の杖を手に取って行け。道で誰かに出会っても、その者を祝福するな」――すなわち、挨拶をするな、ということである――「そして、お前を祝福する者があっても、それに答えるな」――すなわち、挨拶を返すな、ということである。

6

Quae est enim inter vias benedictio, nisi ex occursu mutua salutatio? Sic et Dominus, in quam introissent domum, pacem ei dicere , exemplo eodem est. Mandavit enim et hoc Helisaeus, cum introisset ad Sunamitin, diceret ei: Pax viro tuo, pax filio tuo .

PL 2, 419B

道すがらの祝福とは、出会いによる互いの挨拶でなくて何であろうか。同様に、主が「入った家に対して平和を告げよ」と〔命じた〕ことも、同じ手本によるものである。というのも、エリシャもまた、シュネムの女のもとに入ったときにこう告げるようにと命じていたからである。「あなたの夫に平和あれ、あなたの子に平和あれ」と。

7

Haec erunt potius nostrae antitheses, quae comparant, non quae separant Christum. Dignus est autem operarius mercede sua, quis magis pronuntiarit quam Deus judex? Quia et hoc ipsum judicare est, dignum facere mercede operarium.

PL 2, 419B

これらこそ、むしろ我々の対立命題となるべきものである――キリストを引き離す対立命題ではなく、比較する対立命題として。「働く者はその報酬を受けるにふさわしい」と、審判者たる神以上に宣言するのにふさわしい者があろうか。というのも、働く者を報酬にふさわしい者とすること、それ自体が裁くということだからである。

8

Nulla retributio non ex judicatione constitit. Jam nunc et hic lex consignatur Creatoris, etiam boves operantes dignos operarios mercede judicantis; Bovi, inquit (Deuter., XXV, 4), terenti os non colligabis. Quis tam praestans in homines, nisi qui et in pecudes?

PL 2, 419B

いかなる報いも、裁定によらずして成り立つことはない。今やここでもまた、創造主の律法が確証される――働く牛をも報酬にふさわしい働き手であると裁定する律法が。「脱穀する牛の口を縛ってはならない」と〔律法は〕言う(申命記25:4)。家畜に対してすらそうである方でなければ、誰が人間に対してこれほど気前よくありえようか。

9

Quod si et Christus dignos mercede pronuntiat operarios, excusavit praeceptum illud Creatoris, de vasis aureis et argenteis Aegyptiorum auferendis.

PL 2, 419C

もしキリストもまた、働く者を報酬にふさわしい者と宣言するのなら、彼はエジプト人の金銀の器を奪い取ることについての、あの創造主の命令を弁護したことになる。

10

Qui enim villas et urbes operati fuerant Aegyptiis, digni utique operarii mercede, non ad fraudem sunt instructi, sed ad mercedis compensationem, quam alias a dominatoribus exigere non poterant.

PL 2, 419C

というのも、エジプト人のために邸宅や町々を築き上げていた者たちは、当然、報酬にふさわしい働き手であって、詐取のために指示されたのではなく、他の方法では支配者たちから取り立てることのできなかった報酬の代償のために、そう指示されたからである。

11

Regnum Dei, neque novum neque inauditum, sic quoque confirmavit, dum illud jubet adnuntiari appropinquasse. Quod enim longe fuerit aliquando, id potest dici appropinquasse.

PL 2, 419C

神の国が、新しいものでも、聞いたこともないものでもないことを、〔キリストは〕このようにも確証した――それが近づいたと告げ知らせるよう命じることによって。というのも、かつて遠くにあったものこそ、近づいたと言われ得るからである。

12

Si autem numquam retro fuisset, antequam appropinquasset, nec dici potuisset appropinquasse, quod numquam longe fuisset. Omne quod novum et incognitum est, subitum est.

PL 2, 420A

しかし、もしそれが近づく前には決して存在しなかったのであれば、それが近づいたと言われることもできなかったであろう、決して遠くにあったことがないのだから。新しく、知られていないものはすべて、突然のものである。

13

Omne quod subitum est, cum annuntiatur, tunc primum speciem inducens, tunc primum accipit tempus. Caeterum, nec retrotardasse poterit, quamdiu non annuntiabatur; nec ex quo annuntiari coeperit, appropinquasse.

PL 2, 420A

突然のものはすべて、告げ知らされるとき、そのとき初めて姿を現し、そのとき初めて時を得る。それ以外の場合、告げ知らされていなかった間は、遅れて到来していたとも言えず、告げ知らされ始めてからは、近づいたとも言えなかったであろう。

14

Etiam adjicit, ut eis qui illos non recepissent, dicerent: Scitote tamen appropinquasse regnum Dei. Si hoc non et comminationis gratia mandat, vanissime mandat.

PL 2, 420A

〔キリストは〕さらに付け加えて、彼らを受け入れなかった者たちに、「それでも、神の国が近づいたことを知れ」と言うよう命じた。もしこれを脅しのためにも命じたのでないなら、まったく空しく命じたことになる。

15

Quid enim ad illos si appropinquaret regnum, nisi quia cum judicio appropinquat? in salutem scilicet eorum, qui annuntiationem ejus recepissent. Quomodo? si comminatio non potest sine executione, habes Deum executorem in comminatore, et judicem in utroque?

PL 2, 420A

というのも、国が近づいたところで、それが裁きと共に近づくのでなければ、彼らにとって何であろうか――すなわち、その告知を受け入れた者たちの救いのためにということでなければ。どうしてか。もし脅しが実行を伴わずには成り立たないのなら、お前は脅す者のうちに実行者たる神を、そしてその両方のうちに審判者を認めることになるのではないか。

16

Sic et pulverem jubet excuti in illos, in testificationem, et haerentiam terrae eorum, nedum communicationis reliquae. Si enim inhumanitas et inhospitalitas nullam ab eo relaturae sunt ultionem, cui rei praemittit testificationem, minas utique portendentem?

PL 2, 420B

同様に〔キリストは〕、彼らに対して塵を払い落とすようにも命じている――証しとして、しかも彼らの地が足に付き従うことすら残さぬためである。まして残りの交わりについては言うまでもない。もし非人情と不歓待とが、彼から何の報復も受けないのであれば、〔キリストは〕何のために、脅しを示唆するこの証しを先立てて行うのか。

17

Porro, cum etiam Creator in Deuteronomio (Deut., XXIII, 3), Ammonitas et Moabitas prohibeat recipi in Ecclesiam, quod populum Aegypto profectum inhumane et inhospitaliter copiis defraudassent; ergo in Christum inde manasse constabit communicationis interdictum; ubi habet formam: Qui vos spernit, me spernit.

PL 2, 420B

さらに、創造主もまた申命記において(申命記23:3)、アンモン人とモアブ人が教会に受け入れられることを禁じている――彼らが、エジプトを出た民に対して非人情かつ不歓待に、必要な物資を与えなかったからである。それゆえ、交わりの禁止がそこからキリストへと流れ込んでいることは明らかとなるであろう――「汝らを拒む者は、私を拒む」という言葉に、その型を持つのだから。

18

Hoc et Moysi Creator Num., XIV, 27): Non te contempserunt, sed me. Tam enim apostolus Moyses, quam et Apostoli prophetae. Aequanda erit auctoritas utriusque officii, ab uno eodemque domino Apostolorum et Prophetarum.

PL 2, 420C

これは、創造主がモーセに対しても〔言ったこと〕である(民数記14:27)。「彼らはお前を軽んじたのではなく、私を軽んじたのだ」と。というのも、モーセもまた使徒であり、使徒たちもまた預言者であるからである。両者の務めの権威は、使徒と預言者との唯一にして同一の主から出るものとして、等しいとされねばならない。

19

Quis nunc dabit potestatem calcandi super colubros et scorpios? Utrumne omnium animalium Dominus, an nec unius lacertae Deus?

PL 2, 420C

さて、蛇と蠍とを踏みつける権力を誰が与えるであろうか。あらゆる動物の主たる方か、それとも一匹の蜥蜴の神ですらない者か。

20

Sed bene quod Creator hanc potestatem parvulis pueris per Isaiam (Is., XI, 8) repromisit, conjicere manum in cavernam aspidum, et in cubile natorum aspidum, nec omnino laedi.

PL 2, 420C

しかし幸いにも、創造主はイザヤを通して、幼い子らにこの権力を約束していた(イザヤ11:8)――手を毒蛇の穴に差し入れ、生まれた毒蛇の巣に入れても、まったく害を受けないという権力を。

21

Et utique scimus (salva simplicitate Scripturae; nam nec et ipsae bestiae nocere poterunt, ubi fides fuerit) figurate scorpios et colubros portendi spiritalia malitiae, quorum ipse quoque princeps in serpentis, et draconis, et immanissimae cujusque bestiae nomine deputetur penes Creatorem, largitum hanc potestatem priori Christo suo; sicut nonagesimus Psalmus ad eum (Ps. XC, 13): Super aspidem et basiliscum incedes, et conculcabis leonem et draconem; sicut etiam Isaias (Is., XXVII, 1): Illa die superducet Dominus Deus machaeram sanctam, magnam et fortem, Christum scilicet suum, in draconem illum colubrum magnum et tortuosum, et interficiet eum illa die.

PL 2, 421A

そして我々はもちろん知っている――聖書の素朴さを損なうことなく〔言うのだが〕、信仰があるところでは、獣たち自身もまた実際に害を加えることはできないであろう――蠍と毒蛇とは、比喩として悪の霊的なものどもを示していること、そしてそれらの首領自身もまた、蛇、竜、およそあらゆる最も凶暴な獣の名のもとに、創造主のもとで数えられていることを。創造主は、この権力を自らの先立つキリストに与えたのである。第九十篇の詩篇が彼に向かって言うとおりである(詩篇90:13)。「お前は毒蛇と怪蛇の上を歩き、獅子と竜とを踏みつけるであろう」と。またイザヤも言うとおりである(イザヤ27:1)。「かの日、主なる神は、聖なる大いなる剛き剣を、すなわちご自身のキリストを、かの竜、大いなる曲がりくねった毒蛇に対して差し向け、かの日にこれを殺すであろう」と。

22

Sed cum idem (Is., XXXV, 8): Via munda et via sancta vocabitur, et non transibit illic immundum, nec erit illic via immunda: qui autem dispersi erunt, vadent in ea, et non errabunt; et non erit jam illic leo, nec ex bestiis pessimis quicquam ascendet in eam, nec invenietur illic.

PL 2, 421A

しかし、同じ〔預言者〕が言うように(イザヤ35:8)、「清い道、聖なる道と呼ばれるであろう。汚れた者はそこを通らず、そこに汚れた道はないであろう。散らされた者たちはそこを歩み、迷うことはないであろう。そこにはもはや獅子もなく、最も悪しき獣のいかなるものもそこに上ることはなく、そこに見出されることもないであろう」と。

23

Cum via fidem demonstret, per quam ad Deum perveniemus, jam tunc eidem viae, id est fidei, hanc erogationem et subjectionem bestiarum pollicetur.

PL 2, 421B

道が信仰を示している以上――我々がそれを通って神へと到達するところの信仰を――〔預言者は〕すでにそのとき、その同じ道に、すなわち信仰に対して、この獣たちの服従という賜物を約束しているのである。

24

Denique et tempora promissionis congruere invenias, si quae antecedunt, legas (Is., XXXV, 3): Invalescite, manus dimissae, et genua resoluta. Tunc patefient oculi caecorum, et aures exaudient surdorum. Tunc saliet claudus ut cervus, et clara erit lingua mutorum.

PL 2, 421B

実に、この約束の時が符合していることも、それに先立つ言葉を読めば見出すであろう(イザヤ35:3)。「弱った手よ、強くなれ。よろめく膝よ〔強くなれ〕。そのとき、盲人の目は開かれ、聾者の耳は聞くであろう。そのとき、足萎えは鹿のように跳び、口の利けぬ者の舌は明らかになるであろう」と。

25

Igitur ubi medicinarum edidit beneficia, tunc et scorpios et serpentes sanctis suis subdidit, ille scilicet qui hanc potestatem, ut et allis praestaret, prior acceperat a Patre, et secundum ordinem praedicationis exhibuit.

PL 2, 421B

こうして、〔創造主のキリストが〕癒しの恩恵を施したところで、そのとき蠍と蛇とをも自らの聖徒たちに服従させたのである――すなわち、この権力を、他の者たちにも与えるために、先んじて父から受け取った当の方が、宣べ伝えの順序に従ってこれを示したのである。

Liber IV, Caput XXV

第IV巻 第XXV章PL 2, 421C
1

Quis Dominus coeli invocabitur, qui non prius factor ostenditur? Gratias enim, inquit, ago et confiteor, Domine coeli, quod ea quae erant abscondita sapientibus et prudentibus, revelaveris parvulis. Quae ista? et cujus? et a quo abscondita? et a quo revelata?

PL 2, 421C

誰が天の主と呼ばれようか、先に造り主として示されない者が。すなわち彼は言う、「感謝します、また告白します、天の主よ、賢い者や思慮ある者には隠されていたものを、幼子たちに現してくださったことを」と。それは何のことか。誰のものか。誰によって隠され、誰によって現されたのか。

2

Si a Deo Marcionis abscondita et revelata, qui omnino nihil praemiserat, in quo aliquid absconditum esset potuisset, non prophetias, non parabolas, non visiones, non ulla rerum aut verborum, aut nominum argumenta, per allegorias et figuras, vel aenigmatum nebulas obumbrata; sed ipsam magnitudinem sui absconderat, quam cum maxime per Christum revelabat, satis inique.

PL 2, 421C

もしこれがマルキオンの神によって隠され、また現されたのだとすれば――この神は、何かを隠しうる材料など全く先に差し出していなかった。預言も、譬えも、幻も、事柄や言葉や名前によるいかなる証しも、寓意や予型を通して、あるいは謎めいた霧に覆われて示されたものも、一つもなかったのだから――彼が隠していたのは自分自身の偉大さそのものにほかならず、それをまさにキリストを通してこの上なく現していたことになる。実に不当な話である。

3

Quid enim deliquerant sapientes et prudentes, ut absconderetur illis Deus? ad quem cognoscendum non suffecerat sapientia atque prudentia illorum, nulla via data ab ipso per aliquam operum praedicationem; vel vestigia, per quae sapientes atque prudentes deducerentur.

PL 2, 421C

賢い者たちや思慮ある者たちは、いったい何の過ちを犯したというので、神が彼らに隠されねばならなかったのか。彼を知るのに彼らの知恵も思慮も足りなかったのだとすれば、それは彼自身が何らかの業の宣べ伝えを通じて道を全く与えなかったからであり、賢い者や思慮ある者がそこへ導かれるべき足跡も与えなかったからである。

4

Quanquam et si in aliquo deliquissent erga Deum ignotum, pone tunc notum; non tamen zelotem eum experiri debuissent, qui dissimilis Creatoris inducitur.

PL 2, 421D

もっとも、たとえ彼らが知られざる神に対して何か過ちを犯していたとしても――その場合、その神が当時すでに知られていたと仮定するとしても――それでも彼らは、創造主とは似ても似つかぬ者として持ち出されるこの神を、妬む神として経験させられるべきではなかったはずである。

5

Igitur si nec materias praemiserat, a quibus aliquid occultasset; nec reos habuerat, a quibus occultasset; nec debuerat occultasse, etiam si habuisset; jam nec revelator ipse erit, qui absconditor non fuit: ita nec Dominus coeli, nec Pater Christi; sed ille, in quem competunt omnia.

PL 2, 422A

したがって、もし彼が何かを隠しうる材料さえ先に差し出していなかったのであり、また隠す相手となる罪ある者たちも持たなかったのであり、たとえ持っていたとしても隠すべきではなかったのだとすれば――そうなると、隠す者でなかった彼は、もはや啓示する者でもありえない。すなわち彼は天の主でもなければ、キリストの父でもない。むしろ、そのすべてが当てはまるあの方こそがそれである。

6

Nam et abscondit praemisso obscuritatis propheticae instrumento, cujus intellectum fides mereretur: Nisi enim (Is., VII, 9), credideritis, non intelligetis; et reos habuit (Rom. I) sapientes atque prudentes, ex ipsius operibus tot ac tantis intelligibilem Deum non requirentes, vel perperam in illum philosophantes, et ingenia haereticis subministrantes; et novissime, zelotes est.

PL 2, 422A

なぜなら彼は、預言の不明瞭さという文書をあらかじめ差し出した上で隠したのであり、その理解は信仰にこそふさわしいとされたからである。すなわち「信じなければ、汝らは理解しないであろう」(イザヤ7:9)。また彼は、賢い者や思慮ある者たちを罪ある者としたのであり、それは彼らが、これほど数多く偉大な彼の業から理解可能な神を尋ね求めることをせず、あるいは誤って彼について哲学し、異端者たちに知恵の材料を与えたからである(ローマ1章)。そして最後に、彼は妬む神なのである。

7

Denique olim hoc per Isaiam concionabatur, quod Christus gratulatur (Is., XXXIX, 14): Perdam sapientiam sapientium, et prudentiam prudentium celabo.

PL 2, 422B

そもそも彼は、かつてイザヤを通じてこのことを宣べていたのであり、それこそキリストが喜びとしていることなのである。「私は知恵ある者たちの知恵を滅ぼし、思慮ある者たちの思慮を隠すであろう」(イザヤ39:14)。

8

Sicut et alibi (Is., XLV, 3) tam abscondisse, quam revelatum esse significat: Et dabo illis thesauros absconditos, invisibiles aperiam illis.

PL 2, 422B

同じく他の箇所でも(イザヤ45:3)、隠したことと現されたことの双方を示している。「私は彼らに隠された宝を与え、見えない物を彼らに開くであろう。」

9

Et rursus (Is., XLIV, 20): Quis alius disjiciet signa ventriloquorum, et divinationes ex corde; avertens in posteriora sapientes, et cogitationes eorum infatuans?

PL 2, 422B

そして再び(イザヤ44:20)「腹話術師たちのしるしと、心からの占いとを打ち砕き、賢い者たちを後ろへと退けて、その考えを愚かにする者が、彼のほかに誰かあろうか」と。

10

Si autem et Christum suum illuminatorem nationum designavit (Is., XLII, 6): Posuit te in lucem nationum; quas intepretamur in nomine parvulorum, sensu scilicet retro parvas, et imprudentia infantes; jam vero et humilitate fidei pusillas: facilius utique credemus eumdem etiam parvulis revelasse per Christum, qui et retro absconderit, et per Christum revelaa Creatore abscondita retrofuerant, patefecit; ergo jam Creatori negotium gessit, res ejus edisserens.

PL 2, 422B

しかし、もし彼がまた自分のキリストを諸国民を照らす者として定めていたのだとすれば(イザヤ42:6)――「私はお前を諸国民の光として置いた」――、この諸国民を我々は「幼子たち」の名のもとに解する。すなわち、かつては理解において小さく、また無分別において幼な子であった者たちであり、今はまた信仰の謙遜において小さき者たちである。そうであれば我々はなおのこと容易に信じるであろう、かつて隠しもし、キリストを通して啓示もした同じ彼が、キリストを通して幼子たちにも啓示したのだ、と。〔そしてキリストが〕創造主によってかつて隠されていた事柄を明るみに出したのであれば、彼はすでに創造主のために仕事を行い、創造主に属する事柄を説き明かしたことになる。

11

Sed in destructionem, inquis, uti traduceret eas: ergo illis traduxisse debuerat, quibus Creator abscondidit, tionem repromiserit. Aut si Deus Marcionis, ea quae sapientibus et prudentibus.

PL 2, 422C

しかし、それは滅びへと引き渡すためであった、とお前は言う。だとすれば彼は、創造主がそれを隠しておいた当の人々にこそ引き渡すべきであったはずである……〔啓示〕を約束していたのならば。あるいは、もしマルキオンの神が、賢い者や思慮ある者たちに〔隠されていた〕事柄を……

12

Si enim benignitate faciebat, illis erat agnitio praestanda, quibus fuerat negata; non parvulis, quibus nihil Creator inviderat. Et tamen usque adhuc, puto, probamus extructionem potius Legis et Prophetarum inveniri in Christo, quam destructionem.

PL 2, 422C

というのは、もし彼が慈愛によってそれを行ったのであれば、認識が与えられるべきであったのは、それを拒まれていた者たちにであって、創造主が何一つ出し惜しみしなかった幼子たちにではなかったはずだからである。それでもなお、私が思うに、我々はこれまでのところ、キリストのうちに見出されるのは律法と預言者たちの破壊よりもむしろその構築であることを証明してきている。

13

Omnia sibi tradita dicit a Patre. Credas si Creatoris est Christus, cujus omnia; qui non minori se tradidit omnia Filio Creator, quae per eum condidit, per sermonem suum scilicet.

PL 2, 422C

彼は、すべてが父から自分に引き渡されたと言う。もしキリストが創造主に属する者であるなら、お前はこれを信じるがよい。すべては創造主のものであり、創造主は、自らの言葉を通して創造したその万物を、自分に劣らぬ子に引き渡したのだから。

14

Caeterum, si eperchomenos επερχομενος ille, quae sunt omnia quae illi a Patre sunt tradita? quae sunt Creatoris?

PL 2, 422D

しかし、もし彼が「到来する者」(エペルコメノス)であるとすれば、彼に父から引き渡されたすべてとは何であるのか。それは創造主に属するものではないのか。

15

Ergo bona sunt quae Pater Filio tradidit; et bonus jam Creator, cujus omnia bona sunt; et ille jam non bonus, qui in aliena bona invasit, ut Filio traderet, docens alieno abstinere. Certe mendicissimus, qui nec filium unde ditaret habuit, nisi de alieno.

PL 2, 422D

したがって、父が子に引き渡したものは善きものである。そしてそれゆえ創造主はすでに善き者である、そのすべてが善きものであるのだから。そして彼はもはや善き者ではない、他人の善きものへ侵入し、それを子に引き渡すためにそうしながら、他人のものを控えよと教えているのだから。まことに彼は極めて貧しい者である、他人のものによらねば子を富ませる手立てを持たなかったのだから。

16

Aut si nihil de Creatoris traditum est ei a Patre, et quomodo hominem Creatoris sibi vindicat? Aut si solus homo ei traditus est; omnia homo non est. Scriptura autem omnium edicit traditionem Filio factam.

PL 2, 423A

あるいは、もし創造主に属するものが何一つ子に父から引き渡されなかったのだとすれば、彼はどうして創造主の人間を自分のものとして主張するのか。あるいは、もし人間だけが彼に引き渡されたのだとすれば、人間は「すべて」ではない。ところが聖書は、すべてのものの引き渡しが子になされたと告げている。

17

Sed etsi omnia ad hominum genera, id est, ad omnes nationes interpretaberis, et has Filio tradidisse Creatoris est: (Ps. II, 8) Dabo tibi gentes haereditatem tuam, et possessionem tuam terminos terrae.

PL 2, 423A

しかし、たとえお前が「すべて」を人間の種族、すなわちすべての国民のことと解するとしても、これらを子に引き渡したのは創造主のすることである。「私はお前に諸国民をお前の相続財産として、地の果てまでをお前の所有として与えるであろう」(詩篇2:8)。

18

Aut si habet et ipse aliqua sua, quae omnia Filio traderet, pariter cum homine Creatoris, ostende unum aliquod ex omnibus, in fidem, in exemplum; ne tam merito non credam ejus esse omnia cujus nihil video, quam merito credam, etiam quae non ideo ejus esse, cujus sunt universa quae video.

PL 2, 423A

あるいは、もし彼自身も、創造主の人間と並んで子に引き渡すはずの何か自分のものを持っているのだとすれば、そのすべてのうちから一つでもよいから、確証として、実例として示してみせよ。さもなくば、その持ち物を何一つ私が目にしない者に万物が属するとは信じないということが、私が目にしている万物を所有するあの方には目に見えぬものまでも属すると信じることと、まったく同じだけ正当なものになってしまうからである。

19

Sed (Matt. XI, 27): Nemo scit qui sit Pater nisi Filius; et qui sit Filius, nisi Pater, et cuicumque Filius revelaverit . Atque ita Christus ignotum Deum praedica vit.

PL 2, 423B

しかし「父が誰であるかは子のほかに誰も知らず、子が誰であるかも、父と、子が啓示した相手とのほかには誰も知らない」(マタイ11:27)。そしてこうして、キリストは知られざる神を宣べ伝えたのだ〔とお前は言う〕。

20

Hinc enim et alii haeretici fulciuntur, opponentes Creatorem omnibus notum, et Israeli, secundum familiaritatem, et nationibus secundum naturam.

PL 2, 423B

実にここから、他の異端者たちも支えを得ており、創造主はすべての者に知られていると対置する。イスラエルには親しみによって、諸国民には自然によって、と。

21

Et quomodo ipse testatur nec Israeli cognitum se (Is. I, 3): Israel autem me non cognovit, et populus me non intellexit? nec nationibus (Is. LXV, 5): Ecce enim nec de nationibus, inquit, nemo?

PL 2, 423B

しかし、彼自身が、イスラエルにさえ自分は知られていなかったと証ししているではないか(イザヤ1:3)。「イスラエルは私を知らず、民は私を理解しなかった。」また諸国民にも〔知られていなかったと証ししている〕(イザヤ65:5)。「見よ、諸国民のうちにも、彼は言う、誰一人〔いなかった〕。」

22

Propter quod et illas stillicidium situlae deputavit, et Sionem tanquam speculam in vinea dereliquit (Is. LVXI, 15): Vide ergo an confirmatio sit propheticae vocis, exprobrantis ignorantiam in Deum humanam, quae fuerit ad Filium usque.

PL 2, 423B

それゆえ、彼は諸国民を桶からの雫と見なし、シオンをぶどう畑の中の見張り小屋のように見捨てたのである(イザヤ66:15)。それゆえ見よ、これが預言の声の確証であるかどうかを――人間が神について抱いた無知を咎める声であり、それが子にまで及んでいたということの確証であるかどうかを。

23

Nam et ideo subtexuit, ab eo cognosci Patrem, cui Filius revelaverit (Is. XLII): quoniam ipse erat, qui positus a Patre illuminatio Nationum annuntiabatur, utique Deo illuminandarum etiam Israelis, utique per agnitionem Dei pleniorem.

PL 2, 423C

それゆえ彼はまた、子が啓示した相手によって父が知られる、と付け加えたのである(イザヤ42章)。なぜなら彼自身こそが、父によって立てられ、諸国民の光として告げ知らされていた者であったからである。それはもちろん、神へと照らされるべき諸国民の光であり、またイスラエルの光でもあって、それもいっそう満ちた神認識を通してのことである。

24

Ita non proficient argumenta in fidem Dei alterius, quae Creatori competere possunt; quia quae non competent Creatori, haec poterunt in fidem proficere Dei alterius.

PL 2, 423C

こうして、創造主に当てはまりうる論拠は、別の神への信を進めるためには役立たないであろう。なぜなら、創造主に当てはまらないものだけが、別の神への信を進めるために役立ちうるのだから。

25

Si et sequentia inspicias: Beati oculi qui vident quae videtis: dico enim vobis, quia prophetae non viderunt quae vos videtis; de superiori sensu descendunt; adeo neminem, ut decuit, Deum cognovisse: quando nec prophetae vidissent quae sub Christo videbantur.

PL 2, 423C

続く言葉にも目を向けるなら――「汝らが見ているものを見る目は幸いである。汝らに言うが、預言者たちは汝らが見ているものを見なかったのだから」――これは先の意味から続くものであり、それほどまでに、誰一人ふさわしい仕方で神を知っていなかったということである。預言者たちですら、キリストのもとで見られていたものを見ていなかったのだから。

26

Nam si non meus esset Christus, nec prophetarum hoc in loco mentionem collocasset. Quid enim mirum si non viderant res Dei ignoti, et tanto post aevo revelati?

PL 2, 423C

というのは、もしキリストが私のものでなかったなら、この箇所で預言者たちに言及することもなかったはずだからである。というのも、知られざる神の、しかもそれほど後の時代になって啓示された神の事柄を、彼らが見ていなかったとしても、何の不思議があろうか。

27

Quae autem fuisset felicitas eorum qui tunc videbant, quae alii merito vidisse non poterant, si non erant consecuti repraesentationem eorum quae nunquam praedicarant, nisi quoniam poterant vidisse, qui Dei sui res quas etiam praedicaverant, non tamen viderant?

PL 2, 423D

しかし、他の者たちには当然見ることのできなかった事柄を当時見ていた者たちの幸いとは、いったい何であったろうか。彼らが得たものが、誰一人予告したことのない事柄の現前ではなかったのだとすれば、その幸いは、自分たちの神に属する事柄を預言してさえいながらなお見てはいなかった者たちの、その見なかったものを彼らが見ることができた、という一事のほかにはない。

28

Haec autem felicitas erit aliorum, qui videbant, quae alii tantum praedicaverant. Denique ostendemus, et jam ostendimus, ea visa in Christo, quae fuerant praedicata; abscondita tamen et ab ipsis prophetis, ut absconderentur et a sapientibus et a prudentibus saeculi.

PL 2, 424A

この幸いこそは、預言していただけの他の者たちとは異なる、見ていた者たちの幸いなのである。そこで我々は示すであろう、いやすでに示した――キリストのうちに、預言されていた事柄が見られたということを。とはいえそれは預言者たち自身にさえ隠されていたのであり、それゆえこの世の賢い者や思慮ある者たちにも隠されるべきものであった。

29

In Evangelio veritatis, legis doctor Dominum aggressus: Quid faciens, inquit, vitam aeternam consequar?

PL 2, 424A

真理の福音書において、律法の教師が主に迫って言う、「何をなして永遠の生命を得ましょうか」と。

30

In haeretico vita solummodo posita est, sine aeternae mentione, ut doctor de ea vita videatur consuluisse, quae in lege promittitur a Creatore longaeva; et Dominus ideo illi secundum legem responsum dedisse : Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo, et ex tota anima tua, et totis viribus tuis; quoniam de lege vitae sciscitabatur.

PL 2, 424A

異端者の書物では、「永遠」への言及なしに、ただ「生命」とだけ置かれている。それは、教師が問うていたのが、律法において創造主によって約束されている長寿としての生命についてであるように見せかけ、それゆえ主も律法に従って彼に答えを与えたのだ、とするためである。「お前は主なるお前の神を、お前の心のすべて、お前の魂のすべて、お前の力のすべてを尽くして愛すべし」と。というのも彼は律法の生命について尋ねていたからだ、というわけである。

31

Sed sciebat utique legis doctor, quo pacto vitam legalem consequi posset, ut non de ea interrogasset, cujus regulas etiam docebat.

PL 2, 424B

しかし律法の教師は、どのようにして律法の生命を得られるかを、当然知っていたはずである。自分がその規範を教えてさえいたものについて、尋ねたりはしなかったであろう。

32

Sed quia et mortui jam suscitabantur a Christo, exsuscitatus ad spem aeternae vitae per exempla recidivae, ne plus aliquid observationis exigeret sublimior spes, idcirco consuluit de aeternae vitae consecutione.

PL 2, 424B

しかし、死者たちがすでにキリストによって甦らされていたので、彼は、生き返りの実例によって永遠の生命への希望へと目覚めさせられ、そのより高い希望が何かさらなる遵守を求めるのではないかと〔恐れ〕、それゆえ永遠の生命を得る仕方について尋ねたのである。

33

Itaque Dominus ut nec ipse alius, nec aliud novum inferens praeceptum, quam quod principaliter ad omnem salutem, et utramque vitam facit, ipsum caput ei legis opponit omnifariam diligendi Dominum Deum suum.

PL 2, 424B

そこで主は、自らも別の神ではなく、また何ら新しい戒めをもたらすのでもなく、あらゆる救いと双方の生命とに何よりもかかわるその律法の要そのもの――あらゆる仕方で自分の主なる神を愛せよという戒め――を、彼に対置したのである。

34

Denique, si de vita longaeva et ille consuluit, et Christus respondit, quae sit penes Creatorem; non de aeterna, quae sit penes Marcionis Deum, quomodo consequitur aeternam? Non utique codem modo quo et longaevam.

PL 2, 424B

そこで、もし彼が尋ねたのも、キリストが答えたのも、創造主のもとにある長寿の生命についてであって、マルキオンの神のもとにある永遠の生命についてではなかったのだとすれば、彼はどうやって永遠の生命を得るというのか。少なくとも、長寿の生命を得るのと同じ仕方によってではないはずである。

35

Pro differentia enim mercedum, operarum quoque credenda distantia est. Ergo non ex dilectione Dei tui consequetur vitam aeternam Marcionites, sicut longaevam dilector Creatoris.

PL 2, 424C

というのは、報酬の違いに応じて、働きの隔たりもまた信じられねばならないからである。したがって、マルキオン派の者は、創造主を愛する者が長寿の生命を得るのと同じようには、お前の神への愛によって永遠の生命を得ることはないはずである。

36

Sed quale est, ut non magis diligendus sit, qui aeternam pollicetur, si diligendus est qui longaevam repromittit? Ergo ejusdem erit utraque vita, cum eadem est utrique vitae captanda disciplina.

PL 2, 424C

しかし、長寿を約束する者が愛されるべきであるなら、永遠を約束する者がそれ以上に愛されるべきでない、などということがどうしてありえようか。したがって、双方の生命を得るために必要とされる教えが同一である以上、その両方の生命は同一の者に属するはずである。

37

Quod Creator docet, id et Christo opus est diligi, ut praestet, interveniente et hic illa praescriptione, qua facilius apud eum debeant credi majora apud quem minora praecedunt; quam apud eum cui nullam de majoribus fidem aliqua minora praeparaverunt.

PL 2, 424C

創造主が教えるところのものが愛されることは、キリストにとっても、彼が〔永遠の生命を〕与えるために必要である。ここでもまた、より小さきことが先んじている者のもとでこそ、より大きなことがより容易に信じられるべきである、というあの抗弁が働くのであって、いかなる小さきことも大きなことへの信を準備しなかった者のもとでは、そうはいかないからである。

38

Viderit nunc si aeternam nostri addiderunt. Hoc mihi satis est, quod Christus ille aeternae, non longae vitae invitator, de longaeva consultus quam destruebat, non ad aeternam potius exhortatus est hominem, quam inferebat.

PL 2, 424C

我々の側の者たちが「永遠」を付け加えたのかどうかは、今は問わずにおこう。私にとって十分なのはこれである――永遠の生命への招き手であって長い生命への招き手ではないとされるあのキリストが、自分が滅ぼそうとしていた長寿の生命について尋ねられたとき、自分が持ち込みつつあった永遠の生命の方へと人を勧めはしなかった、ということである。

39

Quid, oro te, fecisset Christus Creatoris, si qui Creatori diligendo aedificaverat hominem, non erat Creatoris? Credo negasset diligendum Creatorem.

PL 2, 424D

頼むから言ってくれ、もし創造主が愛されるようにと人を築き上げていた者が、創造主のものでなかったとしたら、創造主のキリストはいったい何をしたであろうか。私が思うに、彼は創造主が愛されるべきことを否定したであろう。

Liber IV, Caput XXVI

第IV巻 第XXVI章PL 2, 425A
1

Cum in quodam loco (Luc. XI) orasset ad Patrem illum superiorem, satis impudentibus et temerariis oculis suspiciens ad coelum Creatoris, a quo tam aspero et saevo, et grandine et fulmine potuisset elidi, sicut et Hierusalem suffugi ab eo potuit; aggressus eum ex discipulis quidam: Domine, inquit, doce nos orare, sicut et Joannes discipulos suos docuit; scilicet quia alium Deum aliter existimaret orandum.

PL 2, 425A

ある所で(ルカ11章)、彼がかの上位の父に向かって祈ったとき――それも、創造主の天へと、実に厚かましく無謀な目を向けながらであった。それほど荒々しく苛烈なその方によって、雹と雷とで打ち倒されもしえたはずであり、ちょうどエルサレムもまた、その方から逃れえたように――弟子たちのうちの一人が彼に近づいて言った。「主よ、ヨハネが自分の弟子たちに教えたように、我々にも祈ることを教えてください」と。すなわち、別の神は違った仕方で祈られるべきだと〔その弟子は〕考えていたからである。

2

Hoc qui praesumpserat, prius est probet alium Deum editum a Christo. Nemo enim ante voluisset orare nosse, quam didicisset quem oraret. Igitur si didicerat, proba.

PL 2, 425A

これを先取りして考えていた者は、まず、キリストによって別の神が示されたことを証明すべきである。というのは、誰かが祈ることを知ろうと望んだのは、誰に祈るべきかを学んだ後でなければありえなかったからである。したがって、もし彼が学んでいたのなら、証明せよ。

3

Si nusquam usque adhuc probas, scito illum in Creatorem formam orationis postulasse, in quem etiam discipuli Joannis orabant.

PL 2, 425B

もしお前がこれまでのところどこにも証明していないのなら、知るがよい、彼〔この弟子〕は創造主に向けて祈りの形式を求めたのだということを。ヨハネの弟子たちも、その方に向かって祈っていたのだから。

4

Sed quia et Joannes novum aliquem ordinem orationis induxerat, ideo hoc et a Christo discipulus ejus postulandum non immerito praesumpserat, ut et illi de proprio magistri sui instituto, non alium, sed aliter Deum orarent.

PL 2, 425B

しかし、ヨハネもまた祈りの何か新しい順序を導入していたので、それゆえこの弟子は、キリストにもこれを求めるべきだと、理由なくではなく先取りして考えたのである。すなわち、彼らもまた、自分たちの師自身の定めに従って、別の神をではなく、違った仕方で神を祈るようになるためであった。

5

Proinde nec Christus ante orationis notitiam discipulo contulisset, quam Dei ipsius. Ita et ipse in eum docuit orationem, quem discipulus usque adhuc noverat. Denique sensus orationis quem Deum sapiant recognosce. Cui dicam, Pater?

PL 2, 425B

したがって、キリストもまた、神そのものについての知識より先に、祈りについての知識を弟子に与えることはなかったであろう。こうして彼自身も、弟子がそれまで知っていたその方に向けて、祈りを教えたのである。それでは、祈りの意味がどの神を示しているのかを見きわめよ。私は誰に向かって「父よ」と言うのか。

6

Ei qui me omnino non fecit? a quo originem non traho? An ei qui me faciundo et instruendo generavit? A quo Spiritum sanctum postulem? A quo nec mundialis spiritus praestatur?

PL 2, 425B

私を全く造らなかった者に対してか。私がそこから起源を引いていない者に対してか。それとも、私を造り、形づくることによって生み出した者に対してか。私は誰から聖なる霊を求めるべきか。世界の霊すら与えない者からか。

7

An a quo fiunt etiam angeli spiritus? cujus et in primordio spiritus super aquas ferebatur? Ejus regnum optabo venire, quem nunquam regem gloriae audivi? an in cujus manu etiam corda sunt regum?

PL 2, 425C

それとも、天使たちさえも霊としてそこから成る者からか。その霊が太初において水の上を運ばれていた、あの方からか。私は誰の王国が来ることを願おうか。栄光の王だと一度も聞いたことのない者の王国をか。それとも、王たちの心すらもその手のうちにある者の王国をか。

8

Quis dabit mihi panem quotidianum; qui nec milium mihi condit, an qui etiam de coelo panem angelorum quotidianum populo suo praestitit?

PL 2, 425C

誰が私に日ごとのパンを与えてくれるのか。私のためにきびの実さえ実らせない者か、それとも天から天使たちの日ごとのパンを自分の民に与えてくれた者か。

9

Quis mihi delicta dimittet; qui ea non judicando non retinet, an qui si non dimiserit, retinebit ut judicet? quis non sinet nos deduci in tentationem; quem poterit tentator non timere, an qui a primordio tentatorem angelum praedamnavit?

PL 2, 425C

誰が私の罪を赦してくれるのか。罪を裁かないことによって、留め置くこともしない者か、それとも、もし赦さなければ、裁くために留め置くであろう者か。誰が、我々が試みに導かれるのを許さずにいてくれるのか。試みる者がおよそ恐れずにいられるような者か、それとも太初から試みる天使をあらかじめ断罪していた者か。

10

Hoc ordine, qui alii Deo supplicat et non Creatori, non orat illum, sed infamat. Proinde a quo petam, ut accipiam? apud quem quaeram, ut inveniam? ad quem pulsabo, ut aperiatur mihi? Quis habet petenti dare, nisi cujus omnia, cujus sum etiam ipse qui peto?

PL 2, 425C

この順序に従うなら、創造主にではなく別の神に嘆願する者は、その神に祈っているのではなく、むしろその神を誹謗しているのである。したがって、私は誰に求めれば受けられるのか。誰のもとに探せば見出せるのか。誰の戸を叩けば、私に開かれるのか。求める者に与えることができるのは、すべてがその者に属し、求める私自身までもがその者に属する、その者のほかに誰があろうか。

11

Quid autem perdidi apud Deum illum, ut apud eum quaeram et inveniam? Si sapientiam atque prudentiam, has Creator abscondit; apud eum ergo quaeram. Si salutem et vitam, et has apud Creatorem. Nihil alibi quaeretur ut inveniatur, quam ubi latuit ut appareat.

PL 2, 425D

しかし、あの神のもとで、私はいったい何を失ったというので、その方のもとに探し求め、見出すというのか。もし知恵と思慮とであるなら、それらを隠したのは創造主である。だから私はその方のもとに探し求めるべきである。もし救いと生命とであるなら、それらもまた創造主のもとにある。何かが見出されるために探し求められるとすれば、それはただ、現れるためにこそ隠れていたその場所以外にはありえない。

12

Sic nec aliorsum pulsabo, quam unde sum functus. Denique, si accipere et invenire et admitti, laboris et instantiae fructus est illi qui petiit, et quaesivit, et pulsavit; intellige haec a Creatore mandari et repromitti.

PL 2, 426A

同様に私は、自分がそこから出て来た場所以外の戸を叩くこともないであろう。そこで、もし受けること、見出すこと、迎え入れられることが、求め、探し、叩いた者にとって労苦と熱心の果実であるならば、これらのことは創造主によって命じられ、また約束されているのだと理解せよ。

13

Ille enim Deus optimus, ultro veniens ad praestandum non suo homini, nullum illi laborem, nec instantiam indixisset. Jam enim non optimus, si non ultro daret non petenti, et invenire praestaret non quaerenti, et aperiret non pulsanti.

PL 2, 426A

というのは、かの至善の神は、自分のものでない人間に自ら進んで与えに来るのであれば、その人間に何の労苦も熱心さも課すことはなかったはずだからである。実際、もし求めない者に自ら進んで与えず、探さない者に見出させることをせず、叩かない者に開かないのであれば、彼はもはや至善の神ではない。

14

Creator autem potuit indicere ista per Christum, ut quia delinquendo homo offenderat Deum suum, laboraret, et instantia petendi acciperet, et quaerendi inveniret, et pulsandi introiret.

PL 2, 426A

しかし創造主は、キリストを通してこれらのことを課すことができた。それは、人間が罪を犯すことによって自分の神を怒らせたのだから、人間が労苦し、求めることの熱心さによって受け、探すことによって見出し、叩くことによって中に入るためであった。

15

Sic et praemissa similitudo, nocturnum panis petitorem amicum facit, non alienum; et ad amicum pulsantem, non ad ignotum. Amicus autem etiamsi offendit, magis Creatoris est homo, quam Dei Marcionis.

PL 2, 426B

こうして、先立って置かれた譬えも、夜中にパンを求める者を、他所の者ではなく友とし、また、知らぬ者にではなく、友に向かって戸を叩く者としているのである。しかし、たとえ〔神を〕怒らせたにせよ、友であるからには、その人間はマルキオンの神のものであるよりも、むしろ創造主のものである。

16

Itaque ad eum pulsat, ad quem jus illi erat, cujus januam norat, quem habere panes sciebat, cubantem jam cum infantibus quos nasci voluerat. Etiam quod sero pulsatur, Creatoris est tempus. Illius et serum, cujus saeculum et saeculi occasus.

PL 2, 426B

したがって彼は、自分に権利のあるその方に向かって戸を叩くのであり、その方の戸を知っており、その方がパンを持っていることを知っており、その方はすでに、自らが生まれることを望んだ幼子たちと共に横になっていたのである。夜遅くに戸が叩かれるということ自体も、創造主の時である。世とその世の終わりとを持つ方にこそ、その夜も属するのだから。

17

Ad Deum autem novum, nemo sero pulsasset, tantum quod luscescentem. Creator est, qui et januam olim Nationibus clauserat, quae olim pulsabatur Judaeis; is et exurgit et dat, et si jam non quasi amico, non tamen quasi extraneo homini, sed quasi molesto, inquit.

PL 2, 426B

しかし新しい神に対しては、誰も夜遅くに戸を叩いたりはしなかったであろう。ようやく明けそめたばかりの神なのだから。かつて諸国民に対して戸を閉ざし、かつてユダヤ人たちによって叩かれていたのは、創造主である。その方が立ち上がって与える。たとえもはや友としてではないにせよ、しかし無縁の人間としてでもなく、「うるさい者として」ではあるが、と〔聖書は〕言う。

18

Molestum autem tam cito Deus recens neminem pati potuit. Agnosce igitur et Patrem, quem etiam appellas Creatorem. Ipse est qui scit quid filii postulent.

PL 2, 426C

しかし、生まれたばかりの神が、これほど早くにうるさい者に耐えるなどということはありえなかったはずである。だから、お前が創造主とも呼んでいるその方を、父としても認めよ。子らが何を求めているかを知っているのは、まさにその方なのだから。

19

Nam et panem petentibus de coelo dedit manna, et carnem desiderantibus emisit ortygometram, non serpentem pro pisce, nec scorpium pro ovo. Illius autem erit non dare malum pro bono, cujus utrumque sit.

PL 2, 426C

実際、彼はパンを求める者たちに天からマンナを与え、肉を欲する者たちにうずらを送った。魚の代わりに蛇を、卵の代わりにさそりを与えることはしなかった。善いものの代わりに悪いものを与えないというのは、その両方を持つ者にこそふさわしいことである。

20

Caeterum, Deus Marcionis non habens scorpium, non poterat id se dicere non daturum, quod non habebat; sed ille qui habens et scorpium, non dat. Itaque et Spiritum sanctum is dabit, apud quem est et non sanctus.

PL 2, 426C

しかし、さそりを持たないマルキオンの神は、自分が持っていないものを与えないと言うことすらできなかったはずである。むしろ、さそりを持っていながら与えない、その方こそがそうなのである。したがって、聖なる霊を与えるのも、聖ならざる霊すらもそのもとにある、その方なのである。

21

Cum surdum daemonium expulisset (ut et in ista specie curationis Esaiae (Is. XXIX, 3) occurrisset in Beelzebule dictus ejicere daemonia: Si ego, inquit, in Beelzebule ejicio daemonia, filii vestri in quo ejiciunt?

PL 2, 426C

彼が耳の聞こえぬ悪霊を追い出したとき――このような治癒の姿においてもイザヤの言葉に行き当たったのであるが(イザヤ29:3)――彼はベエルゼブルによって悪霊を追い出していると言われた。彼は言う、「もし私がベエルゼブルによって悪霊を追い出しているのなら、汝らの子らは何によって追い出しているのか」と。

22

Hac quid magis portendit, quam in eo ejicere se, in quo et filii eorum? In virtute scilicet Creatoris.

PL 2, 426D

これによって彼は、自分が悪霊を追い出しているのが、彼らの子らと同じその力によってである、ということ以上の何を示そうとしているのか。すなわち創造主の力によってである。

23

Nam si putas sic accipiendum, Si ego in Beelzebule ejicio daemonia , filii vestri in quo? quasi illos sugillaret in Beelzebule ejicientes, resistet tibi prior sensus, non posse Satanam dividi adversus semetipsum.

PL 2, 427A

もしお前が、「もし私がベエルゼブルによって悪霊を追い出しているのなら、汝らの子らは何によってか」という言葉を、あたかも彼が彼らをベエルゼブルによって追い出している者として辱めているかのように受け取るべきだと考えるなら、先の意味――サタンが自分自身に対して分かれることはありえない、という意味――がお前に抵抗するであろう。

24

Adeo nec illi in Beelzebule ejiciebant; sed, ut diximus, in virtute Creatoris: quam ut intelligi faceret, subjungit: Quod si ego in digito Dei expello daemonia, ergone appropinquavit in vos regnum Dei?

PL 2, 427A

それほどまでに、彼らもまたベエルゼブルによって追い出していたのではない。むしろ、我々が言ったように、創造主の力によってであった。そしてそのことを理解させるために、彼はこう付け加える。「しかし、もし私が神の指によって悪霊を追い出しているのなら、それでは神の王国は汝らに近づいたのではないか」と。

25

Apud Pharaonem enim venefici illi adhibiti adversus Moysen, virtutem Creatoris digitum Dei appellaverunt (Exod. VIII): Digitus Dei est hoc; quod significaret etiam modicum, validissimum tamen.

PL 2, 427A

実に、ファラオのもとでモーセに対抗させられたあの魔術師たちは、創造主の力を「神の指」と呼んだのである(出エジプト8章)。「これは神の指である」と。それは、たとえわずかなものであっても、この上なく強力なものを意味していた。

26

Hoc et Christus ostendens, commemorator, non obliterator vetustatum, scilicet suarum, virtutem Dei digitum Dei dixit non alterius intelligendam, quam ejus apud quem hoc erat appellata. Ergo et regnum ipsius appropinquaverat, cujus et virtus digitus vocabatur.

PL 2, 427A

これをキリストもまた示しつつ――彼は古き事柄、すなわち自分自身に属する事柄を、忘れ去る者ではなく思い起こさせる者であるが――神の力を「神の指」と呼んだのであり、それはそのように呼ばれていたその方以外の何者のものとも解されてはならない。したがって、その力が指と呼ばれていたその方の王国こそが、近づいていたのである。

27

Merito igitur applicuit ad parabolam fortis illius armati, quem validior alius oppressit, principem daemoniorum, quem Beelzebulem et Satanam supra dixerat, significans digito Dei oppressum, non Creatorem ab alio Deo subactum.

PL 2, 427B

それゆえ彼は当然にも、より強い別の者に打ち負かされたあの武装した強い者の譬えを、上ですでにベエルゼブルおよびサタンと呼んでいた悪霊たちの支配者に当てはめたのであり、それによって、神の指によって打ち負かされたことを示したのであって、創造主が別の神によって屈服させられたことを示したのではない。

28

Caeterum, quomodo adhuc staret regnum ejus in suis terminis, et legibus, et officiis, quem licet integro mundo vel sic potuisset videri superasse validior ille Deus Marcionis, si non secundum legem ejus etiam Marcionitae morerentur, in terram defluendo, saepe et a scorpio docti non esse superatum Creatorem.

PL 2, 427B

そもそも、その方の王国が、なおもその境界と法と務めとのうちに立ち続けているということが、どうして言えようか――たとえ世界がまるごと無傷のままであるにせよ、あのより強いマルキオンの神がその方を打ち負かしたと見えることは、それでもありえたのだから――もしマルキオン派の者たちまでもが、その方の法に従って死に、地へと崩れ落ちてゆくのでなければ、そして、しばしばさそりによってさえ、創造主は打ち負かされてなどいないと教えられるのでなければ。

29

Exclamabat mulier de turba, Beatum uterum qui illum portasset, et ubera quae illum educassent. Et Dominus: Imo, beati qui sermonem Dei audiunt, et faciunt. Quia et retro sic rejecerat matrem aut fratres, dum auditores et obsecutores Dei praefert.

PL 2, 427B

群衆の中から一人の女が叫んで言った、「彼を身ごもった胎、彼を育てた乳房は幸いです」と。すると主は〔言われた〕、「いや、むしろ、神の言葉を聞いてこれを行う者たちこそ幸いである」と。というのは、彼は以前にも、神の言葉を聞く者、これに従う者を先立てることによって、母や兄弟たちをそのように退けたことがあったからである。

30

Nam nec hic mater assistebat illi. Adeo nec retro negaverat, ut ne tum cum id rursus audit; rursus proinde felicitatem ab utero et uberibus matris suae transtulit in discipulos; a qua non transtulisset, si eam non haberet.

PL 2, 427C

実に、ここでも母は彼のそばにいなかった。それほどまでに、彼は以前にも母を拒んではいなかったのであり、今再びこの言葉を聞くときも同様であった。それゆえ彼は改めて、幸いを母の胎と乳房から弟子たちへと移したのである。もし母を持っていなかったなら、そこから移すこともなかったはずである。

Liber IV, Caput XXVII

第IV巻 第XXVII章PL 2, 427C
1

Alibi malo purgare quae reprehendunt Marcionitae in Creatore. Hic enim sufficit, si ea in Christo reperiuntur. Ecce inaequalis, et ipse inconstans, levis, aliud docens, aliud faciens: jubet omni petenti dare, et ipse signum petentibus non dat.

PL 2, 427C

私は、マルキオン派が創造主について難じている点を晴らすことは、別の場所でする方を望む。ここでは、それらの点がキリストにおいても見出されるということで十分である。見よ、彼もまた一様でなく、彼自身も一貫性を欠き、軽々しく、教えることと行うことが違う。求める者すべてに与えよと命じておきながら、自らはしるしを求める者たちにしるしを与えない。

2

Tanto aevo lucem suam ab hominibus abscondit, et negat lucernam abstruendam; sed confirmat super candelabrum proponendam, ut omnibus luceat. Vetat remaledicere, multo magis utique maledicere: et vae ingerit Pharisaeis et doctoribus legis.

PL 2, 428A

彼はこれほど長い間、自らの光を人間たちから隠しておきながら、灯を隠してはならないと言い、むしろ燭台の上に置いてすべての人を照らすべきだと言い張る。呪い返すことを禁じ、まして呪うことなどなおさら禁じておきながら、ファリサイ派と律法学者たちには「災いあれ」と浴びせる。

3

Quis est tam similis Dei mei Christus, nisi ipsius? Saepe jam fiximus, nullo modo potuisse illum destructorem legis denotari, si alium Deum promulgasset.

PL 2, 428A

我が神にこれほどよく似たキリストが、その創造主のキリスト以外のだれであろうか。我々はすでにしばしば確定させておいた——もし彼が別の神を宣べ伝えていたなら、律法の破壊者と呼ばれることなど決してありえなかったはずである、と。

4

Ideo et tunc Pharisaeus, qui illum vocarat ad prandium, retractabat penes se, cur non prius tinctus esset quam recubuisset secundum legem, qui Deum legis circumferret?

PL 2, 428A

だからこそ、彼を昼食に招いたファリサイ派の者は、律法の神を身に体している者でありながら、律法に従って身を浸してから食卓に着かなかったのはなぜかと、心中でいぶかっていた。

5

Jesus autem etiam interpretatus est ei legem, dicens, illos calicis et catini exteriora emundare; interiora autem ipsorum plena esse rapina et iniquitate: ut significaret vasculorum munditias hominum esse intelligendas apud Deum: quia et Pharisaeus de homine, non de calice illoto, apud se tractaverat.

PL 2, 428A

しかしイエスは、彼に律法を解き明かしてもみせた。曰く、彼らは杯や皿の外側を清めるが、その内側は強奪と不義に満ちている、と。これによって、器の清さは神のみもとでは人間について理解されねばならないことを示そうとしたのである。というのも、ファリサイ派の者も、洗われていない杯についてではなく、人間について心中で考えていたからである。

6

Ideo exteriora, inquit, calicis lavatis, id est carnem, interiora autem vestra non emundatis, id est animam, adjiciens: Nonne qui exteriora fecit, id est carnem, et interiora fecit, id est animam? quo dicto aperte demonstravit, ad eumdem Deum pertinere munditias hominis exterioris et interioris, cujus uterque sit, praeponentis misericordiam non modo lavacro hominis, sed etiam sacrificio (Os. VI, 6).

PL 2, 428B

だからこそ、彼は言う。「汝らは杯の外側を洗う、すなわち肉を洗う。しかし汝らの内側を清めない、すなわち魂を清めない」。そして付け加える。「外側を造った方が、すなわち肉を造った方が、内側をも、すなわち魂をも造ったのではないか」。この言葉によって、彼は明らかに示した。すなわち、人間の外側と内側の清さは同じ神に属するということ、その両方ともその神のものであるということ、そしてその神は慈しみを、人を洗うことだけでなく生贄にさえもまさって置く神であるということを(ホセア6:6)。

7

Subjungit enim: Date quae habetis eleemosynam, et omnia munda erunt vobis. Quod si et alius potest Deus misericordiam mandasse, non tamen antequam cognitus.

PL 2, 428B

というのは、彼はこう付け加えているからである。「汝らの持っているものを施しとして与えよ、そうすれば一切のものは汝らにとって清くなる」。しかし、たとえ別の神が慈しみを命じることができたのだとしても、それは彼が知られる以前のことではありえない。

8

Porro et hic apparet, illos non de Deo increpitos; sed de ejus disciplina, a quo illis et figurate vasculorum munditiae, et manifeste misericordiarum opera imperabantur. Sic et oluscula decimantes, vocationem autem et dilectionem Dei praetereuntes objurgat.

PL 2, 428B

さらにここでも明らかなのは、彼らが神について咎められたのではなく、その神の教えについて咎められたのだということである。その神から、彼らには、比喩的には器の清さが、明白には慈しみのわざが命じられていたのである。同様に、彼は、小さな野菜にまで十分の一を納めながら、神の招きと愛とを見過ごしている者たちを咎める。

9

Cujus Dei vocationem et dilectionem, nisi cujus et rutam et mentam, ex forma Legis de decimis offerebant?

PL 2, 428C

彼らが律法の定めに従って十分の一として、芸香や薄荷を捧げていた、その同じ神の招きと愛でなくて、いったいだれの招きと愛であろうか。

10

Totum enim exprobrationis hoc erat, quod modica curabant; ei utique, cui majora non exhibebant, dicenti (Deut., VI, 5): Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo et ex tota anima tua, et ex totis viribus tuis, qui te vocavit ex Aegypto.

PL 2, 428C

というのは、非難の全体はこうであったからである。彼らは小さな事柄には気を配りながら、より大きな事柄については、まさにその方に対して果たしていなかった——すなわち、こう言う方に対してである(申命記6:5)。「汝は、汝の全き心から、全き魂から、全き力から、主なる汝の神を愛せよ、汝をエジプトから召し出した方を」。

11

Caeterum, nec tempus admisisset, ut Christus tam praecoquam, imo tam acerbam adhuc dilectionem expostularet novo et recenti Deo, ne dixerim nondum palam facto.

PL 2, 429A

そもそも時がそれを許さなかったはずである。キリストが、いまだ公にされてもいない、新しい、生まれて間もない神のために、これほど早熟な、いやむしろこれほどいまだ渋い愛を要求するなどということは。

12

Primatum quoque captantes locorum, et honorem salutationum, cum incusat, sectam Creatoris administrat, ejusmodi principes Sodomorum archontas appellantis (Is., I, 23), prohibentis etiam confidere in praepositos, imo et in totum miserrimum hominem pronuntiantis, qui spem habet in homine (Ps. CXVII, 8, 9).

PL 2, 429A

上席を狙い、挨拶の栄誉を求める者たちを咎めるとき、彼は創造主の教えを執り行っているのである。創造主は、そのような支配者たちを「ソドムの首領たち」と呼び(イザヤ1:23)、指導者たちを頼みとすることをも禁じ、いや、人間に望みを置く者はまったくもって哀れな人間であると宣告する方である(詩篇117:8-9)。

13

Quod si propterea quis affectat principatum, ut de officiis aliorum glorietur, quia officia vetuit ejusmodi sperandi et confidendi in hominem (Jerem., XVII, 5), idem et affectatores principatuum increpuit.

PL 2, 429A

だがもし、人が他人の奉仕を誇るために首位を求めるのだとすれば——創造主はまさにそうした、人間に望みをかけ頼みとする類の奉仕を禁じているのだから(エレミヤ17:5)——同じ方が、首位を求める者たちをも咎めたことになる。

14

Invehitur et in doctores ipsos legis, quod onerarent alios importabilibus oneribus, quae ipsi ne digito quidem aggredi auderent: non Legis onera sugillans quasi detestator ejus; quomodo enim detestator, qui cum maxime potiora legis praetereuntes incusabat, eleemosynam et vocationem et dilectionem Dei, ne haec quidem gravia, nedum decimas rutarum, et munditias catinorum?

PL 2, 429A

彼はまた律法学者たち自身をも非難する。彼らが他人に、自分では指一本触れようともしない、担いきれない重荷を負わせているからである。とはいえ、これは律法の重荷そのものを、それを忌み嫌う者としてこき下ろしているのではない。というのも、彼は施しと、神の招きと愛という、律法のうちより重い事柄——それでさえ重いものではないのに、まして芸香の十分の一や皿の清めなどはなおさらである——を見過ごす者たちを、まさにそのとき咎めていたのだから、どうして律法を忌み嫌う者でありえようか。

15

Caeterum, excusandos potius censuisset, si importabilia portare non possent. Sed quae onera taxat?

PL 2, 429B

そもそも、もし担いきれない重荷を負うことができないのであれば、むしろ彼らを容赦すべきだと考えたはずである。それでは、彼はどのような重荷を咎めているのか。

16

Quae ipsi de suo exaggerabant, docentes praecepta, doctrinas hominum, commodorum suorum caussa (Is., V, 23), jungentes domum ad domum, ut quae proximi sunt auferrent, clamantes populum, amantes munera, sectantes retributionem, diripientes judicata pauperum; uti esset illis vidua in rapinam, et pupillus in praedam.

PL 2, 429B

彼ら自身が自分の利得のために積み増していた重荷である。人間の教えである戒めを教え(イザヤ5:23)、家に家を継ぎ足して隣人のものを奪い取り、民を圧迫し、賄賂を愛し、報酬を追い求め、貧しい者たちの訴えを踏みにじる者たちである。こうして彼らにとって、寡婦は略奪の的となり、孤児は餌食となっていた。

17

De quibus idem Esaias (Is., XXVIII, 14): Vae qui valent in Hierusalem , et rursus (Is., III, 3): Qui vos postulant, dominantur vestri. Qui magis, quam legis doctores? Hi si et Christo displicebant, ut sui displicebant.

PL 2, 429B

彼らについて、同じイザヤはこう言う(イザヤ28:14)。「災いあれ、エルサレムにあって力ある者どもよ」。そしてまた(イザヤ3:3)。「汝らに求める者たちが、汝らを支配している」。律法学者たちほどこれに当たる者があろうか。この者たちが、もしキリストにも不快であったのなら、それは彼らがキリスト自身のものであるがゆえに不快だったのである。

18

Alienae enim legis doctores non omnino pulsasset. Cur autem vae audiunt etiam, quod aedificarent prophetis monumenta interemptis a patribus eorum, laude potius digni, qui ex isto opere pietatis testabantur se non consentire factis patrum; si non erat zelotes, qualem arguunt Marcionitae, delicta patrum de filiis exigentem usque in quartam nativitatem?

PL 2, 429C

というのも、もし律法が他所のものであったなら、キリストがその律法学者たちを咎めることなど全くなかったはずだからである。しかし、彼らが、自分たちの父祖によって殺された預言者たちのために記念碑を建てたということで、なぜ「災いあれ」を聞かされるのか——マルキオン派が非難するような、父たちの罪を子らに、四代目に至るまで追及する妬みの神でなかったとすれば、むしろ彼らはこの敬虔のわざによって父祖たちの行いに同意しないことを証ししたとして、称賛にこそ値するはずではなかったか。

19

Quam vero clavem habebant legis doctores, nisi interpretationem legis? ad cujus intellectum neque ipsi adibant, non credentes scilicet: Nisi enim credideritis, non intelligetis; neque alios admittebant, utique docentes praecepta potius et doctrinas hominum.

PL 2, 429C

律法学者たちが持っていた鍵とは、いったい律法の解釈以外の何であったろうか。彼らはその理解へと、自分たち自身も近づこうとしなかった。もちろん信じていなかったからである。「汝らは信じなければ、理解しないであろう」。また他の者たちにもそれを許さなかった。むしろ人間の戒めと教えを教えていたのだから。

20

Qui ergo nec ipsos introeuntes, nec aliis aditum praestantes, increpabat, obtrectator habendus est legis, an fautor? Si obtrectator, placere debebant et praeclusores legis: si fautor, jam non et aemulus legis.

PL 2, 429D

それゆえ、自分たちも入らず、他の者にも入り口を与えない者たちを咎めた彼は、律法を貶める者と見なされるべきか、それとも律法の支持者と見なされるべきか。もし律法を貶める者であるなら、律法を閉ざす者たちも彼の気に入ったはずである。もし支持者であるなら、もはや律法の敵対者ではない。

21

Sed haec omnia ad infuscandum Creatorem ingerebat ut saevum, erga quem delinquentes, vae habituri essent. Et quis saevum non potius timeret provocare, deficiendo ab eo? Tanto magis ergo demerendum docebat, quem timendum ingerebat. Sic oportebat Christum Creatoris.

PL 2, 430A

だが、これらすべてを彼が浴びせたのは、創造主を苛烈な神として黒く塗るためだ〔とマルキオン派は言う〕——その神に対して罪を犯す者たちが「災いあれ」を負うことになるのだから、と。しかし、苛烈な神から離反することによって彼を怒らせることを、むしろ恐れない者があろうか。それゆえ彼は、恐るべき者として持ち出したその神を、まさにそれだけ一層、恩を得ておくべき者として教えていたことになる。創造主のキリストは、まさにこうしたものでなければならなかった。

Liber IV, Caput XXVIII

第IV巻 第XXVIII章PL 2, 430A
1

Merito itaque non placebat illi hypocrisis Pharisaeorum, labiis scilicet amantium Deum, non corde: Cavete, inquit (Luc, XII) discipulis, a fermento Pharisaeo rum, quod est hypocrisis, non praedicatio Creatoris.

PL 2, 430A

それゆえ当然にも、彼の意に適わなかったのは、唇では神を愛しながら心では愛さないファリサイ派の偽善であった。『気をつけよ』と、彼は弟子たちに言う(ルカ12章)。『ファリサイ派のパン種に。』——それは偽善であって、創造主の宣べ伝えではない。

2

Odit contumaces Patris Filius; non vult suos tales existere in illum: non in alium, in quem hypocrisis fuisset admissa, cujus exemplum a discipulis caveretur. Ita Pharisaeorum prohibet exemplum: in eum prohibebat illud admitti, in quem admittebant Pharisaei.

PL 2, 430A

子は、父に対して反抗的な者たちを憎む。自分の者たちが、その父に対してそのような者となることを望まない——別の神に対してではない。もし偽善が向けられていたのが別の神であったなら、その手本を弟子たちが警戒する理由もなかったであろう。このようにして、彼はファリサイ派の手本を禁じる。すなわち、ファリサイ派がそれを向けていたその同じ方に対して、それが持ち込まれることを禁じていたのである。

3

Igitur quoniam hypocrisim eorum taxarat, utique celantem occulta cordis, et incredulitatis secreta superficialibus officiis obumbrantem; quae clavem agnitionis habens, nec ipsa introiret, nec alios sineret; ideo adjicit: Nihil autem opertum, quod non patefiet; et nihil absconditum, quod non dignoscetur; ne quis existimet illum Dei ignoti retro et occulti, revelationem et adagnitionem intentare, cum subjiciat etiam quae inter se mussitarent vel tractarent, scilicet super ipso dicentes: Hic non expellit daemonia nisi in Beelzebule, in apertum processura, et in ore hominum futura, ex Evangelii promulgatione.

PL 2, 430B

さて、彼が彼らの偽善を咎めていたのだから——それは、心の隠された事柄を隠蔽し、不信仰の秘密を表面的な務めで覆い隠すものであり、認識の鍵を持ちながら、自分自身も入らず、他の者にも入らせないものである——そこで彼はこう付け加える。『およそ覆われたもので現れないものはなく、隠されたもので知られないものはない』。これによって、彼がかの、これまで知られざる隠れた神の啓示と認識を目指しているのだ、などと誰も考えてはならない。というのも、彼はまた、彼らが互いにささやき合い論じ合っていたことをも付け加えているからである。すなわち、彼について『この者はベルゼブルによらなければ悪霊を追い出さない』と言っていたことであり、これは福音の宣べ伝えによって、公になり、人々の口に上ることになるのである。

4

Deinde conversus ad discipulos: Dico autem, inquit, vobis amicis meis , nolite terreri ab eis qui vos solummodo occidere possunt, nec post hoc ullam in vobis habent potestatem.

PL 2, 430B

それから彼は弟子たちの方を向いてこう言う。『私は汝ら、わが友たちに言う。汝らをただ殺すだけの力しか持たず、その後は汝らに対して何の権能も持たない者どもを恐れるな。』

5

Sed iis erit Esaias praedicens (Is., LVII, 1): Vide quomodo justus aufertur, et nemo advertit. Demonstrabo autem vobis quem timeatis: timete eum, qui postquam occiderit, potestatem habet mittendi in gehennam; Creatorem utique significans.

PL 2, 430C

しかし彼らについては、イザヤがすでに予告していた(イザヤ57:1)。『見よ、いかにして義人が取り去られるか、しかも誰も心に留めない』。『だが私は汝らに、汝らが誰を恐れるべきかを示そう。殺した後に、ゲヘナへ投げ込む権能を持つ方を恐れよ』——これは疑いなく創造主を指している。

6

Itaque dico vobis, hunc timete. Et hoc in loco sufficeret mihi, si, quem timeri jubet, offendi vetat; et quem offendi vetat, demereri jubet; et qui haec mandat, ipsius est, cui timendo, et non offendendo, et demerendo procurat.

PL 2, 430C

『それゆえ、私は汝らに言う。この方を恐れよ』。この一箇所だけでも、私には十分であろう。恐れよと命じるその方を、彼は怒らせるなと禁じ、怒らせるなと禁じるその方の心を得よと命じているのだから。そしてこれらのことを命じる者は、恐れさせ、怒らせず、心を得させることによってその方のために取り計らっている以上、その方に属する者なのである。

7

Sed habeo et de sequentibus sumere: Dico enim vobis, Omnis qui confitebitur in me coram hominibus, confitebor in illo coram Deo. Qui confitebuntur autem in Christo, occidi habebunt coram hominibus, nihil utique amplius passuri post occisionem ab illis.

PL 2, 430C

しかし私は、続く箇所からも取り上げることができる。『私は汝らに言う。人々の前で私を言い表す者はすべて、私も神の前でその者を言い表そう』。ところで、キリストにあって言い表す者たちは、人々の前で殺されることになろう——彼らからは、殺された後にはもはや何も被ることはないのである。

8

Hi ergo erunt quos supra praemonet, ne timeant tantummodo occidi; ideo praemittens non timendam occisionem, ut subjungeret substruendam confessionem: Et omnis qui negaverit me coram hominibus, denegabitur coram Deo; ab eo utique qui illum confitentem confessurus fuisset.

PL 2, 430D

それゆえ、これこそが、先に彼が『ただ殺されることだけを恐れるな』と予め戒めていた当の者たちである。彼は殺されることが恐れるに足りないことをまず述べて、その上に言い表すことを据えるためにこう続けたのである。『人々の前で私を否む者はすべて、神の前で否まれるであろう』——もちろん、その方によってである。もし彼が言い表していたなら、その方はその者を言い表していたはずなのだから。

9

Si enim confessorem confitebitur, ipse est qui et negatorem negabit. Porro, si confessor est, cui nihil timendum est post occisionem, negator erit cui timendum est etiam post mortem.

PL 2, 431A

もし彼が言い表す者を言い表すのであれば、その同じ方が、否む者を否むのである。さらに、もし殺された後には何も恐れる必要のない者が言い表す者であるなら、死後にもなお恐れねばならない者は否む者であろう。

10

Itaque cum Creatoris sit quod timendum est post mortem, gehennae scilicet poena, et negator ergo Creatoris est.

PL 2, 431A

したがって、死後に恐れるべきもの、すなわちゲヘナの罰が創造主のものである以上、否む者もまた創造主のものである。

11

Si autem et negator, et confessor, qui post occisionem nihil ab homine passurus est, a Deo plane passurus si negaret, atque ita Christus Creatoris est, qui ostendit negatores suos Creatoris gehennam timere debere.

PL 2, 431A

しかし、否む者も、また言い表す者——殺された後には人間からもはや何も被ることのない者、しかしもし否んだなら明らかに神から被ることになる者——も〔創造主のものである〕とすれば、こうして、自分を否む者たちが創造主のゲヘナを恐れねばならないことを示したそのキリストは、創造主のキリストなのである。

12

Post deterritam itaque negationem, sequitur et blasphemiae formidandae admonitio: Qui dixerit in filium hominis, remittetur illi; qui autem dixerit in Spiritum Sanctum, non remittetur ei.

PL 2, 431A

かくして、否むことが恐るべきものとして戒められた後には、冒瀆を恐るべきことの訓戒が続く。『人の子に逆らって語る者は、赦されるであろう。しかし聖なる霊に逆らって語る者は、赦されないであろう。』

13

Quod si jam remissio et retentio delicti judicem Deum sapiunt, hujus erit Spiritus Sanctus non blasphemandus, non remissuri scilicet blasphemiam; sicut et supra non negandus, occisuri scilicet etiam in gehennam.

PL 2, 431B

だが、もし罪の赦しと保留とが、すでに裁く神を思わせるものであるなら、冒瀆されてはならぬ聖なる霊は、この方のもの、すなわち冒瀆を赦すことのない方のものであろう。ちょうど先に、否まれてはならぬ方が、ゲヘナにまで殺す方のものであったのと同様である。

14

Quod si et blasphemiam Christus a Creatore avertit, quomodo adversarius ei venerit, non scio.

PL 2, 431B

もしキリストが冒瀆をも創造主から遠ざけているのだとすれば、彼がどうして創造主の敵対者としてやって来たというのか、私には分からない。

15

Aut si et per haec severitatem ejus infuscat, non remissuri blasphemiam, et occisuri etiam in gehennam, superest ut et illius diversi Dei impune et Spiritus blasphemetur, et Christus negetur, et nihil intersit de cultu ejus, deve contemptu; et sicut de contemptu nulla poena, ita et de cultu nulla speranda sit merces.

PL 2, 431B

あるいは、もし彼がこれらのことによって、冒瀆を赦さず、ゲヘナにまで殺すその厳しさを黒く塗っているのだとすれば、残るところは——かの別の神の霊が罰なしに冒瀆されてもよく、キリストが否まれてもよく、その神への崇拝とその軽視との間に何の違いもなく、軽視に何の罰もないのと同じように、崇拝にも期待すべき報いがない、ということになろう。

16

Perductos ad potestates, prohibet ad interrogationem cogitare de responsione: Sanctus enim, inquit, Spiritus docebit vos ipsa hora quid eloqui debeatis . Si ejusmodi documentum Creatoris est, ejus erit et praeceptum, cujus praecessit exemplum.

PL 2, 431B

権力者たちのもとへ引き出された者たちに対して、彼は、尋問に備えて答えを考えておくことを禁じる。『聖なる霊が、そのときそのときに、汝らが何を語るべきかを教えるであろうから』。もしこの種の教示の実例が創造主のものであるなら、その命令もまた、その手本が先立っているその方のものであろう。

17

Balaam prophetes in Arithmis (Num. XXII) arcessitus a rege Balach ad maledicendum Israelem, cum quo praelium inibat, simul Spiritu implebatur; non ad quam venerat maledictionem, sed quam illi ipsa hora Spiritus suggerebat, benedictionem pronuntiabat, ante professus apud nuntios regios, mox etiam apud ipsum, id se pronuntiaturum quod Deus ori ejus indidisset.

PL 2, 431C

『アリトモイ』における預言者バラムは(民数記22章)、彼と戦をまじえていたイスラエルを呪うために、王バラクによって呼び寄せられたが、まさにそのとき霊に満たされ、自分がそのために来た呪いではなく、そのとき霊が彼に示した祝福を告げた。彼はあらかじめ王の使者たちに対して、そしてやがて王自身に対しても、神が自分の口に授けたことをこそ告げるであろうと言明していた。

18

Hae sunt novae doctrinae novi Christi, quas olim famuli Creatoris initiaverunt. Ecce plane diversum exemplum Moysi et Christi. Moyses rixantibus fratribus ultro intercedit, injuriosum increpat: Quid proximum tuum percutis?

