ガリアのキュプリアヌス5世紀初め

Heptateuchos: Genesis (Liber in Genesim) › 全文

Heptateuchos: Genesis (Liber in Genesim) 全文

Cyprianus Gallus · PL 19, 345C–380B

Caput I

第I章PL 19, 345C
1

Principio Dominus coelum, terramque locavit:Namque erat informis, fluctuque abscondita tellus,Immensusque Deus super aequora vasta meabat;Dum chaos, et nigrae fuscabant cuncta tenebrae,Has dum sidereo disjungit cardine, fatur:Lux fiat, et laeto nituerunt omnia mundo.Cumque Deus primi complesset facta diei,Condidit albentem nebulis nascentibus axem.Accipit immensus errantia littora pontus,Multiplices rapiens validis cum tractibus amnes.

PL 19, 345C

初めに主は天と地を据えた。すなわち地は形なく、波に覆い隠されていた。計り知れぬ神は広大な水面の上を行き巡っていた。混沌と黒い闇があらゆるものを暗くしていたあいだ、天軸によってこれらを分かつとき、神は言った。「光あれ」と。すると万物は喜ばしい世界に輝いた。神が第一の日の業を成し終えたとき、生まれ出る霧の中に白く輝く天軸を据えた。計り知れぬ海は、さまよう岸辺を受け入れ、多くの川を強い流れで奪い取っていく。

2

Tertia lux faciem terrarum fulva retexit.Arida mox posito narratur nomine terra.Florea ventosis consurgunt germina campis,Pomiferique simul procurvant brachia rami.Quarta die generat solis cum lampade lunam,Et stellas tremulo radiantes lumine pingit.Haec elementa dedit subjecto insignia mundo,Tempora quae doceant varios mutanda per ortus.Quinta die accipiunt liquentia flumina pisces,Et volucres varia suspendunt corpora penna.

PL 19, 345C

第三の光は、黄褐色に地の面をあらわにした。やがて乾いたものは、名を与えられて「地」と呼ばれた。花咲く若芽が風の吹く野に立ち上り、果実をつける枝も同時に腕を垂れる。第四の日、太陽の灯火とともに月を生み、ゆらめく光に輝く星々を描く。これらの標を、神は下に置かれた世界に与えた、時が様々な出づるさまを通して移ろうことを教えるように。第五の日、澄んだ川は魚を受け入れ、鳥たちは色とりどりの翼に体を浮かべる。

3

Sexta pater gelidos in spiras lubricat angues,Quadripedumque greges totos diffundit in agros,Cunctaque multiplici mandavit crescere passimGermine, et immensis errare, et pascere terris.Haec ubi constituit divina potentia jussu,Rectorem inspiciens mundanis defore rebus,Haec memorat: Hominem nostris faciamus in unguemVultibus assimilem, toto qui regnet in orbe.Et licet hunc solo posset componere verbo,Ipse tamen sancta dignatus ducere dextra,Inspirat brutum divino a pectore pectus.

PL 19, 346C

第六の日、父は冷たい蛇をとぐろの形にくねらせ、四つ足の群れをすべての野に広げ、すべてのものに、多様な種を宿して至る所に増え、広大な地をさまよい、草を食むようにと命じた。神の力がこれらを命令によって定め終えたとき、世界の事物を治める者が欠けているのを見て、こう語る。「我々の姿に寸分違わず似た人を作ろう、全地に君臨する者を」。神はただ一言でこれを造ることもできたが、それでも聖なる右の手で形づくることをよしとし、神の胸から、生気なき胸に息を吹き込む。

Caput II

第II章PL 19, 347A
1

Quem postquam effigie formatum ceu sua vidit.Metitur solum mordaces volvere curas.Ilicet irriguo perfundit lumina somno,Mollius ut vulsa formetur femina costa,Atque artus mixta geminos substantia firmet,Inditur et nomen, vitae quod dicitur, Eva.Quapropter nati linquunt de more parentes,Conjugibusque suis positis cum sedibus haerent.Septima luce Deus factorum fine quievit,Sacratam statuens venturi ad gaudia saecli.

PL 19, 347A

神は、彼が自らの像に似て形づくられたのを見たのち、彼がひとりでは苛む憂いを巡らすだろうと見積もる。たちまち潤す眠りを彼の目に注ぎ、抜き取った肋骨から、より柔らかに女が形づくられるように、混ぜ合わされた実体が二人の四肢を固めるように計らう。「生命」を意味する名、エバが与えられる。それゆえ子らは、習いのとおり両親を離れ、住まいを定めて、自分の妻たちに寄り添う。第七の日、神は諸々の業を終えて休み、来たるべき世の喜びのために、これを聖別されたものと定めた。

2

Ilicet exhibitis animantum ex ordine turbis,Viritim cunctis nomen, quod permanet, inditAdamus, donata sibi prudentia solers.Quem Deus alloquio, junctam dignatur et Evam:Crescite multimodo ventura in tempora partu,Ut polus, et plenae vestro sint germine terrae,Haeredesque mei, varios decerpite fructus,Quos nemora, et pingui reddunt de cespite campi.Haec ubi disseruit, laeta paradisus in aulaInstruitur, primique aspectat lumina solis.

PL 19, 347B

たちまち、生き物の群れが順に連れて来られると、一つ一つのものすべてに、いつまでも残る名を、アダムが付ける。巧みな賢さを授かっていたのである。神は彼に、また連れ添うエバにも、語りかけることをよしとして言う。「増えよ、来たるべき時代へ向けて、多様な出産によって、天も地々も、汝らの子孫で満ちるように。私の相続人たちよ、さまざまな実を摘め、森と、肥えた土から野が産する実を」。神がこれを語り終えると、喜ばしい館に楽園が整えられ、昇る太陽の最初の光を仰ぐ。

3

Gignitur haec inter pomis lethalibus arbos,Conjunctum generans vitae, mortisque saporem.Aedibus in mediis puro fluit agmine flumen,Quo rigat insignes liquidis de fluctibus ortus,Quadrifidosque secat undanti ex fonte meatus,Fisonus auriferis praedives fluctuat undis,Conspicuasque terit rauco de gurgite gemmas,Prasinus huic nomen, illi est carbunculus ardens,Perspicuisque vadis terram praelambit Evillam.Post hunc Aethiopas Gehon allapsus opimat.

PL 19, 347B

その中に、致命の実をつける木が生じる、生命と死の味を一つに合わせて生む木が。館の真ん中を、清い流れで川が流れ、その澄んだ水の流れで、優れた園〔底本は ortus。園(hortus)と取った。ミーニュの脚注は、hortos とする案と ornos とする案を挙げる〕を潤す。湧く源から四つに分かれた流路を切り開く。ピション〔底本は Fisonus〕は金を帯びた波で豊かに溢れ、轟く渦から輝く宝石を磨り出す。一方の名はプラシヌス〔緑の石〕、他方は燃える紅玉。澄んだ浅瀬でハビラ〔底本は Evilla〕の地を洗う。その後、ギホンが流れ寄ってエチオピアの人々を豊かにする。

4

Tertius est Tigris, Euphrati adjunctus amoeno,Assyriam celeri discretim flumine sulcans.Hic positus custos Adamus cum conjuge fida;Atque opifex tali formatur voce Tonantis:Ne trepidate simul licitos praecerpere fructus,Quos nemus intonsum ramo frondente creavit,Solliciti, ne forte malum noxale legatur,Quod viret ex gemino discreta ad munia succo.Nec minus interea caecos nox alta tenebat,Ac modo formatos vestis non texerat artus.

PL 19, 348A

第三の川はティグリス、麗しいユーフラテスと結びついて、アッシリアを速い流れで分けつつ切り裂く。ここに置かれた守り手アダムは、忠実な妻とともにいた。働き手〔底本は opifex。意味が定かでなく、アダムを指すと解した〕は、雷を轟かす者〔Tonans。神を言う〕の次のような声に導かれる。「許された実を、ためらわずともに摘み取れ、手入れされぬ森が葉茂る枝に生み出した実を。ただ気をつけよ、害をなす実〔malum。「リンゴ」とも「悪」とも取れる〕を誤って摘み取らぬように、二つの汁をもち、別々の務めのために青々と茂るものを」。その間、深い夜が見えぬ二人を包んでいた。造られたばかりの四肢を、衣はまだ覆っていなかった。

Caput III

第III章PL 19, 348A
1

Has inter sedes, et baccis mitibus hortosSpumeus astuto vincens animalia sensu,Serpebat tacite spiris frigentibus anguis;Livida mordaci volvens mendacia sensu,Femineo tentat sub pectore mollia corda:Dic mihi, cur metuas felicia germina mali?Numquid poma Deus non omnia nata sacravit?Atqui si studeas mellitos carpere victus,Aureus astrigero redibit cardine mundus.Illa negat, vetitosque timet contingere ramos;

PL 19, 348A

これらの住まいと、柔らかな実のなる園のあいだを、狡猾な思いで獣たちに勝る、泡を吐く蛇が、冷たいとぐろで音もなく這っていた。毒々しい偽りを、噛みつくような思いで巡らし、女の胸の下の柔らかな心を試みる。「教えてくれ、汝はなぜ、この幸いな木〔底本は mali。「リンゴの木」とも「悪」とも取れる〕の若芽を恐れるのか。神は、生えた実をすべて聖別したのではないのか。それならば、汝が蜜のように甘い糧を摘むことに励むなら、星を戴く軸のもとに、黄金の世界が戻ってくるだろう」。女は拒み、禁じられた枝に触れることを恐れる。

2

Sed tamen infirmo vincuntur pectora sensu.Ilicet ut niveo jam mitia dente momordit,Affulsit nulla maculatum nube serenum.Tum sapor illecebram mellitis in faucibus indensPerpulit insueto munus deferre marito.Quod simul ac sumpsit, detersa nocte, nitentesEmicuere oculi, mundo splendente, sereni.Ergo ubi nudatum prospexit corpus uterque,Quae pudenda vident, ficulnis frondibus umbrant.Forte sub occiduo Domini jam lumine solis

PL 19, 348B

しかし結局、弱い思いに胸は屈する。たちまち雪のような歯で柔らかな実をかじると、雲に汚されぬ晴れ空が輝き出した。そのとき味が、蜜のような喉に誘いを注ぎ込み、慣れぬ夫にその贈り物を差し出すよう促した。夫がそれを取るやいなや、夜は払われ、輝く澄んだ目が閃いた、世界が光り輝くなかで。こうして二人とも裸になった体を見て取ると、恥ずべきと見るところを、イチジクの葉で陰にする。たまたま、すでに沈みゆく太陽の光のもとで、主の

3

Agnoscunt sonitum, trepidique ad devia tendunt.Tum Dominus coeli moestum compellat Adamum:Dic, ubi nunc degas? Respondit talia supplex:O Domine, affatus pavido sub corde tremisco.Magne, tuos, nudusque metu rigente fatigor.Tum Dominus: Quis poma dedit noxalia vobis?Tradidit haec mulier, dum dicit, lumina promptimCandenti perfusa die, liquidumque serenumAffulsisse sibi, solemque, et sidera coeli.Protinus ira Dei turbatam territat Evam,

PL 19, 348C

物音を二人は聞き分け、おののいて人気のない所へ向かう。そのとき天の主は、悲しむアダムに呼びかける。「言え、今どこにいるのか」。彼は嘆願してこう答えた。「おお主よ、怯えた心の底で、私は震えている。偉大な者よ、汝の語りかけに。裸の私は凍る恐れに力尽きている」。すると主は言う。「誰が汝らに、害をなす実を与えたのか」。「この女が渡した」とアダムは言う。女自身はすでに言っていたという、目がたちまち輝く昼に浸され、澄んだ晴天が自分に輝き出し、太陽も天の星々も輝いたと〔dum dicit の係りは定かでない。女の言葉と取った〕。たちまち神の怒りが、うろたえたエバを脅かす、

4

Auctorem vetiti dum quaerit Maximus acti.Illa sub haec pandit: Serpentis suasa loquelisAccepi, fallente dolo, blandoque rogatu.Nam sua vipereis intexens verba venenis,Haec mihi prae cunctis narravit dulcia pomis.Ilicet Omnipotens condemnat gesta draconis,Praecipiens, cunctis invisum vivere monstrum,Pectore mox fuso prorepere, tum sola morsuMandere: mansuro quaecumque in tempora bello,Humanos inter sensus, ipsumque labentem

PL 19, 349A

禁じられた行いの張本人を至高の者が問いただすあいだ。彼女はこれに答えて明かす。「蛇の言葉に説き伏せられ、欺く企みと甘い願いのもとで、私は受け取った。蛇は自分の言葉を蝮の毒で織り込み、何よりもこれが実のうち甘いと私に語ったのだ」。たちまち全能者は竜のしわざを断罪し、すべてに忌まれる怪物として生きよと命じる。胸を伸ばして這い進み、また口で地面だけを噛んで食えと。来たるべき世にわたって続く戦いのうちに、人間の思いのただ中で、滑り行く蛇自身が

5

Vertice, ut abjecto pronus post crura virorumSerperet, et calces, dum labens cominus instat.Femina fraudigeris misere decepta suadelisPraecipitur duro discrimine ponere partum,Servitiumque sui studio perferre mariti.Tu vero, cui visa fuit sententia veraxConjugis, immiti cessit quae victa draconi,Deflebis miserum per tempora longa laborem.Nam tibi triticeae surget pro germine messisCarduus, et spinis multum paliurus acutis.

PL 19, 349A

頭を伏せ、うつ伏せになって男たちの脛の後ろを這い、滑りつつすぐ近くで踵に迫るようにと。欺きを運ぶ説得に惨めにも欺かれた女は、厳しい危険のうちに子を産み落とせと命じられ、また夫の望みのままに隷属を耐え忍べと命じられる。「だが汝には、妻の意見が真実と思われたのだ、無情な竜に屈した妻の意見が。汝は長い時にわたり、惨めな労苦を嘆くことになる。汝には、小麦の穂の芽の代わりに、アザミが、また鋭い棘をもつ多くのハマナツメが生えるのだ」。

6

Ut cum visceribus lassis, et pectore moestoPlurima sollicitos praestent suspiria victus,Donec in occiduo venientis tempore mortis,Unde geris corpus terrae reddare jacenti.His actis, Dominus trepidis dat taedia vitae,Dejectosque procul sacratis dimovet hortis,Obversosque locat, medioque eliminat igni,In quo perceleri Cherubin evolvitur aestu,Dum calidus defervet apex, flammasque volutat.Quis Dominus, pigro ne frigore membra rigerent,

PL 19, 349B

「疲れた腹わたと悲しむ胸で、糧は不安な者に、幾多のため息をもたらすように。やがて、死の訪れる時が日没のように来るまで、汝が体を得た元の、横たわる地に返されるまで」。これが成されると、主は怯える者たちに生の倦怠を与え、打ち落とされた二人を、聖別された園から遠くへ移し、向かい合わせに置き〔obversos の係りは定かでない。追われた二人と取った〕、間に置いた火で締め出す。その火の中を、ケルビムが素早い熱とともに回り動く、熱い切っ先が燃え立ち、炎を転がすあいだ。彼らのために、主は、鈍い冷えで四肢がこわばらぬよう、

7

Consuit evulsas pecudum de viscere pelles,Operiens nudos calidis de vestibus artus.

PL 19, 350A

家畜の腹から剥いだ皮を縫い合わせ、暖かな衣で裸の四肢を覆った。

Caput IV

第IV章PL 19, 350A
1

Ergo ubi conjugio sese jam fidus AdamusEsse virum sensit, nomen genitricis amataeExhibet uxori binos e germine foetus.Continuo genitor diversis nuncupat orsis:Is Cain hic nomen habet, cui junctus AbelusInnocuas multa servabat cura bidentes.Ast alius curvo terram vertebat aratro.Hi cum perpetuo ferrent sua dona Tonanti,Dissimiles fructus, sensu suadente, dedere.Nam prior, uberibus fuerant quae prosata glebis,

PL 19, 350A

こうして、忠実なアダムが、結婚によってすでに自分が夫となったと悟ると、愛された生みの母の名を妻に〔与え〕、種から二人の子を〔得た〕。〔本文のつながりが定かでない。Exhibet uxori をこう取った〕すぐに父は、それぞれ別の言葉で名づける。この者はカインという名をもち、これに連なるアベルは、無垢の羊たちを細やかな心づかいで守っていた。もう一方は、曲がった犂で土を返していた。二人が、変わることなき雷を轟かす者〔Tonans。神を言う〕に自分の供え物を捧げたとき、似ない実を、思いに促されて差し出した。前の者は、豊かな土塊にまかれ育ったものを、

2

Obtulit; ast alius miti se devovet agno,Exta gerens sincera manu, adipemque nivalem,Confestimque placet Domino pia vota tuenti.Quod propter gelida Cain incanduit ira,Quem Deus alloquio dignatus, talibus infit:Dic mihi, si rectum vivas, et noxia cernas,Degere num possis contracto a crimine purus?Desine mortali fratrem disperdere sensu,Qui tibi seu domino subjectus colla praebebit.Nec tamen his fractus fratrem deducere ad arva,

PL 19, 350B

捧げた。もう一方は、柔和な子羊をもって身を献げ、手にきよい内臓と雪のように白い脂を携え、ただちに、敬虔な願いを見守る主に喜ばれた。そのためカインは、冷たい怒りで燃え上がった。神は語りかけをよしとして、彼にこう始める。「私に言え、汝がもし正しく生き、害あるものを見分けるなら、負った罪過から清くいられるだろうか。死すべき思いで兄弟を滅ぼすことをやめよ。兄弟は汝に、主人に対するように首を差し出すのだ」。だがこれにも砕かれず、兄弟を野へ連れ出し、

3

Atque ubi deprensum deserti in gramine vidit,Elidit geminis frendens pia guttura palmis.Quod factum Dominus coelo speculatus ab alto,Disquirit, quonam terrarum degat Abelus.Ille negat, positum custodem se fore fratris.Cui Deus effatur: Nonne vox sanguinis ejusAd me missa sonat, celsumque ascendit ad axem?Nosce igitur mansura tibi pro crimine tanto;Nam modo quae maduit germani sanguine terra,Inviso maledicta tibi commissa negabit

PL 19, 350B

荒れ野の草の上で捕らえたのを見ると、歯ぎしりして両の手のひらで敬虔な喉を絞めた。主は天の高みからこの行いを見守り、アベルは地のどこにいるのかと問いただす。彼は拒み、自分は兄弟の見張りに置かれたのではないと言う。神は彼に言う。「その血の声は私のもとへ送られて響き、高い天軸へ昇っているではないか。ならば、これほどの罪過のゆえに汝に待つものを知れ。今しがた兄弟の血に濡れたこの地は、呪われて、憎まれた汝がまいた」

4

Semina, et absumptis fructum non proferet herbis.Torpidus ut multo collidens membra tremore,Funere ceu juncto semper suspiria ducas.Territus ille gemit, mortemque a numine poscit:Quae tamen infenso non est concessa Tonante;Nam malo promeritus signo fit notus inusto,Sternere ne ferro liceat cuicumque nocentem,Ne majus septina parent discrimina funus.Ilicet a facie Domini, ceu perditus, exit.Aedibus obversis Naidae in cespite terrae,

PL 19, 351A

「種を拒み、草が尽きれば実を出さないだろう。汝はこわばり、激しく震えて手足を打ち合わせ、あたかも葬りが重なったように、絶えず嘆息を引くだろう」。彼は恐れて呻き、神威から死を求める。だが雷を轟かす者は怒っていて、それは許されなかった。彼は報いに値して、焼き付けられた悪しき印で知られる者となる。それは、罪ある者を誰であれ剣で倒すことが許されぬように、七倍の危難がさらに大きな葬りを生まぬように。たちまち主の顔の前から、滅びた者のように出て行く。住まいが向き合うナイダ〔Naidae。ミーニュの脚注は、ヒエロニュムスと七十人訳の読む「ナイドの地」(ウルガタでは「エデンの東」)に当たるとする〕の地の草地で、

5

Nec minus ex natis, genitrix quos fida creavit,Nomine primaevis sublimem condidit urbem.Enochus Naida creat, ac deinde Malechum,Quo Matusalamus sensim genitore sub aurasExiit, et longae produxit tempora vitae.Ast Amalech, dirum qui percutit ense Cainem,Perpetitur caeso multum graviora nocente.Crimina nam meritum decies septina coercent.Conjugibus hic facta gemens sese increpat ultro,Quarum prima fuit Ada, atque altera Sella.

