Prooemium
冒頭 (Prooemium)PL 19, 797CAEGON.Quidnam, solivagus, Bucule, tristiaDemissis graviter luminibus, gemis?Cur manant lacrymis largifluis genae?Fac, ut norit amans tui.
PL 19, 797Cアエゴン。ひとりさまようブクルスよ、いったい悲しみを目を重く伏せて嘆くのは何ゆえか。なぜ頬は、あふれ流れる涙で濡れるのか。あなたを愛する者に知らせよ。
BUCULUS.Aegon, quaeso, sinas alta silentiaAegris me penitus condere sensibus.Nam vulnus reserat, qui mala publicat:Claudit, qui tacitum premit.
PL 19, 797Cブクルス。アエゴンよ、どうか許してくれ、私がこの深い沈黙を病んだ思いの底に隠すことを。実に、傷を開くのは災いを公にする者であり、黙して抑える者は、傷を閉じる。
AEGON.Contra est, quam loqueris: recta nec autumas:Nam divisa, minus sarcina fit gravis:Et quidquid tegitur, saevius incoquit.Prodest sermo doloribus.
PL 19, 797Cアエゴン。あなたの言うこととは逆だ。正しいことを言ってもいない。実に、分けられた荷は、重さが減る。覆われたものは何であれ、いっそう激しく煮えたぎる。言葉は苦しみに益する。
BUCULUS.Scis, Aegon, gregibus quam fuerim potens:Ut totis pecudes fluminibus vagaeComplerent etiam concava vallium,Campos et juga montium:
PL 19, 797Dブクルス。アエゴンよ、知っているな、私が群れにおいてどれほど力ある者であったか。さまよう家畜が、まるで川のようにあふれて谷の窪みをも満たした、野と山の稜線をも。
Nunc lapsae penitus spes opis est meae:Et longus peperit quae labor omnibusVitae temporibus, perdita biduo.Cursus tam citus est malis.
PL 19, 798Cいまや私の助けの望みは、すっかり崩れ落ちた。生涯のあらゆる時を通じて長い労苦が生んだものは、二日のうちに失われた。災いの進みは、それほど速い。
Haec jam dira lues serpere dicitur.Pridem Pannonios, Illyricos quoque,Et Belgas graviter stravit: et impioCursu nos quoque nunc petit.
PL 19, 798Cこの恐ろしい疫病は、すでに這い広がっていると言われる。先にパンノニア人を、イリュリクム人をも、またベルガエ人を打ち倒した。そして非道な進みで、いま我々をも襲っている。
AEGON.Sed tu qui solitus nosse salubribusSuccis, perniciem pellere noxiam:Cur non, anticipans quae metuenda sunt,Admosti medicas manus?
PL 19, 798Cアエゴン。だが、あなたは薬効ある汁によって有害な破滅を追い払うことに慣れた者なのに、なぜ、恐れるべきことを先取りして、癒やしの手を当てなかったのか。
BUCULUS.Tanti nulla metus pervia signa sunt,Sed quod corripit, id morbus et opprimit:Nec languere sinit, nec patitur moras.Sic mors ante luem venit.
PL 19, 798Cブクルス。これほどの災いの恐れに通じる、目に見えるしるしは何もない。病は、捕らえたものを、そのまま押しつぶす。衰えることも許さず、遅れも許さない。このように死は、疫病よりも先に来る。
Plaustris subdideram fortia corporaLectorum studio quo potui, boum,Queis montis geminae consona tinnuloConcentu crepitacula,
PL 19, 798D私は荷車の下に、強い体を付けていた、できるかぎりの熱意で選び抜いた牛の、その牛たちには、双子の山に響き合う澄んだ〔montis geminae の係りは定かでない〕合奏で、がらがら鳴る鈴があった、
Aetas consimilis, setaque concolor:Mansuetudo eadem, robur idem fuit,Et fatum, medio nam ruit aggerePar victum parili nece.