PL 2, 431C

これこそ、かつて創造主のしもべたちがすでに始めていた、新しいキリストの新しい教えというものである。見よ、モーセとキリストの、まことに異なった実例を。モーセは、いさかう兄弟たちのもとへ自ら進んで仲裁に入り、不正を働く者を叱った。『なぜお前は自分の隣人を打つのか。』

19

Et rejicitur ab illo: Quis te constituit magistrum aut judicem super nos? Christus vero postulatus a quodam, ut inter illum et fratrem ipsius de dividunda haereditate componeret, operam suam, et quidem tam probae caussae, denegavit.

PL 2, 432A

すると彼はその者から拒まれる。『だれがお前を我々の上に立つ師、あるいは裁判官としたのか。』ところがキリストは、ある人から、その人とその兄弟との間で遺産の分割について取りなしてほしいと求められたとき、これほど正当な事案であったにもかかわらず、その労を拒んだ。

20

Jam ergo melior Moyses meus Christo tuo, fratrum paci studens, injuriae occurrens. Sed enim optimi et non judicis Dei Christus: Quis me, inquit, judicem constituit super vos?

PL 2, 432A

それゆえ、我がモーセは、お前のキリストよりも優れている。兄弟の平和に心を配り、不正に立ち向かったのだから。だが、お前のキリストは、裁判官ではなく至善の神のキリストなのであろう。『だれが私を、汝らの上に立つ裁判官としたのか』と彼は言う。

21

Aliam vocem excusationis invenire non potuit, ne ea uteretur qua improbus vir, et impius frater assertorem probitatis atque pietatis excusserat. Denique probavit malam vocem, utendo ea, et malum factum, pacis inter fratres componendae declinatione.

PL 2, 432A

彼は、これ以外に弁解の言葉を見出すことができなかった——あの不正な男、あの不敬な兄弟が、正しさと敬虔の擁護者を追い払ったときに使ったその言葉を、自分も用いることになるのを避けるために。結局、彼はその悪しき言葉を、それを用いることによって是認し、また兄弟間の平和をまとめることを拒むという悪しき行為をも是認したのである。

22

Aut numquid indigne tulerit, hoc dicto fugatum Moysen? ideoque in caussa pari disceptantium fratrum, voluit illos commemoratione ejusdem dicti confudisse? Plane ita. Ipse enim tunc fuerat in Moyse, qui talia audierat, spiritus scilicet Creatoris.

PL 2, 432A

あるいは、彼はこの言葉によってモーセが追い払われたことを、快く思わなかったのだろうか。それゆえ、争う兄弟たちの同様の事案において、同じ言葉を思い起こさせることで、彼らを打ち負かそうとしたのであろうか。まさにその通りである。なぜなら、あのとき、そのような言葉を聞いた方は、モーセのうちにいたその同じ霊——すなわち創造主の霊であったからである。

23

Puto jam alibi satis commendasse nos divitiarum gloriam damnari a Deo nostro, ipsos dynastas detrahente de solio, et pauperes allevante de sterquilinio (Ps. CXII, 13).

PL 2, 432B

我々の神が富の栄光を断罪しておられること、支配者たちをその座から引き下ろし、貧しい者たちを塵芥の中から引き上げてくださること(詩篇112:13)については、我々がすでに他の箇所で十分に示しておいたと思う。

24

Ab eo ergo erit et parabola divitis blandientis sibi de proventu agrorum suorum, cui Deus dicit: Stulte, hac nocte animam tuam reposcent: quae autem parasti, cujus erunt?

PL 2, 432B

それゆえ、自分の畑の収穫について自らに媚びへつらっていた富める者の譬えも、その神のものであろう。神はその者にこう言う。『愚か者よ、今夜、お前の魂は取り返されるであろう。お前が用意しておいたものは、いったいだれのものになるのか。』

25

Sic denique rex de gazis et apothecis deliciarum suarum apud Persas gloriatus, per Esaiam male audivit (Is. XXXIX).

PL 2, 432B

かくして最後には、ペルシア人のもとで自分の宝物庫と贅沢の蔵とを誇っていた王も、イザヤを通して悪しき評判を受けたのである(イザヤ39章)。

Liber IV, Caput XXIX

第IV巻 第XXIX章PL 2, 432B
1

Quis nollet curam nos agere animae de victu, et corporis de vestitu, nisi qui ista homini ante prospexit, et exinde praestans, merito curam eorum, tanquam aemulam liberalitatis suae, prohibet; qui et substantiam ipsius animae accommodavit potiorem esca, et materiam ipsius corporis figuravit potiorem tunica; cujus et corvi non serunt, nec metunt, nec in apothecas condunt, et tamen aluntur ab ipso; cujus et lilia et foenum non texunt, nec nent, et tamen vestiuntur ab ipso; cujus et Salomon gloriosissimus nec ullo tamen flosculo cultior?

PL 2, 432B

魂のための食物、肉体のための衣服について我々が思い煩うことを望まない者があろうか——あらかじめ人間のためにこれらを備え、その上で与えている当人でなければ。その者は、正当な理由から、この思い煩いを、あたかも自分の気前のよさに張り合うもののように禁ずるのである。魂そのものの実体を食物にまさるものとして備え、肉体そのものの材質を衣服にまさるものとして形づくった当人であり、烏も種を蒔かず刈り取らず倉に納めもしないのに、その手によって養われ、百合も草も織らず紡がないのに、その手によって装われ、この上ない栄華を極めたソロモンでさえ、その一輪の花ほどにも飾られていなかった、その当人ではないか。

2

Caeterum nihil tam abruptum, quam ut alius praestet, alius de praestantia ejus secure agere mandet, et quidem derogator ipsius.

PL 2, 432C

しかし、ある者が与え、しかもその与えたものについて安んじて振る舞うようにと命じるのが、それを与えた当人を貶める別の者であるとは、これほど筋の通らぬことはない。

3

Denique, si, quasi derogator Creatoris, non vult de ejusmodi frivolis cogitari, de quibus nec corvi nec lilia laborent, ultro scilicet pro sua vilitate subjectis, paulo post patebit.

PL 2, 432C

そもそも、創造主を貶める者として、烏も百合も労せずして——その卑小さゆえに進んで顧みられている——このような些事について思い煩うことを望まないのかどうかは、少し後で明らかになるだろう。

4

Interim cur illos modicae fidei incusat, id est cujus fidei? ejusne quam nondum poterant perfectam exhibere Deo, tantum quod velato cum maxime discentes eum, an quam hoc ipso titulo debebant Creatori, uti crederent haec illum ultro generi humano sumministrare, nec de eis cogitarent?

PL 2, 432C

ところで、彼は何ゆえ彼らを『信仰の薄い者』と咎めるのか、すなわち誰への信仰なのか。彼らがまだ神に対して完全には示しえなかった信仰——ちょうど覆われたままの彼をようやく学び始めていたばかりの信仰——なのか、それとも、この称号そのものによって創造主に対して負っていた信仰、すなわち、創造主が進んでこれらのものを人類に供給しているのだと信じ、それについて思い煩わないという信仰なのか。

5

Nam et cum subjicit, haec enim nationes mundi quaerunt, non credendo scilicet in Deum conditorem omnium et praebitorem, quos pares gentium nolebat, in eumdem Deum modicos fidei increpabat, in quem gentes incredulas notabat.

PL 2, 433A

実に、彼が『これらのものは世の異邦人が求めるところである』と付け加えるとき——それはすなわち、万物の創造者にして供給者なる神を信じないことによってなのだが——彼は、異邦人と同列であることを望まなかった当の者たちを、まさにその同じ神への信仰の薄さゆえに叱っていたのであり、その同じ神に対して、異邦人たちを信じない者と見なしていたのである。

6

Porro cum et adjicit, scit autem Pater opus esse haec vobis; prius quaeram quem patrem intelligi velit Christus. Si ipsorum Creatorem demonstrat, et bonum confirmat, qui scit quid filiis opus sit.

PL 2, 433A

さらに彼が『しかし父は、これらのものが汝らに必要であることを知っておられる』と付け加えるとき、私はまず、キリストがどの父を理解させようとしているのかを問おう。もし彼らの創造主を示しているのなら、子らに何が必要かを知っている以上、彼を善き者とも確証していることになる。

7

Sin alium Deum: quomodo scit necessarium esse homini victum atque vestitum, quorum nihil praestitit? Si enim scisset, praestitisset. Caeterum, si scit quae sunt homini necessaria, nec tamen praestitit, aut malignitate aut infirmitate non praestitit.

PL 2, 433A

だがもし別の神を指すのなら、彼はどうして食物と衣服が人間に必要であると知っているのか——そのいずれも彼は与えたことがないのに。もし知っていたなら、与えていたはずである。それに、人間に何が必要かを知っていながら、それでも与えなかったのなら、彼が与えなかったのは、悪意によるか、無力によるかのいずれかである。

8

Professus autem necessaria haec homini, utique bona confirmavit. Nihil enim mali necessarium. Et non erit jam depretiator operum et indulgentiarum Creatoris, ut quod supra distuli, expunxerim.

PL 2, 433B

これらのものを人間に必要と公言した以上、彼はまさにそれらを善きものと確証したことになる。悪しきものが必要であることはないからである。そしてもはや、創造主の業とその数々の恩恵を貶める者ではなくなる——先に先送りにしておいた事柄を、私はこれで消し去ったことになる。

9

Porro, si quae necessaria scit homini, alius et prospexit et praestat, quomodo haec ipse repromittit? An de alieno bonus est? Quaerite enim, inquit, regnum Dei, et haec vobis adjicientur. Utique ab ipso. Quod si ab ipso, qualis est qui aliena praestabit?

PL 2, 433B

さらに、もし人間に必要なものを別の者があらかじめ備え、また実際に与えているのなら、彼自身がどうしてこれらのものを重ねて約束するのか。他人のものによって善き者だというのか。『神の王国を求めよ、そうすればこれらのものも汝らに添えて与えられるであろう』と彼は言う。それは明らかに、その当人によって、である。もしそれが当人によるのなら、他人のものを与えようとする者とは、いったい何者なのか。

10

Si a Creatore cujus et sunt, quis est qui aliena promittat? Ea si regno accedent, secundo gradu restituenda; ejus est secundus gradus, cujus et primus; ejus victus atque vestitus, cujus et regnum.

PL 2, 433B

もしそれが、それらの所有者でもある創造主に由来するのなら、他人のものを約束する者とは何者なのか。もしそれらが王国に添えて与えられるのなら、それは第二の位で回復されるべきものである。第二の位は、第一の位を持つ者に属する。食物と衣服は、王国を持つ者に属するのである。

11

Ita tota promissio Creatoris est parabolarum status, similitudinum peraequatio, si nec in alium spectant, quam cui per omnia pariaverint. Id sumus servi, Dominum enim habemus Deum.

PL 2, 433C

かくして、約束のすべては創造主のものである——譬えの本体、類似の正確な対応が、ことごとく符合する当人以外の誰にも向けられていない限りは。我々が僕であるのはそのゆえである。我々は神を主として持っているのだから。

12

Succingere debemus lumbos, id est, expediti esse ab impedimentis laciniosae vitae et implicitae; item, lucernas ardentes habere, id est, mentes a fide accensas, et operibus veritatis relucentes; atque ita exspectare Dominum, id est Christum. Unde redeuntem?

PL 2, 433C

我々は腰に帯を締めなければならない。すなわち、だらしなく縺れた生活の障害から解き放たれていることである。また同様に、灯をともしていなければならない。すなわち、信仰によって点火され、真理の業によって輝く心のことである。そしてこのようにして主を、すなわちキリストを待つのである。どこから帰って来る主を、であるか。

13

Si a nuptiis: Creatoris est, cujus nuptiae. Si non Creatoris: nec ipse Marcion invitatus ad nuptias isset, Deum suum intuens detestatorem nuptiarum. Defecit itaque parabola in persona Domini, si non esset cui nuptiae competunt.

PL 2, 433C

もし婚礼から帰って来るのなら、彼は創造主のものである。婚礼は創造主のものだからである。もし創造主のものでないなら、マルキオン自身でさえ、自分の神を婚礼を忌み嫌う者と見なしている以上、婚礼に招かれても行きはしなかったであろう。それゆえ、その主が婚礼に関わりを持つ者でないのなら、この譬えは主という人物において破綻することになる。

14

In sequenti quoque parabola satis errat, qui furem illum, cujus horam si pater familias sciret, non sineret suffodi domum suam, in personam disponit Creatoris. Fur enim Creator quomodo videri potest Dominus totius hominis?

PL 2, 433C

次の譬えにおいても、彼は大いに誤っている。すなわち、その時刻を家長が知っていたなら自分の家に穴を開けさせなかったであろうその盗人を、創造主という人物に当てはめる点においてである。全き人間の主である創造主が、どうして盗人と見なされうるだろうか。

15

Nemo sua furatur aut suffodit, sed ille potius qui in aliena descendit, et hominem a Domino ejus alienat.

PL 2, 434A

誰も自分のものを盗んだり、穴を開けたりはしない。むしろそうするのは、他人のものに侵入し、人間をその主から引き離す者のほうである。

16

Porro, cum furem nobis diabolum demonstret, cujus horam etiam in primordio si homo scisset, nunquam ab eo suffossus esset; propterea jubet ut parati sumus, quia qua non putamus hora, Filius hominis adveniet; non quasi ipse sit fur, sed judex, scilicet eorum qui se non paraverint, nec caverint furem.

PL 2, 434A

さらに、彼が我々に示す盗人とは悪魔のことであって、その時刻を人間が最初から知っていたなら、決してその者によって穴を開けられることはなかったであろう。それゆえ彼は、我々が備えているようにと命じる。なぜなら、思いがけない時刻に、人の子が来るからである。彼自身が盗人であるかのようにではなく、審判者として——すなわち、自らを備えず、盗人に対して警戒しなかった者たちの審判者として、である。

17

Ergo si ipse est Filius hominis, judicem teneo, et in judice Creatorem defendo. Si vero Christum Creatoris in nomine Filii hominis hoc loco ostendit, ut eum furem portendat, qui quando venturus sit, ignoremus, habes supra scriptum, neminem rei suae furem esse: salvo et illo, quod in quantum timendum Creatorem ingerit, in tantum illi negotium agens, Creatoris est.

PL 2, 434A

したがって、もし彼自身が人の子であるなら、私は彼を審判者として保持し、その審判者において創造主を弁護する。だがもし彼が、この箇所で『人の子』の名のもとに創造主のキリストを示し、いつ来るか我々が知らないその盗人として彼を暗示させようとするのなら、上に記した通り、誰も自分自身のものの盗人ではないということが成り立つ。もっとも、これも保たれるべきことだが——創造主を恐るべき者として持ち出す限りにおいて、その分だけ彼は創造主のために働いていることになり、創造主に属することになるのである。

18

Itaque interroganti Petro in illos, an et in omnes parabolam dixisset; ad ipsos et ad universos qui Ecclesiis praefuturi essent, proponit actorum similitudinem, quorum qui bene tractaverit conservos absentia Domini , reverso eo omnibus bonis praeponetur; qui vero secus egerit, reverso Domino qua die non putaverit, hora qua non scierit, illo scilicet filio hominis Christo Creatoris, non fure, sed judice, segregabitur, et pars ejus cum infidelibus ponetur.

PL 2, 434B

そこで、彼らに向けてか、それとも万人に向けてこの譬えを語ったのかと問うペトロに対し、彼らと、諸教会を治めることになるであろうすべての者たちに向けて、代官たちの類似を示す。彼らのうち、主の不在中に同僚の僕たちをよく扱った者は、主が帰って来たときにすべての財の上に立てられ、逆にふるまった者は、主が思いがけない日、知らない時刻に帰って来たとき——すなわち、盗人としてではなく審判者としてのかの人の子、創造主のキリストが帰って来たとき——切り離され、その受け分は不信の者たちと共に置かれることになる。

19

Proinde igitur aut et hic judicem Dominum opponit, et illi catechizat; aut si Deum optimum, jam et illum judicem affirmat, licet nolit haereticus.

PL 2, 434B

したがって、ここでもまた、彼は主を審判者として立て、その方について教えを授けているか、あるいは、もし至善の神を指しているのなら、異端者が望まなくとも、彼はその神をも審判者として確証していることになる。

20

Temperare enim tentant hunc sensum, cum Deo ejus vindicatur: quasi tranquillitatis sit et mansuetudinis, segregare solummodo et partem ejus cum infidelibus ponere, ac si non sit vocatus, ut statui suo redditus, quasi non et hoc ipsum judicato fiat. Stultitia!

PL 2, 434B

実に彼らは、この意味を、自分たちの神のものとして主張されるときには和らげようとする。あたかも、ただ切り離して、その受け分を不信の者たちと共に置くだけのことが、静穏さと柔和さの表れであるかのように、あたかも、その者がその本来の状態に立ち返らされているのであって呼び出されているのではないかのように、あたかも、このこと自体が裁定によってなされているのではないかのように。愚かなことだ。

21

Quis erit exitus segregatorum? Nonne amissio salutis? Siquidem ab eis segregabuntur, qui salutem consequentur. Quis igitur infidelium status? Nonne damnatio? Aut si nihil patientur segregati et infideles, aeque in diverso nihil consequentur retenti et fideles.

PL 2, 434C

切り離された者たちの行き着く先は何であろうか。救いの喪失ではないか。実に彼らは、救いを得ることになる者たちから切り離されるのだから。それでは、不信の者たちの身の上はどうか。断罪ではないか。もし切り離された不信の者たちが何も被らないというのなら、同様に、逆の側では、留められた信仰の者たちも何も得ないことになる。

22

Si vero consequentur salutem retenti et fideles, hanc amittant necesse est ex diverso segregati et infideles. Hoc erit judicium, quod qui intendit, Creatoris est.

PL 2, 434C

だが、もし留められた信仰の者たちが救いを得るのなら、逆の側で切り離された不信の者たちがそれを失うのは必然である。これこそが裁きであり、それを行使する者は創造主に属するのである。

23

Quem alium intelligam, caedentem servos paucis aut multis plagis, et prout commisit illis, ita et exigentem ab eis, quam retributorem Deum? Cui me decet obsequi, nisi remuneratori?

PL 2, 434C

僕たちを少ない鞭で、あるいは多い鞭で打ち、彼らに委ねたところに応じて彼らから求める者を、報いを返す神以外の誰と理解すべきだろうか。報いる者でなければ、私が従うべきは誰であろうか。

24

Proclamat Christus tuus: Ignem veni mittere in terram; ille optimus, nullius gehennae Dominus; qui paulo ante discipulos, ne ignem postularent inhumanissimo viculo, coercuerat. Quando iste Sodomam et Gomorrham nimbo igneo exussit?

PL 2, 434C

お前のキリストは声高に宣言する、『私は地に火を投げ入れるために来た』と——かの至善の者、いかなるゲヘナの主でもない者が、である。彼はつい先ほど、この上なく無情なあの小さな村に対して火を求めないようにと弟子たちを制止していたばかりではないか。この者がいつソドムとゴモラを、燃える豪雨で焼き尽くしたことがあったか。

25

Quando cantatum est: Ignis ante ipsum praecedet , et cremabit inimicos ejus (Ps. XCIII, 3)? Quando et per Osee comminatus est: Ignem emittam in civitates Judae (Os. VIII, 14)? vel per Esaiam: Ignis exarsit ex indignatione mea (Is. XXX, 27)? Non mentiatur.

PL 2, 435A

『火が彼の前を行き、彼の敵どもを焼き尽くすであろう』(詩篇93:3)と歌われたのはいつのことか。またホセアを通して、『私はユダの町々に火を放とう』(ホセア8:14)と脅したのはいつか。あるいはイザヤを通して、『火は私の憤りから燃え上がった』(イザヤ30:27)と言ったのはいつか。偽りを言わせてはならない。

26

Si non est ille qui de rubo quoque ardenti vocem suam emisit, viderit quem ignem intelligendum contendat. Etiamsi figura est, hoc ipso quod de meo elemento argumenta sensui suo sumit, meus est, qui de meis utitur. Illius erit similitudo ignis, cujus et veritas.

PL 2, 435A

もし彼が、燃える柴からその声を発した当人でないのなら、いかなる火を理解すべきだと主張するつもりか、それは彼が自分で見るがよい。たとえそれが比喩であろうとも、まさに我が元素から自分の意味に合う論拠を取っている、そのこと自体によって、彼は私のものである。私のものを用いる者は私に属するのだ。火の類似は、その真理をも持つ当人のものとなるであろう。

27

Ipse melius interpretabitur ignis istius qualitatem, adjiciens: Putatis venisse me pacem mittere in terram? Non, dico vobis, sed separationem. Machaeram quidem scriptum est; sed Marcion emendat, quasi non et separatio opus sit machaerae.

PL 2, 435A

彼自身が、その火の性質をよりよく説明してくれるであろう。こう付け加えているからである。『私が地に平和をもたらすために来たと思っているのか。そうではない、私は言っておく、分裂をもたらすために来たのだ』と。実際に書かれているのは『剣』であるが、マルキオンはそれを直している——あたかも分裂もまた剣の仕業ではないかのように。

28

Igitur et ignem eversionis intendit, qui pacem negavit. Quale praelium, tale et incendium. Qualis machaera, talis et flamma, neutra congruens Domino.

PL 2, 435B

したがって、平和を否定した者は、破壊の火をも意図しているのである。戦がどのようなものであれば、その火事もそのようなものである。剣がどのようなものであれば、その炎もそのようなものである。そのいずれも、〔マルキオンの〕主にはふさわしくない。

29

Denique: Dividetur, inquit, pater in filium, et filius in patrem; et mater in filiam, et filia in matrem; et nurus in socrum, et socrus in nurum.

PL 2, 435B

最後にこう言う。『父は子に分かれ、子は父に分かれ、母は娘に、娘は母に、嫁は姑に、姑は嫁に分かれるであろう』と。

30

Hoc praelium inter parentes, si in ipsis verbis tuba cecinit prophetae, vereor ne Michaeas (Mich. VII, 6) Christo Marcionis praedicarit.

PL 2, 435B

この身内の間の戦い——もし預言者のラッパがまさにこれらの言葉のうちに鳴り響いたのだとすれば——私は、ミカ(ミカ7:6)がマルキオンのキリストのために預言したのではないかと恐れる。

31

Et ideo hypocritas pronuntiabat, coeli quidem et terrae faciem probantes, tempus vero illud non dinoscentes; quo scilicet adimplens omnia quae super ipsos fuerunt praedicata, nec aliter docens, debuerat agnosci.

PL 2, 435B

そしてそれゆえ彼は、彼らを偽善者と宣告していたのである——天と地の様相を見分けながら、あの時をわきまえない者たちを。なぜなら、まさにその時においてこそ、彼らについて予告されていたすべてのことを成就しつつ、それと異なることを何も教えなかった彼は、認められるべきであったからである。

32

Caeterum, quis posset ejus tempora nosse, cujus per quae probaret non habebat? Merito exprobrat etiam, quod justum non a semetipsis judicarent. Olim hoc mandat per Zachariam (Zach. VIII, 16): Justum judicium et pacatorium judicate.

PL 2, 435C

しかし、それによって証明する手立てを何も持たない者の時を、いったい誰が知りえたであろうか。彼はまた、彼らが自分自身で正しいことを判断しないと、当然にも咎めている。この命令は昔、ゼカリヤ(ゼカリヤ8:16)を通して、『正しく穏やかな裁きを行え』と与えられていたものである。

33

Per Hieremiam (Jerem. XXII, 3): Facite judicium et justitiam. Per Esaiam (Is. I, 17; V. 6): Judicate pupillo, et justificate viduam; imputans etiam vineae Sorech, quod non judicium fecisset, sed clamorem.

PL 2, 435C

エレミヤ(エレミヤ22:3)を通しては、『裁きと正義を行え』と。イザヤ(イザヤ1:17、5:6)を通しては、『孤児のために裁き、寡婦を義とせよ』と。またソレクの葡萄畑に対しては、裁きではなく叫びを生じさせたと咎めている。

34

Qui ergo docuerat ut facerent ex praecepto, is exigebat ut facerent et ex arbitrio. Qui seminaverat praeceptum, ille et redundantiam ejus urgebat. Jam vero quam absurdum ut ille mandaret juste judicare, qui Deum judicem justum destruebat!

PL 2, 436A

かくして、命令によって行うようにと教えていた当人が、自らの判断によっても行うようにと求めていたのである。命令を蒔いた当人が、その溢れ出るところをも促していたのである。ところが今や、神を正しい審判者として破壊しつつある者が、正しく裁くようにと命じるとは、なんと不条理なことであろうか。

35

Nam et judicem qui mittit in carcerem, nec ducit inde, nisi soluto etiam novissimo quadrante, in persona Creatoris obtrectationis nomine disserunt. Ad quod necesse habeo eodem gradu occurrere.

PL 2, 436A

実に彼らは、獄に投げ入れ、最後の一クァドランスまで支払われるまではそこから連れ出さない審判者について、貶めの名のもとに、創造主という人物に当てはめて論じている。これに対して、私は同じ次元で応じなければならない。

36

Quotiescumque enim severitas Creatoris opponitur, totiens illius est Christus, cui per timorem cogit obsequium.

PL 2, 436A

創造主の厳格さが彼に対して持ち出されるたびごとに、そのたびごとに、恐れによって服従を強いる、そのキリストは創造主のものとなるからである。

Liber IV, Caput XXX

第IV巻 第XXX章PL 2, 436A
1

Quaestionem rursus de curatione sabbato facta, quomodo discussit: Unusquique vestrum sabbatis non solvit asinum aut bovem suum a praesepi, et ducit ad potum?

PL 2, 436A

安息日になされた癒しについての問いを、彼は再びどのように論じたか。「汝らのうちの誰であれ、安息日に自分の驢馬や牛を飼い葉桶から解いて、水を飲ませに連れて行かないだろうか」と。

2

Ergo secundum conditionem Legis operatus, Legem confirmavit, non dissolvit, jubentem nullum opus fieri, nisi quod fieret omni animae, quanto potius humanae? Parabolarum congruentiam ubique recognoscor exigere.

PL 2, 436B

したがって、彼は律法の定めに従って行動することで、律法を確証したのであり、廃棄したのではない。律法は、いかなる魂のためになされることでなければ、いかなる業もなしてはならないと命じているのだから、まして人間の魂のためであれば尚更ではないか。私が譬えの符合をいたるところで求めることは、周知のとおりである。

3

Simile est regnum Dei, inquit, grano sinapis, quod accepit homo, et seminavit in horto suo. Quis in persona hominis intelligendus?

PL 2, 436B

「神の国は、からし種に似ている。人がそれを受け取り、自分の庭に蒔いた」と彼は言う。この人物において、誰を理解すべきか。

4

Utique Christus: quia licet Marcionis, filius hominis est dictus, qui accepit a Patre semen regni, sermonem scilicet Evangelii, et seminavit in horto suo, utique in mundo, puta nunc in homine.

PL 2, 436B

明らかにキリストである。というのも、たとえマルキオンのものであっても、彼は人の子と呼ばれており、父から国の種、すなわち福音の言葉を受け取り、それを自分の庭に、すなわち世界に、あるいは今は人間のうちにと考えてもよいが、蒔いたのだからである。

5

Sed cum in suo horto dixerit, nec mundus autem nec homo illius sit, sed Creatoris; ergo qui in suum seminarit, nec Creator ostenditur.

PL 2, 436B

だが、彼が「自分の庭に」と言った以上、世界も人間も彼のものではなく、創造主のものである。したがって、自分のものに蒔いた者は、創造主にほかならないと示されるのである。

6

Aut si, ut hunc laqueum evadant, converterint hominis personam a Christo, in hominem accipientem semen regni, et seminantem in horto cordis sui; nec ipsa materia alii conveniet quam Creatori.

PL 2, 436B

あるいは、もしこの罠を逃れようとして、彼らが「人」という人物をキリストから転じさせ、国の種を受け取ってそれを自分の心の庭に蒔く人間のことだと解するとしても、その材料そのものが、創造主以外の誰にもふさわしくはならない。

7

Quale est enim ut lenissimi Dei regnum significet semen, quod etiam judicii fervor lacrymosa austeritate subsequitur? De sequenti plane similitudine vereor, ne forte alterius Dei regno portendat.

PL 2, 436C

そもそも、この上なく柔和な神の国を、裁きの熱と涙を誘う厳しさが後に続くような種が意味するとは、いったいどういうことか。次の譬えについては、それがひょっとして別の神の国を暗示しているのではないかと、私は明らかに危惧している。

8

Fermento enim comparavit illud, non azymis, quae familiariora sunt Creatori. Congruit et haec conjectura mendicantibus argumenta.

PL 2, 436C

彼はそれを、創造主により親しい種なしパンにではなく、パン種になぞらえた。この推測もまた、論拠を乞い求める者たちにこそふさわしい。

9

Itaque et ego vanitatem vanitate depellam, fermentationem quoque congruere dicens regno Creatoris, quia post illam clibanus vel furnus gehennae sequatur. Quoties adhuc se judicem ostendit, et in judice Creatorem! Quoties utique ejecit, et damnat rejiciendo!

PL 2, 436C

そこで私もまた、空しさを空しさによって追い払おう。発酵もまた創造主の国にふさわしいと言うことによって、である。なぜなら、その後にゲヘナの炉あるいは竈が続くからである。彼は幾たびとなく自らを審判者として示し、その審判者において創造主を示していることか。彼は幾たびとなく追い出し、退けることによって断罪していることか。

10

Sicut hic quoque: Cum surrexerit, inquit, pater familias . Quo, nisi quo dixit Esaias (Is., II, 19): Cum surrexerit comminuere terram? Et cluserit ostium; utique excludendis iniquis, quibus pulsantibus respondebit: Nescio unde sitis?

PL 2, 437A

ここでもまた同様である。「家長が立ち上がったとき」と彼は言う。イザヤが(イザヤ2:19)「彼が地を打ち砕くために立ち上がるとき」と言ったのと、どこが違うだろうか。「そして戸を閉ざしたとき」——まさに不義の者たちを締め出すためであり、彼らが叩いても、「汝らがどこの者か、私は知らない」と答えることになるのである。

11

Et rursus enumerantibus quod coram illo ederint, et biberint, et in plateis eorum docuerit, adjiciet: Recedite a me omnes operarii iniquitatis: illic erit fletus et frendor dentium. Ubi?

PL 2, 437A

そして再び、彼らが「あなたの前で飲み食いし、あなたは私たちの通りで教えられました」と数え上げるとき、彼はこう付け加える。「不義を行う者どもよ、皆私から離れ去れ。そこには泣きと歯ぎしりとがあるであろう」と。どこにか。

12

Foris scilicet, ubi erunt exclusi, ostio cluso ab eo: ergo erit poena, a quo fit exclusio in poenam, cum videbunt justos introeuntes in regnum Dei, se vero detineri foris. A quo? Si a Creatore, quis erit ergo intus recipiens justos in regnum? Deus bonus.

PL 2, 437A

もちろん外である。彼によって戸を閉ざされ、締め出された者たちがいる場所である。したがって、義人たちが神の国に入って行くのを見ながら、自分たちは外に留め置かれるとき、その締め出しを罰として行う者による罰が存在することになる。誰によってか。もし創造主によってなら、では内にあって義人たちを国に迎え入れる者は誰なのか。善き神である。

13

Quid ergo illuc Creatori, ut foris detineat in poenam, quos adversarius ejus exclusit, suscipiendos a se, utique magis in adversarii bilem? Sed et ille exclusurus iniquos, sciat utique Creatorem illos detenturum in poenam, aut non sciat oportet.

PL 2, 437B

では、創造主にそこで何の用があるのか——自分の敵対者が締め出した者たちを、罰のために外に留め置くとは。むしろ彼らは、その敵対者への意趣返しとして、なおのこと自分自身によって迎え入れられるべきではないか。しかし他方、不義の者たちを締め出そうとする、かの善き神のほうも、創造主がその者たちを罰のために留め置くことになると知っているか、知らずにいるかのいずれかでなければならない。

14

Ergo, aut nolente eo detinebuntur, et minor est illo qui detinet, cedens ei nolens; aut si vult ita fieri, ipse ita faciendum judicavit, et non erit melior Creatore, ipse auctor infamiae Creatoris.

PL 2, 437B

したがって、その者の意に反して彼らが留め置かれるのなら、彼は留め置く当の者より劣る者であり、不本意ながら屈していることになる。あるいは、もし彼がそうなることを望むのなら、彼自身がそうなされるべきだと判定したことになり、彼は創造主より善き者ではなくなる——彼自身が創造主の悪評を作り出した当人となるのだから。

15

Haec si nulla ratione consistunt, ut alius punire, alius liberare credatur, unius erit tam judicium quam et regnum; et dum unius est utrumque, qui et judicat, Creatoris est.

PL 2, 437B

もしこれらのことが、一方が罰し、他方が解放すると信じられるという点で、いかなる道理にも立たないのなら、裁きも国も同じ一人のものとなる。そして両者が一人のものである以上、裁く当人も創造主に属することになる。

Liber IV, Caput XXXI

第IV巻 第XXXI章PL 2, 437C
1

Ad prandium vel ad coenam quales vocari jubet? Quales ostenderat per Esaiam (Is., LVIII, 7): Confringe panem tuum esurienti, et mendicos, et qui sine tecto sunt, induc in domum tuam; qui scilicet humanitatis istius vicem retribuere non possint.

PL 2, 437C

彼は昼食あるいは夕食にどのような者たちを招くようにと命じるのか。イザヤ(イザヤ58:7)を通してすでに示しておいたような者たちである。「飢えた者にお前のパンを裂き与え、物乞いする者や、屋根のない者たちを家に招き入れよ」——すなわち、この親切に対して返礼をなすことのできない者たちである。

2

Hanc si Christus captari vetat, in resurrectione eam repromittens, Creatoris est forma, cui non placent amantes munera, sectantes retributionem. Etiam invitatoris parabola cui magis parti occurrat, expende. Homo quidam fecit coenam, et vocavit multos.

PL 2, 437C

もしキリストが、この返礼を求めることを禁じ、代わりに復活においてそれを約束するのなら、これは創造主の形そのものである。創造主にとっては、贈り物を愛し、返礼を追い求める者たちは喜ばれない。招く者の譬えが、どちらの側により当てはまるかも吟味してみよ。「ある人が夕食を設けて、大勢の人を招いた」。

3

Utique coenae paratura vitae aeternae saturitatem figurat. Dico primo, extraneos et nullius juris affines invitari ad coenam non solere; certe facilius solere domesticos et familiares.

PL 2, 437C

夕食の支度は、確かに永遠の生命の満ち足りることを表している。まず私は言う、通例、見ず知らずの者や、何の縁もない者が夕食に招かれることはなく、むしろ家の者や身内の者が招かれるのが常であると。

4

Ergo Creatoris est invitasse, ad quem pertinebant qui invitabantur, et per Adam qua homines, et per Patres qua Judaici, non ejus ad quem neque natura pertinebant, neque praerogativa.

PL 2, 437C

したがって、招くことは創造主のものである。招かれた者たちは彼に属していたのだから——アダムを通しては人間として、族長たちを通してはユダヤ人として。彼らが、本性によっても特権によっても属さなかった者のものではない。

5

Dehinc, si is mittit ad convivas, qui coenam paravit; sic quoque Creatoris est coena, qui misit ad convivas admonendos, ante jam vocatos per Patres, admonendos autem per Prophetas: non qui neminem miserit ad monendum, nec qui nihil prius egerit ad vocandum, sed ipse descenderit subito: tantum quod innotescens, jam invitans; tantum quod invitans, jam in convivium cogens; eamdem faciens horam coenandi, et ad coenam invitandi.

PL 2, 437D

さらに、夕食を設けた当人が客たちのもとに使いを送るのであれば、この夕食もまた創造主のものである。族長たちを通してすでに招いておいた客たちに、預言者たちを通して促す使いを送った当人だからである。誰にも促す使いを送らず、招くために先立って何もせず、ただ自ら突然降りて来て、知られるやいなや招き、招くやいなや宴席へと強いる者ではない。食事の時刻と、夕食への招きの時刻とを同じくする者ではないのである。

6

Excusant se invitati. Si ab alio Deo, merito, quia subito invitati. Si non merito, ergo nec subito. Si autem non subito invitati; ergo a Creatore, a quo olim.

PL 2, 438A

招かれた者たちは自らを弁明する。もし別の神によってなら、それも当然である。突然招かれたのだから。もし当然でないなら、突然でもなかったことになる。だが、もし突然招かれたのでないなら、それは昔から招いてきた創造主によるものである。

7

Cujus denique declinaverant vocationem tunc primo dicentes ad Aaronem (Exod., XXXII, 1): Fac nobis deos, qui praeeant nobis; atque exinde (Is., VI, 10): Aure audientes et non audientes, vocationem scilicet Dei; qui pertinentissime ad hanc parabolam per Hieremiam (Jerem., XI, 40): Audite, inquit, vocem meam, et ero vobis in Dominum, et vos mihi in populum; et ibitis in omnibus viis meis quascumque mandavero vobis.

PL 2, 438A

実に彼らは、その召しをすでにその最初のときに拒んでいた。アロンに向かって(出エジプト32:1)「我々に先立って行く神々を作れ」と言ったときに、である。そしてそれ以来(イザヤ6:10)「耳では聞きながら聞かない」ということが——すなわち神の召しについて——続いた。この譬えに実に的確に対応するのは、エレミヤ(エレミヤ11:40)を通しての言葉である。「私の声を聞け。そうすれば私は汝らの主となり、汝らは私の民となるであろう。そして、私が汝らに命じるすべての道を、汝らは歩むであろう」と彼は言う。

8

Ecce invitatio Dei. Et non audierunt, inquit, et non adverterunt aurem suam. Ecce recusatio populi. Sed abierunt in iis quae concupierunt corde suo malo. Agrum emi, et boves mercatus sum, et uxorem duxi.

PL 2, 438A

見よ、神の招きを。「そして彼らは聞かず」と彼は言う、「耳を傾けなかった」と。見よ、民の拒絶を。「しかし彼らは、その悪しき心が欲したものへと去って行った」。「私は畑を買った、牛を買い求めた、妻を娶った」。

9

Et adhuc ingerit (Jerem., VII, 24): Et emisi ad vos omnes famulos meos Prophetas. Hic erit Spiritus Sanctus admonitor convivarum, die et ante lucem. Et non audiit populus meus, et non intendit auribus suis, et obduravit collum suum.

PL 2, 438B

そして彼はさらに付け加える(エレミヤ7:24)。「そして私は汝らに、私の僕である預言者たちすべてを遣わした」と。これこそ、日ごと、夜明け前から客たちを促す聖なる霊であろう。「しかし私の民は聞かず、耳を傾けず、その首を頑なにした」。

10

Hoc ut patrifamilias renuntiatum est, motus tunc (bene quod et motus; negat enim Marcion moveri Deum suum, ita et hoc meus est), mandat de plateis et vicis civitatis facere sublectionem.

PL 2, 438B

これが家長に報告されると、彼はそのとき動かされ(それも都合がよい、動かされたということが。マルキオンは自分の神が動かされることを否定するのだから、これもまた私のものである)、都市の広場と路地から人を集めるようにと命じる。

11

Videamus an eo sensu quo rursus per Hieremiam (Jerem., II, 31): Numquid solitudo factus sum domui Israelis? aut terra in incultum derelicta? id est, Numquid non habeo quos allegam, aut unde allegam? Quoniam dixit populus meus, Non venimus ad te.

PL 2, 438B

これが再びエレミヤ(エレミヤ2:31)を通しての、あの意味においてであるかどうかを見てみよう。「私はイスラエルの家にとって荒れ野となったのか。あるいは耕されぬまま捨て置かれた地となったのか」——すなわち、「私には連れて来るべき者も、連れて来るべき所もないのか」ということである。「なぜなら、私の民は『我々はあなたのもとに行かない』と言ったから」。

12

Itaque misit ad alios vocandos, ex eadem adhuc civitate. Dehinc loco abundante, praecepit etiam de viis et sepibus colligi, id est, nos jam de extraneis gentibus; illa scilicet aemulatione, qua in Deuteronomio (Deut., XXXII, 20): Avertam faciem meam ab eis, et monstrabo quid illis in novissimis, id est alios possessuros locum eorum: quoniam genitura perversa est, filii in quibus fides non est.

PL 2, 438C

そこで彼は、なお同じ都市から、他の者たちを招くために遣わした。次いで、なおも場所に余裕があったので、道や垣根からも人を集めるようにと命じた。すなわち、今や異邦の民である我々からということである。それはまさに、申命記(申命記32:20)にあるあの嫉妬によるものである。「私は彼らから顔をそむけ、終わりの日に彼らに何が起こるかを示そう」——すなわち、他の者たちが彼らの場所を所有することになる、ということである。「なぜなら、それは曲がった世代であり、信仰のない子らだからである」。

13

Illi obaemulati sunt me in non Deo, et provocaverunt in iram in idolis suis; et ego obaemulabor eos in non natione, in natione insipienti provocabo eos in iram; in nobis scilicet, quorum spem Judaei gerunt, de qua illos gustaturos negat Dominus: derelicta Sione (Is., I, 8) tanquam specula in vinea et in cucumerario casula, posteaquam et novissimam in Christo invitationem recusavit.

PL 2, 438C

「彼らは、神ならぬものによって私を妬ませ、自分たちの偶像によって私を怒らせた。だから私も、民ならぬ者たちによって彼らを妬ませ、愚かな民によって彼らを怒らせよう」——すなわち我々によってである。ユダヤ人が抱いている望みは我々のことなのだが、主はその望みを彼らが味わうことを否定する。シオンは(イザヤ1:8)、キリストにおける最後の招きをも拒んだのちには、葡萄畑の見張り小屋、胡瓜畑の仮小屋のように見捨てられている。

14

Quid ex hoc ordine secundum dispositiones et praedicationes Creatoris recensendo competere potest illi, cujus nec ordinem habet, nec dispositionem ad parabolae conspirationem, qui totum opus semel fecit?

PL 2, 438D

創造主の配剤と宣べ伝えに従って進むこの順序のうち、いったい何が、譬えの一致にふさわしい順序も配剤も持たず、業の全体を一挙になしてしまった当の者に当てはまりうるだろうか。

15

Aut quae erit prima vocatio ejus, et quae secundo actu admonitio? Ante debent alii excusare, postea alii convenisse. Nunc autem pariter utramque partem invitare venit, de civitate, de sepibus, adversus speculum parabolae.

PL 2, 438D

あるいは、彼の第一の召しとは何であり、第二の行為による促しとは何であるのか。まず一部の者たちが弁明し、その後で別の者たちが集まって来るのでなければならない。ところが今、彼は都市からも垣根からも、両方の側を同時に招きに来る——譬えの写しに反して。

16

Nec potest jam fastidiosos judicare, quos nunquam retro invitavit, quos cum maxime aggreditur. Aut si de futuro eos judicat contempturos vocationem; ergo et sublectionem loco eorum ex gentibus de futuro portendit.

PL 2, 439A

彼はまた、以前に一度も招いたことがなく、まさに今初めて近づいている者たちを、招きを鼻であしらう者たちだと裁くこともできない。あるいは、もし彼が彼らが将来招きを蔑ろにするであろうと予め裁くのであれば、彼はまた、彼らに代わる異邦人からの集めをも、将来のこととして予告していることになる。

17

Plane ad hoc secundo venturus est ut gentibus praedicet. Et si venturus est autem, puto non quasi vocaturus adhuc convivas, sed jam collocaturus.

PL 2, 439A

明らかに、そのために彼は二度目に来て異邦人に宣べ伝えることになるはずである。だが、もし彼が来ることになるのなら、それはまだ客を招くためではなく、もはや座に着かせるためであろうと私は思う。

18

Interea qui coenae istius vocationem in coeleste convivium interpretatis spiritalis saturitatis et jucunditatis, memento et terrenas promissiones vini et olei et frumenti, et ipsius civitatis, aeque in spiritalia figurari a Creatore.

PL 2, 439A

ところで、この夕食への招きを、霊的な満ち足りと喜びの天の宴と解釈する諸君は、葡萄酒と油と穀物、そして都そのものについての地上的な約束もまた、創造主によって同様に霊的な事柄を予型として表しているということを、思い起こすがよい。

Liber IV, Caput XXXII

第IV巻 第XXXII章PL 2, 439B
1

Ovem et drachmam perditam quis requirit? Nonne qui perdidit? Quis autem perdidit? Nonne qui habuit? Quis vero habuit? Nonne cujus fuit? Si igitur homo non alterius est res, quam Creatoris; is eum habuit, cujus fuit. Is perdidit, qui habuit.

PL 2, 439B

失われた羊と銀貨とを探すのは誰であるか。失った者ではないか。では誰が失ったのか。持っていた者ではないか。では誰が持っていたのか。それが誰のものであったか、その当人ではないか。したがって、もし人間が創造主以外の誰のものでもないのなら、それを持っていたのは、それがその者のものであった当人である。持っていた者が、それを失ったのである。

2

Is requisivit, qui perdidit. Is invenit, qui quaesivit. Is exultavit, qui invenit. Ita utriusque parabolae argumentum vacat circa eum, cujus non est ovis neque drachma, id est homo.

PL 2, 439B

失った者が探し求めたのである。探した者が見出したのである。見出した者が喜んだのである。かくして、両方の譬えの論拠は、羊も銀貨も——すなわち人間も——自分のものではない当の者については、成り立たないのである。

3

Non enim perdidit, quia non habuit; nec requisivit, quia non perdidit; nec invenit, quia nec requisivit; nec exultavit, quia non invenit.

PL 2, 439B

なぜなら彼は、持っていなかったのだから失うこともなく、失わなかったのだから探し求めることもなく、探し求めなかったのだから見出すこともなく、見出さなかったのだから喜ぶこともなかったからである。

4

Atque adeo exultare illius est de poenitentia peccatoris, id est, de perditi recuperatione, qui se professus est olim male peccatoris poenitentiam quam mortem.

PL 2, 439B

そしてまさに、罪人の悔い改めについて——すなわち、失われた者の回復について——喜ぶことは、かつて自ら、罪人の死よりもその悔い改めを望むと公言した当人に属することなのである。

Liber IV, Caput XXXIII

第IV巻 第XXXIII章PL 2, 439C
1

Quibus duobus dominis neget posse serviri, quia alterum offendi sit necesse, alterum defendi, ipse declarat, Deum proponens et mammonam. Deinde mammonam quem intelligi velit, si interpretem non habes, ab ipso potes discere.

PL 2, 439C

仕えることはできないと彼が言うその二人の主人が誰と誰であるかは——一方を怒らせ、他方を立てることが必然だからそう言うのだが——彼自身が、神とマンモナとを並べ挙げることによって明らかにしている。次に、マンモナを何と解すべきつもりでいるのかは、たとえお前が解釈者を持たなくとも、彼自身から学ぶことができる。

2

Admonens enim nos, de saecularibus suffragia nobis prospicere amicitiarum, secundum servi illius exemplum, qui ab actu summotus, dominicos debitores diminutis cautionibus revelat in subsidium sibi.

PL 2, 439C

というのも彼は、あの家令の例にならって、世俗の事柄から友情という後ろ盾を自分のために備えるようにと、我々に戒めておられるからである。あの家令は、職務から退けられ、証文の額を減らして主人の債務者たちの負担を軽くし、自分の助けとしたのである。

3

Et ego, inquit, dico vobis, facite vobis amicos de mammona injustitiae; de nummo scilicet, de quo et servus ille. Injustitiae enim auctorem et dominatorem totius saeculi nummum scimus omnes.

PL 2, 439C

「そして私は汝らに言う、不義のマンモナによって己のために友を造れ」——つまり金銭によってである、あの家令が用いたのと同じものによって。というのも、不義の元凶であり、この世全体の支配者であるのが金銭であることを、我々は皆知っているからである。

4

Cui famulatam videns Pharisaeorum cupiditatem, ammentavit hanc sententiam: Non potestis Deo servire et mammonae.

PL 2, 439C

その〔金銭〕に仕えているファリサイ派の強欲を見て、彼はこの言葉を投げ放った。「汝らは神とマンモナとに仕えることはできない」。

5

Irridebant denique Pharisaei pecuniae cupidi, quod intellexissent scilicet mammonam de nummo dictum, ne quis existimet in mammona Creatorem intelligendum, et Christum a Creatoris illos servitute revocasse.

PL 2, 439D

そして事実、金銭を貪るファリサイ派の者たちは嘲笑した。マンモナが金銭について言われたのだと理解していたからである。それは、誰かがマンモナに創造主を解すべきだと考えたり、キリストが彼らを創造主への隷属から呼び戻したのだと考えたりすることのないようにするためである。

6

Quid? nunc potius ex hoc disce, unum a Christo Deum ostensum. Duos enim dominos nominavit, Deum et mammonam, Creatorem et nummum. Denique, non potestis Deo servire: utique ei, cui servire videbantur; et mammonae, cui magis destinabantur.

PL 2, 440A

それがどうしたというのか。むしろ今、このことから、キリストによって唯一の神が示されたのだと学ぶがよい。彼は二人の主人を名指したのである、神とマンモナ、すなわち創造主と金銭とを。そして「汝らは神に仕えることはできない」とは、まさに彼らが仕えていると見えていたその方に対してのことであり、「マンモナに」とは、彼らがより多く身を捧げていたそのものに対してのことである。

7

Quod si ipse alium se ageret, non duos dominos, sed tres demonstrasset. Et Creator enim Dominus, quia Deus. Et utique magis dominus, quam mammonas; magisque observandus, qua magis dominus.

PL 2, 440A

もし彼自身が別の神を代表していたのだとすれば、二人の主人ではなく三人の主人を示したことになったであろう。というのも、創造主もまた主であるからだ、神であるがゆえに。しかも創造主はマンモナよりもいっそう主であり、より多く主であるだけ、いっそう重んじられ仕えられるべき方でもある。

8

Quare est enim, ut qui mammonam dominum dixerat, et cum Deo junxerat, vere ipsorum dominum taceret, id est Creatorem? Aut numquid tacendo eo, concessit serviendum ei esse, si solummodo sibi et mammonae negavit posse serviri?

PL 2, 440A

というのは、マンモナを主と呼び、神と並べておきながら、彼らの真の主、すなわち創造主については黙っている、などということがどうしてありえようか。それとも、そのことについて黙っていることによって、彼に仕えるべきことを認めたのであろうか、もしただ自分とマンモナとに仕えることができないとだけ否定したのならば。

9

Ita, cum unum Deum ponit nominaturus et Creatorem, si alius esset ipse, Creatorem nominavit, quem dominum sine alio Deo non posuit. Et illud itaque relucebit, quomodo dictum: Si in mammona injusto fideles non extitistis, quod verum est quis vobis credet?

PL 2, 440B

こうして、彼が唯一の神を立てるとき——もし彼自身が別の神であったなら、創造主をも名指さねばならなかったはずだが——彼が名指したのはほかならぬ創造主であって、その創造主を主として置くにあたり、他の神を並べ立てることはしなかったのである。それゆえ、次の言葉がどう言われたかも明らかになるであろう。「もし汝らが不義のマンモナにおいて忠実でなかったならば、真実なものを誰が汝らに委ねようか」。

10

In nummo scilicet injusto, non in Creatore, quem et Marcion justum facit. Et si in alieno fideles inventi non estis, quod meum est quis dabit vobis? Alienum enim debet esse a servis Dei, quod injustum est.

PL 2, 440B

すなわち不義の金銭においてであって、創造主においてではない。創造主こそは、マルキオンでさえ正しい方としているのである。「そしてもし汝らが他所のものにおいて忠実であると見出されなかったならば、私のものを誰が汝らに与えようか」。というのも、神の僕たちにとって、不義であるものは他所のものであるはずだからである。

11

Creator autem, quomodo alienus erat Pharisaeis, proprius Deus Judaicae gentis? Si ergo haec non cadunt in Creatorem, sed in mammonam, quis vobis credet quod verius est? et quis vobis dabit quod meum est? Non potest quasi alius dixisse de alterius Dei gratia.

PL 2, 440B

しかし創造主が、ユダヤの民族に固有の神でありながら、ファリサイ派にとってどうして他所のものでありえようか。それゆえ、もしこれらのことが創造主にではなくマンモナに当てはまるのであれば、「誰がより真実なものを汝らに委ねようか、また誰が私のものを汝らに与えようか」とは、別の神の恩寵について、別の神であるかのように言ったのではありえない。

12

Tunc enim videretur ita dixisse, si eos in Creatorem, non in mammonam infideles notando, per Creatoris mentionem distinctiones fecisset Dei alterius, non commissuri suam veritatem infidelibus Creatoris.

PL 2, 440C

というのも、もし彼が、彼らをマンモナに対してではなく創造主に対して不忠実であると咎め、その創造主への言及を通じて、別の神——創造主に不忠実な者たちには自分の真理を委ねようとしない神——の区別を立てたのであれば、その時こそ、彼はそのように言ったと見えたことであろうからだ。

13

Quomodo tunc alterius videri potest, si non ad hoc proponatur, ut a te de qua agitur separetur?

PL 2, 440C

その場合、これがどうして別の神のものと見えることができようか。もしこの言葉が、まさに論じられている当のものをお前〔の神〕から切り離すために出されたのでなければ。

14

Si autem et justificantes se coram hominibus Pharisaei, spem mercedis in homine ponebant, illo eos sensu increpabat, quo et propheta Hieremias (Jerem., XVII, 5): Miser homo, qui spem habet in homine.

PL 2, 440C

また、人々の前で自分を義とするファリサイ派が、報いへの望みを人間に置いていたのだとすれば、彼は預言者エレミヤと同じ意味で彼らを叱責していたのである。(エレミヤ17:5)「人間に望みを置く者は惨めな人間である」。

15

Si et adjicit: Scit autem Deus corda vestra; illius Dei vim commemorabat, qui lucernam se pronuntiabat, scrutantem renes et corda.

PL 2, 440C

また彼が「しかし神は汝らの心を知っておられる」と付け加えるのであれば、彼は、自らを灯として、腎と心とを探る者であると宣言したあの神の力を思い起こさせていたのである。

16

Si superbiam tangit: Quod elatum est apud homines, perosum est Deo, Esaiam ponit ante oculos (Is., II, 12): Dies enim Domini sabaoth, in omnem contumeliosum et superbum, in omnem sublimem et elatum; et humiliabuntur.

PL 2, 440C

また彼が高慢に触れて「人間たちの間で高められたものは、神に忌み嫌われる」と言うとき、彼はイザヤを目の前に置いているのである。(イザヤ2:12)「万軍の主の日は、すべて侮り高ぶる者、すべて高く上げられ高められた者の上に臨み、そして彼らは低くされるであろう」。

17

Possum jam colligere, cur tanto aevo Deus Marcionis fuerit in occulto. Exspectabat, opinor, donec haec omnia disceret a Creatore.

PL 2, 440D

私はもはや、マルキオンの神がなぜこれほど長い時代にわたって隠れていたのかを、推し量ることができる。思うに彼は、これらすべてを創造主から学び終えるまで待っていたのであろう。

18

Didicit ergo usque ad Joannis tempora, atque ita exinde processit annuntiare regnum Dei dicens: Lex et Prophetae usque ad Joannem, ex quo regnum Dei annuntiatur.

PL 2, 441A

それゆえ彼はヨハネの時代に至るまで学び、そしてそれから初めて、神の国を告げ知らせに進み出て言った。「律法と預言者たちはヨハネまでであり、それ以来、神の国が告げ知らされている」。

19

Quasi non et nos limitem quemdam agnoscamus Joannem constitutum inter vetera et nova, ad quem desineret judaismus, et a quo inciperet christianismus: non tamen ut ab alia virtute facta sit sedatio Legis et Prophetarum, et initiatio Evangelii, in quo est Dei regnum, Christus ipse.

PL 2, 441A

あたかも我々もまた、ヨハネが古きものと新しきものとの間に立てられた一種の境界であり、そこでユダヤ教が終わり、そこからキリスト教が始まると認めていないかのように。しかしそれは、律法と預言者たちの休止と、福音——そのうちに神の国が、すなわちキリスト自身がある——の開始とが、別の〔神の〕力によってなされたということではない。

20

Nam etsi probavimus et vetera transitura et nova successura (Is., XLIII, 19) praedicari a Creatore; si et Joannes antecursor et praeparator ostenditur viarum Domini, Evangelium superducturi, et regnum Dei promulgaturi; et ex hoc jam quod Joannes venit, ipse erit Christus, qui Joannem erat subsecuturus, ut antecursorem; et si desierunt vetera, et coeperunt nova interstite Joanne, non erit mirum quod ex dispositione est Creatoris, ut aliunde magis probetur, quam ex Legis et Prophetarum in Joannem occasu, et exinde ortu, regnum Dei.

PL 2, 441A

というのも、たとえ我々が、古きものが過ぎ去り、新しきものが続くことは創造主によって告げられている、と証明していたとしても(イザヤ43:19)、また、ヨハネが、福音をもたらし神の国を公布しようとする主の道の先駆者・備え人として示されているとしても、そしてヨハネが来たというまさにこのことのゆえに、その先駆者に続くはずであった方こそがキリストであることになるとしても、また、古きものがヨハネを境として終わり、新しきものが始まったのだとしても——それが創造主の配剤によることが、律法と預言者たちがヨハネにおいて没し、そこから神の国が興ったというこの一事からよりも、むしろ他の点からいっそう証明されるとしても、驚くには当たらないであろう。

21

Transeat igitur coelum et terra citius, sicut et Lex et Prophetae, quam unus apex verborum Domini. Verbum enim, inquit (Is., XL, 8) Esaias, Dei nostri manet in aevum.

PL 2, 441B

それゆえ、天と地は、律法と預言者たちと同様に、主の言葉の一画すら過ぎ去るよりも先に過ぎ去るがよい。「なぜなら」とイザヤは言う(イザヤ40:8)、「我々の神の言葉は世々にわたって留まる」からである。

22

Nam quoniam in Esaia jam tunc Christus, Sermo scilicet et spiritus Creatoris, Joannem praedicarat, vocem clamantis in deserto, parare viam Domini, in hoc venturum ut Legis et Prophetarum ordo exinde cessaret, per adimpletionem, non per destructionem, et regnum Dei a Christo annuntiaretur; ideo subtexuit, facilius elementa transitura, quam verba sua; confirmans hoc quoque, quod de Joanne dixerat, non praeteriisse.

PL 2, 441B

というのも、既にその時イザヤにおいて、キリスト——すなわち創造主の言葉であり霊であるキリスト——は、荒野で叫ぶ声、主の道を備えるヨハネを予告していたのであり、それは、これによって律法と預言者たちの秩序がそれ以後、破壊によってではなく成就によって止み、神の国がキリストによって告げ知らされるようになるためであった。それゆえにこそキリストは、諸元素のほうが自分の言葉よりも容易く過ぎ去るであろうと言い添えたのであり、こうしてまた、ヨハネについて自分が語ったことが過ぎ去ってはいないことを確証したのである。

Liber IV, Caput XXXIV

第IV巻 第XXXIV章PL 2, 441C
1

«Sed Christus divortium prohibet, dicens: Qui dimiserit uxorem suam, et aliam duxerit, adulterium committit: qui dimissam a viro duxerit, aeque adulter est. Ut sic quoque prohibeat divortium, illicitum facit repudiatae matrimonium.

PL 2, 441C

「しかしキリストは離婚を禁じて、こう言っている。『自分の妻を去らせて別の女を娶る者は姦淫を犯す。夫から去らせられた女を娶る者も同じく姦淫者である』。このようにしてもなお離婚を禁じるために、彼は離縁された女との婚姻を不法なものとしているのだ。」

2

Moyses vero permittit repudium in Deuteronomio (Deut., XXIV, 1): Si sumpserit quis uxorem, et habitaverit cum ea, et evenerit non invenire eam apud eum gratiam, eo quod inventum sit in illa impudicum negotium, scribet libellum repudii, et dabit in manu ejus, et dimittet illam de domo sua.

PL 2, 441C

「モーセは申命記において離縁を許している。(申命記24:1)『もし誰かが妻を娶り、彼女と共に住み、彼女が彼の目に好意を得られなくなり、彼女のうちに恥ずべき事が見出されたならば、彼は離縁状を書いて彼女の手に渡し、彼女を自分の家から去らせるであろう』。」

3

Vides diversitatem Legis et Evangelii, Moysi et Christi?» Plane. Non enim recepisti illud quoque Evangelium (Matth., XIX, 8) ejusdem veritatis, et ejusdem Christi, in quo prohibens divortium, propriam quaestionem ejus absolvit: Moyses propter duritiam cordis vestri praecepit libellum repudii dare; a primordio autem non fuit sic, quia scilicet qui marem et foeminam fecerat, Erunt duo, dixerat, in carne una ; quod Deus itaque junxit, homo disjunxerit ?

PL 2, 442A

「律法と福音との、モーセとキリストとの相違が見えるか」。まさにそのとおりだ。というのも、お前は、まさに同じ真理、同じキリストのあの福音書をも受け取らなかったからである。(マタイ19:8)その福音書の中で、彼は離婚を禁じつつ、まさにその問いそのものに決着をつけている。「モーセは汝らの心の頑なさゆえに離縁状を渡すことを命じたのである。しかし初めからそうではなかった。というのは、男と女とを造られた方が『二人は一つの肉となるであろう』と言われたからである。それゆえ神が結び合わせたものを、人が引き離してよいだろうか」。

4

Hoc enim responso, et Moysi constitutionem protexit, ut sui; et Creatoris institutionem direxit, ut Christus ipsius. Sed quatenus ex his revincendus es, quae recepisti, sic tibi occurram, ac si meus Christus.

PL 2, 442A

この答えによって、彼はモーセの定めを、自分に属するものとして守り、また創造主の制定を、その創造主自身のキリストとして正しく導いたのである。しかし、お前が受け容れたこれらのことから論駁されるべき限りにおいて、私はお前に、あたかも彼が私のキリストであるかのようにして立ち向かおう。

5

Nonne et ipse prohibens divortium, et patrem tamen gestans eum qui marem et foeminam junxit, excusaverit potius quam destruxerit Moysi constitutionem? Sed ecce sic tuus sit iste Christus contrarium docens Moysi et Creatori, ut si non contrarium ostendero, meus sit.

PL 2, 442A

彼自身、離婚を禁じながらも、男と女とを結び合わせた方を父として担っているのだから、モーセの定めを破壊するよりも、むしろ弁護したのではなかろうか。だが見よ、このキリストが、モーセと創造主とに反することを教えているとしてお前のものであるとしよう。もし私が彼が反していないことを示すならば、彼は私のものである。

6

Dico enim illum conditionaliter nunc fecisse divortii prohibitionem, si ideo quis dimittat uxorem, ut aliam ducat: Qui dimiserit, inquit, uxorem, et aliam duxerit, adulterium commisit, et qui a marito dimissam duxerit, aeque adulter est; ex eadem utique caussa, qua non licet dimitti, ut alia ducatur: illicite enim dimissam pro indimissa ducens, adulter est.

PL 2, 442B

というのも私は、彼が今、離婚の禁止を条件付きで行った、と言うのである。すなわち、もし誰かが別の女を娶るためにこそ妻を去らせるのならば、というのが条件である。「妻を去らせて別の女を娶る者は姦淫を犯した」と彼は言い、「夫から去らせられた女を娶る者も同じく姦淫者である」と言う。まさに同じ理由——別の女を娶るために去らせることが許されないという理由——によるのである。すなわち、去らせられていない女であるかのように、不法に去らせられた女を娶る者は、姦淫者だからである。

7

Manet enim matrimonium quod non rite diremptum est. Manente matrimonio nubere, adulterium est. Ita si conditionaliter prohibuit dimittere uxorem, non in totum prohibuit; et quod non prohibuit in totum, permisit alias, ubi caussa cessat ob quam prohibuit.

PL 2, 442B

というのも、正しく解消されなかった婚姻は存続するからである。婚姻が存続しているのに嫁ぐことは姦淫である。こうして、もし彼が条件付きで妻を去らせることを禁じたのであれば、全面的に禁じたのではない。そして全面的に禁じなかったものは、彼が禁じた理由が止む他の場合には、許したのである。

8

Etiam non contrarium Moysi docet, cujus praeceptum alicubi conservat, nondum dico, confirmat.

PL 2, 442C

彼はまた、モーセに反することを教えているのでもない。むしろ、彼はモーセの掟をある点では保っている——まだ「確証している」とまでは言わないが。

9

Aut si omnino negas permitti divortium a Christo, quomodo tu nuptias dirimis, nec conjungens marem et foeminam, nec alibi conjunctos ad sacramentum baptismatis et Eucharistiae admittens, nisi inter se conjuraverint adversus fructum nuptiarum, ut adversus ipsum Creatorem?

PL 2, 442C

あるいは、もしお前が、キリストによって離婚が許されていることを全く否定するのであれば、お前自身はどうして婚姻を解消するのか。男と女とを結び合わせもせず、他所ですでに結ばれている者たちを、彼らが互いに、婚姻の実りに対して、すなわち創造主自身に対して誓い合わない限り、洗礼と聖体の秘跡に受け入れもしないではないか。

10

Certe quid facit apud te maritus, si uxor ejus commiserit adulterium? habebitne illam? Sed nec tuum apostolum sinere scis conjungi prostitutae membra Christi. Habet itaque et Christum assertorem justitia divortii.

PL 2, 442C

実際、お前のもとでは、もし妻が姦淫を犯したならば、夫はどうするのか。彼女をそのまま留め置くのか。しかしお前は、お前の使徒でさえ、キリストの肢体が娼婦に結び付けられることを許さないと知っているはずだ。それゆえ、離婚の正義は、キリストをもその擁護者として持っているのである。

11

Jam hinc confirmatur ab illo Moyses, ex eodem titulo prohibens repudium, quo et Christus, si inventum fuerit in muliere negotium impudicum.

PL 2, 442C

すでにこのことからも、モーセはあの方によって確証される。というのは、モーセは、女に恥ずべき事が見出された場合という、キリストと同じ名目によって離縁を禁じているからである。

12

Nam et in Evangelio Matthaei (Matth., V, 32): Qui dimiserit, inquit, uxorem suam praeter caussam adulterii, facit eam adulterari; atque ita adulter censetur et ille, qui dimissam a viro duxerit.

PL 2, 443A

というのも、マタイの福音書においても(マタイ5:32)、彼はこう言っている。「姦淫の理由以外で自分の妻を去らせる者は、彼女に姦淫を犯させるのである」。そしてこのようにして、夫から去らせられた女を娶る者もまた姦淫者とみなされる。

13

Caeterum, praeter ex caussa adulterii, nec Creator disjungit, quod ipse scilicet conjunxit, eodem alibi Moyse constituente (Deut., XXII, 28) eum qui ex compressione matrimonium fecerat, non posse dimittere uxorem in omne tempus.

PL 2, 443A

そもそも、姦淫の理由以外では、創造主もまた、自ら結び合わせたものを引き離しはしない。同じモーセが他の箇所で(申命記22:28)、暴行によって婚姻をなした者は、決して妻を去らせることができないと定めているとおりである。

14

Quod si ex violentia coactum matrimonium stabit, quanto magis ex convenientia voluntarium? sicut et prophetiae auctoritate (Mal., II, 15): Uxorem juventutis tuae non dimitte.

PL 2, 443A

もし暴力によって強いられた婚姻でさえ存続するのであれば、まして双方の同意による自発的な婚姻はなおさらではないか。預言の権威もまたそう言うとおりである(マラキ2:15)。「汝の若き日の妻を去らせるな」。

15

Habes itaque Christum ultro vestigia ubique Creatoris ineuntem, tam in permittendo repudio, quam in prohibendo. Habes etiam nuptiarum quoquo velis prospectorem, quas nec separari vult, prohibendo repudium, nec cum macula haberi, tunc permittendo divortium.

PL 2, 443A

こうしてお前は、離縁を許す点でも禁じる点でも、随所で自ら進んで創造主の足跡をたどるキリストを持つのである。またお前は、婚姻についても、いかようにであれ、その配慮者を持つ。彼は、離縁を禁じることによって婚姻が引き裂かれることを望まず、また汚れを伴ったまま保たれることをも望まないがゆえに、そのときには離婚を許すのである。

16

Erubesce non conjungens, quos tuus quoque Christus conjunxit. Erubesce etiam disjungens sine eo merito, quo disjungi voluit et tuus Christus. Debeo nunc et illud ostendere, unde hanc sententiam deduxerit Dominus, quove direxerit.

PL 2, 443B

お前のキリストもまた結び合わせた者たちを、結び合わせずにいることを恥じよ。またお前のキリストが引き離すことを望んだのと同じ正当な理由なしに引き離すことをも恥じよ。私は今や、主がこの言葉をどこから引き出し、どこへ向けられたのかをも示さなければならない。

17

Ita enim plenius constabit, eum non ad Moysen destruendum spectasse per repudii propositionem subito interpositam; quia nec subito interposita est, habens radicem ex eadem Joannis mentione.

PL 2, 443B

そうすることでいっそう明らかになるであろう、彼が突然差し挟まれた離縁についての言明によって、モーセを破壊しようとしていたのではないということが。というのも、それは実際には突然差し挟まれたのではなく、あの同じヨハネへの言及にその根を持っているからである。

18

Joannes enim retundens Herodem, quod adversus legem uxorem fratris sui defuncti duxisset, habentis filiam ex illa, (non alias hoc permittente, imo et praecipiente lege (Deut., XXV), quam si frater illiberis decesserit, ut a fratre ipsius et ex costa ipsius supparetur semen illi) conjectus in carcerem fuerat, ab eodem Herode postmodum et occisus.

PL 2, 443B

というのも、ヨハネは、ヘロデが律法に反して、死んだ兄弟の妻——彼女とのあいだに娘をもうけていた女——を娶ったことを咎めたために(この律法(申命記25章)が許していた、いやむしろ命じていたのは、他でもなく、兄弟が子のないまま死んだ場合に、その兄弟によって、その兄弟の肋骨から、彼のために子孫が起こされるという場合だけであった)、獄に投げ込まれ、その後同じヘロデによって殺されたからである。

19

Facta igitur mentione Joannis, Dominus, et utique successus exitus ejus, illicitorum matrimoniorum et adulterii figuras jaculatus est in Herodem; adulterum pronuntians etiam qui dimissam a viro duxerit; quo magis impietatem Herodis oneraret, qui non minus morte quam repudio dimissam a viro duxerat; et hoc fratre habente ex illa filiam, et vel eo nomine illicite; ex libidinis, non ex legis instinctu; ac propterea propheten quoque assertorem legis occiderat.

PL 2, 443C

こうしてヨハネへの言及がなされたので、主は、その〔ヨハネの〕最期の成り行きをも踏まえて、不法な婚姻と姦淫とを象る言葉をヘロデに向けて投げつけたのであり、夫から去らせられた女を娶る者もまた姦淫者であると宣言することによって、ヘロデの不敬をいっそう重く負わせたのである。ヘロデは、離縁によって夫から去らせられた女に劣らず、死によって夫から去らせられた女を娶っていたのであり、しかもその兄弟は彼女とのあいだに娘をもうけていたのだから、その一点だけでも不法であった。それは律法の促しからではなく、欲情の促しからのことであり、それゆえにこそ彼は、律法の擁護者であった預言者をも殺したのである。

20

Hoc mihi disseruisse proficiet, etiam subsequens argumentum divitis apud inferos dolentis, et pauperis in sinu Abrahae requiescentis.

PL 2, 444A

このことを私が論じておいたことは、続く議論——冥界で苦しむ富める者と、アブラハムのふところで休んでいる貧しい者との議論——にも役立つであろう。

21

Nam et illud, quantum ad Scripturae superficiem, subito propositum est, quantum ad intentionem sensus, et ipsum cohaeret mentioni Joannis male tractati, et suggillatui Herodis male meritati, utriusque exitum deformans, Herodis tormenta, et Joannis refrigeria; ut jam audiret Herodes: Habent illic Moysen et Prophetas, illos audiant.

PL 2, 444A

というのも、あの話もまた、聖書の表面だけを見れば突然持ち出されているが、意味の意図から見れば、それ自体、酷い扱いを受けたヨハネへの言及と、悪しき報いに値したヘロデへの嘲弄とに結び付いており、両者の最期——ヘロデの責め苦とヨハネの安らぎ——を描き出しているのである。それはヘロデが、こう聞かされるためであった。「彼らはそこにモーセと預言者たちを持っている、彼らに聞くがよい」。

22

Sed Marcion aliorsum cogit, scilicet utramque mercedem Creatoris, sive tormenti, sive refrigerii apud inferos, determinat eis positam qui Legi et Prophetis obedierint, Christi vero et Dei sui coelestem definit sinum et portum.

PL 2, 444A

しかしマルキオンはこれを別の方向へ引き寄せ、すなわち、冥界における責め苦であれ安らぎであれ、その両方の報いを、創造主のものとして、律法と預言者たちに従った者たちに定められたものと決めつけ、他方でキリストと自分の神との報いは、天上のふところと港であると定める。

23

Respondebimus, et hac ipsa scriptura revincente oculos ejus, quae ab inferis discernit Abrahae sinum pauperi. Aliud enim inferi, ut puto, aliud quoque Abrahae sinus. Nam et magnum ait intercedere regiones istas profundum, et transitum utrinque prohibere.

PL 2, 444B

我々は答えよう。しかもまさにこの聖句自体が彼の目を論駁するのであって、それは貧しい者にとって冥界とアブラハムのふところとを区別しているのである。というのも、私が思うに、冥界は一つのものであり、アブラハムのふところはまた別のものだからである。事実この聖句は、これらの領域のあいだには大きな深淵が介在しており、両方向への通行を妨げていると言っている。

24

Sed nec allevasset dives oculos, et quidem de longinquo, nisi in superiora, et de altitudinis longinquo, per immensam illam distantiam sublimitatis et profunditatis.

PL 2, 444B

また、富める者が目を上げることもなかったであろう——しかも遠くから——上方に向けてでなければ、また高みの遠さから、あの崇高さと深さとの計り知れない隔たりを通してでなければ。

25

Unde apparet sapienti cuique, qui aliquando Elysios audierit, esse aliquam localem determinationem, quae sinus dicta sit Abrahae, ad recipiendas animas filiorum ejus, etiam ex nationibus, patris scilicet multarum nationum in Abrahae censum deputandarum, et ex eadem fide, qua et Abraham Deo credidit, nullo sub jugo legis, nec in signo circumcisionis.

PL 2, 444B

そのことから、かつてエリュシオンについて聞いたことのある知恵ある者には誰にでも、アブラハムのふところと呼ばれるある場所的な定めが存在すること、それが彼の子らの魂——異邦の民からの者たちをも含めて——を受け入れるためのものであることが明らかになる。というのも、多くの民族の父たる彼〔アブラハム〕の起源に数え入れられるべき者たち、しかもアブラハムが神を信じたのと同じ信仰による者たちだからであり、律法の軛の下にも、割礼の徴の下にも置かれてはいないのである。

26

Eam itaque regionem, sinum dico Abrahae, etsi non coelestem, sublimiorem tamen inferis, interim refrigerium praebituram animabus justorum, donec consummatio rerum resurrectionem omnium plenitudine mercedis expungat; tunc apparitura coelesti promissione quam Marcion suo vindicat, quasi non a Creatore promulgatam.

PL 2, 444C

それゆえ、その領域——すなわちアブラハムのふところと私は言う——は、たとえ天上のものではないにせよ、冥界よりは高いものであり、当面のあいだ、義人たちの魂に安らぎを与えるものであって、事の完成が、報いの完全さをもってすべての者の復活を成し遂げるまでのものである。その時になって初めて、マルキオンが自分の神のものとして——あたかも創造主によって告げられていなかったかのように——要求するあの天上の約束が現れるであろう。

27

Ad quam ascensum suum Christus aedificat in coelum, secundum Amos (Amos, IX, 6); utique suis, ubi est locus aeternus, de quo Isaias (Is. XXXIII, 14): Quis annuntiabit vobis locum aeternum, nisi scilicet Christus incedens in justitia, loquens viam rectam, odio babens injustitiam et iniquitatem?

PL 2, 444C

そこへ向けて、キリストは天への自らの上りを建てるのである。アモスによれば(アモス9:6)、まさに自分の民のために、永遠の場所があるところへと。それについてイザヤはこう言う(イザヤ33:14)。「誰が汝らに永遠の場所を告げ知らせようか。正義のうちに歩み、正しい道を語り、不義と不正とを憎むあのキリスト以外に、誰であろうか」。

28

Quod si aeternus locus repromittitur, et ascensus in coelum aedificatur a Creatore, promittente etiam semen Abrahae velut stellas coeli futurum, utique ob coelestem promissionem, salva ea promissione, cur non capiat sinum Abrahae dici temporale aliquod animarum fidelium receptaculum, in quo jam delinietur futuri imago, ac candida quaedam utriusque judicii prospiciatur?