PL 19, 351B

それにも劣らず、忠実な妻が産んだ子らのうち最初に生まれた子の名で、高い町を築いた。エノクはナイダを生み、のちにマレクスを生み、その父のもとから、徐々にマトゥサラムスが光の下へ出て、長い寿命の時を延ばした。一方アマレク〔創世記4章のレメクに当たる〕は、恐ろしいカインを剣で打った者で、殺された罪ある者〔カイン〕より、はるかに重い刑を被る。罪過は、七の十倍という当然の報いで抑えられるからだ。彼は妻たちに対して自分のしたことを嘆き、みずから自らを責める。その妻の第一はアダ、第二はセラであった。

6

Aelum sed prima creat, qui pastor in arvisGramineis laeta pecudes pascebat in herba.Jobalus quem deinde subit, qui musica plectraRepperit, et vario concordes murmure chordas.Tobellum mox Sella parit, cui fundere rivosAeris erat moris, ferrumque incude subactumDiversis formare modis, stridente camino:Quem Noema sequens uno genitore creata.Haec inter vegetis Adam non languidus annis,Sethum progenerat post mortem mitis Abelis,

PL 19, 351B

だが最初の妻はアエルムを生んだ。彼は牧者として野で草深い牧場に、喜びの草を家畜に食ませていた。次にその後ろにヨバルスが続き、音楽の撥を見いだし、また様々な調べで和する弦を〔見いだした〕。トベルムをやがてセラが産み、彼には青銅の流れを注ぐ習いがあり、また鉄床で打たれた鉄をさまざまな形に整える習いがあった、きしる炉で。彼に続くのがノエマ、同じ父から生まれて。そのあいだ、アダムは盛んな歳月に衰えることなく、柔和なアベルの死後、セトを生む。

7

Enochum is deinde creat, cui candida cordaLargitus Dominus, hoc se poscente rogariAnnuit, et placidae suscepit munera mentis.

PL 19, 351C

彼〔セト〕はそののちエノク〔創世記4:26 のエノシュに当たる〕を生んだ。主は彼に清い心を授け、彼が求めると、自分が呼び求められることを許して、穏やかな心の供え物を受け入れた。

Caput V

第V章PL 19, 352A
1

Nongentos igitur postquam complerat Adamus,Ter denosque annos, sopitus morte quievit.Longaevusque dehinc nongentos quinque per annosEnochus vixit, quem Cainanus adaequansQuinque fuit tantum protentis longior annis.Junior hoc iterum ter denis decubat annis.Malaleela senex ter denis, deinde JaretusAtque tribus vixit longo constrictior aevo.Enochus, cui cura fuit servire Potenti,Et mentem sociare Deo, sajunior istis

PL 19, 352A

こうしてアダムが九百年をさらに三十年を満たしたのち、死に眠って休んだ。そののち長命のエノクは、九百五年にわたって生きた。彼に並ぶカイナヌスは、ただ五年だけ延ばされて長く生きた。これより若い者は、またも三十年で床に伏す〔この行の年数の数え方は本文が崩れているらしく定かでない〕。年老いたマラレエラは三十〔年〕、次にヤレトゥスはさらに三つ〔の年〕を、長い寿命をいっそう縮められて生きた〔tribus の意味が定かでない〕。エノクは、力ある者に仕えることと、心を神に結ぶことに心を砕き、だがこれらより若く〔底本は sajunior。ミーニュの脚注に従い sed junior と読む〕、

2

Ter centum explicitis, si quinque adjungere cures,Sexies et denos, subita caligine tectusAbditur, et Domino multum miserante remotus,Felicem placido vivit cum tempore vitam.At Matusalamus nongentos porrigit orbes,Septies et denos, unum quis jungere jus est.Lamechus hoc patre satus, Noele creato,Talia disseruit, dum vatum more futuraPraevidet, et sensus venturum mittit in aevum;Hic secura dabit nobis commercia vitae,

PL 19, 352A

三百年が満ちたとき、五年を加えるなら、また六十年を加えれば、突然の暗がりに覆われ、隠され、主が大いに憐れんで遠ざけた。穏やかな時のうちに、幸いな生を生きる。一方マトゥサラムスは、九百の巡りを延ばし、さらに七十、これに一を加えることが許される数を〔延ばした〕。このマトゥサラムスを父として生まれたラメクスは、ノア〔底本は Noele〕が生まれると、次のように語った、預言者のように未来を見通し、思いを来たるべき世に送りつつ。「この者は我々に、安らかな生の交わりを与え、」

3

Et durum removebit onus, pacemque reducet,Quae factis est pulsa malis, nostroque reatu,Tristibus et dextris, quarum sulcata laboreTerra negat fructum, Domino maledicta loquente.Septies hic centum vixit, septemque per annos,Septuaginta super positis, ut summula poscit.Hoc generante, probis Noelus nobilis actisEditur, innocuo daturus semina saeclo,Tresque creat natos, Sethum, Chamumque, Jafetumque,Innumerum solitos mollitum tundere ferrum,Et scintillantes promptim procudere massas.

PL 19, 352B

「重い荷を取り除き、平和を連れ戻すだろう、悪しき行いと我々の責めによって追い払われた平和を、悲しい右手のゆえに。その労苦で耕された地は、主が呪いを語ったので、実りを拒む」。彼は七百年、さらに七年にわたって生き、その上に七十年を加えた。総計が求めるとおりに。彼が生むと、善い行いにおいて高貴なノア〔底本は Noelus〕が生まれ出た。無垢な世に種を与えるはずの者である。彼は三人の子を儲ける、セト〔底本は Sethum。セムを指すらしい〕、ハム、ヤフェトを。数多の鉄を和らげて打つことに慣れた者たち、火花を散らす塊を手早く鍛え上げることに〔この二行は鍛冶の業を言い、ここでは文脈に合わない。刷りのまま訳した。ミーニュの脚注も、ノアの子らについてのここの記述はウルガタに無いとし、Innumerum を In numerum と読む案を挙げる〕。

Caput VI

第VI章PL 19, 352C
1

Sexies hic vates centum jam vixerat annis,Cum Dominus diri pertaesus crimina mundi,Multimodosque hominum longa sub luce reatus,Constringit miserans prolixae in crimina vitae,Imposuitque modum bis sexaginta per annos,Vincere quem nullus nulla sub lege valeret.Haec inter sanctos lactat terrena voluptas,Captivosque tenet coelesti ex arce meantes:Dum facies pulchro ridentes corpore cernuntFemineas, placitisque nimis complexibus haerent,

PL 19, 352C

この預言者はすでに六百年を生きていた、そのとき主が、恐るべき世の罪過にうんざりして、長い光のもとにある人々の多様な責めを、長き生の罪過ゆえに憐れみつつ拘束し、百二十年にわたる限りを課した、いかなる法のもとでも誰も打ち破れぬ限りを。そのあいだ、地上の快楽が聖なる者たちを誘い、天の城から行き来する者たちを虜にとどめる。彼らが美しい体で笑みをたたえる女の顔を見て、好ましい抱擁に深くとらわれたとき、

2

Progenuere sibi torva cum mole gigantes:Quorum criminibus Domini patientia tandemCogitur offendi, longam dum concipit iram,Atque dolet hominem dextra formante creatumSiderea, sancto permotus pectore fatur:Jus delere mihi mundi peccata nocentis,Fluctibus aequoreis totamque involvere terram,Humanumque genus vastis mersare fluentis,Omnigenasque simul pecudes, quae laeta per agrosGramina detondent, celsis dum collibus errant.

PL 19, 353A

彼らは自分たちに、荒々しい巨体の巨人たちを産み出した。その罪過に、主の忍耐はついに傷つけられざるを得ず、長い怒りを孕んで、星の輝く右手が形づくって造った人を悲しみ、聖なる胸を動かされて語る。「私には、害をなす世の罪を消し去る権利がある、海の波で全地を包み込む権利が、人類を広大な流れに沈める権利が、またあらゆる種の家畜をも〔沈める〕、野で喜ばしい草を刈り、高い丘をさまようものを」。

3

Serpentes nex una premat, volucresque, ferasque,Ut mea deletis mitescat fraudibus ira.Accipit ergo Dei mandata ingentia Noe,Duplicibus cameris arcam compangere jussus,Quae teneat volucrum mansura ad germina nidos.Ac ne fissilibus dissultent robora rimis,Unguine praepingui linuit bituminis arcam.Ipsa fuit plenas ter centum longa per ulnas,Quinquaginta patens transversam lata per alvum.At qua sublimi surgunt fastigia tecto,

PL 19, 353B

「蛇も、鳥も、獣も、ただ一つの死が押しつぶすように。欺きが滅ぼされれば、私の怒りは和らぐだろう」。こうしてノアは神の大いなる命令を受ける、二重の部屋で箱舟を組み立てよと命じられて、その舟は、生き永らえるべき子孫のために鳥の巣を収める。板が裂け目で割れ離れぬよう、たっぷりのアスファルトの脂で箱舟を塗った。その長さは、三百腕尺に満ちていた、幅は、横の腹に五十腕尺で広がっていた。だが高い屋根の棟が立ち上がるところは、

4

Edita ter denis in coelum tollitur ulnis,Assere quadrato nullis censura fluentis,Ad medium gestans facili cum cardine postes.

PL 19, 353B

三十腕尺で天へ持ち上げられ、四角い板で、流れ込むものを何も寄せつけぬ〔censura は意味が定かでない〕、真ん中に、軽やかな蝶番の戸口を備えていた。

Caput VII

第VII章PL 19, 353B
1

Haec perfecta Deus postquam despexit ab astris,Talibus affatur mittendum in aequora vatem:Scande citus, natique tui, nataeque fluentemFluctibus in tumidis cymbam, quia pectora vidiJusta tibi, dudumque mihi tua nota voluntasEmeruit majora praesentibus; atque coactasClaude simul pecudes omni de germine mites,Septenis paribus, immundo de grege binaEsse sines tecum, escamque his omnibus infers,Atque tibi suetam, ne cum per vasta fluenta

PL 19, 353B

神はこれが完成したのを星々から見下ろしたのち、水へ送られるべき預言者に、こう語る。「急いで乗れ、汝の息子たちも娘たちも、浮かぶ舟に、膨れる波の中で。汝の義しい心を私は見た。汝の意思は、すでにずっと前から私に知られ、今ある報いよりも大いなるものに値した。また集められた温和な家畜を、すべての種族から共に閉じ込めよ、七組ずつ、汚れた群れからは二匹ずつ汝と共にいさせよ。これら皆に餌を運び入れ、また汝には慣れ親しんだ糧も。広大な流れの上で」

2

Cultio destiterit, pariter patiare molesta,Provisis non ante cibis per glauca vehendisSalsa famem, nam clara polo cum lumina solisSeptima prodierint, totos diffundere nimbosCardine ab aethereo, cunctosque evolvere fontesAllapsu majore paro, quo grandior undisAestuet Oceanus, spumosis largius omnesAccipiens, fusoque oblimans omnia tractu.Namque quater denis juncta cum nocte diebusGrandine perpetua nubes complebo madentes,

PL 19, 353B

「営みが絶えたとき、ともにつらい目に遭わぬように。あらかじめ糧を備えずに青い水を運ばれるなら、塩辛い海で飢えを被るだろう。というのも、天に太陽の澄んだ光が第七の日に現れたとき、私はすべての雨雲を広げ、天空の軸からすべての泉を解き放つことを、さらに大きな流れ込みで用意している。それにより大洋がもっと大きく波に沸き立ち、泡立つ波でより豊かにすべてを受け入れ、広がる流れですべてを泥で覆うように。まことに、四十の昼を夜とつなげて、止むことのない雹で、濡れた雲を私は満たすだろう、」

3

Ut quidquid vivit, tumidis mergatur in undis.Haec ubi dicta, fiunt Domini mandata, volente,Festinoque sene, longo qui nobilis aevoSexcentos agitans annos, se credidit undis,Conjunctosque simul natos, natasque recepit,Confixus tenui quamvis foret abditus antro.Interea totos laxarunt nubila nimbos,Atque abyssus riguos dimisit in aequora fontes.Jamque quater denis stagnantur cuncta diebus,Non volucres levibus suspendunt corpora pennis,

PL 19, 354A

「生きているものはすべて、膨れ上がる波に沈むように」。これが語られると、主の命令は果たされる、老人が望み急いだので。長い寿命によって高貴な彼は、六百年を過ごして、波に身を託した。ともにいた息子たちと娘たちも迎え入れた、細い洞穴に押し込まれ隠されていたとしても〔confixus … antro の係りは定かでない〕。そのあいだ雲はすべての雨雲を解き放ち、深淵は潤す泉を海へと放った。すでに四十日で万物は水にひたされ、鳥たちは軽い翼で体を浮かべず、

4

Nec fera celsijugo devitat marmora colle,Omnia conduntur pelago, mors omnibus una est.Nec minus interea tumidum suspensa per aequorArca fluens clausum munibat pendula vatem,Venturisque parens servabat semina seclis

PL 19, 354B

獣は高い峰の丘へ行っても、海面を避けられない。万物が海に葬られ、すべてに死は一つである。それにもまして、そのあいだ、うねる海の上に浮かび、箱舟は流れつつ、宙づりのように、閉じこもる預言者を守っていた、来たるべき世々のために、種を産む親として保っていた

Caput VIII

第VIII章PL 19, 354B
1

Naufragio secura suo. Mox rarior aetherNubibus in piceis coepit constringere nimbos.Jamque relabenti decrescit in aequore pontus,Ac postquam modico fluitabat flamine cymba,Emittit senior nigrantem pectora corvum,Qui levibus pennis volucri dum flamine fertur,Non rediit, justi suspendens vota prophetae.Post hunc albentem mittit per stagna columbam,Quae super aequoreum campum defessa volatuNusquam nacta solum, vati se reddidit almo.

PL 19, 354B

自らの難破のなかでも安全に。やがてまばらになる天空が黒雲のなかで雨雲を引き締め始めた。いまや引いていく水面で海は減り、舟が穏やかな風のなかで漂うようになると、老人は、胸の黒いカラスを放つ。それが軽い翼で、速い風に運ばれているあいだ、戻らず、義しい預言者の願いを宙づりにした。これに続けて、白いハトを水の上へ放つ。ハトは海原の上で飛び疲れ、どこにも地を得られず、恵み深い預言者のもとへ戻った。

2

Cumque recurrentis fulgerent septima solisLumina, dimittit penna plaudente volucrem,Quae, nemore invento, ramis praepinguis olivaeOra referta tulit, cum jam per sidera vesperSurgeret, ac tremulo noctem praecurreret igni.Inde iterum septem transcursis rite diebus,Mittitur in pelagus ales, quae lapsa meatuPerceleri, numquam sociae se reddidit aulae.Sexcentos igitur jam tum transgressus et unumOrbes erat vates, primo jam mense secuto,

PL 19, 354C

巡り来る太陽の第七の光が輝いたとき、翼を打つ鳥を放つ。鳥は林を見いだし、いと豊かなオリーブの枝をくちばしにいっぱいくわえて運んだ。夕べがすでに星々の間に昇り、ゆらめく火で夜に先立つ頃であった。そののち、七日がきまりどおりに過ぎると、鳥が再び海へ放たれ、素早く滑るように飛んで、二度と仲間の館へ戻らなかった。そのとき預言者はすでに六百と一年を越えていた、最初の月が続いて、

3

Atque die mensis primo, cum libera tellusVisa aperire procul montes, ac volvere fumum,Quos super undarat ter quinas pontus in ulnas:Decurso jam mense, dehinc cum trina secandoLumina restarent, toto jam libera fluctuTerra fuit, propriumque ostendit laeta virorem.Ergo ubi undatis consedit montibus arca,Araracum qui nomen habent sermone vetusto,Laxat claustra senex, nova semina terraeAtque Deum gaudens contra se attollere sanctum.

PL 19, 354C

その月の第一日、自由になった地が遠くに山々を現し、煙を巻き上げるように見えたとき、その山々の上には海が十五腕尺ほどにも波打っていた。月がすでに過ぎ、そののち三つの光〔日〕が切り分けられて残るとき、すでにすべての波から解かれ、地は喜んで自らの緑を示した。こうして波打つ山々の上に箱舟が据わると、古い言葉でアララト〔底本は Araracum〕と呼ばれる山々に、老人は閉ざした扉を緩め、地の新しい種と、喜びつつ向かいに身を起こす聖なる神とを〔見る〕〔動詞を欠く。補った〕。

Caput X

第X章PL 19, 355A
1

Heroum de more foret quos ardua cervix,Immensumque caput sublimes tollet in auras.Hic Babylon collocat, Orichamque, et Archata Acalla,Sinnacheros inter saltus Assura deindeCondit, et eximiam tectis Niniveva locarit.Et Robotham, Calchamque, dehinc Dasemata, quarumDistinguit saltus, medioque in limite surgit.

PL 19, 355A

〔刷りの本文はここで創世記9章の部分を欠き、ニムロドのことへ飛ぶ。ミーニュの脚注も、写字生の不注意で第9章がそっくり落ちたとする〕英雄たちの習いのとおり、そびえる首をもつ者たち〔quos の先行詞を欠く〕、巨大な頭を高く空気の中へ掲げる者が。この者がバビロンを築き、またオリカム、アルカタ・アカッラ〔創世記10:10–12 のウルク、アッカド、カルネに当たる〕を、シンナケロスの森のあいだに、さらにアッスラを築き、卓越したニニウェ〔底本は Niniveva〕を家々で築いた。またロボタム、カルカム、さらにダセマタを。これらを森が分け隔て、境の真ん中にそびえる。

Caput XI

第XI章PL 19, 355A
1

Dumque alacres certant, et nomina moenibus indunt,In campum veniunt, Sennarum nomine dictum,Molitique cavas ad sidera tollere turres,Non calcem faciunt, qua saxa inserta ligantur,Sed lateres tosta lutei fornace coquuntur,Ut prius immensis fulgerent moenia tectis,Quam novas discretas faceret migratio gentes.Bitumen pro calce fuit, quod vellere molliDucitur, et lento constringit corpore cautes.Namque penes cunctos sermones consona lingua

PL 19, 355A

彼らは意気盛んに競い、城壁に名を付けるうち、シンアルという名で呼ばれる平原に来て、空洞の塔を星々へ向けて立てようと企て、石をはめ込んで結ぶ石灰は作らず、粘土の煉瓦が、焼き上げる炉で焼かれる。移住が新たに分かれた諸国民を作るより前に、城壁が巨大な屋根で輝くようにと。石灰の代わりにアスファルトがあり、それは柔らかな毛のように引き延ばされ、粘る体で岩を結びつける。というのも、すべての者のもとで、言葉は調和する言語が

2

Per similes fatus, et civica verba locuta est.Denique descendit Dominus, et moenia vidit,Praecipiens varias raptim prorumpere voces,Diversosque sonos, quis gentes quaeque loquuntur.Ilicet impletur positis cultoribus orbis,Dividuusque locus mox est Confusio dictus.Hos sequitur, Domino multum qui credidit, Abram,Quem genuit prisco de nomine Thara vocatus.Jungitur et Lothus juncto de sanguine frater.Hi cum jam validi fierent pubentibus annis,

PL 19, 355A

似通った話し方で、市民の言葉を語っていた。実に、主は降りて、城壁を見た、様々な声が突然迸り出るよう命じ、また、諸国民がそれぞれ語る相異なる音を命じた。たちまち、住民が置かれて世界は満たされ、分かたれた場所はやがて「混乱〔Confusio〕」と呼ばれた。これらに続くのは、主を深く信じたアブラム、古い名にちなんでテラと呼ばれた者が生んだ。同じ血筋からロトも兄弟として結ばれる。二人は成長した歳月のうちにすでに力強くなると、

3

Conjugium junxere sibi, Lod foedere MelciaeGaudet, et Abram odescit conjuge Sarra:Quae tamen ad senium duxit sine pignore vitam.Hos Thara sollicite chaldeo de grege dimisit,Dum Chanana placent frondosis collibus arva.

