ティコニウスfl. c. 370–390

Liber de septem regulis › 全文

Liber de septem regulis 全文

Tyconius · PL 18, 15B–66B

Prooemium

冒頭 (Prooemium)PL 18, 15B
1

Necessarium duxi ante omnia quae mihi videntur, libellum Regularum scribere et secretorum leges, veluti claves et luminaria fabricare. Sunt enim quaedam regulae mysticae, quae universae legis recessus obtinent, et veritatis thesauros aliquibus invisibiles faciunt.

PL 18, 15B

私は、私に思われるすべてのことに先立って、規則の小さな書を書き、秘められたものの法則を、鍵や明かりのように作る必要があると考えた。実に、神秘の規則と呼ぶべきものがあり、それらは律法全体〔universae legis。ここでは聖書全体を言うらしい〕の奥まった所を保ち、真理の宝をある人々には見えないものにしている。

2

Quarum si ratio regularum sine invidia, ut communicamus, accepta fuerit, clausa quaeque patefient, et obscura dilucidabuntur, ut quis prophetiae universam silvam perambulans, his regulis quodammodo lucis tramitibus deductus, ab errore defendatur.

PL 18, 15B

これらの規則の理が、我々が分かち合うとおり、惜しみなく受け入れられるなら、閉ざされたものはみな開かれ、暗いものは明らかにされ、預言の森全体を歩き通す者が、これらの規則によって、いわば光の小道に導かれ、迷いから守られるであろう。

3

Sunt autem regulae istae. I. De Domino et corpore ejus. II. De Domini corpore bipartito. III. De promissis et lege. IV. De specie et genere. V. De temporibus. VI. De recapitulatione. VII. De diabolo et ejus corpore.

PL 18, 15B

その規則は次のとおりである。第一、主とその体について。第二、主の二つに分かれた体について。第三、約束と律法について。第四、種と類について。第五、時について。第六、繰り返し〔recapitulatio〕について。第七、悪魔とその体について。

Caput I

第I章PL 18, 15C
1

Dominum ejusque corpus, id est, Ecclesiam, Scriptura loquitur (II Tim. I, 20) , sola ratio discernit: dum quid cuique conveniat, persuadet; sed quia tanta est vis veritatis, extorquet.

PL 18, 15C

主とその体、すなわち教会のことを聖書は語る(二テモテ1:20)〔刷りのまま。二テモテ1章に20節は無く、引かれた句は定かでない〕が、何が各々に当てはまるかを見分けるのは理性だけである。理性は、何が各々に当てはまるかを説き伏せる。だが真理の力はそれほど大きいので、〔同意を〕強いて引き出す。

2

Alias ulla persona convenitur, quam duplicem esse, diversa duorum officia edocent. Sic per Isaiam: Hic, inquit, peccata nostra fert, et pro nobis dolet, et ipse vulneratus est propter facinora nostra.

PL 18, 15C

他の箇所でも、ある一人の人物が取り上げられるが、その人物が二重であることを、二人のそれぞれ異なる務めが教える。たとえばイザヤを通して、こう言う。「この者は我々の罪を負い、我々のために悲しみ、彼自身も我々の罪悪のゆえに傷つけられた」。

3

Deus tradidit illum pro peccatis nostris, etc. (Isa. LIII, 4, 6, sec. LXX) , quae in Dominum convenire omnis Ecclesiae ore celebratur.

PL 18, 15C

「神は彼を我々の罪のゆえに引き渡した、云々」(イザヤ53:4, 6、七十人訳による)。これらが主に当てはまることは、全教会の口によって唱えられている。

4

Sequitur autem et dicit de eodem: Et Deus vult eum purgare a plaga, et vult Deus a dolore auferre illi lucem, et formare illum prudentia (Ibid., 10, 11) .

PL 18, 15D

続いて、同じ者について言う。「神は彼を傷から清めようとし、神は苦痛から〔取り去り〕、彼に光を〔示そう〕とし、知恵によって彼を形づくろうとする」(イザヤ53:10, 11)〔底本は a dolore auferre illi lucem(苦痛から彼に光を取り去る)。本文が崩れているらしく、次節の ostendere lucem に合わせて「苦痛から〔取り去り〕彼に光を〔示す〕」と解した〕。

5

Numquid ei, quem tradidit pro peccatis nostris, vult ostendere lucem, et eum formare prudentia, cum ipse sit lux et sapientia Dei? et non corpori ejus? Quare manifestum est, sola ratione videri posse quando a capite ad corpus transitum faciat.

PL 18, 15D

我々の罪のために引き渡した者に、神は光を示し、知恵によって形づくろうと望むのか。彼自身が神の光であり知恵であるというのに。そうではなく、その体に対してではないのか。したがって、〔聖書が〕いつ頭から体へと移るかは、理性だけで見て取れることが明らかである。

6

Daniel quoque lapidem de monte praecisum impegisse in corpus regnorum mundi, et in pulverem comminuisse Dominum dicit. Montem vero effectum, et implevisse universam terram corpus ejus.

PL 18, 16B

ダニエルもまた、山から切り出され、世の諸王国の体に打ち当たって粉々に砕いた石は、主であると言う。また、山となって全地を満たしたものは、その体であると〔言う〕。

7

Non enim sicut quidam dicunt, in contumeliam regni Dei, invictaeque haereditatis Christi, quod non sine dolore dico. Dominus totum mundum potestate (Matth. XXVIII, 18) , et non sui corporis plenitudine occupavit.

PL 18, 16B

なぜなら、ある者たちが言うように、主が全世界を権能(マタイ28:18)によって占めたのであって、自らの体の充満によってではない、というのではないからである。〔そう言うのは〕神の国とキリストの不敗の相続への侮辱であり、こう言うのは痛みなしにではない。

8

Dicunt enim eo monte mundum impletum; quod liceat Christiano in omni loco, quod antea non nisi in Sion licebat, offerre. Quod si ita est, non opus erat dicere, ex lapide montem effectum, et incrementis mundum coepisse.

PL 18, 16B

彼らは、その山によって世が満たされたと言う。すなわち、キリスト教徒は、以前はシオンでしか許されなかった〔献げ物を〕、どの場所でも献げてよいのだ、と。もしそうなら、石から山ができ、増し加わって世を〔満たし〕始めたと言う必要はなかった。

9

Dominus enim noster Christus, ante mundi constitutionem (Joan. XVII, 2) , hanc habuit claritatem, et cum homo ille, Dei filius fuerit, non paulatim, ut lapis, sed uno tempore accepit omnem pietatem in coelo et in terra.

PL 18, 16B

我々の主キリストは、世の創造の前に(ヨハネ17:2)〔刷りのまま。引かれた句はヨハネ17:24に当たるらしい〕この栄光を持っていた。そして、あの人は神の子であったので、石のように少しずつではなく、一度に、天と地のあらゆる権能〔底本は pietatem(慈しみ)。ミーニュの脚注は potestatem とし、それに従う〕を受けた。

10

Lapis autem incrementis factus est mons, et crescendo terram omnem texit. Quod si potestate implesset universam terram, non corpore, lapidi non compararetur. Potestas enim res est impalpabilis, lapis vero corpus palpabile.

PL 18, 16C

ところが石は、増し加わって山となり、成長して全地を覆った。もし彼が全地を権能によって満たしたのであって、体によってではないのなら、石にたとえられはしなかったであろう。権能は触れえないものだが、石は触れうる体だからである。

11

Nec sola ratione monstratur corpus, non caput crescere: sed etiam Apostolica auctoritate firmatur: Crescatis, inquit, per omnia in eum, qui est caput Christus, ex quo omne corpus constructum et connexum, per omnem tactum subministrationis in mensuram uniuscujusque partis, incrementum corporis facit, in aedificationem sui (Ephes. IV, 15, 16) .

PL 18, 16C

体が成長し、頭は成長しないことは、理性だけで示されるのではなく、使徒の権威によっても確かめられる。使徒は言う。「汝らは、すべてにおいて、頭であるキリストへと成長せよ。この者から、全身は組み立てられ結び合わされ、あらゆる接触による補給を通じ、各部分の分に応じて、体の成長をなし、自らを建て上げる」(エフェソ4:15, 16)。

12

Et iterum: Non tenetis caput, ex quo omne corpus per tactum et conjunctione constructum et subministratum, crescit in incrementum Dei (Coloss. II, 29) . Non ergo caput quod ex origine idem est, sed corpus crescit ex capite. Ad propositum redeamus.

PL 18, 16C

また〔使徒は〕言う。「汝らは頭を保っていない。この者から、全身は接触と結合によって組み立てられ補給されて、神の成長へと成長する」(コロサイ2:29)〔刷りのまま。コロサイ2章に29節は無く、引かれた句はコロサイ2:19に当たるらしい〕。したがって、成長するのは、起源において同一である頭ではなく、頭から出る体である。本題に戻ろう。

13

Scriptum est de Domino et ejus corpore; quid cui conveniat, ratione discernendum: Angelis suis mandavit de te, ut custodiant te in omnibus viis tuis: in manibus ferent te, ne offendas ad lapidem pedem tuum.

PL 18, 16D

主とその体について書かれていて、何が誰に当てはまるかは理性によって見分けねばならない。「彼は汝について、自らの天使たちに命じた。汝のすべての道で汝を守るように、と。彼らは汝を手で支え、汝の足が石に打ち当たらぬようにする」。

14

Super aspidem et basiliscum ambulabis, et conculcabis leonem, et draconem. Quoniam in me speravit, eripiam eum, protegam eum, quoniam cognovit nomen meum. Invocavit me, et ego exaudiam eum, cum eo sum in tribulatione, eripiam eum et glorificabo eum.