PL 2, 445A

もし永遠の場所が改めて約束されており、天への上りが創造主によって建てられるのであれば——アブラハムの子孫が天の星のようになるであろうと約束することによって、まさにその天上の約束のゆえにであるが——その約束を損なうことなく、なぜアブラハムのふところが、信仰ある者たちの魂を一時的に受け入れる場と呼ばれることを容れないのであろうか。そこにおいて既に来たるべきものの像が描き出され、両方の裁きの、ある明るい先触れが見渡されるというのに。

29

Admonens quoque vos haereticos, dum in vita estis, Moysen et prophetas unum Deum praedicantes Creatorem, et unum Christum praedicantes ejus, et utrumque judicium, poenae et salutis aeternae, apud unicum Deum positum, qui occidat et vivificet.

PL 2, 445A

また、異端者である諸君に、生きているうちに、モーセと預言者たちが唯一の神である創造主を宣べ伝え、その方に属する唯一のキリストを宣べ伝え、刑罰と永遠の救いという両方の裁きが、殺しかつ生かす唯一の神のもとに置かれていることを、戒めるのである。

30

Imo, inquit, nostri Dei monela de coelo, non Moysen et prophetas jussit audiri, sed Christum: Hunc audite. Merito. Tunc enim apostoli satis jam audierant Moysen et prophetas, qui secuti erant Christum, credendo Moysi et prophetis.

PL 2, 445B

「いや」と彼は言う、「我々の神の天からの戒めは、モーセと預言者たちにではなく、キリストに聞けと命じたのだ。『この者に聞け』」。それはもっともなことだ。というのも、その時すでに使徒たちは、モーセと預言者たちを信じることによってキリストに従った者たちとして、モーセと預言者たちを十分に聞いていたからである。

31

Nec enim accepisset Petrus dicere: Tu es Christus, antequam audivisset et credidisset Moysi et prophetis, a quibus solis adhuc Christus annuntiabatur.

PL 2, 445B

というのも、ペトロが「汝はキリストである」と言うことを許されたのは、モーセと預言者たち——彼らによってのみ、それまでキリストが告げ知らされていたのだが——に聞き、信じた後でなければありえなかったからである。

32

Haec igitur fides eorum meruerat, ut etiam voce coelesti confirmaretur, jubente illum audiri, quem ergo agnoverant, evangelizantem pacem, evangelizantem bona, annuntiantem locum aeternum, aedificantem illis ascensum suum in coelum (Is. LII, 7; XXXIII, 14; Am. IX, 6).

PL 2, 445B

こうして彼らのこの信仰は、天の声によっても確証されるに値したのであり、その声は、彼らが既に認めていた方——平和を福音として告げ、善きことを福音として告げ、永遠の場所を告げ知らせ、彼らのために天への自らの上りを建てる方——に聞くようにと命じたのである(イザヤ52:7、33:14;アモス9:6)。

33

Apud inferos autem de eis dictum est; Habent illic Moysen et prophetas, audiant illos (Luc. XVI, 29); qui non credebant, vel qui nec omnino sic credebant esse post mortem superbiae divitiarum, et gloriae deliciarum supplicia annuntiata a Moyse et prophetis: decreta autem ab eo Deo, qui (Ps. CXII, 6) de thronis deponit dynastas, et de sterculinis elevat inopes.

PL 2, 445B

しかし冥界においては、彼ら——信じなかった者たち、あるいは、死後、富の高慢と快楽の栄華に対する刑罰が、モーセと預言者たちによって告げ知らされているとは全くそのようには信じていなかった者たち——について、こう言われている。「彼らはそこにモーセと預言者たちを持っている、彼らに聞くがよい」(ルカ16:29)。しかしその刑罰は、王座から権勢家たちを引き下ろし、糞土の中から貧しい者たちを引き上げる、あの神によって定められたものである(詩篇112:6)。

34

Ita cum utrinque pronuntiationis diversitas competat Creatori, non erit divinitatum statuenda distantia, sed ipsarum materiarum.

PL 2, 445C

こうして、両方向での宣告の違いが創造主に帰せられる以上、そこに立てられるべきは神性どうしの隔たりではなく、事柄そのものの隔たりなのである。

Liber IV, Caput XXXV

第IV巻 第XXXV章PL 2, 445C
1

Conversus ibidem ad discipulos (Luc. XVII), vae dicit auctori scandalorum: expedisse ei si natus non fuisset, aut si molino saxo ad collum deligato praecipitatus esset in profundum, quam unum ex illis modicis, utique discipulis ejus, scandalizasset.

PL 2, 445C

同じ箇所で弟子たちに向き直り(ルカ17章)、彼はつまずきを与える者に対して「禍いなるかな」と言う。すなわち、彼の弟子たちのうちの小さな者の一人をつまずかせるくらいなら、その者は生まれなかった方が、あるいは臼石を首に懸けられて深みに投げ込まれた方が、彼にとって益であったろう、と。

2

Aestima quale supplicium comminetur illi. Nec enim alius ulciscetur scandalum discipulorum ejus. Agnosce igitur et judicem, et illo affectu pronuntiantem de cura suorum, quo et Creator retro (Zach., II, 8): Qui tetigerit vos, ac si pupillam oculi mei tangat.

PL 2, 445D

考えてみよ、彼にどのような刑罰が科されると脅されているかを。彼の弟子たちへのつまずきに報復するのは、他の誰でもないからである。それゆえ、ここに審判者を、そしてかつて創造主が(ゼカリヤ2:8)「汝らに触れる者は、わが目の瞳に触れるのと同然である」と、己のものたちへの配慮について語ったのと同じ情愛をもって告げている方を認めよ。

3

Idem sensus ejusdem est: peccantem fratrem jubet corripi; quod qui non fecerit, utique deliquit, aut ex odio volens fratrem in delicto perseverare, aut ex acceptione personae, parcens ei; habens Liviticum (Levit., XIX, 17): Non odies fratrem tuum in animo tuo, traductione traducens proximum tuum; utique et fratrem; et non sumes propter illum delictum.

PL 2, 446A

同じ方の同じ趣意である。彼は罪を犯す兄弟を戒めるよう命じる。これを行わない者は確かに過ちを犯したのである——憎しみから兄弟が罪のうちにとどまることを望むのであれ、あるいは人を分け隔てて彼を大目に見るのであれ。彼はレビ記を後ろ盾としているのである(レビ19:17)。「汝は心のうちに汝の兄弟を憎んではならない。咎めをもって汝の隣人を咎めよ」——それはすなわち兄弟をも咎めよということである——「そして彼のゆえに罪を負うてはならない」。

4

Nec mirum si ita docet, qui pecora quoque fratris tui, si errantia in via inveneris, prohibet despicias (Exod. XXIII, 4), quo minus ea reducas fratri tuo; nedum ipsum sibi. Sed et veniam des fratri in te delinquenti jubet, etiam septies. Parum plane.

PL 2, 446A

このように教えるのも何ら不思議ではない。彼は、お前が道で迷っているお前の兄弟の家畜を見つけたなら、それをお前の兄弟に連れ戻さずに見過ごすことをも禁じているのである(出エジプト23:4)。まして兄弟自身に対してはなおのことである。しかも彼は、お前に対して罪を犯す兄弟を、七度までも赦すよう命じている。まことに、それでもなお足りない。

5

Plus est enim apud Creatorem, qui nec modum statuit, in infinitum pronuntians (Levit. XIX, 18): Fratris malitiae memor ne sis; Nec petenti eam praestes mandat, sed et non petenti. Non enim dones offensam vult, sed obliviscaris.

PL 2, 446A

なぜなら創造主のもとでは、それ以上のものがあるからである。彼は限度を定めず、際限なく告げている(レビ19:18)。「兄弟の悪意を覚えていてはならない」。そして彼は、それを求める者にだけそれを与えよと命じるのではなく、求めない者にさえもそうせよと命じる。彼が望むのは、お前が咎を赦してやることではなく、それを忘れることだからである。

6

Lex leprosorum (Levit. XIII et XIV) quantae sit interpretationis erga species ipsius vitii, et inspectationis summi sacerdotis, nostrum erit scire; Marcionis, morositatem legis opponere, ut et hic Christum aemulum ejus affirmet praevenientem solemnia legis etiam in curatione decem leprosorum, quos tantummodo ire jussos ut se ostenderent sacerdotibus (Luc. XVII), in itinere purgavit, sine tactu jam et sine verbo, tacita potestate, et sola voluntate; quasi necesse sit, semel remediatore languorum et vitiorum annuntiato Christo, et de effectibus probato, de qualitatibus curationum retractari: aut Creatorem in Christo ad legem provocari: si quid aliter quam lege distinxit, ipse perfecit: cum aliter utique Dominus per semetipsum operetur, sive per Filium, aliter per prophetas famulos suos maximae documenta virtutis et potestatis; quae ut clariora et validiora, qua propria, distare a vicariis fas est.

PL 2, 446B

重い皮膚病者の律法(レビ13章、14章)が、その病の種類に関してどれほど詳細な解釈を持ち、大祭司による検分をどれほど要するものであるかを知るのは我々の務めである。マルキオンの務めは、律法の煩瑣さを持ち出して対立させ、こうしてここでもキリストが律法に対抗する者であると主張することである——十人の重い皮膚病者の癒しにおいてすら、律法の儀式に先んじているとして。彼らはただ祭司たちに自らを見せに行くよう命じられていたに過ぎないのに(ルカ17章)、キリストは道中で、触れることも言葉をかけることもなく、黙した力と意志のみによって彼らを清めた、というのである——あたかも、病と欠陥を癒す者としてキリストが一度告げ知らされ、その働きによって証明された以上、癒しの様態についてまで改めて論じ直す必要があるかのように。あるいは、キリストにおける創造主が律法に照らして問い質されねばならぬかのように。もし彼が律法とは異なる仕方で何かを区別したとしても、それを成し遂げたのは彼自身なのである。なぜなら、主が御自身によって——すなわち御子を通して——働くのと、しもべである預言者たちを通して働くのとでは、力と権能の証しの現れ方がそもそも異なるのが当然だからである。それらの証しは、固有のものであるがゆえに、より明白でより力強いのであり、代理を通した証しとは異なることが道理にかなっている。

7

Sed ejusmodi et alibi jam dicta sunt, in documento superiore. Nunc etsi praefatus est, multos tunc fuisse leprosos apud Israelem in diebus Helisaei prophetae, et neminem eorum purgatum nisi Naaman Syrum (Luc. IV, 27): non utique numerus faciet ad differentiam deorum, in destructionem Creatoris, unum remediantis, et praelationem ejus qui decem emundarit.

PL 2, 446C

しかしこの種のことはすでに他所でも、先の証言のなかで述べられている。今、彼が前もって、エリシャ預言者の日々にはイスラエルのうちに重い皮膚病者が多くいたが、そのうちシリア人ナアマン以外、誰一人清められなかったと述べていても(ルカ4:27)、数の多寡が神々の差異を成すことにはならない——一人を癒した方である創造主を貶め、十人を清めた方を優位に置くことの根拠にはならないのである。

8

Quis enim dubitabit plures potuisse curari ab eo, qui unum curasset, quam ab illo decem, qui numquam retro unum?

PL 2, 446C

というのも、一人を癒した方が、かつて一人すら癒したことのない方が十人を癒したよりも、より多くの者を癒すことができたであろうことを、誰が疑うであろうか。

9

Sed hac cum maxime pronuntiatione diffidentiam Israelis vel superbiam pulsat; quod cum multi essent illic leprosi, et prophetes non deesset, etiam edito documento, nemo decucurrisset ad Deum operantem in prophetis.

PL 2, 446C

しかし、彼はまさにこの言明によって、イスラエルの不信あるいは高慢を打ち据えているのである。というのも、そこに重い皮膚病者が多くいて、預言者も欠けておらず、その証しさえ示されていたにもかかわらず、誰一人、預言者のうちに働く神のもとへ駆けつけようとはしなかったからである。

10

Igitur, quoniam ipse erat authenticus pontifex Dei Patris, inspexit illos secundum legis arcanum, significantis Christum esse verum disceptatorem et elimatorem humanarum macularum. Sed et quod in manifesto fuit legis, praecepit; Iste ostendite vos sacerdotibus.

PL 2, 446D

それゆえ、彼自身が父なる神の真正な大祭司であったからこそ、律法の秘義に従って彼らを検分した。律法はキリストこそが人間の汚れの真の判別者・浄化者であることを意味していたのである。そして彼は、律法において明らかにされていたことをも命じた。「行って、汝らを祭司たちに見せよ」。

11

Cur, si illos ante erat emundaturus? An quasi legis illusor, ut in itinere curatis ostenderet, nihil esse legem cum ipsis sacerdotibus? Et utique viderit, si cui tam opiniosus videbitur Christus. Imo digniora sunt interpretanda, et fidei justiora.

PL 2, 447A

もし彼らを先に清めてしまうつもりだったのなら、なぜそう命じたのか。まるで律法を嘲る者であるかのように、道中で癒された者たちに、律法など祭司たちともども無に等しいと示すためだったのか。もしキリストがそれほど当てにならない者だと誰かに見えるとすれば、それはその者自身が考えることである。それどころか、より相応しく、信仰にとってより正しい解釈がなされるべきである。

12

Ideo illos remediatos, qua secundum legem jussi abire ad sacerdotes, obaudierant: neque enim credibile est, emeruisse medicinam a destructore legis, observatores legis.

PL 2, 447A

それゆえ、彼らが癒されたのは、律法に従って祭司たちのもとへ行くよう命じられ、それに聞き従ったからである。というのも、律法を守る者たちが律法の破壊者から癒しを受けるに値したなどということは、信じがたいからである。

13

Sed cur pristino leproso nihil tale praecepit? quia nec Elisaeus Syro Naaman; et tamen non idcirco non erat Creatoris. Satis respondi; sed qui credidit, intelligit etiam altius aliquid. Disce igitur et causas.

PL 2, 447A

しかしなぜ、先のあの重い皮膚病者にはそのようなことを何も命じなかったのか。エリシャもまたシリア人ナアマンに対してそうしなかったからである。それでも、それゆえに彼が創造主に属さなかったということにはならない。私はすでに十分に答えた。しかし信じた者は、さらに深い何かをも理解する。それゆえ、その理由をも学ぶがよい。

14

In Samariae regionibus res agebatur, unde erat et unus interim ex leprosis. Samaria autem desciverat ab Israele, habens schisma illud ex decem tribubus, quas avulsas per Achiam prophetam, collocaverat apud Samariam Jeroboam (III Reg. XI et XVI).

PL 2, 447B

事はサマリアの地方で起こっていたのであり、その重い皮膚病者たちのうちの一人もそこの出であった。ところでサマリアはイスラエルから離反していた。すなわち、預言者アヒヤを通して引き離された十部族による、あの分裂を抱えていたのであり、ヤロブアムがその十部族をサマリアに住まわせたのである(列王記上11章、16章)。

15

Sed et alias semper sibi placentes erant Samaritani de montibus et puteis patrum; sicut in Evangelio Joannis (Joan. IV) Samaritana illa in colloquio Domini apud puteum: Nae tu major sis, et caetera.

PL 2, 447B

また他の点でも、サマリア人たちは常に、父祖たちの山々や井戸について自分たち自身に満足していた。ちょうどヨハネ福音書(4章)で、井戸のほとりでの主との対話における、あのサマリアの女がそうであったように。「まさかあなたの方が偉いとでもいうのですか」云々。

16

Et rursus: Patres nostri in isto monte adoraverunt, et vos dicitis quia Hierosolymis oportet adorare.

PL 2, 447B

そしてまた、「我々の父祖たちはこの山で礼拝したのに、あなた方はエルサレムで礼拝せねばならないと言う」。

17

Itaque, qui et per Amos (Amos, VI, 1), Vae dixerit eis, qui confiderent in monte Samariae; jam et ipsam restituere dignatus, de industria, jubet ostendere se sacerdotibus, utique qui non erant, nisi ubi et templum; subjiciens Samaritam Judaeo, quoniam ex Judaeis salus Israelitae et Samaritae.

PL 2, 447B

こうして、アモスを通して(アモス6:1)サマリアの山に信頼を置く者たちに「禍いなるかな」と言った方が、今やそのサマリアをも回復することをよしとして、意図的に、彼らに自らを祭司たちに見せるよう命じるのである。祭司たちは、神殿のある所にしか存在しなかったのだから、彼はこうしてサマリア人をユダヤ人に服させるのである。というのも、イスラエル人にもサマリア人にも、救いはユダヤ人から出るからである。

18

Tota enim promissio tribui Judae Christus fuit; ut scirent Hierosolymis esse et sacerdotes et templum, et matricem religionis, et fontem, non puteum, salutis.

PL 2, 447C

というのも、キリストという約束の全体は、ユダの部族に属していたからである。それは彼らが、祭司も神殿も、宗教の母胎も、そして——井戸ではなく——救いの泉も、エルサレムにあることを知るためであった。

19

Et ideo, ut vidit agnovisse illos legem Hierosolymis expungendam, ex fide jam justificandos sine legis ordine remediavit.

PL 2, 447C

それゆえ、律法はエルサレムにおいて果たされるべきものだと彼らが認めたのを見て、彼はもはや律法の定めによらず、信仰によって義とされるべき者として彼らを癒した。

20

Unde et unum illum solutum ex decem, memorem divinae gratiae Samariten miratus, non mandat offerre munus ex Lege; quia satis jam obtulerat, gloriam Deo reddens, hoc et Domino volente interpretari legem.

PL 2, 447C

それゆえ、十人のうちただ一人離れ出たあの者、神の恩寵を心に留めたそのサマリア人に驚嘆して、彼には律法の定める供え物を捧げるようには命じない。なぜなら、彼は神に栄光を帰することによって、すでに十分に捧げていたからである。主御自身もまた、これによって律法をそのように解釈することを望んでおられたのである。

21

Et tamen cui Deo gratiam reddidit Samarites, quando nec Israelites alium Deum usque adhuc didicisset? Cui alii, quam cui omnes remediati retro a Christo?

PL 2, 447C

それにしても、そのサマリア人はどの神に感謝を捧げたのか。イスラエル人でさえ、それまで他の神を知らなかったというのに。以前キリストによって癒された者たち全員が感謝を捧げたのと同じ方以外の、いったい誰にであろうか。

22

Ideo, Fides tua te salvum fecit, audit; quia intellexerat veram se Deo omnipotenti oblationem, gratiarum scilicet actionem, apud verum templum et verum pontificem ejus Christum facere debere.

PL 2, 447D

それゆえ、「汝の信仰が汝を救った」と彼は聞く。彼は、真の神殿とその真の大祭司キリストのもとで、全能の神への真の献げ物——すなわち感謝の行為——を捧げるべきことを理解していたからである。

23

Sed nec Pharisaei possunt videri de alterius Dei regno consuluisse Dominum, quando venturum sit, quamdiu alius a Christo editus Deus non erat, nec ille de alterius regno respondisse, quam de cujus consulebatur.

PL 2, 448A

ファリサイ派の人々もまた、他の神の国がいつ来るかについて主に尋ねたとは見なされえない。キリストによって告げられた別の神など、その時までいなかったのだから。また主もまた、尋ねられた国とは別の国について答えたとは見なされえない。

24

Non venit, inquit, regnum Dei cum observatione; nec dicunt, Ecce hic, ecce illic; Ecce enim regnum Dei intra vos est (Luc. XVII, 20, 21). Quis non ita interpretabitur, intra vos est, id est in manu, in potestate vestra, si audiatis si faciatis Dei praeceptum?

PL 2, 448A

「神の国は目に見える徴を伴って来るのではない」と彼は言う。「また、『見よ、ここにある』とも『見よ、あそこにある』とも人は言わない。見よ、神の国は汝らのただ中にあるのだから」(ルカ17:20-21)。誰がこれを、「汝らのただ中にある」とは、すなわちその手のうちに、その権能のうちにある——神の命令を聞き、それを行いさえするならば——という意味に解さないだろうか。

25

Quod si in praecepto est Dei regnum, propone igitur contra, secundum nostras antitheses, Moysen, et una sententia est. Praeceptum, inquit (Deut. XXX, 11-14), excelsum non est, nec longe a te.

PL 2, 448A

もし神の国が命令のうちにあるのなら、それならば我々の『アンティテセイス』にならって、これに対しモーセを持ち出してみよ。すると両者は一つの見解であることが分かる。「命令は」と彼は言う(申命記30:11-14)、「高く隔たったものではなく、汝から遠く離れたものでもない」。

26

Non est in coelo, ut dicas: Quis ascendet in coelum, et deponet nobis illud, et auditum illud faciemus? nec ultra mare est, ut dicas: Quis transfretabit et sumet illud nobis, et auditum illud faciemus?

PL 2, 448B

「それは天にあるのではないから、『誰が天に昇り、それを我々のもとに降ろしてくれようか。そうすれば我々はそれを聞いて行うのだが』と言うこともない。また海の彼方にあるのでもないから、『誰が海を渡り、それを我々のもとに取ってきてくれようか。そうすれば我々はそれを聞いて行うのだが』と言うこともない」。

27

Prope te est verbum, in ore tuo, et in corde tuo, et in manibus tuis facere illud. Hoc erit, Non hic, nec illic; ecce enim intra vos est regnum Dei.

PL 2, 448B

「言葉は汝の近くに、汝の口に、汝の心にあり、それを行うのは汝の手のうちにある」。これこそが「ここにもあそこにもない。見よ、神の国は汝らのただ中にあるのだから」ということなのである。

28

Et ne argumentetur audacia haeretica, de regno Creatoris, de quo consulebatur, non de suo respondisse eis Dominum, sequentia obsistunt.

PL 2, 448B

そして、異端の大胆さが、主は尋ねられた創造主の国についてではなく、自らの国について彼らに答えたのだと論じることのないよう、続く箇所がそれを阻んでいる。

29

Dicens enim, Filium hominis ante multa pati, et reprobari oportere, ante adventum suum, in quo et regnum substantialiter revelabitur, suum ostendit et regnum de quo responderat, quod passiones et reprobationes ipsius exspectabat.

PL 2, 448B

というのも、人の子は多くの苦しみを受け、退けられねばならない——それは国が実体をもって現される彼の到来よりも前のことである——と語ることによって、彼は自らが答えていたその国が彼自身の国であることを示したのであり、その国は彼自身の受難と拒絶を待ち受けていたのである。

30

Reprobari autem habens et postea agnosci et assumi et extolli, etiam ipsum verbum reprobari, inde decerpsit, ubi in lapidis aenigmate utraque revelatio ejus apud David (Ps. CXVII, 21) canebatur; prima recusabilis, secunda honorabilis: Lapis, inquit, quem reprobaverunt aedificantes, iste factus est in caput anguli.

PL 2, 448B

そして、退けられ、その後に認められ、迎え入れられ、高められる定めにあった彼は、「退けられる」というその言葉自体を、石の謎かけのうちに彼の二重の現れがダビデのもとで歌われていたその箇所から引き出した(詩篇117:21)。最初は拒まれるべきもの、次には敬われるべきものとして。「石」と彼は言う、「建てる者たちが退けたその石が、隅の親石となった」。

31

A Domino factum est hoc. Vanum enim, si credidimus Deum de contumelia aut gloria scilicet alicujus praedicasse, ut non eum portenderet, quem et in lapidis, et in petrae, et in montis figura (Is. VIII, 4) portenderet.

PL 2, 448C

「これは主によってなされたことである」。もし我々が、神が誰かの恥辱あるいは栄光について予告されたと信じておきながら、石の予型、岩の予型、山の予型(イザヤ8:4)において前もって示していたその方を予示していたのではないと考えるなら、それは空しいことである。

32

Sed si de suo loquitur adventu, cur eum diebus Noe et Loth comparat tetris et atrocibus Deus et lenis et mitis? Cur admonet meminisse uxoris Loth, quae praeceptum Creatoris non impune contempsit, si non cum judicio venit vindicandorum praeceptorum suorum?

PL 2, 448C

しかしもし彼が自らの到来について語っているのだとすれば、なぜ柔和で温和な神が、それを陰惨で凄惨なノアの日々、ロトの日々になぞらえるのか。なぜ彼は、創造主の命令を蔑ろにして罰を免れなかったロトの妻を思い出すよう戒めるのか——もし彼が自らの命令を報復するための裁きを携えて来るのでないのなら。

33

Etiam si vindicat ut et ille, si judicat me, non debuit per ejus documenta formare quem destruit, ne ille me formare videatur.

PL 2, 448D

たとえ彼があの方〔創造主〕と同じように報復し、私を裁くのだとしても、彼が滅ぼそうとするその方の証しによって私を形づくるべきではなかったはずである——さもなければ、あの方こそが私を形づくっているように見えてしまうからである。

34

Si vero et hic non de suo loquitur adventu, sed de judaei Christi, exspectemus etiam nunc ne quid de suo praedicet, illum interim esse credentes, quem omni loco praedicat.

PL 2, 449A

しかしもしここでも彼が自らの到来についてではなく、ユダヤ人のキリストについて語っているのだとすれば、我々は今もなお、彼が自分自身について何かを予告しはしないかと待ち続けよう——さしあたりは、彼があらゆる箇所で宣べ伝えているその方こそが当のキリストであると信じながら。

Liber IV, Caput XXXVI

第IV巻 第XXXVI章PL 2, 449A
1

Nam et orandi perseverantiam et instantiam (Luc. XVIII) mandans, parabolam judicis ponit, coacti audire viduam, instantia et perseverantia interpellationum ejus. Ergo judicem Deum ostendit orandum, non se, si non ipse est judex.

PL 2, 449A

祈りにおける忍耐と切なる願いとを命じるにあたって(ルカ18章)、彼は、やもめの訴えの切実さと忍耐強さとによって、その訴えを聞き入れることを強いられた裁判官の譬えを置く。したがって彼は、祈られるべき方として審判者なる神を示しているのであって、自分自身を示しているのではない——もし彼自身がその審判者でないならば。

2

Sed subjunxit, facturum Deum vindictam electorum suorum. Si ergo ipse erit judex, qui et vindex. Creatorem ergo meliorem Deum probavit, quem electorum suorum clamantium ad eum die ac nocte vindicem ostendit.

PL 2, 449A

しかし彼は、神が自らの選ばれた者たちのための報復をなすであろうと付け加えた。したがって、もし彼〔キリスト〕自身が審判者であるとすれば、それは報復者でもある方である。ゆえに彼は、創造主こそがより善き神であることを証明した。すなわち、昼も夜も自分に叫び求める自らの選ばれた者たちの報復者として、創造主を示したのである。

3

Et tamen, cum templum Creatoris inducit, et duos adorantes diversa mente describit Pharisaeum in superbia, Publicanum in humilitate; ideoque alterum reprobatum, alterum justificatum descendisse (Luc. XVIII); utique docendo qua disciplina sit orandum, eum et hic orandum constituit, a quo relaturi essent eam orandi disciplinam, sive reprobatricem superbiae, sive justificatricem humilitatis.

PL 2, 449A

それにしても、彼が創造主の神殿を持ち出し、そこで礼拝する二人を異なる心のあり方において描く——高慢のうちにあるファリサイ派の人と、へりくだりのうちにある徴税人と——それゆえ一方は退けられ、他方は義とされて下って行った、と語るとき(ルカ18章)、彼はまさに、いかなる教えによって祈るべきかを教えることで、ここでもまた、高慢を退けへりくだりを義とするその祈りの教えを彼らがそこから得るべき方として、まさにその方〔創造主〕を祈られるべき方として立てているのである。

4

Alterius Dei nec templum, nec oratores, nec judicium invenio penes Christum, nisi Creatoris. Illum jubet adorare in humilitate, ut allevatorem humilium; non in superbia, ut destructorem superborum. Quem alium adorandum mihi ostendit? qua disciplina? qua spe?

PL 2, 449B

キリストのもとには、創造主のもの以外に、他の神の神殿も、祈る者たちも、裁きも見出せない。彼〔キリスト〕は、へりくだる者たちを引き上げる方として、へりくだりのうちに彼〔創造主〕を礼拝するよう命じ、高慢な者たちを打ち倒す方として、高慢のうちに礼拝することを禁じている。彼は私に、他のどんな神を礼拝すべきものとして示しているのか。いかなる教えによって、いかなる希望によって、であろうか。

5

Neminem opinor. Nam et quam docuit orationem, Creatori probavimus convenire. Aliud est si etiam adorari qua Deus optimus et ultro bonus non vult. Sed quis optimus, nisi unus, inquit Deus?

PL 2, 449B

思うに、誰も示していない。というのも、彼が教えた祈りが創造主に相応しいものであることを我々はすでに証明したからである。もし彼が、至善の神として、また進んで善き神として、礼拝されることさえ望まないというのなら、それは話が別である。しかし、「唯一の方、すなわち神のほかに、誰が至善であろうか」と彼は言う。

6

Non quasi ex duobus diis unum optimum ostenderit; sed unum esse optimum Deum solum, qui sic unus sit optimus, qua solus Deus.

PL 2, 449C

それは、二人の神のうちの一方を至善の神として示したわけではなく、至善なる神はただ一人であり、その方が唯一の至善の神であるのは、まさに唯一の神であるがゆえだ、ということである。

7

Et utique optimus, qui pluit super justos et injustos, et solem suum oriri facit super bonos et malos, sustinens et alens et juvans etiam Marcionitas. Denique interrogatus ab illo quodam: Praeceptor optime, quid faciens vitam aeternam possidebo?

PL 2, 449C

そして、義なる者にも不義なる者にも雨を降らせ、善き者にも悪しき者にも太陽を昇らせる方こそ、当然、至善の方である。この方は、マルキオン派の者たちをさえ支え、養い、助けているのである。実に、ある人が彼に問うた。「至善の師よ、私は何をすれば永遠の生命を得ることができるでしょうか」。

8

De praeceptis Creatoris an ea sciret, id est faceret, expostulavit, ad contestandum praeceptis Creatoris vitam acquiri sempiternam. Cumque ille principaliora quaeque affirmasset observasse se ab adolescentia: Unum, inquit, tibi deest.

PL 2, 449C

彼〔キリスト〕は、創造主の命令について、それを知っているか、すなわち行っているかを問い質した。それは、創造主の命令によって永遠の生命が得られることを証しするためであった。そして、その人が主だった命令はすべて若い頃から守ってきたと言明すると、彼は言った。「汝には一つだけ欠けているものがある」。

9

Omnia quaecumque habes vende, et da pauperibus, et habebis thesaurum in coelo, et veni, sequere me. Age Marcion, omnesque jam commiserones et coodibiles ejus haeretici, quid audebitis dicere?

PL 2, 449C

「汝が持っているものをすべて売り、貧しい者たちに与えよ。そうすれば天に宝を持つことになろう。そして来て、私に従え」。さあ、マルキオンよ、そして今やお前と苦しみを共にし、共に憎まれるべきすべての異端者たちよ、諸君はいったい何を言うつもりか。

10

Resciditne Christus priora praecepta, non occidendi, non adulterandi, non furandi, non falsum testandi, diligendi patrem et matrem?

PL 2, 449D

キリストは、殺すな、姦淫するな、盗むな、偽証するな、父と母とを愛せという先の命令を廃棄したのか。

11

An et illa servavit, et quod deerat, adjecit? quamquam et hoc praeceptum largitionis in egenos ubique diffusum sit in Lege et Prophetis, uti gloriosissimus ille observator praeceptorum pecuniam multo chariorem habiturus traduceretur.

PL 2, 450A

それとも、彼はそれらを守った上で、欠けていたものを付け加えたのか。もっとも、貧しい者たちへの施しというこの命令もまた、律法と預言者たちのうちにあまねく行き渡っていたのであり、あの誉れ高い命令の遵守者〔件の青年〕が、金銭をはるかに大切にしていたことを暴かれることになったのである。

12

Salvum est igitur et hoc in Evangelio (Matth. V, 17), Non veni dissolvere Legem et Prophetas, sed potius adimplere.

PL 2, 450A

それゆえ、福音書にあるこの言葉も無傷のままである(マタイ5:17)。「私は律法と預言者たちを廃棄するために来たのではなく、むしろ成就するために来たのである」。

13

Simul et caetera dubitatione liberavit, manifestando unius esse et Dei nomen et optimi, et vitam aeternam, et thesaurum in coelo, et semetipsum; cujus praecepta supplendo et conservavit et auxit: secundum Michaeam quoque hoc loco recognoscendus, dicentem (Mich. VI, 8): Si annuntiavit tibi homo quid bonum, aut quid a te Dominus exquirit, quam facere judicium, diligere misericordiam, et paratum esse sequi Dominum Deum tuum?

PL 2, 450A

同時に彼は、他のあらゆる疑いをも取り除いた——神の名も、至善の名も、永遠の生命も、天の宝も、そして彼自身も、ただ唯一の方に属することを明らかにすることによって。その方の命令を、彼は補うことによって、守りもし、増し加えもしたのである。この箇所でもまた、ミカを通して認められるべきである。ミカはこう語る(ミカ6:8)。「もし人が汝に何が善いことであるかを告げたなら、あるいは主が汝に何を求めておられるかを告げたなら、それは、裁きを行い、慈しみを愛し、汝の神なる主に従う備えをすることではないか」。

14

Et homo enim Christus annuntians quid sit bonum; scientiam legis: Praecepta, inquit, scis? facere judicium: Vende, inquit, quae habes; diligere misericordiam: Et da, inquit, egenis; paratum esse ire cum Deo. Et veni, inquit, sequere me.

PL 2, 450B

というのも、人としてのキリストもまた、何が善いことであるかを告げているからである。律法の知識については、「命令を知っているか」と彼は言い、裁きを行うことについては、「汝の持っているものを売れ」と彼は言い、慈しみを愛することについては、「貧しい者たちに与えよ」と彼は言い、神と共に歩む備えをすることについては、「そして来て、私に従え」と彼は言うのである。

15

Tam distincta fuit a primordio Judaea gens per tribus et populos et familias et domos, ut nemo facile ignorari de genere potuisset, vel de recentibus Augustianis censibus adhuc tunc fortasse pendentibus.

PL 2, 450B

ユダヤの民族は、その始まりから部族、諸民、家族、家系によってこれほど明確に区分されていたので、誰もその出自について容易に不明のままではいられなかったであろう——おそらくその頃なお係属中であったアウグストゥスの新しい人口調査によってすら、それは言えることであった。

16

Jesus autem Marcionis et natus non dubitaretur, qui homo videbatur; utique qua non natus nullam potuerat generis sui in publico habuisse notitiam, sed erat unus aliqui deputandus ex iis, qui quoquo modo ignoti habebantur.

PL 2, 450B

ところが、マルキオンのイエスは、人間として見えていた以上、生まれた者であることが疑われることはなかったであろう——彼が生まれていない者である以上、公にはその出自についての知識を何ら持ちえなかったのだから。むしろ彼は、何らかの仕方で素性の知れぬ者とされていた人々のうちの、誰か一人として数えられるべき者であったはずである。

17

Cum igitur praetereuntem illum caecus audisset, cur exclamavit: Jesu fili David, miserere mei, nisi quia filius David, id est, ex familia David non temere deputabatur, per matrem et fratres, qui aliquando ex notitia utique annuntiati ei fuerant.

PL 2, 450B

それゆえ、盲人が、彼〔イエス〕が通り過ぎるのを聞いたとき、なぜ「ダビデの子イエスよ、我を憐れみたまえ」と叫んだのか。それは、彼が母と兄弟たちを通して、ダビデの子である、すなわちダビデの家系に属すると、いい加減にではなく見なされていたからにほかならない。その母と兄弟たちは、かつて確かに、世に知られていたところに従って、彼に告げ知らされたことがあったのである。

18

Sed antecedentes increpabant caecum, uti taceret. Merito, quoniam quidem vociferabatur, non quia de David filio mentiebatur. Aut doce increpantes illos scisse, quod Jesus non esset filius David, ut idcirco silentium caeco indixisse credantur.

PL 2, 450C

だが、先を行く人々は、黙るようにと盲人を叱った。それは当然のことであった。彼が大声で叫んでいたからであって、彼がダビデの子について偽りを言っていたからではない。あるいは、叱った彼らが、イエスがダビデの子ではないと知っていたからこそ盲人に沈黙を命じたのだと信じられるべきだというのなら、そのことを示すがよい。

19

Sed etsi doceres, facilius illos ignorasse praesumeretur, quam Dominum falsam in se praedicationem sustinere potuisse.

PL 2, 450C

しかし、たとえお前がそれを示したとしても、主が自らについての偽りの宣言を許容しえたと思い込むよりは、彼らが知らずにいたのだと思い込む方が、はるかに容易であろう。

20

Sed patiens Dominus; non tamen confirmator erroris, imo etiam detector Creatoris; ut non prius hanc caecitatem hominis illius enubilasset, ne ultra Jesum filium David existimaret.

PL 2, 450C

しかし主は忍耐強くあられた。とはいえ、誤りを追認する方ではなく、それどころか創造主を明るみに出す方であったというのなら、この人の盲目を、彼がもはやイエスをダビデの子と考えることのないように、まず先に晴らしてやらなかったはずがあろうか。

21

Atquin, ne patientiam ejus infamaretis, nec ullam rationem dissimulationis illi affingeretis, nec filium David negaretis, manifestissime confirmavit caeci praedicationem, et ipsa remuneratione medicinae, et testimonio fidei. Fides, inquit, tua te salvum fecit.

PL 2, 450C

しかるに、諸君が彼の忍耐を誹謗せず、彼に見て見ぬふりの何らかの理由をこしらえて押し付けることのないよう、そして「ダビデの子」を否定することのないよう、彼はきわめて明らかに、盲人の宣言を確証した——治癒という報いそのものによって、そして信仰の証しによって。「汝の信仰が汝を救った」と彼は言う。

22

Quid vis caecum credidisse? Ab alio Deo descendisse Jesum ad dejectionem Creatoris? ad destructionem Legis et Prophetarum? non illum esse, qui ex radice Jesse et ex fructu lumborum David destinabatur (Ps. CXXXII, 11), caecorum quoque remunerator?

PL 2, 451A

その盲人が何を信じていたと、お前は言いたいのか。イエスが、創造主を退けるために、律法と預言者たちを滅ぼすために、別の神から下って来た方であり、エッサイの根から、そしてダビデの腰の実から定められていた方——盲人にも報いを与えるこの方——ではない、と(詩篇132:11)、あの盲人が信じていた、というのか。

23

Sed nondum puto ejusmodi tunc caeci erant, qualis Marcion, ut haec fuerit caeci illius fides, qua crediderit in voce, Jesu fili David.

PL 2, 451A

しかし当時、盲人たちがマルキオンのような者であったとは、私は思わない——あの盲人の信仰が、「ダビデの子イエスよ」という言葉のうちに信じたその信仰が、そのようなものであったとは。

24

Qui hoc se et cognovit, et ab omnibus cognosci voluit, fidem hominis, etsi melius oculatam, etsi veri luminis compotem, exteriore quoque visione donavit, ut et nos regulam simulque mercedem fidei disceremus.

PL 2, 451A

彼〔キリスト〕は、自分がそうであることを認識しており、すべての人にそう認識されることを望んでいたので、その人の信仰に——たとえそれがより優れた目を持ち、真の光にあずかる信仰であったとしても——外的な視力をも与えた。それは我々もまた、信仰の規範と、それと同時に報いとを学ぶためであった。

25

Qui vult videre Jesum, David filium credat per virginis censum. Qui non ita credet, non audiet ab illo: Fides tua te salvum fecit. Atque ita caecus remanebit, ruens in antithesim, ruentem et ipsam antithesim.

PL 2, 451B

イエスを見たいと望む者は、処女の系図によって〔生まれた〕ダビデの子であると信じるがよい。そう信じない者は、彼から「汝の信仰が汝を救った」と聞くことはないであろう。そしてそのようにして、盲人のままにとどまり、対立命題のうちへと崩れ落ちるのである——その対立命題自身もまた崩れ落ちるというのに。

26

Sic enim caecus caecum deducere solet. « Nam si aliquando (II Reg. V) Davidem in recuperatione Sionis offenderant caeci resistentes, quominus admitteretur» (in figuram populi proinde caeci, non admissuri quandoque Christum filium David), «ideo Christus ex diverso caeco subvenit, ut hinc se ostenderet non esse filium David, et ex animi diversitate bonus caecis, quos ille jusserat caedi.

PL 2, 451B

というのも、盲人が盲人を導くのが常だからである。「かつて(列王記下5章)シオンの奪還において、盲人たちが抵抗し、ダビデが入城するのを妨げて彼を怒らせたことがあったとすれば」——それは、同じく盲目である民の予型としてであり、その民はいずれ〔来るべき〕ダビデの子キリストを迎え入れようとしないのだが——「それゆえキリストは、それとは逆に盲人を助け、それによって、彼がダビデの子ではないこと、また、ダビデが盲人たちを殺すよう命じたのとは異なる心をもって、盲人たちに対して善き者であることを示そうとしたのである」。

27

Et cur fidei, et quidem pravae, praestitisse se dixit?» Atquin et hoc filius David, antithesim de suo retundendam.

PL 2, 451B

「そして、なぜ彼は自分が——それも誤った——信仰に報いたのだと言ったのか」。しかるに、まさにこの点においても彼はダビデの子なのであり、その対立命題は彼自身のものによって打ち砕かれるべきものである。

28

Nam et qui David offenderant, caeci: nunc vero ejusdem carnis homo supplicem se obtulerat filio David, idcirco ei satisfacienti quodammodo placatus filius David, restituit lumina cum testimonio fidei, qua hoc ipsum crediderat, exorandum sibi esse filium David. Et tamen David audacia hominum puto offenderat, non valetudo.

PL 2, 451B

というのも、ダビデを怒らせたのも盲人たちであったが、今や同じ肉を持つ一人の人間が、ダビデの子に対して嘆願者として自らを差し出したのであり、それゆえ、いくぶんかその者に対してある仕方で満足を得て宥められたダビデの子は、信仰の証しと共に彼の視力を回復したのである——彼はまさにこのこと、すなわちダビデの子に嘆願すべきであるということを信じていたのだから。それにしても、ダビデを怒らせたのは、思うに人々の傲慢さであって、その病〔盲目〕ではなかったのである。

Liber IV, Caput XXXVII

第IV巻 第XXXVII章PL 2, 451C
1

Consequitur (Luc. XIX) et Zachaei domus salutem. Quo merito? Numquid vel ille crediderat Christum a Marcione venisse? Atquin adhuc in auribus erat omnium vox illa caeci, Miserere mei, Jesu fili David; et omnis populus laudes referebat Deo, non Marcionis, sed David.

PL 2, 451C

続いて(ルカ19章)、ザアカイの家も救いを得る。いかなる功によってか。まさか彼もまた、キリストがマルキオンのもとから来たと信じていたとでもいうのか。しかるに、なおすべての人の耳には、あの盲人の声——「我を憐れみたまえ、ダビデの子イエスよ」——が残っており、民はみな、マルキオンの神にではなく、ダビデの神に賛美を捧げていたのである。

2

Enimvero Zachaeus etsi allophylus fortasse, tamen aliqua notitia Scripturarum ex commercio judaico afflatus; plus est autem, et ignoras Isaiam (Is. LVIII, 7) praecepta ejus impleverat.

PL 2, 451C

実にザアカイは、あるいは異邦人であったかもしれないが、それでもユダヤ人との交わりによって聖典の何がしかの知識を吹き込まれていた。いや、それ以上のことがある——お前はイザヤ〔書〕を知らないが、彼はその命令を実行していたのである(イザヤ58:7)。

3

Confringito, inquit, panem tuum esurienti; et non habentes tectum, in domum tuam inducito; hoc cum maxime agebat, exceptum domo sua pascens Dominum.

PL 2, 451D

「汝のパンを飢えた者と分かち合え。屋根のない者たちを汝の家に招き入れよ」と〔イザヤは〕言う。まさにこのことを彼〔ザアカイ〕は行っていたのである——主を自分の家に迎え入れて食事を供することによって。

4

Et nudum si videris, contegito; hoc cum maxime promittebat, in omnia misericordiae opera dimidium substantiae offerens; dissolvens violentiorum contractuum obnexus, et dimittens conflictatos in laxamentum, et omnem conscriptionem iniquam dissipans, dicendo: Et si cui quid per calumniam eripui, quadruplum reddo.

PL 2, 452A

「また裸の者を見たなら、覆ってやれ」。まさにこのことを彼は約束していたのである——自分の財産の半分をあらゆる慈しみの業に差し出すことによって、また、より過酷な契約による束縛を解き、苦しめられた者たちを解放へと放ち、あらゆる不正な証文をも破棄することによって——こう言うことで。「もし私が誰かから不正な言いがかりによって何かを奪ったのであれば、その四倍を返そう」。

5

Itaque Dominus: Hodie, inquit, salus huic domui. Testimonium dixit, salutaria esse quae praeceperat prophetes Creatoris.

PL 2, 452A

こうして主は言った。「今日、救いがこの家に来た」。彼はこう言うことで証しを述べたのである——創造主の預言者が命じたことこそが救いをもたらすものである、と。

6

Cum vero dicit: Venit enim Filius hominis salvum facere quod periit , jam non contendo eum venisse ut salvum faceret quod perierat, cujus fuerat, et cui perierat quod salvum venerat facere; sed in alterius quaestionis gradum dirigo.

PL 2, 452A

しかし彼が「人の子は、失われたものを救うために来たのである」と言うとき、私はもはや、彼が、失われたもの——それが誰のものであったか、また誰にとって失われていたその救おうとするものであったか——を救うために来たのだ、ということを論じはしない。むしろ私は、別の問いの段階へと向かう。

7

De homine agi nulla dubitatio est. Hic cum ex duabus substantiis constet, ex corpore et anima, quaerendum est ex qua substantiae specie periisse videatur. Si ex corpore, ergo corpus perierat, anima non.

PL 2, 452B

人間について論じられていることに何の疑いもない。この人間は、肉体と魂という二つの実体から成っているのだから、どちらの実体の面から見て失われていたと見なされるべきかが問われねばならない。もし肉体の面からであれば、肉体が失われていたのであって、魂ではない。

8

Quod perierat, salvum facit filius hominis: habet igitur et caro salutem. Si et anima perierat, animae perditio saluti destinatur: caro quae non periit, salva est.

PL 2, 452B

人の子は、失われていたものを救う。したがって、肉もまた救いにあずかる。もし魂もまた失われていたのであれば、魂の喪失は救いに定められている。そして失われなかった肉は、救われているのである。

9

Si totus homo perierat ex utraque substantia, totus homo salvus fiat necesse est; et elisa est sententia haereticorum negantium carnis salutem. Jam et Christus Creatoris confirmatur, qui secundum Creatorem totius hominis salutem pollicebatur.

PL 2, 452B

もし人間全体が、双方の実体において失われていたのであれば、人間全体が救われることは必然である。そしてこれによって、肉の救いを否定する異端者たちの説は打ち砕かれる。かくして、創造主のキリストもまた確証される。彼は創造主に従って、人間全体の救いを約束していたのである。

10

Servorum quoque parabola, qui secundum rationem foeneratae pecuniae dominicae dijudicantur, judicem ostendit Deum, etiam ex parte severitatis, non tantum honorantem, verum et auferentem quod quis videatur habuisse.

PL 2, 452B

また、主人から預けられた金の利殖の計算に従って裁かれるしもべたちの譬えも、神を審判者として示している——それは名誉を与える側面だけでなく、厳しさの側面においても、である。すなわち、ある者が持っていたと見えるものすら、取り上げるのである。

11

Aut si et hic Creatorem finxerit austerum tollentem quod non posuerit, et metentem quod non severit: hic quoque me ille instruit, cujus pecuniam ut foenerem edocet.

PL 2, 452C

あるいは、たとえここでも彼が、自分の置かなかったものを取り上げ、自分の蒔かなかったものを刈り取る、厳格な創造主を作り上げているのだとしても——ここでもなお私を教えているのはあの方〔創造主〕である。〔キリストが〕利殖せよと教えるその金は、あの方のものなのだから。

Liber IV, Caput XXXVIII

第IV巻 第XXXVIII章PL 2, 452C
1

Sciebat Christus baptisma Joannis (Luc. XX) unde esset, et cur quasi nesciens interrogabat. Sciebat non responsuros sibi Pharisaeos, et cur frustra interrogabat. An ut ex ore ipsorum judicaret illos, vel ex corde?

PL 2, 452C

キリストはヨハネの洗礼が(ルカ20章)どこから来たのかを知っていた。それなのになぜ知らぬふりをして問うたのか。ファリサイ派の人々が自分に答えないであろうことも知っていた。それなのになぜ無駄に問うたのか。彼らの口によって、あるいは心によって、彼らを裁くためであったのか。

2

Refer ergo et haec ad excusationem Creatoris, et ad comparationem Christi; et considera jam quid secuturum esset, si quid Pharisaei ad interrogationem renuntiassent. Puta illos renuntiasse humanum Joannis baptisma, statim lapidibus elisi fuissent.

PL 2, 452C

それゆえこのことも、創造主の弁明とキリストとの比較とに関わらせよ。そして、もしファリサイ派の人々がこの問いに何か答えていたら、何が起こったであろうかを、今考えてみよ。仮に彼らが「ヨハネの洗礼は人からのものである」と答えたとすれば、彼らはたちどころに石で打ち殺されていたであろう。

3

Existeret aliqui Marcion adversus Marcionem, qui diceret: O Deum optimum! o Deum diversum a Creatoris exemplis! Sciens praeceps ituros homines, ipse illos in praeruptum imposuit. Sic enim et de Creatore, in arboris lege, tractatur.

PL 2, 452C

マルキオンに刃向かう別のマルキオンが現れて、こう言うこともあろう。「おお至善の神よ、おお創造主の先例とは異なる神よ。人間たちがまっさかさまに落ちてゆくと知りながら、その方自らが彼らを絶壁の上に置いたのだ」と。実に、木の法についても、創造主に関して同様のことが論じられているのである。

4

Sed de coelis fuit baptisma Joannis. Et quare, inquit Christus, non credidistis ei? Ergo qui credi voluerat Joanni, increpaturus quod non credidissent, ejus erat cujus sacramentum Joannes administrabat.

PL 2, 453A

しかし、ヨハネの洗礼は天からのものであった。「それでは、なぜ汝らは彼を信じなかったのか」とキリストは言う。したがって、ヨハネが信じられることを望み、人々が信じなかったことを咎めようとしていた方は、ヨハネがその秘跡を執り行っていた当の方に属していたのである。

5

Certe nolentibus renuntiare quid saperent, cum et ipse vicem opponit. Et ego non dico vobis in qua virtute haec facio; malum pro malo reddit. Reddite quae Caesaris Caesari, et quae sunt Dei Deo.

PL 2, 453A

確かに、彼らが自分の考えを明かそうとしなかったのに対し、彼自身もまた同じ仕方で応じている。「私も、いかなる力によってこれらのことを行うかを汝らに言うまい」。悪に悪をもって報いているのである。「皇帝のものは皇帝に、神のものは神に返せ」。

6

Quae erunt Dei? quae similia sunt denario Caesaris, imago scilicet et similitudo ejus. Hominem igitur reddi jubet Creatori, in cujus imagine et similitudine et nomine et materia expressus est. Quaerat sibi monetam deus Marcionis.

PL 2, 453A

では、何が神のものであろうか。皇帝のデナリオンに似ているもの、すなわちその像と似姿とを持つものである。したがって彼は、人間が創造主に返されることを命じているのである。人間は創造主の像と似姿と名と質料とにおいて形づくられているのだから。マルキオンの神は、自分自身の貨幣を探すがよい。

7

Christus denarium hominis suo Caesari jubet reddi, non alieno; nisi quod necesse est qui suum denarium non habet. Justa et digna praescriptio est in omni quaestione ad propositum interrogationis pertinere debere sensum responsionis.

PL 2, 453B

キリストは、人間のデナリオンをその皇帝に返すよう命じているのであって、他所の皇帝に返すようにではない。ただし、自分自身のデナリオンを持たぬ者には別であるが。あらゆる問いにおいて、答えの意味は問いの主題に関わっていなければならないというのは、正当かつふさわしい抗弁である。

8

Caeterum, aliud consulenti, aliud respondere dementis est. Quo magis absit a Christo, quod ne homini quidem convenit.

PL 2, 453B

そもそも、問うている事柄とは別のことを答えるのは狂気の沙汰である。まして、人間にすら似つかわしくないことが、キリストにあってはなおのこと、あってはならない。

9

Sadducaei resurrectionis negatores, de ea habentes interrogationem, proposuerant Domino ex lege materiam mulieris, quae septem fratribus ex ordine defunctis secundum praeceptum legale nupsisset, cujus viri deputanda esset in resurrectione.

PL 2, 453B

復活を否定する者たちであるサドカイ派は、これについての問いを携えて、律法にもとづき、律法の定めに従って次々に死んだ七人の兄弟に嫁いだ女の事例を主に提出し、復活においては彼女は誰の妻とされるべきかを問うた。

10

Haec fuit materia quaestionis, haec substantia consultationis. Ad hoc respondisse Christum necesse est. Neminem timuit, ut quaestiones aut declinasse videatur, aut per occasionem earum, quod alias palam non docebat subostendisse.

PL 2, 453B

これが問いの主題であり、これが問いかけの実体であった。キリストはこれに答えたに違いない。誰をも恐れず、問いを避けたと見られるようなことも、それらを機会として、普段は公然と教えていないことをほのめかしたと見られるようなこともなかった。

11

Respondit igitur: Hujus quidem aevi filios nubere. Vides quam pertinenter ad caussam. Quia de aevo venturo quaerebatur, in quo neminem nubere definiturus, praestruxit, hic quidem nubi, ubi sit et mori; quos vero dignatus sit Deus, illius aevi possessione et resurrectione a mortuis, neque nubere, neque nubi; quia nec morituri jam sint, cum similes angelorum sint , Dei et resurrectionis filii facti.

PL 2, 453C

そこで彼はこう答えた。「この世の子らは娶る」と。お前は、これがいかに事柄に即しているかを見るであろう。来たるべき世について問われていたのであり、その世においては誰も娶らないと定めようとしていた彼は、あらかじめこう述べておいたのである。すなわち、ここ〔この世〕では娶り嫁ぐことがあり、死ぬこともあるが、神がかの世の所有と死人の中からの復活とにふさわしいとされた者たちは、娶りも嫁ぎもしない。彼らはもはや死ぬこともなく、天使に似た者となり、神の子、復活の子とされているからである。

12

Cum igitur sensus responsionis non ad aliud sit dirigendus, quam ad propositum interrogationis; si hoc sensu responsionis, propositum absolvitur interrogationis, non aliud responsio Domini sapit, quam quo quaestio absolvitur.

PL 2, 453C

したがって、答えの意味は問いの主題以外のものへ向けられてはならないのであるから、もしこの答えの意味によって問いの主題が解決されるのであれば、主の答えは、問いが解決されるところのものよりほかを意味してはいない。

13

Habes et tempora permissarum et negatarum nuptiarum, non ex sua propria, sed ex resurrectionis quaestione.

PL 2, 454A

またお前は、婚姻が許される時と否まれる時とを、それ自体の問題からではなく、復活の問いから得るのである。

14

Habes et ipsius resurrectionis confirmationem, et totum quod Sadducaei sciscitabantur, non de alio Deo interrogantes, nec de proprio nuptiarum jure quaerentes.

PL 2, 454A

またお前は、復活そのものの確証をも得るのであり、サドカイ派が尋ねていたことの全体をも得るのである。彼らは別の神について問うていたのでも、婚姻そのものの権利について尋ねていたのでもなかった。

15

Quod si ad ea facis respondere Christum, de quibus non est consultus, negas eum de quibus interrogatus est respondere potuisse, Sadducaeorum scilicet sapientia captum. Ex abundanti nunc et post praescriptionem, retractabo adversus argumentationes cohaerentes.

PL 2, 454A

もしお前が、問われもしなかった事柄にキリストが答えたとするならば、お前は、彼が問われた事柄に答えることができたということを否定していることになる。すなわち、彼がサドカイ派の知恵にしてやられていたことにするのである。今、余分ながら、抗弁の後に、私は連なる議論に対して再論することにしよう。

16

Nacti enim Scripturae textum, ita in legendo decucurrerunt: Quos autem dignatus est Deus, illius aevi, illius aevi Deo adjungunt, quo alium Deum faciant illius aevi; cum sic legi oporteat: Quos autem dignatus est Deus, ut facta hic distinctione post Deum, ad sequentia pertineat illius aevi, id est, quos dignatus sit Deus, illius aevi possessione et resurrectione.

PL 2, 454A

というのも、彼らは聖典の本文を手にすると、読みながらこのように走り抜けたからである。「しかし、神がふさわしいとされた者たちは、かの世の……」と読んで、「かの世の」を「神」に結びつけ、それによってかの世に別の神を作り出そうとする。しかし、こう読まれるべきなのである。「しかし、神がふさわしいとされた者たちは」——ここで「神」の後に区切りを置いて——「かの世の」以下は続く句にかかるとすべきである。すなわち、「神がかの世の所有と復活とにふさわしいとされた者たちは」ということである。

17

Non enim de Deo, sed de statu illius aevi consulebatur, cujus uxor futura esset post resurrectionem in illo aevo.

PL 2, 454B

というのも、問われていたのは神についてではなく、復活の後かの世において彼女が誰の妻となるはずかという、かの世の在り方についてだったからである。

18

Sic et de ipsis nuptiis responsum subvertunt: Ut filii hujus aevi nubunt et nubuntur, de hominibus dictum est Creatoris, nuptias permittentis, se autem quos Deus illius aevi, alter scilicet, dignatus sit resurrectione, jam et hic non nubere, quia non sint filii hujus aevi: quando de nuptiis illius aevi consultus, non de hujus, eas negaverat de quibus consulebatur.

PL 2, 454B

このようにして彼らは、婚姻そのものについての答えをも曲解する。「『この世の子らは娶り、嫁ぐ』とは、婚姻を許す創造主に属する人間たちについて言われたのであり、他方、自分たちは——かの世の神、すなわち別の神が復活にふさわしいとされた者たちは——すでにこの世においてすら娶らない。この世の子らではないからである」と。しかし〔キリスト〕は、かの世の婚姻について問われたのであって、この世の婚姻について問われたのではなかったのだから、問われたところの事柄についてこれを否んだのである。

19

Itaque qui ipsam vim et vocis et pronuntiationis et distinctionis exceperant, nihil aliud senserunt, quam quod ad materiam consultationis pertinebat. Atque adeo scribae: Magister, inquiunt, bene dixisti.

PL 2, 454B

それゆえ、まさにその言葉と、その語調と、その区切りとの力を受け取っていた者たちは、問いの主題に関わること以外の何ものをも解しなかった。かくして律法学者たちは、「師よ、あなたはよく言われた」と言ったのである。

20

Confirmaverat enim resurrectionem, formam ejus edendo adversus Sadducaeorum opinionem. Denique testimonium eorum qui ita eum respondisse praesumpserant, non recusavit.

PL 2, 454C

というのも彼は、復活のかたちを示すことによって、サドカイ派の見解に対抗してこれを確証していたからである。実に、彼がそのように答えたと思い込んだ者たちの証言を、彼は拒みはしなかった。

21

Si autem Scribae Christum filium David existimabant, ipse autem David Dominum eum appellat; quid hoc ad Christum?

PL 2, 454C

ところで、律法学者たちがキリストをダビデの子と考えていたとしても、ダビデ自身は彼を主と呼んでいる。これがキリストにとって何であろうか。

22

Non David errorem Scribarum obtundebat, sed honorem Christo David procurabat, quem Dominum Christum magis quam filium David confirmabat; quod non congrueret destructori Creatoris. At ex nostra parte, quam conveniens interpretatio!

PL 2, 454C

ダビデは律法学者たちの誤りを打ち消していたのではなく、キリストにダビデによる誉れを調達していたのである。彼は、キリストをダビデの子であるよりもむしろ主であると確証したのであり、それは創造主を打ち壊す者にはふさわしくないことであった。しかし我々の側からすれば、これはなんと理にかなった解釈であろうか。

23

Nam qui olim a caeco illo filius David fuerat invocatus, quod tunc reticuit, non habens in praesentia scribas, nunc ultro coram eis de industria protulit: ut se, quem caecus secundum scribarum doctrinam filium tantum David praedicarat, Dominum quoque ejus ostenderet; remunerata quidem fide caeci, qua filium David crediderat illum; pulsata vero traditione Scribarum, qua non et Dominum eum norant.

PL 2, 455A

というのも、かつてあの盲人からダビデの子と呼び求められた者は、その時は目の前に律法学者たちがいなかったために沈黙していたことを、今や自ら進んで、わざわざ彼らの面前で明らかにしたからである。すなわち、律法学者たちの教えに従って盲人が単にダビデの子と宣言していたその者が、自らをその主でもあることを示すためであった。こうして、彼をダビデの子と信じていた盲人の信仰には報いが与えられ、他方、彼を主でもあると知らなかった律法学者たちの伝承は打ち砕かれたのである。

24

Quodcumque ad gloriam spectaret Christi Creatoris, sic non alius tueretur, quam Christus Creatoris.

PL 2, 455A

創造主のキリストの栄光に関わることは何であれ、このように、創造主のキリスト以外の何者によっても守られはしないであろう。

Liber IV, Caput XXXIX

第IV巻 第XXXIX章PL 2, 455A
1

Olim (Luc. XXI) constitit de nominum proprietate, ei illam competere, qui prior et Christum suum in homines annuntiaret, et Jesum transnominaret.

PL 2, 455A

名の固有性については、かつて(ルカ21章)すでに確定していた。すなわち、その名は、先んじて自らのキリストを人々に告げ知らせ、〔その者を〕イエスと改名した者にこそ属する、ということである。

2

Constabit itaque et de impudentia ejus, qui multos dicat venturos in nomine ipsius; quod non sit ipsius, si non Christus et Jesus Creatoris est, ad quem proprietas nominum pertinet; amplius, et prohibeat eos recipi, quorum et ipse par sit, ut qui proinde in nomine venit alieno, si non ipsius erat a mendacio nominis praevenire discipulos, qui per proprietatem nominis possidebat veritatem ejus, Venient denique illi, dicentes: Ego sum Christus.

PL 2, 455B

したがって、「多くの者が自分の名において来るであろう」と言う彼の厚かましさについても、これで確定するであろう。というのも、もし彼が創造主のキリストにしてイエスであり、名の固有性がその方に帰属するのでなければ、その名は彼自身のものではないからである。さらに言えば、彼が、自分と同類である者たちを受け入れることを禁じているというのも同じことである。すなわち、彼自身も同じように自分のものでない名において来た者であるとすれば、名の偽りから弟子たちを予め守ることは、名の固有性によってその真理を所有していた者〔創造主〕にこそ属していたのであって、彼自身の務めではなかったはずだからである。「実に彼らは来て、『私こそキリストである』と言うであろう」。

3

Recipies eos, qui consimilem recepisti. Et hic enim in nomine suo venit. Quid nunc quod et ipse veniet nominum Dominus Christus et Jesus Creatoris? Rejicies illum?

PL 2, 455B

お前は、それと同類の者〔お前のキリスト〕をすでに受け入れているのだから、彼らをも受け入れるほかあるまい。実にこの者もまた、自分自身の名において来たのだから。それなら今、名の主である創造主のキリストにしてイエスなる方ご自身が来られるとすれば、どうなるのか。お前は彼を退けるのか。

4

Et quam iniquum, quam injustum, et optimo Deo indignum, ut non recipias eum in nomine suo venientem, qui alium in nomine ejus recepisti!

PL 2, 455B

それはなんと不当で、なんと不正で、至善の神にふさわしからぬことであろうか。他所の者をその名において受け入れておきながら、自分自身の名において来る者を受け入れないとは。

5

Videamus et quae signa temporibus imponat, Bella, opinor, et regnum super regnum, et gentem super gentem, et pestem, et fames, terraeque motus, et formidines, et prodigia de coelo: quae omnia severo et atroci Deo congruunt: Haec cum adjicit etiam oportere fieri, quem se praestat, destructorem an probatorem Creatoris? cujus dispositiones confirmat impleri oportere, quas ut optimus tam tristes quam atroces abstulisset potius quam constituisset, si non ipsius fuissent.

PL 2, 455B

また彼が時に対してどのようなしるしを課すかも見てみよう。戦争、思うに、そして国は国に、民は民に逆らって立ち上がること、疫病、飢饉、地震、恐怖、そして天よりの怪異——これらすべては厳格で苛烈な神にこそふさわしい。彼がこれらのことは起こらねばならないと付け加えるとき、彼は自らを創造主の破壊者として示しているのか、それとも是認者として示しているのか。彼は、創造主の配剤が成就されねばならないと確証しているのである。もしその配剤が彼自身のものでなかったなら、至善の神であるからには、悲しく苛烈なそれらのことを、定めるよりむしろ取り除いていたはずである。

6

Ante haec autem persecutiones eis praedicat et passiones venturas, in martyrium utique et in salutem.

PL 2, 455C

しかしこれらのことに先立って、彼は迫害と、来たるべき受難とを彼らに予告する。それは当然、殉教のため、そして救いのためである。

7

Accipe praedicatum in Zacharia (Zach. IX, 15): Dominus, inquit, omnipotens proteget eos; et consument illos, et lapidabunt lapidibus fundae, et bibent sanguinem illorum velut vinum, et replebunt pateras quasi altaris ; et salvos eos faciet Dominus illo die, velut oves, populum suum, quia lapides sancti volutant.

PL 2, 455C

ザカリアにおいて予告されたことを受け取るがよい(ザカリア9:15)。「全能なる主は彼らを守るであろう。そして人々は彼らを滅ぼし尽くし、投石器の石で打ち、その血を葡萄酒のように飲み、祭壇の鉢のように鉢を満たすであろう。そしてその日、主は彼らを、羊のように、御自身の民として救うであろう。聖なる石が転がるからである」。

8

Et ne putes haec in passiones praedicari, quae illos tot bellorum nomine ab allophylis manebant, respice ad species. Nemo in praedicatione bellorum legitimis armis debellandorum, lapidationem enumerat popularibus coetibus magis et inermi tumultui familiarem.

PL 2, 456A

そしてお前が、これらのことは、あれほど多くの戦争の名のもとに異民族から彼らを待ち受けていた受難について予告されたのだと考えぬように、その形態に目を向けよ。正規の武器によって戦われるべき戦争の予告のうちで、投石——それはむしろ民衆の群れや武器なき騒乱にふさわしいものだが——を数え上げる者は誰もいない。

9

Nemo tanta in bello sanguinis flumina paterarum capacitate metitur, aut unius altaris cruentationi adaequat.

PL 2, 456A

戦争において、これほどの血の川を鉢の容量で測ったり、一つの祭壇の血にまみれた有様に等しいとしたりする者は誰もいない。

10

Nemo oves appellat eos qui in bello armati, et ipsi et eadem feritate certantes cadunt; sed qui in sua proprietate atque patientia dedentes, potius semetipsos quam vindicantes trucidantur. Denique, quia lapides, inquit, sancti volutant, non quia milites pugnant.

PL 2, 456A

戦争において武装し、自分たちも同じ猛々しさをもって戦って倒れる者たちを、羊と呼ぶ者は誰もいない。むしろ、自らの固有の性質と忍耐とにおいて身を委ね、報復するよりもむしろ自らを差し出して屠られる者たちをこそ、羊と呼ぶのである。実に、「聖なる石が転がる」と言われているのであって、「兵士たちが戦う」とは言われていないのである。

11

Lapides enim sunt et fundamenta, super quae nos aedificamur: exstructi, secundum Paulum (Eph. II, 21) super fundamentum Apostolorum, qui lapides sancti oppositi omnium offensui volutabant.

PL 2, 456B

というのも、石とはまた、我々がその上に建てられる土台でもあるからである。パウロによれば(エフェソ2:21)、我々は使徒たちという土台の上に築き上げられているのであり、その聖なる石は、あらゆる者のつまずきに対して立てられて転がっていたのである。

12

Et hic igitur ipse vetat cogitari; quid responderi oporteat apud tribunalia, qui et Balaam quod non cogitaverat, imo contra quam cogitaverat suggessit (Num. XXII), et Moysi causato linguae tarditatem, os repromisit; et sapientiam ipsam, cui nemo resisteret, per Isaiam (Is. XLIV, 5) demonstravit: Hic dicet: Ego Dei sum, et clamabit in nomine Jacob, et alius inscribetur in nomine Israelis.

PL 2, 456B

そしてまさにこの方こそが、法廷において何と答えるべきかを予め考えておくことを禁じているのである。この方は、バラムが考えてもいなかったこと、それどころか考えていたのとは反対のことを示唆した方であり(民数記22章)、口の重さを理由にしたモーセに口を約束した方であり、誰も抗いえない知恵そのものを、イザヤを通して示した方だからである(イザヤ44:5)。「この者は言うであろう、『私は神のものである』と。そして彼はヤコブの名において叫び、また別の者はイスラエルの名において記されるであろう」。

13

Quid enim sapientius et incontradicibilius confessione simplici et exerta in martyris nomine cum Deo invalescentis? quod est interpretatio Israelis.

PL 2, 456B

というのも、殉教者という名のもとで神とともに力を得ていく者の、単純で率直な告白ほど、知恵に満ち、反駁しがたいものが他にあろうか。「イスラエル」という名が意味するのは、まさにそのことなのである。

14

Nec mirum si is cohibuit praecogitationem, qui et ipse a Patre excepit pronuntiandi tempestive subministrationem: Dominus mihi (Is. L, 4) dat linguam disciplinae, quando debeam proferre sermonem. Nisi Marcion Christum non subjectum Patri infert.

PL 2, 456C

この方が予めの思案を禁じたとしても、何ら不思議はない。この方自身もまた、父から、時にかなって語る供給を受けていたのだから。「主は私に」(イザヤ50:4)「教えの舌を与えられる、いつ言葉を発するべきかを」。マルキオンが、キリストは父に服してはいないと主張するのでない限りは。

15

A proximis quoque persecutiones et nomine ex odio utique blasphemiam praedicatam, non debeo rursus ostendere. Sed per tolerantiam, inquit, salvos facietis nosmetipsos; de qua scilicet Psalmus (Ps. IX, 19): Tolerantia, inquit, justorum non peribit in finem.

PL 2, 456C

身近な者たちからの迫害と、名のゆえに、当然憎しみからの冒瀆とが予告されていることは、私が改めて示す必要はない。「しかし忍耐によって」と彼は言う、「汝らは自らを救うであろう」。それについてはまさに詩篇にある(詩篇9:19)。「義人の忍耐は」と言われている、「終わりまで滅びることはない」。

16

Quia et alibi (Ps. CXV, 5): Honorabilis mors justorum; ex tolerantia sine dubio, quia et Zacharias (Zach. VI, 14): Corona autem erit eis qui toleraverint.

PL 2, 456C

というのも、別の箇所にも(詩篇115:5)「義人の死は貴い」とあるからであり、これは疑いなく忍耐によることである。ザカリアにもまた(ザカリア6:14)「忍び耐えた者たちには冠が与えられるであろう」とあるからである。

17

Sed ne audeas argumentari apostolos, ut alterius Dei praecones, a Judaeis vexatos; memento prophetas quoque eadem a Judaeis passos, tamen non alterius Dei apostolos fuisse, quam Creatoris.

PL 2, 457A

しかし、使徒たちが、別の神の使者であるがゆえにユダヤ人から苦しめられたのだと論じようとは、あえてするな。預言者たちもまた同じことをユダヤ人から被ったにもかかわらず、創造主以外の神の使徒ではなかったことを思い出すがよい。

18

Sed monstrato dehinc tempore excidii, cum coepisset vallari exercitibus Hierusalem, signa jam ultimi finis enarrat, solis et lunae siderumque prodigia, et in terra angustias nationum obstupescentium velut a sonitu maris fluctuantis pro exspectatione imminentium orbi malorum.

PL 2, 457A

しかし、それからエルサレムが軍隊によって包囲され始めるであろう滅亡の時が示された後、彼はもはや終末そのもののしるしを語る。太陽と月と星々の怪異、地上においては、世界に迫り来る災いへの予感によって、あたかも海の波の音におびえるかのように立ちすくむ諸国民の苦悩である。

19

Quod et ipsae vires coelorum concuti habeant, accipe Joelem (Joel. II, 30): Et dabo prodigia in coelo et in terra, sanguinem et ignem, et fumi vaporem. Sol convertetur in tenebras, et in sanguinem luna, priusquam adveniat dies magnus et illustris Domini.

PL 2, 457A

天そのものの力もまた揺り動かされることになるということについては、ヨエルを受け取るがよい(ヨエル2:30)。「私は天と地とに怪異を与えるであろう、血と火と煙の蒸気とを。太陽は闇に変わり、月は血に変わるであろう、主の大いなる輝かしい日が来る前に」。

20

Habes et Habacuc (Haba., III, 9): Fluminibus disrumpetur terra; videbunt te, et parturient populi; disperges aquas gressu .

PL 2, 457B

またお前はハバククをも持っている(ハバクク3:9)。「地は川々によって引き裂かれるであろう。もろもろの民はあなたを見て、産みの苦しみをするであろう。あなたは歩みによって水をまき散らすであろう」。

21

Dedit abyssus sonum suum; sublimitas timoris ejus elata est; sol et luna constitit in suo ordine, in lucem coruscationis tuae ibunt in fulgorem; fulgur scutum tuum, in communicatione tua diminues terram, et in indignatione tua depones nationes.

PL 2, 457B

「深淵はその声を発した。その恐れの高さは上げられた。太陽と月とはその位置にとどまり、あなたの閃光の光のうちに輝きへと進むであろう。稲妻はあなたの盾であり、あなたとの交わりのうちにあなたは地を縮小し、あなたの憤りのうちにもろもろの国民を退けるであろう」。

22

Conveniunt, opinor, et Domini pronuntiationes et prophetarum, de concussionibus mundi et orbis, elementorum et nationum. Post haec quid Dominus? Et tunc videbunt Filium hominis venientem de coelis cum plurima virtute.

PL 2, 457B

思うに、主の宣言と預言者たちの宣言とは、世界と地の、元素と諸国民との震撼について、一致するのである。これらの後、主は何と言うか。「そしてその時、人々は人の子が天より大いなる力をもって来るのを見るであろう」。

23

Cum autem haec fient, erigetis vos, et levabitis capita, quoniam appropinquabit redemptio vestra. In tempore scilicet regni, de quo subjectarit ipsa parabola. Sic et vos cum videritis omnia haec fieri, scitote appropinquasse regnum Dei.

PL 2, 457B

「しかしこれらのことが起こるとき、汝らは身を起こし、頭を上げるであろう。汝らの贖いが近づいているからである」。それはすなわち王国の時のことであり、それについては譬え自体が示すであろう。「同様に、汝らもまた、これらすべてのことが起こるのを見たならば、神の王国が近づいたことを知れ」。

24

Hic erit dies magnus Domini et illustris, venientis de coelis filii hominis secundum Danielem (Dan. VII, 3): Ecce cum coeli nubibus tanquam filius hominis adveniens, etc. Et data est illi regia potestas, quam in parabola postulaturus exierat relicta pecunia servis, quae foeneraretur.

PL 2, 457C

これこそが、ダニエルによる、天より来る人の子の、主の大いなる輝かしい日である(ダニエル7:3)。「見よ、天の雲とともに、人の子のような者が来る」云々。「そして王としての権力が彼に与えられた」。それを彼は、譬えの中で、僕たちに利殖させるための金を残して、これを求めに出発しようとしていたのである。

25

Et universae nationes, quas promiserat ei in psalmo Pater (Ps. II, 8): Postula de me, et dabo tibi gentes haereditatem tuam.

PL 2, 457C

「そしてすべての国民」、それは詩篇において父が彼に約束していたものである(詩篇2:8)。「私に求めよ、そうすれば私は汝に、諸国民を汝の嗣業として与えるであろう」。

26

Et gloria omnis serviens illi et potestas ejus aeterna, quae non auferetur, et regnum ejus quod non corrumpetur: quia nec morientur in illo, nec nubent, sed erunt sicut angeli.