PL 19, 355C

それぞれ結婚を結んだ。ロトはミルカ〔底本は Melciae。ミーニュの脚注は、ナホルの妻であったミルカをロトの妻とするのは詩人の記憶違いらしいとする〕の絆を喜び、アブラムは妻サラによって富む〔底本は odescit。ミーニュの脚注は崩れた語とみて ditescit(富む)と読む案を挙げる。これに従った〕。だが彼女は、子なきまま老年へと生を続けた。テラは気遣いつつ、これらをカルデアの群れから送り出した、葉の茂る丘のカナンの野を好んだからである。

Caput XII

第XII章PL 19, 356A
1

Sed Deus, electi qui sensum nosceret Abrae,Imperat, ut sedes alia regione capessat:Hei age, festinans patriis te dimove terris,Cognatasque domos, et limina sueta linque.Nam procerem immensae faciam te jam fore gentis,Insuper his addam, ut te quicumque malignisVulnerat eloquiis, Domini maledictus ab ore,Tristia quaeque ferat; at qui sermone benignoCommoda denarrat, poscit laetos et grandior astu.Mutantur sedes, Sychemis castra locantur,

PL 19, 356A

だが神は、選ばれたアブラム〔底本は Abrae〕の思いを知るために、別の地方に住まいを得よと命じる。「ああ、さあ、急いで汝の父祖の地を離れよ、親族の家と慣れ親しんだ敷居をも捨てよ。私は汝を、広大な民の長とすでに定めるからだ。さらに、汝を悪意の言葉で傷つける者は誰でも、主の口から呪われ、あらゆる悲惨を負うように。だが親切な言葉で益を語り尽くす者は、喜びを求め、計略よりも大きくなる〔poscit … astu の意味が定かでない〕」。住まいは移され、シケムに陣が据えられる、

2

Quae Dominus vati longum despondit in aevum.Illic deproperans sacratas suscitat aras:Conscendensque montem, fractas qui respuit undas,Et rubicunda tumens prospectat lumina solis;Hic etiam positis fundatur molibus altar,Oraturque Deus, sola cum deinde per arvaVates agit, quae terra jacet disjuncta colonis;Quae dum perpetuo venis sitientibus ardet,Incussit jejuna famem, cui cura cohaeret.Hoc foecunda metu Nilotica rura petuntur.

PL 19, 356A

それは主が預言者に、長い世のために約束した地である。そこで急いで聖別した祭壇を立てる。砕けた波を退ける山に登り、その山は盛り上がり、赤らむ日の光を見はるかす。ここにも、石を積んで祭壇が据えられ、神に祈られる。それから人なき野を通って預言者は進む、その地は住民から離れて横たわっている。その地が渇いた水脈とともに絶えず焼けるうちに、干からびた地は飢えを襲いかからせ、これに憂いが付きまとう。この恐れに、ナイルの肥えた野へ向かう。

3

Et quia conspicuo canderet corpore Sarra,Mandatur nullo nuptam se dicere vinclo,Sed fore germanam, ne fors immanibus ausisEffrenis turbae zelum noxale maritoGigneret, atque aemulum tristis rivalis haberet.Hunc mirata quidem venientem turba Canopi,Omnimodis Sarra cupido de lumine lustrat.Atque ubi per proceres laudata et tradita regi est,Dulcibus accipitur votis verbisque propheta.Non tamen impositum voluit rex aetheris illi.

PL 19, 356B

サラは目立つ体で白く輝いていたので、いかなる絆にも結ばれた妻だと言うなと命じられ、姉妹だと言え、と。たまたま恐ろしい企てから、手綱を離れた群衆が、夫に害をなす妬みを生み、悲しい恋敵を張り合う者として抱えることのないように。カノポスの群衆は、来るこの者を驚嘆して眺めたが、あらゆるしかたで貪欲な目の光でサラを見渡す。サラが有力者たちによって称えられ王に引き渡されると、預言者は、甘い願いと言葉で迎えられる。しかし天空の王は、彼女に課されたことを望まなかった。

4

Nam multis, magnisque simul terroribus actumProturbat regem, noxialis qui reus ausi,Objurgat procerem, germanam cur magis esseDixerit uxorem, falsoque illuserit astu.Inde jubet, laetum nuptam deducere secum,Armenta, et quidquid patriis adduxerat oris.Namque Deus servo, semper concordia fanti,Ingentes census, et maxima quaeque dicarat.

PL 19, 356C

多くの大きな恐怖を同時に浴びせて駆り立て、〔神は〕王を乱す。害ある企ての咎を負う王は首長を責める、なぜむしろ妻を姉妹だと言い、偽りの術策で自分をもてあそんだのかと。それから、喜ぶ彼に、妻を連れて行くよう命じ、群れと、父祖の地から携えて来たものすべても〔持たせた〕。というのも、神は、いつも一致を語る僕に、大いなる富と、あらゆる最大のものを与えていたのである。

Caput XIII

第XIII章PL 19, 357A
1

Accipit et Lodus, quaecumque advexerat illic,Et reduces patrias tandem sistuntur ad oras,Atque ibi dum gregibus intercursantibus errant,Pastores pecorum sese certamine pulsant,Pascua quod foetas arctarent parva duorum.Sed pater indomitas cupiens componere rixas,Obtulit, ut frater, quae vellet, sumeret arva.Ille libens paret, Iordanis littora poscens,Qui fluvius dudum Nili vice, dum tumet undis,Amne superfuso campos perditat opimos.

PL 19, 357A

ロトも、そこで運び入れたものすべてを受け取り、戻って、ついに父祖の地の岸に置かれる。そこで群れが入り乱れて歩き回るあいだ、家畜の牧者たちは争いで互いを打ち合った、二人の小さな牧草地が、子を宿した群れを窮屈にしたからである。だが父は、荒れた争いを収めようと望み、兄弟が望む野を取るようにと申し出た。彼は喜んで従い、ヨルダンの岸辺を求める。この川は、かつてナイルの代わりに、水で膨れるとき、あふれた流れで肥沃な野を荒らす。

2

Chanannaea Senex venienti jugera sorteAccipit, et virides sistit armenta per agros.Sed non perpetuas licitum componere sedes.Namque pater jussus terram lustrare tuendo,Flammeus e celsis quam sol utrumque recurrensAspicit, aut gemini despectant usque triones,Promissam generi tanto genitore creando,Cujus qui numerum gestit comprehendere fatus,Stellarum citius turbas, vel dicit arenae,Quas pelagus dubio nonnumquam littore nudat.

PL 19, 357A

老人は、巡ってきた籤でカナンの耕地を受け取り、青々とした野に群れを置く。しかし永続する住まいを築くことは許されなかった。というのも父は、見渡して地を見極めよと命じられたからだ、燃える太陽が高みから東西に巡り返しつつ眺める地を、あるいは双子の北の星々〔triones〕が見下ろし続ける地を、これほど偉大な父から生まれる一族に約束された地を。その数を語って捉えようと望む者は、星々の群れを、あるいは砂を、よりたやすく数え上げるだろう、海がときに定まらぬ岸辺にあらわにする砂を。

3

Tendit et ad quercum prisco de nomine Mambram,Perpetuoque Deo praecelsum dedicat altar.

PL 19, 357B

古い名のマムレ〔底本は Mambram〕のナラの木へも向かい、永遠なる神に、高く築いた祭壇を献じる。

Caput XIV

第XIV章PL 19, 357B
1

Nec mora, dividuos postquam concordia fratresFecerat optatos componere regna per agros,Consurgunt reges numerosa ex gente Terniqua,Et Sodoman multo pugnaces milite vastant,Quae ternaeque acies bino bis principe fultaeValle tenus Salsa ferrum per nubila torquent.Quinque fugam capiunt linquentes bella tyranni,Praecipitique fuga frondosis montibus abdunt,Quod potuit superesse neci; qui nomine veroDicuntur Ariac, Hadachar, Godullagomurus.

PL 19, 357B

ほどなく、一致が、分かれていた兄弟たちを望んだ野に諸王国を築く者としたのち、数多い三重の民から王たちが立ち上がり〔Terniqua。ミーニュの脚注は名でなく「三重の(民)」とし、シンアル、ポントゥス、エラムの民を言うと推す。王は四人なので quaterni とあるべきだともいう〕、好戦的な者たちが多くの兵でソドムを荒らす。その三つの軍勢は、二の二倍の君主に支えられ、塩の谷に至るまで、雲の中へ剣を振るう。五人の王は戦を捨てて逃走に入り、慌ただしい逃走で葉の茂る山々に身を隠す、死から残り得た者たちを。その真の名はアリアク、ハダカル、ゴドゥッラゴムルスと言われる。

2

Atque etiam pulchris in his gaudens Amarfalus armis.Haec inter, quae multa fiunt discrimine belli,Lod etiam capitur tota cum stirpe, domoque.Quod ubi tristifico narravit nuntius ore,Consurgit vates, servorum de grege multoTer centum famulos novies bis auctius addens,Ad bellum dux ipse ciet, ferrumque retractant.Nocte super media nil jam metuentibus instat,Victoresque fugat, multosque interficit hostes.Quin etiam fratrem tanto discrimine demptum

PL 19, 357C

またこの中には、美しい武具を喜ぶアマルファルスも。戦いの多くの危難のうちにこれらが起こる間に、ロトもまた、一族と家とともに捕らえられる。使者が悲しみをもたらす口でこれを告げると、預言者は立ち上がり、僕たちの大勢のうちから三百人の従者を、九の二倍〔十八人〕さらに加えて、自ら指揮官として戦いに呼び集め、彼らは剣を取り直す。真夜中に、もはや何も恐れていない者たちに襲いかかり、勝者たちを追い散らし、多くの敵を殺す。さらには、これほどの危難から救い出された兄弟を

3

Accipit, et praedam lato trahit agmine secum.Excipitur laeta Sodomorum laude procorum,Pontificisque Dei, sancto qui nobilis actuMelchisedechus erat, panem, vinumque praesentant.Is petit, ut captos dignetur reddere victor,Caetera pro meritis belli sub lege laturus.Sed contenta suo victrix moderamine virtusAccipit optatum toto pro munere fratrem.Mox sopita Deus illustrans corda prophetae,Praecipit, ut cuncta vacuet formidine pectus,Quandoquidem invictae tutus sit tegmine dextrae.

PL 19, 357D

取り戻し、戦利品を広い隊列で連れて行く。ソドムの有力者たちの喜ばしい称賛に迎えられ、また神の祭司〔pontifex〕、聖なる行いで高貴なメルキゼデクにも迎えられ、彼らはパンとぶどう酒を差し出す。彼は、捕らわれた者たちを勝者が返すことをよしとするよう求める、ほかのものは戦いの功に応じ、法のもとに受けるものとして。だが、勝ち誇る徳は自らの節度に満足して、すべての褒賞の代わりに、望んだ兄弟を受け取る。やがて神は、静まった預言者の心を照らして、胸をあらゆる恐れから空にせよと命じる、不敗の右手の覆いのもとで安全であるのだから。

Caput XV

第XV章PL 19, 358A
1

Ille alacer concessa sibi licentia fatur;Quid mihi pro tanta praestant tua dona loquela?Nam conjuncta quatit fessum longaeva senectus,Nec datur emeritum post mortem linquere natum.Et quia nobilibus thalamis mihi germina non sunt,Degener haeres erit, nobis quem serva creavit.Confirmat vatem Dominus, dum talia fatur;Ne time confidens, servus tibi non erit haeres.Nam si nosse valet numero carentia quisquamSidera, vel totas pelagi percurrere arenas,

PL 19, 358A

彼は勇んで、許された自由に乗じて語る。「汝の賜物は、かくも多くの言葉の代わりに、私に何を与えるのか。連れ立つ長い老いが疲れ果てた私を揺さぶり、務めを果たした功ある子を、死後に残すことも許されない。高貴な婚姻の床から生まれた子らが私にはいない以上、我々のもとで奴隷女が産んだ卑しい者が相続人となるだろう」。主は、こう語りながら預言者を励ます。「恐れるな、信頼せよ。奴隷が汝の相続人となることはない。もし誰かが、数もない星々を知り、あるいは海のすべての砂を数え尽くせるなら、」

2

Is poterit prolem solus numerare putando,Quae praestanda tibi est, totus qua tenditur orbis,Nasceturque tuo de semine, qui tua cernat,Filius, atque etiam natus sit Regis aeterni:Namque ego sum Dominus coelorum conditor, et teAuxilio tutum Chaldaea ex gente reduxi.Credidit ista senex, nec quidquam defore verbisMetitur Domini sincero acumine cordis,Subnixusque rogat, placidis dum supplicat orsis,Signa Dei quae mente gerat, quae corde sequatur,

PL 19, 358B

「その者だけが、思い巡らして子孫を数えることができよう。その子孫は汝に与えられるべきもので、全世界に広がり、汝の種から生まれて、汝のものを見守る子がいる。その者はまた永遠の王の生まれでもあろう。私は主、天の造り主であり、汝を助けによって守り、カルデア人の民のもとから導き出した」。老人はこれを信じ、主の言葉に欠けるものは何もないと心の誠実な鋭さで測り知った。確信を抱いて願い、穏やかな言葉で乞うたのは、心に携え、胸に従うべき神のしるしであった。

3

Munere pro tanto, quo natum gignat inertiCorpore, jam gelidis decursa ob tempora membris.Admonitus vitulam trimi jam temporis aptat,Conjungens alacrem torva cum fronte juvencum,Vervecem, caprumque dehinc, hirtamque capellam,Columbas pariles, simili cum turture junctas.Corpora mox pecudum gemina in divortia findit,Illaesas tota dimittens carne volucres,Omnia disponit, sacrisque altaribus aptat,Seque locat propter sensu versatus, et aure.

PL 19, 358C

かくも大きな賜物のためである。それは、力なき体から子を生ませるもの。年月は過ぎ、四肢はすでに冷えている。諭されて、彼は三歳の雌の子牛を整え、険しい額の元気な若い雄牛をこれに並べ、次いで去勢羊と雄山羊、毛深い雌山羊を、同じ数のハトを、同じようにキジバトと組にして並べる。やがて家畜の体を二つに分かれるように裂き、鳥たちは全身を損なわぬまま残し、すべてを並べ、聖なる祭壇に整え、自らもそのそばに身を置き、意識を傾け、耳を澄ました〔底本は local。locat と読む〕。

4

Ecce autem prima sub tempora noctis opacae,Candida sanctifici terrentur pectora vatis,Nigrantesque ruunt confusa luce tenebrae.His super attonitus Domini solatia sumit,Dum nova venturae praenoscit semina gentis,Per varios casus duro sub rege locandaeAegypti, cui nomen erat Pharaonis acerbi.Namque quater centum Domini subjecta per annosServiet, ad terras rursus revocanda feraces,Ac vice mutata, quae quondam serva tremebat,

PL 19, 358C

するとそのとき、暗い夜の初めの頃、聖なる預言者の清らかな胸は恐れおののき、黒ずむ闇が入り乱れた光とともに襲いかかる。これに茫然としつつ、彼は主の慰めを受け、来たるべき民の新たな種〔子孫〕を前もって知る。さまざまな運命を経て、過酷な王のもとに置かれることになる民を、エジプトの王、その名は無慈悲なファラオである。四百年のあいだ、主の民〔Domini は「主人の」とも読める〕は服従させられ、仕えるが、のち実り豊かな地へ呼び戻されることになり、立場が入れ替わって、かつては奴隷として震えていた民が、

5

Sceptra reget, valida gentes virtute coercens.At tu, cum fuerit metati terminus aevi,Sedibus in patriis functus mandabere busto.Nam populus infensa tibi de sede revulsus,Huc veniet, domibus veterum donandus avorum.Nam qua Niliacis gaudet nunc incola terris,Et celer Euphrates Syrorum praenatat orbes,Genaeos populos, Genezeosque tenebunt,Chalmoneos, Chetosque juncta cum gente Fereza,Et Raffana, cui manus est Jebosaco haerens,

PL 19, 359A

王笏を執り、強い力で諸国民を抑えるだろう。「だが汝は、測られた生涯の終わりが来たとき、故郷の地で息絶え、墓に納められるだろう。汝にとって敵意ある地から引き抜かれた民が、ここへ来て、昔の祖先たちの家々を与えられるだろう。今、住人がナイルの地を楽しむその所から、足速いユーフラテスがシリア人の領域のそばを流れる所まで、ゲナエ人の民とゲネゼ人を、彼らは領有し、カルモネ人、ヘト人、それに連なるフェレザ人とともに、ラッファナ人——その手勢はエボサコに連なる——をも〔領有する。刷りの綴りから音写した。創世記15:19–21 のケニ人、ケナズ人、カドモニ人、ヘト人、ペリジ人、レファイム人、エブス人に当たるらしい。ミーニュの脚注も Chetos をウルガタの Hethaeos(ヘト人)に当てる〕」。

6

Dilectaque sibi pellentur sede Chananni.Quin et Amorraeus Gergesso extrusus amico,Semianimis possessa dabit venientibus arva.Quae cum sancta Deus promisisset verba prophetae,Sole sub occiduo clarum dat fulmine signo.Nam velut undanti ferveret flamma camino,Caesarum pecudum visa est delambere carnes.

PL 19, 359A

「愛していた住処からカナン人も追われるだろう。さらにアモリ人も、親しいゲルゲセ人もろとも押し出され、半ば息絶えて、占めていた畑を来る者たちに明け渡すだろう」。神が預言者にこの聖なる言葉を約束したとき、日の沈むころ、稲妻による明るいしるしを与えた。波打つ炉で炎が煮え立つかのように、切り分けられた家畜の肉を舐め尽くすように見えた。

Caput XVI

第XVI章PL 19, 359B
1

Interea steriles jam pridem fessa per annosPerdiderat etiam votum jam Sarra parentis,Et quia praegelida partum non poneret alvo,Ad secunda suum coepit lactare maritumGaudia, et inflexum cogit consortia servaeNoscere, quo saltem genitor sit pignore vili.Ilicet in thalamos Aegyptia adducitur Agar,Ismaelumque nothum faecunda gignit ab ulva.Quae cum servili dominam contemneret astu,Verberibus duris afflicta, et saucia fugit.

PL 19, 359B

そのあいだ、すでに久しく不妊の年月を重ねて疲れ果て、サラは母となる願いさえも失っていた。冷えきった腹では子を産めないと思い、彼女は夫をそそのかして、次なる喜びへ向かわせ、ためらう彼に侍女との交わりを知るよう強いる。せめて卑しい子であれ、父となれるように。ただちにエジプト人ハガルが寝室へ連れ込まれ、豊かに身ごもって、スゲの床〔ulva はスゲ。卑しい寝床を言うか〕から庶子イシュマエルを産む。彼女は奴隷の悪知恵で女主人を侮ったので、厳しい鞭に打たれ傷つけられて逃げた。

2

Ac dum vicino tegeret se devia fonte,Nuntius aethereo descendit culmine coeli,Consultamque prius dominorum mittit ad aedes,Quin etiam multo gaudentem munere donat,Quae quia conspicuo fulgentem lumine sanctumViderat, a simili narravit nomine fontem.

PL 19, 359C

道を外れて近くの泉のそばに身を隠していると、使いが天空の頂から降りてきて、まず助言を与えたうえで、主人たちの家へ送り返し、さらに、喜ぶ彼女に多くの賜物まで与える。彼女は、聖なる者が目に見える光で輝くのを見たので、その泉を、同じ名にちなんで語り伝えた。

Caput XVII

第XVII章PL 19, 359C
1

Jamque novem denos, novemque exegerat annosAbramus vates, cum se jam jamque parentemAgnoscit nati magno de munere dandi,Testamenta Dei cui sunt concordia summi,Gentibus innumeris genitor, ductorque futurus,Percipiens placidas per grandia tempora sedes.Quin etiam solido de nomine grandior exitDum decus adjectum vocalis littera ducit,Et Sara quae fuerat, mandatur Sarra vocari.Quin etiam patria Smaelus pro prece dives,

PL 19, 359C

すでに九十と九の年を預言者アブラムが過ごし終えたとき、まもなく自分が親になることを与えられる子という大きな賜物によって悟る。至高の神の契約は彼と一致しており、無数の諸国民の父となり、導く者となるはずで、長い歳月のあいだ平穏な住処を受けるであろう。さらにまた、堅固な名のうえに、いっそう大いなる者となって出る。母音の文字が加わった栄誉をもたらすので、サライ〔Sara〕であった女は、サラ〔Sarra〕と呼ばれるよう命じられる。さらに、父の祈りによって豊かになるイシュマエル〔底本は Smaelus。Ismaelus と読む〕は、

2

Bis senos princeps populos generatque regitque.Post haec gesta senex, cum sol octavus adesset,Maribus exhibitis adimit praeputia ferro,Adjungens pariter quoscumque ex plebe seorsa.Inde etiam tempus promissi muneris instat.Solvitur in tremulos vultu crispante cachinnos,Dum tacitus secum promissa ingentia volvit,Posse Deum credens, quidquid non exstitit unquam,Condere, et infractos robur generare per artus.