PL 19, 799A年は似通い、毛も同じ色。温順さも同じ、力も同じであった。運命も同じであった。実に土手の真ん中で崩れ落ち、一対は、同じ死に打ち負かされた。
Mollito penitus farra dabam solo.Largis putris erat gleba liquoribus.Sulcos perfacilis stiva tetenderat;Nusquam vomer inhaeserat:
PL 19, 799A十分にほぐした土に、私は穀物を蒔いていた。土くれは、たっぷりの水気でほぐれていた。とても扱いやすい犂の柄が畝を延ばし、犂先はどこにも引っかかっていなかった。
Laevus bos subito labitur impetu,Aestas quem domitum viderat altera.Tristem continuo desero conjugem,Nil jam plus metuens mali,
PL 19, 799A左の牛が突然、勢いよく倒れる、二度目の夏が飼い慣らされた姿を見たその牛が。私はただちに悲しむ連れ合いを置き去りにした、もはやこれ以上の災いを恐れもせずに、
Dicto sed citius consequitur necemSemper qui fuerat et integer,Tunc longis quatiens ilia pulsibus,Victum deposuit caput.
PL 19, 799Aだが、言うより早く、死のあとを追う、いつも傷なく無事であった牛が。そのとき、長い鼓動で脇腹を震わせながら、打ちひしがれた頭を地に落とした。
AEGON.Angor, discrucior, moereo, lugeo.Damnis quippe tuis, non secus ac meis,Pectus conficitur; sed tamen arbitror,Salvos esse greges tibi.
PL 19, 799Bアエゴン。私は悩み、苦しみ、悲しみ、嘆く。あなたの損失に、私自身の損失と同じく、胸はすり減る。だがそれでも、私は思う、あなたの群れは無事なのだと。
BUCULUS.Illuc tendo miser, quo gravor acrius.Nam solamen erat vel minimum mali,Si fetura daret posterior mihi,Quod praesens rapuit lues.
PL 19, 799Bブクルス。惨めな私は、いっそう重く私を圧するところへ話を進める。せめて災いのわずかな慰めにはなっただろう、もし後に生まれる子らが私に与えてくれるなら、目の前の疫病が奪ったものを。
Sed quis vera putet? progeniem quoqueExstinctam pariter, vidi ego cernuamInvicem gravidam, vidi animas duasUno in corpore perditas.
PL 19, 799Bだが誰がそれを真実と思うだろうか。子孫までも同じように絶えたのを。私は見た、前のめりに倒れた身ごもった雌牛を〔invicem の意味は定かでない。「こんどは」と取った〕。私は見た、二つの命が一つの体のなかで失われるのを。
Hic fontis renuens, graminis immemor,Errat succiduo bucula poplite,Nec longum refugit: sed graviter ruitLeti compede claudicans.
PL 19, 799Cこちらでは、泉を拒み、草を忘れて、若い雌牛が膝を折りながらさまよう。遠くへ逃れもせず、重く倒れ込む、死の足枷に足を引きずりつつ。
At parte ex alia, qui vitulus modoLascivas saliens texuerat vias,Ut matrem subiit: mox ibi morbidoPestem traxit ab ubere.
PL 19, 799Cだが別のところでは、先ほどまで子牛が、戯れて跳ねながら気ままな道を編むように駆けていたが、母の下に入るや、たちまちそこで、病んだ乳房から疫病を引き込んだ。
Mater tristifico vulnere saucia,Ut vidit vituli condita lumina:Mugitus iterans, ac misere gemens,Lapsa est: et voluit mori.
PL 19, 799C母牛は、悲しみをもたらす傷に傷つき、子牛の目が閉ざされたのを見るや、何度も鳴き声を上げ、哀れにうめきながら、崩れ落ちた。そして死ぬことを望んだ。
Tunc tamquam metuens, ne sitis aridasFauces opprimeret: sic quoque dum jacetAdmovit ubera mortuo.Post mortem pietas viget.
PL 19, 799Cそのとき、渇きが乾いた喉を押しつぶすのを恐れるかのように、そうなってもなお横たわったまま、死んだ子に乳房を寄せた。死のあとにも情愛は生きている。
Hinc taurus solidi vir gregis, et pater,Cervicis valida frontis et arduae,Laetus dum sibimet plus nimio placet,Prato concidit herbido.
PL 19, 799Dここでは、強固な群れの雄、父である雄牛が、首は強く額は高く、喜びに満ちて自らに過度に満足していたとき、草深い牧場に倒れ込んだ。
Quam multis foliis silva cadentibusNudatur gelidis tacta aquilonibus,Quam densis fluitant velleribus nivesTam crebrae pecudum neces.
PL 19, 800A多くの葉が落ちて、森が冷たい北風に打たれて裸になるほど、雪が密な羊毛のように舞い流れるほど、それほどに頻繁である、家畜の死は。
Nunc totum tegitur funeribus solum,Inflantur tumidis corpora ventribus,Albent lividulis lumina nubibus,Tenso crura rigent pede.