PL 2, 457C

「そしてすべての栄光は彼に仕え、その権力は永遠であって奪われることなく、その王国は朽ちることがない」。彼らはその中で死ぬこともなく、娶ることもなく、天使のごとくであろうからである。

27

De eodem adventu filii hominis et fructu ejus apud Habacuc (Habac. III, 13): Existi in salutem populi ad salvos faciendos christos tuos; erecturos scilicet se, et capita levaturos in tempore regni redemptos.

PL 2, 457C

人の子の同じ到来とその実りについては、ハバククにもある(ハバクク3:13)。「あなたは御自身の民の救いのために、あなたの油注がれた者たちを救うために出て行かれた」。すなわち、王国の時に贖われた者たちが、身を起こし、頭を上げるであろうということである。

28

Igitur cum et haec, quae sunt promissionum, proinde conveniant sicut et illa quae sunt concussionum, ex consonantia propheticarum et dominicarum pronuntiationum, nullam hic poteris interstruere distinctionem, ut concussiones quidem referas ad Creatorem, saevitiae scilicet Deum, quas nec sinere, nedum exspectare deberet Deus optimus; promissiones vero Deo optimo deputes, quas Creator ignorans illum non prophetasset.

PL 2, 458A

したがって、預言者と主の宣言との一致からして、約束に属することがらも、震撼に属することがらと同様に一致するのであるから、お前はここで、震撼のことは創造主——すなわち苛烈さの神——に帰し、それらは至善の神なら許すべきでも、まして期待すべきでもなかったはずだとし、他方、約束のことは至善の神に帰する、というような区別を差し挟むことはできないであろう。もし創造主がその至善の神を知らなかったのなら、彼はそれを預言することもできなかったはずだからである。

29

Aut si suas prophetavit, non distantes a promissionibus Christi, par erit in libertate optimo Deo; nec plus videbitur a Christo tuo repromitti, quam a meo filio hominis.

PL 2, 458A

あるいは、もし創造主が、キリストの約束から離れていない自分自身の約束を預言していたのだとすれば、彼は自由さにおいて至善の神と等しくなるであろう。そして、お前のキリストによって約束されることが、我が人の子によって約束されること以上であるとは見えないであろう。

30

Ipsum decursum Scripturae evangelicae, ab interrogatione discipulorum usque ad parabolam fici, ita invenies contextu sensus filio hominis hinc atque illinc adhaerere, ut in illum compingat et tristia et laeta, et concussiones et promissiones, nec possis separare ab illo alteram partem.

PL 2, 458A

福音書の聖典の流れそのものを、弟子たちの問いから無花果の譬えに至るまで、お前は見出すであろう。それは、意味の連なりにおいて、あちらからもこちらからも人の子に結びついており、悲しいことも喜ばしいことも、震撼も約束も、彼のうちに組み合わせているのであって、お前はそのいずれの部分をも彼から切り離すことはできない。

31

Unius enim filii hominis adventu constituto inter duos exitus, concussionum et promissionum, necesse est ad unum pertineant filium hominis, et incommoda nationum, et vota sanctorum: quia ita positus est in medio, ut communis exitibus ambobus, alterum conclusurus adventu suo, id est, incommoda nationum; alterum incipiens, id est, vota sanctorum; ut sive mei Christi concesseris adventum filii hominis, quo mala imminentia ei deputes quae adventum ejus antecedunt, cogaris etiam bona ei adscribere, quae ab adventu ejus oriuntur; sive tui malueris, quo bona ei adscribas quae ab adventu ejus oriuntur , cogaris mala quoque ei deputare, quae adventum ejus antecedunt.

PL 2, 458B

というのも、唯一の人の子の到来が、震撼と約束という二つの帰結の間に据えられている以上、諸国民の苦難も聖徒たちの願いも、必然的に唯一の人の子に属さねばならないからである。彼はまさに、両方の帰結に共通するものとして、その中間に置かれているのであり、自らの到来によって一方——すなわち諸国民の苦難——を締めくくり、他方——すなわち聖徒たちの願い——を始めるのである。それゆえ、お前がもし人の子の到来を我が〔創造主の〕キリストのものと認めるならば、その到来に先立つ迫り来る悪をそれに帰することになるがゆえに、その到来から生じる善をも彼に帰することを強いられるであろう。あるいはもしお前がそれをお前の〔至善の神の〕キリストのものとしたいのであれば、その到来から生じる善をそれに帰することになるがゆえに、その到来に先立つ悪をも彼に帰することを強いられるであろう。

32

Tam enim mala cohaerent adventui filii hominis antecedendo, quam et bona subsequendo. Quaere igitur quem ex duobus Christis constituas in persona unius filii hominis, in quem utraque dispositio referatur.

PL 2, 458C

というのも、悪は先立つことによって人の子の到来に結びついているのと同じように、善もまたそれに続くことによって結びついているからである。それゆえ、二人のキリストのうちいずれを、両方の配剤が帰せられるべき唯一の人の子という人格に据えるのか、探し求めるがよい。

33

Aut et Creatorem optimum, aut Deum tuum asperum dedisti natura. In summa ipsius parabolae considera exemplum: Adspice ficum, et arbores omnes, cum fructum protulerint, intelligunt homines aestatem appropinquasse.

PL 2, 458C

さもなくば、お前は創造主をも至善の者としたか、あるいはお前の神をもその本性において厳しい者としたか、そのいずれかである。譬えそのものの要点における実例を考えてみよ。「無花果の木と、すべての木とを見よ。それらが実を結んだとき、人々は夏が近づいたことを悟る」。

34

Sic et vos, cum videbitis haec fieri, scitote in proximo esse regnum Dei. Si enim fructificationes arbuscularum signum aestivo tempori praestant, antecedendo illud; proinde et conflictationes orbis, signum praenotant regni, praecedendo illud.

PL 2, 458C

「同様に汝らも、これらのことが起こるのを見たならば、神の王国が間近にあることを知れ」。もし木々の結実が、夏の時節に先立つことによってそのしるしを与えるのであれば、同じように、世界の争乱も、王国に先立つことによってそのしるしをあらかじめ示すのである。

35

Omne autem signum ejus est cujus est res, cujus est signum. Et omni rei ab eo imponitur signum, cujus est res.

PL 2, 458C

しかし、あらゆるしるしは、そのしるしであるところの事柄が誰のものであるかによって、誰のものであるかが定まる。そして、あらゆる事柄に対して、そのしるしを課すのは、その事柄の持ち主である。

36

Ita si conflictationes signa sunt regni, sicut fructificationes aestatis; ergo et regnum Creatoris est, cujus conflictationes deputantur, quae signa sunt regni.

PL 2, 459A

このように、争乱が、結実が夏のしるしであるのと同じように、王国のしるしであるならば、それゆえ王国もまた創造主のものである。その争乱こそが、王国のしるしとして、彼に帰せられるからである。

37

Praemiserat oportere haec fieri tam atrocia, tam dira, Deus optimus, certe a Prophetis et a Lege praedicata; adeo Legem et Prophetas non destruebat, cum quae praedicaverant, confirmat perfici oportere.

PL 2, 459A

至善の神は、これほど苛烈で、これほど恐ろしいことどもが起こらねばならないと予め告げていたのであり、それは確かに預言者たちと律法とによって予告されていたことである。かくして彼は律法と預言者たちとを打ち壊してはいなかったのである。彼らが予告していたことが成就されねばならないと、彼が確証しているのだから。

38

Adhuc ingerit, Non transiturum coelum ac terram, nisi omnia peragantur. Quaenam ista? Si quae a Creatore sunt, merito sustinebunt elementa Domini sui ordinem expungi. Si quae a Deo optimo, nescio an sustineat coelum et terra perfici quae aemulus statuit.

PL 2, 459A

さらに彼は付け加える。「すべてのことが成し遂げられるのでなければ、天と地とは過ぎ去ることはない」と。それはいったい何であるのか。もしそれが創造主によるものであるならば、諸元素は当然、自らの主の定めが成し遂げられることに耐えるであろう。もしそれが至善の神によるものであるならば、天と地とが、敵対者の定めたことを成し遂げることに耐えうるかどうか、私は知らない。

39

Hoc si patietur Creator, zelotes Deus non est. Transeat age nunc terra et coelum, sic enim Dominus eorum destinavit, dum Verbum ejus manet in aevum: sic enim et Esaias praenuntiavit (Is. XL, 8).

PL 2, 459A

もし創造主がこれを許すのであれば、彼は熱情の神ではないことになる。さて、地と天とは過ぎ去るがよい。それらの主がそう定めたのだから。その言葉は世々に至るまで残る。実にイザヤもそう予告していたのである(イザヤ40:8)。

40

Admoneantur et discipuli, ne quando graventur corda eorum crapula et ebrietate, et saecularibus curis; et insistat eis repentinus dies ille, velut laqueus; utique oblitis Deum ex plenitudine et cogitatione mundi; Moysi erit admonitio (Deut. XXXII, 15).

PL 2, 459B

弟子たちもまた訓戒されるがよい。彼らの心が、大食と酩酊と世の思い煩いとによって、決して重くならぬように、そしてかの日が、罠のように、突然彼らに迫ることのないように、と。それは当然、世界の充満と思案とのゆえに神を忘れる者たちについてのことである。それはモーセの訓戒となるであろう(申命記32:15)。

41

Adeo is liberabit a laqueo diei illius, qui hanc admonitionem retro intulit. Erant et loca alia apud Hierusalem ad docendum, erant extra Hierusalem secedendum; sedenim per diem in templo docebat, ut qui per Osee praedixerat (Os. XII. 4): In templo meo me invenerunt, et illic disputatum est ad eos.

PL 2, 459B

かくして、かの日の罠から解き放つのは、あらかじめこの訓戒を下していた方なのである。エルサレムの内には教えるための他の場所もあり、エルサレムの外には退くための場所もあった。しかし彼は昼の間、神殿で教えていたのであり、それはホセアを通してあらかじめ告げていた方だったからである(ホセア12:4)。「彼らは私を私の神殿において見出した。そこで彼らに対して論争がなされた」。

42

Ad noctem vero in elaeonem secedebat: sic enim Zacharias demonstrat (Zach. XIV. 4): Et stabunt pedes ejus in monte elaeone.

PL 2, 459B

しかし夜になると、彼はオリーブ山へ退いた。実にザカリアがそう示しているのである(ザカリア14:4)。「そしてその足はオリーブ山の上に立つであろう」。

43

Erant horae quoque auditorio competentes: diluculo conveniendum erat, quia per Esaiam cum dixisset (Is. L, 4): Dominus dat mihi linguam disciplinae; adjecit: Apposuit mihi mane aurem ad audiendum. Si hoc est prophetias dissolvere, quid erit adimplere?

PL 2, 459B

聴くにふさわしい時刻もまた定まっていた。夜明けに集まるべきであったのは、イザヤを通してこう言った後(イザヤ50:4)——「主は私に教えの舌を与えられる」——さらにこう付け加えたからである。「主は朝、聴くようにと私に耳を備えられた」。もしこれが預言を破棄することであるとすれば、では成就するとはいかなることであろうか。

Liber IV, Caput XL

第IV巻 第XL章PL 2, 460A
1

Proinde (Luc. XXII) scit et quando pati oporteret eum, cujus passionem lex figurat. Nam e tot festis Judaeorum Paschae diem elegit. In hoc enim sacramentum pronuntiarat Moyses (Levit. XXIII): Pascha est Domini.

PL 2, 460A

そこで(ルカ22章)、彼は自らが受難すべき時をも知っていた。彼の受難を律法が予型として示しているのである。というのも、ユダヤ人の数多くの祭りの中から過越の日を選んだからである。この点についてこそモーセはかの秘義を宣べていた(レビ23章)。「過越は主のものである」と。

2

Ideo et affectum suum ostendit: Concupiscentia concupivi Pascha edere vobiscum antequam patiar. O legis destructorem, qui concupierat etiam Pascha servare! Nimirum vervecina illum judaica delectaret?

PL 2, 460A

それゆえ彼はまた自らの情をも示した。「私は受難する前に、汝らと共に過越を食べることを切に望んだ」と。おお、律法の破壊者よ、彼は過越を守ることさえ切に望んでいたのだ。まさかユダヤの羊肉が彼を喜ばせたとでもいうのか。

3

An ipse erat, qui (Is. LIII) tanquam ovis ad victimam adduci habens, et tanquam ovis coram tondente sic os non aperturus, figuram sanguinis sui salutaris implere concupiscebat?

PL 2, 460A

それとも、彼こそは(イザヤ53章)「屠られる羊のように引かれて行き、毛を刈る者の前の羊のように口を開かない」者として、自らの救いの血の予型を成就することを切に望んでいたのではないか。

4

Poterat et ab extraneo quolibet tradi; ne dicerem et in hoc Psalmum (Ps. XL, 10) expunctum: Qui mecum panem edit, levabit in me plantam.

PL 2, 460A

彼は誰であれ見知らぬ者によっても引き渡されえたであろう。この点でも詩篇(詩篇40:10)が果たされたことは、あえて言うまい。「私と共にパンを食べる者が、私に向かって踵を上げるであろう」。

5

Poterat et sine praemio tradi: quanta enim opera traditoris circa eum, qui populum coram offendens, nec tradi magis potuisset quam invadi? Sed hoc alii competisset Christo, non qui prophetias adimplebat.

PL 2, 460B

彼はまた報酬なしにも引き渡されえたであろう。というのも、民衆の前に公然と姿を現していた彼に対して、裏切り者の働きがいったいどれほど要ったというのか。引き渡されるよりもむしろ襲いかかられる方がありえたのではないか。だがこのことは、預言を成就していた彼にではなく、別のキリストにこそふさわしかったであろう。

6

Scriptum est enim (Am. II, 6): Pro eo quod venundedere justum. Nam et quantitatem et exitum pretii postea Juda poenitente revocati, et in emptionem dati agri figuli, sicut in Evangelio Matthaei (Matt. XXVII) continetur, Hieremias (Jerem. XXXII) praecanit: Et acceperunt triginta argentea pretium appretiati vel honorati, et dederunt ea in agrum figuli.

PL 2, 460B

「彼らが義人を売り渡したがゆえに」と書かれている(アモス2:6)。というのも、後にユダが悔いて返し、陶工の畑を購うために与えられた代金について、その額と行方とを、マタイの福音書にあるとおり(マタイ27章)、エレミヤはあらかじめこう歌っていたからである(エレミヤ32章)。「彼らは値積もりされ、あるいは値付けされた者の代金として、銀三十枚を受け取り、それを陶工の畑のために与えた」と。

7

Professus itaque se concupiscentia concupisse edere Pascha ut suum [indignum enim ut quid alienum concupisceret Deus] , acceptum panem, et distributum discipulis, corpus illum suum fecit, Hoc est corpus meum dicendo, id est, figura corporis mei.

PL 2, 460B

かくして彼は、過越を自らのものとして切に望んで食べたのだと言い表した〔神が他人のものを切に望むというのは相応しくないことだからである〕。そしてパンを取り、弟子たちに分け与えたのち、彼は「これは私の体である」——すなわち、私の体の像である、ということによって——それを自らの体としたのである。

8

Figura autem non fuisset, nisi veritatis esset corpus. Caeterum, vacua res, quod est phantasma, figuram capere non posset. Aut si propterea panem corpus sibi finxit, quia corporis carebat veritate, ergo panem debuit tradere pro nobis.

PL 2, 460C

しかし、真理としての体がなかったなら、像は成り立たなかったであろう。そもそも、幻であるような空虚なものは、像を受け取ることができない。あるいは、もし彼が体の真理を欠いていたがゆえにパンを自らの体と見立てたのだとすれば、彼は我々のためにパンを引き渡さねばならなかったはずである。

9

Faciebat ad vanitatem Marcionis, ut panis crucifigeretur. Cur autem panem corpus suum appellat, et non magis peponem, quem Marcion cordis loco habuit?

PL 2, 461A

パンが十字架に架けられるということは、マルキオンの空虚さに似つかわしいことであったろう。しかし、なぜ彼はパンを自らの体と呼び、マルキオンが心の代わりに持っていた瓜をそう呼ばなかったのか。

10

Non intelligens veterem fuisse istam figuram corporis Christi dicentis per Hieremiam (Jerem. XI, 19): Adversus me cogitaverunt cogitatum dicentes, Venite, conjiciamus lignum in panem ejus; scilicet crucem in corpus ejus.

PL 2, 461A

彼は、この体の像が古くからあったことを理解していない。それはキリストがエレミヤを通してこう語っていたとおりである(エレミヤ11:19)。「彼らは私に逆らって謀を企て、『来たれ、木を彼のパンに投げ入れよう』と言った」と。すなわち、彼の体に十字架を、である。

11

Itaque illuminator antiquitatum quid tunc voluerit significasse panem, satis declaravit, corpus suum vocans panem. Sic et in calicis mentione testamentum constituens sanguine suo obsignatum, substantiam corporis confirmavit.

PL 2, 461A

それゆえ、古きものどもを照らし出す者は、当時パンによって何を示そうとしていたのかを、パンを自らの体と呼ぶことによって十分に明らかにした。同じように、杯について語りつつ、自らの血によって証印を押された契約を打ち立てたことによって、彼は体の実体を確証した。

12

Nullius enim corporis sanguis potest esse, nisi carnis. Nam et si qua corporis qualitas non carnea opponetur nobis, certe sanguinem nisi carnea non habebit. Itaque consistit probatio corporis de testimonio carnis; probatio carnis, de testimonio sanguinis.

PL 2, 461A

いかなる体の血も、肉のものでなければ存在しえない。たとえ肉ならざる体の性質が我々に対置されようとも、それが肉のものでない限り、確かに血を持つことはないであろう。かくして、体の証明は肉の証しによって成り立ち、肉の証明は血の証しによって成り立つのである。

13

Ut autem et sanguinis veterem figuram in vino recognoscas, aderit Esaias (Is. LXIII, 1): Quis, inquit, qui advenit ex Edom? rubor vestimentorum ejus ex Bosor. Sic decorus in stola vinolenta cum fortitudine?

PL 2, 461B

さて、血の古き予型がぶどう酒のうちにあることをお前が認めるように、イザヤが立ち会うであろう(イザヤ63:1)。「エドムから来る者は誰か」と彼は言う。「その衣の赤さはボソルより出ている。ぶどう酒に染まった衣にて、力とともに、かくも麗しいのは、いったい誰か」と。

14

Quare rubra vestimenta tua? et indumenta sicut de foro torcularis pleno conculcato? Spiritus enim propheticus velut jam contemplabundus Dominum ad passionem venientem, carne scilicet vestitum, ut in ea passum, cruentum habitum carnis in vestimentorum rubore designat, conculcatae et expressae vi passionis, tanquam de foro torcularis; quia exinde quasi cruentati homines de vini rubore descendant.

PL 2, 461B

「なぜ汝の衣は赤いのか。なぜその装いは、満ちて踏みしだかれた酒搾り場から出てきたかのようなのか」。預言の霊は、受難へと赴く主を、肉を着けてその肉において受難する者として、いわば既に見つめるかのように、衣の赤さによって肉の血まみれの様を示す。それは受難の力によって踏みしだかれ搾り出されたさまであり、あたかも満ちた酒搾り場からのようである。というのも、そこからは、あたかも血に染まったかのような人々がぶどう酒の赤さのゆえに降りてくるからである。

15

Multo manifestius Genesis in benedictione Judae, ex cujus tribu carnis census Christi processurus, jam tunc Christum in Juda delineabat.

PL 2, 462A

はるかに明白なのは創世記であり、ユダへの祝福のうちに、すでにその時からユダのうちにキリストを描き出していた。その部族から、キリストの肉における起源が出ることになっていたからである。

16

Lavabit, inquit (Gen. XLIX, 11), in vino stolam suam, et in sanguine uvae amictum suum; stolam et amictum carnem demonstrans, et vinum sanguinem. Ita et nunc sanguinem suum in vino consecravit, qui tunc vinum in sanguine figuravit.

PL 2, 462A

「彼はぶどう酒でその衣を洗い、ぶどうの血でその上着を洗うであろう」と彼は言う(創世記49:11)。衣と上着とは肉を示し、ぶどう酒は血を示す。こうして、かつてぶどう酒を血のうちに予型として示した者が、今もまたぶどう酒のうちに自らの血を聖別したのである。

Liber IV, Caput XLI

第IV巻 第XLI章PL 2, 462A
1

Vae, ait, per quem traditur filius hominis. Ergo jam Vae constat imprecationis et comminationis inclamationem intelligendam, et irato et offenso deputandam: nisi si Judas impune erat tantum sceleris relaturus. Aut si impune, vacat Vae.

PL 2, 462A

「人の子を引き渡す者には禍いなるかな」と彼は言う。かくして、この「禍いなるかな」は呪詛と威嚇の叫びとして理解されるべきであり、怒れる者、害を受けた者に帰せられるべきものであることは明らかである。ただし、ユダがこれほどの罪を犯しながら罰を免れるはずであった場合は別だが。しかしもし罰を免れるのであれば、「禍いなるかな」は空しいものとなる。

2

Si non impune, utique ab eo puniendus, in quem scelus traditionis admisit. Porro, si sciens passus est hominem, quem ipse comitatui suo adsciverat, in tantum scelus ruere, noli jam de Creatore circa Adam retractare, quae in tuum quoque Deum retorquentur, aut ignorasse illum qui non ex providentia obstitit peccaturo, aut obsistere non potuisse, si ignorabat; aut noluisse, si et sciebat et poterat; atque ita malitiosum judicandum, qui passus sit hominem suum ex delicto perire.

PL 2, 462B

もし罰を免れないのであれば、それは当然、彼が引き渡しの罪を犯した相手によって罰せられるべきである。さらに、もし彼が、自らの一行に加えていたその人間がこれほどの罪へと突き進むのを知りながら見過ごしたのであれば、もはや創造主についてアダムをめぐって論い立てることをやめるがよい。それらはお前の神にも同じく跳ね返ってくるからである。すなわち、罪を犯そうとする者を摂理によって阻まなかったのは、彼が知らなかったからか、あるいは知らなかったので阻むことができなかったからか、あるいは知っていて阻むこともできたのに欲しなかったからか——そしてその場合は、自らの人間が罪によって滅びるのを黙って見過ごした、悪意ある者と判じられねばならないであろう。

3

Suadeo igitur agnoscas potius et in isto Creatorem, quam parem illi Deum optimum adversus sententiam tuam facias. Nam et Petrum praesumptorie aliquid elocutum, negationi potius destinando, zelotem Deum tibi ostendit.

PL 2, 462B

それゆえ私は勧める。むしろこの点でも創造主だと認めるがよい。至善の神をこれと同等の者としてしまい、お前自身の主張に反することのないように。というのも、ペトロが何か思い上がって語ったことについても、〔主は〕むしろ彼を否認へと定めることによって、妬む神をお前に示したからである。

4

Debuit etiam osculo tradi propheticus scilicet Christus, ut ejus scilicet filius, qui labiis a populo diligebatur (Is. XXIX). Perductus in consessum, an ipse esset Christus interrogatur. De quo Christo Judaei quaesissent, nisi de suo?

PL 2, 463A

口づけによって引き渡されねばならなかったのは、まさに預言されたキリストである。すなわち彼は、民から唇によって愛されていたあの方の子であるからである(イザヤ29章)。集会に連れて行かれ、彼が果たしてキリストであるかどうかを尋問される。ユダヤ人たちが、自分たちのキリスト以外の、いったいどのキリストについて尋ねたというのか。

5

Cur ergo non vel tunc alium eis prodidit? Ut pati posset, inquis. Id est, ut ille optimus ignorantes adhuc in scelus mergeret. Atquin et si dixisset, passurus esset. Si dixero enim, inquit, vobis, non credetis . Porro non credituri, perseverassent in necem ejus.

PL 2, 463A

それではなぜ、その時にも彼は自分が別の者であると彼らに告げなかったのか。「受難できるようにするためだ」とお前は言う。すなわち、あの至善の神が、なおも知らずにいる者たちを罪へと沈めるためだ、というのか。しかるに、たとえ彼がそう告げたとしても、やはり受難することになったはずである。「もし私が汝らに告げたとしても、汝らは信じないであろう」と彼は言っている。そして、信じないのであれば、彼らはなおも彼を死に至らしめようとし続けたであろう。

6

Et cur non magis passurus esset, si alterius Dei, ac per hoc, adversarium Creatoris manifestasset?

PL 2, 463A

そして、もし彼が別の神に属する者であり、それゆえ創造主の敵であることを明らかにしていたなら、なぜいっそう受難することにならなかったであろうか。

7

Ergo non pateretur, alium se tunc quoque supersedit ostendere: ut sed quoniam ex ore ejus confessionem extorquere cupiebant, nec confesso tamen credituri, qui eum ex operibus Scripturas adimplentibus agnovisse debuerant; ita ejus fuit occultasse se, cui ultro debebatur agnitio.

PL 2, 463A

それゆえ、受難を免れるためにではなく、その時もまた彼は自らを別の者として示すことを差し控えたのである。というのも、彼らは彼自身の口から告白を引き出そうと望みながら、たとえ告白されたとしても信じようとはしなかったであろうからであり、彼らは本来、聖典を成就する数々の業から彼を認めるべきであったからである。かくして、自ら進んで認められて然るべきであった彼が、自らを隠しておいたことにも理由があったのである。

8

Et tamen adhuc eis manum porrigens: Abhinc, inquit, erit Filius hominis sedens ad dexteram virtutis Dei. Suggerebat enim se ex Danielis (Dan., VII) prophetia Filium hominis, et e psalmo (Ps. CIX) David, sedentem ad dexteram Dei.

PL 2, 463B

それでもなお、彼はなおも彼らに手を差し伸べつつ、こう言った。「今から後、人の子は神の力の右に座するであろう」と。彼は、ダニエルの預言(ダニエル7章)による人の子として、またダビデの詩篇(詩篇109篇)における神の右に座する者として、自らを示唆していたのである。

9

Itaque ex isto dicto et Scripturae comparatione illuminati quem se vellet intelligi: Ergo, inquiunt, tu Dei Filius es? Cujus Dei, nisi quem solum noverant? Cujus Dei, nisi quem in psalmo meminerant dixisse filio suo: Sede ad dextram meam?

PL 2, 463B

かくして彼らは、この言葉と聖典との比較によって、彼が自らを何者として理解されることを欲しているかを悟らされ、こう言った。「それでは、汝は神の子であるのか」と。いかなる神の子か。彼らがただ一人知っていたその神の他に、いかなる神があろうか。いかなる神の子か。詩篇において、その神が自らの子に「私の右に座せよ」と言ったと彼らが記憶していた、その神の他に。

10

Sed respondit: Vos dicitis quia ego sum . Atquin confirmavit id se esse quod illi dixerant, dum rursus interrogant. Unde autem probabis interrogative, et non ipsos confirmative pronuntiasse: Ergo tu Filius Dei es?

PL 2, 463B

しかし彼は答えた。「汝らは、私がそうであると言っている」と。しかるに、彼らが再び尋ねている間に、彼は自らが彼らの言ったとおりの者であることを確証したのである。しかし、彼らが疑問形で述べたのであって、自ら断定して「それでは、汝は神の子であるのか」と告げたのではないということを、お前はどこから証明するというのか。

11

Ut quia oblique ostenderat se per Scripturas Filium Dei intelligendum, sic senserint, Ergo tu Dei es Filius, quod te non vis aperte dicere; aeque ita et ille, Vos dicitis, confirmative respondit; et adeo sic fuit pronuntiatio ejus, ut perseveraverint in eo, quod pronuntiatio sapiebat.

PL 2, 463C

すなわち、彼が聖典を通して自らが神の子として理解されるべきことを間接的に示していたので、彼らは「それでは汝は神の子であるのに、それをあからさまに言おうとしないのだ」と、そのように受け取ったのであり、同様に彼もまた「汝らがそう言っている」と断定の調子で答えたのである。そして彼の言明はそれほどまでにそのようなものであったので、彼らはその言明が含意していたところに固執し続けたのであった。

Liber IV, Caput XLII

第IV巻 第XLII章PL 2, 463C
1

Perductum (Luc., XXIII) enim illum ad Pilatum onerare coeperunt, quod se regem diceret; Christum sine dubio Dei Filium, sessurum ad Dei dexteram.

PL 2, 463C

彼が(ルカ23章)ピラトのもとへ連れて行かれると、彼らは彼が自らを王と称したという廉で彼を責め立て始めた。その王とは疑いなく、神の右に座することになる神の子キリストのことである。

2

Caeterum, alio eum titulo gravassent, incerti an Filium Dei se dixisset, nisi Vos dicitis sic pronuntiasset, hoc se esse quod dicerent. Pilato quoque interroganti, Tu es Christus? proinde, Tu dicis; ne metu potestatis viderentur amplius respondisse.

PL 2, 463C

そうでなければ、彼が自らを神の子と言ったかどうか彼らには確信が持てぬまま、別の名目で彼を告発していたことであろう——もし彼が「汝らがそう言っている」とそのように言明し、彼らの言うところの者であることを自ら告げていなかったならば。ピラトが「お前はキリストであるのか」と尋ねた時にも、同様に「あなたがそう仰る」〔と答えた〕。それは、権力への恐れからそれ以上を答えたと思われないためであった。

3

Constitutus est igitur Dominus in judicio. Et statuit in judicio populum suum. Ipse Dominus in judicium venit cum presbyteris et archontibus populi, secundum Esaiam (Is., III, 13). Atque exinde omne scriptum passionis suae implevit.

PL 2, 464A

かくして主は裁きの座に立たされた。「そして主はその民を裁きにおいて立たせられる」。「主自らが民の長老たちと支配者たちと共に裁きに臨まれる」と、イザヤによれば(イザヤ3:13)。そして、そこから彼は自らの受難について書かれたすべてを成就したのである。

4

Tumultuatae sunt ibidem nationes, et populi meditati sunt inania (Ps. II, 1). Astiterunt reges terrae, et archontes congregati sunt in unum adversus Dominum, et adversus Christum ejus: nationes, Romani qui cum Pilato fuerant; populi, tribus Israelis; reges, in Herode; archontes, in summis sacerdotibus.

PL 2, 464A

「そこで諸国民は騒ぎ立ち、諸民族はむなしいことを謀った」(詩篇2:1)。「地の王たちは立ち上がり、支配者たちは主に対し、その方のキリストに対して共に集まった」。すなわち、諸国民とはピラトと共にいたローマ人たちであり、諸民族とはイスラエルの諸部族であり、王たちとはヘロデにおいて、支配者たちとは大祭司たちにおいて〔成就した〕。

5

Nam et Herodi velut munus a Pilato missus, Osee vocibus fidem reddidit; de Christo enim prophetaverat (Os., X, 6): Et vinctum eum ducent xenium regi. Delectatus est denique Herodes viso Jesu, nec vocem ullam ab eo audivit.

PL 2, 464A

そして彼は、あたかも贈り物のようにピラトからヘロデのもとへ送られ、ホセアの言葉に信頼性を与えた。というのも、彼はキリストについてこう預言していたからである(ホセア10:6)。「彼らは彼を縛られたまま、王への贈り物として連れて行くであろう」と。かくしてヘロデはイエスを見て喜んだが、彼から一言も声を聞くことはなかった。

6

Tanquam agnus enim coram tondente, sic non aperuit os suum (Is., XIII, 7); quia Dominus dederat illi linguam disciplinae, ut sciret quomodo eum oporteret proferre sermonem (Is., L, 4).

PL 2, 464B

すなわち、「毛を刈る者の前の子羊のように、彼はその口を開かなかった」(イザヤ13:7)。というのは、「主が彼に教えの舌を与え、いかにして語るべきかを知らせておられた」からである(イザヤ50:4)。

7

Illam scilicet linguam, quam in Psalmo (Ps. XLVI) agglutinatam gutturi suo tunc probabat, non loquendo. Et Barrabas quidem nocentissimus, vita ut bonus donatur; Christus vero justissimus, ut homicida morti expostulatur.

PL 2, 464B

すなわち、詩篇において(詩篇46篇)その喉に貼りついたと言われるあの舌を、彼は語らないことによってその時証明したのである。そしてバラバは、この上なく罪深い者でありながら、あたかも善人であるかのように生命を与えられ、これに対しキリストは、この上なく正しい者でありながら、あたかも殺人者であるかのように死を要求されたのである。

8

Sed et duo scelesti circumfiguntur illi, ut inter iniquos scilicet deputaretur. Vestitum plane ejus militibus divisum, partim sorte concessum, Marcion abstulit, respiciens Psalmi prophetiam (Ps. XXI, 19), Dispertiti sibi sunt vestimenta mea, et in vestitum meum sortem miserunt.

PL 2, 464B

そしてまた、二人の悪人が彼の左右に十字架に懸けられた。彼が不義の者たちの中に数えられるためである。彼の衣が兵士たちによって分けられ、一部はくじによって与えられたことについては、マルキオンはこれを取り去ってしまった。それは詩篇の預言を顧みてのことである(詩篇21:19)。「彼らは私の衣を互いに分け合い、私の衣服にくじを投じた」と。

9

Aufer igitur et crucem ipsam. Idem tamen psalmus de eo non tacet: Foderunt manus meas et pedes meos . Totus in illo exitus legitur: Circumdederunt me canes, synagoga maleficorum circumvallavit me. Omnes qui spectabant me, naso irridebant me.

PL 2, 464C

それならば、お前は十字架そのものも取り除くがよい。しかし同じ詩篇は彼について沈黙してはいない。「彼らは私の手と足を穿った」と。その全体の顛末がそこに読み取られる。「犬どもが私を取り囲み、悪人どもの群れが私を取り巻いた。私を見る者はみな、鼻であざけった」と。

10

Locuti sunt labiis, et capita moverunt. Speravit in Deum, liberet eum. Quo jam testimonium vestimentorum habe falsi tui praedam, totus psalmus vestimenta sunt Christi. Ecce autem et elementa concutiuntur. Dominus enim patiebatur ipsorum.

PL 2, 464C

「彼らは唇で語り、頭を振った。彼は神に望みをかけた、神が彼を救い出すように、と」。今さら衣についての証しが何になろう。お前の偽造が得た獲物は取っておくがよい——詩篇全体がキリストの衣なのだから。しかも見よ、諸元素さえもが揺り動かされる。まさに、受難していたのはそれら自身の主だったからである。

11

Caeterum, adversario laeso, coelum luminibus floruisset, magis sol radiis insultasset, magis dies stetisset, libenter spectans pendentem in patibulo Christum Marcionis. Haec argumenta quoque mihi competissent, etsi non fuissent praedicata.

PL 2, 464C

さもなければ、もし敵対者が害を被ったのであれば、天は光をもって花咲き、太陽はいっそう光線をもって誇らしげにし、昼はいっそう長くとどまり、マルキオンのキリストが十字架に懸かっているのを喜んで見つめていたことであろう。これらの論拠もまた、たとえ預言されていなかったとしても、私には十分成り立ったであろう。

12

Coelum, inquit (Is., L, 3) Esaias, vestiam tenebris. Hic erit dies, de quo et Amos (Am., VIII, 9): Et erit illa die, dicit Dominus, occidet sol meridie (habes et horae sextae significationem), et contenebrabit super terram.

PL 2, 465A

「私は天を暗闇で覆おう」とイザヤは言う(イザヤ50:3)。これがまさにその日である。それについてはアモスもまた言っている(アモス8:9)。「その日には」と主は言われる、「太陽は真昼に沈むであろう」——ここには第六時の指し示しもある——「そして地の上を暗闇で覆うであろう」。

13

Scissum est et templi velum, angeli eruptione, derelinquentis filiam Sionis (Is., I, 8) tanquam in vinea speculam, et in cucumerario casulam. O quantum perseveravit etiam trigesimo psalmo Christum ipsum reddere!

PL 2, 465A

神殿の垂れ幕もまた、天使が突き破って出て行くことによって裂かれた。その天使は、シオンの娘を、ぶどう畑の見張り小屋のように、瓜畑の仮小屋のように見捨てて去ったのである(イザヤ1:8)。おお、第三十詩篇においてさえも、いかに彼がキリストその人を映し出し続けたことであろうか。

14

Vociferatur ad Patrem, ut et moriens ultima voce prophetas adimpleret. Hoc dicto exspiravit. Quis? spiritus semetipsum, an caro spiritum? Sed spiritus semetipsum exspirare non potuit. Alius est qui exspirat, alius qui exspiratus.

PL 2, 465A

彼は父に向かって声高に叫んだ。死に臨んでもなお、最後の声によって預言者たちを成就するためである。「これを言い終えると、彼は息を引き取った」。誰が、であろうか。霊が自分自身を吐き出したのか、それとも肉が霊を吐き出したのか。しかし霊が自分自身を吐き出すことはできなかった。吐き出す者と吐き出される者とは別である。

15

Si spiritus exspiratur, ab alio exspiretur necesse est. Quod si solus spiritus fuisset, discessisse potius diceretur, quam exspirasse. Quis igitur exspirat spiritum, nisi caro? quae et spirat, quando illum habet; et ita eum, cum amittit, exspirat.

PL 2, 465A

もし霊が吐き出されるのであれば、それは必然的に他の何かによって吐き出されるのでなければならない。もし霊だけが存在していたのであれば、「息を引き取った」というよりはむしろ「立ち去った」と言われたはずである。それでは、肉でなければ、いったい何が霊を吐き出すというのか。肉は霊を持つときにはそれによって呼吸し、それを失うときには、それを吐き出すのである。

16

Denique, si caro non fuit, sed phantasma carnis, phantasma autem spiritus fuit, spiritus autem semetipsum exspiravit, et exspirando discessit, sine dubio phantasma discessit, cum spiritus, qui erat phantasma, discessit, et nusquam comparuit phantasma cum spiritu.

PL 2, 465B

つまるところ、もし肉がなく、肉の幻があったにすぎず、その幻が霊のものであったのなら、そして霊が自分自身を吐き出し、吐き出すことによって立ち去ったのであれば、幻であった霊が立ち去った時、疑いなく幻もまた立ち去ったことになり、幻が霊と共にどこにも現れなくなったはずである。

17

Nihil ergo remansit in ligno? nihil pependit etiam post exspirationem? nihil de Pilato postulatum? nihil de patibulo detractum? nihil sindone involutum? nihil sepulcro novo conditum? Atquin non nihil. Quid igitur illud fuit?

PL 2, 465B

それでは、木の上には何も残らなかったのか。息を引き取った後にも、何も懸かってはいなかったのか。ピラトに対して何も求められなかったのか。十字架から何も降ろされなかったのか。亜麻布に包まれた何ものもなかったのか。新しい墓に納められた何ものもなかったのか。しかるに、何もなかったわけではない。それでは、それは何であったのか。

18

Si phantasma, adhuc ergo inerat et Christus. Si discesserat Christus, ergo abstulerat phantasma. Superest impudentiae haereticae dicere, phantasma illic phantasmatis remansisse.

PL 2, 465B

もしそれが幻であったならば、キリストはなおそこに宿っていたことになる。もしキリストがすでに立ち去っていたならば、幻を連れ去ったのはキリストだったことになる。残された道は、異端の厚顔さをもって、幻の幻がそこに残っていたと言うことだけである。

19

Sed sic et Joseph corpus fuisse noverat, quod tota pietate tractavit, ille Joseph, qui non consenserat in scelere Judaeis: Beatus vir qui non abiit in consilio impiorum, et in via peccatorum non stetit, et in cathedra pestium non sedit; oportuerat etiam sepultorem Domini prophetari, ac jam tunc merito benedici.

PL 2, 465C

しかし、ヨセフもまたそれが肉体であることを知っていた。彼はそれを心を尽くして丁重に扱った。ユダヤ人たちの罪に与しなかったあのヨセフである。「不敬虔な者たちの謀に歩まず、罪人の道に立たず、疫病をもたらす者どもの座に座らなかった者は幸いである」。主を葬る者もまた預言されており、すでにその時から当然にも祝福されていたはずである。

Liber IV, Caput XLIII

第IV巻 第XLIII章PL 2, 465C
1

Sic nec mulierum illarum officium (Luc., XXIV) praeterit prophetia, quae ante lucem convenerunt ad sepulcrum cum odorum paratura.

PL 2, 465C

かくして預言は、あの女たちの務めをも見過ごしてはいない(ルカ24章)。彼女たちは夜明け前に、香料の用意を携えて墓へと集まったのである。

2

De hoc enim per Osee (Os., VI, 1): Ut quaerant, inquit, faciem meam, ante lucem vigilabunt ad me, dicentes, Eamus, et convertamur ad Dominum, quia ipse eripuit, et curabit nos; percussit, et miserebitur nostri; sanabit nos post biduum, in die tertia resurgemus.

PL 2, 465C

このことについては、ホセアを通してこう言われている(ホセア6:1)。「彼らが私の顔を求めるために、夜明け前に私のもとで目を覚まし、こう言うであろう。『さあ、主のもとへ立ち返ろう。主こそが引き裂き、そして我々を癒してくださる方だからである。主は打たれたが、我々を憐れんでくださるであろう。主は二日の後に我々を癒し、三日目に我々は甦るであろう』」と。

3

Quis enim haec non credat in recogitatu mulierum illarum volutata, inter dolorem praesentis destitutionis qua percussae sibi videbantur a Domino, et spem resurrectionis ipsius qua restitui rite arbitrabantur?

PL 2, 465D

実に、これらの言葉が、あの女たちの思いのうちで揺れ動いていたと、誰が信じずにいられようか。目の前の喪失の痛みのうちにあって、彼女たちは主によって打たれたと自らに思われ、また彼の復活への希望のうちにあって、正しく元に戻されると考えていたのである。

4

Corpore autem non invento sublata erat sepultura ejus de medio, secundum Esaiam (Is., LVII, 2). Sed et duo ibidem angeli apparuerunt. Tot fere laterensibus uti solebat, in duobus testibus consistens Dei Sermo.

PL 2, 466A

肉体が見出されなかったので、彼の埋葬はその場から取り去られていたのである。イザヤによれば(イザヤ57:2)。しかもそこには二人の天使が現れた。神の言葉はほぼ常に、それくらいの数の側仕えの者を用いる習わしであり、二人の証人によって立てられるのである。

5

Revertentes quoque a sepulcro mulieres, et ab illa angelorum visione prospiciebat Esaias (Is. XXVII, 11); Mulieres, inquit, venientes a visione, venite ad renuntiandam scilicet Domini resurrectionem.

PL 2, 466A

墓から、また天使たちのあの顕現から帰って行く女たちをも、イザヤはあらかじめ見ていた(イザヤ27:11)。「顕現から来る女たちよ、来たれ」と彼は言う——すなわち、主の復活を告げ知らせるために、である。

6

Bene autem, quod incredulitas discipulorum perseverabat, ut in finem usque defensio nostra consisteret, Christum Jesum non alium se discipulis edidisse, quam prophetatum.

PL 2, 466A

だが好都合であったのは、弟子たちの不信仰が続いていたことである。それによって我々の弁明が最後まで成り立つのである。すなわち、イエス・キリストが弟子たちに、預言された者とは別の者として自らを示したのではない、ということが。

7

Nam cum duo ex illis iter agerent, et Dominus eis adhaesisset, non comparens quod ipse esset, etiam dissimulans de conscientia rei gestae: Nos autem putabamus, inquiunt, ipsum esse redemptorem Israelis; utique suum Christum, id est Creatoris.

PL 2, 466B

というのも、彼らのうち二人が道を行っていたとき、主が彼らに近づいたが、自らがそれであることを現さず、しかも出来事の次第を知っていることさえも隠していた。「しかし我々は、彼こそがイスラエルの贖い主であると思っていた」と彼らは言う。すなわち、彼ら自身のキリスト、つまり創造主のキリストのことである。

8

Adeo nec alium se ediderat illis. Caeterum, non existimarent eum Creatoris; et cum Creatoris existimaretur, non sustinuisset hanc de se existimationem, si non is esset qui existimabatur: aut ipse erit auctor erroris, et praevaricator veritatis adversus Dei optimi titulum.

PL 2, 466B

かくのごとく、彼は彼らに対して別の者として自らを示してはいなかったのである。さもなくば、彼らは彼を創造主の者とは考えなかったであろう。そして彼が創造主の者と考えられていながら、もし彼が考えられていたその者でなかったとすれば、彼はこの自らについての見なしを支持しなかったはずである。さもなければ、彼自身が誤りの創始者となり、至善の神という名目に反して真理に背く者となってしまうであろう。

9

Sed nec post resurrectionem alium se eis ostendit, quam quem existimatum sibi dixerant. Plane invectus est in illos: O insensati et tardi corde, in non credendo omnibus quae locutus est ad vos! Quae locutus non alterius se Dei esse probat, sed ejusdem Dei.

PL 2, 466B

また復活の後にも、彼は彼らに対して、彼らが自らについて考えていたと言った者とは別の者として自らを示しはしなかった。彼は明らかに彼らを叱った。「おお、愚かで心鈍き者たちよ、彼が汝らに語ったすべてのことを信じないとは」と。彼が語ったことは、彼が別の神の者ではなく、同じ神の者であることを証している。

10

Nam eadem et angeli ad mulieres: Rememoramini quae locutus sit vobis in Galilaea, dicens, quod oportet tradi filium hominis, et crucifigi, et tertia die resurgere. Et quare oportebat, nisi quia ita a Deo Creatore scriptum?

PL 2, 466C

なぜなら、天使たちも女たちに同じことを語ったからである。「彼がガリラヤで汝らに語ったこと、すなわち、人の子は引き渡され、十字架に架けられ、三日目に甦らねばならぬと言ったことを、思い出せ」と。そして、なぜ「ねばならぬ」のであったか。それは創造主なる神によってそのように書かれていたからでなくて何であろうか。

11

Igitur increpavit illos, ut de sola passione scandalizatos, et ut dubios de fide resurrectionis annuntiatae sibi a foeminis, per quae non crediderant ipsum fuisse quem existimarant.

PL 2, 466C

かくして彼は彼らを叱責した。彼らが受難だけにつまずいていたからであり、また女たちから告げられた復活の知らせの信頼性を疑っていたからである。それゆえ彼らは、彼が自分たちの考えていたその者であったことを信じていなかったのである。

12

Itaque quod existimaverant, id volens credi se, eum se confirmabat quem existimaverant, Creatoris scilicet Christum redemptorem Israelis.

PL 2, 466C

かくして、彼らが考えていたその事柄こそ自らについて信じられることを欲しつつ、彼は自らが、彼らの考えていたその者であることを確証した。すなわち、創造主のキリスト、イスラエルの贖い主である。

13

De corporis autem veritate quid potest clarius? cum haesitantibus eis ne phantasma esset, imo phantasma credentibus: Quid turbati estis, inquit, et quid cogitationes subeunt in corda vestra?

PL 2, 466C

さて、肉体の真実性について、これ以上明白なことがあろうか。彼らが、それが幻ではないかと躊躇い、いやそれどころか幻であると信じていたときに、彼は言った。「なぜ汝らは心を騒がせているのか。なぜそのような思いが汝らの心に浮かぶのか」と。

14

Videte manus meas et pedes, quia ego ipse sum; quoniam spiritus ossa non habet, sicut me habentem videtis .

PL 2, 466D

「私の手と足を見よ。私自身がそれであるからだ。霊は骨を持たない、汝らが私がそれを持っているのを見ているとおりに」と。

15

Et Marcion quaedam contraria sibi, illa credo industria eradere de Evangelio suo noluit, ut ex his quae eradere potuit, nec erasit, illa quae erasit, aut negetur erasisse, aut merito erasisse dicatur.

PL 2, 467A

そしてマルキオンは、自らに矛盾するいくつかの箇所を、おそらくは策略あってのことであろうが、自らの福音書から削り取ろうとはしなかった。削り取ることができたのに削り取らなかったこれらの箇所によって、実際に削り取った箇所についても、彼が削り取ったのだとは否定されるか、あるいは正当な理由あって削り取ったのだと言われるようにするためである。

16

Nec parcit nisi eis quae non aliter interpretando, quam delendo, subvertit. Vult itaque sic dictum, quasi, Spiritus ossa non habet, sicut me videtis habentem, ad spiritum referatur, sicut me videtis habentem; id est non habentem ossa sicut et spiritus.

PL 2, 467A

彼が手を加えずに残すのは、削除以外の仕方で解釈を歪めて覆すことができる箇所だけである。それゆえ彼は、「霊は骨を持たない、汝らが私が持っているのを見るとおりに」という言葉を、あたかも「汝らが私が持っているのを見るとおりに」という句が霊にかかるかのように、すなわち霊と同じく骨を持たないという意味であるかのように、解したがるのである。

17

Et quae ratio tortuositatis istius? cum simpliciter pronuntiare potuisset: Quia spiritus ossa non habet, sicut me videtis non habentem. Cur autem inspectui eorum manus et pedes suos offert, quae membra ex ossibus constant, si ossa non habebat?

PL 2, 467A

そしてこの捻じ曲げにいったい何の理由があろうか。彼〔主〕は端的にこう述べることもできたはずである。「霊は骨を持たない、汝らが私が持っていないのを見るとおりに」と。しかし、もし彼が骨を持っていなかったのなら、なぜ彼は、骨から成るその手と足とを彼らの目の前に差し出したのか。

18

Cur adjicit: Et scitote quia ego sum, quem scilicet corporeum retro noverant? Aut si phantasma erat usquequaque, cur illos phantasma credentes increpabat? Atquin adhuc eis non credentibus, propterea cibum desideravit, ut se ostenderet etiam dentes habere.

PL 2, 467A

なぜ彼は付け加えて言うのか。「そして、私がそれであることを知れ」と。それはすなわち、彼らが以前、肉体を備えた者として知っていたその者のことである。あるいは、もし彼があらゆる点において幻であったならば、なぜ彼は、幻だと信じる彼らを叱ったのか。しかるに、彼らがなおも信じずにいたので、それゆえ彼は食べ物を欲した。自らが歯をも持っていることを示すためであった。

19

Implevimus, ut opinor, sponsionem. Exhibuimus Jesum Christum Prophetarum doctrinis, sententiis, affectibus, sensibus, virtutibus, passionibus, etiam resurrectione, non alium quam Creatoris.

PL 2, 468A

思うに、我々は約束を果たした。我々はイエス・キリストを、預言者たちの教えにおいても、言葉においても、情においても、思いにおいても、力の証しにおいても、受難においても、そして復活においてさえも、創造主の者以外の何者でもない者として示したのである。

20

Siquidem et apostolos mittens ad praedicandum universis nationibus, in omnem terram exire sonum eorum, et in terminos terrae voces eorum, Psalmum adimplendo; praecepit. Misereor tui, Marcion, frustra laborasti. Christus enim Jesus in Evangelio tuo, meus est.

PL 2, 468A

すなわち、彼は使徒たちをすべての諸国民へ宣べ伝えるために遣わすことによって、詩篇を成就しつつ命じたのである。「彼らの声はすべての地に出で、彼らの言葉は地の果てにまで及ぶ」と。マルキオンよ、私はお前を憐れむ。お前は無駄に労したのだ。お前の福音書にあるイエス・キリストは、私のものなのだから。

Liber V, Caput I

第V巻 第I章PL 2, 468A
1

Nihil sine origine, nisi Deus solus: quae quantum praecedit in statu omnium rerum, tantum praecedat necesse est etiam in retractatu earum, ut constare de statu possit. Quia nec habeas dispicere quid quale sit, nisi certus an sit, cum cognoveris unde sit.

PL 2, 468A

神のほかには、起源を持たぬものは何もない。事物の在り方において起源が先立つのと同じだけの分だけ、それらを吟味する際にも起源は先立たねばならない。そうしてはじめて、その在り方について確かなことが言える。なぜなら、あるものがどこから来たかを知ることによって、それが存在すると確信できるのでなければ、それが何であり、どのようなものであるかを見分けることはできないからである。

2

Et ideo ex opusculi ordine ad hanc materiam devolutus, apostoli quoque Pauli originem a Marcione desidero, novus aliqui discipulus, nec ullius alterius auditor, qui nihil interim credam, nisi nihil temere credendum.

PL 2, 468D

かくして本書の展開の順序に従ってこの主題へと至った私は、使徒パウロの起源についても、あたかも新参の弟子であり、ほかの誰からも教えを受けたことのない者であるかのように、マルキオンに問いたい。差し当たり私が信じるのは、何ごとも軽々しく信じてはならないということ以外にない。

3

Temere porro credi quodcumque sine originis agnitione creditur, quique dignissime ad sollicitudinem redigam istam inquisitionem, cum is mihi affirmatur apostolus, quem in albo apostolorum apud Evangelium non deprehendo.

PL 2, 468D

さて、起源を知らぬままに信じられるものは何であれ、軽々しく信じられているのである。そして、福音書において使徒たちの名簿のうちに見出せぬ者が、私に対して使徒であると主張される以上、私がこの探求を懸念にまで高めるのは至極当然のことである。

4

Denique audiens postea eum a Domino allectum jam in coelis quiescente, quasi improvidentiam existimo, si non ante scivit illum sibi necessarium Christus; sed jam ordinato officio apostolatus, et in sua opera dimisso, ex incursu, non ex prospectu adjiciendum existimavit; necessitate, ut ita dixerim, non voluntate.

PL 2, 469A

さて、彼が後になって、主がすでに天にて休らっておられるときに選び取られたと聞くにつけても、もしキリストがあらかじめ彼が自分に必要であることを知らなかったのだとすれば、それはほとんど先見の欠如であると私には思われる。使徒職はすでに定められ、その務めはすでに己の働きへと送り出されていたのに、キリストは、先見によってではなく行きがかりで彼を付け加えるべきだと考えたことになる——言うなれば、意志によってではなく已むを得ずして、である。

5

Quamobrem, Pontice nauclere, si nunquam furtivas merces vel illicitas in acatos tuas recepisti; si nullum omnino onus avertisti vel adulterasti, cautior utique et fidelior in Dei rebus, edas velim nobis quo symbolo susceperis apostolum Paulum? quis illum tituli charactere percusserit? quis transmiserit tibi? quis imposuerit, ut possis eum constanter exponere? ne illius probetur, qui omnia apostolatus ejus instrumenta protulerit.

PL 2, 469A

したがって、ポントスの船主よ、お前がこれまで一度も盗品や禁制の品を己の船に積み入れたことがなく、いかなる積荷もかすめ取ったり混ぜ物をしたりしたことがなく、神の事柄においては当然いっそう用心深く忠実な者であるというのなら、どのような証印によって使徒パウロを受け取ったのか、我々に明かしてほしい。誰が彼に肩書きの刻印を打ったのか。誰がお前にその彼を引き渡したのか。誰が彼を積み込み、お前が彼を堂々と示すことができるようにしたのか。そうでなければ、彼の使徒職のあらゆる証拠文書を差し出せる者にこそ、彼が属することが証されてしまうであろう。

6

Ipse se, inquit, apostolum est professus (Gal. I, 1), et quidem non ab hominibus, nec per hominem, sed per Jesum Christum. Plane profiteri potest semetipsum quivis.

PL 2, 469B

「彼自身が、自らを使徒であると宣言している。しかも人々からでもなく、人を通してでもなく、イエス・キリストを通してである」と彼は言う(ガラテヤ1:1)。だが、自分自身を宣言することなら、誰にでもできる。

7

Verum professio ejus alterius auctoritate conficitur: alius scribit, alius subscribit, alius obsignat, alius actis refert. Nemo sibi et professor et testis est. Praeter haec utique legisti (Luc. XXI, 8), multos venturos qui dicant: Ego sum Christus.

PL 2, 469B

しかし、〔法的な〕申告というものは、他者の権威によって完成されるものである。ある者が書き、ある者が署名を加え、ある者が証印を押し、ある者が記録簿に記す。誰も、自分自身に対して申告者であると同時に証人であることはできない。それに加えて、お前は当然読んだはずである(ルカ21:8)、「私こそキリストである」と言う者たちが多く現れるであろう、と。

8

Si est qui se Christum mentiatur, quanto magis qui se apostolum praedicet Christi? Adhuc ego in persona discipuli et inquisitoris conversor, ut jam hinc et fidem tuam obtundam, qui unde eam probes non habes; et impudentiam suffundam, qui vindicas, et unde possis vindicare non recipis.

PL 2, 469B

自らをキリストであると偽る者がいるとすれば、自らをキリストの使徒であると称する者はなおさら現れうるのではないか。私はなおも弟子であり探求者である体のままでいる。それは、ここからお前の信仰を鈍らせるためである——お前はそれを証する術を何一つ持たないのだから。そしてお前の恥知らずを赤面させるためでもある——お前は〔パウロを〕自分のものだと主張しながら、その主張の根拠となるものを何一つ受け取ってはいないのだから。

9

Sit Christus, sit Apostolus, ut alterius dum non probantur nisi de instrumento Creatoris. Nam mihi Paulum etiam Genesis olim repromisit.

PL 2, 469B

キリストがあろうと、使徒があろうと構わない、それが別の神に属する者であるとしても——ただし、それらが創造主の文書によってでなければ証明されえない、という限りにおいてである。なぜなら、パウロについてさえ、かつて創世記が私にあらかじめ約束していたからである。

10

Inter illas enim figuras et propheticas super filios suos benedictiones, Jacob cum ad Benjamin direxisset, Benjamin, inquit (Gen. XLIX, 27), lupus rapax, ad matutinum comedet adhuc, et ad vesperam dabit escam.

PL 2, 469C

というのも、彼が自らの息子たちに与えたあの数々の予型と預言的祝福のうちで、ヤコブがベニヤミンに向けて語ったとき、こう言われているからである(創世記49:27)。「ベニヤミンは獲物を貪る狼。朝にはなお貪り食らい、夕べには食べ物を与えるであろう」と。

11

Ex tribu enim Benjamin oriturum Paulum providebat, lupum rapacem, ad matutinum comedentem, id est, prima aetate vastaturum pecora Domini, ut persecutorem Ecclesiarum; dehinc ad vesperam escam daturum, id est, devergente jam aetate oves Christi educaturum, ut doctorem nationum.

PL 2, 469C

すなわち、ベニヤミン族からパウロが生まれ出ることを、彼はあらかじめ見ていたのである。朝に貪り食らう獲物を貪る狼とは、若い盛りに主の羊たちを荒らし尽くす者、すなわち諸教会の迫害者となることを意味し、次いで夕べに食べ物を与えるとは、齢を重ねてのちにキリストの羊たちを養い育てる者、すなわち諸国民の教師となることを意味するのである。

12

Nam et Saulis primo asperitas insectationis erga David, dehinc poenitentia et satisfactio, bona pro malis recipientis, non aliud portendebat quam Paulum in Saule, secundum tribus; et Jesum in David, secundum virginis censum.

PL 2, 469C

というのも、サウルが最初ダビデに対して抱いた迫害の激しさ、そしてそれに続く後悔と償い——悪に対して善を受けたこと——もまた、部族という点においてサウルのうちにパウロを、また処女の系図という点においてダビデのうちにイエスを、あらかじめ示すものにほかならなかったからである。

13

Haec figurarum sacramenta si tibi displicent, certe Acta apostolorum (Act. IX) hunc mihi ordinem Pauli tradiderunt, a te quoque non negandum.

PL 2, 470A

予型のこれらの秘義がお前の気に入らぬとしても、確かに使徒言行録は(使徒9章)、私にパウロについてのこの経緯を伝えている。それはお前もまた否定できぬはずのものである。

14

Inde apostolum ostendo persecutorem, non ab hominibus, neque per hominem; inde et ipsi credere inducor; inde te a defensione ejus expello; nec timeo dicentem: Tu ergo negas apostolum Paulum? non blasphemo quem tueor. Nego, ut te probare compellam.

PL 2, 470A

そこから私は、彼が迫害者であったこと、人々からでも、人を通してでもなく〔使徒とされたこと〕を示す。そこから私は彼自身をも信じるに至る。そこから私はお前を彼の弁護から締め出す。「それではお前は使徒パウロを否定するのか」と言う者を私は恐れない。私は自分が擁護する者を冒瀆してなどいない。私は否定する、それはお前に証明を強いるためである。

15

Nego, ut meum esse convincam. Aut si ad nostram fidem spectas, recipe quae eam faciunt. Si ad tuam provocas, ede quae eam praestruunt. Aut proba esse, quae credis; aut si non probas, quomodo credis?

PL 2, 470A

私は否定する、彼が私のものであると立証するためである。もしお前が我々の信仰を目当てにするならば、それを成り立たせるものを受け入れよ。お前自身の信仰に訴えるならば、それを基礎づけるものを差し出せ。信じているものが存在することを証明せよ。もし証明しないのなら、どうしてお前は信じているのか。

16

Aut qualis es adversus eum credens, a quo solo probatur esse quod credis? Habe nunc et apostolum de meo, sicut et Christum; tam meum apostolum, quam et Christum.

PL 2, 470B

あるいは、お前が信じているものの存在を証明しうる唯一の方に逆らって信じるとは、いったいどういう者であるのか。さあ今や、キリストと同じく使徒もまた、私のものとして受け取るがよい。使徒もキリストと等しく私のものである。

17

Iisdem et hic dimicabimus lineis, in ipso gradu provocabimus praescriptionis, oportere scilicet et apostolum qui Creatoris negetur, imo et adversus Creatorem proferatur, nihil docere, nihil sapere, nihil velle secundum Creatorem, et in primis tanta constantia alium Deum edicere, quanta a lege Creatoris abrupit.

PL 2, 470B

ここでも我々は同じ陣立てで戦うことになろう。抗弁のまさにその段階において、我々は問いを突きつける——すなわち、創造主に属することを否定される使徒、それどころか創造主に逆らって差し出される使徒は、創造主に従っては何一つ教えず、何一つ思わず、何一つ望まぬはずであり、とりわけ、創造主の律法から離反したのと同じだけの確固たる姿勢をもって、別の神を宣べ告げていなければならぬはずである、と。

18

Neque enim versimile est, ut avertens a judaismo, non pariter ostenderet in cujus Dei fidem averteret: quia nemo transire posset a Creatore, nesciens ad quem transeundum sibi esset.

PL 2, 470B

というのも、ユダヤ主義から人を引き離しながら、いかなる神の信仰へと引き離すのかを同時に示さない、などということはありそうもないからである。誰も創造主から移り渡ることなどできまい、自分がいったい誰のもとへ移り渡るべきかを知らずには。

19

Sive enim Christus jam alium Deum revelaverat, sequebatur etiam apostoli testatio; vel ne non ejus Dei apostolus haberetur, quem Christus revelaverat; et quia non licebat abscondi ab apostolo, qui jam revelatus fuisset a Christo.

PL 2, 470B

というのも、もしキリストがすでに別の神を啓示していたのであれば、使徒の証言もまたそれに続いたはずである。さもなくば、彼はキリストが啓示したその神の使徒とはみなされなかったであろうし、また、すでにキリストによって啓示されていた方を、使徒が隠し続けることなど許されなかったはずだからである。

20

Sive nihil tale de Deo Christus revelaverat, tanto magis ab apostolo debuerat revelari, qui jam non posset ab alio; non credendus sine dubio, si nec ab apostolo revelatus.

PL 2, 470C

あるいは、もしキリストがそのような神について何も啓示していなかったのであれば、もはや他の誰からも啓示されえない以上、なおさら使徒によって啓示されるべきであった。使徒によってさえ啓示されなかったのであれば、疑いなくそれは信じるに値しないものとなろう。

21

Quod idcirco praestruximus, ut jam hinc profiteamur nos proinde probaturos, nullum alium Deum ab apostolo circumlatum, sicut probavimus, nec a Christo; ex ipsis utique Epistolis Pauli, quas proinde mutilatas etiam de numero, forma jam haeretici Evangelii praejudicasse debebit.

PL 2, 470C

我々がこれをあらかじめ述べておいたのは、まさにここから、次のことを言明するためである。すなわち、使徒によっても、我々がすでに証明したとおりキリストによっても、いかなる別の神も持ち出されはしなかったということを、我々はこれから証明するつもりである、と——ほかならぬパウロの書簡そのものから。その書簡は通数の点でさえ切り詰められているが、そのことについては、すでに異端の福音書の有り様があらかじめ断を下していたはずである。

Liber V, Caput II

第V巻 第II章PL 2, 470C
1

Principalem (Gal., I) adversus judaismum epistolam nos quoque confitemur, quae Galatas docet.

PL 2, 470C

ガラテヤの人々に教えるこの書簡が、ユダヤ主義に対する第一の書簡であることは、我々もまた認める(ガラテヤ1章)。

2

Amplectimur etenim omnem illam legis veteris abolitionem, ut et ipsam de Creatoris venientem dispositione, sicut saepe jam in isto ordine tractavimus, de praedicata novatione a prophetis Dei nostri.

PL 2, 471A

というのも、我々は古い律法のあの全面的な廃棄を、それ自体、創造主の配剤から来るものとして受け入れているからである。我々の神の預言者たちによって予告された刷新について、この論の順序のうちですでにしばしば論じてきたとおりである。

3

Quod si Creator quidem vetera cessura promisit, novis scilicet orituris; Christus vero tempus distinctionis istius ( Lex et Prophetae usque ad Joannem) terminum in Joanne statuens inter utrumque ordinem, desinentium exinde veterum et incipientium novorum; necessarie et Apostolus in Christo post Joannem revelato vetera infirmat, nova vero confirmat, atque ita non alterius Dei fidem curat quam Creatoris, apud quem et vetera decessura praedicabantur.

PL 2, 471A

創造主が確かに、古きものが過ぎ去り、新しきものが生まれ出ることを約束したとすれば、他方でキリストは、「律法と預言者はヨハネに至るまで」というこの区分の時をヨハネにおいて画し、それ以来古きものが終わり新しきものが始まる、両者の秩序の間の境目を定めたのであるから、使徒もまた、ヨハネの後にキリストが啓示されたその時にあって、必然的に古きものを無効とし、新しきものを確証することになる。それゆえ、使徒が心を配るのは、創造主のほかならぬその信仰であり、古きものの過ぎ去ることもまた、まさしくその創造主のもとで予告されていたのである。

4

Igitur et Legis destructio, et Evangelii aedificatio, pro me faciunt in ista quoque Epistola, ad eam Galatarum praesumptionem pertinentes, qua praesumebant Christum utputa Creatoris, salva Creatoris lege credendum: quod adhuc incredibile videretur, legem a suo auctore deponi.

PL 2, 471A

したがって、律法の崩壊も、福音の建立も、この書簡においてもまた私に有利に働く。それはガラテヤの人々が抱いていたあの思い込みに関わることである。すなわち彼らは、創造主のキリストを信じるにあたっては創造主の律法をなお有効なまま保持すべきだと思い込んでいたのであって、それは律法がその創始者自身によって廃されるということが、当時なお信じがたく思われていたためである。

5

Porro, si omnino alium Deum ab Apostolo audissent, ultro utique scissent abscedendum sibi esse a lege ejus Dei quem reliquissent, alium secuti. Quis enim exspectaret diutius discere, quod novam deberet sectari disciplinam, qui novum Deum recepisset?

PL 2, 471B

しかも、もし彼らが使徒から全く別の神について聞いていたのであれば、別の神に従って自分たちが見捨てたその神の律法から離れねばならないことを、進んで悟っていたはずである。新しい神を受け入れた者が、新しい教えに従うべきだということを知るのに、これ以上長く待つ必要などどこにあろうか。

6

Imo, quia eadem quidem divinitas praedicabatur in Evangelio, quae semper nota fuerat in Lege, disciplina vero non eadem, hic erat totus quaestionis status, an lex Creatoris ab Evangelio deberet excludi in Christo Creatoris.

PL 2, 471B

それどころか、事実はこうである。福音において宣べ伝えられていた神性は、律法において常に知られていたのと同じ神性でありながら、その教えは同じではなかった。それゆえ、問題の全体はここにあった。すなわち、創造主のキリストにおいて、創造主の律法は福音から排除されるべきであるかどうか、である。

7

Denique, aufer hunc statum, et vacat quaestio. Vacante autem quaestione, ultro omnibus agnoscentibus discedendum sibi esse ab ordine Creatoris per fidem Dei alterius, nulla Apostolo materia competisset, id tam presse docendi, quod ultro fides ipsa dictasset.

PL 2, 471B

実に、この争点を取り除けば、問い自体が消滅する。そして問いが消滅すれば、誰もが進んで、別の神への信仰によって創造主の秩序から離れねばならないと自ずと認めるであろうから、信仰そのものが自ずと命じたはずのことを、これほど切迫して教えるべき何の理由も使徒にはなかったはずである。

8

Igitur tota intentio Epistolae istius nihil aliud docet, quam Legis discessionem venientem de Creatoris dispositione, ut adhuc suggeremus.

PL 2, 471C

したがって、この書簡全体の趣旨が教えているのは、これから我々がなお示していくとおり、律法からの離脱が創造主の配剤から来るものであるということ、それ以外の何ものでもない。

9

Si item nullius novi Dei exerit mentionem, quod nusquam magis fecisset, quam in ista materia, ut rationem scilicet ablegandae Legis unica hac et sufficientissima definitione proponeret novae divinitatis, apparet quomodo scribat: Miror vos tam cito transferri, ab eo qui vos vocavit in gratiam, ad aliud evangelium: ex conversatione aliud, non ex religione; ex disciplina, non ex divinitate.

PL 2, 471C

同様に、彼が新しい神について何も言及していないとすれば——このことは、律法を退ける理由を、新しい神性についてのこの一つの、しかも十分すぎるほどの定義によって示すべき、まさにこの主題においてこそ、何にもましてなされたはずのことなのだが——彼がどう書いているかを見れば明らかである。「私は驚いている。汝らを恩寵へと召したその方から、これほど速やかに他の福音へと移されてゆくとは」と。すなわちそれは、行いにおいて別のものであって、宗教において別のものではなく、教えにおいて別のものであって、神性において別のものではない、という意味である。

10

Quoniam quidem Evangelium Christi a Lege evocare deberet ad gratiam, non a Creatore ad alium Deum. Nemo enim illos moverat a Creatore, ut viderentur sic ad aliud Evangelium transferri, quasi dum ad Creatorem transferuntur.

PL 2, 471C

というのも、キリストの福音は律法から恩寵へと呼び出すべきものであって、創造主から別の神へと呼び出すべきものではなかったからである。そもそも誰も彼らを創造主から動かしてはいなかったのだから、彼らが創造主のもとへと移されているかのようにして別の福音へと移されているように見えるはずもない。

11

Nam et adjiciens, quod aliud Evangelium omnino non esset, Creatoris confirmat id, quod esse defendit.

PL 2, 471D

そしてまた彼が、別の福音などおよそ存在しないと付け加えることによって、彼が存在すると擁護しているその福音が、創造主のものであることを確証しているのである。

12

Si enim et Creator Evangelium repromittit, dicens per Esaiam (Is., XL, 9): Ascende in montem excelsum, qui evangelizas Sioni; extolle vocem in valentia tua, qui evangelizas Hierusalem.

PL 2, 471D

というのも、創造主もまた福音を約束しているからである。イザヤを通してこう言っている(イザヤ40:9)。「高き山に登れ、シオンに福音を告げる者よ。汝の力の限り声を張り上げよ、エルサレムに福音を告げる者よ」と。

13

Item (Is., LII, 7) ad apostolorum personam: Quam tempestivi pedes evangelizantium pacem, evangelizantium bona; utique et nationibus evangelizantium; quoniam et: In nomine ejus, inquit (Is., XLII, 4), nationes sperabunt, Christi scilicet; cui ait: Posui te in lumen nationum.

PL 2, 472A

また同様に(イザヤ52:7)、使徒たちの人格に向けてこう言われている。「なんと時宜にかなっていることか、平和を告げ知らせる者たちの足は、善きことを告げ知らせる者たちの足は」と。しかもそれは諸国民に告げ知らせる者たちのことである。というのも、「その名において」——すなわちキリストの名において——「諸国民は希望を置くであろう」とも言われているからである(イザヤ42:4)。彼に向けて、こう言われている。「私は汝を諸国民の光として据えた」と。

14

Est autem Evangelium etiam Dei novi, quod vis, tunc ab Apostolo defensum. Jam ergo duo sunt Evangelia apud duos Deos, et mentitus erit Apostolus, dicens quod aliud omnino non est, cum sit et aliud; cum sic suum Evangelium defendere potuisset, ut potius demonstraret, non ut unum determinaret.

PL 2, 472A

しかし、お前が望むように、その新しい神の福音もまた存在し、その時使徒によって擁護されたのだとしよう。だとすれば、もはや二人の神のもとに二つの福音が存在することになり、使徒は「別の福音などおよそ存在しない」と言いながら、別のものが実際に存在する以上、嘘をついたことになろう。その場合、彼は自分の福音を擁護するにあたって、むしろそれを論証してみせればよかったのであって、唯一のものと定める必要などなかったはずである。

15

Sed fortasse ut fugias hinc; et ideo, dices, subtexit: Licet angelus de coelo aliter evangelizaverit, anathema sit; quia et Creatorem sciebat evangelizaturum. Rursus ergo te implicas. Hoc est enim quo astringeris.

PL 2, 472A

だがおそらく、お前はここから逃れようとして、こう言うであろう——彼は続けてこう付け加えたのだ、と。「たとえ天からの天使であっても、異なる福音を告げるならば、呪われよ」と。それは、創造主もまた福音を告げようとしていることを知っていたからだ、と。だが、それによってお前はかえって自分自身を絡め取ることになる。まさにこの一句こそ、お前を縛り付けるものだからである。

16

Duo enim Evangelia confirmare, non est ejus qui aliud jam negarit. Tamen lucet sensus ejus qui suam praemisit personam. Sed et si nos aut angelus de coelo aliter evangelizaverit; verbi enim gratia dictum est.

PL 2, 472B

というのも、すでに別の福音の存在を否定した者が、二つの福音を確証するなどということはありえないからである。とはいえ、自分自身の立場を先に置いた者の意図は明らかである。「たとえ我々自身であれ、あるいは天からの天使であれ、異なる福音を告げるならば」——これは単に一つの例として言われたにすぎない。

17

Caeterum, si nec ipse aliter evangelizaturus, utique nec angelus. Ita angelum ad hoc nominavit, quo multo magis hominibus non esset credendum, quando nec angelo, nec apostolo; non angelum ad Evangelium referret Creatoris.

PL 2, 472B

そもそも、彼自身が異なる福音を告げるはずがないのなら、天使もまたそうであるはずがない。彼が天使をここに持ち出したのは、天使にさえ、いや使徒にさえ信を置くべきでないのなら、人間たちにはなおさら信を置くべきではないということを示すためであって、天使を創造主の福音に結びつけるためではなかった。

18

Exinde, decurrens ordinem conversionis suae de persecutore in apostolum; scripturam Actorum Apostolicorum confirmat, apud quam ipsa etiam Epistolae istius materia recognoscitur, intercessisse quosdam, qui dicerent circumcidi oportere, et observandam esse Moysi legem: tunc apostolos de ista quaestione consultos, ex auctoritate spiritus renuntiasse, non esse imponenda onera hominibus, quae patres ipsi non potuissent sustinere.

PL 2, 472B

続いて彼は、迫害者から使徒へと至った自らの回心の経緯を語り進めることによって、使徒言行録の記述を確証している。その書のうちには、この書簡そのものの主題もまた見出される。すなわち、割礼を受けるべきであり、モーセの律法を守るべきであると言う者たちが介入してきたこと、そのとき使徒たちがこの問題について協議を求められ、霊の権威によって、父祖たち自身も担いきれなかった重荷を人々に負わせるべきではない、と告げたことである。

19

Quod si et ex hoc congruunt Paulo apostolorum Acta, cur ea respuatis jam apparet, ut Deum scilicet non alium praedicantia quam Creatorem, nec Christum alterius quam Creatoris, quando nec promissio Spiritus Sancti aliunde probetur exhibita, quam de instrumento Actorum.

PL 2, 472C

もし使徒言行録がこの点においてもパウロと一致するのであれば、諸君がなぜそれを退けるのか、もはや明らかである。すなわちそれは、創造主にほかならぬ神を、創造主にほかならぬキリストを宣べ伝えているからであり、また聖なる霊の約束の成就も、使徒言行録という文書によってでなければ、ほかのどこからも証明されえないからである。

20

Quae utique verisimile non est, ex parte quidem Apostolo convenire, cum ordinem ejus secundum ipsius testimonium ostendunt; ex parte vero dissidere, cum divinitatem in Christo Creatoris annuntiant; ut praedicationem quidem apostolorum omnino sit secutus Paulus, qui formam ab eis dedocendae legis accepit.