PL 19, 359D

君主として十二の民を生み、また治める。これらが成ったのち、老人は、八日目の日が来たとき、男たちを集め、刃で包皮を切り取り、別の民から来た者も、誰であれ同じく加えた。やがて約束された賜物の時も迫る。顔を歪めて、震える高笑いに身を崩し、黙って心の中で、約束された大いなる事を思いめぐらしながら、神は、かつて存在したことのないものをすべて創り出し、衰えた四肢にも力を生み出せると信じて。

Caput XVIII

第XVIII章PL 19, 360A
1

Scandebat medium jam sol flagrantior axem,Magnificusque senex frigus captabat in umbras,Cum subito juvenes pariter tres affore cernit,Sedulus in cunctos, unum plus ambit, et orat,Ne puerum celeri linquat, dum praeterit, actu,Pacificusque suae dignetur tegmina quercus,Atque pedes geminos frigenti ut perluat unda,Ac positos panes mensae dignetur amicae.Annuitur, jussaque citus veneranda facessit.Ipse etiam properans sese dat Sarra videri.

PL 19, 360A

太陽はいよいよ燃え立って天の中ほどへ昇り、気高い老人は木陰に涼を求めていた。そのとき突然、三人の若者がそろってそこにいるのを見つけた。熱心に皆に尽くしつつ、ひとりをとくに敬い、願い出る。通り過ぎるとき、僕を急ぎ足で見捨てぬように、平和の者として、自分のナラの木の覆いをよしとするように、冷たい水で両足を洗うように、親しい食卓に置かれたパンを受けることをよしとするように、と。承諾され、彼は敬うべき命を急いで果たす。サラ自身も急いで自ら姿を見せる。

2

Mensurasque libans ternas ex polline profert,Quas dederat tosto cinerum torrere vapore.Tum vitulus tumida procurvans cornua fronteDeligitur, nullo fuscatus tergora naevo,Et modo constricti ponuntur fercula lactis.Dumque Deum trina positum sub imagine pascit,Dulcia sanctificis delibat gaudia dictis,Quid rerum nunc Sarra gerit; namque abdita tectisTunc erat, et coeptas iterat lux vera loquelas.Euge memor vatis pleno non serius anno

PL 19, 360B

彼女は三枡の小麦粉の量を取り分けて差し出し、灰の熱で焼かせるために渡しておいた。そこで、ふくらむ額に角を曲げた子牛が選ばれる。背に黒い斑はまったくない。また凝固したばかりの乳の皿が出される。三つの姿のもとに現れた神を食事でもてなすあいだ、聖なる言葉から甘い喜びをかすかに味わう。サラは今どうしているか、と〔問われる〕。彼女は屋内に隠れていた。まことの光は、始めた言葉を繰り返す。「よし、預言者を心に留めて言おう。満ちた年のうちに、遅れず」

3

Mater erit, cum laeta procul sub talia risitFemina, et annoso desperat corpore partum.Quaeritur haec, interfuerit quae causa cachinni,Illa negat facili concussa in sese fore risum,Dum timet, et tacito volvit sub pectore culpam.Consurgunt juvenes parili fulgore decentes,Et Sodomam toto subjectam lumine visunt.Tum Dominus vati nil promptum non fore passus,Eloquitur, quae causa graves se ducat ad urbes:Clamore immodico Sodomae, junctaeque Gomorrhae

PL 19, 360B

「彼女は母となる」と。そのとき遠くで、これらの言葉に喜びつつ笑った女は、年老いた体では出産を諦めている。彼女は、その高笑いに何の理由があったのかと問われ、自分の中で軽く震えただけで笑いなどなかったと否み、恐れつつ、黙った胸の内で咎を思いめぐらす。同じ輝きに映える若者たちが立ち上がり、明るみに全面を晒されたソドムを見に行く。主は、預言者に何も隠さぬままにするつもりで、自分を重い町々へ向かわせる理由を語る。「ソドムと、それに連なるゴモラの度を越えた叫びに」

4

Excitus veni, verumque invisere curo.Ut quod turba nocens, quod vox horrenda laborat,Oppida bina simul coelesti ex fulmine flagrent.Hic trepidus vates famulo sermone poposcit,Noxia qui numerus sanctorum moenia servet?Quinquies ex denis capiens primordia summae,Ab his quinque viris cognoscit tegmine fortiOppressum vitiis populum vitare ruinam.

PL 19, 360C

「駆り立てられて私は来た。真実を見に行こうと心を砕く。罪ある群衆と恐ろしい声が苦しみ訴えるとおりに、二つの町がともに天の稲妻で燃えるようにするためだ」。ここで預言者は恐れつつ、僕らしい言葉で尋ねた、罪深い城壁を守る聖なる者の数はいくつかと。五掛ける十、すなわち五十から総数の始まりを取り、彼は、この五人の人々から〔ab his quinque viris の意味は定かでない。創世記18:32 では十人まで下る〕、強い庇護によって悪徳に押しつぶされた民が滅びを免れることを知る。

Caput XIX

第XIX章PL 19, 361A
1

Ilicet ad Sodomam veniunt duo, Natus, et Alter,Hespero submitti cum jam prorumperet igni.Illic pro foribus Lodus de more sedebat.Cumque viros simili lustrasset corpore claros,Pronus adoratos consueta ad limina duxit,Optantes media potius habitare platea,Azym quos tenui de polline candida pascit;Sopitaque dehinc componunt membra cubili.Ecce furens tota procurrit turba Gomorrhae,Seditione truci circumdans atria Loti,

PL 19, 361A

ただちにソドムへ二人が来る、子ともう一人が〔Natus, et Alter。意味は定かでない〕。宵の明星が火のように現れ、日が沈みかけるころに。そこで、門の前にロトは習慣どおり座っていた。同じ姿で輝く二人の男を見回すと、ひれ伏して拝み、いつもの戸口へ導いた。彼らは、むしろ広場の真ん中で宿りたいと望んだが、白く細かな小麦粉の種なしパン〔底本は Azym。ミーニュの脚注に従い azyma(種なしパン)と読む〕で彼は彼らをもてなす。それから、静かに寝床に身を横たえて休む。すると、ゴモラの群衆がこぞって怒り狂い駆けつけ、凶暴な騒ぎでロトの家の広間を取り囲み、

2

Atque viros poscens tumido dilitigat ore.Ille memor pacis tentat mollire frementes,Atque etiam natas cupide dementibus offert,Ut licito potius luxu perversa voluptasAestuet, a simili disjungens turpia sexu.Sed nil dicta movent, franguntur limina ferro,Ac dum se glomerant, dum fortia claustra revellunt,Lumina septa sibi piceis gemuere tenebris.His actis, auferre procul sua pignora jussus,Invitat generos sensu torpente negantes.

PL 19, 361A

男たちを引き渡せと要求して、尊大な口で罵る。彼は平和を思い、荒れる者たちをなだめようとして、狂った者たちに娘たちまで進んで差し出す。許される放縦によって、むしろ背く快楽が燃え立つように、同じ性との恥ずべき行いから引き離そうとして。だが言葉は何も動かさず、戸口は鉄で打ち壊され、彼らが群がり、堅い閂を引き剥がしているうちに、その目は黒い闇に閉ざされて嘆いた。これが成ると、ロトは自分の子らを遠くへ連れ出すよう命じられ、娘婿たちを誘うが、彼らは鈍い思いのまま拒む。

3

Quod tamen assiduo potuit mens blanda rogare,Eduxit natas chara genitrice sequentes,Ac dum progreditur, dum scandit culmina collisOppositi, secumque putat, quid deinde sequatur,Femina post tergum positas dum respicit arces,Diriguit, speciemque salis pro corpore sumpsit.Ille subit celsae securus tecta Segorrae.Mox fragor horrisono de sidere fulmina torquens,Sulphureaeque ruunt olido cum turbine flammae,Quae pariter muros, atque ardua culmina lambunt.

PL 19, 361B

だが、優しい心が執拗な願いでなし得ることは〔すべて〕して、愛しい母が従う娘たちを連れ出した。彼が進み、向かいの丘の頂を登り、心の中で次に何が起こるかを思案しているとき、女が背後に置かれた城塞を振り返ると、こわばり、体の代わりに塩の姿をとった。彼は安心して高いソアル〔Segorra〕の家々に入る。やがて轟音が、恐ろしく鳴り響く天から稲妻を投げ、硫黄の炎が悪臭の渦とともに降り注ぎ、城壁と高い屋根を同じく舐める。

4

Omnibus in cinerem celeri cum labe revulsis,Cernebat rutilo surgente vertice flammasEminus Abramus, memori cum pectore tractans,In verbis Domini numquam se adjungere mendum.Nec minus et Lodus tuta compostus in aula,Solamen tenero natis praestabat amore,Quae sine conjugibus nequibant edere prolem.Hae, cum perspicerent sublatum germinis usum,Maternumque decus, solo genitore relicto,Componunt epulas, ac promunt vina parenti,

PL 19, 361C

すべてが速い崩壊で灰へと引き裂かれると、赤く輝く頂が立ち上がって炎となるのを、遠くからアブラムが見ていた。記憶に刻む胸で思い巡らし、主の言葉には偽りが決して加わらないことを。ロトもまた、安全な館に身を落ち着けて、優しい愛で娘たちに慰めを与えていた。彼女たちは夫なしでは子を産めなかった。彼女たちは、子孫を得る手立てが奪われたと見て、母となる栄誉も、父だけが残されたために〔失われたと〕、宴を整え、父にぶどう酒を出して、

5

Nescius ut vetitum natarum nosceret usum.Nec mora, femineis concrescit sarcina fibris,Et parili ambarum vitalia semine turgent.Prima creat puerum patrio sermone Moabum,Altera disparibus Ammanum nuncupat orsis.Hic pater Ammonum, genitor Moabitibus ille est.

PL 19, 361D

父が知らぬまま、娘たちとの禁じられた交わりを知るようにした。間もなく、女たちの胎に重みが育ち、二人の内臓〔胎〕は同じ種で膨らむ。長女は男の子を産み、父の言葉でモアブと名づけ、妹は異なる言葉でアンモンと呼ぶ。こちらはアンモン人の父、あちらはモアブ人の生みの親である。

Caput XX

第XX章PL 19, 362A
1

Interea excedit positis de sedibus Abram,Et Gererum ad terras socia cum conjuge transit.Hic Abimelechus cupiens consortia Sarrae,Principis arbitrio, germanam nam fore vatesDixerat eximius, fraudem ne forma pararet.Conjugis innocuo, rivales dum cavet iras,Nec tamen valuit, validis terroribus actus,Qui mentem afficiunt, quoties perversa libido est:Nam Deus immisso torsit lictore tyrannum,Prosequitur trepidus vatem vix mente reversa.

PL 19, 362A

そのころ、アブラムは住んでいた地を去り、連れ添う妻とともにゲラルの地へ渡る。ここでアビメレクはサラとの交わりを望む。君主の意向で。預言者が、サラは妹だと言っておいたからである。美貌が策略を招かぬようにと。妻のことで、無垢な彼は恋敵の怒りを避けようとしたのである。だが、〔王は〕強い恐れに駆られて、〔思いを〕遂げられなかった。邪な欲望があるときは、恐れが心を襲うものである。神が刑吏を送り込んで、この君主を苦しめたからである。彼はやっと正気に戻って、恐れつつ預言者に詰め寄る。

2

Cur Sarra sit dicta soror, ceu nulla maritoVincla ligent nuptam, cum sit conjuncta prophetae.Ille docet causas, seseque a crimine purgat,Mentitus nihilum, fratris nam germine cretaSarra fuit, juncta diducens linea sanguem.Haec ubi constiterant, rector dat mille talenta,Et famulos, his molle pecus, armentaque jungit.Jugera quin etiam latos diffusa per agros,Dummodo promeritum lenirent dona reatum.Namque domus regis admissa piacula pendens,

PL 19, 362B

なぜサラが妹と呼ばれたのか、夫に対して何の絆も嫁いだ女を縛らないかのように、実は預言者と結ばれているのに、と。彼は理由を説き、自分を罪過から潔白とし、何も偽っていないと言う。サラは兄弟の血筋から生まれ、結ばれた系譜の線が血を分けていたからだと〔juncta diducens linea の係りは定かでない〕。これが明らかになると、王は千タラントを与え、僕たち、さらに羊の群れと牛の群れも添える。そのうえ、広い野に広がる耕地さえも、贈り物が、招いた罪責を和らげさえすれば、と。王の家は、犯された過ちの償いを払い、

3

Qui cum terrifico rupisset somnia visu,Agmine morborum pariter grassante per omnes,Germina femineis dudum decusserat alvis.Verum ubi pacificus vates pro rege poposcitProcubus ante Deum, promptim se laeta per omnesReddidit ubertas, alvosque implevit opimas.

PL 19, 362B

恐ろしい幻で夢を破られた者〔王〕のもと、病の群れがすべての者に同じく広がり、かねてより女たちの胎から胎児を振り落としていた。しかし平和を愛する預言者が王のために願い、神の前にひれ伏す〔底本は Procubus。語形が崩れている。「ひれ伏して」と解した〕と、たちまち喜ばしい豊かさがすべての者に戻り、胎を豊かに満たした。

Caput XXI

第XXI章PL 19, 362C
1

Ipse etiam insuetis postrema in tempora votisFit pater, et laeti reputans solatia risus,Nuncupat Isaacum, mandata et numinis altiEfficit, octavo decerpens lumine tegmenE veretro, stabilesque videns jam promere gressus.Conjunctus inter propria de stirpe propinquosVescitur, et mensis genitor gratatur opimis.Nam desperatis major fit gratia votis.Jamque puer puero junctus dum ludit alumno,Compulit ignito matrem turgescere felle.

PL 19, 362C

彼もまた、晩年になって、かつてない願いの果てに、父となり、あの喜びの笑いの慰めを思い返して、子をイサクと名づけ、高き神威の命令を果たす。八日目に覆い〔包皮〕を取り去り、陰部から。やがて子がしっかりした歩みを見せるのを見る。自分の血筋の親族たちの中に交わって、食事し、父は豊かな食卓で喜ぶ。望みを失った願いが叶うとき、喜びは大きくなるからである。やがて、子が養い子と並んで遊んでいると、それが母を燃える怒りで膨れさせた。

2

Et tamen invitus senior dum maxima jussaObservat Domini, pariter detrusit utrumque.At mulier postquam domini de sede remota est,Avia dimoto lustrat secreta regressu.Jamque panes cunctos, vinumque insumpserat omne,Exanimem lasso suspirans pectore natum,Devenit ad puteum, cui tum Miratio nomenIndiderat, moesto quae inflevit devia quaestu:Cum Deus afflictae lacrymis trans aethera motusConfirmat trepidam, natoque ingentia dicit

PL 19, 362D

それでも老人は、望まぬまま、主の最大の命を守って、二人とも追い出した。女は主人の家から遠ざけられると、道なき人気ない所を、引き返す道を断たれてさまよう。すでにパンをすべて、ぶどう酒もすべて使い果たして、息絶えそうな子に疲れた胸でため息をつき、井戸にたどり着く。その井戸にはそのころ「驚き」〔Miratio は井戸の名とも、名づける主とも取れる〕が名を与えており、彼女は悲しい訴えで荒れ地に涙を流した。すると神は、打ちひしがれた女の涙に天空の彼方で心を動かされ、おののく彼女を力づけ、その子のために備えられた大いなる

3

Regna parata suo, cujus tum clade gemescat.Ilicet irriguo scatebras de gurgite libansErigitur, natoque simul gaudente laetatur.Procedunt pia jussa Dei, jam parvulus arcumTendere, et aligeras coepit torquere sagittas.Interea vates, ne quid clam forte pararetDuctor Abimelus, connectit foedera pacis.Ut quia de puteis fuerant certamina mota,Reddita securam firmarent otia vitam.Juratur, placitaeque manent concordia pacis.

PL 19, 363A

国々を告げる。彼女はそのときその子の災難を嘆いていた。すぐに彼女は、あふれる流れの水の湧き出しをすすって、立ち上がり、喜ぶ子とともに喜ぶ。神の慈しみの命は実現し、幼子はすでに弓を引き、翼ある矢を放ち始めた。そのころ預言者は、指導者アビメレクがひそかに何かを企てることのないよう、彼と平和の盟約を結ぶ。井戸をめぐって争いが起こっていたので、取り戻された安寧が、安全な暮らしを固めるように。誓いが立てられ、合意された平和の一致が続く。

4

Inde senex curvo terram dum [vomere] sulcat,Ingentem laetis complevit messibus aulam,Sublimemque Deum supplex per vota precatus,Philistinorum placidus consedit in arvis.

PL 19, 363B

それから老人が曲がった鋤〔底本は vomere を角括弧に入れて刷る〕で地に畝を作ると、豊かな収穫で大きな館を満たし、崇高な神に、ひれ伏して誓願をもって祈り、穏やかにペリシテ人の野に腰を落ち着けた。

Caput XXII

第XXII章PL 19, 363B
1

In quibus aetherei tentatur nominis orsis,Unicus ut natus gladio decumbat ad aram.Nec mora, cum tumidi conscendit culmina collis,Cornipedem ducens famulis, natoque vadentem,Tertia jamque dies, cum sol candentior axeFulgeret medio, totas dum contrahit umbras,Dimittit pueros senior, natumque capescit,Ut sarmenta gerens, flammarum pabula, collo,Scanderet oppositi pariter fastigia collis.Jamque adeo flammis surgentibus altar ad ipsum

PL 19, 363B

天上の名による言葉のもとで彼は試される、独り子が剣によって祭壇に身を横たえるようにと。間を置かず、彼はふくらんだ丘の頂に登る。僕たちと子とともに行く蹄ある獣〔cornipes〕を引いて。すでに三日目、太陽が天の軸〔天〕のまっただ中でいっそう白熱して輝き、影をすっかり縮めるころ、老人は若者たちを去らせ、子を連れ、炎の糧となる柴を首に負わせて、ともに向かいの丘の頂に登った。こうして炎が立ち上がろうとするその祭壇へ、

2

Sistitur, evinctus manibus post terga retortis.Dumque pater natum properat diffindere cultro,Eminus albentem prospectat sedulus agnum,Qui melius fuso compleret sacra cruore.

PL 19, 363C

子は立たされ、手を後ろにねじ上げて縛られた。父が子を小刀で切り裂こうと急ぐとき、遠くに白く光る子羊を、注意深く見つける。それは、流された血によって、儀式をよりよく満たすものであった。

Caput XXIII

第XXIII章PL 19, 363C
1

Hic actis vetulo decedit corpore Sarra.Cumque locum busto praestarent pignora Cetis,Dissensit vates, pretio taxare paratus.Quadringenta dedit sestertia dives Ephremo,Dum sociam duplici gaudet mandare sepulcro.Nomen Mambra loco veterum narraverat aetas.

PL 19, 363C

これらのことののち、サラは老いた体で世を去る。ヘトの子らが墓のための場所を提供しようとしたが、預言者は同意せず、代価で評価して支払うつもりであった。裕福な彼はエフレモ〔Ephremo。ミーニュの脚注は、ウルガタのエフロンに当たるとする〕に四百セステルティウムを与え、連れ添った妻を二重の墓に納めることを喜んで。その場所の名をマムレ〔Mambra〕と、昔の世は語っていた。

Caput XXIV

第XXIV章PL 19, 363C
1

Ilicet e famulis quemdam, quem vita, fidesqueFecerat insignem, conceptis dicere verbis,Et jurare jubet, dextram dum subdit amicam,Connectitque femur, nullam de gente ChanannaJungendam nato, quoniam de stirpe parentumSit ducenda magis; quae si fortasse resistat,Mittendum coelo, facilem qui molliat iram.Ille alacris tumidis imponit dona camelis,Assyriamque petit, jam cernens tecta Nachorrae.Dumque silens secum Domini mandata revolvit,

PL 19, 363C

ただちに、僕のうち、生き方と信義で際立っていた者に、定められた言葉で述べるよう、また誓うよう命じる。親しい右手を差し入れ、腿を結びつけながら、カナンの民から妻を一人も息子に娶わせてはならず、親たちの血筋からむしろ迎えるべきであると。もし彼女が拒むなら、天から遣わされる者が寛容にその怒りを和らげるだろう、と。彼は勇んで、ふくらんだ背のラクダたちに贈り物を載せ、アッシリアへ向かい、ナホルの町の家々をすでに見つめる。黙って心の中で主の命令を思い巡らしていると、

2

Conspicit eximiam venientem fonte Rebeccam,Quae non tarda viro frigentes porrigit undas,Invitatque domum. Cujus sit filia, fatur.Jungitur hospitio juvenis, mox munera promit.Omnibus explicitis, vadit nuptura marito.Jamque iter emensos prospectat cominus Isac,Quem Rebecca videns, dorso reflexit ab alto,Obstipumque caput tenui velamine condit.Junguntur taciti, Dominoque auctore laetantur.