PL 18, 17A

「汝はアスプとバシリスクの上を歩み、獅子と竜を踏みつける。彼は私に望みを置いたから、私は彼を救い出し、彼を守ろう。彼は私の名を知ったから。彼は私を呼び求めた。私は彼に応えよう。苦難のうちに私は彼とともにいて、彼を救い出し、彼に栄光を与えよう」。

15

Longitudine dierum adimplebo eum, et ostendam illi salutare meum (Psal. XC, 11-16) . Numquid de cujus obsequio mandavit angelis suis Deus, eidem ostendit salutare suum, et non corpori ejus?

PL 18, 17A

「長い日々をもって私は彼を満たし、私の救いを彼に示そう」(詩篇90:11–16)。神が、その奉仕について自らの天使たちに命じたその者自身に、神は自らの救いを示すのか。そうではなく、その体に対してではないのか。

16

Iterum: Sicut sponso imposuit mihi mitram, et sicut sponsam ornavit me ornatu (Isa. LXI, 10, sec. LXX) . Unum corpus dixit utriusque sexus sponsi et sponsae: sed quid in Dominum, quid in Ecclesiam conveniat, ratione cognoscitur.

PL 18, 17A

また〔言う〕。「花婿として彼は私に頭飾りを着け、花嫁として私を飾りで飾った」(イザヤ61:10、七十人訳による)。彼は、花婿と花嫁という両性の一つの体を語った。しかし、何が主に、何が教会に当てはまるかは、理性によって知られる。

17

Et idem Dominus dicit in Apocalypsi: Ego sum sponsus et sponsa (Apoc. XVIII, 23) . Et iterum: Exierunt obviam sponso et sponsae (Matth. XXV, 1) .

PL 18, 17B

同じ主は黙示録でも言う。「私は花婿であり花嫁である」(黙示録18:23)〔刷りのまま。黙示録18:23は「花婿と花嫁の声」を言う句で、引かれた句は定かでない〕。また〔言う〕。「彼らは花婿と花嫁を迎えに出て行った」(マタイ25:1)。

18

Et iterum, quid capiti et corpori, ratione discernendum sit per Isaiam declaratur: Sic dicit Dominus Christo Domino meo, cujus ego tenui dexteram, ut exaudiant eum gentes (Isa. XLV, 1-3) .

PL 18, 17B

また、何が頭に、何が体に当てはまるかは理性によって見分けねばならないことが、イザヤを通して明らかにされる。「主は、私の主キリストにこう言う。私は彼の右手を取った。諸国民が彼に聞き従うようにと」(イザヤ45:1–3)。

19

Sequitur et dicit, quod non nisi corpori conveniat: Et dabo tibi thesauros absconditos et invisibiles aperiam tibi, ut scias quoniam ego sum Dominus, qui voco nomen tuum, Deus Israel, propter Jacob puerum meum, et Israel electum meum.

PL 18, 17B

続いて、体にしか当てはまらないことを言う。「私は汝に、隠された宝を与え、見えない宝を汝に開こう。汝が、私が主であり、汝の名を呼ぶ者、イスラエルの神であることを知るために。私の僕ヤコブと私の選んだイスラエルのゆえに〔そうする〕」。

20

Propter testamentum enim quod disposuit Patribus, ad agnoscendum se, Deus aperit corpori Christi thesauros invisibiles, quos oculus non vidit, nec auris audivit, nec illi in cor hominis ascenderunt (I Cor. II, 9) , sed nec obturati hominis, qui non est in corpore Christi: Ecclesiae autem revelavit Deus per Spiritum sanctum ista quidem, quamvis hoc gratiae Dei sit.

PL 18, 17B

神は、父祖たちに定めた契約のゆえに、自らを知らしめるために、キリストの体に見えない宝を開く。それは、目が見たことなく、耳が聞いたことなく、人の心に上ったこともないもの(一コリント2:9)であり、〔頑なな人、キリストの体の中にいない人の心にも〕上ってはいない〔底本は sed nec obturati hominis で、語が省かれており、このように補った。ミーニュの脚注は obturati(閉ざされた)を obdurati(頑なな)とし、それに従う〕。しかし神は、教会にはこれらを聖なる霊によって啓示した。もっとも、これは神の恩寵に属することではあるが。

21

Adhibita tamen ratione, aliquando facilius videntur. Sunt alia in quibus hujusmodi ratio minus claret; eo quod, sive in Domino, sive in corpore ejus recta conveniat dictum. Quamobrem sola et majore Dei gratia videri possunt.

PL 18, 17C

それでも理性を用いれば、ときにはより容易に見える。しかし、この種の理性があまり明らかでないものもある。主においても、その体においても、語られたことがそのまま当てはまるからである。それゆえ、それらはただ神のより大いなる恩寵によってのみ見ることができる。

22

Sic in Evangelio: Amodo, inquit, videbitis filium hominis sedentem ad dextram virtutis Dei, et venientem in nubibus coeli (Matth. XXVI, 64) . Alio loco dicit: Non visuros venientem in nubibus coeli, nisi novissimo tantum die plangentes omnes tribus terrae.

PL 18, 17C

福音書ではこうである。彼は言う。「今から汝らは、人の子が神の力の右に座し、天の雲に乗って来るのを見る」(マタイ26:64)。別の箇所では、地のすべての部族が、天の雲に乗って来る者を見るのは、最後の日に嘆きながらのときだけだ、と言う。

23

Et tunc videbunt filium hominis venientem in nubibus coeli (Matth. XXIV, 30) . Utrumque autem fieri necesse est.

PL 18, 17C

「そのとき、人の子が天の雲に乗って来るのを見る」(マタイ24:30)。そして、この両方が起こらねばならない。

24

Sed primo corporis est adventus, id est Ecclesiae jugiter venientis in eadem claritate invisibili; deinde capitis, id est, Domini in manifesta claritate. Si enim diceret: Amodo videbitis venientem, solius corporis intelligendus esset adventus.

PL 18, 17D

しかし、まず体の到来であり、すなわち同じ見えない栄光のうちに絶えず来る教会の〔到来〕であり、次に頭の、すなわち主の、明らかな栄光における〔到来〕である。もし彼が「今から汝らは来るのを見る」とだけ言ったなら、体だけの到来と解されねばなるまい。

25

Si autem videbitis, capitis adventus. Nunc vero amodo, inquit, videbitis venientem, quoniam corpore suo jugiter venit nativitate et similium passionum claritate.

PL 18, 17D

しかし、もし「汝らは見る」〔とだけ言う〕なら、頭の到来である。ところが今は、「今から、汝らは来るのを見る」と彼は言う。それは、彼が自らの体によって、〔その体の〕生まれと、同様の受難の栄光とによって、絶えず来るからである。

26

Si enim renati Christi membra efficiuntur, et membra quae corpus efficiunt, Christus est qui venit, quoniam nativitas adventus est sicut scriptum est: Illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum (Joan. I, 9) .

PL 18, 17D

実に、新たに生まれた者たちがキリストの肢となり、体をなす肢となるなら、来るのはキリストである。生まれは到来だからである。書かれているとおり、「彼はこの世に来るすべての人を照らす」(ヨハネ1:9)。

27

Et iterum: Generatio vadit, et generatio venit (Eccle. I, 4) . Et iterum: Sicut audistis, quia Antichristus venit (I Joan. II, 18) . Iterum de eodem corpore: Si enim iste qui venit, alium Christum praedicat (II Cor. XI, 4) .

PL 18, 18A

また〔言う〕。「世代は去り、世代は来る」(コヘレトの言葉1:4)。また、「汝らが聞いたとおり、反キリストが来る」(一ヨハネ2:18)。さらに同じ体について、「実に、来るこの者が別のキリストを宣べ伝えるなら」(二コリント11:4)。

28

Unde Dominus, cum de signo adventus sui interrogaretur, de illo adventu suo coepit disputare, qui ab inimico corpore signis et prodigiis imitari potest: Cavete, inquit, ne quis vos seducat (Matth. XXIV, 4) .

PL 18, 18A

それゆえ主は、自らの到来のしるしについて問われたとき、敵の体がしるしと不思議によって真似ることのできる、自らのあの到来について論じ始めた。彼は言う。「誰も汝らを惑わさぬよう気をつけよ」(マタイ24:4)。

29

Multi venient, in nomine meo, id est in nomine corporis mei. Novissimo autem adventu Domini, id est, consummationis totius adventus ejus, nemo, ut aliqui putant, moreretur. Sed quo plenius ista dicantur, ordini suo relinquamus.

PL 18, 18A

「多くの者が私の名で来る」。すなわち私の体の名で、ということである。ところで、主の最後の到来すなわちその到来全体の完成においては、ある者たちが考えるように、誰も死にはしないであろう〔moreretur の法は定かでない。「誰も死なないであろう」と取った〕。しかし、これらがより十分に語られるよう、それぞれの順序に委ねよう。

30

Nec illud erit absurdum, quod ex uno totum corpus volumus intelligi, ut Filium hominis Ecclesiam, quoniam Ecclesia, id est Filii Dei redacti in unum corpus, dicti sunt Filius Dei, dictus unus homo, dicti etiam Deus, sicut per Apostolum: Super omne quod dicitur Deus, aut quod colitur (II Thess. II, 4) .