PL 19, 800A今や地面はすべて亡骸で覆われ、体は膨れた腹でふくらみ、目は青黒い曇りで白み、脚は足を張って硬直している。
Jam circum volitant agmina tristium,Dirarumque avium, jamque canum gregesInsistunt laceris visceribus frui.Heu, cur non etiam meis!
PL 19, 800Aすでに陰鬱な、不吉な鳥の群れが飛び回り、すでに犬の群れが引き裂かれた臓物を貪ろうと迫る。ああ、なぜ私の〔臓物〕までも〔貪らない〕のか。〔meis の補いは定かでない。私自身の臓物と取った〕
Quidnam, quaeso, quid est, quod vario modoFatum triste necis transilit alteros,Affligitque alios? ne tibi TityrusSalvo laetus agit grege.
PL 19, 800A教えてくれ、いったい何なのだ、さまざまな仕方で死の悲しい運命がある者たちを飛び越え、別の者たちを打ちのめすのは。見よ、あなたのティテュルスは群れを無事に連れて、喜んで歩んでいる。
Ipsum contueor. Dic age, Tityre,Quis te subripruit cladibus his Deus,Ut pestes pecudum, quae populata sitVicinos, tibi nulla sit?
PL 19, 800Bあの本人が見える。さあ言え、ティテュルスよ、どの神があなたをこれらの災厄から救い出した〔底本は subripruit。subripuit と読む〕のか、隣人たちを荒らしたあの家畜の疫病〔底本は pestes。単数 pestis の古い形と取った〕が、あなたには何もないとは。
TITYRUS.Signum quod perhibent esse Crucis Dei:Magnis qui colitur solus in urbibusChristus, perpetui gloria Numinis,Cujus filius unicus.
PL 19, 800Bティテュルス。人々が神の十字架のしるしだと言う、そのしるしだ。大いなる町々でただひとり礼拝される、キリスト、永遠の神威の栄光である者、その神威の独り子である。
Hoc signum mediis frontibus additum,Cunctarum pecudum certa salus fuit.Sic vero Deus hoc nomine praepotensSalvator vocitatus est.
PL 19, 800Bこのしるしが額の真ん中に付けられたとき、すべての家畜の確かな救いとなった。実に、このように、この名で力強い神は、救い主と呼ばれる。
Fugit continuo saeva lues greges:Morbis nil licuit. Si tamen hunc DeumExorare velis: credere sufficit.Vocum sola fides juvat.
PL 19, 800C猛烈な疫病はただちに群れから逃げ去った。病には何も許されなかった。だがもしこの神に祈願したいなら、信じるだけで足りる。言葉の中では信仰だけが助ける。〔Vocum sola fides juvat の意味は定かでない〕
Non ullis madida est ara cruoribus,Nec morbus pecudum caede repellitur,Sed simplex animi purificatioOptatis fruitur bonis.
PL 19, 800C祭壇はいかなる血にも濡れることなく、家畜の病は殺戮によっては退けられず、ただ心の素朴な清めが、望んだ善いものを享受する。
AEGON.Haec si certa probas, Tityre, nil moror,Quin veris famuler relligionibus.Errorem veterem diffugiam libens:Nam fallax, et inanis est.
PL 19, 800Cアエゴン。もしこれが確かだとあなたが証すなら、ティテュルスよ、私は躊躇しない、まことの宗教〔relligio〕に仕えることを。古い迷いを、喜んで離れて逃げよう。それは偽りで、空しいからだ。
Atque jam properat mens mea visereSummi templa Dei: quin age, Bucule,Non longam pariter congredimur viam,Christi et numen agnoscimus.
PL 19, 800Cすでに私の精神は急いでいる、いと高き神の神殿〔templa。キリスト教の教会を言う〕を訪ねたいと。さあ、ブクルスよ、ともに長くはない道を進もう、そしてキリストの神威を認めよう。
Et me consiliis jungite prosperis:Nam cur addubitem, quin homini quoqueSignum prosit idem perpete saeculo,Quo vis morbida vincitur?
PL 19, 800D私を、幸いな計らいに加えよ。なぜ私が疑うことがあろうか、同じしるしが人にも絶えざる世にわたって益することを、それによって病の力が打ち負かされるのだから。