PL 19, 364A

泉から来る優れたリベカを見つける。彼女はためらうことなく、男に冷たい水を差し出し、家に招く。誰の娘であるかを彼女は語る。若者は客として迎えられ、やがて贈り物を取り出す。すべてが説明されると、彼女は夫に嫁ぐために出かける。すでに道を踏破した者たちを、イサクが近くから見つめる。リベカは彼を見て、高いラクダの背から身をひるがえし、傾けた頭を薄いベールで隠す。二人は黙って結ばれ、主が導き手であったことを喜ぶ。

Caput XXV

第XXV章PL 19, 364B
1

Sed postquam senior centum transcenderat annos,Septies et denos, largitus munera cunctis,Decessit, gemini donatus sede sepulcri.Interea patrias indeptus filius aedes,Ad puteum degit, fuerat cui Visio nomen.Jamque quater denos illic transegerat annos,Conjuge cum dicta patriam ditaverat aulam:Quae cum praecipuo canderet sidere pomae,Infoecunda diu nescivit gaudia matris.Sed cum sanctifico Dominum deposceret ore,

PL 19, 364B

だが老人が百年を越え、さらに七十を越えて、皆に贈り物を分け与え、二重の墓の場所を与えられて世を去った。そのあいだに息子は父の家を継ぎ、「幻」という名の井戸のそばで暮らした。そこで四十年を過ごし、先に語った妻とともに父の館を豊かにしていた。彼女は卓越した星のように、美貌〔底本は pomae。ミーニュの脚注に従い formae と読む〕で輝いていたが、長く不妊で、母の喜びを知らなかった。しかし、聖なる口で主に願い求め、

2

Haeredem ut justum conjux gravidata crearet,Auditur; geminis turgescit foeta Rebecca.Quae mirata diu crescentis pondera ventris,Consulit aetherei supplex responsa Tonantis,Agnoscitque suo populos in pectore binosDisparibus meritis ad lumina surgere vitae.Nam qui prima tenet meritae primordia lucis,Subditus imperiis agitur servire minoris.Ergo ubi jam facili gignuntur pignora partu,Corpore puniceo senior se promit ad auras,

PL 19, 364B

妻が身ごもって正当な跡継ぎを産めるようにと願うと、聞き入れられ、リベカは身ごもり、双子で膨らむ。彼女は大きくなる腹の重さを長く不思議がり、天の雷を轟かす者〔Tonans。神を言う〕の託宣をひれ伏して尋ね、自分の胎内に二つの民がいて、異なる功をもって生命の光へと立ち上がることを知る。光の始まりを正当に先に取る者は、従わされて、年下の者の命に仕えるよう駆り立てられるからである。さて、子らが容易な出産で生み出されるとき、年長の者は赤い体で空気の中へ姿を現し、

3

Nigrantes toto consertas corpore setas,Quem pater Esau placito de nomine dixit.Post fraterna tenens manibus calcaria pressis,Nascitur insigni praedives mente Jacobus.Lustrabat senior vacuos venatibus agros,Buccina raucisono dum complet saxa tremore.Ast alius blandi conservans pectoris acta,Gaudebat patriis illaesus vivere terris.Majorem genitor tenero palpabat amore.Ast alium toto mulcebat pectore mater.

PL 19, 364C

全身に連なる黒ずんだ毛をもっていて、父はその子を、気に入った名でエサウと呼んだ。あとから、兄弟の踵を握りしめた手で摑んで、ヤコブが、際立った心に富む者として生まれる。年上の者は狩りのために空いた野を巡り、角笛が、しわがれた響きで岩を震わせて満たしている。一方、もう一人は、優しい心の行いを守り、傷つくことなく故郷の地で暮らすことを喜んだ。父は兄を優しい愛で撫でた。母は弟を全身全霊でなだめ慈しんだ。

4

Qui cum nihil jam lentem solvisset in unda,Compositos fratrem nidentem sumere pastusPerpulit, ut primos sibimet deferret honores.

PL 19, 365A

彼が水の中でレンズ豆を煮崩して、何も残さぬようにしたとき〔nihil の係りは定かでない。ミーニュの脚注は nihil jam を Niliacam(エジプトの)と読む案を挙げる〕、用意された食べ物を、匂いに誘われて取ろうとする兄弟〔nidentem。ミーニュの脚注は「匂いに動かされた」の意の後代の語とする〕を強いて、最初の栄誉を自分に譲らせた。

Caput XXVI

第XXVI章PL 19, 365A
1

Haec inter malesuada fames, et prima malorumCompulit a patriis vatem discedere terris,Philistina petit rura, mox Gargara transit,Abimelecha suo quae tum sub jure tenebat.Incedens claro Dominum cum lumine vidit,Urgentem dictis, adeat ne regna Canopi,Sed teneat solum, Dominus quod praestitit, arvum.Nam licet ignotos inter videare morari,Attamen immensum genitor mansurus in orbemSemine multiplici gaudebis crescere gentes,

PL 19, 365A

そのあいだに、悪をそそのかす飢饉、そして災いの始まりが預言者を故郷の地から立ち去らせた。ペリシテ人の野へ向かい、やがてガルガラ〔Gargara〕を通り過ぎ、当時アビメレクが自らの支配下に置いていた地を行く。進み行く彼は、明るい光とともに主を見た。主は言葉で迫った、カノポス〔Canopus。エジプトを言う〕の国々に行ってはならない、主が与えた土地だけを守るべきである、と。「たとえ見知らぬ者たちのあいだに汝が留まっているように見えても、それでも汝は、広大な世界に留まる父として、増え広がる種によって諸国民が育つのを喜ぶであろう」。

2

Testamenta mei sument quae maxima verbi.Ilicet in Geraris socia cum conjuge degens,Germanam potius paterne edisserit acta,Ne commota levi cupidine turba Filisti,Conjugium votis correptis tolleret armis.At rex, dum patula lustrat secreta fenestra,Ludentem nivea cernit cum conjuge vatem,Connubiumque videns, cunctos sub lege coercet,Ne sociam quisquam tentet raptare prophetae.Jamque famem dudum patriis qui fugerat oris,

PL 19, 365B

「彼らは、私の言葉の最も大いなる契約を受けるであろう」。すぐにゲラル〔Geraris〕で連れ添う妻とともに暮らしつつ、彼は妻をむしろ妹だと、父の行いにならって説いた〔paterne は paterna の誤りと解した〕。ペリシテ人の群れが軽い欲望に駆られて、願いを募らせ、武器を取って妻を奪わぬようにと。だが王は、開いた窓から秘められた所を見渡し、預言者が雪のように白い妻と戯れているのを見つけ、夫婦であることを見て、法のもとにすべての者を抑え、誰も預言者の連れ合いを奪おうとしないようにした。すでに飢えを、かつて故郷の地から逃れていた彼は、

3

Horrea mollitae dum spargit credita terrae,Centenos laeto carpsit de caespite fructus.Nec minus interea placido ditescit in actuMultimodas inter pecudes, terramque feracem.Continuo infelix torquet dum pectora livor,Irriguos turbat puteos, atque aggere complet,Ut procul abscedens possessor linqueret agros.Evitans igitur tumidae discrimina rixae,Discessit, mansitque diu convalle Gerarae,Et cum sollicito puteus dimitteret actu,

PL 19, 365B

柔らかくなった地に、倉に蓄えた種をまき、喜ばしい土から百倍の実りを取り入れた。その間も穏やかな営みで富み栄え、数多くの家畜と実り豊かな地に囲まれた。するとたちまち不幸な妬みが胸を苛み、水の湧く井戸を乱し、土の堤で埋め、持ち主が遠く立ち去って畑を去るようにした。そこで彼は、膨れる争いの危うさを避け、立ち去って、ゲララの谷に長く留まった。不安な働きのうちに井戸〔puteus は puteos の誤りと解した〕を掘り下げると、

4

Invenit gelidas scatebroso e fomite lymphas.Exceptusque dolo pastorum deserit iras,Inausosque locos Litis de nomine signat.Promovet inde gradum, rursusque egesta profundoTerra cavo gelidos in luce protulit amnes.Et quia mordaci fuerat certamine trusus,Compellat meritis liventia pectora dictis.Ac postquam tetricas fregit pax aurea lites,Nomen Abundantis studuit transcribere terrae.Dumque sagax mutat celeri nova gramina passu,

PL 19, 365C

湧き出る源から冷たい水を見つけた。牧者たちの策略に襲われ、争いを捨て、手のつけられていなかった所を「争い」の名で印づける。そこから歩を進め、再び、深く掘り出された窪みの地が、冷たい流れを光の中へ送り出した。彼は刺すような争いに押しのけられたので、妬みに満ちた者たちの胸に、当然の言葉で呼びかけた。黄金の平和が厳しい争いを打ち砕くと、「豊かなもの」の名をその地に書き移すことに努めた。賢い彼は、新しい草地へと速い足取りで移りゆき、

5

Devenit ad colles, quibus est Juratio nomen.Illic perspicuo Dominum cum lumine cernit,Tempore quo medio evolvunt sidera cursus,Admonitus tristes e pectore trudere motus,Invincto tutante Deo per bella, per hostes.Exitus gelidos post somnum colligit artus,Et venerans structa Dominum mox supplicat ara.Interea reges veniunt Abimelus, et Ozas,Ficolo comitante simul, ferrumque gerente,Ut quia pacifico vellet se adjungere vati,

PL 19, 365D

「誓い」という名の丘に至った。そこで澄んだ光とともに主を見る。星々がその軌道を真夜中に巡らせるころ、悲しい胸の動揺を押しのけよと諭され、征服されぬ〔底本は Invincto。ミーニュの脚注に従い invicto と読む〕神が戦いの中、敵の中でも守ってくれると〔告げられる〕。眠りののち目覚めて〔底本は Exitus。ミーニュの脚注に従い excitus と読む〕、彼は冷えた四肢をまとめ、築いた祭壇で主を敬い、すぐに祈る。そのころ、王たちが来る、アビメレクとオザス、ピコロも伴って、武器を携えて。平和を愛する預言者に加わりたいと望んだので、

6

Necteret insertis concordia foedera dextris.Excipitur placido, mensaque expletus eadem,Optatam revehit posito discrimine pacem.

PL 19, 366A

右手を差し入れて、和合の盟約を結ぼうとして。彼らは穏やかに迎えられ、同じ食卓で満たされ、争いの危うさを置いて、望んだ平和を持ち帰った。

Caput XXVII

第XXVII章PL 19, 366A
1

Haec inter medios surgit discordia fratres.Namque pater longo jamdudum grandior aevo,Amissum cum sole diem, oculosque sepultosMente ferens placida, mortemque instare recordans,Majorem natum, pietas quem sola videbat,Impellit, sumat pharetram, celeresque sagittas,Exhibeatque sibi carnes de more ferinas,Sumpturus patriae confestim munera linguae.Id Rebecca videns, charum dat scire Jacobum,Compellens, geminos ut promptim deferat haedos,

PL 19, 366A

このとき、兄弟たちのあいだに不和が起こる。父はすでに長い歳月で老い、太陽とともに昼を失い、目が閉ざされたことを穏やかな心で耐えつつ、死が迫っていることを思い、長子——情愛だけがその者を見ていた——を促して、矢筒と速い矢を取らせ、いつものように獣の肉を自分に出させる。父の言葉の賜物〔祝福〕をただちに受ける者として。リベカはこれを見て、愛する子ヤコブに知らせ、促して、二匹の子山羊をすぐ持って来させ、

2

Ac pro fratre vago studeat mactare parenti.Et ne forte dolos nudaret corpore leni,Pellibus obtegit, hirsutum quae fore praestent,Fraternaque toga praevelans pectus, et artus,Obtulit indeptas veluti venatibus escas.Nec tamen occuluit penitus praenuncia corda.Namque senis juvenem totum dum dextera lustrat,Noscit et Esaum setis, sed voce Jacobum.Ac postquam compressa fames, dimotaque mensa est,Admonet, ut propius sese sistatque, locetque.

PL 19, 366B

さまよう兄の代わりに、父のために屠らせようとする。彼は滑らかな体が策略を露わにしないよう、毛深く見せる皮で〔腕を〕覆い、兄の衣で胸と四肢を覆って、狩りで得たかのような食べ物を差し出した。それでも、予感する心を完全に隠したわけではない。老人の右手が若者の全身を探るとき、毛でエサウを、声でヤコブを見分ける。飢えが静まり、食卓が片付けられると、近くに立ち、座るようにと諭す。

3

Ille ubi demisso successit vertice dextrae,Candida sanctiloqui percepit dicta parentis,Oscula dum pressis delibat dulcia labris.Nam post optata longae commercia vitae,Anterior frater minimo servire jubetur.Interea Esaus, longis discursibus actus,Viscera jam saturo portabat capta parenti.Et licet officio multum placuisset, et actu,Intercepta tamen non quivit sumere dona.Inde ira, et lacrymae, et fraus quaesita nocendi:

PL 19, 366C

彼が頭を垂れて右手のもとへ進み出ると、聖なることを語る父の、清らかな言葉を受け、唇を押し当てて甘い口づけをかすかに交わす。長い生命との望ましい交わりののち、先に生まれた兄が末の者に仕えるよう命じられる。そのころエサウは、長い駆け回りに疲れて、すでに満腹の父のもとへ、捕らえた獲物の肉を運んでいた。務めと行いで大いに父を喜ばせたとしても、奪われた賜物を受け取ることはできなかった。ここから怒りと涙、そして害を加えようとする策略が生まれた。

4

Quam Rebecca videns fraterno in pectore prodit,Jacobumque monet cognatas visere Carras,Labanumque suae germanum quaerere matris,Donec longa dies conceptas mitteret iras.

PL 19, 366C

リベカは、兄弟の胸にあるそれを見て、〔ヤコブに〕明かし、ヤコブに、縁続きのカランを訪ねるよう諭し、母の兄弟ラバンを尋ねるようにと、長い日々が、抱かれた怒りを手放させるまで。

Caput XXVIII

第XXVIII章PL 19, 366D
1

Jungitur et matris monitis sententia vatis,Dum tranquilla docens, natum communiter orant:Ne pete connubium, juvenis, de gente Chananna,Sed memor eloquiis chari genitoris adhaere.Est locus Assyriis, gemino qui mergitur amne,Hic pater est matris, nobis Batuelus amicus.Labanusque gener, totis qui praedia campisLaeta tenet, natasque fovet pubentibus annis.Illa tibi conjux, moneo, de stirpe petatur,Quae genus egregium nostro de sanguine ducit.

PL 19, 366D

母の助言に、預言者の意見も加わり、穏やかに教えつつ、二人そろって子に願う。「若者よ、カナンの民から妻を求めるな。むしろ愛する父の言葉を忘れず、それに従え。アッシリア人のもとに、二つの川に浸される地がある。そこに汝の母の父、我々の親しいベトエルがいる。ラバンは娘婿〔gener は係りが定かでない〕であり、野のすべてにわたって豊かな所有地を保ち、年頃になった娘たちを養っている。汝の妻は、その血筋から求められよ、と私は諭す。我々の血から優れた家系を引く娘をだ」。

2

At juvenis monitis gaudens servire paternis,Egreditur linquens patriam, multoque laboreDefessus, dulci declinat lumina somno.Et dum praegelido consternit saxa cubili,Praeduram fesso supponit vertice cautem,Ac dum securo refoventur membra sopore,Aspicit intrepidus toto de lumine mentisHaerentem scalam pure trans nubila coelo,E gradibus cujus sublimis turba ruebat.Ast alia e terris superas scandebat ad arces.

PL 19, 367D

若者は父の諭しに従うことを喜び、故郷を去って出で行き、大きな労苦で疲れ果て、甘い眠りに目を閉じる。凍るような寝床に石を敷き並べ、疲れた頭の下に、非常に硬い岩を置いて、四肢が安らかな眠りで癒されていると、恐れず、心の光のすべてで見る——澄んだ雲の向こうの天に掛かる梯子を。その段から、高みの群れが降りてきていた。別の群れは地から上の城塞へ登っていた。

3

Ac dum praecipiti volvuntur corpora casu,Omnipotens prona spectabat fronte ruentes,Haec super adjungens: Ego sum rex magnus Olympi,Jampridem Dominusque tuus, Dominusque parentis:Pelle metus, praestes, tellus, cui membra dedisti,Certa tibi sedes, et cunctis te duce natis,Tu nunc perge memor, coeptumque aut desere munus.Me duce, dimissas iterum remeabis ad urbes.Illi somnum ingens rumpit pavor, ossaque totaConcutit humenti perfundens membra fluore.

PL 19, 367D

体が急な落下で転がり落ちるとき、全能者は身をかがめた額で、落ちる者たちを見ていた。さらにこう加える。「私は天の大いなる王〔Olympus。天を言う〕、昔から汝の主、汝の父の主である。恐れを払え。汝が体を預けたこの地は〔汝に〕備える〔praestes の読みは定かでない〕、汝に、また汝を導き手とするすべての子らに、確かな住処を。今は〔私を〕心に留めて進め。始めた務めを捨てるな〔底本は aut desere。ミーニュの脚注に従い haud desere と読む〕。私を導き手として、離れた町々へ再び戻るだろう」。彼の眠りを大きな恐れが破り、全身の骨を湿る汗で四肢を濡らしつつ揺さぶる。

4

Et super haec memorat: Domus est hic magna Tonantis,Portaque, quae gemino reserat de cardine coelum.Mox lapidem, capiti fuerat qui subditus, unguit,Atque Domum Domini compellans, indice saxoPromittit, decimos daturum se fore fructus.

PL 19, 367D

さらにこう述べる。「ここは雷を轟かす者の大いなる家、そして二つの蝶番から天を開く門である」。やがて、頭の下に置いていた石に油を注ぎ、「主の家」と呼びかけ、石を目印として、十分の一の実りを献げると約束する。

Caput XXIX

第XXIX章PL 19, 367D
1

Jamque iter incoeptum celerans, quo semita duxit,Pervenit ad puteum, qui vasta in devia solusMolle pecus riguis semper palpaverat undis.Hi e gregibus trinis pastores sole calentiLibabant tenues latices, aestumque levabant,Hisque salutatis, disquirit singula vatis,Incolumesque videt cunctos, quos mente quaerebat.Haec inter nivea gradiens Rachela figura,Urgebat patrias ad pocula nota bidentes.Quam promptim juvenis fraterno e lumine visam

PL 19, 367D

すでに始めた旅を急ぎ、道の導くままに、彼は井戸に着いた。それは、広大な人気ない地で、ただ一つ、羊の群れをいつも潤す水でなだめてきた井戸である。三つの群れの牧者たちが、熱い日差しのもと、わずかな水を味わい、暑さを和らげていた。預言者は彼らに挨拶して、ひとつひとつ尋ね、心に尋ねていた人々がみな無事であると知る。そのとき、雪のように白い姿でラケルが歩み来て、父の羊を、馴染みの飲み場へ急がせていた。若者はすぐ、親族の目で彼女を見て、

2

Castos in amplexus cognata ad pectora jungit,Desolvens lapidem, putei qui texerat ora,Seque simul juncto germanum sanguine pandit.Quem procul intuitus sensu gaudente Labanus,Advolat, et sueta juvenem componit in aula.Nec patitur, gratis vatem servire propinquum,Proque labore viri natam despondet amanti.Ergo ubi jam mercem septenis traxerat annis,Desponsam thalami deposcit foedere jungi,Nec mora, mentito donatur munere Lia,

PL 19, 367D

貞潔な抱擁で縁者の胸に抱き寄せ、井戸の口を覆っていた石を解いて、同時に、血縁で結ばれた兄弟として自らを明かす。ラバンは遠くから彼を見て、喜ぶ思いで、飛んで来て、若者をいつもの館に落ち着かせる。縁者の預言者がただで仕えることは許さず、男の労苦の報いに、愛する彼に娘を婚約させる。こうして七年のあいだ働いて報酬を得たとき、婚約した女が寝床の契りで結ばれるよう求める。間もなく、偽りの贈り物としてレアが与えられる。

3

Luminibus gravidis, primo sed prosata partu.Sed fraudis commenta dolens concepta Jacobus,Verba canit soceris, frustratus virgine pacta.Rursus in alterius pretium mercede seorsaPerpetitur longae Jacobus munia vitae,Percipiens meritam pulsa jam fraude Rachelem.Sed Deus aetheriae regnator maximus aulae,Pignore multiplici dempsit dispendia formae.Rubenum nam Lia creat, tum deinde Simonem,Tertius egregio Levitis pectore natus.