PL 2, 472C

そしてこれは全くありそうにないことである——使徒言行録が、パウロ自身の証言に従って彼の経歴を示す点では使徒と一致していながら、キリストにおける神性が創造主のものであると告げる点では食い違っている、などということは。したがって、パウロは使徒たちの宣教にことごとく従っていたのであり、律法を捨てさせるための型をも彼らから受け取ったのである。

Liber V, Caput III

第V巻 第III章PL 2, 472D
1

Denique (Gal., II et III), ad patrocinium Petri caeterorumque apostolorum ascendisse Hierosolymam post annos quatuordecim, scribit, ut conferret cum illis de Evangelii sui regula, ne in vacuum tot annis cucurrisset, aut curreret; si quid scilicet citra formam illorum evangelizaret.

PL 2, 472D

さらに(ガラテヤ2章・3章)、彼は、十四年の後にペトロおよびほかの使徒たちの保証を求めてエルサレムへ上ったと書いている。それは彼らと自らの福音の規範について話し合うためであり、もし彼らの型から外れた福音を告げていたならば、これほど長い年月を空しく走ってきた、あるいは今なお空しく走っていることになるからである。

2

Adeo ab illis probari, et constabiliri desiderarat. Quod si quando vultis judaismi magis affines subintelligi, cum nec Titum dicit circumcisum; jam incipit ostendere solam circumcisionis quaestionem ex defensione adhuc Legis concussam ab eis, quos propterea falsos et superinductitios fratres appellat, non aliud statuere pergentes quam perseverantiam Legis, ex fide sinc dubio integra Creatoris; atque ita pervertentes Evangelium, non interpolatione Scripturae, qua Christum Creatoris effingerent, sed retentione veteris disciplinae, ne legem Creatoris excluderent.

PL 2, 473A

それほどまでに彼は、彼らによって是認され、確証されることを望んでいたのである。もし諸君が、彼がテトスでさえ割礼を受けなかったと言っていることを根拠に、〔ペトロたちを〕ユダヤ主義により親しい者として理解させたいと望むのであれば——彼はまさにここから、割礼という唯一の問題が、いまだ律法を擁護していた者たちによって引き起こされたことを示し始めている。彼はそれゆえ、その者たちを偽りの、こっそり忍び込んだ兄弟たちと呼ぶ。彼らが目指して進んでいたのは、律法の存続以外の何ものでもなく、それは疑いなく創造主への揺るぎない信仰から出たものであった。かくして彼らは福音を歪めたのであるが、それは、創造主のキリストを作り上げるために聖書に手を入れることによってではなく、古い教えを保持し続けることによってであり、創造主の律法が排除されないようにするためであった。

3

Ergo, Propter superinductitios, inquit, falsos fratres, qui subintraverant ad speculandam libertatem nostram, quam habemus in Christo, ut nos subigerent servituti, nec ad horam cessimus subjectioni.

PL 2, 473B

こうして彼は言う。「こっそり忍び込んだ偽りの兄弟たちのゆえに」——彼らは、我々がキリストにおいて持っている自由を密偵するためにひそかに入り込み、我々を隷属へと従わせようとしたのであるが——「我々は一時たりとも服従に譲らなかった」と。

4

Intendamus enim et sensui ipsi, et caussae ejus, et apparebit vitiatio scripturae, cum praemittit: Sed nec Titus, qui mecum erat, cum esset graecus, coactus est circumcidi: dehinc subjungit: propter superinductitios falsos fratres, et reliqua: contrarii utique facti incipit reddere rationem, osteadens propter quid fecerit; quod nec fecisset, nec ostendisset, si illud propter quod fecit, non accidisset.

PL 2, 473B

その意味そのものと、その理由とに注意を向けよう。そうすれば、聖書本文に加えられた毀損が明らかになる。彼はまずこう先立てて言う。「しかし、私と共にいたテトスは、ギリシア人であったにもかかわらず、割礼を強いられなかった」と。それから彼は「こっそり忍び込んだ偽りの兄弟たちのゆえに」以下を付け加える。つまり彼は、それとは逆の行為について、その理由を述べ始め、何のゆえにそうしたのかを示しているのである。もし、そうするに至った出来事が起きていなかったならば、彼はそうすることもなく、その理由を示すこともなかったはずである。

5

Denique, dicas velim, si subintroissent falsi illi fratres ad speculandam libertatem eorum, cessissent subjectioni? non opinor.

PL 2, 473B

実に、お前に答えてほしい。もしあの偽りの兄弟たちが彼らの自由を密偵するために忍び込んで〔い〕なかったなら、彼らは服従に譲っていたであろうか。私はそうは思わない。

6

Ergo cesserunt, quia fuerunt propter quos cederetur, hoc enim rudi fidei et adhuc de legis observatione suspensae competebat, ipso quoque apostolo, ne in vacuum cucurrisset aut curreret, suspecto.

PL 2, 473B

それゆえ彼らは譲ったのである。譲るべき相手がいたからである。すなわちそれは、いまだ拙い信仰にあり、律法の遵守についてなお宙ぶらりんの状態にある者にこそふさわしいことであり、使徒自身もまた、自分が空しく走ったのではないか、あるいはこれから空しく走るのではないかと疑われていたからである。

7

Itaque frustrandi erant falsi fratres, speculantes libertatem christianam, ne ante eam in servi utem abducerent judaismi, quam Paulus sciret se non in vacuum cucurrisse, quam dexteras ei darent antecessores, quam ex censu eorum in nationes praedicandi munus subiret.

PL 2, 473C

したがって、キリスト教徒の自由を密偵していた偽りの兄弟たちは、挫かれねばならなかった。それは、パウロが自分が空しく走ったのではないと知る前に、また先達たちが彼に右手を差し伸べる前に、また彼らの認可のもとに諸国民へ宣べ伝える務めを引き受ける前に、彼らがその自由をユダヤ主義の隷属へと引き込むことのないようにするためである。

8

Necessario igitur cessit ad tempus. Sic ei ratio constat, Timotheum circumcidendi, et rasos introducendi in templum, quae in Actis (Act. XVI, 21) edicuntur, adeo vera, ut Apostolo consonent profitenti (I Cor. IX, 20): Factum se Judaeis judaeum, ut Judaeos lucrifaceret, et sub Lege agentem, propter eos qui sub Lege agerent: sic et propter superinductitios illos, et omnibus novissime omnia factum, ut omnes lucraretur.

PL 2, 473C

それゆえ彼は、必要に迫られて一時的に譲歩した。かくしてテモテに割礼を施したこと、また剃髪した者たちを神殿に連れて行ったこと——これらは使徒言行録に記されている(使徒16:21)——について、彼の理由は成り立つのであり、それは使徒自身がこう公言していることと一致するほどに真実である(一コリント9:20)。「私はユダヤ人に対してはユダヤ人となった、ユダヤ人を得るためである。律法の下にある者たちのゆえに、私は律法の下にある者として振る舞った」と。かくして、あのこっそり忍び込んだ者たちのゆえにも同様であり、彼は最終的にはすべての人に対してすべてとなった、すべての人を得るためである。

9

Si haec quoque intelligi ex hoc postulant, id quoque nemo dubitavit, ejus Dei et Christi praedicatorem Paulum, cujus legem, quamvis excludens, interim tamen pro temporibus admiserat, statim amoliendam si novum Deum protulisset.

PL 2, 474A

もしこの点についても、こうした意味に理解することが求められるとしても、次のこともまた誰ひとり疑わなかった。すなわちパウロは、その律法を——たとえそれを排除する立場にありながらも、時々の事情に応じて一時的には認めていた——その神とそのキリストを宣べ伝える者であったということである。もし彼が新しい神を差し出していたのであれば、その律法は直ちに撤去されるべきものであったろう。

10

Bene igitur quod et dexteras Paulo dederunt Petrus et Jacobus et Joannes; et de officii distributione pepigerunt, ut Paulus in nationes, illi in circumcisionem; tantum ut meminissent egenorum, et hoc secundum legem Creatoris, pauperes et egenos foventis, sicut in Evangelii vestri retractatu probatum est.

PL 2, 474A

したがって、ペトロとヤコブとヨハネがパウロに右手を差し伸べたのは良いことであった。彼らは職務の分担についても取り決めた。パウロは諸国民へ、彼らは割礼の者たちへと。ただし貧しい者たちを心に留めるようにとのみ〔条件を付けて〕。しかもこれは創造主の律法に従ってのことである——貧しい者や乏しい者を庇護するその律法に従って。それは諸君の福音書を吟味した際にすでに証明したとおりである。

11

Adeo constat de Lege sola fuisse quaestionem, dum ostenditur quid ex Lege custodiri convenerit. Sed reprehendit Petrum, non recto pede incedentem ad Evangelii veritatem.

PL 2, 474A

かくして、律法から何が守られるべきかが示されている以上、問題がひとえに律法だけをめぐるものであったことは明らかである。だが彼は、福音の真理に向かって真っ直ぐな足取りで進んでいなかったペトロを叱責している。

12

Plane reprehendit; non ob aliud tamen, quam ob inconstantiam victus, quem pro personarum qualitate variabat, timens eos qui erant ex circumcisione; non ob aliquam divinitatis perversitatem, de qua et aliis in faciem restitisset, qui de minore caussa conversationis ambiguae Petro ipsi non pepercit.

PL 2, 474A

確かに彼は叱責している。しかしそれは、食事における一貫性の欠如のゆえにほかならない。ペトロは人によって態度を変え、割礼から出た者たちを恐れていたのである。神性に関する何らかの逸脱のゆえではない——もしそうであったなら、彼はほかの者たちに対しても面と向かって抵抗していたであろう。実に彼は、あいまいな振る舞いというより軽い事柄のゆえにさえ、ペトロ自身を容赦しなかったのである。

13

Sed quomodo Marcionitae volunt credi? De caetero pergat Apostolus, negans ex operibus Legis justificari hominem, sed ex fide, ejusdem tamen Dei, cujus et Lex.

PL 2, 474B

しかし、マルキオン派が信じさせたがっているのは、いったいどういうことなのか。それはさておき、使徒はさらに論を進め、人が義とされるのは律法の行いによってではなく、信仰によってであると説く。しかもその信仰は、律法を持つのと同じ神の信仰にほかならない。

14

Nec enim laborasset fidem a lege discernere, quam diversitas ultro ipsius divinitatis discrevisset, si fuisset. Merito non reaedificabat quae destruxit.

PL 2, 474B

というのも、もし〔律法とは異なる神性が〕存在していたのであれば、その神性自体の相違が自ずと信仰と律法とを分け隔てていたはずであり、彼がわざわざ信仰を律法から区別する労を取る必要はなかったはずだからである。彼が自ら壊したものを建て直さなかったのは当然のことである。

15

Destrui autem Lex habuit, ex quo vox Joannis clamavit (Luc. III) in eremo: Parate vias Domini; ut fierent rivi et colles et montes repleti et humiliati, et tortuosa et aspera in rectitudinem et in campos, id est, Legis difficultates in Evangelii facilitates.

PL 2, 474B

律法が壊されるべき定めにあったのは、荒れ野でヨハネの声が叫んだとき以来のことである(ルカ3章)。「主の道を備えよ」。水路は満たされ、丘や山は低くされ、曲がった道はまっすぐに、険しい道は平らな野となるであろう、と。すなわちそれは、律法の困難さが福音の平易さへと変えられることを意味するのである。

16

Meminerat jam et Psalmi (Ps. II) esse tempus: Disrumpamus a nobis vincula eorum, et abjiciamus a nobis jugum ipsorum: Ex quo tumultuatae sunt gentes, et populi meditati sunt inania, astiterunt reges terrae, et magistratus congregati sunt in unum adversus Dominum et adversus Christum ipsius; ut jam ex fidei libertate justificetur homo, non ex legis servitute: Quia (Hebr. X, 38) justus ex fide vivit.

PL 2, 474C

彼はすでに、詩篇の(詩篇2篇)時が来たことも思い起こしていた。「我々は彼らの縛めを断ち切り、彼らの軛を我々から投げ捨てよう」。それゆえ「諸国民は騒ぎ立ち、もろもろの民は空しいことを企み、地の王たちは立ち上がり、支配者たちは主とそのキリストとに逆らって共に集まった」のである。かくして今や、人は律法の隷属によってではなく、信仰の自由によって義とされることになる。「義人は信仰によって生きる」からである(ヘブライ10:38)。

17

Quod si prophetes Habacuc (Habac. II, 4) praenuntiavit, habes et apostolum Prophetas confirmantem, sicut et Christus. Ejus ergo Dei erit fides in qua vivet justus; cujus et lex, in qua non justificatur operarius.

PL 2, 474C

もし預言者ハバククがこのことをあらかじめ告げていたのなら(ハバクク2:4)、キリストと同じく、使徒もまた預言者たちを確証していることになる。したがって、義人がそのうちに生きるその信仰は、律法をも持つその同じ神のものであり、その律法においては働く者は義とされないのである。

18

Proinde, si in lege maledictio est, in fide vero benedictio; utrumque habes propositum apud Creatorem: Ecce posui, inquit (Deut. XI, 26), ante te maledictionem et benedictionem.

PL 2, 474C

したがって、律法のうちに呪いがあり、信仰のうちに祝福があるとすれば、その両方が創造主のもとに置かれていることになる。「見よ、私は汝の前に呪いと祝福とを置いた」と言われているとおりである(申命記11:26)。

19

Non potest distantiam vindicare; quae etsi rerum est, non ideo auctorum; quae ab uno auctore proponitur. Cur autem Christus factus sit pro nobis maledictio, ipso Apostolo edocente manifestum est, quam nobiscum faciat, id est, secundum fidem Creatoris.

PL 2, 474D

隔たりを主張することはできない。たとえ事柄そのものには隔たりがあるとしても、それゆえに創始者にまで隔たりがあることにはならない。それは一人の創始者によって差し出されているものだからである。キリストが我々のために呪いとなったのはなぜかということは、使徒自身の教えによって明らかであり、そのことがいかに我々に有利に働くか、すなわち創造主への信仰に沿うものであるかが分かる。

20

Neque enim quia Creator pronuntiavit: Maledictus omnis in ligno suspensus; ideo videbitur alterius Dei esse Christus, et idcirco a Creatore jam tunc in lege maledictus. Et quomodo praemaledixisset eum Creator, quem ignorat?

PL 2, 475A

というのも、創造主が「木にかけられた者はすべて呪われている」と宣告したからといって、それゆえにキリストが別の神のものであり、律法においてすでにそのとき創造主から呪われていたことになる、というわけではないからである。そもそも、創造主が知らぬ者を、どうしてあらかじめ呪うことができたであろうか。

21

Cur autem non magis competat Creatori, Filium suum dedisse maledictioni suae, quam illi Deo tuo subdidisse maledictioni, et quidem pro homine alieno? Denique, si atrox videtur hoc in Creatore circa Filium, proinde tuo in Deo.

PL 2, 475A

むしろ、創造主が自らの子を自らの呪いに委ねたと考える方が、お前の言うその神が他人の人間のためにその子を呪いに服させたと考えるよりも、なぜふさわしくないと言えようか。もしこのことが創造主において、子について残酷に見えるのであれば、お前の神においても同様に残酷であるはずである。

22

Si vero rationale et in tuo, proinde et in meo, et magis in meo. Facilius enim crederetur, ejus esse per maledictionem Christi benedictionem prospexisse homini, qui et maledictionem aliquando et benedictionem proposuerit ante hominem, quam qui neutrum unquam sit apud te professus.

PL 2, 475A

しかし、もしそれがお前の神において理にかなっているのであれば、私の神においても同様に理にかなっているはずであり、むしろ私の神においてこそ、なおのこと理にかなっているのである。なぜなら、かつて呪いと祝福とを人間の前に置いたことのある方が、キリストの呪いを通して人間に祝福を見据えていたと信じる方が、お前のもとでそのいずれをも一度も公言したことのない方について信じるよりも、たやすいことだからである。

23

Accepimus igitur benedictionem spiritalem per fidem, inquit, ex qua scilicet vivet justus secundum Creatorem. Hoc est ergo quod dico, ejus Dei fidem esse, cujus est forma gratiae fidei.

PL 2, 475B

こうして彼は言う。「我々は信仰によって霊的な祝福を受けた」と。すなわちそれによって、義人は創造主に従って生きるのである。したがって、私が言いたいのはこうである。すなわち、その信仰は、信仰の恩寵の型を備えている神のものである、ということだ。

24

Sed et cum adjicit: Omnes enim filii estis fidei, ostenditur quid supra haeretica industria eraserit; mentionem scilicet Abrahae, qua nos Apostolus filios Abrahae per fidem affirmat, secundum quam mentionem hic quoque filios fidei notavit.

PL 2, 475B

さらに彼が「汝らは皆信仰の子らである」と付け加えるとき、異端者の手業が上で削り取ったものが何であったかが示される。すなわちそれはアブラハムへの言及であり、それによって使徒は我々が信仰によってアブラハムの子らであると断言していたのであって、その言及に従って、彼はここでも「信仰の子ら」と記したのである。

25

Caeterum, quomodo filii fidei? et cujus fidei, si non Abrahae! Si enim Abraham Deo credidit, et deputatum est justitiae, atque exinde pater multarum nationum meruit nuncupari; nos autem credendo Deo magis, proinde justificamur, sicut Abraham; et vitam proinde consequimur, sicut justus ex fide vivit; sic fit ut et supra, filios nos Abrahae pronuntiarit, qua patris fidei, et hic filios fidei, per quam Abraham pater nationum fuerat repromissus.

PL 2, 475B

そもそも、いかにして「信仰の子ら」と言えようか。もしアブラハムの信仰でないとすれば、いったい誰の信仰の子らなのか。というのも、アブラハムが神を信じ、それが彼に義と認められ、そのことから多くの国民の父と呼ばれるにふさわしいものとなったのであれば、我々もまた、なおのこと神を信じることによって、アブラハムと同じように義とされ、義人が信仰によって生きるのと同じように命を得るからである。かくして、彼が先に、信仰の父であるという点で我々をアブラハムの子らと宣言し、ここでもまた信仰の子らと言うのであり、その信仰によって、アブラハムは諸国民の父となることを約束されていたのである。

26

Ipsum quod fidem a circumcisione revocabat, nonne Abrahae filios constituere quaerebat, qui in carnis integritate crediderat?

PL 2, 475C

信仰を割礼から引き離そうとしていたまさにそのことが、肉の無傷のままに信じたアブラハムの子らとして人々を立てようとしていたのではなかったか。

27

Denique, alterius Dei fides, ad formam Dei alterius non potest admitti, ut credentes justitiae deputet, ut justos vivere faciat, ut nationes filios fidei dicat: totum hoc ejus est, apud quem ante jam notum est sub eadem Abrahae mentione, dum ipso sensu revincatur.

PL 2, 475C

結局のところ、別の神への信仰は、別の神の型に当てはめて、信じる者を義と認め、義人を生かし、諸国民を信仰の子らと呼ぶということを、受け入れることはできない。この一切は、すでにそのアブラハムへの同じ言及のもとで前もって知られていたその方に属することであり、その意味そのものによってこそ論駁されるのである。

Liber V, Caput IV

第V巻 第IV章PL 2, 475C
1

Adhuc, inquit (Gal., III, IV, V et VI), secundum hominem dico, dum essemus parvuli, sub elementis mundi eramus positi, ad deserviendum eis. Atquin non est hoc humanitus dictum: non enim exemplum est, sed veritas.

PL 2, 475C

さらに、彼は言う(ガラテヤ3、4、5、6)、「私は人間に即して言う。我々が幼子であったとき、我々は世の諸元素の下に置かれ、それらに仕えさせられていた」と。しかるに、これは人間に即して言われたのではない。それは実例ではなく、真理だからである。

2

Quis enim parvulus, utique sensu, quod sunt nationes, non elementis subjectus est mundi, quae pro Deo suspicit? Illud autem facit, quod cum secundum hominem dixisset, tamen testamentum hominis nemo spernit aut superordinat.

PL 2, 476A

では、諸民族について言えば、その感覚においてであれ、世の諸元素——彼らはそれを神として仰ぎ見ている——に服していない幼子がいるだろうか。しかし彼が果たしているのはこのことである。すなわち、彼は「人間に即して言う」と述べておきながら、続けて「人間の遺言は、誰もこれを退けたり、これに書き加えたりしない」と言っているのである。

3

Exemplo enim humani testamenti permanentis, divinum tuebatur. Abrahae dictae sunt promissiones, et semini ejus. Non dixit, seminibus, quasi pluribus; sed semini, tanquam uni, quod Christus est.

PL 2, 476A

効力を保ち続ける人間の遺言という実例によって、彼は神の遺言を擁護していたのである。アブラハムには、そして彼の子孫には、数々の約束が語られた。彼は「子孫たち」と、複数であるかのようには言わず、「子孫」と、あたかも一人であるかのように言った。それはキリストのことである。

4

Erubescat spongia Marcionis, nisi quod ex abundanti retracto quae abstulit, cum validius sit illum ex his revinci quae servavit.

PL 2, 476A

マルキオンの海綿は恥じ入るべきである。もっとも、彼が取り去った箇所を私が論じ直すのは、余分に述べたまでのことである。彼を論駁するには、彼が残しておいた箇所によるほうがより有力なのだから。

5

Cum autem evenit impleri tempus, misit Deus Filium suum; utique is, qui etiam ipsorum temporum Deus est, quibus saeculum constat; qui signa quoque temporum ordinavit, soles, et lunas, et sidera, et stellas; qui Filii denique sui revelationem in extremitatem temporum et disposuit et praedicavit (Is., II, 2): In novissimis diebus erit manifestus mons Domini, et (Joel, II, 28): In novissimis diebus effundam de spiritu meo in omnem carnem, secundum Joclem.

PL 2, 476A

しかし「時が満ちるに至ったとき、神はその御子を遣わされた」。それはまさに、世を成り立たせているそれらの時そのものの神であり、太陽や月、星辰や星々という時のしるしをも定めた方であり、また御子の顕現を時の終わりに置き、かつあらかじめ告げた方でもある。(イザヤ2:2)「終わりの日に主の山が現れるであろう」、また(ヨエル2:28)「終わりの日に、私は私の霊からすべての肉に注ぐであろう」、ヨエルによれば。

6

Ipsius erat sustinuisse tempus impleri, cujus erat etiam finis temporis sicut initium. Caeterum Deus ille otiosus, nec operationis, nec praedicationis ullius, atque ita nec temporis alicujus, quid omnino egit quod efficeret tempus impleri, etiam implendum sustineri?

PL 2, 476B

時が満ちるのを持ちこたえたのは、その方に属することであった——時の終わりも、その初めと同じくその方のものであったからである。ところで、あの無為な神は、いかなる働きも、いかなる宣べ伝えも持たず、それゆえいかなる時にも属さない神であるが、時が満ちること、しかもそれが満たされるべく待たれることを成し遂げるために、一体全体何をなしたというのか。

7

Si nihil, satis vanum est ut Creatoris tempora sustinuerit serviens Creatori. Cui autem rei misit Filium suum?

PL 2, 476B

もし何もしていないのなら、創造主に仕える者でありながら創造主の時を待ち続けたというのは、まったく空しいことになる。それでは、彼は何のために自分の御子を遣わしたのか。

8

Ut eos qui sub lege erant, redimeret: hoc est, ut efficeret (Is., XL, 4) tortuosa in viam rectam, et aspera in vias lenes , secundum Esaiam; ut vetera transirent, et nova orirentur; Lex nova ex Sion, et sermo Domini ex Hierusalem (Is. II, 3): et ut adoptionem filiorum acciperemus, utique nationes, quae filii non eramus.

PL 2, 476B

「律法の下にあった者たちを贖い出すため」であった。すなわち、(イザヤ40:4)「曲がった道をまっすぐな道とし、険しい道を平らな道とする」——イザヤによれば——ためであり、古きものが過ぎ去り、新しきものが生まれるためであり、「新しい律法はシオンから、主の言葉はエルサレムから」(イザヤ2:3)〔出る〕ためであり、また我々——すなわち子ではなかった諸民族——が子とされることを受けるためであった。

9

Et ipse enim lux erit nationum, et in nomine ejus nationes sperabunt. Itaque, ut certum esset nos filios Dei esse, misit Spiritum suum in corda nostra, clamantem, Abba, Pater.

PL 2, 476C

「彼自身が諸民族の光となるであろう、そして諸民族は彼の名によって望みを抱くであろう」。そこで、我々が神の子であることが確かとなるように、彼は「アバ、父よ」と叫ぶその霊を我々の心に遣わした。

10

In novissimis enim, inquit (Joel, II, 28), diebus effundam de meo Spiritu in omnem carnem. Cujus gratiae, nisi cujus et promissio gratiae? quis Pater, nisi qui et factor? Post has itaque divitias, non erat revertendum ad infirma et mendica elementa.

PL 2, 476C

「終わりの日に」と彼は言う(ヨエル2:28)、「私は私の霊からすべての肉に注ぐであろう」。この恩寵は誰のものか。恩寵の約束もまたその方のものであった、その方のものでなくて誰のものであろうか。父とは誰か。造り主でもある方のほかに誰であろうか。それゆえ、これらの豊かさの後には、弱く貧しい諸元素へと再び立ち帰るべきではなかった。

11

Elementa autem apud Romanos quoque etiam primae litterae solent dici. Non ergo per mundialium elementorum derogationem a Deo eorum avertere cupiebat; etsi dicendo supra: Si ergo his qui non natura sunt Dei servitis; physicae, id est, naturalis superstitionis elementa pro Deo habentis sugillabat errorem, nec sic tamen elementorum Deum taxans.

PL 2, 476C

ところで、「諸元素」とはローマ人の間でも、初歩の文字〔アルファベット〕を指して言われることがよくある。それゆえ、彼は世の諸元素を貶めることによって、それらの神からその者たちを引き離そうと望んだのではない。もっとも、先に「それゆえ、もし本性上神ではない者どもに仕えるのなら」と言うことによって、彼は、諸元素を神として保持する自然学的な、すなわち自然の迷信の誤りを非難していたのであり、それでもなお諸元素の神そのものを咎めてはいなかったのである。

12

Sed quae velit intelligi elementa, primas scilicet litteras legis, ipse declarat: Dies observatis, et menses, et tempora, et annos, et sabbata, ut opinor, et coenas puras, et jejunia et dies magnos.

PL 2, 477A

しかし彼は、自分がどのような「諸元素」を、すなわち律法の初歩の文字を意味させたいのかを、自ら明らかにしている。「汝らは日を、月を、季節を、年を、そして安息日を——思うに——さらに清い食事を、断食を、大祭の日々を守っている」。

13

Cessare enim ab his quoque sicut et circumcisione oportebat ex decretis Creatoris, qui et per Esaiam (Is. I, 14): Neomenias vestras et sabbata et diem magnum non sustinebo: jejunium et ferias et caeremonias vestras odit anima mea; et per Amos (Am. V, 21): Odi, rejeci caeremonias vestras, et non odorabor in frequentiis vestris.

PL 2, 477A

というのも、これらのことからも、割礼と同様、創造主の定めによって離れるべきであったからである。創造主はイザヤを通しても(イザヤ1:14)こう言っている、「私は汝らの新月祭と安息日と大祭の日とに、もはや堪えることをしない。断食と祝祭日と汝らの儀式を、私の魂は憎む」。またアモスを通しても(アモス5:21)、「私は汝らの儀式を憎み、退けた。汝らの集会において、香りを嗅ぐこともしない」。

14

Item per Osee (Os. II, 11): Avertam universas jucunditates ejus, et caeremonias ejus, et sabbata, et neomenias ejus, et omnes frequentias ejus. Quae ipse constituerat, inquis, erasit?

PL 2, 477A

同様にホセアを通しても(ホセア2:11)、「私は彼女のあらゆる喜びを、その儀式を、安息日を、その新月祭を、そのすべての集会を取り去るであろう」。「彼自身が定めたものを、彼は消し去ったのか」とお前は言う。

15

Magis quam alius: aut si alius, ergo ille adjuvit sententiam Creatoris, auferens quae et ille damnaverat. Sed non hujus loci quaestio, cur leges suas Creator infregerit.

PL 2, 477B

他の誰にもまして、そうである。あるいは、もし他の者がそうしたのであれば、その者は創造主の判断に手を貸したことになる——創造主自身も断罪していたものを取り去ることによって。しかし、創造主が自らの律法をなぜ破棄したのかは、ここで論じるべき問題ではない。

16

Sufficit quod infracturum probavimus, ut confirmetur nihil Apostolum adversus Creatorem determinasse, cum et ipsa amolitio Legis a Creatore sit.

PL 2, 477B

創造主がそれを破棄するであろうことを我々が証明した、それで十分である。それによって、使徒が創造主に反することを何一つ定めなかったことが確証される。律法の除去そのものが創造主に由来するのだからである。

17

Sed ut furibus solet aliquid excidere de praeda in indicium, ita credo et Marcionem novissimam Abrahae mentionem dereliquisse, nullam magis auferendam, etsi ex parte convertit.

PL 2, 477B

しかし、盗人にはしばしば盗んだ品の一部が証拠として取りこぼされるものであるように、マルキオンもまた、アブラハムについての最後の言及を残しておいたのだと私は思う。これほど取り去るべきものはほかになかったにもかかわらず、たとえ彼がその一部を書き換えたのだとしても。

18

Si enim Abraham duos liberos habuit, unum ex ancilla, et alium ex libera: sed qui ex ancilla, carnaliter natus est; qui vero ex libera, per repromissionem; quae sunt allegorica, id est, aliud portendentia: haec sunt enim duo testamenta, sive duae ostensiones, sicut invenimus interpretatum: unum a monte Sina, in synagogam Judaeorum, secundum legem, generans in servitutem; aliud super omnem principatum, generans vim, dominationem, et omne nomen quod nominatur, non tantum in hoc aevo, sed in futuro; quae est mater nostra, in quam repromisimus sanctam Ecclesiam; ideoque adjicit: Propter quod, fratres, non sumus ancillae filii, sed liberae.

PL 2, 477B

「もしアブラハムに二人の子があったとすれば、一人は女奴隷から、もう一人は自由な女から生まれた。しかし女奴隷から生まれた者は肉によって生まれ、自由な女から生まれた者は約束によって生まれた」。これらは寓意的なもの、すなわち他のことを予め示すものである。というのも、これらは二つの契約、あるいは我々が解釈として見出したとおりの二つの提示だからである。一つはシナイ山から出て、律法に従い、ユダヤ人の会堂へと、奴隷の身分へと生む。もう一つはあらゆる権勢の上にあって、力を、支配を、そしてこの世においてだけでなく来るべき世においても名づけられるあらゆる名を生む。それは我々の母であり、我々はそのうちに聖なる教会を約束したのである。それゆえ彼はこう付け加える、「それゆえ、兄弟たちよ、我々は女奴隷の子ではなく、自由な女の子である」。

19

Utique manifestavit et christianismi generositatem in filio Abrahae ex libera nato allegoriae habere sacramentum, sicut et judaismi servitutem legalem in filio ancillae; atque ita ejus Dei esse utramque dispositionem, apud quem invenimus utriusque dispositionis delineationem.

PL 2, 478A

彼はこうして、自由な女から生まれたアブラハムの子において、キリスト教の高貴さが寓意の秘義を有することを明らかにした。ちょうど女奴隷の子において、ユダヤ教の律法的な奴隷の身分が〔その秘義を有する〕のと同様である。そしてそれゆえ、両方の配剤は同じ神に属する——我々はその方のもとにこそ、両方の配剤の素描を見出すからである。

20

Ipsum quod ait, Qua libertate Christus nos manumisit, nonne eum constituit manumissorem, qui fuit Dominus? Alienos enim servos ne Galba quidem manumisit, facilius liberos soluturus. Ab eo igitur praestabitur libertas, apud quem fuit servitus legis. Et merito.

PL 2, 478B

彼が「その自由をもってキリストは我々を解放した」と言うそのことこそ、彼を解放者と定めたのではないか——その方こそが〔かつての〕主人であったのだから。他人の奴隷を解放することは、ガルバでさえしなかった。自由な者であれば、なおさら容易くこれを解き放ったであろうに。それゆえ自由は、律法の奴隷の身分があったその方によってこそ与えられるのである。そしてそれは当然のことである。

21

Non decebat manumissos rursus jugo servitutis, id est, legis adstringi, jam Psalmo (Ps. II) adimpleto: Dirumpamus vincula eorum, et abjiciamus a nobis jugum ipsorum; postquam archontes congregati sunt in unum adversus Dominum, et adversus Christum ipsius.

PL 2, 478B

解放された者たちが再び奴隷の軛、すなわち律法に縛りつけられるのはふさわしくなかった。すでに詩篇(詩篇2篇)が成就していたからである、「彼らの束縛を打ち破ろう、彼らの軛を我々から投げ捨てよう」。支配者たちが一つに集まって、主に対し、そのキリストに対して逆らった後のことである。

22

De servitute igitur exemptos, ipsam servitutis notam eradere perseverabat, circumcisionem; ex praedicationis scilicet propheticae auctoritate; memor dictum per Hieremiam (Jerem. IV, 4): Et circumcidimini praeputia cordis vestri.

PL 2, 478B

それゆえ彼〔使徒〕は、奴隷の身分から解き放たれた者たちについて、奴隷の身分そのもののしるし、すなわち割礼を削り取ることを続けていた。まさに預言者的な宣べ伝えの権威によってである。エレミヤを通して語られたことを覚えつつ(エレミヤ4:4)、「そして汝らは自分の心の包皮を割礼せよ」。

23

Quia et Moyses (Deut. X, 16): Circumcidetis duricordiam vestram, id est, non carnem. Denique, si circumcisione ab alio Deo veniens excludebat, cur etiam praeputiationem negat quidquam valere in Christo, sicut et circumcisionem? praeferre enim debebat aemulam ejus, quam expugnabat, si ab aemulo circumcisionis Deo esset.

PL 2, 479A

モーセもまた(申命記10:16)「汝らは自分の頑なな心を割礼せよ」、すなわち肉ではなく〔心を〕、と〔言っている〕からである。さて、もし彼〔使徒〕が、他の神から来た者として割礼を排除するのであれば、なぜ彼はまた、割礼と同様、無割礼もキリストにおいて何の価値もないと否定するのか。もし彼が割礼に対抗する神から来たのであれば、彼が打ち破ろうとしていたそれに競合するものをこそ、優先すべきであったはずである。

24

Porro, quia et circumcisio et praeputiatio uni Deo deputabantur, ideo utraque in Christo vacabat, propter fidei praelationem; illius fidei, de qua erat scriptum (Is. XLII, 4): Et in nomine ejus nationes credent; illius fidei, quam dicendo per dilectionem perfici, sic quoque Creatoris ostendit.

PL 2, 479A

しかも、割礼も無割礼も同一の神に帰せられるものであったからこそ、両者ともキリストにおいては無効となったのであり、それは信仰が優先されたためである。すなわち、(イザヤ42:4)「諸民族は彼の名によって信じるであろう」と書かれていた、あの信仰である。そしてこの信仰が愛によって全うされると彼〔使徒〕が言うことによって、これもまた創造主のものであることを示したのである。

25

Sive enim dilectionem dicit quae in Deum, et hoc Creatoris est (Deut. VI): Diliges Deum ex toto corde tuo, et ex tota anima tua, et ex totis viribus tuis; sive quae in proximum: et proximum tuum tanquam te, Creatoris est. Qui autem turbat vos, judicium feret.

PL 2, 479A

というのも、彼が神への愛について言っているのであれば、これは創造主のものである(申命記6章)、「汝の神を汝の心を尽くし、汝の魂を尽くし、汝の力を尽くして愛せよ」。あるいは隣人への愛について言っているのであれば、「汝の隣人を汝自身のように〔愛せよ〕」というのも創造主のものである。「汝らを惑わす者は、裁きを受けるであろう」。

26

A quo Deo? Ab optimo? Sed ille non judicat. A Creatore? Sed nec ille damnabit assertorem circumcisionis. Quod si non erit alius qui judicet nisi Creator, jam ergo non damnabit Legis defensores, nisi qui ipse eam cessare constituit.

PL 2, 479B

いかなる神によってか。至善の神によってか。しかし、その方は裁くことをしない。創造主によってか。しかし、その方もまた、割礼の主張者を断罪することはないであろう。もし創造主のほかに裁く者がいないとすれば、律法を破棄すると自ら定めたその方以外は、律法の擁護者たちを断罪することはないであろう。

27

Quid nunc, si et confirmat illam ex parte qua debet? Tota enim, inquit, Lex in vobis adimpleta est: Diliges proximum tuum tanquam te.

PL 2, 479B

では、もし彼〔使徒〕が、律法をそれがしかるべき部分において確証しているとすればどうか。「律法の全体は」と彼は言う、「汝らのうちに成就された。『汝の隣人を汝自身のように愛せよ』」。

28

Aut si sic vult intelligi, Adimpleta est, quasi jam non adimplenda, ergo non vult ut diligam proximum tanquam me, ut et hoc cum lege cessaverit; sed perseverandum erit semper in isto praecepto.

PL 2, 479B

あるいは、もし彼が「成就された」を、あたかももはや成就されるべきではないかのように理解させたいのであれば、彼は私が隣人を自分自身のように愛することを望んでいないことになり、これもまた律法とともに廃止されたことになる。しかし、この戒めについては常に堅持されねばならないのである。

29

Ergo lex Creatoris etiam ab adversario probata est; nec dispendium, sed compendium ab eo consecuta est, redacta summa in unum jam praeceptum. Sed nec hoc alii magis competit, quam auctori.

PL 2, 479C

それゆえ、創造主の律法は、敵対者によってさえ是認されたのである。それは彼によって損失をこうむったのではなく、むしろ簡略化を得たのであり、その総体が一つの戒めへと凝縮されたのである。そして、これもまた、その創始者以外の誰かに、よりふさわしいということはない。

30

Atque adeo cum dicit: Onera vestra invicem sustinete, et sic adimplebitis legem Christi; si hoc non potest fieri, nisi quis diligat proximum suum tanquam se, apparet, Diliges proximum tuum tanquam te, per quod auditur: Invicem onera vestra portate, Christi esse legem, quae sit Creatoris: atque ita Christum Creatoris esse, dum Christi est lex Creatoris.

PL 2, 479C

かくして彼が「汝らは互いの重荷を担い合え、そうすればキリストの律法を成就するであろう」と言うとき、もしこのことが、人が自分の隣人を自分自身のように愛するのでなければ実現しえないのなら、明らかなことは、「汝の隣人を汝自身のように愛せよ」——それによって「互いの重荷を担い合え」ということが聞き取られる——が、キリストの律法であり、それが創造主の律法であるということである。そしてそれゆえ、キリストの律法が創造主の律法である以上、キリストは創造主のキリストなのである。

31

Erratis, Deus non deridetur. Atquin derideri potest Deus Marcionis, qui nec irasci novit, nec ulcisci. Quod enim seminaverit homo, hoc et metet. Ergo retributionis et judicii Deus intentat.

PL 2, 479C

「汝らは誤っている。神は嘲られることはない」。しかるに、マルキオンの神は嘲られうる——怒ることも、報復することも知らない神だからである。「人が蒔いたもの、それを彼は刈り取るであろう」。それゆえ、報いと裁きの神が〔これを〕突きつけているのである。

32

Bonum autem facientes non fatigemur; et: Dum habemus tempus, operemur bonum. Nega Creatorem bonum facere praecipisse, et diversa doctrina sit diversae divinitatis. Porro, si retributionem praedicat, ab eodem erit et corruptionis messis et vitae.

PL 2, 479D

「善を行うにあたって、我々は疲れ果てることのないようにしよう」。そして「時のあるうちに、我々は善を行おう」。創造主が善を行うよう命じたことを否定してみよ、そうすれば〔この〕教えは異なる神性の異なる教えとなろう。しかも、もし彼が報いを宣べ伝えているのであれば、腐敗の刈り入れも生命の刈り入れも、同じ方に由来するはずである。

33

Tempore autem suo metemus; quia et Ecclesiastes, Tempus, inquit (Eccl., III, 17), erit omni rei. Sed et mihi famulo Creatoris mundus crucifixus est; non tamen Deus mundi; et ego mundo, non tamen Deo mundi.

PL 2, 480A

「そして、その時が来れば、我々は刈り取るであろう」。というのも、コヘレトもまた「あらゆる事には時がある」と言っているからである(コヘレト3:17)。そして、創造主の僕である私にとって、世は十字架につけられた。しかし世の神がそうなのではない。そして私は世に対して〔十字架につけられた〕のであり、世の神に対してではない。

34

Mundum enim, quantum ad conversationem ejus posuit cui renuntiando mutuo transfigimur, et invicem morimur, persecutores vocat Christi; cum vero adjicit, Stigmata Christi in corpore suo gestare se (utique corporalia competunt), jam non putativam, sed veram et solidam carnem professus est Christi, cujus stigmata corporalia ostendit.

PL 2, 480A

というのも、「世」とは、彼〔使徒〕がその生き方に関して言えば、それを断念することによって我々が互いに刺し貫かれ、互いに死ぬところのもの、〔すなわち〕キリストの迫害者たちを指して用いているからである。しかし彼が「キリストの焼き印を自分の肉体に負っている」と付け加えるとき(当然それは肉体的なものにふさわしい)、彼はもはや見せかけの肉ではなく、キリストの真の、確かな肉を告白したのである。その方の焼き印を、彼は肉体において示しているのだから。

Liber V, Caput V

第V巻 第V章PL 2, 480B
1

Praestructio superioris Epistolae ita duxit, ut de titulo ejus non retractaverim, certus et alibi retractari eum posse; communem scilicet, et eumdem in Epistolis omnibus: quod non utique salutem praescribit eis quibus scribit, sed gratiam et pacem.

PL 2, 480B

前の書簡についての下ごしらえがそうさせたので、私はその表題について論じ直すことをしなかった。それは他の箇所でも論じ直しうると確信していたからである。すなわち、この表題はすべての書簡に共通し、同一のものである。つまり、彼は書き送る相手に対して「息災」を書き出しに置くのではなく、「恩寵と平和」を置いているということである。

2

Non dico quid illi cum judaico adhuc more, destructori judaismi; nam et hodie Judaei in pacis nomine appellant, et retro in Scripturis sic salutabant.

PL 2, 480B

ユダヤ教の破壊者であるはずの彼が、なおユダヤ的な習わしとどう関わっているのかについて、私は何も言わない。というのも、今日でもユダヤ人は「平和」の名によって挨拶しているし、昔も聖書のうちでそのように挨拶していたからである。

3

Sed intelligo illum defendisse officio suo praedicationem Creatoris (Is. LII): Quam maturi pedes evangelizantium bona, evangelizantium pacem! Evangelizator enim bonorum, id est, gratiae Dei, paci eam praeferendam sciebat.

PL 2, 480B

しかし私は、彼が自らの務めによって創造主の宣べ伝えを擁護していたのだと理解する。(イザヤ52章)「善きものを福音として告げる者たちの足は、なんと時宜を得ていることか、平和を福音として告げる者たちの〔足は〕」。というのも、善きものを、すなわち神の恩寵を福音として告げる者は、それを平和より優先すべきことを知っていたからである。

4

Haec cum a Deo Patre nostro, et Domino Jesu annuntians, communibus nominibus utatur, competentibus nostro quoque sacramento, non puto dispici posse quis Deus Pater, et Dominus Jesus praedicetur, nisi ex accidentibus, cui magis competant.

PL 2, 480B

彼がこれらのことを「我々の父なる神」から、そして「主イエス」から〔来るものとして〕告げ知らせるとき、我々の秘義にも適合する共通の呼び名を用いているのだから、いかなる神が父として、いかなる方が主イエスとして宣べ伝えられているのかを、付帯的な事柄からでなければ見分けることはできないと私は考える——それらのうちどちらにより適合するかによって〔判断すべきである〕。

5

Primo quidem Patrem Dominum praescribo non alium agnoscendum, quam et hominis et universitatis Creatorem et institutorem. Porro, Patri etiam Domini nomen accedere ob potestatem, quod et Filius per Patrem capiat.

PL 2, 480C

まず第一に、私は「主なる父」として認めるべきは、人間と宇宙の創造主にして創始者である方以外にはないと、あらかじめ定める。しかも、「主」という名が父にも加わるのは、その権力のゆえであり、御子もまた父を通してその〔権力を〕受けるのである。

6

Dehinc, gratiam et pacem non solum ejus esse, a quo praedicabantur, sed ejus qui fuerit offensus.

PL 2, 480C

次に、「恩寵と平和」とは、それらを宣べ伝えた方だけのものではなく、〔かつて〕侮辱を受けた方のものでもある。

7

Nec gratia enim fit nisi offensae; nec pax, nisi belli: et populus autem per disciplinae transgressionem, et omne hominum genus per naturae dissimulationem et deliquerat, et rebellaverat adversus Creatorem.

PL 2, 480C

というのも、恩寵は侮辱に対してでなければ生じず、平和も戦いに対してでなければ生じないからである。そして、民は規律への違反によって、また人類全体は自然を見て見ぬふりすることによって、過ちを犯し、創造主に対して反逆していたのである。

8

Deus autem Marcionis et quia ignotus, non potuit offendi, et quia nescit irasci. Quae ergo gratia a non offenso? quae pax a non rebellato? Ait crucem Christi stultitiam esse perituris, virtutem autem et sapientiam Dei, salutem consecuturis.

PL 2, 480C

しかしマルキオンの神は、知られざる神であるがゆえに、また怒ることを知らないがゆえに、侮辱を受けることがありえなかった。それでは、侮辱を受けたことのない方から、いかなる恩寵があろうか。反逆を受けたことのない方から、いかなる平和があろうか。彼〔使徒〕は、「キリストの十字架は、滅びゆく者たちにとっては愚かさであるが、救いを得る者たちにとっては神の力であり知恵である」と言う。

9

Et ut ostenderet unde hoc eveniret, adjicit: Scriptum est enim: Perdam sapientiam sapientium, et prudentiam prudentium irritam faciam.

PL 2, 481A

そして、このことがどこから生じるのかを示すために、彼は付け加える。「こう書かれているからである、『私は賢者たちの知恵を滅ぼし、思慮深い者たちの分別を無に帰させるであろう』」。

10

Si haec Creatoris sunt, et quae ad caussam crucis pertinent stultitiae deputatae; ergo et crux, et per crucem Christus ad Creatorem pertinebit, a quo praedicatum est quod ad crucem pertinet.

PL 2, 481A

もしこれらが創造主のものであり、十字架に関する事柄が愚かさに帰せられるのであれば、十字架も、十字架を通してのキリストも、創造主に属することになる——十字架に関わることを宣べ伝えたのはその方だからである。

11

Aut si Creator, qua aemulus, idcirco sapientiam abstulit, ut crux Christi, scilicet adversarii, stultitia deputetur; et quomodo potest aliquid ad crucem Christi non sui Creator pronuntiasse, quem ignorabat cum praedicabat?

PL 2, 481A

あるいは、もし創造主が、〔マルキオンの神の〕競合者としてそうしたのであり、それゆえ知恵を取り去った——それは、キリストの十字架、すなわち敵対者の十字架が愚かさに帰せられるためだったのだとすれば——、創造主が、自分のものではないキリストの十字架に関することを何か言い表せたなどということが、どうしてありえようか。彼はそれを宣べ伝えていたとき、そのキリストを知らなかったはずなのに。

12

Sed et cur apud Dominum optimum, et profusae misericordiae, alii salutem referunt, credentes crucem virtutem et sapientiam Dei esse; alii perditionem, quibus Christi crux stultitia reputatur, si non Creatoris est aliquam et populi et humani generis offensam detrimento sapientiae atque prudentiae multasse?

PL 2, 481A

また、至善にして溢れるほどの慈しみを持つ主のもとで、なぜある者たちは救いを得——十字架を神の力であり知恵であると信じて——、また別の者たちは滅びを得るのか——彼らにとってキリストの十字架は愚かさとみなされる——、もしそれが、民と人類の何らかの侮辱に対して、知恵と分別の損失をもって罰したのが創造主でないのだとすれば。

13

Hoc sequentia confirmabunt, cum dicit: Nonne infatuavit Deus sapientiam mundi? Cumque et hic adjicit, quare: Quoniam in Dei sapientia non intellexit mundus per sapientiam Deum , boni duxit Deus per stultitiam praedicationis salvos facere credentes.

PL 2, 481B

このことは続く言葉が確証するであろう。彼は言う、「神は世の知恵を愚かにされたのではないか」。そしてここでもまた、その理由を付け加える、「神の知恵において、世は知恵によって神を知ることがなかったからである。それゆえ神は、宣べ伝えの愚かさを通して、信じる者たちを救うことを善しとされた」。

14

Sed prius de mundo disceptabo, quatenus subtilissimi haeretici hic vel maxime mundum per Dominum mundi interpretantur; nos autem hominem qui sit in mundo intelligimus ex forma simplici loquelae humanae, qua plerumque id quod continet, ponimus pro eo quod continetur.

PL 2, 481B

しかし私はまず「世」について論じたい。というのも、この上なく巧妙な異端者たちは、まさにこの箇所において、「世」を「世の主」を指すものと解釈することが最も多いからである。しかし我々は、「世にある人間」を意味するのだと理解する。それは人間の言葉の単純な形式によるものであり、我々はしばしば、包むものを、包まれるものの代わりに用いるのである。

15

Circus clamavit et Forum locutum est, et Basilica fremuit; id est, qui in his locis rem egerunt.

PL 2, 481B

「競技場が叫んだ」、「広場が語った」、「バシリカがどよめいた」——すなわち、これらの場所で事をなしていた者たちのことである。

16

Igitur, quia homo, non Deus mundi, in sapientia non cognovit Deum, quem cognoscere debuerat, et Judaeus in sapientia Scripturarum, et omnis gens in sapientia operum: ideo Deus idem, qui in sapientia sua non erat agnitus, statuit sapientiam hominum stultitia repercutere, salvos faciendo credentes quosque in stultam crucis praedicationem.

PL 2, 481B

それゆえ、世の神ではなく人間が、知恵によって、知るべきであった神を知らなかったのであり、ユダヤ人は聖書の知恵によって、あらゆる民族は業の知恵によって〔知らなかったのである〕。それゆえ、同じ神が、自らの知恵において知られていなかったその神が、人間の知恵を愚かさによって打ち砕くことを定め、十字架の愚かな宣べ伝えを信じるすべての者を救うことにしたのである。

17

Quoniam Judaei signa desiderant, qui jam de Deo certi esse debuerant; et Graeci sapientiam quaerunt; qui suam scilicet, non Dei sapientiam sistunt.

PL 2, 481C

というのも、「ユダヤ人はしるしを求める」——彼らはすでに神について確信を得ているはずであったのに——、「そしてギリシア人は知恵を求める」——彼らは、神の知恵ではなく、自分自身の知恵を打ち立てているのである。

18

Caeterum, si novus Deus praedicaretur, quid deliquerant Judaei signa desiderantes quibus crederent? aut Graeci sapientiam sectantes, cui magis crederent? ita et remuneratio ipsa in Judaeos et Graecos, et zelotem Deum confirmat et judicem, qui ex retributione aemula et judice infatuaverit sapientiam mundi.

PL 2, 481C

さらに、もし新しい神が宣べ伝えられていたのだとすれば、しるしを求めて、それによって信じようとしたユダヤ人たちに、いったい何の過ちがあったのか。あるいは、知恵を追い求めて、それによってより信じようとしたギリシア人たちに〔何の過ちがあったのか〕。このように、ユダヤ人とギリシア人に対するその報いそのものが、妬みの神にして裁く神であることを確証している——競合的で裁きをなす報復によって、世の知恵を愚かにした神であることを。

19

Quod si ejus sunt et caussae, cujus adhibentur Scripturae, ergo de Deo tractans Apostolus non intellecto, de Creatore utique docet intelligendum, etiam quod scandalum Judaeis praedicat Christum, prophetiam super illo consignat Creatoris dicentis per Esaiam (Is., XXVIII, 15): Ecce posui in Sion lapidem offensionis, et petram scandali: petra autem fuit Christus, etiam Marcion servat.

PL 2, 481D

もし、その理由もまた、その聖典が持ち出されている当の方のものであるとすれば、それゆえ、理解されなかった神について論じる使徒は、まさに創造主について理解されるべきことを教えているのであり、また、キリストがユダヤ人にとってつまずきであると宣べ伝えることについても、その上に創造主の預言を証印として押している。〔創造主が〕イザヤを通して言われたとおりである(イザヤ28:15)、「見よ、私はシオンにつまずきの石、妨げの岩を置く」。そしてその岩がキリストであったことは、マルキオンでさえ保持している。

20

Quid est autem stultum Dei sapientius hominibus, nisi crux et mors Christi? Quid infirmum Dei fortius homine, nisi nativitas et caro Dei?

PL 2, 482A

では、「神の愚かさは人間よりも知恵深い」とは、キリストの十字架と死のことでなくて何であろうか。「神の弱さは人間よりも強い」とは、神の誕生と肉のことでなくて何であろうか。

21

Caeterum si nec natus ex virgine Christus, nec carne constructus, ac per hoc neque crucem, neque mortem vere perpessus est, nihil in illo sit stultum et infirmum; nec jam stulta mundi elegit Deus, ut confundat sapientiam ; nec infirma mundi elegit Deus, ut confundat fortia; nec inhonesta et minima et contemptibilia, quae non sunt, id est, quae non vere sunt, ut confundat quae sunt, id est, quae vere sunt.

PL 2, 482A

しかし、もしキリストが処女から生まれたのでもなく、肉によって組み立てられたのでもなく、それゆえ十字架も死も真に被ったのでもないとすれば、彼のうちには愚かなものも弱いものも何もないことになる。そしてもはや、「神は世の愚かなものを選んで知恵を辱めた」のでもなく、「神は世の弱いものを選んで強いものを辱めた」のでもなく、「卑しく、取るに足らず、蔑まれるもの、すなわち存在しないもの、つまり真には存在しないものを選んで、存在するもの、すなわち真に存在するものを辱めた」のでもないことになる。

22

Nihil enim a Deo dispositum est et vere modicum, et ignobile, et contemptibile, sed quod ab homine: apud Creatorem autem etiam vetera, stultitiae, et infirmitati, et inhonestati, et pusillitati, et contemptui deputari possunt.

PL 2, 482B

というのも、神によって配剤されたものは何一つ、真に取るに足らず、卑しく、蔑むべきものではなく、そうであるのは人間に由来するものだけだからである。しかし創造主のもとでは、古きものすらも、愚かさに、弱さに、不名誉に、卑小さに、蔑みに帰せられうるのである。

23

Quid stultius, quid infirmius, quam sacrificiorum cruentorum, et holocautomatum nidorosorum a Deo exactio? Quid infirmius, quam vasculorum et grabatorum purgatio? Quid inhonestius, quam carnis jam erubescentis alia dedecoratio?

PL 2, 482B

血にまみれた生贄や、悪臭を放つ燔祭を神が要求すること以上に、何が愚かで、何が弱々しいであろうか。器や寝台の清めよりも、何が弱々しいであろうか。もはや恥じらう肉の、その他の恥辱よりも、何が不名誉であろうか。

24

Quid tam humile, quam talionis indictio? Quid tam contemptibile, quam ciborum exceptio? Totum, quod sciam, Vetus Testamentum omnis haereticus irridet. Stulta enim mundi elegit Deus, ut confundat sapientiam . Marcionis Deus nihil tale.

PL 2, 482B

同害復讐〔タリオ〕の定めの布告ほど卑しいものが、他にあろうか。食物の禁忌ほど蔑むべきものが、他にあろうか。私の知るかぎり、すべての異端者は旧約聖書の全体を嘲笑する。「神は世の愚かなものを選んで知恵を辱めた」。マルキオンの神には、そのようなことは何もない。

25

Quia nec aemulatur contraria contrariis redarguere, ne glorietur omnis caro; ut, quemadmodum scriptum est, qui gloriatur, in Domino glorietur. In quo? utique in eo qui hoc praecepit: nisi Creator praecepit, ut in Deo Marcionis glorietur.

PL 2, 482B

というのも、彼〔マルキオンの神〕は、反対のものによって反対のものを論駁しようと張り合うことをしないからである。「すべての肉が誇ることのないように」。そして、「書かれているとおり、誇る者は主において誇れ」。誰において誇るのか。当然、これを命じた方においてである——創造主が、マルキオンの神において誇るようにと命じたのでない限りは。

Liber V, Caput VI

第V巻 第VI章PL 2, 482C
1

Igitur (I Cor., II et III) per haec omnia ostendit, cujus Dei sapientiam loquatur inter perfectos: ejus scilicet qui sapientiam sapientium abstulerit, et prudentiam prudentium irritam fecerit; qui infatuaverit sapientiam mundi, stulta eligens ejus, et disponens in salutem.

PL 2, 482C

かくして(一コリント2、3)彼はこれらすべてを通じて、自分がどの神の知恵を完全な者たちの間で語っているかを示す。すなわち、賢者たちの知恵を奪い去り、賢い者たちの賢さを無きものとした神、この世の知恵を愚かなものとし、その愚かなものを選び取って救いへと定めた神の知恵である。

2

Hanc dicit sapientiam in occulto fuisse, quae fuerit in stultis et in pusillis et inhonestis; quae latuerit etiam sub figuris, allegoriis et aenigmatibus, revelanda postmodum in Christo, posito in lumen nationum a Creatore promittente per Esaiae vocem, patefacturum se thesauros invisibiles et occultos.

PL 2, 482C

彼は、この知恵が隠れたところにあったと言う。それは愚かな者たち、小さき者たち、卑しい者たちのうちにあった知恵であり、予型や寓意や謎かけのもとにも隠れていた知恵であって、後になってキリストにおいて啓示されるべきものであった。このキリストは、創造主によって諸国民の光として立てられた方であり、創造主はイザヤの声を通して、見えない隠された宝を明らかにするであろうと約束していたのである。

3

Nam ut absconderit aliquid is Deus, qui nihil egit omnino in quod aliquid abscondisse existimaretur, satis incredibile. Ipse si esset, latere non posset, nedum aliqua ejus sacramenta.

PL 2, 482D

そもそも何一つ行ったことのない――その中に何かを隠したと考えられうるようなことを一つも行っていない――かの神が、何かを隠したなどということは、まったく信じがたいことである。もし彼自身が存在するとしても、隠れていることなどできないはずであり、まして彼の何らかの秘義など隠れていられるはずがない。

4

Creator autem tam ipse notus, quam et sacramenta ejus; palam scilicet decurrentia apud Israel; sed de significantiis obumbrata, in quibus sapientia Dei delitescebat inter perfectos, narranda suo in tempore, proposita vero in proposito Dei ante saecula.

PL 2, 483A

他方、創造主は彼自身も知られており、その秘義もまた知られている。すなわちイスラエルのもとで公然と進行してきたものでありながら、その意味するところにおいては覆い隠されており、その中に神の知恵が完全な者たちの間で潜んでいたのである。それはしかるべき時に語られるべきものであったが、しかし世々の前からすでに神の意図のうちに定められていたものであった。

5

Cujus et saecula, nisi Creatoris? Si enim et saecula temporibus structa sunt; tempora autem diebus et mensibus et annis compinguntur; dies porro et menses, et anni solibus et lunis et sideribus Creatoris, signantur, in hoc ab eo positis: Et erunt enim, inquit (Genes., I), in signa mensium et annorum: apparet et saecula Creatoris esse; et omne quod ante saecula propositum dicatur, non alterius esse, quam cujus et saecula.

PL 2, 483A

そして世々は、創造主のものでなくして誰のものであろうか。なぜなら、世々もまた諸々の時によって組み立てられており、時はまた日と月と年によって組み合わされ、さらに日と月と年は、創造主の太陽と月と星々によって印づけられているからである。それらは彼によってこのために置かれたのであって、「それらは月々と年々のしるしとなるであろう」と言われている(創世記1)。世々もまた創造主のものであることは明らかである。そして、世々の前に定められたと言われるものはすべて、その世々の主と同じ方のものでなくてはならない。

6

Aut probet Dei sui saecula Marcion, ostendat et mundum ipsum, in quo saecula deputentur, vas quodammodo temporum, et signa aliqua, vel ortum eorum. Si nihil demonstrat, revertor ut et illud dicam.

PL 2, 483A

さもなくば、マルキオンよ、自分の神の世々を証明し、世々がそこに帰せられるべき世界そのものを――いわば時の容れ物であるものを――示し、また何らかのしるしを、あるいはそれらの起こりを示すがよい。もし何も示しえないなら、私はあの点を言うために立ち戻る。

7

Cur autem ante saecula Creatoris proposuit gloriam nostram? posset videri eam ante saecula proposuisse, quam introductione saeculi revelasset.

PL 2, 483B

しかし彼はなぜ、創造主の世々の前に我々の栄光を定めたのか。世が導き入れられたその時に啓示したのであれば、それを世々の前に定めたのだと見えることもありえたであろう。

8

At cum id facit pene jam totis saeculis Creatoris prodactis, vane ante saecula proposuit, et non magis intra saecula, quod revelaturus erat pene post saecula. Non enim ejus est festinasse in proponendo, cujus et retardasse in revelando.

PL 2, 483B

しかし彼がそれを行うのは、創造主の世々がほとんどすでにすべて過ぎ去ってしまった時のことであるから、彼はほとんど世々の後になって啓示しようとしていたものを、世々の前にむなしく定めたのであって、むしろ世々のうちに定めたのではなかったことになる。なぜなら、啓示することにおいて遅れをとった者が、定めることにおいて急いだということはありえないからである。

9

Creatori autem competit utrumque, et ante saecula proposuisse, et in fine saeculorum revelasse; quia et quod proposuit et revelavit, medio spatio saeculorum in figuris et aenigmatibus et allegoriis praeministravit .

PL 2, 483B

しかし創造主には、その両方がふさわしい。すなわち世々の前に定め、世々の終わりに啓示することである。なぜなら彼は、自らが定め、また啓示したものを、世々の中間の期間において、予型や謎かけや寓意のうちに前もって供していたからである。

10

Sed quia subjicit de gloria nostra, quod eam nemo ex principibus hujus aevi scierit: caeterum, si scissent, nunquam Dominum gloriae crucifixissent; argumentatur haereticus, quod principes hujus aevi Dominum, alterius scilicet Dei Christum, cruci confixerint, ut et hoc in ipsum recidat Creatorem.

PL 2, 483B

しかし彼が我々の栄光について、「この世の支配者たちのうち誰もこれを知らなかった。さもなければ彼らは栄光の主を十字架につけることは決してなかったであろう」と付け加えているために、異端者はこう論じる。「この世の支配者たちが主を、すなわち別の神のキリストを、十字架に釘づけたのであるから、これもまた創造主自身に帰着するはずである」と。

11

Porro, cui supra ostendimus, quibus modis gloria nostra a Creatore sit deputanda, praejudicatum esse debebit, eam quae in occulto fuerit apud Creatorem, merito ignotam etiam ab omnibus virtutibus et potestatibus Creatoris; quia nec famulis liceat consilia nosse dominorum, nedum illis apostatis angelis, ipsique principi transgressionis diabolo, quo magis extraneos fuisse contenderim ob culpam ab omni conscientia dispositionum Creatoris.

PL 2, 483C

さて、我々の栄光がいかなる仕方で創造主に帰せられるべきかを、我々は既に上で示した以上、次のことは前もって定まっていなければならない。すなわち、創造主のもとで隠れたところにあったその栄光は、創造主のあらゆる力と権能にとってさえも、当然に知られていなかったということである。なぜなら、僕たちでさえ主人たちの意図を知ることは許されないのであり、まして離反したかの天使たちや、違反の首領たる悪魔においてはなおさらのことである。それゆえ私はいっそう、彼らこそがその罪ゆえに、創造主の配剤についてのあらゆる認識から無縁の者であったと主張したいのである。

12

Sed jam nec mihi competit principes hujus aevi virtutes et potestates interpretari Creatoris, quia ignorantiam illis adscribit Apostolus: Jesum autem et secundum nostrum Evangelium (Matth., IV) diabolus quoque in tentatione cognovit; et secundum commune instrumentum (Luc. IV, 34), spiritus nequam sciebat eum sanctum Dei esse, et Jesum vocari, et in perditionem eorum venisse.

PL 2, 483C

しかし今や、私にとっても「この世の支配者たち」を創造主の力や権能であると解することはふさわしくない。というのも、使徒〔パウロ〕は彼らに無知を帰しているからである。すなわち――我々の福音書によれば(マタイ4)、悪魔でさえ試みにおいてイエスを知っていた。また共通の文書によれば(ルカ4:34)、悪しき霊は、彼が神の聖なる者であること、イエスと呼ばれること、そして自分たちの滅びのために来たことを知っていたのである。

13

Etiam parabola fortis illius armati, quem alius validior oppressit, et vasa ejus occupavit (Luc. XI), si in Creatorem accipitur apud Marcionem, jam nec ignorasse ultra potuit Creator Deum gloriae, dum ab eo opprimitur; nec in crucem eum figere, adversus quem valere non potuit; et superest ut secundum me quidem credibile sit scientes virtutes et potestates Creatoris Deum gloriae Christum suum crucifixisse, qua desperatione et malitiae redundantia servi quoque scelestissimi dominos suos interficere non dubitant.

PL 2, 484A

さらに、武装した強い者の譬え――より強い別の者によって圧倒され、その家財を奪われる者の譬え(ルカ11)――が、マルキオンのもとで創造主に当てはめられるのであれば、創造主はもはや、栄光の神によって圧倒されている間、これを知らずにいることなどできなかったはずであり、また自分がその力に及ばなかった相手を十字架につけることなどできなかったはずである。そして残るところは、私の考えによれば、創造主の力と権能は栄光の神たるそのキリストを知りながら十字架につけたと信じるほうが理にかなう、ということである。まさにその絶望と悪意の氾濫のゆえに、この上なく凶悪な奴隷たちですら自分の主人を殺害することをためらわないのと同じである。

14

Scriptum est enim apud me (Luc. XXII, 3), Satanam in Judam introisse. Secundum autem Marcionem, nec Apostolus hoc loco patitur ignorantiam adscribi virtutibus Creatoris in gloriae dominum, quia scilicet non illas vult intelligi principes hujus aevi.

PL 2, 484A

というのも、私のもとでは(ルカ22:3)「サタンがユダに入った」と書かれているからである。しかしマルキオンによれば、使徒はこの箇所で、栄光の主に対して創造主の力に無知を帰することを許してはいない。すなわち、彼は「この世の支配者たち」をそれらの力と解することを望んでいないからである。

15

Quod si non videtur de spiritalibus dixisse principibus, ergo de saecularibus dixit; de populo principali utique non inter nationes, de ipsis archontibus ejus, de rege Herode, etiam de Pilato, et quo major principatus hujus aevi romana dignitas praesidebat.

PL 2, 484B

だがもし彼が霊的な支配者たちについて語ったのではないと見えるなら、それゆえ彼は世俗の支配者たちについて語ったのである。すなわち――諸国民の中にはない第一の民について、その民自身の支配者たちについて、ヘロデ王について、さらにはピラトについて、そしてこの世のより大きな支配権であるローマの威厳が君臨していたことについて語ったのである。

16

Ita et cum destruuntur argumentationes diversae partis, nostrae expositiones aedificantur. Sed vis adhuc gloriam nostram Dei tui esse, et apud eum in occulto fuisse, et quare adhuc eodem et Deus instrumento et Apostolus nititur?

PL 2, 484B

このように、相手側の論証が崩されるとともに、我々の解釈が築き上げられるのである。しかしお前は、それでもなお我々の栄光がお前の神のものであり、彼のもとに隠れたところにあったと言い張るのか。それならば、なぜ神も使徒も、なおも同じ文書に依っているのか。

17

Quid illi cum sententiis Prophetarum ubique? Quis enim cognovit sensum Domini? et quis illi consiliarius fuit? Esaias est (Is., XL, 13). Quid illi etiam cum exemplis Dei nostri?

PL 2, 484B

彼にとって、あちこちにある預言者たちの言葉と何の関わりがあるのか。「主の心を知った者は誰か。誰が彼の助言者であったか」とはイザヤである(イザヤ40:13)。彼にとって、我々の神の実例と何の関わりがあるというのか。

18

Nam quod architectum se prudentem affirmat, hoc invenimus significari depalatorem disciplinae divinae a Creatore, per Esaiam (Is., III, 2): Auferam enim , inquit, a Judaea inter caetera et sapientem architectum.

PL 2, 484C

というのも、彼が自分を賢い建築家であると言うとき、我々はこれが、創造主によってイザヤを通して、神の教えの布告者を意味するものであることを見出すからである(イザヤ3:2)。「私はユダヤから、他のものと共に、賢い建築家をも取り去るであろう」と言われている。

19

Et numquid ipse tunc Paulus destinabatur, de Judaea, id est, de judaismo, auferri habens in aedificationem christianismi, positurus unicum fundamentum, quod est Christus? quia et de hoc per eumdem prophetam Creator: Ecce ego, inquit (Is., XXVIII, 15), injicio in fundamenta Sionis lapidem pretiosum, honorabilem; et qui in eum crediderit, non confundetur.

PL 2, 484C

そしてそのとき、まさにパウロ自身が定められていたのではないか――ユダヤから、すなわちユダヤ教から取り去られて、キリスト教の建立のために、唯一の土台であるキリストを据えるべき者として。というのも、これについても創造主は同じ預言者を通してこう言っているからである(イザヤ28:15)。「見よ、私はシオンの土台に、貴い、尊ぶべき石を投げ入れる。そしてこれを信じる者は失望させられることがないであろう」。

20

Nisi si structorem se terreni operis Deus profitebatur, ut non de Christo suo significaret, qui futurus esset fundamentum credentium in eum, super quod prout quisque superstruxerit, dignam scilicet vel indignam doctrinam, si opus ejus per ignem probabitur, si merces illi per ignem rependetur, Creatoris est; quia per ignem judicatur vestra superaedificatio, utique sui fundamenti, id est sui Christi: nescitis quod templum Dei sitis, et in vobis inhabitet spiritus Dei?

PL 2, 484C

もし神が、自分を地上の工事の建築者として公言していたとしても、それによって自分のキリスト――彼を信じる者たちの土台となるはずの方――を意味していなかったのでなければ〔別の話である〕。その土台の上に、各人が積み上げるところに応じて、ふさわしい教えであれふさわしくない教えであれ、もしその仕事が火によって試され、その報いが火によって支払われるのだとすれば、それは創造主のものである。そこに築き上げられたものが火によって裁かれるのは、それが当然、自分の土台すなわち自分のキリストの上に築かれたものだからである。「汝らは、自分たちが神の神殿であり、神の霊が汝らのうちに宿っていることを知らないのか」。

21

Si homo, et res, et opus, et imago, et similitudo, et caro per terram, et anima per afflatum Creatoris est; totus ergo in alieno habitat Deus Marcionis, si non Creatoris sumus templum. Quod si templum Dei quis vitiaverit, vitiabitur, utique a Deo templi.

PL 2, 485A

もし人間が、そのものも、その業も、その像も、その似姿も、そして土を通しての肉も、息吹を通しての魂も、創造主のものであるならば、マルキオンの神はまるごと他所のもののうちに住んでいることになる――我々が創造主の神殿でないというのでない限りは。そして、もし誰かが神の神殿を傷つけるならば、彼は傷つけられるであろう――当然、神殿の神によって。

22

Ultorem intentans, Creatorem intentabit. Stulti estote, ut sitis sapientes. Quare? Sapientia enim hujus mundi stultitia est penes Deum. Penes quem Deum?

PL 2, 485A

復讐者を予告するとき、彼は創造主を予告しているのである。「愚かな者となれ、賢い者となるために」。なぜか。「この世の知恵は神のもとでは愚かさだからである」。いかなる神のもとで、か。

23

Si nihil nobis et adhuc sensuum pristina praejudicaverunt, bene quod et hic adstruit: Scriptum est enim: Deprehendens sapientes in nequitia illorum. Et rursus: Dominus scit cogitationes sapientium, quod sint supervacuae.

PL 2, 485A

もし以前の判断がまだ我々に対して何の予断も与えていないとしても、彼がここでもこう付け加えているのは結構なことである。「賢者たちをその悪だくみにおいて捕らえる方」と書かれているからであり、また重ねて「主は賢者たちの思いが空しいものであることを知っておられる」ともあるからである。

24

In totum enim praescriptum a nobis erit, nulla illum sententia uti potuisse ejus Dei, quem destruere deberet, si non illi doceret. Ergo, inquit, nemo glorietur in homine.

PL 2, 485B

というのも、総じて我々にとってこう抗弁されることになろうからである。すなわち、彼は自分が打ち倒すべきその神の教えを説かないのであれば、その神のいかなる言葉も用いることはできなかったはずである、と。「それゆえ」と彼は言う、「誰も人間において誇ってはならない」。

25

Et hoc secundum Creatoris disciplinam (Jerem. XVII, 5), Miserum hominem, qui spem habet in hominem; et (Ps. CXVII), Bonum est fidere in Deo, quam fidere in homine : ita et gloriariari (I Cor. IV, X).

PL 2, 485B

そしてこれは創造主の教えに従ってのことである(エレミヤ17:5)。「人間に望みを置く者は惨めである」。そして(詩篇117)「人間に信頼するよりも、神に信頼するほうがよい」。かくして誇ることについても同様である(一コリント4:10)。

Liber V, Caput VII

第V巻 第VII章PL 2, 485B
1

Et occulta tenebrarum ipse illuminabit, utique per Christum, qui Christum illuminationem repromisit (Is. XLII, 6); se quoque lucernam pronuntiavit, scrutantem corda et renes (Ps. VII, 10). Ab illo erit et laus unicuique, a quo et contrarium laudis ut a judice.

PL 2, 485B

「彼自身が闇の隠されたものをも照らすであろう」――当然、キリストを通してのことである。彼はキリストを照らしとして約束したのだから(イザヤ42:6)。彼はまた自らを、心と腎とを探る灯火であるとも宣言した(詩篇7:10)。各人への称賛は彼から来るのであり、審判者として、称賛の反対もまた彼から来るのである。

2

Certe, inquis, vel hic mundum Deum mundi interpretatur, dicendo: Spectaculum facti sumus mundo, et angelis, et hominibus. Quia si mundum homines mundi significasset, non etiam homines postmodum nominasset.

PL 2, 485C

「確かに」とお前は言う、「少なくともここでは、彼は『世』を『世の神』の意味に解している」と。すなわち、「我々は世と天使たちと人間たちにとって見世物となった」と言うことによって。なぜなら、もし「世」が「世の人間たち」を意味していたのであれば、その後にさらに「人間たち」と名指すことはなかったであろうから。

3

Imo ne ita argumentareris, providentia Spiritus Sancti demonstravit quidnam dixisset, Spectaculum facti sumus mundo; dum angelis qui mundum ministrant, et hominibus quibus ministrant.

PL 2, 485C

それどころか、お前がそのように論じることのないように、聖なる霊の摂理は、「我々は世にとって見世物となった」という彼の言葉が何を意味していたのかを示した。すなわち、世に仕える天使たちに対して、また彼らが仕える人間たちに対して、ということである。

4

Verebatur nimirum tantae constantiae vir, ne dicam Spiritus Sanctus, praesertim ad filios scribens, quos in Evangelio generaverat, libere Deum mundi nominare, adversus quem, nisi exerte, non posset videri praedicare.

PL 2, 485C

なるほど、これほど不動の心を持つ人物は――聖なる霊とはあえて言わないでおくが――とりわけ福音において自分が生んだ子らに宛てて書いているだけに、「世の神」を包み隠さず名指すことを恐れたのである。あからさまにでなければ、彼がその神に対して宣べ伝えているとは見えなかったはずであるのに。

5

Non defendo secundum legem Creatoris displicuisse illum, qui mulierem patris sui habuit, communis et publicae religionis secutus sit disciplinam. Sed cum eum damnat dedendum Satanae, damnatoris Dei praeco est.

PL 2, 485C

父の妻を持ったその者が創造主の律法に従って不興を買ったのだ、と私は言い張りはしない。彼〔使徒〕は共通で公的な宗教の教えに従ったのだとしておこう。しかし彼が、その者をサタンに引き渡すべき者として断罪するとき、彼は断罪する神の布告者なのである。

6

Viderit et quomodo dixerit in interitum carnis, ut spiritus salvus sit in die Domini, dum et de carnis interitu, et de salute spiritus judicarit; et auferri jubens malum de medio, Creatoris frequentissimam sententiam commemoraverit.