PL 18, 18A

また、一つのものから全体の体を理解しようとするのは、不条理ではない。たとえば人の子を教会として〔理解する〕。教会、すなわち一つの体にまとめられた神の子らは、神の子と呼ばれ、一人の人と呼ばれ、さらに神とも呼ばれるからである。使徒を通してこうある。「神と呼ばれ、あるいは崇められるすべてのものの上に」(二テサロニケ2:4)。

31

Qui dicitur Deus, Ecclesia est. Quod autem colitur, Deus summus est: ut in templo Dei sedeat, ostendens se, quod ipse sit Deus, id est, quod ipse sit Ecclesia. Quasi diceret: In templo Dei sedeat, ostendens se quod ipse sit Dei templum.

PL 18, 18B

神と呼ばれる者は、教会である。崇められる者は、いと高き神である。「神の神殿に座し、自らが神であると示す」ためであり、すなわち自らが神であると、つまり自らが教会であると示すためである。あたかも「神の神殿に座し、自らが神の神殿であると示す」と言うかのようである。

32

Aut in Deo sedeat, ostendens se, quod ipse sit Deus. Sed hunc intellectum non minus, ut novimus, voluit obscurare Daniel de rege novissimo: In Dominum, inquit, locus ejus glorificabitur (Dan. XI, 38, sec. LXX) : id est clarificabitur, velut Ecclesiam in loco Ecclesiae, in loco sancto, abominatione vastationis, in Deum, id est, in Ecclesiam subornavit.

PL 18, 18B

あるいは「神のうちに座し、自らが神であると示す」と〔言うかのようである〕。しかし、我々が知るとおり、この理解をダニエルもまた、最後の王について劣らず隠そうとした。彼は言う。「主へと、その場所は栄光を受ける」(ダニエル11:38、七十人訳による)。すなわち、輝かされる〔という意味〕であり、あたかも〔その王が〕教会の場所、聖なる場所に、荒らす忌むべきものによって、教会を神へ、すなわち教会へと偽って仕立て上げたかのようである〔最後の文は構文が崩れており、subornavit の主語と目的語が定かでない。このように取った〕。

33

Et Dominus totum populum, sponsam dicit et sororem. Et Apostolus Virginem sanctam, et adversum corpus, hominem peccati. Et David totam, Christum, Ecclesiam dicit: Faciens misericordias Christo suo David, et semini ejus usque in saeculum (Psal. XVII, 51) .

PL 18, 18C

また主は、全体の民を、花嫁、また姉妹と呼ぶ。また使徒は〔全体を〕聖なるおとめ〔と呼び〕、これに対立する体を、罪の人〔と呼ぶ〕。またダビデは、教会全体をキリストと呼ぶ。「自らのキリスト、ダビデとその子孫に、世に至るまで慈しみを施して」(詩篇17:51)。

34

Et apostolus Paulus, corpus Christi, Christum appellat: Sicut enim unum corpus est, membra autem habet multa; omnia autem membra ex uno corpore, cum sint multa, unum corpus sunt: sic et Christus (I Cor. XII, 12) , id est Christi corpus, quod est Ecclesia.

PL 18, 18C

使徒パウロも、キリストの体をキリストと呼ぶ。「体は一つであって、多くの肢をもち、一つの体のすべての肢は、多くあっても一つの体であるように、キリストもそうである」(一コリント12:12)。すなわち、教会であるキリストの体のことである。

35

Iterum: Gaudeo in passionibus pro vobis: et repleo, quae desunt pressurarum Christi (Coloss. I, 24) , id est, Ecclesiae. Nihil enim defuit Christi passionibus: quoniam sufficit discipulo, ut sit sicut magister ejus. Sic ergo adventum Christi pro locis accipiemus.

PL 18, 18C

また、「私は汝らのための苦しみを喜び、キリストの艱難に欠けているものを満たす」(コロサイ1:24)。すなわち教会の〔艱難に欠けているもの〕である。キリストの受難には何も欠けていなかったからである。弟子は師のようになれば足りる、とあるとおりである。こうして我々は、キリストの到来を、〔聖書の〕箇所に応じて解することにしよう。

36

Item in Exodo, omnes filios Dei, unum filium, et omnes primogenitos Aegyptiorum, primogenitum esse, sic Deo dicente, cognoscimus: Haec dices, inquit, Pharaoni: Haec dicit Dominus: Filius meus primogenitus Israel. Dixi tibi: Dimitte populum meum, ut serviat mihi.

PL 18, 18D

同じく出エジプト記でも、神がこう語ることで、すべての神の子らが一人の子であり、エジプト人のすべての長子が一人の長子であることを、我々は知る。神は言う。「ファラオにこう言え。主はこう言う。イスラエルは私の長子である。私は汝に言った。私の民を去らせよ、私に仕えるように、と」。

37

Tu autem noluisti dimittere eum (Exod. IV, 22) . Unde ergo: Ecce ego occidam filium tuum primogenitum.

PL 18, 18D

「しかるに汝は、彼を去らせようとしなかった」(出エジプト記4:22)。それゆえ、「見よ、私は汝の長子を殺す」。

38

Et David, vineam Domini, unum filium, sic ait: Deus virtutum, convertere: respice de coelo, et vide, et visita vineam istam, et perfice eam, quam plantavit dextera tua, et super filium hominis, quem confirmasti tibi (Psal. LXXIX, 15) .

PL 18, 18D

またダビデは、主のブドウ畑を一人の子として、こう言う。「力の神よ、立ち返れ。天から見よ、そして見て、このブドウ畑を訪れ、汝の右手が植えたものを完成させよ。また、汝が自らのために強めた人の子の上にも」(詩篇79:15)。

39

Et Apostolus filium Dei dicit, qui filio Dei mixtus est: Paulus servus Jesu Christi, vocatus Apostolus, segregatus in Evangelium Dei, quod ante promiserat per prophetas suos, in scripturis sanctis de filio suo, qui factus est ei, ex semine David secundum carnem.

PL 18, 19A

また使徒は、神の子と混じり合った者を神の子と言う。「イエス・キリストの僕パウロ、召された使徒、神の福音のために選び分けられた者。この福音は、神があらかじめ自らの預言者たちを通して、聖書の中で、自らの子について約束したものであり、その子は彼のために、肉によればダビデの子孫から生まれた者となった」。

40

Qui praedestinatus est filius Dei in virtute, secundum Spiritum sanctificationis ex resurrectione mortuorum Jesu Christi Domini nostri (Rom. I, 1-4) .

PL 18, 19A

「その子は、聖化の霊に従い、我々の主イエス・キリストの死者からの復活によって、力において神の子と予定された」(ローマ1:1–4)。

41

Si diceret de filio suo, ut ex resurrectione mortuorum, unum filium ostenderet; nunc autem, de filio, inquit, suo, ex resurrectione mortuorum Jesu Christi Domini nostri.

PL 18, 19A

もし彼が「自らの子について」と言い、続けて「死者の復活による」と言うなら、一人の子を示すことになろう。ところが今は、「自らの子について」と言い、さらに「我々の主イエス・キリストの死者からの復活による」と言う〔文が切り詰められており、ut ex resurrectione 以下の係りは定かでない。このように補って取った〕。

42

Sed qui factus sit filius Dei ex resurrectione Christi, apertius ostendit de filio suo, quia factus est ei, ex semine David secundum carnem, qui praedestinatus est filius Dei.

PL 18, 19A

しかし、キリストの復活によって神の子とされたのが誰かを、彼は「自らの子について」でより明らかに示す。この者が、肉によればダビデの子孫から彼のために生まれた者となったのであり、神の子と予定された者である。

43

Dominus etenim noster, non est praedestinatus filius Dei, quia Deus est, et coaequalis est Patri, qui ex quo creatus est, hoc est. Sed ille, cui secundum Lucam dicit in baptismo: Filius meus es tu, ego hodie genui te (Psal. II, 7) .

PL 18, 19B

実に、我々の主は、神の子と予定されたのではない。神であり、父と同等であり、創造されたときからそのままの者だからである〔qui ex quo creatus est, hoc est の文意は定かでない。このように取った〕。そうではなく、ルカによれば洗礼のときに〔父が〕彼に語ったその者、すなわち「汝は私の子。今日、私は汝を生んだ」(詩篇2:7)と〔語りかけられた者が、予定されたのである〕。

44

Qui ex semine David, mixtus est principali Spiritui, et factus est ipse filius Dei, ex resurrectione Domini nostri Jesu Christi: id est, dum resurgit in Christo semen David: non ille, de quo ait ipse David: Sic dicit Dominus Domino meo (Psal. CIX, 1) .

PL 18, 19B

ダビデの子孫から出たこの者は、主たる霊と混じり合い、我々の主イエス・キリストの復活によって、自ら神の子となった。すなわち、キリストにおいてダビデの子孫がよみがえるとき〔そうなる〕。ダビデ自身が「主は私の主にこう言う」(詩篇109:1)と言う、あの者ではない。

45

Itaque facti sunt duo, una caro, Verbum caro factum est (Joan. I, 14) , et caro Deus: quia non ex sanguine, sed ex Deo nati sumus. Apostolus dicit: Erunt duo in carne una. Sacramentum hoc magnum est: ego autem dico, in Christo et in Ecclesia (Ephes. V, 31, 32) .

PL 18, 19B

こうして、二つは一つの肉となった。「言葉は肉となった」(ヨハネ1:14)。そして肉は神である。我々は血からではなく、神から生まれたからである。使徒は言う。「二人は一つの肉となる。この秘義は大きい。私は、キリストと教会において、と言う」(エフェソ5:31, 32)。

46

Unum namque semen promisit Deus Abrahae; ut quanticumque Christi miscerentur, unus esset in Christo, sicut Apostolus dicit: Omnes vos, unum estis in Christo Jesu.