PL 19, 368A

目は重たげで、しかし最初の出産で生まれた娘である。しかしヤコブは、企てられた欺きに憤り、約束されたおとめを得られなかったと、舅たちに言葉を告げる。再び、もう一人の代価として、別の報酬のためにヤコブは長い年月の労務を耐え、欺きが退けられて、報われたラケルを得る。しかし天の館を治めるいと大いなる神は、多くの子という担保によって、容姿の損失を取り除いた。レアはルベンを産み、次いでシメオンを、三番目に、優れた胸をもつレビ〔底本は Levitis。レビを言う〕が生まれた。

4

Possidet hic Domini sacrata altaria nostri.Nunc sequitur Juda, tribui mox inditus auctor.

PL 19, 368A

この者は、我々の主の聖別された祭壇を所有する。次にユダが続く。やがて部族の創始者とされる者である。

Caput XXX

第XXX章PL 19, 368B
1

Ast alios partus, utero quos Balla creavit,Scire licet, claros nunc jus est dicere natos.Post hos Issacharus paritur jam germine quinto.Sexta subit proles, nomen Zabulonis adepta,Nascitur et virgo germanis congrua Dina.Tandem sera Deus largitur dona Rachelae.Aethereas tenerum Josephum gignit ad auras.Ergo ubi jam proles utraque ex conjuge parta est,Discessum a soceris, et quae quaesiverat, orat:Qui cum pro meritis mercedem solvere vellent,

PL 19, 368B

一方、ビルハ〔Balla〕が胎から産んだ別の子らについては、知ってよい。今や、その名高い子らを語る権利がある。これらののち、五番目の子としてイサカルが生まれる。六番目の子が現れ、ゼブルンの名を得て、またおとめディナも、兄弟たちにふさわしい者として生まれる。ついに神は遅れた賜物をラケルに与える。彼女は幼いヨセフを天空の空気の中へ産み出す。こうして両方の妻から子が得られると、彼は舅たちのもとから去ることと、自分が求めていたものを願う。彼らは功に応じて報酬を払おうとしたが、

2

Deponunt animos, genero poscente, rogati:Qui nihil externum cupiens, ditescere seseMuneribus Domini solis testatus, abivit,Conjuge percepta tantum contentus utraque.Enitens, ut longa sibi momenta pararet,Decernit virgas rupto de corpore matrum.Mystea prima fuit, storaci mox altera dempta est.Tertia vulsa nuci, quo sensim lana coloresDividuos raperet virgarum perlita succo.Nam per stagna pecus properans mersare balantum,

PL 19, 368B

婿が求めたので、頼まれた彼らは心を和らげる。彼は外のものを何も望まず、自分が富むのはただ主の賜物によると証して、去った。ただ二人の妻を得たことだけで満足して。力を尽くして、長い〔繁栄の〕時を自分のために備えようと、母木の幹を裂いて枝を取り分けた。最初のものはギンバイカ〔底本は Mystea。ミーニュの脚注に従い myrtea と読む〕、次のものは安息香の木〔storax〕から取り、三つ目はクルミから引き抜かれた。それによって、羊毛が次第に枝の汁を塗られ、色の違いを取り込むようにするためである。実に彼は、池で鳴く羊の群れを急いで浸して、

3

Signavit vario tinctum discrimine succi,Invidiam propter variam, quia dixerat ejusEsse socer mercem, multis quam tempserat annis.Hic cum divitiis alitos praestaret inemptis,Invidiam laevo movit livore dolentum.

PL 19, 368C

汁の違いによって、染まったものに多様な印をつけた。さまざまな妬みのためである。というのは、舅が、その報酬は彼〔ヤコブ〕のものだと言ったからである。それは長い年月、軽んじていたものであるのに。彼〔ヤコブ〕が、買い取らぬ富で養われた家畜を供したので、苦しむ者たちの邪な妬みによる憎しみを呼び起こした。

Caput XXXI

第XXXI章PL 19, 368C
1

Dumque socer dirus lanarum vellera tondit,Libertas permissa viro, qua commoda ferretOmnia, et incoctos tosta fornace penates,Quos Syrus in patriis credebat numina Carris.Haec tamen involucris cohibebat cauta Rachela,Ne pater inventa puniret crimina noxae.Digressus victo conscendit flumine collem,Quem Galatum indigenae patrio sermone loquuntur.Tertia jamque die soceri pervenit ad auresDiscessus generi pariter, pariterque natarum.

PL 19, 368C

恐ろしい舅が羊毛を刈っているあいだ、男には、自分のものをすべて運び出す自由が与えられ、炉で焼き固められた家の神々〔penates〕をも〔持ち出した〕。シリア人は、故郷のカランで、それらに神威があると信じていた。だがラケルは用心深く、それらを覆いの中に隠していた。父が見つけて、罪過という害を罰しないように。去った彼は川を越えて丘に登った。土地の人々は、その丘を自分たちの言葉でガラド〔Galatum〕と呼ぶ。三日目には、舅の耳に届いた、婿の出発と、同時に娘たちの出発が。

2

Ilicet auxilium fraterno ex agmine poscit,Quaesitumque diu sexto jam lumine Nangus,Ne noceat, sancto Domini terrore vetatur,Mitificusque sua is, quae credit numina, poscit,Et cunctis quaesita locis non cognita moeret.Postquam depositis rediit pax certa querelis,Congeries struitur saxis crescentibus alta,Ut locus exstructo maneat munimine testis,Ac positus limes limen discerneret agris.

PL 19, 368D

ただちに彼は、親族の一団に助けを求め、長く探し求めた者を六日目に捕らえたが〔底本は Nangus。nanctus(捕らえて)の崩れと解した〕、害を加えることを、主の聖なる恐れによって禁じられ、穏やかになって、神威があると信じるそれらのものを自分のものとして求めるが、あらゆる所を探しても見つからず、嘆く。嘆きが置かれて確かな平和が戻ると、積み上がる石で高い堆積が築かれ、その場所が築かれた塁によって証人であり続け、置かれた境が、土地の境界を分けるように。

Caput XXXII

第XXXII章PL 19, 369A
1

Ecce viae medio vates vidit ardua castra,Quae Deus astrigero ductat moderamine rector,Indidit et nomen testatus: Haec Deus implet.Interea electos juvenes praecurrere jussit,Muneribusque graves, germanum quae jubet ut isUt reditum placidus tribuat; pacemque petentiAnnuit ille libens; sociis, atque agmine multoStipatus, fratrem contra nil turbidus exit,Cumque quater centum terretur turba virorum,Plus species, quam tela nocent famulantibus armis.

PL 19, 369A

見よ、道の途中で預言者は、高い陣営を見た。星を戴く統べ方で、治める神が導く陣営である。彼は名をつけ、「これらを神が満たす」と証しした。そのあいだ、選んだ若者たちを先に行かせ、贈り物で荷を重くした彼らに、兄弟に言うよう命じた、その者が〔底本は ut is。行は崩れているらしい。ミーニュの脚注は quae jubet uti または queis jubet uti と読む案を挙げる〕穏やかに〔自分の〕帰還を許してくれるように、と。平和を求める者にあの兄は快く承諾し、仲間と大勢の一団に囲まれて、動揺することなく兄弟に向かって出て来る。四百人の男たちの群れに恐れが生じるが、仕える武器があっても、害を及ぼすのは武器より見かけの方が大きい。

2

Discretis igitur gregibus, haec prima locavit,Quae donata sibi dignetur sumere frater,Atque simul flexa Dominum cervice poposcit:O Deus, immensi spes, et substantia regni,Qui Deus es semper genitoris solus, avique,Cujus ab exsilio faciunt me jussa reverti,Grandia ditato largitus commoda servo,Jussisti lenta fluvium transmittere virga,Jordanemque tuum illico transmittere gressu.Et nunc dividuis cernis me degere castris,

PL 19, 369B

そこで群れを分けて、まず次のものを置いた、兄弟が自分に贈られたものとして、受け取ることをよしとしてくれるように。同時に首を垂れて、主に願った。「おお神よ、限りない王国の望みであり、実体よ、汝は、父と祖父の唯一の神として常に在り、汝の命が、私を流浪の地から戻らせ、富ませた僕に大いなる益を与えて、汝は、しなやかな杖で川を渡るよう命じ、汝のヨルダンを足でただちに渡るよう命じた。今、汝は私が二つに分かれた陣営に住んでいるのを見て、」

3

Ut varios casus gemino munimine casus.Eripe me his, invicte, malis, et spicula fratrisInfracto placidus quam primum decute ferro,Ne rapidus duro feriat mea pectora telo.Ergo ubi composuit socios, somnosque petivit,Luctantem superare Deum sub nocte laborat.Femine nam presso, stupuit pars corporis illa.Cumque diu vellet membrorum solvere nexus,Is, qui pulsarat valido certamine vatem,Praestita dimissum Dominus post dona remisit.

PL 19, 369B

「多様な災いに、二重の守りで備えるためである〔底本は casus を二度刷り、文が崩れている。ミーニュの脚注に従い、初めの casus を caveam と読む〕。無敵の者よ、これらの災いから私を救い出し、兄弟の矢を、穏やかに、鉄を折って、できるだけ早く振り落とせ。彼が荒々しく硬い武器で私の胸を打たぬように」。仲間を配置し、眠りを求めると、夜の闇のもと、争う神に打ち勝とうと苦闘する。腿を押さえられて、その体の部分は麻痺した〔femine は femore の異形〕。長いあいだ四肢の結びを解こうとしたが、強い争いで預言者を打った者は、与えられた賜物ののちに、主は彼を解き放って去らせた。

4

Nomine mutato, Jacobus desinit esse,Ac Dominum Cernens cunctorum dicitur ore;Ausus quinetiam Domini condiscere nomen,Non potuit, soli quod jus est nosce Tonanti.Ipse locum Domini compellat nomine visi,Contigerat cujus sublimes cernere vultus.Atque ubi se Dominus pulsa jam nocte removit,Egreditur longa sustentans cuspide gressus.Hinc Judaea memor devitat mandere nervum,Qui femur astrictum rigido munimine fulsit.

PL 19, 369C

名が改められて、ヤコブであることをやめ、すべての人の口によって「主を見る者」と呼ばれる。さらに主の名をあえて知ろうとしたが、できなかった。それを知る権利は雷を轟かす者のみにあるからだ。彼は、見た主の名によってその場所を呼び、その主の崇高な顔を見ることがかなったのである。夜が追い払われて主が身を退くと、彼は長い杖で歩みを支えて出て行く。これゆえユダヤは、覚えていて、筋を食べることを避ける。それは、堅い守りで締められた腿を支えた筋である。

Caput XXXIII

第XXXIII章PL 19, 370A
1

Jamque videns fratrem vallatum cum grege turma,Procurvus prona Dominum cervice salutat.Congressi multo conjungunt pectora fletu.Et jam jamque magis vario sermone requirit,Qui veniant comitante manu, quae turba sequatur.Ille docet, nuptae quo sint genitore creatae,Diversique greges qua sint mercede parati,Confestimque nurus curvo cum poplite fusaeAdmorunt teneros cognata ad basia natos.At senior prolata pie dum munera vitat,

PL 19, 370A

兄弟が群れとともに一団に囲まれているのを見ると、彼は身をかがめ、首を垂れて主人〔Dominum〕に挨拶する。出会って、多くの涙とともに胸を合わせる。やがて、ますます多様な言葉で尋ね、伴う一団とともに来る者たちは誰か、どんな群れが従うのかと。彼は教える。妻たちがどんな父から生まれたか、さまざまな群れがどんな報酬で備えられたかを。すぐに嫁たちが、膝を曲げてひれ伏し、幼い子らを親族の口づけのそばへ近づけた。兄は、差し出された贈り物を情愛をもって断ろうとするあいだ、

2

Mitificus mulcet concordis pignora vatis,Atque libens fratre pariter comitante recurrit,Ut vice sermonum sensim sua gesta referrent.Sed quia lentigrado serpebant agmine foetae,Subsedit vates, gregibus, famulisque regendis,Parvaque frondoso posuit mapalia tecto,Nomine quae fixo placuit vocitare Tabernas.Devenit ad Sicimas, quae sunt regione Chananna,Mercatus pretio confinis praedia terrae,Atque Deum structis properans altaribus orat.

PL 19, 370B

穏やかな彼は、心の通じ合った預言者の子らをなだめ、兄弟を伴って快く引き返し、言葉を交わし合って、互いのことを少しずつ語るようにした。だが、身重の家畜が歩みの遅い列でゆっくり進んだので、預言者は、群れと僕たちを導くために留まり、葉の茂る屋根で、小さな小屋を建て、定めた名で「幕屋〔Tabernae〕」と呼ぶのを好んだ。カナンの地方にあるシケム〔Sicimas〕に着き、代価で隣接する地の所有地を買い、急いで祭壇を築いて神に祈った。

Caput XXXIV

第XXXIV章PL 19, 370B
1

Illic improbius Dinam Correus amatamPolluit, et tenerae praecerpsit virginis usum,Conjungique volens soceris, praepudia dempsit,Grandia dona ferens rapta pro conjuge vati,Oppressus tota pariter cum pube necatur.Natorum ferro doluit haec gesta Jacobus,Infractum foedus socia cum gente locutus.

PL 19, 370B

そこでコレウス〔Correus。ミーニュの脚注は、ウルガタのシケムに当たり、聖書に見えるコライ人(Chorraei)の民族名らしいとする〕は、愛したディナを無法に汚し、若いおとめの交わりを先に奪った。舅たちと結ばれようと望み、包皮〔底本は praepudia。ミーニュの脚注に従い praeputia と読む〕を取り除き、奪った妻の代わりに預言者へ大きな贈り物を携えたが、若者たちの全体とともに討たれて殺される。ヤコブは子らの剣によるこの行いを嘆き、結ばれた同盟が、友好の民とのあいだで破られたと語った。

Caput XXXV

第XXXV章PL 19, 370C
1

Ilicet Omnipotens monuit discedere vatem,Ac domum fidam Betheli in sede locare,Festinat, paretque Deo, natosque precatur,Ut delubra Deum rigido firmata metalloComminuant, niveoque togas sub tegmine sumant.Ipse deos nullos Terebinthi abscondit in antro,Ingentemque videt Dominum depromere suetaVerba sibi, vatemque fore se numinis altiDitibus in terris, Dominus quas voverat Abrae.Ipse loco nomen posuit, saxumque sacravit

PL 19, 370C

ただちに全能者は預言者に立ち去るよう諭し、ベテルの地に信頼できる家を置けと言った。彼は急ぎ、神に従い、子らに願う、固い金属で固められた神々の祠を砕き、雪のように白い覆いのもとで衣を着けるようにと。彼自身は、神々ならぬもの〔偶像〕をテレビンの木の洞に隠した。大いなる主が、いつもの言葉を自分に告げ、自分が高き神威の預言者となると〔告げる〕のを見る。主がアブラハムに約束した豊かな地において。彼は場所に名をつけ、石を聖別して、

2

Quod venerans liquido totum perfundit olivo,Erexitque domum turris sub tecta Caderae.Haec inter Rachela gravi confecta dolore,Funere facta parens Benjaminum fudit ab alvo.Namque praeter notos justis de matribus ortus,Tertia luce dehinc, majus qua vulnera fervent,Pignora supposita valis genitrice creavit.Agnovitque libens socio de germine BallaeConspicuum Danem, quem Nephtalimus adurget.Ast alios mox Zelfa creat, Gradumque, Aserumque.

PL 19, 371A

それを敬い、澄んだオリーブ油をすっかり注ぎかけた。そしてカデラ〔Caderae。創世記35:21 のエデルの塔に当たるらしい〕の塔の屋根のもとに家を建てた。そのあいだ、ラケルは重い苦痛に疲れ果て、死に際して母となり、ベニヤミンを胎から産み落とした。正しい母たちから生まれた知られた子らのほかに、三日目の光に、傷が最も燃え立つころに〔この行の係りは定かでない。字句のまま訳した〕、代わりに置かれた母によって子らを産んだ〔valis の読みは定かでない〕。そして喜んで、ビルハの連れ添う血筋から、際立つダンを認めた。ナフタリがそれに続く。またジルパは、まもなく別の子らを産む。ガド〔Gradum〕とアシェルを。

3

Obtinet hoc etiam meritis, quod defore norat,Ut patrios vultus tanta cum prole videret;Ut qui jam vetula fuerat genitrice creatus,Bis seno insignis posset gaudere nepote.Ergo ubi jam tandem bis nonaginta per annosVita fuit proceris, et longum ducta per aevum,Solvitur, et lasso de corpore candidus exit,Visurus sanctas, quas dat prudentia, sedes,In quibus astrigero recubans per saecula pulchro,Invitat niveos secura ad gaudia justos.

PL 19, 371A

彼は功によって、欠けるだろうと知っていたことも得て、これだけの子とともに父の顔を見ることができ、すでに年老いた母から生まれた者が、十二人の孫により輝いて喜べるように。こうして、ついに百八十年にわたり生涯が高貴な者に続き、長い世を過ごしたのち、解き放たれ、疲れた体から白く輝く者が出て、知恵が与える聖なる住処を見るはずで、そこで星を戴く美しい〔天〕に横たわって、世々にわたり、雪のように白い正しい者たちを、安らかな喜びへ招く。

Caput XXXVI

第XXXVI章PL 19, 371B
1

Jamque juvat fratres metatas didere sedes.Nam quia non poterant angusto in limite terraeCrescentes gregibus multos cohibere colonos,Anterior Syrum montem post arva ChanannaAccipit, et laeta praedives pascua sumit.Chanannaea sequens non linquit regna Jacobus,Ut patrio semper gauderet mens pia ritu.

PL 19, 371B

すでに兄弟たちは、測り定めた住処を分けることを望む。狭い地の境の中では、群れが増えて多くなった住人たちを収められなかったので、兄は、カナンの野の向こうのシリアの山〔Syrum montem。セイル山に当たるらしい〕を受け取り、富んで、肥えた牧草地を得る。ヤコブはカナンの国々に留まり、それを離れず、敬虔な精神が、父祖の儀礼をいつも喜べるようにした。

Caput XXXVII

第XXXVII章PL 19, 371C
1

Illic conspicuos Josephus suscipit actus,Effulgens inter tanto discrimine fratres,Quanto luna nitet parva inter sidera coeli.Qui cum jam septem, decemque attingeret annos,Servabat patrias gerboso in gramine foetas,Omnibus incedens natu minor, quos generosisProgenuit thalamis genitor, vel pellice serva.Et quia conspicuus germana in classe virebat,Fraternos sensus livoris frigore movit.Hunc pater ex tota complectens stirpe natorum

PL 19, 371C

そこでヨセフは目立つ行いに取り組んだ。兄弟たちのあいだで、ひときわ隔たって輝き、天の小さな星々のなかで月が輝くほどに。彼がすでに十七歳に達したころ、父の身重の家畜を、草深い〔底本は gerboso。ミーニュの脚注に従い herboso と読む〕草地で守っていた。彼は、父が高貴な婚姻の床で、あるいは奴隷の妾によりもうけた子らすべてのなかで、年は最も若かった。兄弟の一団のなかで彼はひときわ瑞々しく目立っていたので、兄弟たちの思いを、妬みの冷たさで動かした。父は、子らの全血筋のなかから彼を抱き寄せ、

2

Mulcebat tenerum valida inter corpora fratrum,Quoque magis cunctos inter conspectior esset,Velabat vario vestis circumflua fuco.Is cum jam teneris Domino inserviret ab annis,Forte videt placido sopitus lumina somno,Fratribus admixtum sese vincire maniplos,Dum medias inter distringunt farra novales,Atque suum recto sublimem surgere cono,Quem juxta prona fratrum cervice ruebant.Postquam juvenis placido sermone retexit,

PL 19, 371C

屈強な兄弟たちの体のなかで、幼い彼をなだめ愛でた。皆のなかでさらに目立つ者となるように、まだらの染料で彩られた、まとう衣で彼を覆った。彼は幼い年から主に仕えていたが、たまたま穏やかな眠りに目を閉じて、自分が兄弟たちに混じって束を縛っているのを見る。彼らが新しく耕した畑のただ中で麦を束ねるあいだに、自分の束が、まっすぐな円錐形に高く立ち上がり、その傍らで、兄弟たちの束が首を垂れて倒れ伏すのを。若者が穏やかな言葉でそれを語ると、

3

Commovit trepido pavitantia corda tumultumMurmure terrifico regem dominumque loquentum,Prodebant sceleri secretum defore solum.Quoque magis gemina tristes dirumperet ira,Somnia doctiloquo pandit perspecta parenti,Omnibus admotis, quos linea sanguinis arctat.Namque videbatur roseum sibi cernere solem,Conjunctamque simul tremulo cum lumine lunam,Hisque decem stellas, unaque assurgere junctas,Et sibi ceu domino procurva inflectere colla.