PL 2, 486A

彼が「肉の滅びのために、主の日に霊が救われるように」とどのように言ったか、その如何は問うまい――肉の滅びについても霊の救いについても彼が裁きを下している以上は。そして「悪をその中から取り除け」と命じることによって、彼は創造主の最も頻繁な格言を思い起こさせたのである。

7

Expurgate vetus fermentum, ut sitis nova conspersio sicut estis azymi. Ergo azymi figurae erant nostrae apud Creatorem. Sic et pascha nostrum immolatus est Christus.

PL 2, 486A

「古いパン種を取り除け。汝らが種なしパンであるとおりに、新しい練り粉となるためである」。ゆえに、種なしパンは創造主のもとにおける我々の予型であった。「かくして我々の過越としてキリストが屠られた」。

8

Quare pascha Christus, si non pascha figura Christi, per similitudinem sanguinis salutaris, et pecoris Christi? Quid nobis et Christo imagines induit solemnium Creatoris, si non erant nostrae? Avertens autem nos a fornicatione, manifestat carnis resurrectionem.

PL 2, 486A

もし過越が、救いをもたらす血の類似と、キリストなる羊の類似とによってキリストの予型であるのでないのなら、なぜキリストが過越なのか。もしそれらが我々のものでなかったのなら、なぜ彼は創造主の祝祭の像を我々とキリストにまとわせるのか。そして、我々を淫行から遠ざけることによって、彼は肉の復活を明らかにする。

9

Corpus, inquit, non fornicationi, sed Domino, et Dominus corpori; ut templum Deo, et Deus templo. Templum ergo Deo peribit, et Deus templo.

PL 2, 486B

「肉体は」と彼は言う、「淫行のためではなく主のためにあり、主は肉体のためにある。神殿が神のためにあるように、神は神殿のためにある」。それでは神殿は神のために滅び、神は神殿のために滅びるというのか。

10

Atquin vides, Qui Dominum suscitavit, et nos suscitabit, in corpore quoque suscitabit; quia corpus Domino, et Dominus corpori. Et bene quod aggerat: Nescitis corpora vestra membra esse Christi? Quid dicet haereticus?

PL 2, 486B

しかるに、お前は見るがよい。「主を甦らせた方は、我々をも甦らせるであろう」。肉体においてもまた甦らせるのである。なぜなら肉体は主のためにあり、主は肉体のためにあるからである。そして彼がさらに積み重ねて言うのは結構なことである。「汝らは、自分たちの肉体がキリストの肢体であることを知らないのか」。異端者は何と言うであろうか。

11

Membra Christi non resurgent, quae nostra jam non sunt? Empti enim sumus pretio magno. Plane nullo, si phantasma fuit Christus, nec habuit ullam substantiam corporis, quam pro nostris corporibus dependeret.

PL 2, 486B

「キリストの肢体は甦らないのか、それはもはや我々のものではないというのか。我々は高価な代価によって買い取られたのだから」。もしキリストが幻であり、我々の肉体の代わりに支払うべき肉体の実体を何も持っていなかったのなら、確かに何の代価もなかったことになる。

12

Ergo Christus habuit quo nos redimeret; et si aliquo magno redemit haec corpora, in quae eadem committenda fornicatio non erit, ut in membra jam Christi, non nostra: utique sibi salva praestabit, quae magno comparavit.

PL 2, 486B

それゆえキリストは、我々を贖うべき何かを持っていたのである。そして、もし彼が何か高価なものによってこれらの肉体を贖ったのなら――それらの肉体において、もはや我々のものではなくキリストの肢体であるがゆえに、同じ淫行を犯すべきではないのだが――彼は当然、高価な代価で得たものを、自分のために無傷のまま保つであろう。

13

Jam nunc quomodo honorabimus? quomodo tollemus Deum in corpore perituro? Sequitur de nuptiis congredi, quas Marcion constantior Apostolo prohibet.

PL 2, 486C

さて今、我々はどのようにして誉め敬うのか。どうして滅びるはずの肉体のうちに神を担うことができようか。次には、婚姻について取り上げることになる。マルキオンは使徒よりも徹底してこれを禁じている。

14

Etenim Apostolus, etsi bonum continentiae praefert, tamen conjugium et contrahi permittit, et usui esse, et magis retineri quam disjungi suadet. Plane Christus vetat (Matth. V et XIX) divortium, Moyses vero permittit.

PL 2, 486C

というのも使徒〔パウロ〕は、節制の善さを勝ると認めながらも、婚姻が結ばれることを許し、それが用いられることを許し、離婚するよりもむしろ保つことを勧めているからである。確かにキリストは離婚を禁じ(マタイ5、19)、他方モーセはこれを許している。

15

Marcio totum concubitum auferens fidelibus (viderint enim catechumeni ejus) repudium ante nuptae jubens, cujus sententiam sequitur, Moysi an Christi?

PL 2, 486C

マルキオンは、信者たちからあらゆる交わりを奪い去り(彼の入信志願者たちについては彼ら自身の考えることであるが)、既に嫁いでいた女に離縁を命じている。それでは彼は誰の見解に従っているのか、モーセのそれか、それともキリストのそれか。

16

Atquin et Christi Apostolus, cum praecipit mulierem a viro non discedere, aut si discesserit, manere innuptam, aut reconciliari viro; et repudium permisit, quod non in totum prohibuit, et matrimonium confirmavit, quod primo vetuit disjungi, et si forte disjunctum, voluit reformari.

PL 2, 486C

しかるにキリストの使徒もまた、妻が夫から離れないように、もし離れたならば未婚のままでいるか夫と和解するようにと命じるとき、離縁を許してもいる――全面的に禁じはしなかったのだから――と同時に、婚姻を確かなものとしてもいる――まずそれが離されることを禁じ、もし万一離されてしまった場合には、元に戻されることを望んだのだから。

17

Sed et continentiae quas ait caussas? Quia tempus in collecto est. Putaveram, quia Deus alius in Christo; et tamen a quo est collectio temporis, ab eo erit et quod collectioni temporis congruit. Nemo alieno tempori consulit.

PL 2, 487A

しかし彼が節制の理由として挙げているのは何か。「時が縮められているからである」。私は、キリストにおいて別の神がいるのだと思っていた。しかし、時の縮約がその方に由来するのであれば、その時の縮約にふさわしいものもまたその方に由来するはずである。誰も他所の時のために気を配ったりはしない。

18

Pusillum Deum adfirmas tuum, Marcion, quem in aliquo coangustat tempus Creatoris. Certe praescribens, Tantum in Domino esse nubendum; ne qui fidelis ethnicum matrimonium contrahat, legem tuetur Creatoris, allophylorum nuptias ubique prohibentis.

PL 2, 487A

お前は自分の神を小さきものであると認めているのだ、マルキオンよ。創造主の時が、ある点で彼を狭めているのだから。確かに彼が「主にあってのみ嫁ぐべきである」と明確に規定するとき――信者が異教徒との婚姻を結ぶことのないように、という意味で――彼は創造主の律法を守っているのである。それはあらゆる場所で異民族との婚姻を禁じる律法である。

19

Sed, etsi sunt, qui dicuntur Dei, sive in coelis, sive in terris; apparet quomodo dixerit, non quasi vere sint, qui dicantur quando non sint: de idolis enim coepit, de idolothytis disputaturus: Scimus quod idolum nihil sit.

PL 2, 487A

「しかし、たとえ神々と呼ばれるものが、天にあれ地にあれ、存在するとしても」――彼がどのように言ったかは明らかである。すなわち、そう呼ばれてはいても実際には存在しないものが、あたかも真に存在するかのように〔言ったの〕ではない、ということである。というのも彼は、偶像に供えた肉について論じようとして、偶像について語り始めているからである。「我々は、偶像が無であることを知っている」。

20

Creatorem autem et Marcion Deum non negat; ergo non potest videri Apostolus Creatorem quoque inter eos posuisse, qui dii dicantur, et tamen non sint; quando etsi fuissent, nobis tamen unus esset Deus Pater ex quo omnia . Ex quo omnia nobis, nisi cujus omnia?

PL 2, 487B

しかしマルキオンでさえ、創造主が神であることを否定していない。それゆえ使徒が、創造主をも、「神々と呼ばれてはいても実際には存在しない」者たちのうちに数え入れたと見ることはできない。たとえそれらが実際に存在したとしても、我々にとっては、それらすべてがそこから出た唯一の父なる神があるはずだからである。すべてが我々にとってそこから出ているとすれば、それは万物の主である方以外の誰であろうか。

21

Quaenam ista? Habes in praeteritis: Omnia vestra sunt, sive Paulus, sive Apollo, sive Cephas, sive mundus, sive vita, sive mors, sive praesentia, sive futura. Adeo omnium Deum Creatorem facit, a quo et mundus, et vita, et mors; quae alterius Dei esse non possunt.

PL 2, 487B

それは何であるのか。お前は先立つ箇所にこう持っている。「すべては汝らのものである、パウロであれ、アポロであれ、ケファであれ、世界であれ、命であれ、死であれ、現在のものであれ、未来のものであれ」。かくして彼は創造主を万物の神とするのである。世界も命も死もそこから来るのであり、それらは他の神のものではありえない。

22

Ab eo igitur inter omnia et Christus. Ex labore suo unumquemque docens vivere oportere , satis exempla praemiserat militum, pastorum, rusticorum; sed divina illi auctoritas deerat.

PL 2, 487B

それゆえ、万物の中にあるキリストもまた彼から来るのである。おのおのが自分の労苦によって生きるべきであると教えるにあたって、彼は兵士たち、羊飼いたち、農夫たちの実例を十分に先立てて挙げていた。しかし彼にはそれに対する神的な権威が欠けていた。

23

Legem igitur opponit Creatoris ingratis, quam destruebat: sui enim Dei nullam talem habebat. Bovi, inquit, terenti os non obligabis; et adjicit: Nunquid de bobus pertinet ad Dominum? etiam et bobus propter homines benignum? Propter nos enim scriptum est, inquit.

PL 2, 487B

そこで彼は、それに対して恩を知らぬ者たちに、自分が打ち倒しつつあったはずの創造主の律法を持ち出す。というのも、彼は自分の神のそのような律法を何も持っていなかったからである。「脱穀する牛の口に籠をかけてはならない」と彼は言い、さらに付け加える。「牛のことが主にとって関わりがあろうか。それとも人間のために牛にも慈しみが及ぶのか。それは我々のために書かれているのである」と彼は言う。

24

Ergo et legem allegoricam secundum nos probavit, et de Evangelio viventibus patrocinantem; ac propter hoc, non alterius esse Evangelizatores, quam cujus lex, quae prospexit illis, cum dicit, Propter nos enim scriptum est.

PL 2, 487C

それゆえ彼は、我々の見解に従って、律法が寓意的なものであることを、また福音によって生きる者たちを弁護するものであることを承認したのである。そしてこのゆえに、福音を宣べ伝える者たちは、彼らのために配慮した律法の主とは別の神に属するものではない、ということになる。彼が「それは我々のために書かれているのである」と言うときには。

25

Sed noluit uti legis potestate, quia maluit gratis laborare. Hoc ad gloriam suam retulit, quam negavit quemquam evacuaturum, non ad Legis destructionem, qua alium probavit usurum.

PL 2, 487C

しかし彼は律法の権能を用いようとはしなかった。無償で働くほうを選んだからである。彼はこれを自分の誇りに帰したのである――誰かがこれを空しくするであろうことを、彼は否定したのだから――律法の破棄に帰したのではない。彼はその律法を、自分以外の者が用いるであろうことを認めていたのである。

26

Ecce autem et in petram offendit caecus Marcion, de qua bibebant in solitudine patres nostri. Si enim petra illa Christus fuit, utique Creatoris, cujus et populus. Cui rei figuram extranei sacramenti interpretatur?

PL 2, 487C

さて見よ、盲目なるマルキオンは、我々の父祖たちが荒野で飲んだあの岩にもつまずいている。もしその岩がキリストであったとすれば、それは当然創造主のものである。その民もまた創造主のものだからである。彼は何のために、他所の秘義の予型としてこれを解するのか。

27

An ut hoc ipsum doceret, figurata fuisse vetera in Christum ex illis recensendum? Nam et reliquum exitum populi decursurus, praemittit: Haec autem exempla nobis sunt facta.

PL 2, 487D

それとも、まさにこのことを教えるためであったのか。すなわち、古いものどもは、それらのうちから数え上げられるべきキリストを指して、予型として形づくられていたのだ、ということを。というのも、彼〔使徒〕は民の残りの出来事をこれから辿ろうとして、あらかじめこう言っているからである。「これらのことは我々のための実例として起こったのである」。

28

Dic mihi, a Creatore alterius quidem ignoti Dei hominibus exempla sunt facta? an alius Deus ab alio mutuatur exempla, et quidem aemulo? De illo me terret sibi, a quo fidem meam transfert? Meliorem me illi adversarius faciet?

PL 2, 488A

私に言ってみよ。創造主によって、別の、しかも知られざる神に属する人間たちのために実例が作られたというのか。それとも、ある神が別の神から実例を借りるというのか。しかも張り合う相手から。私の信を彼から移し取る者〔別の神〕は、自分のために、彼〔創造主〕についての恐れを私に抱かせるというのか。その敵対者は、かの方のために私をより善き者にするというのか。

29

Jam si deliquero eadem quae et populus, eademne passurus sum, annon? Atquin si non eadem, vane mihi timenda proponit, quae non sum passurus. Passurus autem a quo ero?

PL 2, 488A

さて、もし私があの民と同じ過ちを犯すとすれば、私は同じ苦しみを受けることになるのか、ならないのか。しかるに、もし同じでないなら、彼は私に、私が被ることのないものを恐れさせようとして、むなしく差し出していることになる。では私は誰によって苦しみを受けることになるのか。

30

Si a Creatore, qualia infligere ipsius est? et quale erit, ut peccatorem aemuli sui puniat magis, quam e contrario foveat Deus zelotes? Si ab illo Deo, atquin punire non novit.

PL 2, 488A

もし創造主によってであるならば、いかなるものを与えることが彼自身のすることであろうか。また、熱情の神が、自分と張り合う者に属する罪人を、逆に庇うのではなくかえって罰するというのは、いかなることであろうか。もしあの神によってであるならば、しかるに、彼は罰することを知らない。

31

Ita, tota ista propositio Apostoli nulla ratione consistit, si non ad disciplinam Creatoris est. Denique et in clausula praefationi respondet. Haec autem quemadmodum evenerunt illis, scripta sunt ad nos commonendos, in quos fines aevorum decucurrerunt.

PL 2, 488A

このように、使徒のこの命題全体は、それが創造主の教えに関わるのでなければ、何の理由も成り立たない。そして最後に、彼は結びの言葉においても、その前置きに応えている。「これらのことが彼らに起こったのは、我々を戒めるために書かれたのである。我々にこそ世々の終わりが行き着いたのだから」。

32

O Creatorem et praescium jam et admonitorem alienorum Christianorum! Praetereo, si quando paria eorum quae retractata sunt, quaedam et breviter expungo.

PL 2, 488B

おお、創造主でありながら、すでにあらかじめ知り、他所のキリスト教徒たちを戒める方であるとは。私は、すでに取り上げた事柄と同じようなものについては通り過ぎ、いくつかの点は簡潔に済ませることにする。

33

Magnum argumentum Dei alterius, permissio omnium obsoniorum, adversus Legem; quasi non et ipsi confiteamur Legis onera dimissa, sed ab eo qui imposuit, qui novationem repromisit; ita et cibos qui abstulit, reddidit, quod et a primordio praestitit.

PL 2, 488B

律法に反して、あらゆる食物が許されていることは、別の神の存在を示す大きな論拠だと言うのか。あたかも我々自身も、律法の重荷が解かれたことを認めていないかのように。しかしそれは、その重荷を課した方によって解かれたのであり、その方は刷新を約束していたのである。かくして彼は、自ら取り去った食物をも返したのであり、それはまた初めから彼が示していたことでもあった。

34

Caeterum, si quis alius Deus fuisset destructor Dei nostri, nihil magis suos prohibuisset, quam de copiis adversarii vivere. (II Cor., XI, XIV).

PL 2, 488B

そもそも、もし我々の神の破壊者であるような別の神がいたとすれば、自分に属する者たちに、敵対者の物資によって生きることほど強く禁じたはずのものはなかったであろう(二コリント11、14)。

Liber V, Caput VIII

第V巻 第VIII章PL 2, 488C
1

Caput viri Christus est. Quis Christus, qui non est viri auctor? Caput enim ad auctoritatem posuit, auctoritas autem non alterius erit, quam auctoris. Cujus denique viri caput est? Certe de quo subjicit: Vir enim non debet caput velare, cum sit Dei imago.

PL 2, 488C

男の頭はキリストである。男の造り主でない者が、どうしてキリストでありえようか。頭とは権威の意味において置かれた語であり、権威は造り主のものでなければほかの誰のものでもないはずだからである。結局のところ、これは誰の頭であるのか。確かに、次に続けて言われている男についてである。「男は頭を覆うべきではない、神の像だからである」。

2

Igitur si Creatoris est imago (ille enim Christum Sermonem suum intuens hominem futurum, Faciamus, inquit, hominem ad imaginem et similitudinem nostram) , quomodo possum alterum habere caput, non eum cujus imago sum?

PL 2, 488C

そうであれば、もし〔男が〕創造主の像であるとすれば(というのも、かの方は、いずれ人となるはずの、御自身の言葉であるキリストを見つめながら、「我々の像と似姿にかたどって人を造ろう」と言われたからである)、私は自分がその像であるところの方以外に、どうして別の頭を持ちうるだろうか。

3

Cum enim imago sum Creatoris, non est in me locus capitis alterius. Sed et quare mulier potestatem super caput habere debebit?

PL 2, 488C

私が創造主の像である以上、私のうちには別の頭のための場所はない。しかし女はまた、なぜ頭の上に権力を持つべきなのか。

4

Si quia ex viro, et propter virum facta est secundum institutionem Creatoris, sic quoque ejus disciplinam Apostolus curavit, de cujus institutione caussas disciplinae interpretatur. Adjicit etiam, Propter angelos. Quos? id est, cujus?

PL 2, 488C

もし女が、創造主の定めに従って男から、また男のために造られたのであるとすれば、そのようにして使徒は、その方の規律に心を配ったのである——その規律の理由を、その方の定めから解き明かしているのだから。使徒はさらに「天使たちのゆえに」と付け加えている。どの天使たちか。すなわち、誰の天使たちか。

5

Si Creatoris apostatas, merito, ut illa facies quae eos scandalizavit, notam quamdam referat de habitu humilitatis, et obscuratione decoris. Si vero propter angelos Dei alterius, quid veretur, si nec ipsi Marcionitae foeminas appetunt?

PL 2, 488D

もしそれが創造主から離反した天使たちのゆえであるなら、当然のことである。彼らをつまずかせたあの容姿が、慎ましい装いと美を覆い隠すこととによって、ある種のしるしを示すことになるからである。しかし、もしそれが別の神の天使たちのゆえであるとすれば、何を恐れることがあろうか。マルキオン派自身でさえ女を欲しはしないのだから。

6

Saepe jam ostendimus haereses apud Apostolum inter mala ut malum poni, et eos probabiles intelligendos, qui haereses ut malum fugiant.

PL 2, 489A

我々はすでにしばしば示してきた——使徒のもとでは異端が悪の一つとして悪の中に数えられていること、そして異端を悪として避ける者たちこそ、是認されるべき者と解されるべきであることを。

7

Proinde panis et calicis sacramento jam (Luc., XXII) in Evangelio probavimus corporis et sanguinis dominici veritatem, adversus phantasma Marcionis. Sed et omnem judicii mentionem Creatori competere, ut Deo judici, toto pene opere tractatum est.

PL 2, 489A

同様に、パンと杯の秘跡によって(ルカ22章)、我々はすでに福音書の議論のうちで、マルキオンの幻に対抗して、主の肉体と血の真実性を証明した。また、あらゆる裁きへの言及が、裁く神としての創造主にふさわしいということも、ほとんど全巻を通じてすでに論じられてきた。

8

Nunc de spiritalibus dico, haec quoque in Christum a Creatore promissa, sub illa praescriptione justissima, opinor, qua non alterius credenda sit exhibitio, quam cujus probata fuerit repromissio.

PL 2, 489A

今は霊的な事柄について語ろう。これらもまた、創造主によってキリストにおいて約束されたものである。それは、私の考えでは、まさに次のようなこの上なく正当な抗弁のもとにある。すなわち、その顕現は、その約束が確証されている当の方以外の誰のものとも信じられてはならない、という抗弁である。

9

Pronuntiavit Esaias (Is., XI, 1): Prodibit virga de radice Jesse , et flos de radice ascendet, requiescet super eum spiritus Domini.

PL 2, 489A

イザヤは(イザヤ11:1)こう告げた。「エッサイの根から一つの若枝が出て、根から花が立ちのぼり、その上に主の霊がとどまるであろう」。

10

Dehinc species ejus enumerat: Spiritus sapientiae et intelligentiae, spiritus consilii et valentiae, et spiritus agnitionis et religionis; spiritus eum replebit timoris Dei.

PL 2, 489B

続いてその種別を数え上げる。「知恵と理解の霊、思慮と力の霊、認識と信仰の霊。神を畏れる霊が彼を満たすであろう」。

11

Christum enim in floris figura ostendit oriturum ex virga profecta de radice Jesse, id est virgine generis David filii Jesse, in quo Christo consistere haberet tota substantia spiritus; non quasi postea obventura illi, qui semper spiritus Dei fuerit, ante carnem quoque; ne ex hoc argumenteris prophetiam ad eum Christum pertinere, qui ut homo tantum ex solo censu David, postea consecuturus sit Dei sui spiritum.

PL 2, 489B

というのも、〔イザヤは〕花という予型のもとに、キリストがエッサイの根から出た若枝から生まれ出ることを示しているからである。すなわち、エッサイの子ダビデの血統に連なる一人の処女から生まれるということである。このキリストにおいて霊の全実体がとどまるはずであった。それは、あたかも肉に先立っても常に神の霊であった方に、後になってその霊が到来するかのようにではない。このことから、この預言が、ただダビデからの起源のみによる単なる人間であって、後になって自分の神の霊を得るに至るような、そのようなキリストに関わるのだと論じてはならない。

12

Sed quoniam exinde quo floruisset in carne sumpta ex stirpe David, requiescere in illo omnis haberet operatio gratiae spiritalis, et concessare et finem facere quantum ad Judaeos; sicut et res ipsa testatur, nihil exinde spirante penes illos spiritu Creatoris, ablato a Judaea sapiente et prudente architecto, et consiliario, et propheta (Is., III, 2); ut hoc sit, Lex et Prophetae usque ad Joannem (Luc., XVI, 16).

PL 2, 489B

しかし、〔キリストが〕ダビデの家系から取られた肉においてひとたび花咲いた、その時点から後は、霊的な恩寵のあらゆる働きが彼のうちにとどまり、ユダヤ人に関する限りは〔その働きが〕止み、終わりを迎えることになっていた。事実そのものが証しするとおりである。すなわち、その時点から後、創造主の霊は彼らのもとで何ひとつ吹くことがなかった。賢く思慮深い建築士も、助言者も、預言者も、ユダヤから取り去られたからである(イザヤ3:2)。「律法と預言者はヨハネまでである」(ルカ16:16)とは、このことを意味する。

13

Accipe nunc quomodo et a Christo in coelum recepto charismata obventura pronuntiarit. Ascendit in sublimitatem, id est, in coelum; captivam duxit captivitatem, id est, mortem, vel humanam servitutem; data dedit filiis hominum, id est donativa, quae charismata dicimus.

PL 2, 489C

さあ、お前は受け取るがよい——天に受け入れられたキリストから賜物が到来することを、どのように告げていたかを。「彼は高きところに上った」、すなわち天に。「捕われを捕虜として引いていった」、すなわち死、あるいは人間の隷属を。「人の子らに賜物を与えた」、すなわち贈り物、我々が賜物と呼ぶものを。

14

Eleganter filiis hominum ait, non passim hominibus; nos ostendens filios hominum, id est, vere hominum, Apostolorum. In Evangelio enim, inquit, ego vos generavi. Et (Gal. IV, 19): Filii mei, quos parturio rursus.

PL 2, 489C

彼は巧みにも「人の子ら」と言い、無差別に「人々」とは言わなかった。それは我々が人の子ら、すなわち真に人間である者たち、つまり使徒たちの子であることを示している。というのも、彼は「福音において私は汝らを生んだ」と言い、また「私の子らよ、私が再び産みの苦しみをして生む者たちよ」(ガラテヤ4:19)とも言っているからである。

15

Jam nunc et illa promissio Spiritus absolute facta per Joelem (Joel. II): In novissimis diebus effundam de meo spiritu in omnem carnem, et prophetabunt filii filiaeque eorum; et super servos et ancillas meas de meo spiritu effundam.

PL 2, 489C

さて今度は、ヨエルを通して無条件になされた、あの霊の約束である(ヨエル2章)。「終わりの日々に、私は私の霊をすべての肉に注ぐ。すると彼らの息子たちと娘たちは預言するであろう。そして私の僕たちと婢たちの上にも、私の霊を注ぐ」。

16

Et utique si in novissimos dies gratiam spiritus Creator repromisit, Christus autem spiritalium dispensator, in novissimis diebus apparuit, dicente Apostolo (Gal. IV, 4): At ubi tempus expletum est, misit Deus Filium suum; et rursus (I Cor., VII, 29): Quia tempus jam in collecto est; apparet et de temporum ultimorum praedicatione, hanc gratiam Spiritus ad Christum praedicatoris pertinere.

PL 2, 489D

そして、もし創造主が終わりの日々に霊の恩寵を約束したのであり、他方キリストは霊的なものの分配者として終わりの日々に現れたのだとすれば——使徒が(ガラテヤ4:4)「しかし時が満ちたとき、神は御子を遣わした」と言い、また再び(一コリント7:29)「時はすでに縮まっているからである」と言っているように——終わりの時についての宣べ伝えからしても、この霊の恩寵が、それを宣べ伝えた方のキリストに属することは明らかである。

17

Compara denique species Apostoli et Esaiae (Is. XI): Alii, inquit, datur per Spiritum sermo sapientiae; statim et Esaias spiritum sapientiae posuit. Alii sermo scientiae; hic erit sermo intelligentiae et consilii.

PL 2, 490A

実に、使徒とイザヤの種別を比べてみるがよい(イザヤ11章)。「ある人には霊によって知恵の言葉が与えられる」と〔使徒は〕言う。まさにイザヤもまた知恵の霊を置いていた。「ある人には知識の言葉が」。これは〔イザヤでは〕理解と思慮の言葉であろう。

18

Alii fides in eodem spiritu; hic erit spiritus religionis et timoris Dei. Alii donum curationum, alii virtutum; hic erit valentiae spiritus.

PL 2, 490A

「ある人には同じ霊による信仰が」。これは信仰と神を畏れる霊であろう。「ある人には癒しの賜物が、ある人には力の業の賜物が」。これは力の霊であろう。

19

Alii prophetia, alii distinctio spirituum, alii genera linguarum, alii interpretatio linguarum; hic erit agnitionis spiritus. Vides Apostolum et in distributione facienda unius spiritus, et in spiritalitate interpretanda, Prophetae conspirantem.

PL 2, 490A

「ある人には預言が、ある人には諸霊の識別が、ある人には異言の種類が、ある人には異言の解釈が」。これは認識の霊であろう。お前には分かるはずだ——使徒が、唯一の霊を分け与える点でも、霊的な事柄を解釈する点でも、預言者と一致していることが。

20

Possum dicere, ipsum qui corporis nostri per multa et diversa membra unitatem charismatum variorum compagini adaequavit, eumdem et corporis humani, et Spiritus Sancti Dominum ostendi, qui meritum charismatum noluerit esse in corpore spiritus, quae nec in corpore humano collocavit, qui de dilectione quoque, omnibus charismatibus praeponenda, Apostolum instruxerit principali praecepto, quod probavit et Christus: Diliges Dominum de totis praecordiis, et totis viribus, et tota anima tua, et proximum tibi tanquam teipsum .

PL 2, 490B

私はこう言うことができる——多くの異なる肢体から成る我々の肉体の一体性を、さまざまな賜物の組み合わせになぞらえたその同じ方が、人間の肉体の主でもあり、聖なる霊の主でもあると示されている、と。この方は、賜物の値打ちが霊の肉体のうちにあることを望まれなかった。それらを人間の肉体においても置かなかったのと同じである。また、この方はすべての賜物にまさって置かれるべき愛について、使徒に、キリストもまた是認したところの第一の戒めをもって教えられた。すなわち、「汝は主を、汝の全き心と全き力と全き魂とをもって愛せよ、また汝の隣人を汝自身のように〔愛せよ〕」である。

21

Quod, etsi in lege scriptum esset, commemorat in aliis linguis, et in aliis labiis locuturum Creatorem, cum hac commemoratione charisma linguarum confirmat, nec hic potest videri alienum charisma Creatoris praedicatione confirmasse.

PL 2, 490B

この事柄について、それが律法に書かれてはいたにせよ、使徒は、創造主が「異なる言葉により、異なる唇によって」語られるであろうことを想起させており、この想起によって異言の賜物を確証している。そしてここで、他所の神の賜物が創造主の宣べ伝えによって確証されたなどと見ることはできない。

22

Aeque praescribens silentium mulieribus in Ecclesia, ne quid discendi duntaxat gratia loquantur, caeterum prophetandi jus et illas habere jam ostendit, cum mulieri etiam prophetanti velamen imponit, ex lege accipit subjiciendae foeminae auctoritatem, quam ut semel dixerim, nosse non debuit, nisi in destructionem.

PL 2, 490C

同様に、教会において女に沈黙を命じ、ただ学ぶためだけであっても語ってはならないとしつつ、他方で〔使徒は〕すでに、女たちにも預言する権利があることを示している。それは、預言する女にさえも被り物を課していることからも分かる。彼は、女を従属させるべきことの権威を律法から受け取っている。しかしその律法は——一度だけ言っておくが——それを打ち壊すためでなければ、彼が知っているべきではなかったはずのものなのである。

23

Sed ut jam a spiritalibus recedamus, res ipsae probare debebunt, quis nostrum temere Deo suo vindicet; et an nostrae parti possit opponi, haec, etsi Creator repromisit in suum Christum nondum revelatum, ut Judaeis tantum destinatum, suas habitura in suo tempore, in suo Christo, et in suo populo operationes.

PL 2, 490C

しかし、これで我々は霊的な事柄から手を引くことにしよう。事実そのものが、我々のうちの誰が軽率に自分の神に〔これらの賜物を〕帰しているかを証明することになるはずである。そして、我々の側に対してこう反論することができるかどうかも問われねばならない——すなわち、これらのことは、たとえ創造主が、いまだ啓示されておらずユダヤ人のためだけに定められた自分のキリストにおいて約束していたとしても、その働きは自分の時、自分のキリスト、自分の民のうちに持たれるはずのものであった、という反論である。

24

Exhibeat itaque Marcion Dei sui dona, aliquos prophetas, qui tamen non de humano sensu, sed de Dei spiritu sint locuti, qui et futura praenuntiarint, et cordis occulta traduxerint.

PL 2, 490D

それゆえマルキオンは、自分の神の賜物を示すがよい——人間の思考からではなく神の霊によって語り、未来のことを予め告げ、心の秘めごとを明るみに出したような、いく人かの預言者たちを。

25

Edat aliquem psalmum, aliquam visionem, aliquam orationem, duntaxat spiritalem, in ecstasi, id est amentia, si qua linguae interpretatio accessit. Probet mihi, etiam mulierem apud se prophetasse, ex illis suis sanctioribus foeminis, magnidicam.

PL 2, 491A

何らかの詩篇、何らかの幻視、何らかの祈りを——それも霊的なものに限り、恍惚すなわち理性を失った状態の中で生じたものを——もし異言の解釈が加わっていれば、それも含めて、世に出してみせるがよい。私に証明してみせるがよい、自分のもとでも、あのより聖なる女たちのうちの一人、大言壮語する女が預言をしたということを。

26

Si haec omnia facilius a me proferuntur, et utique conspirantia regulis et dispositionibus et disciplinis Creatoris, sine dubio Dei mei erit et Christus, et Spiritus, et Apostolus. Habet professionem meam, qui voluerit eam exigere.

PL 2, 491A

もしこれらすべてが、私の側からのほうがたやすく示され、しかもことごとく創造主の規範と配剤と教えとに一致しているのであれば、疑いなく、キリストも、霊も、使徒も、私の神のものとなるだろう。これを求めようとする者があれば、これが私の言明である。

Liber V, Caput IX

第V巻 第IX章PL 2, 491A
1

Interim Marcionites nihil hujusmodi (I Cor. XV) exhibebit, qui timet jam pronuntiare, cujus magis Christus nondum sit revelatus. Sicut meus expectandus est, qui a primordio praedicatus est, illius idcirco non est, quia non a primordio sit.

PL 2, 491A

その間、マルキオン派の者はこの種のものを何一つ示せまい(一コリント15章)。彼は今や、〔両者の〕どちらのキリストがむしろいまだ啓示されていないかを、はっきり述べることを恐れているのだから。私のキリストが待ち望まれるべきなのは、世の初めから予め宣べ伝えられていたからである。まさにそれゆえに、彼はマルキオンのキリストではありえない。マルキオンのキリストは世の初めからのものではないからである。

2

Melius non credimus in Christum futurum, quam haereticus in nullum. Mortuorum resurrectionem quomodo quidam tunc negarint, prius dispiciendum est. Utique eodem modo quo et nunc. Siquidem semper resurrectio carnis negatur.

PL 2, 491B

我々が来たるべきキリストを信じずにいるほうが、異端者が何一つ信じないよりは、まだましである。当時、どのようにして或る者たちが死者の復活を否定したのかを、まず見ておかねばならない。それは確かに、今と同じ仕方によってである。というのも、肉の復活はつねに否定されてきたからである。

3

Caeterum, animam et sapientium plures divinam vindicantes, salvam repromittunt; et vulgus ipsum ea praesumptione defunctos colit, qua animas eorum manere confidit.

PL 2, 491B

しかし、賢者たちの多くも、魂を神的なものと主張して、その救いを約束している。そして民衆自身も、死者たちの魂がとどまり続けると信じるその思い込みによって、死者を敬っている。

4

Caeterum, corpora aut ignibus statim, aut feris, aut etiam diligentissime condita, temporibus tamen aboleri manifestum est. Si ergo carnis resurrectionem negantes Apostolus retundit, utique adversus illos tuetur, quod illi negabant, carnis scilicet resurrectionem.

PL 2, 491B

しかし、肉体は、直ちに火に、あるいは猛獣に〔委ねられ〕、あるいはまたどれほど念入りに納められたとしても、時とともに滅び去ることは明らかである。それゆえ、もし使徒が肉の復活を否定する者たちを打ち破っているのだとすれば、彼はまさしく、彼らが否定していたもの、すなわち肉の復活を、彼らに対して擁護しているのである。

5

Habes compendio responsum. Caetera jam ex abundanti. Nam et ipsum quod mortuorum resurrectio dicitur, exigit defendi proprietates vocabulorum. Mortuum itaque vocabulo non est, nisi quod amisit animam, de cujus facultate vivebat.

PL 2, 491B

お前はこれで、手短な答えを得た。これから先は余分に述べるまでのことである。というのも、「死者たちの復活」と言われること自体が、語の固有の意味を弁護することを要求するからである。すなわち、「死者」という語で呼ばれるのは、それによって生きていた能力である魂を失ったもの以外にはない。

6

Corpus est quod amittit animam, et amittendo fit mortuum: ita mortui vocabulum corpori competit. Porro, si resurrectio mortui est, mortuum autem non aliud est quam corpus, corporis erit resurrectio.

PL 2, 491C

肉体こそが魂を失うものであり、それを失うことによって死者となる。こうして「死者」という語は肉体にふさわしいのである。しかも、もし復活が死者の復活であり、他方、死者が肉体にほかならないのであれば、復活は肉体の復活であることになる。

7

Sic et resurrectionis vocabulum non aliam rem vindicat, quam quae cecidit. Surgere enim potest dici et quod omnino non cecidit, quod semper retro jacuit; resurgere autem non est nisi ejus quod cecidit. Iterum enim surgendo quia cecidit, resurgere dicitur.

PL 2, 491C

同様に、「復活」という語も、倒れたもの以外の何ものをも意味しない。というのも、「起き上がる」とは、全く倒れたことのないもの、これまでずっと横たわっていたものについても言われうるが、「甦る」というのは、倒れたものについてでなければ用いられないからである。倒れた末に再び起き上がるがゆえに、「甦る」と言われるのである。

8

Re enim syllaba iterationi semper adhibetur. Cadere ergo dicimus corpus in terram per mortem, sicut et res ipsa testatur, ex Dei lege; corpori enim dictum est (Gen. III, 19): Terra es et in terram ibis. Ita quod de terra est, ibit in terram.

PL 2, 492A

というのも、「再び」を表す音節「レ」(re)は、つねに反復のために用いられるからである。したがって我々は、肉体が死によって地に倒れると言う。それは事実そのものが、神の法から証しするところでもある。肉体に対してこう言われているからである(創世記3:19)。「お前は土である。そして土へ行くであろう」。かくして土から出たものは、土へ行くのである。

9

Hoc abit, quod in terram ibit; hoc resurgit, quod cadit. Quia per hominem mors, et per hominem resurrectio. Hic mihi et Christi corpus ostenditur in nomine hominis, qui constat ex corpore, ut saepe jam docuimus.

PL 2, 492A

土へ行くもの、それが去りゆくものであり、倒れるもの、それが甦るものである。人間によって死が、そして人間によってまた復活があるからである。ここに、私にとって、キリストの肉体もまた「人間」という名のうちに示されている。人間とは、我々がすでにしばしば教えてきたとおり、肉体から成るものだからである。

10

Quod si sic in Christo vivificamur omnes, sicut mortificamur in Adam: quando in Adam corpore mortificamur, sic necesse est et in Christo corpore vivificemur.

PL 2, 492A

もしそのようにして、アダムにあって我々が死へと至らしめられるのと同じように、キリストにあって我々すべてが生かされるのだとすれば、アダムにあって肉体において死へと至らしめられる以上、キリストにあっても肉体において生かされることが必然である。

11

Caeterum, similitudo non constat, si non in eadem substantia mortificationis in Adam, vivificatio concurrat in Christo. Sed interposuit adhuc aliquid de Christo, et propter praesentem disceptationem non omittendum.

PL 2, 492A

しかし、アダムにおける死という実体と同じ実体において、キリストにおける生かされることが伴わないのであれば、この類似は成り立たない。ところで、〔使徒は〕さらにキリストについて何かを差し挟んでおり、それは現在の議論にとって見過ごすべきではない。

12

Tanto magis enim probabitur carnis resurrectio, quanto Christum ejus Dei ostendero, apud quem creditur carnis resurrectio.

PL 2, 492B

なぜなら、肉の復活が信じられているところのその神のキリストであることを私が示せば示すほど、それだけ肉の復活が証明されることになるからである。

13

Cum dicit: Oportet enim regnare eum, donec ponat inimicos ejus sub pedes ejus; jam quidem et ex hoc ultorem Deum edicit, atque exinde ipsum qui hoc Christo repromiserit (Ps. CIX): Sede ad dexteram meam, donec ponam inimicos tuos scabellum pedum tuorum; Virgam virtutis tuae emittet Dominus ex Sion, et dominabitur in medio inimicorum tuorum; tecum, et caetera.

PL 2, 492B

〔使徒が〕「彼は、その敵をその足の下に置くまで、王として治めるはずだからである」と言うとき、彼はすでにこのことからしても、報復する神を告げ知らせており、それゆえまた、これをキリストに約束した当のその方をも告げている(詩篇109篇)。「私の右に座せよ、私がお前の敵をお前の足台とするまで。主はシオンからお前の力の杖を送り出すであろう。そして彼はお前の敵どもの真ん中で支配するであろう。お前と共に、云々」。

14

Sed necesse est, ad meam sententiam pertinere defendam eas Scripturas, quas et Judaei nobis avocare conantur.

PL 2, 492B

しかし、ユダヤ人もまた我々から奪い取ろうと試みているこれらの聖典が、私の見解に属するものであることを、私が弁護しておくことが必要である。

15

Dicunt denique hunc Psalmum (Ps. CIX) in Ezechiam cecinisse, quia is sederit ad dexteram templi, et hostes ejus averterit Deus et absumpserit (IV Reg. XIX); propterea igitur, et ante luciferum ex utero generavi te, in Ezechiam convenire, et in Ezechiae nativitatem.

PL 2, 492C

彼らは実に、この詩篇(詩篇109篇)はヒゼキヤについて歌われたのだと言う。彼が神殿の右に座し、その敵を神が押し返して滅ぼされたからである(列王記第四19章)。それゆえ、「明けの明星に先立ち、私はお前を胎から生んだ」もまた、ヒゼキヤに、すなわちヒゼキヤの誕生に当てはまる、と〔彼らは言う〕。

16

Nos edimus Evangelia, de quorum fide aliquid utique jam in tanto opere istos confirmasse debemus, nocturna nativitate declarantia Dominum, ut hoc sit ante luciferum, et ex stella Magis intellecta, et ex testimonio angeli, qui nocte pastoribus annuntiavit natum esse cum maxime Christum; et ex loco partus: in diversorium enim ad noctem convenitur.

PL 2, 492C

我々は福音書を差し出す。その信頼性については、これほど大きな著作のうちで、我々はすでに何ほどかこの者たちを納得させているはずである。福音書は、主が夜のうちに誕生したことを告げ知らせている。すなわちそれが「明けの明星に先立って」であり、それは魔術師たちに知られた星からも、また夜のうちに羊飼いたちにまさにその時キリストが生まれたことを告げ知らせた天使の証言からも、そして誕生の場所からも〔分かる〕。宿屋には夜になってから人が集まるものだからである。

17

Fortasse an et mystice factum sit ut nocte Christus nasceretur, lux veritatis futurus ignorantiae tenebris. Sed nec generavi te edixisset Deus, nisi filio puero. Nam etsi de toto populo ait (Is. I): Filios generavi; sed non adjecit: Ex utero.

PL 2, 493A

おそらくは、キリストが夜のうちに生まれたということも、無知の闇に対する真理の光となるべき者として、神秘的な意味を持ってなされたのであろう。また、神は「私はお前を生んだ」とは、幼子である子に対してでなければ告げなかったであろう。というのも、たとえ民全体について(イザヤ1章)「私は息子たちを生んだ」と言っているとしても、そこには「胎から」とは付け加えられていないからである。

18

Cur autem adjecit Ex utero, tam vane, quasi aliquis hominum ex utero natus dubitaretur, nisi quia curiosius voluit intelligi in Christum: Ex utero generavi te, id est, ex solo utero, sine viri semine, carni deputans ex utero spiritus?

PL 2, 493A

しかし、あたかも人間の誰かが胎から生まれたことが疑われでもするかのように、なぜ空しくも「胎から」と付け加えたのか。それは、「私はお前を胎から生んだ」ということが、より綿密な意味でキリストについて理解されることを望んだからにほかならない。すなわち、ただ胎からのみ、男の種によらずに、ということであり、霊が肉に、胎からという由来を帰しているのである。

19

Quod et in ipso hic accedit: Tu es sacerdos in aevum. Nec sacerdos autem Ezechias, nec in aevum, etsi fuisset. Secundum ordinem, inquit, Melchisedech.

PL 2, 493A

このことにはさらに、まさにこの箇所においてこう付け加わる。「お前は永遠に祭司である」。しかし、ヒゼキヤは祭司ではなかったし、たとえそうであったとしても、永遠にではなかった。〔詩篇は〕「メルキゼデクの位に従って」と言う。

20

Quid Ezechias, ad Melchisedech Altissimi sacerdotem, et quidem non circumcisum, qui Abraham circumcisum jam accepta decimarum oblatione benedixit?

PL 2, 493A

ヒゼキヤが、至高者の祭司であり、しかも割礼を受けていない者であって、十分の一の献げ物を受け取った上で、割礼を受けたアブラハムを祝福したあのメルキゼデクと、何の関わりがあろうか。

21

At in Christum conveniet ordo Melchisedech, quoniam quidem Christus proprius et legitimus Dei antistes, praeputiati sacerdotii pontifex, tum in nationibus constitutus, a quibus magis suspici habebat, cognituram se quandoque circumcisionem, et Abrahae gentem, cum ultimo venerit, acceptatione et benedictione dignabitur.

PL 2, 493B

しかし、メルキゼデクの位はキリストにこそふさわしい。というのも、キリストこそ、神の固有にして正当なる祭司長であり、無割礼の祭司職の大祭司であって、そのとき諸国民のうちに立てられた方だからである。彼は諸国民からのほうが、いっそう仰ぎ見られるはずであった。そしてキリストは、いつか自分を認めるに至る割礼と、アブラハムの民とを、最後に来たるとき、受け入れと祝福とに値するものとされるであろう。

22

Est et alius Psalmus (Ps. LXXI) ita incipiens: Deus judicium tuum regi da, id est, Christo regnaturo: Et justitiam tuam filio regis, id est, populo Christi. Filii enim ejus sunt, qui in ipso renascuntur.

PL 2, 493B

さらに別の詩篇がある(詩篇71篇)。それはこう始まる。「神よ、あなたの裁きを王に与えたまえ」、すなわち、やがて治めるはずのキリストに。「そしてあなたの正義を王の子に」、すなわち、キリストの民に。というのも、彼のうちに再び生まれる者たちこそ、彼の子らだからである。

23

Sed et hic Psalmus Salomoni canere dicetur; quae tamen soli competunt Christo, docere non potuerunt etiam caetera non ad Salomonem, sed ad Christum pertinere? Descendit, inquit, tanquam imber super vellus, et velut stillae destillantes in terram.

PL 2, 493B

しかし、この詩篇もまたソロモンについて歌われたのだと言われるであろう。とはいえ、キリストにのみ当てはまることどもは、それ以外の事柄もまたソロモンにではなくキリストに関わるのだということを、教えることができなかったであろうか。〔詩篇は〕言う、「彼は羊毛の上に降る雨のように、地に滴り落ちる雫のように降る」。

24

Placidum descensum ejus et insensibilem describens de coelo in carnem. Salomon autem etsi descendit alicunde, non tamen sicut imber, quia non de coelo. Sed simpliciora quaeque proponam. Dominabitur, inquit, a mari ad mare, et a flumine usque ad terminos terrae.

PL 2, 493C

天から肉へと降るその静かで感知されない降下を描いているのである。しかしソロモンは、たとえどこかから降りて来たのだとしても、雨のようにではない。天からではないからである。しかし、私はもっと単純な事柄をいくつか挙げることにしよう。〔詩篇は〕言う、「彼は海から海まで、川から地の果てまでを支配するであろう」。

25

Hoc soli datum est Christo. Caeterum, Salomon uni et modicae Judaeae imperavit. Adorabunt illum omnes reges; quem omnes, nisi Christum? Et servient ei omnes nationes; cui omnes, nisi Christo? Sit nomen ejus in aevum; cujus nomen in aeternum, nisi Christi?

PL 2, 494A

これはキリストにのみ与えられたことである。しかしソロモンは、ただ一つの、しかもささやかなユダヤを支配したにすぎない。「すべての王たちが彼を礼拝するであろう」——キリスト以外の誰を、すべての者が〔礼拝する〕というのか。「そしてすべての国民が彼に仕えるであろう」——キリスト以外の誰に、すべての者が〔仕える〕というのか。「その名は永遠にあれ」——キリスト以外の誰の名が、永遠にあるというのか。

26

Ante solem manebit nomen ejus, ante solem enim Sermo Dei, id est Christus. Et benedicentur in illo universae gentes; in Salomone nulla natio benedicitur, in Christo vero omnis. Quid nunc si et Deum eum Psalmus iste demonstrat?

PL 2, 494A

「その名は太陽に先立ってとどまるであろう」——太陽に先立つのは神の言葉、すなわちキリストだからである。「そして彼のうちにすべての民族は祝福されるであろう」——ソロモンのうちにはいかなる民族も祝福されないが、キリストのうちにはすべてが祝福される。さて、もしこの詩篇が彼を神であるとも示しているとすればどうか。

27

Et beatum eum dicent; quoniam benedictus Dominus Deus Israelis, qui facit mirabilia solus. Benedictum nomen gloriae ejus, et replebitur universa terra gloria ejus.

PL 2, 494A

「そして人々は彼を幸いなる者と言うであろう」——「なぜなら、ただひとり驚くべき業を行われる、イスラエルの神なる主は祝福されているからである。その栄光の御名は祝福され、全地は彼の栄光に満たされるであろう」。

28

Contra, Salomon, audeo dicere, etiam quam habuit in Deo gloriam amisit, per mulierem in idololatriam usque pertractus.

PL 2, 494B

これに反して、ソロモンは、あえて言うが、神のうちに持っていた栄光すらも失った。女によって偶像礼拝にまで引きずり込まれたのである。

29

Itaque cum in medio psalmo illud quoque positum sit: Inimici ejus pulverem lingent, subjecti utique pedibus ipsius, ad illud pertinebit, propter quod hunc psalmum et intuli, et ad meam sententiam defendi, ut confirmaverim et regni gloriam, et inimicorum subjectionem, secundum dispositionem Creatoris, consecuturus, non alium credendum, quam Creatoris.

PL 2, 494B

そこで、この詩篇の半ばに、「彼の敵どもは塵を舐めるであろう」、すなわち彼の足の下に服させられて、ということも置かれている以上、それは、私がこの詩篇を持ち出し、私の見解のために弁護した、まさにその点に関わってくる。すなわち、王国の栄光も敵どもの服従も、創造主の配剤に従ってこれを得ようとしている方が、創造主〔のキリスト〕以外の何者とも信じられてはならないということを、私が確証するためである。

Liber V, Caput X

第V巻 第X章PL 2, 494B
1

Revertamur nunc ad resurrectionem, cui et alias quidem proprio volumine satisfecimus omnibus haereticis resistentes; sed nec hic desumus propter eos qui illud opusculum ignorant. Quid, ait, facient qui pro mortuis baptizantur, si mortui non resurgunt (I Cor., XV)?

PL 2, 494B

さて今、復活の問題に立ち返ろう。これについては、別の機会にも、あらゆる異端者に抗いつつ、独立の一巻をもって十分に答えた。しかしここでも、その小著を知らない人々のために手を抜くことはしない。「では、死者のために洗礼を受ける者たちは、もし死者が甦らないのなら、何をするのか」と〔使徒は〕言う(一コリント15)。

2

Viderit institutio ista. Kalendae si forte Februariae respondebunt illi, pro mortuis petere.

PL 2, 494C

その慣行は自分自身に始末をつけさせておこう。ひょっとすると、死者のために願うということについては、二月朔日の祭がそれに応えることになろう。

3

Noli ergo Apostolum novum statim auctorem aut confirmatorem ejus denotare, ut tanto magis sisteret carnis resurrectionem, quanto illi qui vane pro mortuis baptizarentur, fide resurrectionis hoc facerent.

PL 2, 495A

だから、この慣行の新しい創始者、あるいはこれを是認する者として、性急に使徒〔パウロ〕を名指してはならない。空しく死者のために洗礼を受けていた者たちが、復活への信仰のゆえにそうしていたのであるから、そのことでかえって彼は肉の復活をいっそう確かなものとして打ち立てたのである。

4

Habemus illum alicubi (Eph., IV, 5) unius baptismi definitorem. Igitur et pro mortuis tingui, pro corporibus est tingui; mortuum enim corpus ostendimus. Quid facient qui pro corporibus baptizantur, si corpora non resurgunt?

PL 2, 495A

我々は、彼がある箇所で(エフェソ4:5)唯一の洗礼を定める者であることを知っている。ゆえに、死者のために浸されることは、肉体のために浸されることである。というのも、我々は死んだものが肉体であることを示しているからである。もし肉体が甦らないのなら、肉体のために洗礼を受ける者たちは何をするのか。

5

Atque adeo recte hunc gradum figimus, ut et Apostolus secundam disceptationem aeque de corpore induxerit. Sed dicent quidam: Quomodo mortui resurgent? quo autem corpore venient?

PL 2, 495A

そこで我々は、この一段を正しく踏まえて立てる。というのも、使徒もまた、第二の議論を同じく肉体について導入したからである。しかし、ある者たちはこう言うだろう。「死者はどのように甦るのか。またどのような肉体をもって来るのか。」

6

Defensa etenim resurrectione quae negabatur, consequens erat de qualitate corporis retractare, quae non videbatur. Sed de ista cum aliis congredi convenit.

PL 2, 495A

というのも、否定されていた復活が擁護された以上、次には、目に見えなかった肉体の性質について改めて論じることが当然の帰結であったからである。しかしこの点については、他の者たちと相対するのがふさわしい。

7

Marcion enim in totum carnis resurrectionem non admittens, et soli animae salutem repromittens, non qualitatis, sed substantiae facit quaestionem.

PL 2, 495B

マルキオンは肉の復活をまったく認めず、魂だけに救いを約束しているのだから、〔彼の〕問いは性質についてではなく、実体についてのものだからである。

8

Porro et ex his manifestissime obducitur, quae Apostolus ad qualitatem corporis tractat propter illos qui dicunt, Quomodo resurgent mortui? quo autem corpore venient? (jam enim praedicavit resurrecturum esse corpus) de corporis qualitate tractari.

PL 2, 495B

さらに、まさにこれらの点から、次のことがこの上なく明白に示される。すなわち、使徒が「死者はどのように甦るのか、どのような肉体をもって来るのか」と言う者たちのために肉体の性質について論じているのは(というのも、彼はすでに肉体が甦ることを宣べ伝えていたのだから)、肉体の性質そのものが論じられているのだ、ということである。

9

Denique si proponit exempla grani tritici, vel alicujus ejusmodi, vel quibus det corpus Deus prout volet; si unicuique seminum, proprium ait esse corpus; et aliam quidem carnem hominum, aliam vero pecudum et volucrum; et corpora coelestia atque terrena; et aliam gloriam solis, et lunae aliam, et stellarum aliam: nonne carnalem et corporalem portendit resurrectionem, quam per carnalia et corporalia exempla commendat? nonne etiam ab eo Deo eam spondet, a quo sunt et exempla?

PL 2, 495B

実に、もし彼が小麦の粒の譬え、あるいはそれに類するもの、また神が望むままに肉体をお与えになるという譬えを示すなら、もし彼が、それぞれの種には固有の肉体があると言い、また人間の肉と家畜や鳥の肉とは別であり、天上の物体と地上の物体とは別であり、太陽の栄光と月の栄光、星々の栄光もそれぞれ別であると言うなら――彼は肉的かつ肉体的な復活を予示しているのではないか。彼はそれを肉的かつ肉体的な譬えによって推奨しているのではないか。彼はまた、その譬えの出所である同じ神からそれを約束しているのではないか。

10

Sic et resurrectio, inquit. Quomodo? sicut et granum corpus seritur, corpus resurgit. Seminationem denique vocavit dissolutionem corporis in terram, quia seritur in corruptela, resurgit in honestatem et virtutem.

PL 2, 495C

「復活もまた、そのようである」と彼は言う。どのようにか。麦粒の場合と同じく、肉体が蒔かれ、肉体が甦るのである。そして彼は、肉体が地に解体することを『蒔くこと』と呼んだ。なぜなら、それは朽ちる状態で蒔かれ、誉れと力とにおいて甦るからである。

11

Cujus ille ordo in dissolutione, ejus et hic in resurrectione corporis, scilicet sicut et granum. Caeterum, si auferas corpus resurrectioni, quod dedisti dissolutioni, ubi consistet diversitas exitus? Proinde etsi seritur animale, resurgit spiritale.

PL 2, 495C

解体において肉体であったもの、それが復活においてもまさに肉体であって、すなわち麦粒の場合と同じである。しかしもし、解体に与えたものを復活から取り去るなら、その行き着く先の違いはどこに成り立つのか。それゆえ、たとえ魂的なものとして蒔かれても、霊的なものとして甦るのである。

12

Et si habet aliquod proprium corpus anima vel spiritus, ut possit videri corpus animale animam significare, et corpus spiritale spiritum; non ideo animam dicit in resurrectione spiritum futurum, sed corpus, quod cum anima nascendo, et per animam vivendo, animale dici capit, futurum spiritale, dum per spiritum surgit in aeternitatem.

PL 2, 495C

たとえ魂あるいは霊が、それぞれに固有の肉体を持っており、それゆえ魂的な肉体が魂を意味し、霊的な肉体が霊を意味するように見えうるとしても、そのことによって彼は、復活において魂が霊になるであろうと言っているのではなく、生まれるにあたって魂とともにあり、魂によって生きることによって『魂的』と呼ばれるようになった肉体そのものが、霊によって永遠へと甦るとき、霊的なものとなるであろうと言っているのである。

13

Denique, si non anima, sed caro seminatur in corruptela dum dissolvitur in terram, jam non anima erit corpus animale, sed caro, quae fuit corpus animale. Siquidem de animali efficitur spiritale, sicut et infra dicit: Non primum quod spiritale.

PL 2, 495D

さらに、もし地に解体するとき朽ちる状態で蒔かれるのが魂ではなく肉であるならば、『魂的な肉体』であったのはもはや魂ではなく、肉である。まさに魂的なものから霊的なものとなるのであり、彼が以下で言うとおりだからである。「霊的なものが最初ではない。」

14

Ad hoc enim et de ipso Christo praestruit: Factus primus homo Adam in animam vivam; novissimus Adam in spiritum vivificantem; licet stultissimus haereticus noluerit ita esse.

PL 2, 496A

実にこのために、彼はキリストご自身についても先立って基礎を据えて言う。「最初の人アダムは生きた魂となった。最後のアダムは生かす霊となった」と。もっとも、この上なく愚かなあの異端者は、そうであることを望まなかったのだが。

15

Dominum enim posuit novissimum, pro novissimo Adam; veritus scilicet ne si et Dominum novissimum haberet Adam, et ejusdem Christum defenderemus in Adam novissimo, cujus et primum. Sed falsum relucet. Cur enim primus Adam, nisi quia et novissimus Adam?

PL 2, 496A

というのも彼は、『最後のアダム』の代わりに『主』を『最後』として置いたからである。おそらく、もしアダムが『主』をも最後のものとして持つならば、我々が、最後のアダムにおいて、最初のアダムと同じ〔創造主の〕キリストを弁護することになるのを恐れたのである。しかし、その偽りは透けて見える。というのも、最初のアダムが最初のアダムであるのは、まさに最後のアダムがあるからにほかならないのではないか。

16

Non habent ordinem inter se nisi paria quaeque, et ejusdem vel nominis, vel substantiae, vel auctoris. Nam etsi potest in diversis quoque esse aliud primum, aliud novissimum; sed unius auctoris. Caeterum, si et auctor alius, et ipse quidem potest novissimus dici.

PL 2, 496A

互いの間に順序を持つのは、対をなすもの、しかも同じ名、あるいは同じ実体、あるいは同じ創始者に属するものだけである。というのも、たとえ異なるものの間にも、一方が最初、他方が最後ということがありうるとしても、それは同一の創始者に属する場合に限られるからである。ところで、もし創始者が異なるのであれば、それ自体は確かに『最後』と呼ばれることもできよう。

17

Quod tamen intulerit, primum est; novissimum autem, si primo par sit. Par autem primo non est, quia non ejusdem auctoris est. Eodem modo et in homine hominis revincetur. Primus, inquit, homo de humo terrenus; secundus, dominus de coelo.

PL 2, 496A

しかし、〔その別の創始者が〕持ち込んだものこそが『最初』である。『最後』であるのは、それが最初と対をなす場合だけである。ところが〔マルキオンの言う最後は〕最初と対をなさない。なぜなら、同じ創始者に属さないからである。同じ仕方で、人間における人間についても論駁されるであろう。「最初の人は土から出た地上の者、第二は天から出た主である」と彼は言う。

18

Quare secundus, si non homo, quod et primus? aut numquid et primus dominus, si et secundus? Sed sufficit, si Evangelio Filium hominis adhibet Christum et hominem, et in nomine Adam, eum negare non poterit. Sequentia quoque eum comprimunt.

PL 2, 496B

もし第二の者が、最初の者と同じ人間でないなら、なぜ『第二の』者と言われるのか。あるいは、第二の者が主であるなら、最初の者もまた主だとでもいうのか。しかし、彼が福音書においてキリストに『人の子』という名を当て、人間として扱っている以上、それで十分である。彼は、アダムという名において、これを否定することはできないだろう。以下の文言もまた、彼を追い詰める。

19

Cum enim dicit Apostolus: Qualis qui de terra, homo scilicet, tales et terreni, homines utique; ergo et qualis qui de coelo, homo, tales et qui de coelo, homines.

PL 2, 496B

というのも、使徒が「地から出た者がどのようであるか、すなわち人間であるように、地上の者たちもそのとおり人間である」と言うとき、それゆえ「天から出た者がどのようであるか、すなわち人間であるように、天から出た者たちもそのとおり人間である」ということになるからである。

20

Non enim poterat hominibus terrenis non homines coelestes opposuisse, ut statum ac spem studiosius distingueret in appellationis societate.

PL 2, 496B

というのも、彼は、呼び名を共有させながらも在り方と希望とをいっそう入念に区別するために、地上の人間たちに対して、人間ではないものを天上の者として対置することはできなかったからである。

21

Statu enim ac spe dicit terrenos atque coelestes homines; tamen ex pari, qui secundum exitum aut in Adam aut in Christo deputantur.

PL 2, 496B

というのも、彼は在り方と希望において地上の人間と天上の人間とを語っているが、それでも両者は等しく〔人間〕であって、その行く末に応じて、あるいはアダムにおいて、あるいはキリストにおいて数えられる者たちだからである。

22

Et ideo jam ad exhortationem spei coelestis: Sicut portavimus, inquit, imaginem terreni, portemus et imaginem coelestis; non ad substantiam ullam referens resurrectionis, sed ad praesentis temporis disciplinam.

PL 2, 496C

そしてそれゆえ、いまや天上の希望への勧めとして、「我々が地上の者の似姿を負ってきたように、天上の者の似姿をも負おうではないか」と彼は言う。これは復活のいかなる実体にも関わるものではなく、現在の時における規律に関わるものである。

23

Portemus enim, inquit, non portabimus; praeceptive, non promissive, volens nos sicut ipse incessit, ita incedere, et a terreni, id est, veteris hominis imagine abscedere, quae est carnalis operatio. Denique, quid subjungit?

PL 2, 496C

というのも、彼は「我々は負うであろう」ではなく「負おうではないか」と言っているからであり、それは約束としてではなく命令として言われている。彼が望んでいるのは、我々が、彼自身が歩んだとおりに歩み、地上の者、すなわち古き人の似姿から――それは肉の働きであるが――離れ去ることである。さて、彼は続けて何を付け加えているか。

24

Hoc enim dico, fratres, quia caro et sanguis regnum Dei non possidebunt; opera scilicet carnis et sanguinis, quibus et ad Galatas (Gal., V, 19-21) scribens, abstulit Dei regnum, solitus et alias substantiam pro operibus substantiae ponere; ut cum dicit, Eos qui in carne sunt, Deo placere non posse; quando enim placere Deo poterimus, nisi dum in carne hac sumus?

PL 2, 496C

「兄弟たちよ、私が言うのはこのことである。血と肉とは神の王国を所有することがない」と。これはすなわち血と肉との業のことであり、彼はガラテヤ人への手紙にも(ガラテヤ5:19-21)書き送りつつ、それらの業から神の王国を取り去った。彼は他の箇所でも、実体をその実体の業に代えて置くのを常とする。たとえば「肉のうちにある者たちは神を喜ばせることができない」と言うときのようにである。実に、我々がこの肉のうちにある間でなくて、いつ神を喜ばせることができようか。

25

Aliud tempus operationis nullum, opinor, est. Sed si in carne quamquam constituti, carnis opera fugiamus; tum non erimus in carne, dum non in substantia carnis non sumus, sed in culpa.

PL 2, 496D

行いのための時は、私が思うに、他にはない。しかし、もし肉のうちに置かれていながらも、我々が肉の業を避けるならば、そのとき我々が『肉のうちにない』とされるのは、肉の実体のうちにないからではなく、罪のうちにないからなのである。

26

Quod si in nomine carnis opera, non substantiam carnis jubemur exponere; operibus ergo carnis, non substantiae carnis, in nomine carnis denegatur Dei regnum. Non enim id damnatur, in quo male fit, sed id quod fit.

PL 2, 496D

そして、もし『肉』という名のもとで、肉の実体ではなく業を捨て去るよう命じられているのであれば、『肉』という名において神の王国が拒まれているのは、肉の実体に対してではなく、肉の業に対してである。というのも、悪しきことがそこにおいてなされる当のものが断罪されるのではなく、なされる当のことが断罪されるからである。

27

Venenum dare, scelus est; calix tamen in quo datur, reus non est. Ita et corpus carnalium operum vas est, anima est autem quae in illo venenum alicujus mali facti temperat.

PL 2, 497A

毒を与えることは罪である。しかし、それが与えられる杯が罪に問われることはない。同様に、肉体は肉の業の器であり、その中で何らかの悪行の毒を調合するのは魂である。

28

Quale autem, ut si anima auctrix operum carnis merebitur Dei regnum, per expiationem eorum quae in corpore admisit, corpus ministrum solummodo, in damnatione permaneat? Venefico absoluto, calix erit puniendus?

PL 2, 497A

しかし、もし肉の業の作り手たる魂が、肉体において犯した罪の贖いによって神の王国を得るとすれば、単に奉仕したにすぎない肉体だけが断罪のうちに留まるとは、いったいどういうことか。毒殺者が無罪放免されたのに、杯が罰せられるというのか。

29

Et tamen non utique carni defendimus Dei regnum, sed resurrectionem substantiae suae, quasi januam regni per quam aditur. Caeterum, aliud resurrectio, aliud regnum. Primo enim resurrectio, dehinc regnum. Resurgere itaque dicimus carnem, sed mutatam consequi regnum.

PL 2, 497A

とはいえ、我々は肉のために神の王国を擁護しているのでは決してなく、その実体の復活を、いわば王国へと至るためにくぐられる門として擁護しているのである。しかし、復活と王国とは別のことである。まず復活があり、それから王国がある。それゆえ我々は、肉は甦ると言うが、〔その肉が〕変えられたうえで王国を得る、と言うのである。

30

Resurgent enim mortui incorrupti; illi scilicet, qui fuerant corrupti, dilapsis corporibus in interitum. Et nos mutabimur in atomo, in oculi momentaneo motu.

PL 2, 497B

というのも、死者は朽ちない者として甦るからである。すなわち、肉体が滅びへと崩れ去って朽ちていた者たちがそうである。そして我々は、瞬時に、瞬きする間に変えられるであろう。

31

Oportet enim corruptivum hoc (tenens utique carnem suam dicebat Apostolus) induere incorruptelam, et mortale hoc immortalitatem; ut scilicet habilis substantia efficiatur regno Dei. Erimus enim sicut angeli. Haec erit demutatio carnis resuscitatae.

PL 2, 497B

というのも、この朽ちるべきもの(使徒は明らかに自分自身の肉に触れながらそう言っていた)は朽ちないことを、この死すべきものは不死を着なければならないからである。それは、実体が神の王国にふさわしいものとされるためである。というのも、我々は天使たちのようになるからである。これが、甦った肉の変容というものであろう。

32

Aut si nulla erit, quomodo induet incorruptelam et immortalitatem? Aliud igitur facta per demutationem, tunc consequetur Dei regnum; jam non caro nec sanguis, sed quod illi corpus Deus dederit.

PL 2, 497B

あるいは、もし〔変容が〕まったく無いのなら、どうして〔肉は〕朽ちないことと不死とを着ることができようか。それゆえ、変容によって別のものとされたそのとき、それは神の王国を得るであろう。もはや血でも肉でもなく、神がそれに与えたもうた肉体である。

33

Et ideo recte Apostolus: Caro et sanguis regnum Dei non consequentur; demutationi illud adscribens, quae accedit resurrectioni. Si autem tunc fiet verbum, quod scriptum est apud Creatorem: Ubi est, mors, victoria tua, vel contentio tua? Ubi est, mors, aculeus tuus?

PL 2, 497B

それゆえ、使徒が正しく「血と肉とは神の王国を得ることがない」と言うのは、それを、復活に付け加わる変容に帰しているのである。しかし、もしそのとき、創造主のもとに書かれているあの言葉が成就するのであれば――「死よ、お前の勝利、あるいはお前の争いはどこにあるのか。死よ、お前の刺はどこにあるのか。」

34

Verbum autem hoc Creatoris est, per Prophetam; ejus erit et res, id est regnum, cujus et verbum fiet in regno.

PL 2, 497C

しかし、この言葉は預言者を通した創造主のものである。であるならば、その言葉が王国において成就するその方のものであるように、その事柄、すなわち王国もまた、その方のものであろう。

35

Nec alii Deo gratias dicit, quod nobis victoriam, utique de morte, referre praestiterit, quam illi a quo verbum insultatorium de morte et triumphatorium accepit (II Cor., I, III et IV).

PL 2, 497C

そして彼は、死に対する勝利を我々にもたらしてくださったことについて、死をあざける勝ち誇りの言葉を受け取ったその同じ方以外の神に感謝を述べているのではない(二コリント1・3・4)。

Liber V, Caput XI

第V巻 第XI章PL 2, 497C
1

Si Deus commune vocabulum factum est vitio erroris humani, quatenus plures dei dicuntur atque creduntur in saeculo, benedictus tamen Deus Domini nostri Jesu Christi Pater non alius quam Creator intelligetur, qui et universa benedixit, habes Genesim (Gen., I); et ab universis benedicitur, habes Danielem (Dan., III).

PL 2, 497C

もし『神』という語が、人間の誤りという欠陥によって共通の呼称となり、この世において多くの神々が語られ信じられるまでになったのだとしても、それでも『我々の主イエス・キリストの父にして祝福された神』は、創造主以外の者として理解されることはない。万物を祝福した方であることは、お前は創世記のうちに見出す(創世記1)。そして万物から祝福される方であることは、お前はダニエル書のうちに見出す(ダニエル3)。

2

Proinde si pater potest dici sterilis Dei nullius magis nomine quam Creatoris; misericordiarum tamen pater idem erit, qui misericors, et miserator, et misericordiae plurimus est dictus: habes apud Jonam (Jon., III, IV) cum ipso misericordiae exemplo, quam Ninivitis exorantibus praestitit, facilis et Ezechiae (IV Reg., XX) fletibus flecti, et Achab marito Jezabelis deprecanti sanguinem ignoscere Nabuthae (III Reg., XXI), et David agnoscenti delictum statim indulgere (II Reg., XII); malens scilicet poenitentiam peccatoris, quam mortem, utique ex misericordiae affectu (Os., VI).

PL 2, 498A

そこで、たとえ子を生まぬ者が『父』と呼ばれうるとしても――それが当てはまる神の名は創造主をおいてほかにない――それでも、憐れみ深く、慈しみ深く、憐れみに富むと言われた同じ方こそが、憐れみの父であろう。お前はヨナ書のうちに、ニネベの人々が乞い求めたときに示されたその憐れみの実例そのものを見出す(ヨナ3・4)。またヒゼキヤの涙にたやすく心を動かされ(列王記第四20)、ナボトの血について許しを乞うたイゼベルの夫アハブを赦し(列王記第三21)、罪を認めたダビデをただちに赦した方でもある(列王記第二12)。それはまさに、罪人の死よりもその悔い改めを望む、憐れみの情によるものである(ホセア6)。

3

Si quid tale Marcionis Deus edidit vel edixit, agnoscam patrem misericordiarum. Si vero ex eo tempore hunc titulum ei adscribit, quo revelatus, quasi exinde sit pater misericordiarum, quo liberare instituit genus humanum; atquin et nos ex eo tempore negamus illum, ex quo dicitur revelatus: non potest igitur aliquid ei adscribere, quem tunc ostendit, cum aliud ei adscribit.

PL 2, 498A

もしマルキオンの神が、そのようなことを何か示すか、あるいは告げたことがあるなら、私は彼を『憐れみの父』と認めよう。しかしもし彼が、この称号を、彼〔自分の神〕が啓示されたその時から――あたかもそのときから人類を解放し始めたがゆえに『憐れみの父』であるかのように――彼に帰しているのなら、しかるに我々もまた、彼が啓示されたと言われるその時から、彼〔の存在〕を否定するのである。したがって彼は、まさにその時にはじめて〔存在を〕示したその当の者に対して、別のことを帰そうとする際に、〔その者へ〕何ごとかを帰すことはできないのである。

4

Si enim prius constaret eum esse, tunc et adscribi ei potest. Accidens enim est quod adscribitur: accidentia autem antecedit ipsius rei ostensio cui accidunt; maxime cum jam alterius est, quod adscribitur ei, qui prius non sit ostensus, tanto magis negabitur esse, quanto per quod affirmatur esse, ejus est, qui jam ostensus est.

PL 2, 498B

というのも、もし彼が以前から存在することが確かであったなら、そのときにこそ、彼に何かを帰することもできよう。というのも、帰せられるものは付帯性だからである。そして付帯性に先立つのは、それが付帯するところの当の事物そのものが示されることである。まして、彼に帰せられるものがすでに別の者に属するものであるとすれば、なおさらである。以前に示されたことのない者は、それだけいっそう存在することを否定されるであろう。というのも、存在することを肯定する根拠となるその当のものが、すでに示されている別の者に属するものだからである。

5

Sic et Testamentum Novum non alterius erit, quam qui illud repromisit; etsi non litera, at ejus spiritus, hoc erit novitas.

PL 2, 498B

同様に、新しい契約もまた、それを約束した方以外の者には属さないであろう。たとえ文字においてではなくとも、少なくともその霊においては、その方のものである。それこそが新しさというものである。

6

Denique, qui literam tabulis lapideis inciderat, idem et de spiritu edixerat (Joel. III, 28): Effundam de meo spiritu in omnem carnem, Et si litera occidit, spiritus vero vivificat, ejus utrumque est qui ait (Deut. XXXII, 39): Ego occidam, et vivificabo; percutiam, et sanabo.

PL 2, 498B

実に、石の板に文字を刻んだ方こそが、霊についても告げていたのである(ヨエル3:28)。「私は私の霊を、あらゆる肉に注ぐであろう」と。そして、もし文字が殺し、霊が生かすのなら、その両方は、こう言った方のものである(申命記32:39)。「私は殺し、また生かす。私は打ち、また癒す。」

7

Olim duplicem vim Creatoris vindicavimus, et judicis et boni; litera occidentis per Legem, et spiritu vivificantis per Evangelium. Non possunt duos deos facere, quae etsi diversa, apud unum recenseri praevenerunt.

PL 2, 498C

我々はかつて、創造主の二重の力、すなわち裁く者としての力と善き者としての力とを、律法による文字が殺す力、福音による霊が生かす力として、すでに擁護した。それらは、たとえ異なるものであっても、一人の方のもとで数え上げられることを先取りしているのだから、二人の神を作り出すことはできない。

8

Commemorat et de velamine Moysi, quo faciem tegebat incontemplabilem filiis Israel. Si ideo ut claritatem majorem defenderet Novi Testamenti, quod manet in gloria, quam veteris, quod evacuari habebat; hoc et meae convenit fidei, praeponenti Evangelium legi.

PL 2, 498C

彼はまた、モーセの覆いについても述べている。それによって、イスラエルの子らには見つめることのできない顔を覆っていたのである。もし彼がそれを、栄光のうちに留まる新しい契約の輝きが、廃されるべき古い契約の輝きよりも大きいことを擁護するために語ったのであれば、それは私の信仰にも合致する。私は福音を律法よりも優先させているのだから。

9

Et vide ne magis meae. Illic enim erit superponi quid, ubi fuerit et illud cui superponitur. At cum dicit: Sed obtusi sunt sensus mundi; non utique Creatoris, sed populi qui in mundo est, De Israele enim dicit: Ad hodiernum usque velamen id ipsum in corde eorum.