PL 18, 19C

神はアブラハムに一つの子孫を約束した。キリストに混じり合う者がどれほど多くても、キリストにおいて一つであるためである。使徒が言うとおり、「汝らはみな、キリスト・イエスにおいて一つである」。

47

Si autem vos unum estis in Christo Jesu: ergo Abrahae semen estis, et secundum promissionem haeredes (Gal. III, 28, 29) . Distat autem, inter unum estis: et unus estis. Quotiescumque alter alteri voluntate miscetur uni, unum sunt.

PL 18, 19C

「もし汝らがキリスト・イエスにおいて一つであるなら、汝らはアブラハムの子孫であり、約束による相続人である」(ガラテヤ3:28, 29)。ところで、「汝らは一つのものである〔unum estis〕」と「汝らは一人である〔unus estis〕」とのあいだには違いがある。一方が他方と意志によって一つに混じり合うとき、そのたびごとに、彼らは一つのもの〔unum〕である。

48

Sicut Dominus dicit: Ego et Pater, unum sumus (Joan. X, 3) . Quotiescumque autem et corporaliter miscentur, et in unam carnem duo solidantur: unum sunt corpus.

PL 18, 19C

主が言うとおり、「私と父とは一つ〔unum〕である」(ヨハネ10:3)〔刷りのまま。引かれた句はヨハネ10:30に当たる〕。しかし、体としても混じり合い、二人が一つの肉に固められるとき、そのたびごとに、彼らは一つの体である。

49

Itaque in capite suo filius est Dei; et Deus in corpore suo, filius est hominis, qui quotidie nascendo venit, et crescit in templum sanctum Dei. Templum enim bipartitum est.

PL 18, 19C

こうして彼は、自らの頭においては神の子である。また神は、自らの体において人の子であり、日々生まれることによって来て、神の聖なる神殿へと成長する。神殿は二つに分かれているからである。〔Deus in corpore suo の主語と述語の取り方は定かでない。刷りの句読のまま訳した。et Deus を前に付けて「頭においては神の子であり神であり、体においては人の子である」とも読める〕

50

Cujus pars altera, quamvis lapidibus magnis exstruatur, destruitur: neque in eo lapis super lapidem relinquetur. Istius nobis jugis adventus cavendus est, donec de medio ejus discedat Ecclesia.

PL 18, 19D

その神殿の一方の部分は、大きな石で築かれていても、壊される。「そこには石の上に石が残らない」。この神殿の絶えざる到来には、教会がその中から去るまで、我々は用心せねばならない。

Caput II

第II章PL 18, 19D
1

Regula bipartiti corporis Domini multo necessarior et a nobis tanto diligentius perspicienda, et per omnes Scripturas ante oculos habenda est.

PL 18, 19D

主の二つに分かれた体の規則は、はるかにいっそう必要であり、我々によってそれだけ入念に見届けられ、すべての聖書を通じて目の前に置かれねばならない。

2

Sicut enim, ut supra dictum est, a capite ad corpus ratione sola videtur: ita a parte corporis ad partem, a dextra ad sinistram, vel a sinistra ad dextram reditus in supradicto capite claret.

PL 18, 20A

実に、先に述べたように、頭から体への移りが理性だけによって見て取れるのと同じく、体の一部分から他の部分へ、右から左へ、あるいは左から右への戻りも、上に挙げた箇所において明らかである〔in supradicto capite の caput は「頭」ではなく、上に引いた聖句(イザヤ45章)の箇所を言うと取った〕。

3

Dum enim dicit uni corpori: Thesauros aperiam tibi invisibiles, ut scias, quoniam ego sum Deus, et assumam te (Isa. XLV, 3) : et adjecit: Tu autem me non cognovisti, quoniam ego sum Deus, et non est alius absque me Deus, et nesciebas me (Ibid., 4, 5) .

PL 18, 20A

実に、神が一つの体に、「私は汝に見えない宝を開こう、汝が、私が神であることを知るために。そして私は汝を引き取ろう」(イザヤ45:3)と言い、さらに「しかるに汝は私を知らなかった。私が神であり、私のほかに別の神はなく、汝は私を知らなかったのに」(イザヤ45:4, 5)と付け加えている。

4

Numquid, licet unum corpus alloquitur, in unam mentem convenit, thesauros invisibiles aperiam tibi, ut cognoscas, quoniam ego sum Deus, propter puerum meum Jacob: Et tu autem me non cognovisti? In eadem: et non accepit Jacob, quod Deus promisit.

PL 18, 20A

一つの体に語りかけているとはいえ、〔その言葉は〕一つの精神に当てはまるのだろうか。「私は汝に見えない宝を開こう、汝が、私が神であることを、私の僕ヤコブのゆえに知るために」と、「しかるに汝は私を知らなかった」とが。同じ〔精神〕において、ヤコブは神が約束したものを受けなかったことになる〔In eadem の係りは定かでない。このように取った〕。

5

Aut in unam mentem non convenit: Tu autem me non cognovisti, et nesciebas me: Nesciebas enim non dicitur, nisi ei, qui jam scit.

PL 18, 20A

そうでなければ、一つの精神には当てはまらない。「しかるに汝は私を知らなかった。汝は私を知らなかった」。「汝は知らなかった」は、すでに知っている者にしか言われないからである。

6

Non cognovisti autem illi dicitur, qui licet ad hoc vocatus sit, ut cognosceret, et ejusdem corporis sit visibiliter, et Deo labiis quidem appropinquet; corde tamen separatus sit. Huic dicit, tu autem me non cognovisti.

PL 18, 20B

「汝は知らなかった」と言われるのは、知るために召されていながら、目に見える形では同じ体に属し、唇では確かに神に近づくが、心では離れている者に対してである。この者に、「しかるに汝は私を知らなかった」と言う。

7

Iterum: Ducam caecos in viam, quam non noverunt, et semitas quas non cognoverunt, calcabunt: et faciam illis tenebras in lucem, et prava in directum. Haec verba faciam, et non derelinquam eos. Ipse autem conversi sunt retro (Isa. XLII, 16, 17) .

PL 18, 20B

また〔言う〕。「私は盲人たちを、彼らの知らなかった道に導き、彼らの知らなかった小道を彼らは踏むだろう。私は彼らのために闇を光に、曲がったものを真っすぐなものに変えよう。これらの言葉を私は行い、彼らを見捨てない。しかし彼ら自身は背を向けた」(イザヤ42:16, 17)〔底本は Ipse autem conversi sunt。Ipsi と読む〕。

8

Numquid, quos dixit non derelinquam, iidem conversi sunt retro, et non pars eorum? Iterum dicit Dominus ad Jacob: Noli timere, quia tecum sum. Ab Oriente adducam semen tuum, et ab Occidente colligam te. Dicam Aquiloni, da; et Africo, noli vetare.

PL 18, 20B

「見捨てない」と彼が言った者たち、まさにその者たちが背を向けたのか。そうではなく、彼らの一部が〔背を向けたの〕ではないのか。また、主はヤコブにこう言う。「恐れるな。私は汝とともにいる。東から私は汝の子孫を連れて来、西から汝を集める。私は北風に言う、与えよ、と。また南西の風に、妨げるな、と」。

9

Adduc filios meos de terra longinqua, et filias meas a summo terrae, et omnes in quibus vocatum est nomen meum.

PL 18, 20B

「私の息子たちを遠い地から連れて来い。私の娘たちを地の果てから、また私の名が呼ばれたすべての者を」。

10

In gloriam enim meam paravi illum, et finxi illum, et produxi plebem caecam, et oculi eorum sunt similiter caeci, et surdas aures habent (Isa. XLIII, 5, 8) . Numquid, quos in gloriam suam paravit, iidem sunt caeci et surdi?

PL 18, 20C

「私は彼を私の栄光のために備え、彼を形づくり、盲いた民を導き出した。彼らの目は同じく盲い、耳は聞こえない」(イザヤ43:5, 8)。自らの栄光のために備えたその者たち自身が、盲いて聞こえないのか。

11

Iterum: Patres tui primo; principes eorum facinus admiserunt in me, et inquinaverunt principes tui sancta mea, et dedi perire Jacob, et Israel in maledictum (Ibid. 25) . Nunc audi me, puer meus Jacob, et Israel quem elegi (Isa. XLIV, 1) .

PL 18, 20C

また〔言う〕。「汝の最初の父祖たち、彼らの首長たちは、私に対して罪悪を犯し、汝の首長たちは私の聖なるものを汚し、私はヤコブを滅びに、イスラエルを呪いに渡した」(イザヤ43:25)〔刷りのまま。引かれた句はイザヤ43:27–28に当たるらしい〕。「今、私に聞け、私の僕ヤコブ、私の選んだイスラエルよ」(イザヤ44:1)。

12

Ostendit illi Jacob dedisse perire, et Israel in maledictum, quem non elegerat. Iterum: Finxi te puerum meum, meus es tu, Israel, noli oblivisci mei. Ecce enim delevi velut nubem facinora tua, et sicut nimbum peccata tua.

PL 18, 20C

彼は、自らが選んでいなかった者、ヤコブを滅びに、イスラエルを呪いに渡したことを示している。また〔言う〕。「私は汝を、私の僕として形づくった。汝は私のもの、イスラエルよ、私を忘れるな。見よ、私は汝の罪悪を雲のように、汝の罪を霧のように消し去った」。

13

Convertere ad me, et redimam te (Ibid., 21) . Numquid, cujus peccata delevit, cui dicit, meus es tu: Et, ne obliviscatur sui: commemorat eidem, et dicit, convertere ad me, aut alicujus antequam convertatur, peccata delentur?