PL 19, 372A

震える心を、恐ろしい騒ぎが揺さぶった。王とも主人とも言う者たちの恐ろしいつぶやきが、犯行には秘密の場所だけが欠けていると明かしていた。悲しむ者たちをさらに二重の怒りが引き裂くように、彼は見通した夢を、雄弁な父に開き示す、血の線で結ばれた者たちを皆、近くに集めて。すなわち彼は、薔薇色の太陽を見ているように思われ、揺らめく光とともにそれに連なる月も、十の星と、さらに一つが連なって立ち上がり、自分に対し、主人にするように身をかがめて首を垂れるのを。

4

Haec postquam obliquo genitor cognoverat ore,Fassus adorandum trepidis mox fratribus esse,Ilicet excedunt juvenes, gregibusque paternisDisquirunt laetas per florea gramina valles;Ad quos missus abit, dumisque silentibus errat,Edoctus, quodam Juvenum monstrante, recessus,Gramine mutato fratrum quos legerat agmen;Quem procul ut varia licuit praenoscere veste,Consilium infaustum linguis discordibus aptant.Omnibus invisum constat sententia fratrem

PL 19, 372B

父がこれを渋い顔で聞くと、彼が、恐れる兄弟たちにやがて拝まれるべき者であると認めて、ただちに若者たちは立ち去り、父の群れとともに花咲く草地を抜けて、豊かな谷々を探し回る。彼らのもとへ遣わされたヨセフは出で行き、静かな茂みをさまよい、若者の一人が示して、奥まった所を教えられた、兄弟たちの一団が、草地を変えて選び取った場所を。遠くから、まだらの衣で彼だと前もって見分けられたとき、彼らは不吉な計略を、不揃いな口々で整える。皆に憎まれる兄弟を、という意見が定まった。

5

Perdere, et exstinctum morsu narrare ferarum,Dum rapidi secum ventoso murmure mussant;Somnia, cernamus, poterunt si pellere lethum.Respuit hoc placidis Rubenus mitior orsis,Frendentesque monet praedurum condere ferrum,Stagnanti memorans melius mersare palude.Ilicet exuitur, nudusque involvitur ulva.Haec inter Syricus merces mutare SabaeasIsmaelida gravi trudebat mole camelos,Dum properat Arabum messes deferre Canopo.

PL 19, 372B

滅ぼし、野獣に噛まれて死んだと語ろうと、彼らは速やかに、風のようなつぶやきで互いにささやく。「夢が死を追い払えるかどうか、見てやろう」。より穏やかなルベンは、これを穏やかな言葉で退け、歯ぎしりする者たちに、非常に固い鉄を収めるよう諭し、むしろよどむ沼に沈めるほうがよいと言い聞かせた。ただちに彼は衣を脱がされ、裸のままスゲ〔ulva〕にくるまれる。そのあいだ、シリアのイシュマエル人は、サバの商品を交換しようと、重い荷でラクダたちを駆り立てていた。アラビアの産物をカノポスへ運ぼうと急ぐうちに。

6

Ergo urbi germani spes est afflicta minoris,Judas ait, melius Josephum vendere nummis.Celatur genitor, vestemque in sanguine tinctamPerspiciens, nulla mentitur fraude necatum.Discindit manibus vestem Rubenus aduncis;Nigrantesque sibi cilicum circumdat amictumAfflictus luctu genitor, perquirit amissum.Quem dudum acceptum semivir Pharaonis habebat,Auratas solitus mensas onerare tyranniLancibus, et strepitu magnae gaudere culinae.

PL 19, 372C

こうして、弟についての望みが打ち砕かれたとき〔底本は urbi。ubi と読む〕、ユダは言う。ヨセフは銀貨で売るほうがよい、と。父には隠され、血に染められた衣を見て、父は少しも欺きを疑わずに、殺されたものと思い込む〔nulla mentitur fraude の係りは定かでない。父が欺きに気づかないと取った〕。ルベンは曲げた手で衣を引き裂き、黒ずむ粗布の衣を身にまとい、悲しみに打ちひしがれた父は、失われた子を探し求める。先に〔売られた〕その子を受け取っていたのは、ファラオの宦官で、王の金の食卓を皿で満たし、大きな台所の騒がしさを喜ぶのが常の男であった。

Caput XXXVIII

第XXXVIII章PL 19, 373A
1

Haec inter Thamara parit, dum gaudia culpaeLaeta placent, geminoque impletur pignore venter,Quorum prima puer meruit qui lumina vitae,Exeruit, praemisitque manum, quam femina solersPunicea de veste ligat, mox conditur alvo,Et vice mutata confestim nascitur alter,Anteriora tenens, fuerat qui sorte secundus.Hic quoniam fuerat discretus limite quondam,Zarae nomen habet, alium dixere Pharetem.

PL 19, 373A

そのあいだ、タマルが子を産む。咎の喜びが楽しく気に入られ、腹が双子で満たされるとき。そのうち、生命の光を最初に得る子が現れ、手を先に出し、聡い女がその手に緋色の衣の糸を結ぶ。やがて手は胎に戻り、順序が入れ替わって、すぐにもう一人が生まれる。運命では二番目だったのに、先を占めた者である。この者はかつて境によって分けられていたので、ザラ〔Zara〕の名をもつ。もう一人はファレスと呼ばれた。

Caput XXXIX

第XXXIX章PL 19, 373A
1

Servabat Domini custodia fida Josephum,Non passus durae subjectum vivere legi.Anterius nam dictus herus dat cuncta ministro,Nec spe cassa quidem; Dominus nam mitis ab altoOmnia, quae juvenis servabat, largius auxit.Nec tamen obtinuit Petafretam mitis amore.Nam quia conspicuo fulgerent lumina vultu,Exorat coitum domina male saucia servi.Sed vitat jam foeda puer, seseque recusatSacratum culpa immodica pressare cubile.

PL 19, 373A

主の忠実な見守りがヨセフを守り、厳しい法の下に従って生きることを許さなかった。先に名を挙げた主人は、すべてを使用人に委ね、しかもそれは空しい望みではなかった。穏やかな主が高みから、若者が守るものをすべて、いっそう豊かに増したからである。それでも、穏やかな彼も、愛によってペタフレタ〔Petafretam。ポティファルの妻を指すらしい。係りは定かでない〕を従えることはなかった。彼の顔が際立って輝いていたので、女主人はひどく傷つけられた心で、奴隷との交わりを乞うた。だが若者は、すでに醜悪なことを避け、聖別された寝床を、度を越した咎で踏みにじることを拒む。

2

Femina sed vetitis nequidquam perdita flammisExplorat molles aditus, et tempora captat.Forte domum vacuam, solumque ut repperit, instat,Consertumque manu cogit decumbere secum.Exsilit ille alacer, vestemque a corpore demit,Atque inter dominae geminas dilabitur ulnas.Femina proclamat, viresque a crimine sumit,Vociferans, praedulce decus temerasse pudorisFidentem forma juvenem, dum lubricus aevoFervet, et herilem molitur scandere lectum.

PL 19, 373A

しかし女は禁じられた炎にむなしく身を滅ぼし、柔らかな近づき方を探り、機会をうかがう。たまたま家が空で、彼一人でいると見つけ、迫って、手でつかんで、ともに横たわるよう強いる。彼は機敏に跳び出し、体から衣を脱ぎ捨て、女主人の両腕のあいだから滑り抜ける。女は叫び、罪過から力を得て、非常に甘い恥じらいの栄誉を汚したと大声で訴える。美貌を頼む若者が、年ゆえの浮ついた熱に燃え、主人の寝床に登ろうと企んだのだ、と。

3

Quin etiam tristi compellat voce maritum,Innocuumque reum placitae vult subdere poenae.Quae ceu vera putans, Josephum carcere claudit,In quo jam regis cohibebat poena ministros.Carceris hunc custos blando mox pectore mulcet,Innocuumque videns, commissa ergastula legat.

PL 19, 373C

さらに悲しげな声で夫に訴えかけ、無実の者を罪人として、気に入った刑罰に服させようとする。夫はそれを真実と思って、ヨセフを牢に閉じ込めた。そこにはすでに、王の家臣たちが刑罰によって囚われていた。牢の番人はやがて優しい胸で彼をなだめ、無実と見て、任された獄舎を彼に委ねる。

Caput XL

第XL章PL 19, 373C
1

Illic forte duo, celsa quos torvus in aulaCondiderat nigro permotus velle tyrannus,Inclusi poenam trepido sub corde pavebant,Ac dum sollicitis furantur lumina curis,Somnia venturis viderunt nuncia rebus.Hos cum perspicuo lustrasset lumine moestos,Perquirit causas, cogitque occulta fateri.Continuo qui vina dabat consueta tyranno,Eloquitur, quae visa forent sub nocte sopora:Cernebam viridi frondentem palmite vitem,

PL 19, 373C

そこにたまたま二人がいた。険しい王が、高い館に暗い意志に突き動かされて閉じ込めた者たちである。閉じ込められて、恐れる心の底で刑罰を恐れ、不安な憂いのなかで目が盗まれるように眠りに落ちると、来たるべき事を告げる夢を見た。彼は澄んだ眼差しで、悲しむ二人を見つめ、理由を問いただし、隠していることを語るように促す。すぐに、王にいつものぶどう酒を供する者が、眠りの夜に見たことを語る。「私は、緑の枝が茂るブドウの木を見ていた」。

2

Dum serpit, nexaque suo de verbere pendet,Pampineos inter flexus tres affore fundos,Uvaque nectareo pendebat flava racemo.Inde calix regis, quo mitia pocula libat,Spumabat tenero, quod pressit dextera, musto,Quem dominus prompta susceptum palma tenebat.Omnia tum juvenis signanter clausa revelat,Tres fundos tres esse dies, quibus ille secutisAmissum rursus relegat, repetatque favorem,Mixturus placido, quae vidit, pocula regi.

PL 19, 374A

「それは這い進み、自らの蔓にからまって垂れ下がり、ブドウの葉の曲がりのあいだに、三つの根〔fundos〕があり、黄金色のブドウの実が、甘露のような房にぶら下がっていた。そこから、王が穏やかな盃を注ぐ杯が、私の右手が搾った新しい汁で泡立ち、主人はそれを差し出した手のひらで受けて持った」。そこで若者は、閉ざされていたすべてをはっきり解き明かし、三つの根は三日であり、それに続くうちに彼は失った地位を再び取り戻し、好意を求め直す、見たとおりの盃を、穏やかな王に調合して差し出すことになる、と。

3

Hoc tantum meritis pro talibus effice, dixit,Ut, cum sumpta tibi fuerit fiducia fandi,Dimoveas nostram nullo de crimine poenam.Hebraea gens dicta mihi. Nam venditus exsulCrimine fraterno servitum nobilis ivi.Post haec visa sibi pistorum maximus infit:Vertice trina meo visus gestare canistra,Regificis dapibus, lautoque impleta paratu,Unguibus innumerae volucres quae rapta ferebant.His dictis, sat vera quidem, sed dura loquente,

PL 19, 374A

彼は言った。「このような功に報いて、ただこれだけをしてくれ。汝が〔王に〕語る信頼を得たとき、罪過もないのに受けている私の刑罰を、取り除いてくれ。私の民はヘブライ人と言う。売られた亡命者として、兄弟の罪過によって、高貴な身ながら奴隷として仕えに来たのだ」。これらののち、パン焼きたちの長が、自分の見た夢を語り出す。「私は、頭の上に三つの籠を載せて運んでいた。王にふさわしい料理と、豪奢な用意で満ちていた。数えきれぬ鳥たちが、爪でそれをつかみ取って運んでいった」。これが語られると、ヨセフは、確かに真実だが厳しいことを述べ、

4

Mactandum duro testatur mox fore ferro,Avulsumque caput figendum stipite celso,Quod volucres curvo discerpant protinus ore.Redditus ille loco, caesus hic corpore trunco est.

PL 19, 374B

彼が硬い鉄で屠られることになると、すぐ告げる。引き離された首は高い柱に打ちつけられ、鳥たちが曲がった嘴でただちに引き裂くだろうと。一方は元の地位に戻され、他方は胴だけの体で斬られた。

Caput XLI

第XLI章PL 19, 374B
1

Interea geminos jam tempora lapsa per annos,Rursus ad Eoos torquebant sidera cursus,Somnia cum ductor vidit Niloticus ista.Namque videbatur, fluvium dum spectat amoenumCorporibus nitidis septem spectare juvencas,Tondentes viridi pupantia gramina ripa.His alias turpes macies subjungere gressus,Dumque suis pigrae mirum! vix ossibus haerent,Eximias patulo sorbebant ore juvencas.Somnia junguntur paribus non dissona causis;

PL 19, 374B

そのあいだ、時は二年を経て過ぎ、星々は再び東の方へ軌道を転じていた。そのとき、ナイルの地の指導者がこれらの夢を見た。川の心地よい流れを眺めていると、そう思えた——輝く体の七頭の若い雌牛を見ている、と。緑の岸辺で、伸びゆく草〔pupantia。ミーニュの脚注は pupare=crescere(育つ)の後代の語とする〕を食んでいる姿を。これらのあとに、みすぼらしい痩せた別の牛たちが歩みを連ね、驚くべきことに、鈍いその体は、自分の骨にかろうじてくっついているのに、優れた雌牛たちを、大きく開いた口で呑み込んだ。夢は、似た筋の、食い違わぬ夢と連なる。

2

Ecce videt spicas foecundo e germine septem,Atque alias tenues, et farris semine cassasHorrendum dictu! gravidas ceu mandere fruges.Id visum moestus nequaquam mente coercet,Sed trepidus cunctos, qui callent, affore jussit,Disquirens, clausis quae sit sententia rebus.Atque ubi consultus tacuit Memphiticus augur;Carcere qui dudum laxatus, vina praebebat,Eloquitur juvenis, sese, pandente Josepho,Amisso rediisse loco, sociumque necatum.

PL 19, 374C

見よ、彼は実り豊かな芽から出た七本の穂を見る。さらに、細く、麦の実を欠いた別の穂が、——語るも恐ろしいことに——実の詰まった穂を食らうように見えた。悲しむ彼は、見たことを心にとどめて黙っていられず、恐れて、見識ある者をすべて集めるよう命じ、閉ざされた事の意味は何かと尋ねた。メンフィスの占い師が問われて黙したとき、先に牢から解かれ、ぶどう酒を供していた者が、若者のことを語る——ヨセフが解き明かしたとおり、自分が失った地位に戻り、仲間が殺されたことを。

3

Mittuntur propere, vatem qui crimine totoExutum, turpi celeres de fornice tollant,Informesque genas, et crines carcere pastosTondentes, prisca facerent revirescere forma.Ergo probus dictis consultus talia reddit,Atque docet, vaccas annorum nuncias esse,Atque leves spicas septenos disserit orbes.Namque ita de gestis ventura insignia formis,Ut septem foecunda satis sit terra per annos,Atque famem diram parili cum tempore gignat:

PL 19, 374D

急いで使いが遣わされ、預言者を、あらゆる罪過から解き放たれた者として、恥ずべき穴蔵〔fornix〕から連れ出し、形の崩れた頬と、牢で養われた髪を刈り整え、昔の姿を蘇らせるために。こうして、誠実な彼は問われて、こう答え、雌牛は年を告げるものだと教え、痩せた穂は七つの巡り〔orbes〕のことだと解き明かす。これは、すでに現れた姿から来たるべき際立った事を、七年のあいだ地が十分に実り、同じ長さの時に、恐ろしい飢えをもたらすことを示すのだ、と。

4

Quis penitus tellus sitientibus arida venisPallida pulvereo consumat gramina sulco.Namque duplicibus junguntur somnia visis,Certa Deus juncto mandat constare tonante.Quin potius dum tempus adest, dum cura medendi est,Elige de cunctis procerem, qui praescius horum,Judicibus positis, totam sublimis AegyptumTemperet, et quintas quacumque ex messe reposcat.Ut quae prima datur foecundis copia terris,Jus teneat steriles consumptis frugibus annos.

PL 19, 375A

そのとき地は、渇いた水脈で干上がり、蒼ざめた草を、埃まみれの畝で食い尽くす、と。夢が二重の幻に結ばれているのは、神が、〔夢が〕合わさって確かに成るよう定めたからだ、雷鳴を伴って〔juncto tonante の意味は定かでない〕。「むしろ、時のあるうちに、手当ての配慮のあるうちに、皆のなかから、これらを予知する有力者を選ぶがよい。裁き人を立てて、高い地位からエジプト全土を治め、どの収穫からも五分の一を取り立てるように。実り豊かな地で最初に与えられる蓄えが、作物が尽きたあとの不毛の年々に対して、権利をもつために」。

5

Accipitur plausu procerum sententia vatis.Ipse etiam tandem sedato pectore rectorVera renarrantem celso sublimat honore,Praefectumque jubet totas se ferre per urbes,Inde anulo digitum vatis fulgente coronat,Byssina mox croceo circumdat pallia peplo,Flexilis induitur per collum circulus auri,Atque novus rector curru sublimior exstat.Clamosusque praeco terrorem judicis auget.Quin etiam legitur conjux, cui nomen Asennes,

PL 19, 375A

預言者の意見は、有力者たちの喝采で受け入れられた。君主自身もついに胸を鎮め、真実を語り直した者を高い名誉で引き上げ、長官として、すべての町々に自らを運ばせるよう命じ、それから預言者の指を輝く指輪で飾り、亜麻布の外衣を黄色い衣でまとわせ、しなやかな金の輪が首にかけられ、新しい統治者は戦車の上に高く立つ。叫ぶ触れ役が、裁き手への畏れを高める。さらに妻が選ばれる。その名はアセネス〔Asennes〕、

6

Quam genuit claro Petafras stemmate vates,Ex qua confestim genitor fit pignore bino.Dicitur anterior Manasses, junior Ephrem.Aegypti vatis suggestu nobilis alto,Quidquid vix potuit jejunum assumere tempus,Horrea plena tenens, ut cum res posceret uti,Proferret cunctis poscentibus abdita farra.Post ubi dira fames, totum diffusa per orbem,Cogebat trepidos, poterat quod mandier, esse,Conclamat populus, regemque efflagitat escas.

PL 19, 375B

名高い家系の祭司〔vates〕ペタフラスが産んだ娘である。彼女により、彼はただちに二人の子の父となる。年長はマナセ、年下はエフライムと呼ばれる。エジプトの預言者は、高い座で名高く、飢えの時がかろうじて取り込みうるものを何であれ、倉を満たして保ち、事が求めて用いるべきときに、求める者すべてに、蓄えた麦を出せるようにした。のち、恐ろしい飢えが全世界に広がり、怯える人々に、噛めるものなら何でも食べるよう強いたとき、民は叫び、王に食糧を求め立てた。

7

Ille jubet procerem moestis dare farra Josephum,Parentem monitis, cunctosque explevit ovantes.