PL 2, 498C

むしろ、それはいっそう私の信仰に合致するのではないかと見よ。というのも、何かが上に置かれるということが成り立つのは、それが上に置かれる当のものがすでに存在していた場合においてのみだからである。ところで、彼が「しかし、世の感覚は鈍くなった」と言うとき、それは決して創造主のことではなく、世の中にいる民のことである。というのも彼は、イスラエルについて「今日に至るまで、その同じ覆いが彼らの心にある」と言っているからである。

10

Figuram ostendit fuisse velamen faciei in Moyse, velaminis cordis in populo, quia nec nunc apud illos perspiciatur Moyses corde, sicut nec facie tunc.

PL 2, 499A

彼は、モーセにおける顔の覆いが、民における心の覆いの予型であったことを示している。なぜなら、あの時に顔によって見通されなかったのと同じく、今も彼らのもとでは、モーセが心によって見通されていないからである。

11

Quid est ergo adhuc velatum in Moyse quod pertineat ad Paulum, si Christus Creatoris a Moyse praedicatus nondum venit?

PL 2, 499A

それゆえ、もし創造主のキリストがモーセによって予告されながらいまだ来ていないのであれば、モーセにおいてなお覆われたままであり、パウロに関わるものとは何であろうか。

12

Quomodo jam operta et velata adhuc denotantur corda Judaeorum, nondum exhibitis praedicationibus Moysi, id est de Christo, in quo eum intelligere deberent?

PL 2, 499A

モーセの予告――すなわちキリストについての予告、その中で彼らが〔キリストを〕理解すべきであったもの――が、いまだ示されていないのであれば、どうしてユダヤ人たちの心が、いまなお覆われ隠されたものとして指し示されえようか。

13

Quid ad apostolum Christi alterius, si Dei sui sacramenta Judaei non intelligebant, nisi quia velamen cordis illorum ad caecitatem, qua non perspexerant Christum, Moysi pertinebat?

PL 2, 499A

もしユダヤ人たちが自分たちの神の秘義を理解していなかったとしても、それが〔創造主とは〕別のキリストの使徒〔だという主張〕にとって何の意味を持とうか。ただ、彼らがキリストを見通せなかったその盲目という、彼らの心の覆いが、モーセに関わるものであったということのほかには〔何も意味しない〕。

14

Denique, quod sequitur: Cum vero converterit ad Deum, auferetur velamen; hoc Judaeo proprie dicit, apud quem et est velamen Moysi: qui cum transierit in fidem Christi, intelligit Moysen de Christo praedicasse.

PL 2, 499A

実に、続く言葉、「しかし、神へと立ち返るとき、覆いは取り除かれるであろう」というのは、まさにユダヤ人について言われているのであり、モーセの覆いがあるのも彼のもとにおいてである。彼がキリストへの信仰へと移るとき、モーセがキリストについて予告していたことを理解するのである。

15

Caeterum, quomodo auferetur velamentum Creatoris in Christo Dei alterius, cujus sacramenta velasse non potuit Creator, ignoti videlicet ignota?

PL 2, 499B

しかし、〔創造主とは〕別の神のキリストにおいて、創造主の覆いがどうして取り除かれえようか。創造主は、知られざる神に属する知られざる秘義を覆うことなど、そもそもできなかったはずではないか。

16

Dicit ergo, nos jam aperta facie, utique cordis, quod velatum est in Judaeis, contemplantes Christum, eadem imagine transfigurari a gloria (qua scilicet et Moyses transfigurabatur a gloria Domini) in gloriam: ita corporalem Moysi inluminationem de congressu Domini, et corporale velamen de infirmitate populi proponens et spiritalem claritatem in Christo superinducens, tanquam a Domino, inquit, spirituum , totum ordinem Moysi, figuram ignorati apud Judaeos, agniti vero apud nos Christi fuisse testatur.

PL 2, 499B

それゆえ彼はこう言う。我々はすでに、覆いを取られた顔――すなわちユダヤ人においては覆われていた心――をもってキリストを見つめ、同じ姿によって、栄光から栄光へと変容させられる、と(その栄光とは、まさにモーセが主の栄光から変容させられたのと同じ栄光である)。このように、主との出会いによるモーセの物体的な輝きと、民の弱さによる物体的な覆いとを提示し、キリストにおける霊的な輝きをその上に導き入れつつ、彼は「諸霊の主から」と言うことで、モーセの全体系が、ユダヤ人のもとでは知られなかった、しかし我々のもとでは認められたキリストの予型であったことを証ししているのである。

17

Scimus quosdam sensus ambiguitatem pati posse, de sono pronuntiationis, aut de modo distinctionis, cum duplicitas earum intercedit.

PL 2, 499B

我々は、ある種の意味が、発音の響きにおいて、あるいは句切りの仕方において、そのいずれかに二通りがある場合には、曖昧さを被りうることを知っている。

18

Hanc Marcion captavit sic legendo, In quibus Deus aevi hujus; ut Creatorem ostendens Deum hujus aevi, alium suggerat Deum alterius aevi.

PL 2, 499C

マルキオンはこれ〔曖昧さ〕を利用して、「彼らのうちにおいて、この世の神は」とこのように読み、創造主をこの世の神として示すことによって、別の世の別の神を暗に示唆した。

19

Nos contra, sic distinguendum dicimus: In quibus Deus; dehinc: aevi hujus excaecavit mentes infidelium; in quibus, Judaeis infidelibus, in quibus opertum est aliquibus Evangelium adhuc sub velamine Moysi.

PL 2, 499C

これに対して我々は、こう句切るべきだと言う。「彼らのうちにおいて、神は」、次いで「この世の不信者たちの思いを盲目にした」と。「彼らのうちにおいて」とは、不信のユダヤ人たちのうちにおいてであり、彼らのうちにおいて、福音はいまなおモーセの覆いの下で、ある人々には覆われたままなのである。

20

Illis enim Deus (Is. XXIX, 13), labiis diligentibus eum, corde autem longe absistentibus ab eo, minatus fuerat (Is. VI, 10): Aure audietis, et non audietis; oculis videbitis, ut non videbitis; et (Is. VII. 9): nisi credideritis, nec intelligetis; et (Is. XXIX, 14): auferam sapientiam sapientium, et prudentiam prudentium irritam faciam.

PL 2, 499C

というのも、神は、唇では彼を愛しながらも心では彼から遠く離れている彼らに対して(イザヤ29:13)、こう脅していたからである(イザヤ6:10)。「汝らは耳で聞くが、聞き取らないであろう。目で見るが、見えないであろう」と。また(イザヤ7:9)「汝らが信じなければ、理解することもないであろう」と。また(イザヤ29:14)「私は知恵ある者たちの知恵を取り去り、賢い者たちの賢さを空しくするであろう」と。

21

Haec autem non utique de Evangelio Dei ignoti abscondendo minabatur. Ita, non hujus aevi Deus, sed infidelium hujus aevi excaecat cor, quod Christum ejus non ultro recognoverint de Scripturis, intelligendum.

PL 2, 499C

しかし彼は、これらのことを、知られざる神の福音を隠すことについて脅していたのでは決してない。このように、この世の神が〔盲目にする〕のではなく、この世の不信者たちの心を〔神が〕盲目にするのだと理解すべきである。それは、彼らが諸聖書から、そのキリストを自ら進んで認めなかったからである。

22

Et positum in ambiguitate distinctionis hactenus tractasse, ne adversario prodesset, contentus victoriae, nae ultro possum et in totum contentionem hanc praeterisse simpliciori responso.

PL 2, 500A

そして、句切りの曖昧さのうちに置かれたこの点について、これまで論じてきたのは、それが敵対者に利するところとならぬためであって、勝利に満足している以上、私はむしろ、この論争全体を、もっと単純な答えによって通り過ぎることさえできたであろう。

23

Prae manu erit scilicet hujus aevi dominum diabolum interpretari, qui dixerit, propheta referente (Is. XIV, 14): Ero similis Altissimi, ponam in nubibus thronum meum; sicut et tota hujus aevi superstitio illi mancipata est, qui excaecet infidelium corda, et in primis, apostatae Marcionis.

PL 2, 500A

すなわち、手近な答えとしては、この世の支配者を悪魔と解することであろう。彼は、預言者が伝えるとおり(イザヤ14:14)、こう言った者である。「私は至高者に似た者となろう、私は雲の中に私の王座を据えよう」と。そして、この世の迷信のすべてが彼に隷属しているのと同じく、彼は不信者たちの心を、とりわけ背教者マルキオンの心を盲目にするのである。

24

Denique, non vidit occurrentem sibi clausulam sensus: Quoniam Deus, qui dixit ex tenebris lucem lucescere, reluxit in cordibus nostris ad illuminationem agnitionis suae, in persona Christi. Quis dixit: Fiat lux?

PL 2, 500A

実に、彼は、自分に向かって迫ってくる意味の結びを見なかった。「闇から光が輝き出よと言われた神は、キリストの位格において、その方を知る認識の光をもたらすために、我々の心のうちに輝いた」と。「光あれ」と言ったのは誰か。

25

Et de illuminatione mundi, quis Christo ait (Is. XLII, 6): Posui te in lumen nationum, sedentium scilicet in tenebris, et in umbra mortis?

PL 2, 500B

そして世界の照明について、キリストに向かって「私はお前を諸国民の光として据えた」と言ったのは誰であろうか(イザヤ42:6)。すなわち、闇と死の陰に座す者たちのための光として、である。

26

Cui respondet Spiritus in psalmo, ex providentia futuri (Ps. IV, 7): Significatum est, inquit, super nos lumen personae tuae, Domine. Persona autem Dei, Christus Dominus. Unde et apostoli supra: Qui est imago, inquit, Dei.

PL 2, 500B

それに対して、霊は詩篇において、来るべきことを見通しつつ答える(詩篇4:7)。「主よ、あなたの位格の光が我々の上にしるされた」と。ところで、神の位格とは、主キリストのことである。それゆえ使徒もまた、先に「神の似姿である方」と言っているのである。

27

Igitur si Christus persona Creatoris dicentis, Fiat lux; et Christus, et Apostoli, et Evangelium, et velamen et Moyses, et tota series secundum testimonium clausulae Creatoris est Dei hujus aevi, certe non ejus qui nunquam dixit: Fiat lux.

PL 2, 500B

したがって、もしキリストが「光あれ」と言った創造主の位格であるならば、キリストも、使徒たちも、福音も、覆いも、モーセも、そしてその全体系も、結びの証言によれば、この世の神たる創造主に属するのであって、決して「光あれ」と一度も言ったことのない者に属するのではない。

28

Praetereo hic et de alia Epistola, quam nos ad Ephesios praescriptam habemus, haeretici vero ad Laodicenos.

PL 2, 500B

ここで私は、また別の書簡についても通り過ぎておこう。我々はそれを『エフェソ人への手紙』という表題で持っているが、異端者たちは『ラオディキア人への手紙』としている。

29

Ait enim (Eph. II, 12) meminisse nationes, quod illo in tempore cum essent sine Christo, alieni ab Israele, sine conversatione, et testamentis, et spe promissionis, etiam sine Deo essent, in mundo utique, etsi de Creatore.

PL 2, 500B

というのも彼は(エフェソ2:12)、諸国の民が思い起こすべきこととして、こう言っている。かの時、彼らはキリストなく、イスラエルから疎外され、生活の交わりも契約も約束の希望もなく、まさに世にあって神なき者であった、と。もっとも、その世は創造主のものであるにせよ。

30

Ergo si nationes sine Deo dixit esse, Deus autem illis diabolus est, non Creator, apparet dominum aevi hujus cum intelligendum, quem nationes pro Deo receperunt, non Creatorem quem ignorant.

PL 2, 500C

それゆえ、彼が諸国の民は神なき者であったと言ったのであれば――しかし彼らにとって神とは悪魔であって、創造主ではない――「この世の支配者」とは、諸国の民が神として受け入れた当のものと理解すべきであることが明らかになる。彼らが知らずにいる創造主のことではない。

31

Quale est autem ut non ejusdem habeatur thesaurus in fictilibus vasis nostris, cujus et vasa sunt?

PL 2, 500C

しかし、我々の土の器のうちにある宝が、その器そのものの持ち主と同じ方のものと見なされないというのは、いったいどういうことであろうか。

32

Nam si gloria Dei est in fictilibus vasis tantum thesauri haberi; vasa autem fictilia Creatoris sunt; ergo et gloria Creatoris est, cujus vasa eminentiam virtutis Dei sapiunt, et virtus ipsa.

PL 2, 500C

もし、これほどの宝が土の器のうちに持たれているということが神の栄光であるならば、しかも土の器は創造主のものであるのだから、それゆえ栄光もまた創造主のものである――その器が神の力の卓越を示している当の創造主のものであり、その力そのものもまた創造主のものである。

33

Quia propterea in vasa fictilia commissa sunt, ut eminentia ejus probaretur. Caeterum, jam non erit alterius Dei gloria, ideoque nec virtus, sed magis dedecus et infirmitas, cujus eminentiam fictilia et quidem aliena ceperunt.

PL 2, 500C

なぜなら、その卓越が証しされるために、まさにそれらは土の器のうちに委ねられたからである。そうでなければ、もはやそれは別の神の栄光ではなく、それゆえ力でもなく、むしろ恥辱であり弱さであろう。その卓越を、器が――しかも他人のものである器が――受け取ってしまったことになるからである。

34

Quod si haec sunt fictilia vasa in quibus tanta nos pati dicit, in quibus etiam mortificationem circumferimus Domini ; satis ingratus Deus et injustus, si non et hanc substantiam resuscitaturus est, in qua pro fide ejus tanta tolerantur, in qua et mors Christi circumfertur, in qua et eminentia virtutis consecratur.

PL 2, 500D

そして、もしこの土の器こそが、その中で我々がこれほど多くを苦しむと彼が言う当のものであり、その中で我々が主の死をも身に帯びて運ぶものであるならば――もし彼が、この実体をも甦らせようとしないのであれば、その神はまことに恩知らずで不正な方であろう。この実体においてこそ、彼への信仰のためにこれほど多くのことが耐え忍ばれ、この実体においてこそキリストの死が身に帯びて運ばれ、この実体においてこそ力の卓越が聖別されるのだから。

35

Sed enim proponit: Ut et vita Christi manifestetur in corpore nostro, scilicet sicut et mors ejus circumfertur in corpore. De qua ergo Christi vita dicit? Qua nunc vivimus in illo?

PL 2, 501A

しかし彼はこう提示する。「それは、キリストの命もまた、我々の肉体において顕されるためである」と。すなわち、その死が肉体において身に帯びて運ばれるのと同じようにである。それでは、彼はキリストのどの命について言っているのか。今、我々が彼のうちに生きている、あの命についてであろうか。

36

Et quomodo in sequentibus non ad visibilia, nec ad temporalia, sed ad invisibilia et ad aeterna, id est, non ad praesentia, sed ad futura exhortatur?

PL 2, 501A

また、続く箇所において、彼は目に見えるもの、時間的なものにではなく、目に見えないもの、永遠なるものに、すなわち現在のものにではなく、来るべきものに向かって勧めているのは、いったいどうしてであろうか。

37

Quod si de futura vita dicit Christi, in corpore eam dicens apparituram, manifeste carnis resurrectionem praedicavit, exteriorem quidem hominem nostrum corrumpi dicens, et non quasi aeterno interitu post mortem, verum laboribus et incommodis, de quibus praemisit, adjiciens: Et non deficiemus.

PL 2, 501A

そして、もし彼がキリストの来るべき命について語り、それが肉体において現れると言っているのであれば、彼は明らかに肉の復活を宣べ伝えたのである。彼は、我々の外なる人が朽ちると言いながらも、それは死後の永遠の滅びによってではなく、彼が先に述べていた労苦と不都合とによるものであって、そこに「そして我々は倦み疲れないであろう」と付け加えているのである。

38

Nam et interiorem hominem nostrum renovari de die in diem dicens, hic utrumque demonstrat, et corporis corruptionem ex vexatione tentationum, et animi renovationem ex contemplatione promissionum.

PL 2, 501B

そして彼は、我々の内なる人が日ごとに新たにされると言うことによって、ここで両方のことを示している。すなわち、試練の苦しみから来る肉体の朽ち、そして約束を観想することから来る心の刷新とを、である。

Liber V, Caput XII

第V巻 第XII章PL 2, 501B
1

Terreni domicilii nostri (II Cor. V, VI, VII, XI, XII et XIII): Non sic ait habere nos domum aeternam, non manu factam in coelis , quia quae manu facta sit Creatoris, intereat, in totum dissoluta post mortem.

PL 2, 501B

我々の地上の住まいについて(二コリント5, 6, 7, 11, 12, 13章)。彼は、創造主の手で造られたものは滅び、死後まったく解体されてしまう、という意味で「我々は手で造られたのではない永遠の家を天に持つ」と言っているのではない。

2

Haec enim ad mortis metum, et ad ipsius dissolutionis contristationem consolandam retractans etiam per sequentia manifestius, cum subjicit: Ingemere nos de isto tabernaculo corporis terreni, quod de coelo est superindui cupientes; siquidem et despoliati non inveniemur nudi; id est, recipiemus quod despoliati sumus, id est corpus.

PL 2, 501B

これを、死への恐れと、その解体そのものがもたらす悲しみとを慰めるべく、彼は取り上げ直し、続く箇所でいっそう明らかにこう述べ加えている——「我々はこの地上の肉体という幕屋にあって呻き、天からのものを上に着たいと願っている。脱がされても、我々は裸のままで見出されることはないであろうから」。すなわち、脱がされたもの、つまり肉体を、我々は再び受け取るということである。

3

Et rursus: Etenim qui sumus in isto tabernaculo corporis, ingemimus quod gravemur, nolentes exui, sed superindui.

PL 2, 501C

また再びこう言う——「事実、この肉体という幕屋にある我々は、重荷を負って呻いている。脱がされることを望まず、上に着ることを望んでいるからである」。

4

Hic enim expressit, quod in prima Epistola strinxit, Et mortui resurgent incorrupti, qui jam obierunt; et nos mutabimur, qui in carne fuerimus deprehensi a Deo.

PL 2, 501C

ここで彼は、第一の書簡で簡潔に述べておいたことを明らかに言い表している。「すでに世を去った死者たちは朽ちることなき者として甦るであろう。そして、肉にあるままで神に捉えられる我々は、変えられるであろう」。

5

Et illi enim resurgent incorrupti, recepto scilicet corpore, et quidem integro, ut et hoc sint incorrupti: et hi propter temporis ultimum jam momentum, et propter merita vexationum Antichristi, compendium mortis; sed mutati consequentur, superinduti magis quod de coelo est, quam exuti corpus.

PL 2, 501C

事実、あの者たちは朽ちることなき者として甦るであろう。すなわち肉体を、しかも完全な肉体を受け取り、それによっても朽ちることがないようにされるのである。他方、この者たちは、時のまさに最後の瞬間のゆえに、また反キリストによる艱難の功績のゆえに、死の短縮を得るのであるが、それを変えられることによって果たすのであり、肉体を脱ぐというよりはむしろ天からのものを上に着ることになるのである。

6

Ita si hi super corpus induent coeleste illud, utique et mortui recipient corpus, super quod et ipsi induant incorruptelam de coelo: quia et de illis ait: Necesse est corruptivum istud induere incorruptelam, et mortale istud immortalitatem.

PL 2, 501C

このように、この者たちが肉体の上にかの天上のものを着るのであれば、死者たちもまた肉体を受け取り、その上に彼らもまた天からの不朽性を着ることになる。事実彼はあの者たちについてもこう言っている——「この朽ちるべきものは不朽性を、この死すべきものは不死性を、必ず着なければならない」。

7

Illi induunt, cum receperint corpus; isti superinduunt, quia non amiserint corpus. Et ideo non temere dixit: Nolentes exui corpore, sed superindui; id est, nolentes mortem experiri, sed vita praeveniri; uti devoretur mortale hoc a vita, dum eripietur morti per superindumentum demutationis.

PL 2, 502A

あの者たちは肉体を受け取ってから着るのであり、この者たちは肉体を失っていないがゆえに上に着るのである。それゆえ彼は不用意にではなくこう言ったのである——「肉体を脱ぐことを望まず、上に着ることを望む」。すなわち、死を経験することを望まず、生命によって先取りされることを望む、ということである。こうしてこの死すべきものは生命によって呑み込まれ、変容という上着によって死から奪い取られるのである。

8

Ideo quia ostendit hoc melius esse, ne contristemur mortis si forte praeventu, et arrhabonem nos spiritus dicit a Deo habere, quasi pignoratos in eamdem spem superindumenti, et abesse a Domino, quamdiu in carne sumus, ac propterea debere boni ducere abesse potius a corpore, et esse cum Domino, ut et mortem libenter excipiamus.

PL 2, 502A

彼はこのことがより良いものであると示しているがゆえに、我々が万一死に先立たれても悲しまないようにと、また我々は神から霊の手付けを持っていると言う——あたかもこの上に着るという同じ希望に質として入れられているかのように——そして我々は肉にある限り主から離れているのであり、それゆえむしろ肉体から離れて主とともにあることを善しとすべきであって、それゆえ死をも喜んで受け入れるべきだ、というのである。

9

Atque adeo, omnes ait nos oportere manifestari ante tribunal Christi, ut recipiat unusquisque quae per corpus admisit, sive bonum, sive malum. Si enim tunc retributio meritorum, quomodo jam aliqui cum Deo poterunt deputari?

PL 2, 502A

かくして彼は、我々は皆キリストの裁きの座の前に現わされねばならず、各人が肉体を通して行ったことに応じて、善であれ悪であれ、受け取ることになると言う。もしそのとき初めて功罪への報いがあるのなら、どうしてすでに一部の者が神とともにあると見なされうるだろうか。

10

Et tribunal autem nominando, et dispunctionem boni ac mali operis, utriusque sententiae judicem ostendit, et corporum omnium repraesentationem confirmavit. Non enim poterit, quod corpore admissum est, non corpore vindicari.

PL 2, 502B

そして裁きの座を名指すことによって、また善き業と悪しき業に決着をつけることによって、彼は両方の判決を下す審判者を示し、すべての肉体が立ち現れることを確証した。というのも、肉体によって行われたことが、肉体によらずして償われることはありえないからである。

11

Iniquus enim Deus, si non per id punitur quis aut juvatur, per quod operatus est. Si qua ergo conditio nova in Christo, caetera transierunt, ecce nova facta sunt omnia, impleta est Esaiae prophetia (Is. XLIII, 19).

PL 2, 502B

というのも、もし人がまさに働いたその手段によって罰されも助けられもしないのなら、神は不正な者となってしまうからである。もしキリストにあって何らかの新しい境遇があるとすれば——「他のものどもは過ぎ去った。見よ、すべてのものが新しくなった」——それはイザヤの預言(イザヤ43:19)が成就したのである。

12

Si etiam jubet ut mundemus nos ab inquinamento carnis et sanguinis, non substantium capere regnum Dei, si et virginem sanctam destinat Ecclesiam assignare Christo, utique ut sponsam sponso; non potest imago conjungi inimico veritatis rei ipsius.

PL 2, 502B

もし彼が、肉と血の汚れから我々自身を清めるよう命じているのだとすれば——それは実体が神の国を受け継ぐことができないからではない——また、もし彼が、聖なる処女なる教会を、花嫁を花婿にというように、キリストへ引き渡すべく定めているのなら、模像が、まさにその事柄自体の真理の敵と結びつけられるはずはない。

13

Si et pseudapostolos dicit operarios dolosos, transfiguratores sui, per hypocrisin scilicet, conversationis, non praedicationis adulteratae reos taxat; adeo de disciplina, non de divinitate dissidebatur.

PL 2, 502C

もし彼が偽使徒たちを、狡猾な働き手であり、自分自身を変装させる者たちであると言うなら——すなわち偽善によって——彼らを、混ぜ物をした宣教の廉でではなく、生き方の廉で咎めているのである。それほどまでに、争われていたのは規律についてであって、神性についてではなかった。

14

Si transfiguratur Satanas in angelum lucis, non potest hoc dirigi in Creatorem. Deus enim, non angelus, Creator; in Deum lucis, non in angelum transfigurare se dictus esset, si non eum Satanam significaret, quem et nos et Marcion angelum novimus.

PL 2, 502C

もしサタンが光の天使に変装するのなら、これを創造主に向けることはできない。創造主は神であって天使ではないからである。もし彼が指し示しているのがサタンでなかったならば、彼は光の神に変装するとこそ言われたはずであって、光の天使にではなかったであろう——そのサタンを、我々もマルキオンも天使として知っているのである。

15

De paradiso suus stylus est ad omnem quam patitur quaestionem. Hic illud forte mirabor, si proprium potuit habere paradisum Deus, nullius terrenae dispositionis, nisi si etiam paradiso Creatoris precario usus est, sicut et mundo.

PL 2, 502C

楽園については、それが被りうるあらゆる問いに対して、それ専用の一書がある。ここで私はおそらくこう驚くであろう——地上の配剤に何ら関わりのない神が、自分自身の楽園を持つことなどできようか、もし彼が世界の場合と同様に、創造主の楽園を無償で借りて用いたのでない限りは、と。

16

Et tamen hominem tollere ad coelum Creatoris, exemplum est in Helia (IV Reg. II). Magis vero mirabor Dominum optimum, percutiendi et saeviendi alienum, nec proprium saltem, sed Creatoris angelum Satanae colaphizando Apostolo suo applicuisse, et ter ab eo obsecratum non concessisse.

PL 2, 502C

それでも、人を創造主の天に引き上げることは、エリヤ(列王記第四2章)に実例がある。だが私はむしろ、殴打と苛烈さには縁のない至善の主が、自らのものですらなく創造主のものであるサタンの使いを、御自分の使徒を打ちのめさせるために差し向け、三度懇願されても聞き入れなかったことに驚くであろう。

17

Emendat igitur et deus Marcionis secundum Creatorem, elatos aemulantem, ut deponentem scilicet de solio dynastas. Aut numquid ipse est qui et in corpus Job dedit Satanae potestatem, ut virtus in infirmitate comprobaretur?

PL 2, 503A

かくしてマルキオンの神もまた、創造主に倣って懲らしめを加えることになる——高ぶる者たちに張り合い、権力者たちを王座から引き下ろす、あの創造主に倣って。それとも、ヨブの肉体に対してサタンに権力を与え、力が弱さのうちに証明されるようにしたのも、まさに彼〔マルキオンの神〕であろうか。

18

Quid et formam Legis adhuc tenet Galatarum castigator, in tribus testibus praefiniens staturum omne verbum? Quid et non parsurum se peccatoribus comminatur, lenissimi Dei praedicator? Imo et ipsam durius agendi in praesentia potestatem a Domino datam sibi adfirmat. Nega nunc, haeretice, timeri Deum tuum, cujus Apostolus timebatur.

PL 2, 503A

また、ガラテヤ人を懲らしめる者〔パウロ〕が、なおも律法の形式を保ち、あらゆる言葉は三人の証人によって確定されるべきだと予め定めているのは何故か。また、この上なく柔和な神を宣べ伝える者でありながら、罪人たちを容赦しないと脅すのは何故か。それどころか、彼は、今この場で厳しく事を行う権力そのものを、主から与えられたと明言してさえいる。異端者よ、今こそ、お前の神が恐れられていることを、その使徒〔パウロ〕が恐れられていた以上、否定してみるがよい。

Liber V, Caput XIII

第V巻 第XIII章PL 2, 503A
1

Quando opusculum profligatur, breviter jam retractanda sunt quae rursus occurrunt; quaedam vero tramittenda quae saepius occurrerunt.

PL 2, 503A

著作が終わりに近づくと、再び現れるものは手短に扱い直せばよく、幾度も現れたものはやり過ごすべきである。

2

Piget de Lege adhuc congredi, qui toties probaverim concessionem ejus nullum argumentum praestare diversi Dei, in Christo praedicatam scilicet, et repromissam in Christum apud Creatorem, quatenus et ipse Apostolus legem plurimum videtur excludere (Rom, I, II, III, V, VI, VII).

PL 2, 503B

律法についてなお取り組むのは気が進まない。律法が退けられたことは、それ自体キリストにおいて宣べ伝えられ、創造主のもとでキリストへと約束されていたのであるから、別の神を示す論拠には何らならない——このことを私はすでに幾度も論証してきたからである。使徒自身もまた律法を大いに排斥しているように見える、その限りにおいてである(ローマ1, 2, 3, 5, 6, 7章)。

3

Sed et judicem Deum ab Apostolo circumferri saepe jam ostendimus, et in judice ultorem, et creatorem in ultore.

PL 2, 503B

だが、使徒によって〔至る所に〕裁く神が持ち出されていること、また裁く者のうちに報復者が、報復者のうちに創造主がいることを、我々はすでにしばしば示してきた。

4

Itaque et hic cum dicit: Non enim me pudet Evangelii; virtus enim Dei est in salutem omni credenti, Judaeo et Graeco, quia justitia Dei in eo revelatur, ex fide in fidem; sine dubio et Evangelium et salutem justo Deo deputat, non bono, ut ita dixerim, secundum haeretici distinctionem, transferenti ex fide Legis in fidem Evangelii; suae utique Legis, et sui Evangelii.

PL 2, 503B

それゆえここでも、彼がこう言うとき——「私は福音を恥としない。福音は、信じるすべての者、ユダヤ人にもギリシア人にも救いをもたらす神の力だからである。そこには神の正義が、信仰から信仰へと啓示されているからである」——彼は疑いなく福音と救いとを正しい神に帰しているのであって、異端者の区別に従っていわば『善き神』——律法の信仰から福音の信仰へと移すとされるあの神——に帰しているのではない。それは飽くまで〔正しい神〕自身の律法であり、自身の福音なのである。

5

Quoniam et iram dicit revelari de coelo super impietatem et injustitiam hominum, qui veritatem in injustitia detinent . Cujus Dei ira? utique Creatoris. Ergo et veritas ejus erit cujus et ira, quae revelari habet in ultionem veritatis.

PL 2, 503C

また彼は、天から怒りが、真理を不義のうちに閉じ込めている人間たちの不敬と不義に対して啓示されると言う。誰の神の怒りか。まさしく創造主のそれである。したがって、真理もまた、怒りが属するその同じ神に属するのであり、その怒りは真理のための報復として啓示されることになるのである。

6

Etiam adjiciens: Scimus autem judicium Dei secundum veritatem esse; et iram ipsam probavit, ex qua venit judicium pro veritate, et veritatem rursus ejusdem Dei confirmavit, cujus iram probavit probando judicium.

PL 2, 503C

さらに彼はこう付け加える——「我々は、神の裁きが真理に従ったものであることを知っている」。こうして彼は、それによって真理のための裁きが下るところの、まさにその怒りを証明し、また裁きを証明することによってその怒りを証明したその同じ神の真理を、改めて確証したのである。

7

Aliud est, si veritatem Dei alterius in justitia detentam Creator iratus ulciscitur. Quantas autem foveas in ista vel maxime Epistola Marcion fecerit, auferendo quae voluit, de nostri Instrumenti integritate patebit.

PL 2, 503C

もし、怒れる創造主が、不義のうちに閉じ込められた別の神の真理に報復するのだというなら、それはまったく別の話である。だが、マルキオンがとりわけこの書簡において、望むままに取り除くことによってどれほど多くの穴を穿ったかは、我々の文書の完全な形と照らし合わせれば明らかになるであろう。

8

Mihi sufficit quae proinde eradenda non vidit, quasi negligentias et caecitates ejus accipere.

PL 2, 503C

私には、彼が削り取るべきだと見なさなかったもの——いわば彼の手抜かりと盲目の証しとして受け取ればよいもの——だけで十分である。

9

Si enim judicabit Deus occulta hominum, tam eorum qui in lege deliquerunt, quam eorum qui sine lege, quia et hi legem ignorant, et natura faciunt quae sunt legis; utique is Deus judicabit, cujus sunt et lex, et ipsa natura quae legis est instar ignorantibus legem.

PL 2, 503C

というのも、もし神が人間の隠れたことを裁くのであれば——律法のうちで罪を犯した者たちも、律法なしに罪を犯した者たちも共に、後者もまた律法を知らずして本性によって律法に属することを行うのだから——その裁く神とは、律法もその本性も共に自らのものであるところの神にほかならない。律法を知らない者たちにとって、その本性こそが律法に代わるものだからである。

10

Judicabit autem quomodo? Secundum Evangelium, inquit, per Christum. Ergo et Evangelium et Christus illius sunt, cujus et lex et natura, quae per Evangelium et Christum vindicabuntur, adeo illo judicio Dei quod et supra, secundum veritatem.

PL 2, 504A

では、いかにして裁くのか。「福音に従って、キリストを通して」と彼は言う。したがって、福音もキリストも、律法と本性とが属するその同じ神のものであり、これら律法と本性は福音とキリストを通して擁護されることになる。まさに先に述べた、真理に従ったという、あの神の裁きによってである。

11

Ergo qua defendenda reveletur de coelo ira, nonnisi a Deo irae; ita et hic sensus pristino cohaerens, in quo judicium Creatoris edicitur, non potest in alium Deum referri, qui nec judicat, nec irascitur; sed in illum, cujus dum haec sunt, judicium dico et iram, etiam illa ipsius sint necesse est, per quem haec habent transigi, Evangelium et Christus, et ideo vehitur in transgressores Legis, docentes non furari, et furantes, ut homo Dei legis, non ut Creatorem ipsum his modis tangens, qui et furari vetans, fraudem mandaverit in Aegyptios auri et argenti, quemadmodum et caetera in illum retorquent.

PL 2, 504A

したがって、天からの怒りの啓示が弁護されうるとすれば、それは怒りの神以外の何ものにも由来しえない。同様にここでも、先立つ文脈と結びついたこの意味——そこでは創造主の裁きが告げられている——は、裁きもせず怒りもしない別の神に帰することはできず、まさに裁きと怒りとが属するその方に帰されねばならない。そして、これらのことが遂げられる手段である福音とキリストもまた、その方自身のものであることが必然となる。それゆえ彼〔パウロ〕は律法の違反者たち——盗むなと教えながら自ら盗む者たち——を、律法の神の人間として叱責するのであって、こうしたやり方で創造主自身を攻撃しているのではない。創造主を、盗みを禁じておきながらエジプト人から金銀を騙し取るよう命じた神だと言い立てるのは彼らであり、他の事柄についても同じように曲解して創造主に向けるのである。

12

Scilicet Apostolus verebatur convicium Deo palam facere, a quo non verebatur divertisse? Adeo autem Judaeos incesserat, ut ingesserit propheticam increpationem. Propter vos nomen Dei blasphematur.

PL 2, 504B

つまり使徒は、自分がそこから離反することを憚らなかった神に対して、あからさまに非難を浴びせることを憚っていたとでもいうのか。それどころか彼はユダヤ人たちをひどく攻め立て、預言者の叱責を浴びせかけるまでにした——「汝らのゆえに、神の名は冒瀆される」。

13

Quam ergo perversum, ut ipse blasphemaret eum, cujus blasphemandi caussa malos exprobrat! Praefert et circumcisionem cordis praeputiationi: apud Deum Legis, est facta circumcisio cordis, non carnis; spiritu, non litera.

PL 2, 504B

したがって、悪人たちがまさにその神を冒瀆する廉で咎められているその当の神を、彼自身が冒瀆するというのは、いかに倒錯したことであろうか。彼はまた、心の割礼を無割礼に優先させる——律法の神のもとでは、割礼とは心の割礼であって肉の割礼ではなく、霊によるものであって文字によるものではない、として。

14

Quod si haec est circumcisio Hieremiae (Jerem. IV, 4): Et circumcidemini praeputia cordis, sicut et Moysis (Deut. X, 16): Circumcidemini duricordiam vestram; ejus erit spiritus circumcidens cor, cujus et litera metens carnem ejus; et Judaeos qui in occulto, cujus et Judaeus in aperto; quia nec Judaeum nominare vellet Apostolus, non Judaeorum Dei servum.

PL 2, 504B

もしこれが、エレミヤの割礼——「汝らは心の包皮に割礼を施せ」(エレミヤ4:4)——であり、モーセの割礼も同様——「汝らの頑なな心を割礼せよ」(申命記10:16)——であるとするなら、心を割礼する霊は、その文字が肉を刈り取るその同じ方のものであろう。そして、隠れたところでのユダヤ人も、あからさまなところでのユダヤ人も、同じ方のものである。というのも、使徒は、ユダヤ人の神の僕でないなら、ユダヤ人という名を呼ぶことすら望まなかったであろうから。

15

Tunc lex, nunc justitia Dei per fidem Christi. Quae est ista distinctio? Servivit Deus tuus dispositioni Creatoris, dans ei tempus et Legi ejus: an ejus tunc, cujus et nunc? ejus lex, cujus et fides. Christi distinctio dispositionum est, non deorum.

PL 2, 504C

「かつては律法、今はキリストの信仰による神の正義」。この区別とは何か。お前の神は創造主の配剤に仕えて、それに時と、その律法を与えたとでもいうのか。それとも、かつてのものは、今のものと同じ方に属するのではないか。律法がその方のものであれば、信仰もその方のものである。キリストによる区別とは、配剤の区別であって、神々の区別ではない。

16

Monet justificatos ex fide Christi, non ex lege, pacem ad Deum habere. Ad quem? Cujus nusquam fuimus hostes, an cujus legi et naturae rebellavimus?

PL 2, 504C

彼は、律法によってではなくキリストの信仰によって義とされた者たちが、神に対して平和を持つよう勧める。誰に対してか。我々が一度も敵であったことのない神に対してか、それとも、その律法とその本性に対して反逆していたその方に対してか。

17

Nam si in eum competit pax cum quo fuit bellum, ei et justificabimur, et ejus erit Christus, ex cujus fide justificabimur, ad cujus pacem competit redigi hostes ejus aliquando. Lex autem, inquit, subintroivit, ut abundaret delictum. Quare?

PL 2, 504C

というのも、もし平和が、それと戦争があった当の相手にこそふさわしいのであれば、我々はその方によって義とされることになり、その信仰によって我々が義とされることになるそのキリストも、その方のものとなるはずである。かつてその方の敵であった者たちが、いつか平和へと連れ戻されるのがふさわしいのだから。しかるに彼はこう言う——「律法は、罪が増し加わるために入り込んだ」。それはなぜか。

18

Ut superabundaret, inquit, gratia. Cujus Dei gratia, si non cujus et lex? nisi si Creator ideo legem intercalavit, ut negotium procuraret gratiae Dei alterius, et quidem aemuli, ne dixerim ignoti; ut quemadmodum apud ipsum regnaverat peccatum in mortem, ita et gratia regnaret in justitia in vitam per Jesum Christum, adversarium ipsius.

PL 2, 504D

「恩寵がいよいよあふれるためである」と彼は言う。律法が属する神のものでないなら、恩寵は誰の神のものであろうか。もし創造主が律法を差し挟んだのが、まさに別の神——それも競い合う神、いや知られざる神とまでは言うまいが——の恩寵のために便宜を図るためであった、というのでない限りは。それは、あたかも彼〔創造主〕のもとで罪が死へと統治していたように、恩寵もまた、彼〔創造主〕の敵たるイエス・キリストを通して、義のうちに、命へと統治するためであったかのように。

19

Propter hoc, omnia concluserat lex Creatoris sub delictum, et totum mundum deduxerat in reatum, et omne os obstruxerat, ne qui gloriaretur per illam; ut gratia servaretur in gloriam Christi, non Creatoris, sed Marcionis.

PL 2, 505A

それゆえ、創造主の律法はすべてを罪のもとに閉じ込め、全世界を罪のうちへ引き入れ、あらゆる口を塞いだ——それによって誰も律法によって誇ることのないようにするためである——それは、恩寵が、創造主のではなくマルキオンのキリストの栄光のために取り置かれるためであった。

20

Possum et hic de substantia Christi praestruere, ex prospectu quaestionis subsecuturae. Mortuos enim nos inquit Legi . Ergo corpus Christi; et potest corpus contendi, non statim caro.

PL 2, 505A

私はここでも、続いて起こる問いを見越して、キリストの実体についてあらかじめ論じておくことができる。というのも彼は、「我々は律法に対して死んだ」と言っているからである。したがって、〔そこには〕キリストの肉体〔がある〕。そして肉体であると論じることはできても、それが直ちに肉であるとは限らない。

21

Sed et quaecumque substantia sit, cum ejus nominat corpus, quem subjicit ex mortuis resurrexisse, non potest aliud corpus intelligi, quam carnis, in quam lex mortis est dicta. Ecce autem et testimonium perhibet legi, et caussa delicti eam excusat.

PL 2, 505A

だが、それがいかなる実体であるにせよ、彼が肉体と呼んでいるその方について、死者のうちから甦ったと続けて述べているとき、そこに理解されうる肉体は、死の法が言い渡された当の肉の肉体をおいてほかにない。しかも見よ、彼は律法に証言を与え、罪の原因についてそれ〔律法〕を弁護してさえいる。

22

Quid ergo dicemus? Quia lex peccatum? Absit. Erubesce, Marcion. Absit. Abominatur Apostolus criminationem legis. Sed ego delictum non scio, nisi per legem. O summum ex hoc praeconium legis, per quam liquuit delictum latere!

PL 2, 505B

では何と言おうか。律法は罪であろうか。断じてそうではない。恥じ入るがよい、マルキオンよ。断じてそうではない。使徒は律法への非難を忌み嫌う——「しかし私は、律法によらなければ罪を知らない」。まさにここにこそ、律法へのこの上ない称賛がある。それによって、罪が〔内に〕潜んでいたことが明らかになったのだから。

23

Non ergo lex seduxit, sed peccatum per praecepti occasionem. Quid Deo imputas Legis, quod Legi ejus Apostolus imputare non audet? Atquin et accumulat: Lex sancta, et praeceptum ejus justum et bonum.

PL 2, 505B

したがって欺いたのは律法ではなく、掟という機会を通しての罪である。使徒でさえその律法に負わせることを敢えてしない咎を、お前はなぜ律法の神に負わせるのか。しかるに彼はさらにこう積み重ねる——「律法は聖であり、その掟は正しく善い」。

24

Si taliter veneratur legem Creatoris, quomodo ipsum destruat nescio. Quis discernit duos deos, justum alium, bonum alium; cum is utrumque debeat credi: cujus praeceptum et bonum et justum est?

PL 2, 505B

もし彼がこれほどまでに創造主の律法を敬うのであれば、いったいどうして彼〔創造主〕そのものを覆すことになるのか、私には分からない。誰が二人の神——一方は正しい神、他方は善き神——を区別するというのか。その掟が善でもあり正でもあるその方こそ、両方であると信じられるべきなのに。

25

Si autem et spiritalem confirmat legem, utique et propheticam, utique et figuratam. Debeo enim et hinc constituere Christum in lege figurate praedicatum, quo nec a Judaeis omnibus potuerit agnosci.

PL 2, 505C

また、もし彼が律法を霊的なものと確証するなら、それは当然、預言的なものであり、予型的なものでもある。というのも私はここからも、律法において予型によって宣べ伝えられたキリストを、それゆえユダヤ人のすべてによっては認められえなかったキリストを、確立せねばならないからである。

Liber V, Caput XIV

第V巻 第XIV章PL 2, 505C
1

(Rom. VIII, X, XI, XII, XIII, XIV) Hunc si Pater misit in similitudinem carnis peccati, non ideo phantasma dicetur caro quae in illo videbatur.

PL 2, 505C

(ローマ8, 10, 11, 12, 13, 14章)もし父がこの方を、罪の肉の似姿において遣わしたのだとすれば、それゆえにこの方のうちに見られた肉が幻と言われることにはならない。

2

Peccatum enim carni supra adscripsit, et illam fecit legem peccati habitantem in membris suis, et adversantem legi sensus.

PL 2, 505C

というのも彼は先に、罪を肉に帰し、肉を自らの肢体に宿る罪の法とし、思考の法に逆らうものとしたからである。

3

Ob hoc igitur missum Filium in similitudinem carnis peccati, ut peccati carnem simili substantia redimeret, id est carnea, quae peccatrici carni similis esset, cum peccatrix ipsa non esset, nam et haec erit Dei virtus, in substantia pari perficere salutem.

PL 2, 505C

それゆえこのために、子は罪の肉の似姿において遣わされたのであり、それは、罪の肉を、それと似た実体によって、すなわち肉から成る実体によって贖うためであった。その実体は、罪深い肉に似てはいても、それ自体は罪深いものではなかった。というのも、これこそ神の力であろうから——等しい実体において救いを完成させることが。

4

Non enim magnum, si spiritus Dei carnem remediaret; sed si caro consimilis peccatrici, dum caro est, sed non peccati. Ita similitudo ad titulum peccati pertinebit, non ad substantiae mendacium.

PL 2, 506A

というのも、もし神の霊が肉を癒やすのであれば、それは大したことではないからである。だが、肉でありながら罪の肉ではない、罪深い肉に酷似した肉が〔それを癒やす〕というのであれば〔話は別である〕。このように、似姿とは罪という名目に関わるのであって、実体の偽りに関わるのではない。

5

Nam nec addidisset peccati, si substantiae similitudinem vellet intelligi, ut negaret veritatem. Tantum enim carnis posuisset, non et peccati.

PL 2, 506A

というのも、もし彼が、実体の似姿として理解させることによって〔肉の〕真実性を否定しようとしたのであれば、「罪の」という語を付け加えはしなかったはずである。彼はただ「肉の」とだけ置いたはずであって、「罪の」とまでは置かなかったであろう。

6

Cum vero tunc sic struxerit, carnis peccati, et substantiam confirmavit, id est carnem, et similitudinem ad vitium substantiae retulit, id est ad peccatum. Puta nunc similitudinis nem substantiae dictam, non ideo negabitur substantiae veritas.

PL 2, 506A

ところが実際には、彼は「罪の肉の」とこのように構成したのであるから、実体、すなわち肉を確証したのであり、似姿を実体の欠陥、すなわち罪に関係づけたのである。今かりに、似姿が実体について言われたのだとしても、それによって実体の真実性が否定されることにはならない。

7

Cur ergo similis vera? Quia vera quidem, sed non ex semine; de statu similis, sed vera de censu, non vero dissimilis. Caeterum, similitudo in contrariis nulla est.

PL 2, 506A

では、なぜ似ているものが真実なのか。真実ではあるが、種によるのではないからである。在り方において似ているが、起源においては真実であり、真実という点で異なってはいない。そもそも、正反対のもの同士に似姿はありえない。

8

Spiritus non diceretur carnis similitudo, quia nec caro similitudinem spiritus caperet; sed phantasma diceretur, si id quod non erat, videbatur. Similitudo autem dicitur, cum est quod videtur. Est enim, dum alterius par est.

PL 2, 506B

霊は肉の似姿とは言われないであろう。肉もまた霊の似姿を受け入れることはないからである。もし存在しないものが〔存在するように〕見えたのであれば、それは幻と言われたであろう。しかし似姿と言われるのは、見えるとおりのものが実際に存在する場合である。というのも、それは他のものと等しいことによって存在するからである。

9

Phantasma autem, qua hoc tantum est, non est similitudo. Et hic autem ipse edisserens, quomodo nolit esse nos in carne, cum simus in carne; ut scilicet non simus in operibus carnis, ostendit hac ratione scripsisse (I Cor., XV, 50); Caro et sanguis regnum Dei consequi non possunt; non substantiam damnans, sed opera ejus: quae, quia possunt non admitti a nobis in carne adhuc positis, non ad reatum substantiae, sed ad conversationis pertinebunt.

PL 2, 506B

ところが幻とは、それがただそれだけのものである点で、似姿ではない。そしてここで彼自身、我々がなお肉のうちにありながら、いかにして肉のうちにあることを望まないのか——すなわち、肉の業のうちにないことを望むのだ、と説き明かして、こういう趣旨で〔次のように〕書いたのだと示している——「肉と血とは神の王国を得ることができない」(一コリント15:50)。これは実体を断罪しているのではなく、その業を断罪しているのである。この業は、我々がなお肉のうちに置かれていながらも、受け入れないでいることができるものであるがゆえに、実体の罪にではなく、生き方の罪に関わることになるのである。

10

Item, si corpus quidem mortuum propter delictum (adeo non animae, sed corporis mors est), spiritus autem vita propter justitiam; ei utique obveniet vita propter justitiam, cui mors obvenit propter delictum, id est corpori.

PL 2, 506C

同様に、もし肉体が罪のゆえに死んでいるのであれば(かくして死とは魂のものではなく肉体のものである)、他方、霊は正義のゆえに命であるのなら、罪のゆえに死が及んだそのもの、すなわち肉体にこそ、正義のゆえに命が及ぶことになるはずである。

11

Non enim alicui restituitur quid, nisi quid aliud amisit; et ita erit resurrectio mortuorum, dum est corporum. Nam et subjungit: Qui suscitavit Christum a mortuis, vivificabit et mortalia corpora vestra.

PL 2, 506C

というのも、何かを失った者でなければ、何かが返されることはないからである。したがって死者たちの復活は、肉体の復活であるかぎりにおいて存在することになる。事実彼はさらにこう付け加える——「キリストを死者のうちから甦らせた方は、汝らの死すべき肉体をも生かすであろう」。

12

Adeo et carnis resurrectionem confirmavit, absque qua nec corpus aliud dici capit, nec mortale aliud intelligi, et Christi substantiam corporalem probavit.

PL 2, 506C

かくして彼は肉の復活を確証したのであり、それなしには肉体と呼ばれうる他の何ものも、死すべきものと理解されうる他の何ものもないのであって、また、キリストの実体が肉体的なものであることを証明したのである。

13

Siquidem proinde vivificabuntur et mortalia corpora nostra, quemadmodum et ille resuscitatus est, non alias proinde, nisi quia in corpore.

PL 2, 506C

というのも、我々の死すべき肉体もまた、彼〔キリスト〕が甦らされたのと同じ仕方で生かされることになるからであり、それはひとえに、彼が肉体のうちにあったからにほかならない。

14

Salio et hic amplissimum abruptum intercisae Scripturae; sed apprehendo testimonium perhibentem Apostolum Israeli quod zelum Dei habeant, sui utique, non tamen per scientiam.

PL 2, 507A

ここでも私は、切り取られた聖典のきわめて大きな断絶を飛び越えるが、しかし、イスラエルが神への熱心を、それも当然自分たちの神への熱心を持ってはいるが、しかし知識によるのではない、と証言を与えている使徒〔の言葉〕を捉える。

15

Deum enim, inquit, ignorantes, et suam justitiam sistere quaerentes, non subjecerunt se justitiae Dei. Finis enim legis Christus in justitiam omni credenti.

PL 2, 507A

というのも彼はこう言うからである——「彼らは神を知らず、自分自身の正義を打ち立てようと求めて、神の正義に服さなかった。律法の終極は、信じるすべての者を正義へと至らせるキリストである」。

16

Hic erit argumentatio haeretici, quasi Deum superiorem ignoraverint Judaei, qui adversus eum justitiam suam, id est, legis suae constituerint, non recipientes Christum finem legis.

PL 2, 507A

ここに異端者の論拠が生じるであろう——ユダヤ人たちは上位の神を知らなかったのであり、それゆえ彼らはその方に対して自分たちの正義、すなわち自分たちの律法の正義を打ち立て、律法の終極であるキリストを受け入れなかったのだ、というかのように。

17

Cur ergo et zelo eorum erga Deum proprium testimonium perhibet, si non et inscientiam erga eumdem Deum eis exprobrat? quod zelo quidem Dei agerentur, sed non per scientiam; ignorantes scilicet eum, dum dispositiones ejus in Christo ignorant consummationem legi statuturo, atque ita suam justitiam tuentur adversus illum.

PL 2, 507A

では、もし彼が同じ神への無知をも彼らに咎めているのでないとすれば、なぜ彼は、彼ら自身の神への熱心について証言を与えるのであろうか。彼らは神への熱心によって動かされてはいたが、知識によってではなかった——すなわち、彼らはその方を知らなかったのである。彼らは、律法に終極を定めることになるキリストにおけるその方の配剤を知らないままに、その方に対して自分たちの正義を守っていたのである。

18

Atque adeo ipse Creator et ignorantiam erga se eorum contestatur (Is. I, 3): Israel me non agnovit, et populus meus me non intellexit) ; et quod justitiam suam magis sisterent, docentes doctrinas praecepta hominum (Is. XXIX, 13), nec non et (Ps. II, 2) congregati essent adversus Dominum, et adversus Christum ipsius, ex inscientia scilicet.

PL 2, 507B

かくして創造主自身が、彼らの自分への無知を証言している——「イスラエルは私を知らず、私の民は私を理解しなかった」(イザヤ1:3)。また、彼らがむしろ自分自身の正義を打ち立てていたことについても——「人間の掟を教えとして教えながら」(イザヤ29:13)——さらには、彼らが「主に対して、またその方のキリストに対して集まった」(詩篇2:2)ことも、すなわち無知によるものであったと〔証言している〕。

19

Nihil igitur potest in alium Deum exponi, quod competit in Creatorem, quia et alias immerito Apostolus Judaeos de ignorantia sugillasset erga Deum ignotum. Quid enim deliquerant, si justitiam Dei sui adversus eum sistebant, quem ignorabant?

PL 2, 507B

したがって、創造主に当てはまることを、別の神について説き明かすことは何もできない。というのも、もしそうでなければ、使徒はユダヤ人たちを、知られざる神への無知の廉で、不当に非難したことになるからである。というのも、もし彼らが、自分たちの知らなかった神に対して自分たちの神の正義を打ち立てていたのだとすれば、彼らはいったい何の罪を犯していたことになろうか。

20

Atquin exclamat: O profundum divitiarum et sapientiae Dei, et investigabiles viae ejus! Unde illa eruptio? Ex recordatione scilicet Scripturarum, quas retro revolverat, ex contemplatione sacramentorum, quae supra disseruerat in fidem Christi, ex lege venientem.

PL 2, 507B

しかるに彼はこう叫ぶ——「おお、神の豊かさと知恵の深さよ、その道はいかに究めがたいことか」。この叫びはどこから来るのか。それはまさに、彼が遡って繰り返し読んでいた聖典の想起から、また彼が先に、律法から来てキリストの信仰へと至る秘義について論じていたその観照から来るのである。

21

Haec si Marcion de industria non erasit, quid apostolus ejus exclamat, nullas intuens divitias Dei tam pauperis et egeni quam qui nihil condidit, nihil praedicavit, nihil denique habuit, ut qui in aliena descendit?

PL 2, 507C

もしマルキオンがこれらを故意に削り取らなかったのだとすれば、彼の使徒〔パウロ〕は何を叫んでいるのか。何も創造せず、何も宣べ伝えず、ついには何も持たず、他人のもとへ降って来たにすぎない神の——これほどまでに貧しく乏しい神の——豊かさなど、まったく目にしていないというのに。

22

Sed enim et opes et divitiae Creatoris olim absconditae, nunc reseratae repromiserat (Is. XLV, 3): Et dabo illis thesauros occultos, invisibiles aperiam eis. Inde ergo exclamatum est: O profundum divitiarum et sapientiae Dei! cujus jam thesauri patebant.

PL 2, 507C

だが実際、創造主の富と財宝は、かつては隠されていたが、今は開かれるであろうと、かねてより約束されていた——「私は彼らに隠された宝を与え、見えない宝を彼らに開いて見せよう」(イザヤ45:3)。それゆえにこそ、「おお、神の豊かさと知恵の深さよ」という叫びが発せられたのである——その方の宝はすでに開かれつつあったのだから。

23

Id Esaiae, et sequentia de ejusdem prophetae instrumento (Is. XL, 13): Quis enim cognovit sensum Domini, aut quis consiliarius ejus fuit? Quis porrexit ei, et retribuetur illi? Qui tanta de Scripturis ademisti, quid ista servasti, quasi non et haec Creatoris?

PL 2, 507C

これはイザヤのものであり、続く言葉も同じ預言者の文書からのものである(イザヤ40:13)——「誰が主の心を知ったであろうか、あるいは誰がその方の相談役であったであろうか。誰がその方に何かを差し出して、その方から報いを受けるであろうか」。聖典からこれほど多くのものを取り去ったお前が、これらの言葉をなぜ残しておいたのか——あたかもこれらもまた創造主のものではないかのように。

24

Plane novi Dei praecepta videamus. Odio, inquit, habentes malum, et bono adhaerentes. Aliud est enim apud Creatorem. Auferte malum de vobis, et (Ps. XXXIII, 14) declina a malo, et fac bonum. Amore fraternitatis invicem affectuosi.

PL 2, 507D

では、はっきりと新しい神の掟なるものを見てみよう。彼は言う——「悪を憎み、善に固く結びつきながら」。というのも、創造主のもとにも同趣旨の別の言葉があるからである——「悪を汝らのうちから取り除け」、そして「悪から離れ、善を行え」(詩篇33:14)。「兄弟の愛によって互いに情愛深くあれ」。

25

Non enim id ipsum est: Diliges proximum tanquam te? Spe gaudentes; utique Dei: Bonum est enim (Ps. CXVII) sperare Dominum , quam sperare in magistratus. Pressuram sustinentes: Exaudiet enim (Ps. XIX, 1) te Dominus in die pressurae. Habes Psalmum.

PL 2, 508A

というのも、これは「お前は隣人を自分自身のように愛せよ」というのと同じことではないか。「希望において喜びながら」——それは当然、神への希望である——「主に望みを置くのは、高官に望みを置くよりも善いことである」(詩篇117篇)とあるとおりである。「艱難において耐え忍びながら」——「艱難の日に主はお前を聞き入れてくださるであろう」(詩篇19:1)。お前は詩篇を持っているのだ。

26

Benedicite, et nolite maledicere; quis hoc docebit, quam qui omnia benedictionibus condidit? Non altum sapientes, sed humilibus assentantes , ne sitis apud vos sapientes; vae enim audiunt per Esaiam (Is. V, 21).

PL 2, 508A

「祝福せよ、呪ってはならない」。万物を祝福によって創造した方のほかに、誰がこれを教えるであろうか。「高ぶった思いを抱かず、へりくだった者たちに心を合わせよ。自分自身の目に賢い者となってはならない」。というのも、そのような者たちはイザヤを通して『災いあれ』と言われているからである(イザヤ5:21)。

27

Malum pro malo nemini retribueritis; et (Levit. XIX, 18): Malitiae fratris vestri ne memineritis . Nec vosmetipsos ulciscentes: Mihi enim (Deut. XXXII, 35) vindictam, et ego vindicabo, dicit Dominus.

PL 2, 508A

「誰に対しても悪を悪で報いてはならない」、そして「汝らの兄弟の悪意を記憶に留めてはならない」(レビ記19:18)。「また自分自身で報復してはならない」——「報復は私のものであり、私が報復する、と主は言われる」(申命記32:35)。

28

Pacem cum omnibus hominibus habetote; ergo et legalis talio non retributionem injuriae permittebat, sed inceptionem metu retributionis conprimebat. Merito itaque totam Creatoris disciplinam principali praecepto ejus conclusit: Diliges proximum tanquam te.

PL 2, 508B

「すべての人々と平和を保て」。したがって、律法の同害報復もまた、不正への報復を許していたのではなく、報復への恐れによって、不正の始まりそのものを抑え込んでいたのである。それゆえ彼が、創造主の教え全体を、その第一の掟によって——「お前は隣人を自分自身のように愛せよ」によって——締めくくったのは当然である。

29

Hoc Legis supplementum si ex ipsa Lege est, quis sit Deus Legis jam ignoro (metuo ne deus Marcionis); si vero Evangelium Christi hoc praecepto adimpletur, Christi autem non est Creatoris, quo jam contendimus?

PL 2, 508B

もしこの律法の補いが律法そのものから来ているのなら、律法の神が誰であるのか、私はもはや分からなくなってしまう(マルキオンの神ではないかと恐れる)。だがもし、キリストの福音がこの掟によって満たされるのであり、しかもキリストは創造主のものではないのだとすれば、我々はもういったい何を争っているのか。

30

Dixerit Christus, an non: Ego non veni legem dissolvere, sed implere (Matth. V, 17)? Frustra de ista sententia neganda Ponticus laboravit. Si Evangelium Legem non adimplevit, ecce Lex Evangelium adimplevit.

PL 2, 508B

キリストはこう言ったのか、それとも言わなかったのか——「私は律法を廃するために来たのではなく、成就するために来たのである」(マタイ5:17)。ポントスの男は、この言葉を否定しようと無駄に骨を折った。もし福音が律法を成就しなかったのだとすれば、見よ、律法が福音を成就したのである。

31

Bene autem quod et in clausula tribunal Christi comminatur, utique judicis et ultoris, utique Creatoris; illum certe constituens promerendum, quem intentat timendum, etiamsi alium praedicaret.

PL 2, 508C

さらによいことに、彼は結びにおいてキリストの裁きの座をもって脅している——それはまさしく裁く者にして報復する者、すなわち創造主の裁きの座にほかならない。たとえ彼が別の神を宣べ伝えていたのだとしても、彼が恐れられるべき方として示すその当の方こそ、まさしくその好意を得るべき方として立てているのである。

Liber V, Caput XV

第V巻 第XV章PL 2, 508C
1

Brevioribus quoque Epistolis non pigebit intendere: est sapor et in paucis. Occiderant Judaei prophetas suos.

PL 2, 508C

より短い書簡にも目を向けるのは惜しくない。わずかなもののうちにも味わいはある。ユダヤ人は自分たちの預言者を殺した。

2

Possum dicere: Quid ad apostolum Dei alterius, et quidem optimi, qui nec suorum delicta damnare dicatur, quique et ipse prophetas eosdem destruendo quodammodo perimat?

PL 2, 508C

私はこう言うことができる。別の神、しかも至善の神とされる神の使徒〔パウロ〕にとって、それが何だというのか。この神は、自分に属する者たちの罪さえ断罪しないと言われていながら、その神自身、かの預言者たちを廃することによっていわば彼らを殺しているというのに。

3

Quid enim mali admisit apud illum Israel, si occidit quos et ille reprobavit? si prior inimicam in eos sententiam statuit? Deliquit autem apud Deum ipsorum. Is exprobravit iniquitatem, ad quem pertinet laesus; certe quivis alius, quam adversarius laesi.

PL 2, 508C

それでは、イスラエルはかの神のもとで、いったい何の悪を犯したというのか。彼らが殺したのは、かの神自身も退けていた者たちであったのに。かの神の方が先に、その預言者たちに対して敵意ある宣告を下していたのに。だが〔イスラエルが〕罪を犯したのは、彼ら自身の神に対してである。不義を咎めたのは、害を被った者が属するその方であった。少なくとも、害を被った者の敵対者ではない、誰か他の者であるに決まっている。

4

Sed nec onerasset illos, imputando etiam Domini necem, qui et Dominum interfecerunt, dicendo, et prophetas suos; licet suos adjectio sit haeretici. Quid enim tam acerbum, si alterius Dei praedicatorem Christum interemerunt, qui sui Dei prophetas contrucidaverunt?

PL 2, 508D

だが〔そうであれば使徒は〕、主の死をも彼らに帰することによって——すなわち、主をも殺した者たちについて『そして彼ら自身の預言者たちも』と言うことによって——彼らの罪を重くしたことにはならなかったはずである。もっとも『彼ら自身の』という付加は異端者の手になるものであるが。自分たちの神の預言者たちを虐殺した者たちが、別の神を宣べ伝える者であるキリストを殺したとして、いったいそれがどれほど痛烈な罪だというのか。

5

Status autem exaggerationis, quod et Dominum et famulos ejus peremissent. Denique, si alterius Dei Christum, alterius prophetas peremerunt, aequavit impietates, non exaggeravit.

PL 2, 509A

だが、加重〔の論〕が成り立つのは、彼らが主とその僕たちの両方を殺したという場合である。つまり、もし彼らが一方の神のキリストを、他方の神の預言者たちを殺したのだとすれば、〔使徒は〕不敬の罪を等しいものとしたのであって、加重したのではないことになる。

6

Aequanda autem non fuit; ergo exaggerari non potuit, nisi in eumdem Dominum commissa, ex utroque titulo. Ergo ejusdem Dei Christus et prophetae. Quam autem sanctitatem nostram voluntatem Dei dicat, ex contrariis quae prohibet, agnosceres.

PL 2, 509A

しかし〔両者の罪は〕等しいものとされるべきではなかった。それゆえ、両方の名目のもとに同じ主に対して犯された罪でなければ、〔その罪は〕加重されえなかったはずである。ゆえに、キリストと預言者たちは同じ神に属する。ところで、〔使徒が〕我々のいかなる聖性を神の御旨と呼んでいるのかは、彼が禁じている正反対の事柄から知られよう。

7

Abstinere inquit, a stupro, non a matrimonio. Scire unumquemque suum vas in honore tractare. Quomodo? Dum non in libidine, qua gentes; libido autem nec apud gentes matrimonio adscribitur, sed extraordinariis, et non naturalibus et portentosis.

PL 2, 509A

使徒は言う。『淫行から離れよ』、婚姻からではない。『おのおの自分の器を尊びつつ扱うことを知れ』と。どのようにしてか。異邦人のような情欲によらないことによってである。ところで情欲は、異邦人のもとでさえ婚姻に帰せられることはなく、常軌を逸した、自然に反する、怪異な行いに帰せられるのである。

8

Sanctitas luxuriae est turpitudini quoque et immunditiae contraria, quae non matrimonium excludat, sed libidinem; quae vas nostrum in honore matrimonii tractet.

PL 2, 509B

聖性とは、放縦にも、また醜悪と不浄にも対立するものであり、婚姻を排するのではなく情欲を排するものであって、我々の器を婚姻という尊厳のうちに扱わせるものである。

9

Hunc autem locum, salva alterius, id est plenioris sanctitatis praelatione, tractaverim, continentiam et virginitatem nuptiis anteponens, sed non prohibitis; destructores enim Dei nuptiarum, non sectatores castitatis retundo.

PL 2, 509B

この箇所を私は、もう一つの、すなわちより充溢した聖性の優位を保ちつつ扱ってきた。節制と童貞とを婚姻に優先させながらも、婚姻を禁じられたものとはしなかったのである。なぜなら、私が打ち破るのは神の定めた婚姻を破壊する者たちであって、貞潔を追い求める者たちではないからである。

10

Ait eos qui remaneant in adventum Christi, cum eis qui mortui in Christo primi resurgent, quod in nubibus auferentur in aerem obviam Domino.

PL 2, 509B

〔使徒は〕言う。キリストの到来のときまで生き残る者たちは、キリストにあって死んで先に甦る者たちと共に、雲に乗せられて空中に、主を迎えに運び去られるであろう、と。

11

Agnosco his jam tunc prospectis mirari substantias coelestes ipsam Hierusalem quae sursum est (Gal. IV, 26), et per Isaiam (Is. LX, 8) pronuntiare; Quinam huc velut nubes volant, tamquam columbae cum pullis ad me?

PL 2, 509B

私は認める。これらのことは既にそのとき見通されていたのであり、上にあるかのエルサレム自身が(ガラテヤ4:26)天上の実体たちに驚嘆し、イザヤを通して(イザヤ60:8)こう告げるのだ、と。『雲のごとくここへ飛んで来るこの者たちは誰か、雛を連れた鳩のように私のもとへ』と。

12

Hunc ascensum si Christus nobis praeparavit, erit ille Christus de quo Osee (Am. IX, 6): Qui ascensum suum aedificat in coelos, utique sibi et suis. Exinde, a quo sperabo nunc, nisi a quo haec audivi?

PL 2, 509C

もしこの上昇をキリストが我々のために備えたのであれば、それは、ホセアが語ったところの(アモス9:6)かのキリストであろう。『おのれの上昇を天に築く者、それはまさに自分自身と自分の者たちのためである』と。そこで今、私は誰に望みを置くべきか、私がこれらのことを聞いた、その方以外の誰に。

13

Quem spiritum prohibet exstingui? et quas prophetias vetat nihili haberi? utique non Creatoris spiritum, nec Creatoris prophetias secundum Marcionem; quae enim destruxit, ipse jam exstinxit, et nihil fecit, nec potest prohibere quae nihili fecit.

PL 2, 509C

〔使徒が〕消してはならないと禁じるのは、いかなる霊であるか。そして、無に等しいものと見なしてはならないと禁じるのは、いかなる預言であるか。マルキオンによれば、それは決して創造主の霊でも、創造主の預言でもない。というのも、彼〔マルキオン〕自身がそれらを廃したことによって、既にそれらを消し去り、無きものとしてしまったのであり、自分が無きものとしてしまったものを、消すなと禁じることなど、できはしないからである。

14

Ergo incumbit Marcioni exhibere hodie apud Ecclesiam suam exinde spiritum dei sui qui non sit exstinguendus, et prophetias quae non sint nihili habendae.

PL 2, 509C

それゆえ、マルキオンには、今日その教会において、消されるべきではない彼の神の霊と、無に等しいものと見なされるべきではない預言とを、示す責務がある。

15

Et si exhibuit quod putat, sciat nos quodcumque illud ad formam spiritalis et propheticae gratiae atque virtutis provocaturos, ut et futura praenuntiet, et occulta cordis revelet, et sacramenta edisserat.

PL 2, 509C

そして、もし彼が自分の思うところのものを示したとしても、それが何であれ、我々はそれを霊的かつ預言的な恩寵と力の規範に照らして問いただすであろうことを、彼は知るがよい——すなわち、それが未来のことを予告し、心の隠された事柄を明かし、秘義を説き明かすかどうかを。

16

Cum nihil tale protulerit ac probarit, nos proferemus et spiritum et prophetias Creatoris, secundum ipsum praedicantes.

PL 2, 510A

彼がそのようなものを何一つ差し出すことも証明することもできない以上、我々は、創造主に即して宣べ伝えつつ、創造主の霊と預言とを差し出そう。

17

Atque ita constabit Apostolus de quibus dixerit, de eis scilicet quae futura erant in Ecclesia ejus dei, qui dum est, spiritus quoque ejus operatur, et promissio celebratur.

PL 2, 510A

そしてこうして、使徒がいかなる事柄について語ったのかが明らかになるであろう。すなわち、かの神の教会において将来起こるはずであった事柄についてであり、その神が存在する限り、その神の霊もまた働き、約束もまた執り行われるのである。

18

Age nunc, qui salutem carnis abnuitis, et si quando corpus in hujusmodi praenominatur, aliud nescio quid interpretamini illud, quam substantiam carnis; quomodo Apostolus omnes in novis substantiis, certis nominibus distinxit, et omnes in uno voto constituit salutis, optans ut spiritus noster et corpus et anima sine querela in adventum Domini et salutificatoris nostri Christi conserventur?

PL 2, 510A

よろしい、では——肉の救いを否む諸君よ、このような文脈で『肉体』という語が用いられるときも、諸君はそれを肉の実体以外の何やら知れぬものと解釈しているのだが——使徒がどのようにしてすべてを新しい諸実体のうちで確かな名によって区別し、しかもすべてを救いという一つの願いのうちに定めたかを見よ。彼はこう望んでいる。『我々の霊も肉体も魂も、我々の主にして救い主なるキリストの到来のときまで、非難されるところなく保たれるように』と。

19

Nam et animam posuit et corpus, tam duas res quam diversas: licet enim et animae corpus sit aliquod suae qualitatis, sicut et spiritus; cum tamen et corpus et anima distincte nominantur, habet anima suum vocabulum proprium, non egens communi vocabulo corporis; id relinquitur carni, quae non nominata proprio, communi utatur necesse est.

PL 2, 510A

というのも、彼は魂も肉体も置いたのであって、それは二つの事柄であると同時に、互いに異なる事柄でもある。もっとも、魂にもまた、霊と同様に、それ自身の性質に応じたある種の肉体があるとはいえ、それでもなお、肉体と魂とが別々に名指されている以上、魂はそれ固有の名称を持ち、肉体という共通の名称を必要としない。その〔共通の名称という〕ものは肉に残される。肉は固有の名で名指されていない以上、必然的に共通の名称を用いなければならないのである。

20

Etenim aliam substantiam in homine non video post spiritum et animam, cui vocabulum corporis accommodetur, praeter carnem. Hanc totiens in corporis nomine intelligens, quotiens non nominatur; multo magis hic, cum quae dicitur corpus, suo nomine appellatur.

PL 2, 510B

実に、私は人間のうちに、霊と魂の他に、肉体という呼称が当てられうるような実体を、肉の他には見出さない。私はこの肉を、それが〔固有の名で〕名指されない場合には、常に『肉体』という名のうちに理解している。まして、〔ここのように〕『肉体』と言われるものが、その〔固有の〕名で呼ばれている場合には、なおさらのことである。

Liber V, Caput XVI

第V巻 第XVI章PL 2, 510B
1

(In Ep. II ad Thess.) Cogimur quaedam identidem iterare, ut cohaerentia eis confirmemus. Dominum et hic retributorem utriusque meriti, dicimus circumferri ab Apostolo, aut Creatorem, aut (quod nolit Marcion) parem Creatoris, apud quem justum sit afflictatoribus nostris rependi afflictationem, et nobis qui afflictemur requietem, in revelatione Domini Jesu venientis a coelo cum angelis virtutis suae, et in flamma ignis.

PL 2, 510B

(二テサロニケ書について)我々は、これらと連なりを固めるために、同じことを繰り返さざるをえない。ここでもまた、双方の功罪に報いを返す方としての主が使徒によって語られていると、我々は言う。それは創造主か、あるいは(マルキオンの欲しないところであるが)創造主に等しい者かのいずれかである。その方のもとでは、我々を苦しめる者たちには苦しみが、苦しめられている我々には安らぎが返されるのが正しいのであり、それは、主イエスがその力ある天使たちと共に天から、また燃える炎のうちに来られるという啓示においてである。

2

Sed flammam et ignem delendo haereticus exstinxit, ne scilicet nostratem Deum faceret. Lucet tamen vanitas liturae.

PL 2, 510C

しかし異端者は、炎と火とを抹消することによってそれを消し去った。それはもちろん、〔その主を〕我々の神としないためである。だが、その塗り消しの空しさは明らかである。

3

Cum enim ad ultionem venturum scribat Apostolus Dominum exigendam de eis qui Deum ignorent, et qui non obaudiant Evangelio, quos ait poenam luituros, exitialem, aeternam a facie Domini, et a gloria valentiae ejus; sequitur ut flammam ignis inducat, scilicet veniens ad puniendum; ita et in hoc, nolente Marcione, crematoris Dei Christus est, et in illo Creatoris est, quod etiam de ignorantibus Dominum ulciscitur, id est de ethnicis.

PL 2, 510C

というのも、使徒は、神を知らぬ者たち、また福音に従わぬ者たちに対して主が報復のために来られるであろうと書いており、彼らは主の御顔とその力の栄光から、破滅的で永遠の刑罰を受けるだろうと言っているからである。そこから、燃える炎が持ち込まれる、すなわち罰するために来られるということが帰結する。かくしてこの点においても、マルキオンの欲しないところであるが、キリストは焼き尽くす神のキリストであり、その点において創造主のキリストでもある。なぜなら、主を知らない者たち、すなわち異邦人たちにさえ報復するからである。

4

Seorsum enim posuit Evangelio non obaudientes, sive christianos peccatores, sive Judaeos. Porro de ethnicis exigere poenas, qui Evangelium forte non norint, non est Dei ejus qui naturaliter sit ignotus, nec usquam nisi in Evangelio sit revelatus, non omnibus scibilis.

PL 2, 511A

というのも、彼は福音に従わない者たち——キリスト教徒の罪人であれ、ユダヤ人であれ——を別に立てているからである。さらに、福音をおそらくは知らずにいる異邦人たちから刑罰を取り立てることは、生まれつき知られておらず、福音のうちにしか啓示されておらず、すべての人に知られうるものではない、あの神に属することではない。

5

Creatori autem etiam naturali agnitio debetur ex operibus intelligendo, et exinde in pleniorem notitiam requirendo. Illius est ergo etiam ignorantes Deum plectere, quem non liceat ignorari.

PL 2, 511A

しかし創造主に対しては、その業を通して理解することによる自然な認識が負われるべきものであり、そこからより充全な知識を求めることも同様である。それゆえ、神を知らない者たちを罰することもまた、まさにその方——それを知らずにいることが許されないその方——に属することなのである。

6

Ipsum quod ait: A facie Domini et a gloria valentiae ejus, verbis usus Esaiae (Is. II, 19): ex ipsa caussa eumdem sapit Dominum consurgentem, ut comminuat terram.

PL 2, 511A

彼が『主の御顔から、またその力の栄光から』と言っているまさにその句は、イザヤの言葉を用いたものであり(イザヤ2:19)、その理由からしてまさに、地を打ち砕くために立ち上がるあの同じ主を示唆しているのである。

7

Quis autem est homo delicti, filius perditionis, quem revelari prius oportet ante Domini adventum, extollens se super omne quod Deus dicitur, et omnem religionem; confessurus in templo Dei et Deum se jactaturus?