PL 18, 20C

「私に立ち返れ。そうすれば私は汝を贖おう」(イザヤ44:21)。罪を消し去った者に、「汝は私のもの」と言い、またその者が自らを忘れないよう、その者に思い出させて「私に立ち返れ」と言うのか。それとも、誰かの罪が、その者が立ち返る前に消し去られるのか〔sui は mei(私を)とも読める〕。

14

Iterum: Scio quoniam reprobatus reprobaberis: propter nomen tuum, ostendam tibi dignitatem meam, et praeclara mea superducam tibi (Isa. XLVIII, 8, 9) . Numquid reprobato ostendit dignitatem suam, et praeclara sua inducit ei?

PL 18, 20D

また〔言う〕。「私は知っている。汝は確かに退けられる。汝の名のゆえに、私は汝に私の尊厳を示し、私の輝かしいものを汝にかぶせよう」(イザヤ48:8, 9)。退けられた者に、自らの尊厳を示し、自らの輝かしいものを着せるのか。

15

Iterum: Non senior, non Angelus: sed ipse consideravit eos propter quod diligeret eos, et parceret illis. Ipse redemit illos, et assumpsit illos, et exaltavit illos omnes dies saeculi.

PL 18, 20D

また〔言う〕。「長老でも天使でもなく、彼自身が彼らに目を留めた。彼らを愛し、彼らを惜しんだからである。彼自身が彼らを贖い、彼らを引き取り、世のすべての日々、彼らを高く上げた」。

16

Ipsi autem contumaces fuerunt et exacerbaverunt Spiritum sanctum (Isa. LXIII, 9, 10, sec. LXX) . Quos omnes dies saeculi exaltavit, quo tempore fuerunt contumaces, aut exacerbaverunt Spiritum sanctum?

PL 18, 21A

「しかし彼ら自身は強情であり、聖なる霊を怒らせた」(イザヤ63:9, 10、七十人訳による)。世のすべての日々、彼が高く上げた者たちが、どの時に強情であり、あるいは聖なる霊を怒らせたのか。

17

Iterum aperte Deus uni corpori firmitatem, et interitum promittit, dicens: Hierusalem civitas dives, tabernacula quae non commovebuntur, neque agitabuntur pali tabernaculi tui in aeternum tempus, neque funes ejus rumpentur (Isa. XXXIII, 20, 21, sec. LXX) .

PL 18, 21A

また、神は一つの体に、堅固さと滅びとをあらわに約束して言う。「エルサレム、富める都、動かされない幕屋。汝の幕屋の杭は永遠の時に至るまで揺すられず、その綱も切れない」(イザヤ33:20, 21、七十人訳による)。

18

Et adjecit: rupti sunt funes tui, quia non valuit arbor navis tuae, inclinaverunt tua vela et non tollet signum, donec tradatur in perditionem (Ibid. 23) . Iterum ostendit breviter bipartitum Christi corpus: Fusca sum et decora (Cant. 1, 4) .

PL 18, 21A

そして付け加えた。「汝の綱は切れた。汝の舟の帆柱が耐えられなかったからである。汝の帆は傾き、彼は旗を揚げない、滅びに引き渡されるまで」(イザヤ33:23)。また〔彼は〕キリストの二つに分かれた体を簡潔に示す。「私は黒いが、美しい」(雅歌1:4)。

19

Absit enim, ut Ecclesia, quae non habet maculam, aut rugam (Ephes. V, 27) , quam Dominus suo sanguine mundavit, aliqua ex parte fusca sit, nisi in parte sinistra, per quam nomen Dei blasphematur in gentibus; alias, tota speciosa est, sicut dicit.

PL 18, 21A

実に、しみもしわもない教会(エフェソ5:27)、主が自らの血で清めた教会が、どこか一部分で黒いなどということは、決してない。ただし左の部分は別で、これによって神の名が諸国民のあいだで冒瀆される。他の点では、教会は全体が美しい。彼が言うとおりである。

20

Tota speciosa es, proxima mea: et reprehensio nulla est in te (Cant. IV, 7) . Etenim dicit qua de causa sit fusca et speciosa: ut tabernacula Cedar, et pelles Salomonis. Duo tabernacula ostendit: Regium et servile. Utrumque tamen semen Abrahae.

PL 18, 21B

「汝はすべて美しい、私に近い者よ。汝には咎むべきところは何もない」(雅歌4:7)。さらに彼は、なぜ黒く、また美しいのかを言う。「ケダルの幕屋のように、ソロモンの皮のように」。彼は二つの幕屋を示す。王のものと奴隷のものである。それでも、どちらもアブラハムの子孫である。

21

Cedar enim filius est Ismael. Alio denique loco, cum isto Cedar, id est, cum servo ex Abraham, diuturnam mansionem sic ingemuit Ecclesia dicens: Heu me! quia peregrinatio mea longinqua facta est: Habitavi cum tabernaculis Cedar, multum peregrinata est anima mea.

PL 18, 21B

ケダルはイシュマエルの子だからである。実に別の箇所では、このケダルとともに、すなわちアブラハムから出た奴隷とともに長く留まることを、教会はこう嘆いた。「ああ、私は。私の寄留は長くなった。私はケダルの幕屋とともに住み、私の魂は長く寄留した」。

22

Cum odientibus pacem, eram pacificus: cum loquerer illis, debellabant me gratis (Psal. CXIX, 5-7, sec. LXX) . Non possum autem dicere, tabernaculum Cedar, praeter Ecclesiam esse. Ipse enim dicit: Tabernaculum Cedar et Salomonis: Unde fusca sum, inquit, et decora.

PL 18, 21B

「平和を憎む者たちとともに、私は平和をもたらす者であった。私が彼らに語ると、彼らはいわれなく私に戦いを挑んだ」(詩篇119:5–7、七十人訳による)。ところで、ケダルの幕屋が教会の外にあるとは、私は言えない。彼自身が言うからである。「ケダルとソロモンの幕屋。それゆえ私は黒く、また美しい」と。

23

Non enim Ecclesia in his qui foris sunt, fusca est. Hoc mysterio Dominus in Apocalypsi septem angelos dicit, id est, Ecclesiam septiformem, nunc sanctos et praeceptorum custodes: nunc eosdem et multorum criminum reos, et poenitentia dignos ostendit.

PL 18, 21C

教会は、外にいる者たちの中で黒いのではないからである。この奥義によって、主は黙示録で七人の天使を、すなわち七つの形をとる教会を語り、あるときは彼らを聖なる者、戒めの守り手として、あるときは同じ彼らを多くの罪過の責めを負う者、悔い改めにふさわしい者として示す。

24

Et in Evangelio unum praepositorum corpus, diversi meriti manifestat, dicens: Beatus ille servus, quem adveniens dominus illius, invenerit ita facientem (Luc. XII, 43.) Et de eodem: si autem nequam ille servus, quem Dominus dividit in duas partes (Luc. XIX, 21) .

PL 18, 21C

また福音書では、上に立てられた者たちの一つの体を、異なる功罪をもつものとして明らかにして、言う。「幸いである、その僕。到来した主人が、そのように行っているのを見いだすなら」(ルカ12:43)。またその同じ者について、「しかしもし悪いその僕を、主は二つの部分に切り分ける」(ルカ19:21)〔刷りのまま。引かれた句はルカ12:45–46に当たるらしい〕。

25

Dico: numquid omnem dividet, aut findet? Denique totum non totum: sed partem ejus cum hypocritis ponet (Matth. XXIV, 51) . In uno enim corpus ostendit.

PL 18, 21C

私は言う。彼は〔その僕の〕全体を切り分けるのか、裂くのか。実に、全体ではなく、「その一部を偽善者たちとともに置く」(マタイ24:51)のである。一つのもののうちに、体を示しているからである。

26

Hoc itaque corpus accipiendum est per omnes scripturas, sicubi Deus dicit, ob meritum Israel periturum, aut haereditatem suam exsecrabilem. Apostolus enim copiose ita disputat, maxime ad Romanos, in parte accipiendum, quidquid de toto corpore dictum est.

PL 18, 21D

それゆえ、この体は、すべての聖書を通じて受け取らねばならない。どこであれ神が、イスラエルはその功罪のゆえに滅びる、あるいは自らの相続が忌まわしいと言う箇所〔でも〕である。使徒は、とくにローマ人たちへの書簡で、全体の体について言われたことは何であれ部分において受け取るべきだと、豊かにこのように論じている。

27

Ad Israel, inquit, dicit: Tota die expandi manus meas ad plebem contradicentem (Rom. X, 21) . Et ut ostenderet de parte dictum: Dico, inquit, Numquid repulit Deus plebem suam? Absit. Nam et ego Israelita sum ex semine Abrahae, tribu Benjamin.

PL 18, 21D

使徒は言う。〔神は〕イスラエルに向かって言う。「私は一日中、逆らう民に向かって手を広げた」(ローマ10:21)。そして、それが部分について言われたことを示すために、彼は言う。「私は言う。神は自らの民を退けたのか。決してそうではない。私もまたイスラエル人であり、アブラハムの子孫、ベニヤミン族の者である」。

28

Non repulit Deus plebem suam, quam praescivit (Rom. XI, 1, 2) . Et postquam docuit, quemadmodum haec locutio intelligenda esset; eodem genere locutionis ostendit, unum corpus et bonum esse et malum, dicens: Secundum Evangelium quidem inimici propter vos: secundum electionem autem, dilecti propter patres (Ib. 28) .