PL 19, 375C

王は、悲しむ者たちに麦を与えるのは有力者ヨセフだと命じ、ヨセフは諭しに従って、歓呼する皆を満たした。

Caput XLII

第XLII章PL 19, 375C
1

Interea Jacobus, fleto jam funere nati,Bis quinos juvenes numeroso e germine mittit,Qui longinqua (sibi) pretio frumenta pararent:At minimum cunctis Benjaminum non sinit ire,Invalidus durum nequeat ne ferre laborem.Atque ubi jam Fariae perventum ad moenia terrae est,Summissi petiere solum, fratremque salutant,Mirantes celsa sublimem sede sedentem,Nec tamen agnoscunt longo post tempore visum.Quos ubi perspexit, memori cum mente propheta

PL 19, 375C

そのあいだヤコブは、子の死をすでに泣き終え、多くの子のうちから十人の若者を送り、遠くの穀物を、代価で(自分のために)調達させようとした。だが皆のうち最も幼いベニヤミンは、行かせない。弱くて、厳しい労苦に耐えられないといけないからだ。ファリア〔Fariae。ファロス島から、エジプトを言う詩的な名〕の地の城壁に着いたとき、彼らは身を低くして地に伏し、兄弟に挨拶し、高い座に高く座す者に驚いたが、長い時を経て見たので、それが誰か分からなかった。預言者は、記憶する心で彼らを見分けると、

2

Increpat, et multa proterret voce paventes,Scitatum venisse ferens, quae copia frugum,Quive viri pingues teneant moderamine terras.Allegant nescire dolos, seseque fatenturBis senos quondam fratres genitore sub unoConspicuam tenuisse domum, his omnibus unumPostremum natu patrios servare labores,Ast alium celebri jam pridem defore letho.Se diram vitare famem, terramque ChanannamExosos, tenui damnantem semina fotu,

PL 19, 375D

叱りつけ、大声で、おびえる者たちをさらに脅かし、彼らは、穀物がどれほどあるか、誰が肥沃な地を治めているかを探りに来たのだと言い立てる。彼らは、策略など知らないと申し立て、自分たちがかつて一人の父のもとで十二人の兄弟であり、名高い家に住んでいたと認め、その全員のうち、一人が最も若く、父の労苦のそばに留まり、もう一人は、すでに久しく人に知られた死で欠けていると言う。自分たちは恐ろしい飢えを避けるのだ、カナンの地は乏しい養いで種を損なうので、これを見限って、

3

Poscere venales species, licitataque farra.Eloquitur vates, rectoris nomine jurans,Claudendas dura juvenes custodia, donecGermanum exhibeant, genitor quem mitis habebat.Nectuntur trina pariter sub cura tuentum,Laxatique dehinc, unum liquere tenendum.Nec minus occulto rumpentes corda dolore,Commemorant, quam justa sibi discrimina surgunt,Quod fratrem immeritum vetito transcribere pace,Commissi sero poenas sub judice pendant.

PL 19, 376A

売り物の品と、値の付いた麦を求めに来たのだ、と。預言者は、統治者の名にかけて誓い、若者たちは厳しい監禁に閉じ込められると言う、優しい父が持っていたという兄弟を差し出すまで。三日のあいだ、見張りたちの監視のもとにともに繋がれ、のち解かれて、一人を留め置かれる者として残した。それでも隠れた苦痛で心が裂けつつ、彼らは、いかに正当に自分たちに危難が起こっているかを語り合う。罪のない兄弟を、禁じられた平和の取り決めで売り渡して、犯した罪の刑罰を、遅れて裁き手のもとで払っているのだ、と。

4

Ingravat haec dictis Rubenus vera renarrans,Ac scelus immensum, sese nolente, peractum.Flectitur his vates, germana jurgia noscens,Luminibus tacitis conversus flebile plangit.Haec inter media fratrum Simeona coronaAccipitur, fidus cunctis redeuntibus obses.Tum petita sibi juvenes frumenta capessunt,Immensoque graves urgentur pondere muli,Jamque viae medio, dum solvit vincula sacci,Fratribus inventos quidam dat visere nummos.

PL 19, 376B

ルベンは真実を語り直す言葉で、これらをいっそう重くし、自分が望まぬうちに成された、途方もない悪事を語る。預言者はこれに心を動かされ、兄弟どうしの諍いを知って、黙って向き直り、涙しつつ嘆く。そのあいだ、兄弟たちの輪の真ん中から、シメオンが連れ去られ、帰る皆への信頼できる人質となる。若者たちは求めた穀物を受け取り、騾馬は途方もない重みで押さえつけられた。道の途中で、一人が袋の紐を解くと、見つかった銀貨を、兄弟たちに見せた。

5

Id cuncti faciunt, pretio mox deinde reperto,Mirantes summo proceri certamine laudant.Jamque adeo patriae subeuntes limina sedis,Gratatur reduces genitor, unumque requirit.Omnia cognoscens, nummosque, et dona capessit,Conquestus graviter, alium jam defore natum.Accisi cum deinde cibi, advectaque farraCogebant rursus pretiis alimenta parare,Sed revocare gradum Memphis mens non erat ulli,Ni minimum fratrem secum pater ire juberet.

PL 19, 376B

皆がそうして、次々に代金が見つかると、驚いて、その有力者を、こぞって褒めたたえる。故郷の住まいの敷居に近づくと、父は帰った者たちを喜び迎え、一人のことを尋ねる。すべてを知り、銀貨と贈り物を受け取るが、もう一人の子もいなくなったと、ひどく嘆いた。のち食糧が切り詰められ、運ばれた麦が再び代金で食べ物を調達するよう迫ったが、メンフィスへ引き返す心は誰にもなかった。父が末の兄弟を同行させるよう命じなければ。

6

Quem cum plura gemens nollet dimittere quoquam,Rubenus fido germanum postulat ore,Securus gemina committens pignora patri.Prosequitur Judas, sese nec posse revertiProclamat, rigidi testatus verba Josephi.

PL 19, 376C

父は嘆きを重ね、彼をどこへも行かせようとしなかったが、ルベンは誠実な口で弟を請い、二人の子を父に預けて、案じることなくいた。ユダが続けて、自分たちは引き返すことさえできないと厳しいヨセフの言葉を証して宣言する。

Caput XLIII

第XLIII章PL 19, 376C
1

Haec ubi grandaevus genitor jam mitior hausit,Dat juvenem, largo perfundens flumine vultum.Illi abeunt, secumque vehunt leve olentia thura,Incensum, et guttam jungentes, cum terebintho,Inter odoratas portantes mella vapores,Et geminum pretium, consertus ne foret error,Condita quod clausis fuerant numismata saccis.Quos ubi conspicua vidit Josephus in aula,Imperat, ut laeta celebrént convivia secum.Mussantes venere tamen, trepidoque reatu

PL 19, 376C

高齢の父は、すでに穏やかになってこれを聞き入れ、豊かな涙の流れで顔を濡らしつつ、若者を渡す。彼らは出で立ち、ほのかに香る乳香を携え、香、樹脂の滴、テレビンの樹脂を合わせ、香り高い蒸気のなかで蜜も運んだ。また倍の代金も持った。誤りが重ならぬためである。閉じた袋に貨幣が隠されていたからだ。ヨセフは彼らを目立つ広間で見ると、自分と一緒に楽しい宴を催すよう命じた。彼らはささやきつつも来て、恐れる罪責のゆえに

2

Conjiciunt, sese structa cum fraude vocatos,Quod numerata prius sestertia, dataque vati,Sarcinulis imposita suis non reddere quissent,Se tamen exsortes futurum cuncta referre,Nec consuesse prius suppressa vivere gaza.Talia dicentes cohibet sermone minister,Seque docet nullis fraudatum noscere nummis,Verum si qua viris donarent commoda lucrum,Nec sua, nec vatis, nec regis dicere quemquam.Occurrit cunctis Simeon, seseque praesentat,

PL 19, 377A

自分たちは仕組まれた策略で呼ばれたのだと推測する。先に数えて預言者に払った銀貨が、自分たちの荷に入れられたままで、返せなかったことが〔その理由だ〕と。だが自分たちは、一切を返すつもりで、以前は、ひそかに押さえた財で暮らす習慣もなかったと〔言う〕。そう語る彼らを、執事は言葉で制し、自分はどの銀貨にも欺かれていないと教え、人々に益や利得が与えられたとしても、それを自分のものとも、預言者のものとも、王のものとも、誰も言わない、と。シメオンが皆の前に出て、自ら姿を現し、

3

Dumque viris lymphas, dum praebet pabula mulis,Ingreditur multo stipatus milite vates,Cujus ad aspectum promunt pia munera fratres.Ille ubi per cunctos placido sermone cucurrit,Perquirit, si firma pater virtute valeret.Quem postquam incolumem dixere, et vivere recte,Confirmat cohaerere Deo pro munere vitaeJosephus vatem, semperque insistere rectis.Et veluti notus Benjaminus non foret ipsi,Consultat juvenes, et promptim sciscitat, inde

PL 19, 377A

男たちに水を、騾馬に飼い葉を与えるあいだ、預言者が多くの兵に囲まれて入ってくる。その姿を見て、兄弟たちは敬虔な贈り物を取り出す。彼は皆に穏やかな言葉をかけて回ると、父は強い力で壮健かと尋ねる。彼らが父は無事で正しく生きていると答えると、ヨセフは、預言者〔父〕が生命の賜物ゆえに神に結ばれ、常に正しいことに立ち続けていると確認する。そしてベニヤミンが自分に知られていないかのように、若者たちに問い、すぐに尋ねる。それから

4

Commoda quaeque Deum pueri pro laude precatur.Nec gemitus cohibere valet, nec sistere fletus,Sed tenero affectu sese conclavibus abditAnxius, et nimio quaerit fomenta dolori.Post ubi discubuit, victum posuere ministri.Vescitur, et facili prolectat pectora fato,Dividuasque dapes viritim exponere gaudet,Porrigit et fratri majori dedicat uni.

PL 19, 377B

子〔ベニヤミン〕のために、賛美をもって、神にあらゆる益を祈る。うめきを抑えることも、涙を止めることもできず、優しい情に駆られて奥の部屋に身を隠し、不安にかられて、過度の悲しみの慰めを求める。のち席につくと、給仕たちが食事を並べた。彼は食べ、心地よい飲み物〔底本は fato。ミーニュの脚注は succo(汁)と読む案を挙げる。これに従った〕で皆の胸を誘い、分けた料理を一人ひとりに並べることを喜び、年長の兄弟には、ただ一人に特別に差し出して捧げる。

Caput XLIV

第XLIV章PL 19, 377C
1

Atque ubi jam saturis amor est compressus edendi,Ut prius imposito presserunt pondere mulos,Occulitur datum sueto jam more talentumJosephi imperio, scyphusque absconditur ardensIn rebus, Benjamine, tuis, pretiosior arte.Jamque iter ingressi, non multis millibus absunt,Cum subito incautos circumdat regia turba,Comprensosque tenet, fulgentia pocula poscens,Futurum increpitant, quem nectant crimine, servum.Annuitur, cunctique simul sua pondera pandunt,

PL 19, 377C

満腹して食べたい思いが収まると、先と同じく荷を載せて騾馬に重みをかけた。いつものように、与えられたタラント〔talentum。払った代金の銀を言う〕が隠される。ヨセフの命によって。さらに輝く杯が隠される、ベニヤミンよ、あなたの荷のなかに、細工によっていっそう貴重な杯が。旅に出て、さほど多くの千歩を離れないうちに、王の一団が、突然、不用心な彼らを取り囲み、捕らえて留め、輝く杯を要求する。罪過で縛られ奴隷となる者が出るはずだと叱りつける。承諾され、皆が同時に自分の荷を開く。

2

Quaesitumque et poculum retegunt, fratremque relinquunt,Josephumque petunt, et quae sunt gesta, loquentes,Evolvunt chari confestim jussa parentis.

PL 19, 377C

探されていた杯をも見つけ出し、兄弟を〔その場に〕残して、ヨセフのもとへ向かい、起こったことを語る。そして愛する父の命じたことを、直ちに述べ立てる。

Caput XLV

第XLV章PL 19, 377D
1

Permotus precibus vates discedere cunctosImperat, ac sese germanum fratribus infit.Defixi riguere metu, tacitoque reatuDamnantes sese, cohibent formidine voces.Prolectat mox ille reos, propiusque vocatis,Exigit, ut dicta portent placitura parentiQuae sint, quae fuerint, quae mox ventura ferantur:Instigans, migrare semen, gregibusque coactisVicinos Arabum colles venientibus offert.Ut quia continuo tellus foret arida lustro,

PL 19, 377D

願いに心を動かされた預言者は、皆に退くよう命じ、自分が兄弟たちの兄弟だと明かす。彼らは恐れで凍りつき、黙った罪責のゆえに自らを責めて、恐怖で声を抑える。彼はやがて罪ある者たちをなだめ、近くに呼び寄せて、父の喜ぶ言葉を持ち帰るよう求める。今あること、あったこと、やがて来るはずのことを告げるのである。一族が移るよう促し、群れを集めて来る者たちに、アラビアに近い丘々を提供する。地が五年のあいだ続けて干上がるからである。

2

Pasceret agnatos congestis frugibus omnes.Ista edicta viri laeto rex pectore noscit,Josephumque rogat, charorum assumere turbam,Et gratuita jubet germanis tradere farra.Dantur plaustra viris, frumenta, pocula, panis,Magnaque gestantes desudant pondera muli.Dantur quinque togae Benjamino, et quinque parenti,Tercentum et nummi signata incude notati.Ast alii juvenes mercedis laude secundaAccipiunt geminos nivosae vestis amictus.

PL 19, 377D

蓄えた作物で、親族をすべて養うためである。王は、この男の布告を喜ぶ胸で聞き知り、ヨセフに、愛する者たちの群れを呼び寄せるよう求め、兄弟たちに無償の麦を与えるよう命じる。男たちに荷車、穀物、飲み物、パンが与えられ、騾馬は大きな重みを運んで汗を流す。ベニヤミンに五着の外衣、父にも五着が与えられ、三百枚の貨幣も、鋳型で刻印されて与えられる。ほかの若者たちは、報償の二次的な栄誉として、雪のように白い衣を二着ずつ受ける。

3

Haec ubi cognovit genitor, data munera sumens,Respirat patria festinus cedere terra.

PL 19, 378B

父はこれを知って、与えられた贈り物を受け取り、息を吹き返して、急いで故郷の地を去る。

Caput XLVI

第XLVI章PL 19, 378B
1

Aegyptumque petit, Arabum quae jungitur arvis,Educens juvenes patria moderamine quinqueSepties, et denas, genesis ut farmula cavit.Ac dum festino properant conamine turbae,Procurrit Judas, et fratrum praevolat agmen.Josephumque docet, haud longe astare parentem.Ille alacris scandit currus, atque obvius exit,Optatam excipiens viso genitore phalangem.

PL 19, 378B

アラビアの野に接するエジプトに向かい、父の統率のもと、若者たちを、五人と、七たび十人とを連れ出す〔合わせて七十五人と取った。数の読みは定かでない。ミーニュの脚注は denas を denos と直す〕——創世記の定式〔底本は farmula。ミーニュの脚注に従い formula と読む〕が定めたとおりに。群れが急ぐ努力で進んでいるあいだ、ユダが先に走り、兄弟たちの一団の先を飛ぶように行く。ヨセフに、父がそう遠くないところにいると知らせる。彼は勇んで戦車に乗り、迎えに出て、父を見ると、待ち望んだ一団を迎え入れる。

Caput XLVII

第XLVII章PL 19, 378C
1

Regrediturque citus, regisque excurrit ad aulam,Pastores properare ferens, ut turba charorumDiscretis degat foecundo in gramine terris.Ipse etiam vati rector memphiticus instat,Et jubet, uberibus fratres componeret arvis.Longaevus post ista senex, poscente tyranno,Eloquitur sensim, quantis sit praeditus annis,Quae domus, et quae sit veniendi causa Canopum,Eximiumque ducem multa cum laude decorat.Nec minus interea Josephus munera mittit

PL 19, 378C

彼は急ぎ戻り、王の館へ駆けつけ、牧者たちが急ぎ来ると告げ、愛する者たちの群れが分けられた地の、実り豊かな草地で暮らせるようにと取り計らう。メンフィスの統治者〔王〕自身も預言者に迫り、兄弟たちを肥沃な野に定住させるよう命じる。その後、長寿の老人は、王に請われて、自分がいくつの年を重ねているか、少しずつ語り、どんな家か、またカノポスに来た理由は何かを語り、優れた指導者を大いに称えて飾る。そのあいだ、ヨセフもまた贈り物を送る、

2

Digna suis, magnumque duci dat ferre talentum,Quo ditata fuit distractis frugibus aula.Atque ibi jam populis deerant mercantibus aera,Certatim exhibitis gregibus memphitica turbaEmit inops fruges, pretium taxante Josepho.His quoque nudati, seque, et sua praedia tradunt,Semine praecepto messes quod deinde virerent.Sola sacerdotum non est possessio dempta,Queis gratuita duci placuit non vendere farra.Inditur hinc populo quintarum pensio frugum,

PL 19, 378D

家の者にふさわしい贈り物を。また王に大きなタラントを運ばせて渡した。売り払った作物で宮廷が富んだ、その金である。そのころ、買い求める民には貨幣が尽き、メンフィスの群衆は、争うように家畜の群れを差し出し、ヨセフが値を定めて、困窮して作物を買った。これらをも失い、自分自身と自分の土地を引き渡し、種が先に与えられれば、その後に収穫が緑に育つからである。ただ祭司たちの所有地だけは取り上げられず、彼らには、王は麦を売らず無償で与えることを定めた。このとき民に、収穫の五分の一の課税が課され、

3

Quae manet fixo servatur formula jure.Interea expleta perpendens tempora vitae,Adjurat natum Jacob, ventura revolvens,Ut sua majorum componat membra sepulcris.Annuit oranti, supposita dextera coxae,Contingit lentae spondens cacumine virgae.

PL 19, 379A

その定式は、定まった法として今も守られている。そのあいだヤコブは、生涯の時が満ちたことを思い量り、来たるべきことを思い巡らして、子に誓わせる。自分の体を、祖先の墓に納めるようにと。子は願う父に同意し、右手を腿の下に置いて、しなやかな杖の先に触れて誓う。

Caput XLVIII

第XLVIII章PL 19, 379A
1

Compositosque senex alterna in parte nepotesPermulcet dictis, dum sensim basia libat.Sed mirum! palma sacratur dextra Manasses,Anterior natu laeva contingitur Ephrem.Praescia mente senis senior servire minoriCogitur, atque loco cedit spes prima secundo.Quamlibet obliquus cupiens deducere palmas,Non potuit revocare tamen pia dicta Josephus.At postquam pueris vatis rata commoda sanxit,Dat Sichimam, gladiumque, suo dat spicula nato.Clarior ut cunctis sublimem scandat honorem.

PL 19, 379A

老人は、左右に分けて並べた孫たちを、言葉でなだめ、少しずつ口づけをする。だが驚くべきことに、右の手のひらで聖別されるのはマナセ〔本文のとおりに訳した〕、年長の者は左で触れられる——エフライムが〔本文のとおりに訳した。マナセとエフライムの取り合わせが続く文脈と合わないらしい〕。老人の予見する心により、年長の者が年少の者に仕えるよう強いられ、第一の望みは第二の者に位を譲る。ヨセフは、どれほど手のひらを斜めに導き直そうと望んでも、老人の敬虔な言葉を取り消すことはできなかった。預言者が子らのために確かな益を定めると、シケムを与え、剣を与え、自分の子に矢を与える。皆にまして輝きを増し、高い名誉に登るために。

Caput XLIX

第XLIX章PL 19, 380A
1

Inde vocat natos, et cunctis praemia dedit,Bis senasque tribus ipsorum ex nomine condit.Omnibus explicitis, oculo jam captus utroque,Pignoribus mansura diu, prolique natorumInconcessa prius, longoque adjudicat aevo.Decessit solo terrenis corpore vates.

PL 19, 380A

それから子らを呼び、皆に報いを与え、彼らの名に基づいて十二の部族を立てた。すべてを語り終えて、すでに両目の視力を失った彼は、子らには長く残るものを、子らの子にも、以前は許されていなかったものを、長い世にわたって割り当てる。預言者は世を去った——地に属するのは体だけである。

Caput L

第L章PL 19, 380A
1

Maestitiaeque dedit decies septena dierumLumina, dum functi veneratur turba sepulcrum.Quin etiam nati septem luxere diebusUberibus lacrymis, pacem reddente JosephoFratribus innocuis, veterem dum negligit iram.Ipse etiam postquam jam centum triverat annos,Atque decem, juncti metitus tempore lethi,Fratribus effatur, venturus qui foret ordo,Quo revocare gradum valeant, et linquere Nilum.Dummodo compositos cineres, atque ossa reportent,

PL 19, 380A

七十日の光を悲しみに当てた。群衆が亡き人の墓を敬うあいだ。さらに子らは七日のあいだ嘆き、豊かな涙とともに——ヨセフが罪なき兄弟たちに平和を返し、昔の怒りを意に介さなかった。彼自身もまた、すでに百年を過ごし、さらに十年を過ごして、迫る死の時を見定め、兄弟たちに、来たるべき成り行きを語る。それによって彼らが引き返し、ナイルを去れるように。ただし、整えられた灰と骨を持ち帰り、

2

Et vehant secum veterum condenda sepulcris.Sic demum longae post tempora candida vitaeDecessit, petiitque Deum, corpusque reliquit.

PL 19, 380B

祖先の墓に納めるために、ともに運ぶことを条件に。こうしてついに、長い生涯の時を経て、清らかな彼は世を去り、神のもとへ向かい、体を後に残した。