コンスタンティヌス帝272頃–337

Epistola Constantini ad Porphyrium › 全文

Epistola Constantini ad Porphyrium 全文

Constantine the Great · PL 19, 393A–394B

Prooemium

冒頭 (Prooemium)PL 19, 393A
1

INVICTUS CONSTANTINUS AUGUSTUS MAXIMUS. Si tantum pondus et gravitas spectarentur in carmine, et Graeca post Chium Maeoniumve vatem, et Latina post rusticum Mantuanum eloquentia siluisset, nec frustra culpabiles forent, qui sibi materias pro ingeniorum qualitate sumentes, inani opere sudassent, cum penes primos facundiae conditores gloria tota resideret, frater charissime.

PL 19, 393A

無敵のコンスタンティヌス、いとも偉大なアウグストゥスより。もし詩において重みと厳粛さだけが重んじられるなら、ギリシアの雄弁はキオスの、またはマイオニアの詩人〔ホメロス〕のあと、ラテンの雄弁は田舎びたマントゥアの人〔ウェルギリウス〕のあと、沈黙したであろうし、才能の質に応じて題材を取りながら、むなしい作業に汗を流した者たちが咎められるのも、理由のないことではなかっただろう。栄光はすべて、雄弁の最初の創始者たちのもとにあるのだから、いとも親しい兄弟よ〔皇帝が臣下を「兄弟」と呼ぶ呼び方〕。

2

Sed quoniam semper in propatulo usus istius fuit, nec ulli negatum est, id ex ea indicere, quod possit illos etiam quos posterius aevum tulit delectare, non penitus a fructu favoris excludit, qui relictis gravioribus sonis, modos ad leviora flexere: Illigavit alter cothurnis et prope quotidianis ac moralibus verbis affectus hominum, comoediis locutus est quidam, inaequali pede elegia cantata est, multorum digitos semiloquacibus chordis amor lyrae jucundus inservit pro aequalitate modulaminis.

PL 19, 393A

しかしこの営みの用はつねに公けに開かれており、後の世が生んだ者たちでさえ楽しませうるものを、そこから引き出すことは誰にも拒まれていない。より重い調べを捨てて、軽いものへと調子を向けた者たちも、好意の実りから全く締め出されはしない。ある者は悲劇の長靴〔cothurni〕に、ほとんど日常の道徳的な言葉で人々の情を結びつけ、ある者は喜劇で語り、不揃いな足〔韻律〕でエレゲイアが歌われ、多くの者の指に、半ば語る弦に、竪琴の楽しい愛が、調べの均整に応じて仕えた。

3

At non circa singulos quosque expetitae laudis gratia redundavit. Defuit quorumdam ingeniis imperatorum favor, qui non secus doctrinae deditas mentes irrigare atque alere consuevit, quasi clivosi tramitis supercilio rivus elicitus, scaturientibus venis arva arentia temperavit.

PL 19, 393B

だが、求められた称賛の誉れ〔gratia〕は、一人ひとりのまわりに溢れたわけではない。ある者たちの才には、皇帝たちの好意が欠けていた。その好意は、学問に捧げられた心を潤し育む習いである——それは、険しい小道の縁から導かれた小川が、湧き出る脈で乾いた畑を潤すようなものだ。

4

Saeculo meo scribentes dicentesque non aliter benignus auditus, quam lenis aura prosequitur. Denique etiam studiis meritum a me testimonium non negatur.

PL 19, 393B

私の世に書き、語る者たちには、柔らかな風が伴うのと同じく、好意ある聴聞が伴う。実に、学びに対して、功にふさわしい証言を私は拒まない。

5

Liber assidue cursus oratoribus fuit; eos vero qui versibus dicerent, certis finibus lex metris statuta continuit: quare non immerito illud usus invenit, ut hoc genere dicturis, Heliconis aut Parnassi juga peterentur, cum mortalis ingenii deficiente substantia, necessaria viderentur auxilia divina.

PL 19, 394A

弁論家たちにとって、行路はつねに自由であった。だが詩句で語る者たちは、韻律の法が定めた一定の境の中に留められた。それゆえ、この種の語りをしようとする者たちが、ヘリコンやパルナッソスの峰を目指すという慣わしを、用が見いだしたのは、理由のないことではない。死すべき才の実質が足りないとき、神の助けが必要と思われたからである。

6

Gratum mihi est studiorum tuorum facilitatem in illud exisse, ut in pangendis versibus dum antiqua servaret, etiam nova lyra sibi conderet.

PL 19, 394A

あなたの営みの軽やかさが、詩句を作るにあたって古いものを守りつつ、新しい竪琴をも自らのために築くところに至ったことは、私には喜ばしい。

7

Vix hoc custoditum pluribus fuit, qui modis quibusdam arctis innexi litterarum, distinctionibus versuum (qui ita medium corpus propositi occulte intermeant, ut oculorum sensus interstincta colorum pigmenta delectent) hoc tenuere propositum, ut haesitantiam carmini multiplex legis observantia non repararet.

PL 19, 394A

これを守った者は多くはない。ある種の窮屈な文字の枠に縛られ、詩句の区分によって(それは、定められた課題の体の中ほどを隠れて通っており、目の感覚が、点々と置かれた色の顔料を楽しむほどである)この方針を保った者たちは、多様な規則の遵守が、詩のぎこちなさを埋め合わせないほどにしてしまった〔この文の係りと repararet の意味は定かでない。字句のまま訳した〕。

8

Gratum igitur hoc mihi dicationis tuae munus fuit: Exercitatio mentis et naturae facilitas comprobata est.

PL 19, 394B

それゆえ、あなたの献呈のこの贈り物は私には喜ばしかった。精神の鍛錬と生まれつきの才の軽やかさが認められた。

9

Tu cum tibi videas operis tui gratiam, quam ex meis petiveras auribus non perisse, et proventu praesentis temporis exsultare debebis, et non indebitam laudem ingenii exercitatione captare.

PL 19, 394B

あなたは、自分の作品が私の耳に求めた好意〔gratia〕が失われなかったと見るのだから、今の時の成果を喜んでよく、才能の鍛錬によって、不相応でない称賛を得るがよい。