PL 18, 21D

「神は、あらかじめ知っていた自らの民を退けなかった」(ローマ11:1, 2)。そして、この言い方をどう理解すべきかを教えたのち、同じ言い方によって、一つの体が善でもあり悪でもあることを、こう言って示す。「福音に関しては、汝らのゆえに敵であるが、選びに関しては、父祖たちのゆえに愛される者である」(ローマ11:28)。

29

Numquid idem dilecti, qui inimici, aut potest in causa utrumque convenire? Ita Dominus in omnibus Scripturis. Unum corpus seminis Abrahae in omnibus gentibus crescere et florere atque perire testatur.

PL 18, 22A

愛される者が、敵と同じ者であろうか。それとも、両方が同じ事柄に当てはまりうるのか。主はすべての聖書でこのように〔語る〕。すべての諸国民のあいだで、アブラハムの子孫の一つの体が成長し、花開き、そして滅びることを、〔主は〕証しする。

Caput III

第III章PL 18, 22A
1

Auctoritas divina est, neminem aliquando ex operibus legis justificari potuisse. Eadem auctoritate firmissimum est, non defuisse, qui legem facerent, et justificarentur.

PL 18, 22A

どの時代にも、律法の業によって義とされえた者は一人もいないというのは、神の権威である。同じ権威によって、律法を行って義とされた者がいなかったわけではないということも、きわめて確かである。

2

Scriptum est: Quaecumque lex loquitur, his dicit qui in lege sunt: ut omne os obstruatur, et subjectus fiat omnis mundus Deo. Quia non justificatur ex lege omnis caro in conspectu ejus. Per legem enim agnitio peccati (Rom. III, 19, 20) .

PL 18, 22B

書かれている。「律法が語ることはみな、律法の下にある者たちに語られる。それは、すべての口がふさがれ、全世界が神の下に置かれるためである。律法によっては、いかなる肉も彼の前で義とされないからである。実に律法によって罪の認識が来る」(ローマ3:19, 20)。

3

Iterum: Peccatum vestri non dominabitur. Non enim estis sub lege (Rom. VI, 4) . Iterum: Et nos in Christum credimus: ut justificemur ex fide, et non ex operibus legis (Gal. II, 16) .

PL 18, 22B

また〔言う〕。「罪は汝らを支配しない。汝らは律法の下にいないからである」(ローマ6:4)〔刷りのまま。引かれた句はローマ6:14に当たる〕。また、「我々もキリストを信じた。それは、律法の業によらず、信仰によって義とされるためである」(ガラテヤ2:16)。

4

Iterum: Si enim data esset lex, quae posset vivificare, omnimodo ex lege esset justitia. Sed conclusit Scriptura omnia sub peccato: ut promissio ex fide Jesu Christi daretur credentibus (Gal. III, 21, 22) .

PL 18, 22B

また〔言う〕。「もし命を与えうる律法が与えられていたなら、正義は確かに律法によるものであっただろう。しかし聖書はすべてを罪の下に閉じ込めた。それは、約束がイエス・キリストの信仰によって、信じる者たちに与えられるためである」(ガラテヤ3:21, 22)。

5

Sed dicet quis: a Christo, et infra non justificat lex, suo tamen tempore justificavit. Huic occurrit auctoritas apostoli Petri, qui, cum gentes a fratribus cogerentur sub jugo legis, sic ait: Quid tentatis Dominum imponere volentes jugum super collum discentium, quod neque patres nostri, neque nos potuimus portare (Act. XV, 10) .

PL 18, 22B

しかし誰かが言うであろう。キリスト以後は律法は義としないが、それでも自らの時には義とした、と。これに、使徒ペトロの権威が対抗する。彼は、異邦人〔gentes〕が兄弟たちによって律法のくびきの下に強いられていたとき、こう言う。「なぜ汝らは主を試みて、弟子たちの首にくびきを負わせようとするのか。それは我々の父祖たちも我々も負うことができなかったものである」(使徒言行録15:10)。

6

Et apostolus Paulus: Cum essemus, inquit, in carne, passiones peccatorum quae per legem sunt, operabantur in membris nostris, ut fructum afferrent morti (Rom. VII, 5) .

PL 18, 22C

また使徒パウロは言う。「我々が肉にあったとき、律法による罪の情念が、死に実を結ばせるために、我々の肢の中で働いていた」(ローマ7:5)。

7

Et contra, idem Apostolus dicit: Justitia, quae ex lege est, conservatus sine querela (Philipp. III, 6) . Quod si tanti Apostoli auctoritas deesset: quid dici potuit contra testimonium Domini dicentis: Ecce! vere Israelita in quo dolus non est (Joan. I, 47) .

PL 18, 22C

逆に、同じ使徒は言う。「律法による正義によって、非難なく守られた」(フィリピ3:6)〔底本は conservatus(守られた)。conversatus(過ごした)と読めるかもしれない〕。もしこれほどの使徒の権威が欠けていたとしても、主の証言に対して何が言えただろうか。主は言う。「見よ、まことのイスラエル人、その人には偽りがない」(ヨハネ1:47)。

8

Quod et si Dominus hoc testimonium non dignaretur perhibere: quis tam sacrilegus, quis tam tumore stuporis elatus diceret, Moysen et Prophetas, vel omnes Sanctos justitiam non fecisse, aut justificatos non esse? cum Scriptura dicat de Zacharia et uxore ejus: Erant justi ambo in conspectu Dei, ambulantes in omnibus mandatis et justificationibus Dei sine querela (Luc. I, 6) .

PL 18, 22C

また主がこの証言をよしとしなかったとしても、誰がこれほど瀆聖的で、これほど愚鈍の腫れに思い上がって、モーセと預言者たち、あるいはすべての聖徒が正義を行わなかった、あるいは義とされなかったなどと言うだろうか。聖書は、ザカリアとその妻について言っているのである。「二人とも神の前に正しく、神のすべての戒めと義の定めのうちを、非難なく歩んでいた」(ルカ1:6)。

9

Et Dominus non venerit vocare justos, sed peccatores (Matth. IX, 13) . Lex autem, quomodo justificari potuit a peccato, quae ad hoc data est: Lex autem subintravit, ut multiplicaretur peccatum (Rom. V, 20) .

PL 18, 22D

また、主は義人ではなく罪人を招くために来た(マタイ9:13)〔non venerit は前節の cum Scriptura dicat に続く接続法と取った〕。ところで律法は、どうして罪から義とされることができたのか。律法はそのために与えられたのである。「律法は、罪が増し加わるために、あとから入り込んだ」(ローマ5:20)〔justificari の主語は定かでない。「律法によって〔人が〕罪から義とされる」と取った〕。

10

Illud autem scire debemus et tenere: numquam omnino interceptum esse semen Abrahae, ab Isaac usque ad hodiernum. Semen autem Abrahae non carnale, sed spirituale, quod non ex lege est, sed ex repromissione est.

PL 18, 22D

しかし、我々は次のことを知り、保たねばならない。アブラハムの子孫は、イサクから今日に至るまで、決して断ち切られたことがない。アブラハムの子孫は、肉的なものではなく霊的なものであり、律法によるのではなく、約束〔repromissio〕によるものである。

11

Alterum enim semen carnale est, quod ex lege est a monte Sina, Quod est Agar in servitute generans. Ille quidem, qui ex ancilla carnaliter natus est. Qui autem ex libera, ex promissione (Gal. IV, 23, 24) .

PL 18, 22D

もう一方の子孫は肉的であり、シナイ山からの律法によるもので、これは隷従のうちに生むハガルである。「確かに、女奴隷から肉によって生まれた者がいる。自由な女から〔生まれた〕者は、約束による」(ガラテヤ4:23, 24)。

12

Non esse autem semen Abrahae, nisi quod ex fide est, Apostolus dicit: Cognoscitis ergo, quoniam qui ex fide sunt, hi sunt filii Abrahae (Gal. III, 7) ? Et iterum: Vos autem, fratres secundum Isaac, promissionis filii estis (Gal. IV, 28) .

PL 18, 23A

アブラハムの子孫とは信仰による者のほかにないと、使徒は言う。「それゆえ汝らは知っているか。信仰による者たち、これらがアブラハムの子らであることを」(ガラテヤ3:7)。また、「しかし兄弟たちよ、汝らはイサクにならう、約束の子らである」(ガラテヤ4:28)。

13

Semen ergo Abrahae, non ex lege, sed ex promissione est, quod ex Isaac jugiter transit. Si autem constat semen Abrahae, quod ex fide est, constat, quia numquam fuit ex lege. Non enim potuit ex lege esse, et ex fide. Lex enim et fides, diversa res est.

PL 18, 23A

それゆえアブラハムの子孫は、律法によるのではなく約束によるものであり、イサクを通して絶えず移ってゆく。もしアブラハムの子孫が信仰によるものと決まるなら、それは決して律法によるものではなかったと決まる。律法によって、また信仰によって、ということはありえなかったからである。律法と信仰は別のものだからである。

14

Quia lex non est fidei, sed operum. Sicut scriptum est: Lex non est ex fide, sed qui fecerit ea, vivet in eis (Gal. III, 12) . Abraham ergo fide semper filios habuit, lege numquam.