PL 2, 511A

ところで、罪の人、滅びの子とは何者か。主の到来に先立って現れねばならぬ者、神と呼ばれるすべてのもの、またあらゆる宗教の上に自らを高める者、神の神殿において自らを表明し、自らを神と誇示するであろう者とは。

8

Secundum nos quidem Antichristus, ut docent veteres et novae prophetiae; ut Joannes apostolus, qui jam antichristos dicit (I Joan. IV, 1, 2) processisse in mundum, praecursores Antichristi spiritus, negantes Christum in carne venisse, et solventes Jesum, scilicet in Deo Creatore.

PL 2, 511B

我々によれば、それはまさしく反キリストである。古き預言も新しき預言もそう教えている。使徒ヨハネが既に、反キリストたちが世に出て来たと言っているとおりである(一ヨハネ4:1、2)——それは反キリストの先駆けたる霊どもであり、キリストが肉において来たことを否み、イエスを、すなわち創造主なる神のもとにあるイエスを、解体する者たちである。

9

Secundum vero Marcionem, nescio, ne Christus sit Creatoris: nondum enim venit apud illum. Quisquis est autem ex duobus, quaero, cur veniat in omni virtute et signis et ostentis mendacii?

PL 2, 511B

だがマルキオンによれば、私には分からない——それが創造主のキリストであるのかどうか。なぜなら、彼〔マルキオン〕のもとでは、〔創造主のキリストは〕未だ来ていないからである。ところで、この二人のうちいずれであるにせよ、私は問いたい。なぜその者は、あらゆる力と、しるしと、偽りの前兆とをもって来るのか。

10

Propterea, inquit, quod dilectionem veritatis non susceperint, ut salvi essent; et propter hoc erit eis instinctum fallaciae, ut judicentur omnes qui non crediderunt veritati, sed consenserunt iniquitati.

PL 2, 511B

使徒は言う、『彼らは、救われるために真理への愛を受け入れなかった。それゆえ彼らには欺きの働きが送り込まれるであろう。それは、真理を信じず不義に同意したすべての者が裁かれるためである』と。

11

Igitur si Antichristus est secundum Creatorem, Deus erit Creator, qui eum mittit ad impingendos eos in errorem, qui non crediderunt veritati ut salvi fierent, ejusdem erit veritas et salus, qui ex submissu erroris ulciscitur, id est Creatoris, cui et competit zelus ipse errore decipere quos veritate non cepit.

PL 2, 511C

それゆえ、もし反キリストが創造主によるものであるならば、彼を送って、真理を信じず救われようとしなかった者たちを誤りへと突き落とす神は、創造主であることになろう。そして真理と救いもまた、誤りを送り込むことによって報復するその同じ方に——すなわち創造主に——属することになろう。真理によって捕えられなかった者たちを誤りによって欺くという、まさにその熱情もまた、彼〔創造主〕にこそふさわしいのである。

12

Si vero non est antichristus secundum nos, ergo Christus est Creatoris secundum Marcionem. Et quale erit ut ad ulciscendam veritatem suam, Christum Creatori submittat?

PL 2, 511C

だがもし、我々の言うような反キリストではないとすれば、マルキオンによれば、それは創造主のキリストであることになろう。だが、自らの真理のために報復するのに、キリストを創造主に服させるとは、いったいどのようなことであろうか。

13

Sed et si de Antichristo consentit, proinde dixerim, quale est, ut illi Satanas angelus Creatoris sit necessarius, et occidatur ab eo, habens fallaciae operatione fungi Creatori?

PL 2, 511C

だがもし〔マルキオンが〕反キリストについては同意するのであれば、私は同様にこう言おう。かの神〔マルキオンの神〕にとって創造主の天使サタンが必要とされ、しかもそのサタンがかの神によって滅ぼされる——欺きの働きを創造主のために果たさねばならぬ者でありながら——とは、いったいどういうことか。

14

In summa, si indubitatum est ejus esse et angelum, et veritatem, et salutem, cujus et ira, et aemulatio, et fallaciae immissio adversus contemptores et desultores, etiam adversus ignorantes (ut jam et Marcion de gradu cedat, Deum quoque zeloten concedens), quis dignius irascetur?

PL 2, 512A

要するに、もし天使も、真理も、救いも、その方に属することが疑いないのであれば——怒りも、熱情も、〔真理を〕蔑ろにする者や離反する者に対する、さらには知らぬ者たちに対してさえもの、欺きの送り込みも、その方に属することが疑いないのであれば——(ここでマルキオンもすでに一歩を譲り、神もまた熱情する神であることを認めるとして)、いったい誰がより正当な理由をもって怒るであろうか。

15

Puto, qui a primordio rerum naturam operibus, beneficiis, plagis, praedicationibus, testibus ad agnitionem sui praestruxit, nec tamen agnitus est; an qui semel unico Evangelii instrumento, et ipso incerto, nec palam alium Deum praedicante, productus est?

PL 2, 512A

私が思うに、事物の初めから、業によって、恩恵によって、災いによって、宣べ伝えによって、証人たちによって、自然〔本性〕を自らの認識へと予め備えていながら、それでも認められなかった方であろうか。それとも、ただ一度、福音というただ一つの証書によって——しかもその証書自体が不確かであり、公然と別の神を宣べ伝えてもいない——現れ出た方であろうか。

16

Ita cui competit vindicta, et competet materia vindictae: Evangelium dico, et veritas, et salus. Jubere autem operari eum qui velit manducare, ejus disciplina est qui bovi trituranti os liberum jussit.

PL 2, 512A

こうして、報復がふさわしい者にこそ、報復の拠りどころもふさわしいものとなろう。すなわち福音であり、真理であり、救いである。ところで、食べようとする者には働くよう命じること、それは、脱穀する牛の口を自由にせよと命じた、あの方の教えなのである。

Liber V, Caput XVII

第V巻 第XVII章PL 2, 512B
1

Ecclesiae quidem veritate Epistolam istam ad Ephesios habemus emissam (In Ep. ad Eph. I et II), non ad Laodicenos ; sed Marcion ei titulum aliquando interpolare gestiit, quasi et in isto diligentissimus explorator.

PL 2, 512B

教会の伝える真理によれば、我々はこの書簡をエフェソ人に宛てて出されたものとして受け継いでいるのであって(エフェソ1、2)、ラオディキア人にではない。ところがマルキオンは、あたかもこの点でも至って念入りな探究者であるかのように、かつてその表題に手を入れようとした。

2

Nihil autem de titulis interest, cum ad omnes Apostolus scripserit, dum ad quosdam; certe tamen eum Deum praedicans in Christo, cui competunt quae praedicantur.

PL 2, 512B

しかし表題のことは何ら重要ではない。使徒は、ある人々に宛てて書きながら、実にすべての人に宛てて書いたのだから。とはいえ確かに、彼はキリストにおいてかの神を宣べ伝えているのであり、宣べ伝えられる事柄はその神にこそふさわしい。

3

Cui ergo competent secundum boni existimationem, quam proposuerit in sacramento voluntatis suae, in dispensationem adimpletionis temporum (ut ita dixerim, sicut verbum illud in graeco sonat) recapitulare (id est, ad initium redigere, vel ab initio recensere) omnia in Christum, quae in coelis, et quae in terris; nisi cujus erunt omnia ab initio, etiam ipsum initium, a quo et tempora et temporum adimpletiones, dispensatio, ob quam omnia ad initium recensentur in Christo?

PL 2, 512B

それでは、御自らの御旨の秘義において立てた善についての見積もりに従い、時の充満の配剤のうちに——いわばギリシア語のその語が響くとおりに言うなら——天にあるものも地にあるものも万物をキリストにおいて一つに集める(すなわち、初めへと連れ戻す、あるいは初めから取り調べ直すこと)ことは、いったい誰にこそふさわしいのか。万物が初めからその方のものであり、そこから時も時の充満も、そして万物が初めへとキリストにおいて取り調べ直される所以の配剤もが由来する、その初め自体すらもその方のものであるような方を除いては。

4

Alterius autem Dei, quod initium, id est unde, cujus opus nullum? quae tempora sine initio? quae adimpletio sine temporibus? quae dispensatio sine adimpletione? denique, quid in terris egit jam olim, ut longa aliqua temporum adimplendorum dispensatio reputetur, ad recensenda omnia in Christo, etiam quae in coelis?

PL 2, 512C

しかしもう一方の神については、その初め、すなわちその由来する所はどこか。その業は何一つないというのに。初めなき時とは何か。時なき充満とは何か。充満なき配剤とは何か。そして最後に、彼が地上でかつて何を行ったというのか、天にあるものすらも含めて万物がキリストにおいて取り調べ直されるための、時を満たすという長い配剤があったと見なされるほどに。

5

Nec in coelis autem res ab altero actas existimabimus quaecumque sunt, quam ab eo, a quo et in terris acta omnibus constat.

PL 2, 512C

また天にある事柄についても、それがいかなるものであれ、地上での出来事がその方によってなされたと万人に知られているのと異なる、もう一方の方によってなされたと我々が考えることはない。

6

Quod si non capit alterius omnia ista deputari ab initio quam Creatoris, quis credet ab alio ea recenseri in Christum alium et non a suo auctore, et in suum Christum? Si Creatoris sunt, diversa sint necesse est a diversa Deo. Si diversa, utique contraria.

PL 2, 513A

もしこれらすべてが、初めから創造主以外の方のものと見なされることが成り立たないのなら、それらが別の方によって、別のキリストへと取り調べ直されるのであって、それら本来の創造者によって、それら本来のキリストへとではないと、いったい誰が信じようか。もしそれらが創造主のものであるなら、それらは必然的に、異なる神とは別のものである。別のものであるなら、当然にも相反するものである。

7

Quomodo ergo contraria recenseantur in eum a quo denique destruuntur? Nam et sequentia quem renuntiant Christum, cum dicit, Ut simus in laudem gloriae nos qui praesperavimus in Christum?

PL 2, 513A

それでは、相反するものが、結局それによって滅ぼされる当の方へと、どうして取り調べ直されようか。実に続く言葉も、「我々はキリストにあらかじめ望みをかけていた者として、その栄光の誉れとなるために」と言うとき、いったいどのキリストを告げているのか。

8

Qui enim praesperasse potuerunt, id est, ante sperasse in Deum, quam venisset; nisi Judaei, quibus Christus praenuntiabatur ab initio? qui ergo praenuntiabatur, ille et praesperabatur.

PL 2, 513A

というのも、彼が来る前に神へあらかじめ望みをかけていた、すなわち先んじて望みをかけていた者たちとは、いったい誰でありえたか。初めからキリストを予め告げ知らされていたユダヤ人たちを除いては。したがって、予め告げ知らされていたその方こそ、あらかじめ望みをかけられていたのである。

9

Atque adeo hoc ad se, id est, ad Judaeos refert, ut distinctionem faciat, conversus ad nationes: In quo et vos cum audissetis sermonem veritatis, Evangelium, in quo credidistis, et signati estis Spiritu promissionis ejus sancto. Cujus promissionis?

PL 2, 513A

そしてかくして彼はこのことを自分自身に、すなわちユダヤ人たちに関わらせ、区別をつけるために、異邦人たちに向き直って言う。「その方において、汝らもまた、真理の言葉、すなわち汝らが信じた福音を聞いたとき、その約束の聖なる霊によって証印を押された。」いかなる約束であるか。

10

Factae per Joelem (Joel II): In novissimis diebus effundam de meo spiritu in omnem carnem; id est, et in nationes. Ita et Spiritus et Evangelium in eo erit Christo, qui praesperabatur, dum praedicabatur.

PL 2, 513B

それはヨエルを通してなされた約束である(ヨエル2)。「終わりの日々に、私は私の霊のうちから、すべての肉に注ぎ出すであろう」、すなわち異邦人にも〔注ぐ〕、ということである。かくして霊も福音も、宣べ伝えられている間あらかじめ望みをかけられていた、あのキリストのうちにあることになる。

11

Sed et Pater gloriae ille est, cujus Christus rex gloriae canitur in Psalmo ascendens (Ps. XXIII, 10): Quis est iste rex gloriae? Dominus virtutum ipse est rex gloriae.

PL 2, 513B

さらに、栄光の父とはまさにその方であり、その方のキリストが、昇りゆく者として、詩篇において栄光の王と歌われている(詩篇23:10)。「この栄光の王とは誰か。諸力の主、この方こそ栄光の王である。」

12

Ab illo spiritus sapientiae optatur, apud quem haec quoque spiritalium species enumerantur inter septem spiritus per Esaiam (Is. XI).

PL 2, 513B

知恵の霊が願い求められるのはその方からであり、その方のもとでこそ、この種の霊的な諸相もまた、イザヤを通して七つの霊のうちに数え上げられている(イザヤ11)。

13

Ille dabit illuminatos cordis oculos, qui etiam exteriores oculos luce ditavit, cui displicet caecitas populi (Is. XLII, 19): Et quis caecus, nisi pueri mei? Et: Excaecati sunt famuli Dei.

PL 2, 513B

その方こそ、心の目を照らされたものとして与えるであろう。外なる目にも光を富ませたのはその方であり、民の盲目はその方の意に反する(イザヤ42:19)。「私の僕たちのほかに、いったい誰が盲目であろうか。」また「神の下僕たちは盲目にされた。」

14

Apud illum sunt et divitiae haereditatis in sanctis, qui eam haereditatem ex vocatione nationum repromisit (Ps. II, 8): Postula de me, et dabo tibi gentes haereditatem tuam.

PL 2, 513C

聖徒たちのうちにある嗣業の富もまたその方のもとにあり、その方は異邦人の召命によるその嗣業を約束された(詩篇2:8)。「私に求めよ、そうすれば私は諸国民をお前の嗣業として与えよう。」

15

Ille inoperatus est in Christum valentiam suam, suscitando eum a mortuis, et collocando eum ad dexteram suam, et subjiciendo omnia, qui et dixit (Ps. CIX): Sede ad dexteram meam, donec ponam inimicos tuos scabellum pedum tuorum.

PL 2, 513C

その方こそ、キリストのうちに御自らの力を働かせ、彼を死者たちの中から甦らせ、御自らの右に据え、万物を服従させた方であり、また「わが右に座せよ、私がお前の敵どもをお前の足台とするまで」と言われた方である(詩篇109)。

16

Quia et alibi spiritus ad Patrem de Filio (Ps. VIII, 7): Omnia subjecisti sub pedibus ejus. Si ex his alius deus et alius christus infertur quae recognoscuntur in Creatore, quaeramus jam Creatorem.

PL 2, 513C

というのも、他の箇所でも霊は父に向かって子について語っているからである(詩篇8:7)。「汝は万物を彼の足の下に服従させた。」もしこれらの事柄——創造主のうちに認められる事柄——から、別の神、別のキリストが導き出されるというのなら、では今こそ創造主を尋ね求めてみようではないか。

17

Plane puto invenimus, cum dicit: Illos delictis mortuos, in quibus ingressi erant, secundum aevum mundi hujus, secundum principem potestatis aeris hujus , qui operatur in filiis incredulitatis. Sed mundum non potest et hic pro Deo mundi Marcion interpretari.

PL 2, 513C

確かに、我々は見出したと思う。彼がこう言うときである。「彼らは罪のうちに死んでいた者たちであり、その罪のうちを、この世界のこの時代に従い、この空の権力の支配者、すなわち不信の子らのうちに働く者に従って、歩んでいたのである。」しかしここでもマルキオンは「世界」を「世界の神」の意に解することはできない。

18

Non enim simile est creatum creatori, factum factori, mundus Deo. Sed nec princeps potestatis aeris dicetur, qui est princeps potestatis saeculorum. Numquam enim praeses superiorum de inferioribus notatur, licet et inferiora ipsi deputentur.

PL 2, 513D

というのも、造られたものは造る者と、作られたものは作る者と、世界は神と、似ているわけではないからである。また、諸々の世々の権力の支配者である方が、この空の権力の支配者と呼ばれることもありえない。というのも、より低きものが彼に帰せられるとしても、より高きものを司る方が、より低きものによって呼び表されることは決してないからである。

19

Sed nec incredulitatis operator videri potest, quam ipse potius a Judaeis et a nationibus patitur. Sufficit igitur, si haec non cadunt in Creatorem. Si autem et est in quem magis competant, utique magis hoc Apostolus sciit. Quis iste?

PL 2, 514A

また彼は不信を働かせる者と見なされることもできない。むしろ彼こそが、ユダヤ人からも異邦人からも不信を被る側なのである。それゆえ、これらの事柄が創造主に当てはまらないというだけで十分である。しかし、もしこれらの事柄がよりふさわしく当てはまる相手がいるのなら、使徒はそのことをなおのことよく知っていたはずである。それは誰か。

20

Sine dubio ille, qui ipsi Creatori filios incredulitatis obstruit, aere isto potitus, sicut dicere eum propheta refert (Is. XIV, 14): Ponam in nubibus thronum meum, ero similis Altissimo.

PL 2, 514A

疑いなく、この空を手に入れて、創造主御自身から不信の子らを塞ぎ止めている、あの者である。預言者が伝えるところによれば、彼はこう言ったという(イザヤ14:14)。「私は雲の中に私の座を置き、至高者に等しくなろう。」

21

Hic erit diabolus, quem et alibi, (si tamen ita et Apostolum legi volunt) Deum aevi hujus agnoscemus. Ita enim totum saeculum mendacio divinitatis implevit. Qui plane si non fuisset, tunc haec in Creatorem spectasse potuissent.

PL 2, 514A

これこそ悪魔であろう。彼のことを我々は他の箇所でも——もし彼らが使徒〔の言葉〕もそのように読まれることを望むのであれば——「この時代の神」として認めることになる。彼はまさにこのようにして、世の全体を神性の偽りで満たしたのである。もしこの者が確かに存在しなかったのであれば、そのときこそ、これらの事柄は創造主に関わるものでありえたであろう。

22

Sed et in judaismo conversatus Apostolus, non quia interposuit de delictis, in quibus et nos omnes conversati sumus, ideo delictorum dominum et principem aeris hujus Creatorem praestat intelligi; sed quia in judaismo unus fuerat de filiis incredulitatis, diabolum habens operatorem, cum persequeretur Ecclesiam et Christum Creatoris.

PL 2, 514A

また、ユダヤ教のうちに身を置いていた使徒についても、彼が我々すべてもまたそのうちに身を置いていた罪について言い添えたからといって、そのために「罪の主にして、この空の支配者」を創造主と解すべきことにはならない。そうではなく、彼がユダヤ教のうちにあったとき、悪魔を働き手として持つ不信の子らの一人であったからであり、それは彼が教会と創造主のキリストを迫害していた間のことである。

23

Propter quod et iracundiae filii fuimus, inquit, sed natura. Ne, quia filios appellavit Judaeos Creator, argumentetur haereticus dominum irae Creatorem.

PL 2, 514B

「それゆえ我々もまた怒りの子であった、しかし本性によって」と彼は言う。創造主がユダヤ人たちを子と呼んだからといって、異端者が創造主を怒りの主であると論じることのないように、である。

24

Cum enim dicit: Fuimus natura filii iracundiae; Creatoris autem non natura sunt filii Judaei, sed adlectione patrum; irae filios ad naturam retulit, non ad Creatorem. Ad summam subjungens: Sicut et caeteri; qui utique filii Dei non sunt.

PL 2, 514B

というのも、彼が「我々は本性によって怒りの子であった」と言うとき——ユダヤ人が創造主の子であるのは本性によってではなく、父祖たちの選びによってである——彼は怒りの子であることを本性に帰したのであって、創造主に帰したのではないからである。そして最後に「他の者たちと同じように」と付け加えている。これらの者たちは、まさしく神の子ではないのである。

25

Apparet communi naturae omnium hominum et delicta et concupiscentias carnis, et incredulitatem, et iracundiam reputare, diabolo tamen captante naturam, quam et ipse jam infecit delicti semine inlato: Ipsius inquit, sumus factura conditi in Christo.

PL 2, 514B

彼が罪も、肉の欲望も、不信も、怒りも、すべての人間に共通の本性に帰していることは明らかである。もっとも、その本性を悪魔が付け狙っており、彼自身がすでに罪の種を植え付けることによってこれに感染させているのだが。「我々は、その方の作品であり、キリストにおいて創られた者である」と彼は言う。

26

Aliud est enim facere, aliud condere. Sed utrumque uni dedit. Homo autem factura Creatoris est. Idem ergo condidit in Christo, qui et fecit. Quantum enim ad substantiam, fecit; quantum ad gratiam, condidit.

PL 2, 514C

というのも、「作る」ことと「創る」ことは別のことだからである。しかし彼はその両方を同じ一者に帰した。ところで人間は創造主の作品である。したがって、キリストにおいて創った方は、作った方と同じ方である。すなわち実体に関しては彼は作り、恩寵に関しては彼は創ったのである。

27

Inspice et cohaerentia: Memores vos aliquando nationes in carne fuisse, appellabamini praeputium ab ea quae dicitur circumcisio in carne manu facta, quod essetis illo in tempore sine Christo, alienati a conversatione Israelis, et peregrini testamentorum et promissionis eorum, spem non habentes, et sine Deo in mundo.

PL 2, 514C

続く箇所も見よ。「汝らはかつて肉において異邦人であったことを覚えているであろう、手によって肉になされた割礼と呼ばれるものから無割礼と呼ばれていたことを。すなわち、汝らはその当時キリストなしに、イスラエルの市民権から疎外され、彼らの契約と約束についてはよそ者であり、希望を持たず、世界にあって神なき者であった。」

28

Sine quo autem Deo fuerunt nationes, et sine quo Christo? Utique eo, cujus erat conversatio Israelis, et testamenta, et promissio. At nunc, inquit, in Christo, vos qui eratis longe, facti estis prope in sanguine ejus. A quibus erant retro longe?

PL 2, 514C

しかし異邦人は、いかなる神なしに、いかなるキリストなしにあったのか。それは当然、イスラエルの市民権も、契約も、約束もその方のものであった、その方である。「しかし今や、キリストにおいて、かつて遠くにいた汝らも、彼の血によって近い者とされた」と彼は言う。彼らはかつて何から遠く隔たっていたのか。

29

A quibus supra dixit: a Christo Creatoris, a conversatione Israelis, a testamentis, a spe promissionis, a Deo ipso. Si haec ita sunt, ergo his prope fiunt nunc nationes in Christo, a quibus tunc longe fuerant.

PL 2, 514D

それは彼が先に述べたところのものからである。すなわち創造主のキリストから、イスラエルの市民権から、諸々の契約から、約束の希望から、神御自身から、である。もしこれらのことがそのとおりであるならば、異邦人は今やキリストにおいて、かつて遠く隔てられていたその同じものに近い者となるのである。

30

Si autem conversationi Israelis, quae est in religione Dei Creatoris, et testamentis, et promissioni, et ipsi Deo eorum, proximi sumus facti in Christo, ridiculum satis, si nos alterius Dei Christus de longinquo admovit Creatori.

PL 2, 515A

しかし、もし我々がキリストにおいて、創造主なる神の宗教のうちにあるイスラエルの市民権に、また諸々の契約に、約束に、そして彼らの神御自身に近い者とされたのであるなら、もう一方の神のキリストが我々を遠くから創造主へと近づけたのだとすれば、それは十分に滑稽なことである。

31

Meminerat Apostolus ita praedicatum de nationum vocatione ex longinquo vocandarum (Is. XLVI, 12): Qui longe erant a me, appropinquaverunt justitiae meae. Tam enim justitia, quam et pax Creatoris in Christo annuntiabatur, ut saepe jam ostendimus.

PL 2, 515A

使徒は、遠くから召されるべき異邦人たちの召命について、このように予告されていたことを記憶していた(イザヤ46:12)。「私から遠くにいた者たちが、私の正義に近づいた。」というのも、創造主の正義も平和も、我々がすでにしばしば示してきたとおり、キリストにおいて告げ知らされていたからである。

32

Itaque ipse est, inquit, pax nostra, qui fecit duo unum, judaicum scilicet populum, et gentilem, quod prope, et quod longe, soluto medio pariete inimicitiae, in carne sua.

PL 2, 515A

「それゆえ、彼自身こそが我々の平和であり、二つのもの〔すなわちユダヤの民と異邦の民〕、すなわち近い者と遠い者とを一つとし、敵意という隔ての壁を御自らの肉において解いた方である」と彼は言う。

33

Sed Marcion abstulit sua, ut inimicitiae daret carnem, quasi carnali vitio, non Christo aemulae. Sicubi alibi dixi, et hic, non Marrucine, sed Pontice, cujus supra sanguinem confessus es, hic negas carnem.

PL 2, 515A

しかしマルキオンは「御自らの」〔という語〕を取り去った。それは敵意に肉を与え、あたかも敵意がキリストに張り合うものではなく、肉的な悪徳であるかのようにするためである。私が他の箇所でも言ったとおり、ここでもまた言おう——マルルキヌス(カトゥッルスの詩の盗人)よ、ではなくポントスの男よ、お前は先には血を告白しておきながら、ここでは肉を否定している。

34

Si legem praeceptorum sententiis vacuam fecit, adimplendo certe legem (vacat enim jam Non adulterabis, cum dicitur: Nec videbis ad concupiscendum: vacat Non occides, cum dicitur: Nec maledices) ; adversarium legis de adjutore non potes facere.

PL 2, 515B

もし彼が律法をその戒めの文言から空しくしたのだとしても、それは確かに律法を成就することによってである(「姦淫するなかれ」はすでに空しくなっている、「欲情をもって見てはならない」と言われる以上。「殺すなかれ」も空しくなっている、「呪ってはならない」と言われる以上)。お前は律法の助け手を、律法の敵対者に変えることはできない。

35

Ut duos conderet in semetipso; qui fecerat, idem condens, secundum quod et supra: Ipsius enim factura sumus, conditi in Christo. In unum novum hominem faciens pacem. Si vere novum, vere et hominem, non phantasma.

PL 2, 515B

「それは彼が御自らのうちに二つのものを創るためであった」——作った方が同じくして創ったのであり、それは先に述べたとおりである。「我々はその方の作品であり、キリストにおいて創られた者である」と。「一人の新しい人へと平和を作りながら。」もし真に新しいのであれば、真に人でもあり、幻ではない。

36

Novum autem et nove natum ex virgine, Dei spiritu: ut reconciliet ambos Deo; et Deo, quem utrumque genus offenderat, et Judaicum et Gentile; In uno corpore, inquit, cum interfecisset inimicitiam in eo per crucem.

PL 2, 515B

しかも新しいのであり、また処女から神の霊によって新たに生まれたのである。「それは両者を神と和解させるためであった」——すなわち、ユダヤの種族も異邦の種族も、双方がその意に反していた神と、である——。「一つの肉体において」と彼は言う、「その中で敵意を十字架によって滅ぼして。」

37

Ita et hic caro corpus in Christo, quod crucem pati potuit. Hoc itaque adnuntiante pacem iis qui prope, et iis qui longe, accessum consecuti simul ad Patrem, jam non sumus peregrini, nec advenae, sed concives sanctorum, sed domestici Dei; utique ejus, a quo supra ostendimus alienos fuisse nos, et longe constitutos.

PL 2, 515B

かくしてここでも肉は、キリストにおいて肉体であり、それは十字架を受苦することができたのである。したがって、この方が近い者にも遠い者にも平和を告げ知らせたことにより、我々は共に父への近づきを得て、もはやよそ者でも寄留者でもなく、聖徒たちと同じ市民であり、神の家族の一員である——それは当然、我々が先に、その方から疎外され、遠く置かれていたことを示した、まさにその方の〔家族〕である。

38

Superaedificati super fundamentum apostolorum. Abstulit haereticus, et prophetarum, oblitus Dominum posuisse in Ecclesia sicut apostolos, ita et prophetas.

PL 2, 515C

「使徒たちの土台の上に建て上げられて。」異端者は「そして預言者たちの」〔という語〕も取り去った。主が教会のうちに使徒たちを置かれたのと同様に、預言者たちをも置かれたことを忘れて。

39

Timuit scilicet ne et super veterum prophetarum fundamenta, aedificatio nostra constaret in Christo; cum ipse Apostolus ubique nos de prophetis exstruere non cesset.

PL 2, 515C

彼はおそらく、我々の建物がキリストにおいて、古の預言者たちの土台の上にも成り立つことを恐れたのであろう。使徒自身は、いたるところで我々を預言者たちから築き上げることをやめないというのに。

40

Unde enim accepit summum lapidem angularem dicere Christum, nisi de Psalmi significatione (Ps. CXVII): Lapis quem reprobaverunt aedificantes, iste factus est in summo anguli?

PL 2, 515C

というのも、彼がキリストを「隅の最上の石」と呼ぶことを、どこから得たというのか。詩篇の意味からでなくて(詩篇117)。「建てる者たちが退けた石、これが隅の頭となった。」

41

De manibus haeretici praecidentis non miror, si syllabas subtrahit, cum paginas totas plerumque subducat.

PL 2, 515C

切り取る異端者の手にかかれば、彼が音節を抜き取るとしても、私は何ら驚かない。彼はしばしばページ全体をまるごと抜き取っているのだから。

Liber V, Caput XVIII

第V巻 第XVIII章PL 2, 516A
1

(In Ep. ad Eph. III-VI) Datam inquit sibi Apostolus gratiam novissimo omnium, illuminandi omnes; quae dispensatio sacramenti occulti ab aevis in Deo, qui omnia condidit.

PL 2, 516A

(エフェソ書3-6章について)使徒は言う、自分に与えられた恩寵は、万人のうち最後の者としての自分に、すべての者を照らすために与えられたのだと。この恩寵こそ、万物を造った神のうちに世々より隠されていた秘義の配剤である。

2

Rapuit haereticus in praepositionem, et ita legi fecit: Occulti ab aevis Deo, qui omnia condidit. Sed emicat falsum. Infert enim Apostolus: Ut nota fiat principatibus et potestatibus, in supercoelestibus, per Ecclesiam, multifaria sapientia Dei.

PL 2, 516A

異端者は「イン」という前置詞を奪い取り、こう読ませた——「万物を造った神に、世々より隠されていた」と。しかし虚偽はたちまち露見する。というのも使徒はこう続けて言うからである——「天上の諸権勢と諸権力に、教会を通して、神の多様な知恵が知られるためである」と。

3

Cujus dicit principatibus et potestatibus? Si Creatoris, quale est ut principatibus et potestatibus ejus ostendi voluerit Deus ille sapientiam suam, ipsi autem non? quando nec potestates sine suo principe potuissent quid cognoscere.

PL 2, 516A

彼は誰の権勢と権力について言っているのか。もし創造主の権勢と権力であるなら、かの神が自分の知恵をその権勢と権力に示そうと欲しながら、当の創造主自身には示さなかったとは、いったいどうしたことか。権力というものは、自分の首長なしには何一つ知りえなかったはずである。

4

Aut si ideo Deum non nominavit hic, quasi in illis et princeps ipse reputetur, ergo et occultatum sacramentum principatibus et potestatibus ejus qui omnia condidit, pronuntiasset: proinde in illis deputans ipsum.

PL 2, 516A

あるいは、もしここで〔使徒が創造主なる〕神の名を挙げなかったのが、あたかもその中にその首長自身も数えられているからだとすれば、そうであれば彼は、万物を造った者の権勢と権力に秘義が隠されていたと宣べたことになる。すなわち彼〔創造主〕をその中に数え入れているのである。

5

Quod si illis dicit occultatum, illi debebat dixisse manifestum; ergo non Deo erat occultatum, sed in Deo omnium conditore; occultum autem principatibus et potestatibus ejus (Is., XL, 13): Quis enim cognovit sensum Domini, aut quis consiliarius ei fuit?

PL 2, 516B

だが、もし彼が権勢たちに対して隠されていたと言うのであれば、神に対しては現されていたとも言うべきであった。したがって、隠されていたのは神に対してではなく、万物の造り主なる神のうちにおいてであり、隠されていたのは彼〔創造主〕の権勢と権力に対してである。(イザヤ40:13)「誰が主の思いを知ったか、誰が主の相談役であったか」。

6

Hic captus haereticus fortasse mutavit, ut dicat Deum suum suis potestatibus et principatibus notam facere voluisse dispensationem sui sacramenti, quam ignorasset Deus conditor omnium.

PL 2, 516B

ここで異端者は、おそらく窮したために言い換えて、こう言おうとしたのであろう——自分の神が、自分の権勢と権力に自らの秘義の配剤を知らせようと欲したのであり、それは万物の造り主なる神が知らなかったものであると。

7

Et quo competebat praetendere ignorantiam creatoris extranei, et longa separatione discreti, cum domestici quoque superioris Dei nescissent? Tamen et Creatori notum erat futurum. Annon utique notum, quod sub coelo in terra ejus habebat revelari?

PL 2, 516B

しかも、無縁で長い隔たりによって切り離された創造主の無知を言い立てることに、何の意味があったろうか——上位の神の家の者たちですら知らなかったというのに。とはいえ、創造主にはいずれ知られることになっていた。天の下、自分の地の上で現わされようとしているものが、知られないままであるはずがなかろう。

8

Ergo ex hoc confirmatur quod supra struximus. Si enim Creator cogniturus erat quandoque occultum illud Dei superioris sacramentum, et ita Scriptura habebat: Occulti Deo, qui omnia condidit; sic inferre debuerat: Ut nota fiat illis multifaria sapientia Dei, tunc et potestatibus et principatibus cujuscumque Dei, cum quibus sciturus esset Creator.

PL 2, 516C

ゆえに、これによって我々が上で組み立てたことが確証される。すなわち、もし創造主がいつか、かの上位の神の隠された秘義を知ることになっていたのであり、聖書が「万物を造った神に隠されていた」と記していたのなら、続けてこう言うべきであった——「それらに神の多様な知恵が知られるためであり、さらに、創造主が共に知ることになるであろう、いずれかの神の権力と権勢にも」と。

9

Adeo subtractum constat, quod et sic veritati suae salvum est. Volo nunc et ego tibi de allegoriis Apostoli controversiam nectere. Quas novus in prophetis habuisset formas? Captivam, inquit, duxit captivitatem.

PL 2, 516C

かくして抜き取られたことは明らかである。しかも、そうであってもなお、それは自らの真理において無事に保たれている。さて今、私もまたお前と、使徒の寓意について論争を組み立てたく思う。新しい神は預言者たちのうちに、いったいどんな形をとっていたというのか。「彼は捕われを捕虜として引いていった」と彼は言う。

10

Quibus armis? quibus praeliis? de cujus gentis vastatione? de cujus civitatis eversione? quas foeminas, quos pueros, quosve regulos catenis victor inseruit?

PL 2, 516C

どんな武具によってか。どんな戦いによってか。どの民族の荒廃によってか。どの都市の破壊によってか。勝利者としてどんな女たちを、どんな子供たちを、あるいはどんな小王たちを鎖につないだのか。

11

Nam et cum apud David (Ps. XLIV, 4) Christus canitur succinctus gladio super femur, aut apud Esaiam (Is., VIII) spolia accipiens Samariae et virtutem Damasci, vere eum et visibilem excondis praeliatorem; agnosce igitur jam et armaturam et militiam ejus spiritalem, si jam didicisti esse captivitatem spiritalem, ut et hanc illius agnoscas: vel quia et captivitatis hujus mentionem de Prophetis Apostolus sumpsit, a quibus et mandata.

PL 2, 516C

なぜなら、ダビデのもとでキリストが腰に剣を帯びた者として歌われ(詩篇44:4)、あるいはイザヤのもとでサマリアの分捕り物とダマスコの力とを受け取る者として歌われるとき(イザヤ8章)、お前はまさに彼を目に見える戦士としても仕立て上げているのだから、そうであれば今こそ、彼の霊的な武具と霊的な戦いをも認めよ——もしお前がすでに霊的な捕われというものがあることを学んだのであれば、その〔霊的な捕われ〕もまた彼のものと認めるべきである。あるいは、使徒がこの捕われへの言及を預言者たちから取ったのであり、そこから戒めも取ったのだから、なおさらである。

12

Deponentes mendacium, loquimini veritatem ad proximum suum quisque. Et irascimini, et nolite delinquere, ipsis verbis quibus Psalmus (Ps., IV, 5) exponeret sensus ejus. Sol non occidat super iracundiam vestram. Nolite communicare operibus tenebrarum.

PL 2, 517A

「偽りを捨てて、汝らはおのおのその隣人に対して真理を語れ。そして怒れ、しかし罪を犯すな」——まさにその言葉によって、詩篇(詩篇4:5)はその意味を説き明かしていたのである。「日は汝らの怒りの上に沈んではならない。汝らは闇の業に与するな」。

13

Cum justo enim justus eris, et cum perverso perverteris (Ps. XVII, 27). Et, (I Cor. V, 13), Auferte malum de medio vestrum. Et (II Cor. VI, 17), Exite de medio eorum, et immundum ne attigeritis. Separamini, qui fertis vasa Domini (Is., LII, 11).

PL 2, 517A

「義人と共にあれば汝は義人となり、曲がった者と共にあれば汝は曲がった者となる」(詩篇17:27)。また(一コリント5:13)「悪しき者を汝らの中から取り除け」。また(二コリント6:17)「彼らの中から出よ、そして汚れたものに触れるな」。「主の器を担う者たちよ、分かれ出よ」(イザヤ52:11)。

14

Sic et, inebriari vino dedecori inde est, ubi sanctorum inebriatores increpantur: Et potum dabatis sanctis meis vinum (Amos II, 12), quod prohibitus erat potare et Aaron sacerdos, et filii ejus, cum adirent ad sancta (Deut. XXII).

PL 2, 517B

かくして、ぶどう酒に酔うことが恥辱であるのも、聖徒たちを酔わせた者たちが叱責されている箇所に由来する——「汝らは我が聖徒たちにぶどう酒を飲ませた」(アモス2:12)。それを飲むことは、祭司アロンとその子らが聖所に近づくときにも禁じられていた(申命記22章)。

15

Et Psalmis et hymnis Deo canere docere illius est, qui cum tympanis potius et psalteriis vinum bibentes incusari a Deo (Is., XI, 12) norat. Ita, cujus invenio praecepta et semina praeceptorum vel augmenta, ejus apostolum agnosco.

PL 2, 517B

また、詩篇と賛歌をもって神に歌うことを教えるのは、太鼓と竪琴によってむしろぶどう酒を飲む者たちが神から咎められることを知っていた方〔創造主〕に属する業である(イザヤ11:12)。かくして、私が戒め、あるいは戒めの種、あるいはその増し加えを見出すその方——その方の使徒として、私は彼を認めるのである。

16

Caeterum, mulieres viris subjectas esse debere, unde confirmat? Quia vir, inquit, caput est mulieris. Dic mihi, Marcion, de opere Creatoris Deus tuus legi suae adstruit auctoritatem?

PL 2, 517B

ところで、女は夫に従うべきであるということを、彼〔使徒〕は何によって確証するのか。「夫は妻の頭である」からだ、と彼は言う。マルキオンよ、私に言え——お前の神は、創造主の作品に基づいて自らの法に権威を打ち立てているのか。

17

Hoc jam plane minus est, cum et ipsi Christo suo et Ecclesiae ejus inde statum sumit: Sicut et Christus caput est Ecclesiae. Similiter et cum dicit: Carnem suam diligit, qui uxorem suam diligit sicut et Christus Ecclesiam.

PL 2, 517B

これはもはや明らかに小さなことにすぎない。というのも、彼〔使徒〕は自らのキリストとその教会についてすら、そこから在り方を汲み取っているのだから——「キリストが教会の頭であるのと同じように」。同様に、彼がこう言うときも——「自分の妻を愛する者は、自分の肉を愛するのであり、それはちょうどキリストが教会を愛するのと同じである」。

18

Vides comparari operi Creatoris Christum tuum, et Ecclesiam tuam. Quantum honoris carnidatur in Ecclesiae nomine! Nemo, inquit, carnem suam odio habet, nisi plane Marcion solus: sed et nutrit et fovet eam, sicut et Christus Ecclesiam.

PL 2, 517C

お前のキリストとお前の教会とが、創造主の作品になぞらえられているのを、お前は見るであろう。教会の名において、肉になんと大きな栄誉が与えられていることか。「誰も自分の肉を憎むことはない」と彼は言う——ただマルキオン一人を除いては。むしろ彼はそれを養い、いたわる——ちょうどキリストが教会をそうするように。

19

At tu solus eam odisti, auferens illi resurrectionem. Odisse debebis et Ecclesiam, quia proinde diligitur a Christo. Atenim Christus iamavit et carnem sicut Ecclesiam. Nemo non diliget maginem quoque sponsae, imo et servabit illam, et honorabit, et coronabit.

PL 2, 517C

だが、お前だけがそれ〔肉〕を憎んでいる。それから復活を取り去ってしまったのだから。お前は教会をも憎まねばなるまい。教会もまた、それと同じようにキリストから愛されているのだから。しかしまさにキリストは、教会と同じように肉をも愛したのである。花嫁の似姿すら愛さない者はいない。むしろそれを守り、敬い、冠を与えさえするであろう。

20

Habet similitudo cum veritate honoris consortium. Laborabo ego nunc eumdem Deum probare masculi et Christi, mulieris et Ecclesiae, carnis et spiritus; ipso Apostolo sententiam Creatoris adhibente, imo et disserente: Propter hoc relinquet homo patrem et matrem, et erunt duo in carnem unam .

PL 2, 518A

似姿は、真理との栄誉の分かち合いにあずかる。私はこれから、男とキリスト、女と教会、肉と霊が同じ神に属することを証明するために努めよう。使徒自身が創造主の言葉を用いて、いや、それを論じてさえいるのだから——「それゆえ人は父と母を離れ、二人は一つの肉となるであろう」。

21

Sacramentum hoc magnum est. Sufficit inter ista, si Creatoris magna sunt apud Apostolum sacramenta, minima apud haereticos. Sed ego autem dico, inquit, in Christum et Ecclesiam. Habet interpretationem, non separationem sacramenti.

PL 2, 518A

「この秘義は大いなるものである」。これらのことの間では、創造主の諸々の秘義が使徒のもとでは大いなるものでありながら、異端者たちのもとでは至って小さなものであれば、それで十分である。「しかし私は」と彼は言う、「キリストと教会について語っているのだ」。これは秘義の解釈であって、分離ではない。

22

Ostendit figuram sacramenti ab eo praeministratum, cujus erat utique sacramentum. Quid videtur Marcioni? Creator quidem ignoto Deo figuras praeministrare non potuit; etiam quia adversario.

PL 2, 518A

彼は、秘義の予型が、その秘義がまさに属する当の方によって、あらかじめ供されていたことを示している。マルキオンにはどう見えるのか。創造主は、知られざる神のために予型をあらかじめ供することなどできなかったはずだ——しかもその神が敵対者であるならばなおさらのことだ。

23

Si noto, Deus superior ab inferiore, et ad destruendum potius, mutuari nihil debuit. Obaudiant et parentibus filii. Nam et si Marcion abstulit, Hoc est enim primum in promissione praeceptum. Lex loquitur (Exod., XX); Honora patrem et matrem.

PL 2, 518B

もし知られている神であったとしても、上位の神が下位の神から、しかもむしろ破壊するために、何も借り受けるべきではなかった。「子らは両親にも従え」。というのも、たとえマルキオンが「これは約束を伴う第一の戒めである」という句を取り去ったとしても、律法はこう語るからである(出エジプト20章)——「汝の父と母を敬え」。

24

Et: Parentes, enutrite filios in disciplina et correptione Domini. Audisti enim et veteribus dictum: Narrabitis haec in auribus filiorum vestrorum, et filii vestri aeque in auribus filiorum suorum.

PL 2, 518B

また「両親たちよ、子らを主の教えと戒めのうちに育てよ」。というのも、古の者たちにもこう言われたのをお前は聞いたはずである——「汝らはこれらのことを汝らの子らの耳に語り伝えよ。そして汝らの子らもまた同じように、自分の子らの耳に語り伝えるであろう」。

25

Quo jam mihi duos Deos, si una est disciplina? et si duo sunt, illum sequar qui prior docuit. Sed adversus munditenentes luctatio si nobis, o quanti jam Dii creatores!

PL 2, 518B

教えが一つであるなら、私にとって二人の神が何になろうか。もし二人いるのなら、私は先に教えた方に従おう。しかし、もし我々にとってこの世の支配者たちに対する闘いがあるのなら、なんと多くの創造神たちがいることになろうか。

26

Cur enim non et hoc vindicem, unum munditenentem nominari debuisse, si Creatorem significabat, cujus essent quas praemisit potestates?

PL 2, 518B

なぜ私はこの点をも主張してはならないのか——もし〔「この世の支配者たち」という語が〕創造主を意味するのであれば、彼〔使徒〕が先に挙げた権力がその方に属するものである以上、〔ただ〕一人のこの世の支配者と名指されるべきであったはずだ、と。

27

Porro, cum supra quidem induere nos jubeat armaturam, in qua stemus ad machinationes diaboli, jam ostendit diaboli esse, quae diabolo subjungit, potestates et munditenentes tenebrarum istarum, quae et nos diabolo deputamus.

PL 2, 518C

さらに、彼は先に、我々に武具を身にまとうよう命じ、それによって悪魔の策略に対して立つべきだとしているのだから、彼が悪魔に結びつけて挙げている、この闇の権力とこの世の支配者たちとが悪魔に属することを、すでに示しているのである。それは我々もまた、悪魔に帰するところのものである。

28

Aut si diabolus creator est, quis erit diabolus apud creatorem? An sicut duo Dei, ita et duo diaboli, et pluraliter potestates et munditenentes? Sed quomodo creator et diabolus et Deus idem? cum diabolus non idem et Deus et diabolus.

PL 2, 518C

あるいは、もし悪魔が創造主であるなら、創造主のもとでは誰が悪魔となるのか。二人の神がいるように、二人の悪魔もいるというのか、そして複数の権力とこの世の支配者たちもいるというのか。しかし、創造主と悪魔と神とが同一であるとは、いったいどういうことか。悪魔は神であると同時に悪魔であるということはないのに。

29

Aut enim ambo et Dei, si ambo jam diaboli; aut qui Deus hic et non diabolus, sicut nec diabolus Deus. Ipsum vocabulum diaboli, quaero ex qua delatura competat Creatori?

PL 2, 519A

すなわち、もし両者がすでに悪魔であるなら、両者はまた神でもあるはずだ。あるいは、こちら〔創造主〕は神であって悪魔ではない——ちょうど悪魔が神でないのと同じように。悪魔という名そのものが、いったいどんな告発によって創造主に当てはまるというのか、私は問いたい。

30

Fortasse detulit aliquam Dei superioris intentionem, quod ipse ab archangelo passus est, et quidem mentito. Non ideo enim interdixerat illius arbusculae gustum, ne Dei fierent, sed ne de transgressione morerentur.

PL 2, 519A

おそらく彼〔創造主〕は、上位の神のある企てを告発したのであろう——それは彼自身が、しかも偽りを弄した大天使から被ったものである。というのも、彼〔創造主〕があの木の実を味わうことを禁じたのは、彼ら〔人間〕が神々になるのを妨げるためではなく、違反によって死ぬことのないようにするためだったからである。

31

Nec spiritalia autem nequitiae ideo Creatorem significabant, quia adjecit, in coelis. Sciebat enim et Apostolus in coelis operata esse spiritalia nequitiae angelorum scandalizatorum in filias hominum (Gen. VI).

PL 2, 519A

「天にある」と付け加えたからといって、「悪の霊的なるもの」が創造主を意味していたわけでもない。というのも、使徒もまた、人間の娘たちによって躓かされた天使たちの悪の霊的なる業が、天において行われたことを知っていたからである(創世記6章)。

32

Et quale erit, ut ambiguitatibus, et per aenigmata nescio quae, Creatorem taxaret: qui in catenis jam constitutus, ob libertatem praedicationis, constantiam manifestandi sacramenti in apertione oris, quam ibi expostulare a Deo mandabat, Ecclesiae utique praestabat?

PL 2, 519A

では、彼が曖昧な言い回しや得体の知れぬ謎かけによって創造主を非難するなど、いったいどうしてありえようか。彼はすでに鎖につながれながらも、宣教の自由のために、口を開いて秘義を明らかにするその不動の姿勢を——それを神に求めるよう教会に命じていたのだが——まさにその不動の姿勢を教会に対して示していたのである。

Liber V, Caput XIX

第V巻 第XIX章PL 2, 519B
1

( In. Ep. ad. Coloss.) Soleo in praescriptione adversus omnes, de haereses testimonio temporum compendium figere, priorem vindicans regulam nostram omni haeretica posteritate.

PL 2, 519B

(コロサイ人への書簡について。)私は、あらゆる異端に対する抗弁において、時の証しをもって手短に片をつけるのを常としている。我々の規範こそがあらゆる異端の後裔よりも先にあるものだと主張するのである。

2

Hoc nunc probabit et Apostolus dicens: De spe reposita in coelis, quam audistis in sermone veritatis Evangelii, quod pervenit ad vos sicut et in totum mundum. Nam si jam tum traditio Evangelica ubique manaverat, quanto magis nunc!

PL 2, 519B

使徒もまた、今やこう言ってこれを証するだろう。「天に蓄えられている希望について、汝らはこれを福音の真理の言葉のうちに聞いた。それは、全世界におけるのと同じく、汝らのもとにも到達した」。もしすでにあの時、福音の伝承があらゆる所に広まっていたのだとすれば、今はなおのことではないか。

3

Porro, si nostra est quae ubique manavit, magis quam omnis haeretica, nedum Antoniniani Marcionis, nostra erit apostolica. Marcionis autem, cum totum impleverit mundum, ne tunc quidem se defendere poterit de Apostolica.

PL 2, 519B

さらに、あらゆる所に広まったのが我々のものであり、いかなる異端のもの、まして〔皇帝〕アントニヌスの時代のマルキオンのものにもまさるとすれば、我々のものこそ使徒的なものであろう。だがマルキオンのものは、たとえ全世界を満たしたとしても、それによって使徒的なものであると自らを弁護することはできないであろう。

4

Eam enim et sic constabit esse, quae prior mundum replevit, illius scilicet Dei Evangelio, qui et haec cecinit de praedicationibus ejus (Ps. XVIII, 4): In omnem terram exiit sonus eorum, et in terminos orbis verba eorum. Invisibilis Dei imaginem ait Christum.

PL 2, 519C

そしてこのようにしても、先んじて世界を満たしたのがそれであることは明らかになるだろう——すなわち、かの神の福音によって満たしたのである。その神は、その福音の宣べ伝えについてこれらのことを予告した(詩篇18:4)。「彼らの声はあまねく地に、彼らの言葉は世界の果てにまで及んだ」。使徒は、見えない神の像をキリストと言う。

5

Sed nos enim invisibilem dicimus Patrem Christi, scientes Filium semper retro visum, si quibus visus est in Dei nomine, ut imaginem ipsius: ne quam et hinc differentiam scindat Dei visibilis et invisibilis, cum olim Dei nostri sit definitio (Exod. XXXIII, 20): Deum nemo videbit, et vivet.

PL 2, 519C

しかし我々は、キリストの父を見えない方と言うのであって、子は常にそれ以前にも見られていたことを知っている——もし誰かに見られたことがあったとすれば、それは神の名において、神御自身の像としてであった。それゆえ、これによってもマルキオンが見える神と見えない神との相違を切り分けることのないように〔言っておく〕。かつて我々の神についての定義は次のとおりだったからである(出エジプト33:20)。「神を見て、なお生きる者は一人もいないであろう」。

6

Si non est Christus primogenitus conditionis, ut Sermo Creatoris per quem omnia facta sunt, et sine quo nihil factum est; si non in illo condita sunt universa in coelis et in terris, visibilia et invisibilia, sive throni, sive dominationes, sive principatus, sive potestates; si non cuncta per illum et in illo sunt condita (haec enim Marcioni displicere oportebat), non utique tam nude posuisset Apostolus: Et ipse est ante omnes.

PL 2, 520A

もしキリストが被造物の初子でなく、万物がそれによって造られ、それなしには何も造られなかったところの創造主の言葉でないとすれば——もし天にあるものも地にあるものも、見えるものも見えないものも、王座であれ、主権であれ、権勢であれ、権力であれ、すべてが彼のうちに造られたのでないとすれば——もし万物が彼を通して、彼のうちに造られたのでないとすれば(これらのことはマルキオンの意に染まぬはずのものだからである)——使徒はこれほどあからさまには「彼こそはすべてに先立って在る」とは述べなかったはずである。

7

Quomodo enim ante omnes, si non ante omnia? Quomodo ante omnia, si non primogenitus conditionis? si non Sermo Creatoris? Unde ante omnes probabitur fuisse, qui post omnia apparuit? Quis scit priorem fuisse, quem esse nesciit?

PL 2, 520A

というのも、万物に先立つのでなければ、どうしてすべてに先立つと言えようか。被造物の初子でないなら、創造主の言葉でないなら、どうして万物に先立つと言えようか。万物の後に現れた者が、すべてに先立って在ったとどうして証されようか。存在することすら知らなかった者について、それより先に在ったと誰が知っていようか。

8

Quomodo item boni duxit omnem plenitudinem in semetipso habitare? Primo enim, quae est ista plenitudo, nisi ex illis quae Marcion detraxit, conditis in Christo, in coelis et in terris, angelis et hominibus, nisi ex illis invisibilibus et visibilibus? nisi ex thronis, et dominationibus et principatibus, et potestatibus?

PL 2, 520A

同様に、〔マルキオンの〕善き神は、いかにしてあらゆる充満が彼自身のうちに宿ることを良しとしたのか。そもそも、この充満とは何であるのか——マルキオンが取り除いたところの、キリストのうちに造られた事物、すなわち天にあるものと地にあるもの、天使と人間、見えないものと見えるもの、王座、主権、権勢、権力、これらによるのでなければ。

9

Aut si haec pseudapostoli nostri et judaici evangelizatores de suo intulerint, et ad plenitudinem Dei sui Marcion qui nihil condidit: caeterum, quale est ut plenitudinem Creatoris, aemulus et destructor ejus, in suo Christo habitare voluerit?

PL 2, 520B

あるいは、これらのことを我々の偽使徒たちとユダヤ主義の福音宣教者たちが自分の考えから持ち込んだのだとし、また何一つ創造しなかったマルキオンが、それを自分の神の充満に加えたのだとしても——それにしても、創造主の競争相手であり破壊者である者が、創造主の充満を自分のキリストのうちに宿らせたいと望んだとは、いったいどういうことか。

10

Cui denique reconciliat omnia in semetipsum, pacem faciens per crucis suae sanguinem, nisi quem offenderant una ipsa, adversus quem rebellaverant per transgressionem, cujus novissime fuerant? Conciliari enim extraneo possent; reconciliari vero, non alii quam suo.

PL 2, 520B

結局のところ、〔キリストは〕万物を、自らの十字架の血によって平和をもたらしつつ、誰に対して自分自身へと和解させるのか——彼らがまさにそのことによって怒らせた当のもの、彼らが違反によって反逆したその相手、彼らがかつて属していたその方以外の誰に対してであろうか。よそ者に対してなら「和らげられる」とは言えても、「再び和らげられる」とは、自分のもとの主人以外には言えないのである。

11

Ita et nos quondam alienatos et inimicos sensu in malis operibus, Creatori redigit in gratiam, cujus admiseramus offensam, colentes conditionem adversus Creatorem.

PL 2, 520B

こうして我々もまた、かつては悪しき行いによって心において疎遠になり敵対していた者であったが、〔キリストは〕我々を創造主との恩恵のうちへと立ち返らせる。我々は創造主に背いて被造物を崇拝し、その怒りを招いていたのである。

12

Sicubi autem et Ecclesiam corpus Christi dicit esse, ut hic ait, Adimplere se reliqua pressurarum Christi in carne, pro corpore ejus quod est Ecclesia; non propterea et in totum mentionem corporis tranferes a substantia carnis.

PL 2, 520C

しかし、教会をキリストの体であると言う箇所があるとしても——ここで彼が、自分はキリストの苦難の残りを肉において、彼の体、すなわち教会のために満たしているのだ、と言っているように——だからといって、「体」という語への言及全体を、肉という実体から移し去ってはならない。

13

Nam et supra reconciliari nos ait in corpore ejus per mortem; utique in eo corpore, in quo mori potuit per carnem; mortuus est, non per Ecclesiam, plane propter Ecclesiam; corpus commutando pro corpore, carnale pro spiritali.

PL 2, 520C

実際、先には「我々は彼の肉体において、死を通して和解させられた」と彼は言っている。それは無論、彼が肉によって死ぬことのできたあの肉体においてであって、彼が死んだのは教会によってではなく、まさしく教会のためであった——肉の肉体を霊の肉体と引き換えることによって。

14

At cum monet cavendum a subtililoquentia et philosophia et inani seductione, quae sit secundum elementa mundi; non secundum coelum aut terram dicens, sed secundum literas saeculares; et secundum traditionem, scilicet hominum subtililoquorum et philosophorum: longum est quidem et alterius operis ostendere, hac sententia omnes haereses damnari, quod omnes ex subtililoquentiae viribus et philosophiae regulis constent.

PL 2, 520C

また、彼が巧言と哲学と空しい惑わしから身を守るよう戒めるとき——それは「世の元素に従った」ものであるが、彼は天や地に従ってという意味で言っているのではなく、世俗の文書に従って、また伝承に従って、すなわち巧言を弄する者たちと哲学者たちの伝承に従って、と言っているのである。この一句によってあらゆる異端が断罪されることを示すのは長い話であり、また別の著作の仕事でもある。異端はことごとく、巧言の力と哲学の規則とから成り立っているからである。

15

Sed Marcion principalem suae fidei terminum de Epicuri schola agnoscat, Dominum inferens hebetem, ne timeri eum dicat, collocans et cum Deo Creatore materiam, de porticu Stoicorum: negans carnis resurrectionem, de qua proinde nulla philosophia consentit.

PL 2, 521A

だがマルキオンは、自分の信仰の主要な立脚点をエピクロスの学派から得ていると知るがよい——主を鈍感な者として持ち込み、恐れられることのない神だと言うことによって。また、創造主なる神のかたわらに質料を置くことによって、ストア派の柱廊からも〔立脚点を得ていると知るがよい〕。肉の復活を否定する点についても同様であって、いかなる哲学もこの復活を認めてはいないのである。

16

Cujus ingeniis tam longe abest veritas nostra, ut et iram Dei excitare formidet, et omnia illum ex nihilo protulisse confidat, et carnem eamdem restituturum repromittat, et Christum ex vulva virginis natum non erubescat, ridentibus philosophis et haereticis et ethnicis ipsis.

PL 2, 521A

我々の真理は、こうした才知からこれほど遠く隔たっている。すなわち、神の怒りを引き起こすことを恐れ、神が万物を無から生み出したことを確信し、その同じ肉を回復させると約束し、キリストが処女の胎から生まれたことを恥じない——たとえ哲学者たちも異端者たちも異教徒たち自身も嘲笑おうとも。

17

Stulta enim (I Cor., I) mundi elegit Deus, ut confundat sapientes: ille sine dubio, qui ex respectu hujus suae dispositionis perditurum se sapientiam sapientium praeminabatur.

PL 2, 521B

というのも(一コリント1章)、「神は世の愚かなものを選んで、知恵ある者たちを辱めた」からである——それは疑いなく、この御自身の配剤を見越して、知恵ある者たちの知恵を滅ぼすであろうと、あらかじめ威嚇していたあの方である。

18

Hac simplicitate veritatis contraria subtililoquentiae et philosophiae, nihil perversi possumus sapere. Denique si nos Deus cum Christo vivificat, donans delicta nobis, non possumus credere ab eo delicta donari, in quem admissa non fuerint, ut retro ignotum.

PL 2, 521B

巧言や哲学に反するこの真理の単純さによって、我々は何ら曲がったことを考えることができない。そして、もし神が我々をキリストとともに生かし、我々の罪を赦してくださるのだとすれば、それ以前は知られていなかった〔神〕に対しては罪が犯されえなかったのだから、我々は、そのような〔知られざる〕神によって罪が赦されるとは信じることができない。

19

Age jam, cum dicit: Nemo vos judicet in cibo et potu, et in parte diei festi et neomeniae et sabbati, quae est umbra futurorum, corpus autem Christi; quid tibi videtur, Marcion?

PL 2, 521B

さて、彼が「飲食について、また祭りの日、新月、安息日のことについて、誰も汝らを裁いてはならない。これらは来るべきものの影であり、体はキリストのものである」と言うとき、マルキオンよ、お前にはどう見えるか。

20

De lege jam non retractamus, nisi quod et hic quemadmodum exclusa sit edocet, dum scilicet de umbra transfertur in corpus, id est, de figuris ad veritatem, quod est Christus. Ergo et umbra ejus, cujus et corpus; id est et lex ejus, et Christus.

PL 2, 521B

律法についてはもはや論じ直さない。ただ、ここでも律法がいかにして排除されたかを彼が教えている点だけは別である。すなわち、影から体へ、言い換えれば予型から真理、すなわちキリストへと移されるとき〔律法は排除される〕のである。したがって、影は、体もまた属するその方に属するのである。すなわち、律法もその方のものであり、キリストもその方のものである。

21

Segrega alii Legem, et alii Deo Christum, si potes aliquam umbram ab eo corpore, cujus umbra est, separare. Manifeste Legis est Christus, si corpus est umbrae.

PL 2, 521C

もしできるなら、律法を一方の〔神〕に、キリストを別の神に分けてみるがよい——影を、それが影であるところのその体から切り離すことができるならば。もし体が影のものであるならば、キリストは明らかに律法のものである。

22

Si autem et aliquos taxat, qui ex visionibus angelicis dicebant cibis abstinendum, ne attigeris, ne gustaveris, volentes in humilitate sensus incedere, non tenentes caput; non ideo Legem et Moysen pulsat, quasi de angelica superstitione constituerit interdictionem quorumdam edulium.

PL 2, 521C

しかし、もし彼が、天使の幻に基づいて食物を控えるべきだと言っていた者たち——「触れるな、味わうな」と言い、思いのへりくだりのうちに歩もうと望みながら、頭を保っていなかった者たち——を非難しているのだとしても、それによって律法とモーセを打ち据えているわけではない。あたかも彼が、天使に関わる迷信によって、ある種の食物についての禁令を定めたかのようにではない。

23

Moysen enim a Deo accepisse Legem constat. Denique, hanc disciplinam, secundum praecepta, inquit, et doctrinam hominum deputavit in eos, qui caput non tenerent, id est, ipsum; in quo omnia recensentur, in Christum ad initium revocata, etiam indifferentia escarum.

PL 2, 521C

モーセが神から律法を受け取ったことは明らかだからである。そこで彼は、「人間の戒めと教え」によるこの教えを、頭を——すなわちキリスト御自身を——保っていなかった者たちに帰したのである。そのキリストのうちにこそ万物は数え直され、食物についての無差別な扱いさえも、初めへと立ち返ってキリストに帰せられるのである。

24

Caetera praeceptorum, ut eadem, satis sit jam alibi docuisse quam a Creatore manarint; qui cum vetera praedicaret transitura, nova facturus universa, mandans etiam (Jerem., IV, 3): Novate vobis novamen novum; jam tunc docebat deponere veterem hominem, et novum induere ( In Ep. ad Philipp.) .

PL 2, 521D

その他の戒めについては、それらも同じであって、創造主から発したものであることを、すでに他の箇所で示しておいたので十分であろう。創造主は、古きものは過ぎ去るものとして予告し、万物を新たにしようとして、こうも命じていた(エレミヤ4:3)。「汝らのために新しい新開の地を新たにせよ」。その時すでに、古き人を脱ぎ捨て、新しき人を着るようにと教えていたのである。(フィリピ人への書簡について。)

Liber V, Caput XX

第V巻 第XX章PL 2, 522A
1

Cum praedicationis enumerat varietatem, quod alii ex fiducia vinculorum ejus, audentius sermonem enuntiarent; alii per invidiam et contentionem; quidam vero et per sermonis existimationem , plerique ex dilectione, nonnulli ex aemulatione, jam aliqui et ex simultate Christum praedicarent; erat utique vel hic locus taxandae ipsius praedicationis de diversitate sententiae, quae tantam efficeret etiam animorum varietatem Sed caussas solas animorum, non regulas sacramentorum in diversitate proponens, unum tamen Christum, et unum ejus Deum, quocumque consilio praedicatum confirmat, et ideo: Nihil mea, inquit, sive caussatione, sive veritate Christus annuntietur; quia unus annuntiabatur, sive ex caussatione, sive ex veritate fidei.

PL 2, 522A

彼が宣べ伝えの多様性を数え上げ、ある者は彼の投獄を頼みとしていっそう大胆に言葉を語り、ある者は妬みと争いによって、また、ある者は言葉への評判ゆえに、多くの者は愛によって、幾人かは競争心によって、さらにある者は敵意によってさえキリストを宣べ伝えていた、と言うとき——ここにこそ、これほど多様な心の在り方を生み出した見解の相違を理由として、宣べ伝えそのものを非難するべき場面があってもよかったはずである。ところが彼は、心の在り方の理由だけを挙げ、多様性のうちに秘義の規範を持ち出すことはせず、いかなる考えから宣べ伝えられたにせよ、唯一のキリストと、彼の唯一の神とを確かなものとする。それゆえ彼はこう言う。「口実によってであれ、真理によってであれ、キリストが告げ知らされるのなら、私にはどうでもよいことだ」。なぜなら、口実からであれ、信仰の真理からであれ、告げ知らされていたのは唯一の方だったからである。

2

Ad fidem enim praedicationis retulit mentionem veritatis, non ad regulae ipsius: quia una quidem erat regula, sed fides praedicantium quorumdam vera, id est simplex, quorumdam nimis docta.

PL 2, 522B

というのも彼は、「真理」への言及を、宣べ伝えの信仰に関わらせたのであって、規範そのものに関わらせたのではないからである。規範はひとつであったが、宣べ伝える者たちのうち、ある者たちの信仰は真なるもの、すなわち単純なものであり、ある者たちの信仰はあまりに学識に富んだものであった。

3

Quod cum ita sit, apparet cum Christum praedicatum, qui semper adnuntiabatur. Nam si alius longe ab Apostolo induceretur, fecisset diversitatem novitas rei.

PL 2, 522B

そうであるとすれば、常に告げ知らされていたのと同じキリストが宣べ伝えられていたことは明らかである。もし使徒によって全く別のキリストが持ち込まれていたのだとすれば、その事柄の新しさが相違を生み出していたはずだからである。

4

Nec enim defuissent, qui praedicationem evangelicam nihilominus in Christum Creatoris interpretarentur; cum et hodie major pars sit omnibus in locis sententiae nostrae, quam haereticae: quo nec hic Apostolus de diversitatis denotatione et increpatione tacuisset.

PL 2, 522B

というのも、それでもなお福音の宣べ伝えを創造主のキリストへと解釈する者たちが欠けていたはずはないからである。今日でさえ、あらゆる土地において、異端の見解よりも我々の見解の方が多数を占めているのだから。だとすれば、使徒もここで、その相違を指摘し咎めることについて沈黙してはいなかったはずである。

5

Ita cum diversitas ne taxatur quidem, novitas non probatur. Plane de substantia Christi putant et hic Marcionitae suffragari Apostolum sibi, quod phantasma carnis fuerit in Christo, cum dicit, quod in effigie Dei constitutus, non rapinam existimavit pariari Deo; sed exhausit semetipsum, accepta effigie servi, non veritate; et in similitudine hominis, non in homine; et figura inventus homo, non substantia, id est non carne: quasi non et figura, et similitudo, et effigies substantiae quoque accedant.

PL 2, 522C

こうして、相違が咎められることさえないのだから、新しさは証明されない。しかしマルキオン派の者たちは、キリストの実体について、ここでも使徒が自分たちに味方していると考えている——キリストにおいては肉の幻であったのだ、と。使徒が「彼は神の形にありながら、神と等しくあることを奪い取ることとは考えず、かえって自らを空しくして、僕の形を受けた」——真の姿としてではなく——「そして人間の相似のうちに」——人間としてではなく——「また姿において人間として見出された」——実体としてではなく、すなわち肉としてではなく——と言っているからである。あたかも、形も、相似も、姿も、実体にもまた付随しうるものではないかのようにである。

6

Bene autem quod et alibi Christum imaginem Dei invisibilis appellat. Numquid ergo et hic qua in effigie eum Dei collocat? Aeque non erit Deus Christus vere, si nec homo vere fuit in effigie hominis constitutus.

PL 2, 522C

だが好都合なことに、彼は他の箇所でもキリストを見えない神の像と呼んでいる。ではここでも、彼が神の形にあると位置づけているその点において〔幻だという〕ことになるのか。もし人間の形にあることにおいて真に人間でなかったのだとすれば、同様に、キリストも真の神ではないことになろう。

7

Utrobique enim veritas necesse habebit cludi, si effigies et similitudo et figura phantasmati vindicabitur.

PL 2, 522C

というのも、もし形も相似も姿も幻に帰せられるのであれば、いずれの場合にも真理は締め出されざるをえないからである。

8

Quod si in effigie et imagine, qua Filius Patris vere Dei praedicatus est, etiam in effigie et imagine hominis, qua filius hominis, vere hominem inventum, nam et inventum ratione posuit, id est certissime hominem: quod enim invenitur, constat esse.

PL 2, 522D

しかし、もし父なる神の子として真に宣べ伝えられたその形と像においてそうであるならば、人間の子としての形と像においても、彼は真に人間として見出されたのである。実際、彼は「見出された」という語を、それなりの根拠をもって置いたのであって、すなわち、まぎれもなく人間であったということである。見出されるものは、存在することが確かなのだから。

9

Sic et Deus inventus est per virtutem, sicut homo per carnem; quia nec morti subditum pronuntinsset, non in substantia mortali constitutum. Plus est autem quod adjecit: Et mortem crucis.

PL 2, 523A

こうして神もまた、力によって見出されたのであり、それは人間が肉によって見出されたのと同じである。もし死すべき実体のうちに置かれていなかったならば、〔使徒は〕彼が死に服したなどとは述べなかったはずだからである。彼がさらに「しかも十字架の死を」と付け加えたことは、なおいっそう重い。

10

Non enim exaggerat atrocitatem, extollendo virtutem subjectionis, quam imaginariam phantasmate scisset, frustrato potius eam, quam experto; nec virtute functo in passione, sed lusu.

PL 2, 523A

というのも、もし〔死への〕服従の力を幻によって見せかけのものにすぎないと知っていたのなら、彼はその凄惨さを誇張してその服従の力を称揚することはなかったはずだからである——それを実際に経験した者としてよりも、むしろ〔死を〕欺いた者としてであり、受難において力を発揮した者としてではなく、戯れによってである。

11

Quae autem retro lucri duxerat, quae et supra numerat, gloriam carnis, notam circumcisionis, generis hebraei ex hebraeo censum, titulum tribus Benjamin, pharisaeae candidae dignitatem; haec modo detrimento sibi deputat, non Deum, sed stuporem Judaeorum.

PL 2, 523A

また、以前は利得とみなしていたもの——彼が先に数え上げているもの、すなわち肉の栄光、割礼のしるし、ヘブライ人からのヘブライ人という出自、ベニヤミン族という肩書き、ファリサイ派の輝かしい身分——これらを、彼は今や自分にとって損失とみなしている。彼が損失とみなしているのは神ではなく、ユダヤ人たちの愚鈍さである。

12

Haec ac si stercora existimat, prae comparatione agnitionis Christi, non prae rejectione Dei Creatoris, habens justitiam, non suam jam quae ex Lege, sed quae per ipsum, scilicet Christum, ex Deo. Ergo, inquis, hac distinctione Lex non ex Deo erat Christi.

PL 2, 523A

彼はこれらのものを、あたかも汚物であるかのように見なす——それはキリストを知ることとの比較においてであって、創造主なる神を拒絶するがゆえにではない——もはや律法から出た自分自身の正義ではなく、彼自身、すなわちキリストを通して神から出た正義を持つゆえにである。それゆえお前は言うだろう、この区別によって、律法はキリストの神から出たものではなかった、と。

13

Subtiliter satis. Accipe itaque subtilius. Cum enim dicit: Non quae ex lege, sed quae per ipsum; non dixisset, per ipsum, de alio, quam cujus fuit lex. Noster, inquit, municipatus in coelis.

PL 2, 523B

なかなか巧妙である。ならば、もっと巧妙な答えを受け取るがよい。彼が「律法から出たものではなく、彼自身を通して出たもの」と言うとき、「彼自身を通して」とは、律法がそれに属していたのと同じ方以外の誰かについて言われたのではありえない。彼は言う、「我々の国籍は天にある」と。

14

Agnosco veterem ad Abraham promissionem Creatoris (Gen. XXII, 17): Et faciam semen tuum tanquam stellas in coelo. Ideo et stella a stella differt in gloria.

PL 2, 523B

私はそこに、創造主がアブラハムになされた古い約束を認める(創世記22:17)。「私はお前の子孫を天の星のようにしよう」。それゆえにこそ、「星は星と栄光において異なる」のである。

15

Quod si Christus adveniens de coelis, transfigurabit corpus humilitatis nostrae, conformale corpori gloriae suae; resurget ergo corpus hoc nostrum quod humiliatur in passionibus, et in ipsa lege mortis in terram dejectum.

PL 2, 523B

もしキリストが天から来たりて、我々の卑しい肉体を、御自身の栄光の肉体に似せて姿を変えてくださるのだとすれば、それでは、苦難のうちに卑しめられ、まさに死の法によって地に投げ落とされたこの我々の肉体こそが甦るのである。

16

Quomodo enim transfigurabit, si nullum erit? Aut si de eis dictum, qui in adventu Dei deprehensi in carne deputari habebunt, quid facient qui primi resurgent? Non habebunt de quo transfigurentur? Atquin, cum illis, dicit, simul rapiemur in nubibus obviam Domino. Si cum illis sublati, utique cum illis et transfigurati.

PL 2, 524A

というのも、もし〔肉体が〕何も存在しないのであれば、どうして姿を変えることができようか。あるいは、もしこれが、神の到来のときにまだ肉のうちに見出されている者たちについて言われたのだとすれば、真っ先に甦る者たちはどうなるのか。彼らには、そこから姿を変えられるべきものが何もないというのか。しかし彼は、「我々は彼らとともに雲のうちに引き上げられ、主に会うであろう」と言っている。もし彼らとともに引き上げられるのであれば、当然、彼らとともに姿を変えられるのでもある。

Liber V, Caput XXI

第V巻 第XXI章PL 2, 524A
1

( In Ep. ad Philem.) . Soli huic Epistolae brevitas sua profuit, ut falsarias manus Marcionis evaderet. Miror tamen, cum ad unum hominem literas factas receperit, quid ad Timotheum duas, et unam ad Titum, de ecclesiastico statu compositas recusaverit.

PL 2, 524A

(フィレモンへの書簡について。)この書簡だけは、その短さが役に立って、マルキオンの偽造の手を逃れることができた。しかし私は訝る——彼は、たった一人の人間に宛てて書かれた手紙は受け入れながら、教会の在り方について書かれた、テモテへの二通とテトスへの一通を、なぜ退けたのか、と。

2

Adfectavit, opinor, etiam numerum Epistolarum interpolare. Memento, inspector, quod ea quae pertractata sunt, retro de Apostolo quoque probaverimus; et si qua in hoc opus dilata erant, expunxerimus; ne aut hic supervacuam existimes iterationem, qua confirmavimus spem pristinam, aut illic suspectam habeas dilationem, qua eruimus tempora ista. Si totum opusculum inspexeris, nec hic redundantiam. nec illic diffidentiam judicabis.

PL 2, 524B

私が思うに、彼は書簡の数そのものにさえ手を入れようとしたのである。検分する者よ、覚えておいてくれ——ここで扱った事柄については、我々はすでに前にも、使徒について論証していたのだということを。そして、この著作へと先送りにされていた事柄があれば、我々はそれを果たし終えておいた。だから、我々が以前の希望を確かなものとしたその反復を、ここで無用なものと思わないでほしい。また、我々がこれらの時をたぐり出したその先送りを、あちらで疑わしいものと思わないでほしい。もしこの小著の全体を検分してくれるなら、こちらに冗漫さを、あちらに自信の欠如を見出すことはないだろう。