PL 18, 23A

律法は信仰のものではなく、業のものだからである。書かれているとおり、「律法は信仰によるのではない。それらを行う者は、それらによって生きる」(ガラテヤ3:12)。それゆえアブラハムは信仰によって常に子らをもち、律法によってはけっしてもたなかった。

15

Non enim ex lege promissio est Abrahae, aut semini ejus, ut haeres esset mundi, sed per justitiam fidei. Si enim qui per legem ipsi sunt haeredes, vacua est fides, et vacua est promissio. Lex enim iram operatur.

PL 18, 23A

アブラハムあるいはその子孫に、世界の相続人となるという約束があるのは、律法によるのではなく、信仰の正義によるのである。もし律法による者たちがみずから相続人であるなら、信仰は空しく、約束も空しい。実に律法は怒りをもたらす。

16

Si ergo nec fides, nec promissio Abrahae destrui potest, ab ortu sui jugiter mansit. Nec, data lege, impedita est: quominus Abrahae filii secundum promissionem fidei generentur.

PL 18, 23B

それゆえ、アブラハムの信仰も約束も壊されえないのなら、それは起こりの時から絶えず続いた。律法が与えられても妨げられなかった。アブラハムの子らが信仰の約束に従って生まれることを、妨げなかった。

17

Dicit enim Apostolus, post quadringentos et triginta annos datam legem non obfuisse, nec destruxisse promissionem: Si enim ex lege, jam non ex promissione. Abrahae autem, per repromissionem donavit Deus (Ibid., 18) . Et alio loco: Lex ergo adversus promissa Dei?

PL 18, 23B

使徒は、四百三十年後に与えられた律法は、妨げにならず、約束を壊さなかったと言う。「もし律法によるのなら、もはや約束によらない。しかし神は、約束を通してアブラハムに与えた」(ガラテヤ3:18)。また別の箇所で、「では律法は神の約束に反するのか」。

18

Absit (Ibid., 21) . Videmus legem ad promissa non pertinere, nec aliquando alteram in alteram impegisse, sed utramque ordinem suum tenuisse. Quia sicut lex numquam fidei obfuit, ita nec fides legem destruxit.

PL 18, 23B

「決してそうではない」(ガラテヤ3:21)。我々は、律法が約束に関わらず、一方が他方にぶつかったことは一度もなく、どちらも自らの秩序を保ったことを見る。律法が信仰を妨げたことがなかったように、信仰も律法を壊さなかったからである。

19

Sicut scriptum est: Legem ergo destruimus per fidem? absit, sed legem statuimus (Rom. III, 31) , id est, firmamus: invicem namque firmant. Ergo filii Abrahae non ex lege sunt, sed ex fide per repromissionem.

PL 18, 23C

書かれているとおり、「では我々は信仰によって律法を壊すのか。決してそうではない。むしろ律法を立てる」(ローマ3:31)。すなわち、固めるのである。互いに固め合うからである。それゆえアブラハムの子らは、律法によるのではなく、約束を通した信仰によるのである。

20

Quaerendum autem quemadmodum hi, qui ex operibus legis negantur potuisse justificari, in lege positi, et legem operantes, justificati fuerint.

PL 18, 23C

ところで、問うべきである。律法の業によっては義とされえないとされる者たちが、律法の中に置かれ、律法を行いながら、どのようにして義とされたのか。

21

Quaerendum praeterea, cur post promissionem fidei, quae nullo modo destrui potest, data est lex, quae non est ex fide: ex cujus operibus nemo justificaretur, quia, Quotquot ex operibus legis sunt, sub maledicto sunt.

PL 18, 23C

さらに問うべきである。決して壊されえない信仰の約束ののちに、なぜ、信仰によるものではない律法が与えられたのか。その業によっては誰も義とされなかったのに。「律法の業による者はすべて、呪いの下にいる」からである。

22

Scriptum est enim: Maledictus qui non permanserit in omnibus, quae scripta sunt in libro legis, ut faciat ea (Gal. III, 10) .

PL 18, 23C

実に書かれている。「律法の書に書かれたすべてのことのうちにとどまってそれらを行う、ということをしない者は呪われる」(ガラテヤ3:10)。

23

Apostolus denique huic quaestioni prospiciens, cum asserat omnimodo filios Abrahae dono Dei semper fuisse per fidem, non per legem factorum, ex alterius persona respondit sibi, dicens: Quid ergo lex factorum (Rom. III, 27) ?

PL 18, 23D

実に使徒は、この問いを見越して、アブラハムの子らは常に神の賜物によって、信仰を通して〔子〕であって、行いの律法によるのではないと、あくまで主張しながら、他の者の立場から自分に答えた。言うのである。「では行いの律法とは何か」(ローマ3:27)〔刷りのまま。「では律法とは何か」の句はガラテヤ3:19にある〕。

24

Id est: Si ex fide filii, cur data est lex factorum, cum sufficeret promissio generandis filiis Abrahae, et fide essent nutriendi? Quia justus ex fide vivit (Rom. I, 17; Gal. III, 11; Heb. X, 30) .

PL 18, 23D

すなわち、もし子らが信仰によるのなら、なぜ行いの律法が与えられたのか。アブラハムの子らを生むには約束で足り、彼らは信仰によって育てられればよかったのに。「正しい者は信仰によって生きる」からである(ローマ1:17;ガラテヤ3:11;ヘブライ10:30)〔刷りのまま。ヘブライ10章の引かれた句は10:38に当たるらしい〕。

25

Antequam enim se interrogasset: Quid ergo lex factorum? jam dixerat, ut viverent, qui ex fide justificari non possent, hoc modo: Quoniam autem ex lege nemo justificatur apud Deum: justus autem ex fide vivit (Gal. III, 11) .

PL 18, 23D

実に、「では行いの律法とは何か」と自問する前に、彼は、信仰によって義とされえない者たちが生きるために、すでにこう言っていた。「律法によっては誰も神のもとで義とされないが、正しい者は信仰によって生きる」(ガラテヤ3:11)〔底本は ex fide。文意からは ex lege(律法によって)と読めるが、刷りのまま訳した〕。

26

Ostendit praeterea, dictum esse per Prophetam, Ex fide vivit: ut manifestum fieret, quemadmodum viverent, qui legem facere non possent. Sed minus lucet, quid sit: Justus ex fide vivit (Habac. II, 4) .

PL 18, 24A

さらに彼は、「信仰によって生きる」が預言者を通して言われたことを示す。律法を行えなかった者たちがどのように生きたかが明らかになるように、である。しかし、「正しい者は信仰によって生きる」(ハバクク2:4)が何であるかは、あまり明らかでない。

27

Non enim potuit quisquam justus in lege positus vivere, nisi opera legis fecisset, et omnia opera: sin minus, maledictus esset. Dedit Deus legem, et dixit: Non concupisces (Exod. XX, 17; Deut. V, 21) .

PL 18, 24A

実に、律法の中に置かれた正しい者は、律法の業、しかもすべての業を行わなければ、生きることができなかった。さもなければ呪われた。神は律法を与え、言った。「欲してはならない」(出エジプト記20:17;申命記5:21)。

28

Statim occasione accepta, peccatum, per mandatum operatum est omnem concupiscentiam. Necesse est enim passiones peccatorum, quae per legem sunt, operari in membris ejus, qui in lege est.

PL 18, 24A

すぐさま、罪は機会をとらえて、戒めを通してあらゆる欲望を働かせた。実に、律法による罪の情念が、律法の中にいる者の肢の中で働くのは必然である。

29

Propterea ea data est: ut abundaret peccatum (Rom. V, 20) , quia virtus peccati, lex. Venundatus autem sub peccato, jam non quod vult operatur bonum, sed quod non vult malum: consentit enim legi, secundum interiorem hominem.

PL 18, 24A

そのために律法は与えられた。罪が満ちあふれるためである(ローマ5:20)。罪の力は律法だからである。罪の下に売られた者は、もはや欲する善を行わず、欲しない悪を行う。内なる人に従えば、律法に同意するからである。

30

Expugnatur autem aliter lege membrorum, trahiturque captivus, neque aliquando liberari potuit, nisi sola gratia per fidem.

PL 18, 24B

しかし他方では、肢の法によって攻め落とされ、捕らわれの者として引きずられ、信仰を通した恩寵だけによらなければ、解放されることは決してできなかった。

31

Est autem magnum crimen perfidiae, non attendisse genus armorum, quibus violentia peccati expugnaretur, et e contra, magnificae fidei est inquisisse et vidisse.

PL 18, 24B

罪の暴力を攻め落とすための武器の種類に注意を払わなかったのは、背信という大きな罪過である。逆に、それを探し求めて見いだしたのは、壮大な信仰のなすことである。

32

Est ergo sacrilega mens, et male de Deo sentiens, quae cum legem nullo modo humanitus posse fieri, et ad ulciscendum paratam videret; non intellexerit esse aliquod remedium vitae: nec fieri potuisse, ut bonus Deus, qui sciebat legem non potuisse fieri, alterum vitae aditum non reliquisset: et adversum homines, quos ad vitam fecerat, undiqueversum vitae vias clausisset.

PL 18, 24B

それゆえ、瀆聖的で、神について悪く思う精神がある。それは、律法が人間の力ではけっして成し遂げられえず、報復のために備えられていると見ながら、生命のための何らかの救いの手立てがあることを悟らなかった。また、律法が成し遂げられえないことを知っていた善なる神が、生命へのもう一つの入口を残さず、生命のために造った人間たちに対して、あらゆる方面から生命の道を閉ざすことは、ありえなかったことも〔悟らなかった〕。

33

Hoc fides non tulit, non admisit. Sed cum infirmitate carnis, et virtute peccati urgeretur: Deus dedit claritatem.

PL 18, 24B

これを信仰は耐えず、認めなかった。肉の弱さと罪の力に迫られるとき、神は栄光〔claritas。ここでは「明らかさ(照らし)」の意とも読める〕を与えた。

34

Sciens Dominum bonum et justum, et viscera suae miserationis contra opera manuum suarum non clausisse: intellexit esse iter ad vitam, et faciendae legis remedium vidit.

PL 18, 24C

〔信仰は〕主が善にして義であり、自らの憐れみの心の奥底を、その手の業に対して閉ざしてはいないことを知って、命への道があると悟り、律法を行うための救いを見た。

35

Deus enim cum diceret: Non concupisces; non denudavit, quemadmodum id provenire posset, sed vere atque decise dixit: Non concupisces; quoniam id reperiendum reliquit. Si enim mandaret a se proventum postulari, legem destruxerat et fidem.

PL 18, 24C

神は「汝は欲してはならない」と言ったとき、それがどうして起こりうるかを明かさず、ただ真実にきっぱりと「汝は欲してはならない」と言った。それを見出すべきものとして残したからである。もし〔神が〕その成就を自分〔神〕に求めよと命じたのなら、律法も信仰も壊したことになる。

36

Ut quid enim legem daret, si legem in omnibus factorum polliceretur? Aut quid fidei relinqueretur, si fidem, auxilium pollicendo, praeveniret?

PL 18, 24C

もし神が行いのすべてにおいて律法の成就を約束するのなら、何のために律法を与えたのか。あるいは、助けを約束することで信仰に先んじるのなら、信仰には何が残されるのか。

37

Nunc autem bono fidei dedit legem, ministram mortis: ut amatores vitae, fide vitam viderent, et justi, fide viverent, qui opus legis non ex sua virtute, sed ex Dei dono fieri posse crederent. Lex enim a carne fieri non potest: quae cum facta non fuerit, punit.

PL 18, 24C

だが今や、信仰の益のために、死に仕えるものである律法を与えた。それは、命を愛する者たちが信仰によって命を見、義人たちが信仰によって生きるためである。彼らは、律法の業は自分の力によってではなく神の賜物によって成しうると信じた。律法は肉によっては成しえず、成されなければ罰するからである。

38

Quae ergo spes homini faciendae legis, et fugiendae mortis: nisi opis et misericordiae Dei, quam fides invenit? Caro legi Dei subjecta non est; neque enim potest. Qui autem in carne sunt, Deo placere non possunt.

PL 18, 24D

それゆえ、律法を行い死を免れる望みが人にあるとすれば、神の助けと慈しみのほかにない。信仰がそれを見出すのである。「肉は神の律法に服していない。服しえないからである。肉にある者は神を喜ばせることができない」。

39

Vos autem non estis in carne, sed in spiritu; siquidem Spiritus Dei in vobis est. Si quis autem Spiritum Christi non habet, hic non est ejus (Rom. VIII, 7, 9) . Ostendit Spiritum Dei et Christi, idem esse.

PL 18, 24D

「だが汝らは肉にあるのではなく、霊にある。神の霊が汝らのうちにあるならば。キリストの霊を持たない者は、その者のものではない」(ローマ8:7, 9)。〔使徒は〕神の霊とキリストの霊が同じであることを示している。

40

Ostendit praeterea, qui Spiritum Dei habuerit, in carne non esse. Si ergo unus est Spiritus Dei et Christi; prophetae et sancti quia Spiritum Dei habuerunt, Spiritum Christi habuerunt.

PL 18, 24D

さらに、神の霊を持つ者は肉にはいないことを示している。したがって、神の霊とキリストの霊が一つであるなら、預言者たちと聖徒たちは神の霊を持っていたのだから、キリストの霊を持っていた。

41

Si spiritum Dei habuerunt, in carne non fuerunt, et legem fecerunt: quia caro est inimica in Deum, et legi ejus subjecta non est.

PL 18, 25A

神の霊を持っていたなら、肉にはおらず、律法を行った。肉は神に敵対し、その律法に服していないからである。

42

Qui ergo ad Deum confugit, accepit Spiritum Dei, quo accepto, mortificata est caro; qua mortificata, potuit facere legem spiritualis, liberatus a lege, quia justo non est posita. Et iterum: Si Spiritu Dei agimini, non estis sub lege (Gal. V, 18) .

PL 18, 25A

それゆえ、神のもとへ逃れた者は神の霊を受けた。これを受けて肉は殺された。肉が殺されたとき、霊的な者として律法を行うことができた。律法から解かれたのは、律法が義人のために置かれたのではないからである。また別の箇所でこう言う。「神の霊に導かれているなら、汝らは律法の下にいない」(ガラテヤ5:18)。

43

Qua re manifestum, quia patres nostri, qui Spiritum Dei habuerunt, non fuerunt sub lege. Quamdiu enim quis in carne est, id est, Spiritum Dei non habet, dominatur ei lex.

PL 18, 25A

したがって、神の霊を持っていた我々の父祖は律法の下にいなかったことは明らかである。人が肉にある間は、すなわち神の霊を持たない間は、律法がその人を支配するからである。

44

Si autem tradiderit se gratiae, moritur legi, et facit in illo legem spiritus, mortua carne, quae legi Dei subjecta esse non potest.

PL 18, 25A

しかし恩寵に自らを委ねるなら、律法に対して死に、その人のうちで霊が律法を行う〔spiritus は主語とも「霊の」とも取れる。主語と取った〕。神の律法に服しえない肉が死んでいるからである。

45

Quod enim gerebatur, id etiam nunc geritur, non enim quia sub lege non sumus, cessavit interdictio illa concupiscentiae, et non magis aucta est; sed nos in revelatam gratiam concurrimus per fidem, edocti a Domino, opus legis de ejus misericordia postulare et dicere: Fiat voluntas tua: Et, Libera nos a malo (Matth. VI, 10, 13) .

PL 18, 25B

行われていたことは、今も行われている。我々が律法の下にいないからといって、あの欲望の禁止が止んだのではなく、またいっそう強まったのでもない〔et non magis aucta est は、「むしろ強まったのではないか」とも読める〕。我々は、啓示された恩寵へと、信仰によって駆け込むのである。主に教えられて、律法の業をその慈しみから求め、こう言う。「汝の意志が成れ」、また「我々を悪から救い出せ」(マタイ6:10, 13)。

46

Illi autem in non revelatam per eamdem fidem coacti metu mortis, quam ministra lege parato gladio intentari videbant. Lex data est, donec veniret semen, cui promissum est et evangelizare fidem.

PL 18, 25B

しかし彼らは、同じ信仰を通じて、まだ啓示されていない〔恩寵〕へと、死の恐れに駆り立てられた。律法が仕え手となって、抜かれた剣を突きつけるのを見たからである。「律法は、約束を受けた子孫が来るまで、また〔その子孫が〕信仰を福音として告げるまで、与えられた」〔cui promissum est et evangelizare fidem の係りは定かでない。「約束を受けた子孫が来て、信仰を福音として告げるまで」と取った〕。

47

Antea vero, lex cogebat in fide; quasi sine lege non possit exprimi fides, ad exquirendam Dei gratiam, eo quod peccatum virtutem non haberet.

PL 18, 25B

それ以前には、律法が〔人々を〕信仰へと強いていた〔Antea と lex cogebat の係りが定かでない。律法の授与以前の話とすると文意が通らず、本文が崩れているらしく、そのまま訳した〕。あたかも律法なしには信仰が引き出されえないかのように、神の恩寵を求めさせたのである。罪が力を持たなかったからである。

48

Data vero lege, passiones quae per legem sunt, operabantur in membris nostris, urgentes in peccatum, ut vel necessitate, urgerentur in fide, quae imploraret gratiam Dei in auxilio tolerantiae.

PL 18, 25B

律法が与えられると、律法によって生じる情念が我々の肢体のうちで働き、罪へと駆り立てた。それは、せめて必要に迫られて、信仰へと駆り立てられるためである。その信仰は、耐え忍ぶ助けを求めて神の恩寵に懇願するものである。

49

Custodiam carceris passi sumus, lege minante mortem, et undiqueversum insuperabili muro ambientem, cujus ambitus sola una janua fuit gratia.

PL 18, 25C

我々は牢獄の監禁を耐えた。律法は死をもって脅し、あらゆる側から乗り越えがたい壁で我々を取り囲んでいた。その囲いのただ一つの門が、恩寵であった。

50

Huic januae custos, fides praesidebat: ut nemo illum carcerem effugeret, nisi cui fides aperuisset; et qui hanc januam non pulsaret, intra septa legis moreretur. Legem paedagogum passi sumus, qui nos cogeret studere fidei, qui nos cogeret in Christo.

PL 18, 25C

この門には、信仰が番人として立っていた。信仰が開いた者のほかは誰もその牢獄から逃れず、この門を叩かない者は律法の囲いの内で死ぬようにである。我々は律法を養育係として受けた。それは我々を信仰に励むよう強い、キリストへと強いるものであった。

51

Dicit enim Apostolus, propterea datam legem, ut nos custodia sua concluderet in fidem, quantum futurum erat revelari in Christo, qui est finis legis, quo vixerunt omnes, qui fidem gratiae Dei exquisierunt.

PL 18, 25C

使徒は、律法が与えられたのは、その監禁によって我々を信仰へと閉じ込めるためだと言う。その信仰は、やがてキリストにおいて啓示されるはずのものであった。キリストは律法の終わりであり、彼によって、神の恩寵の信仰を求めた者は皆生きた。

52

Prius, inquit, quam veniret fides, sub lege custodiebamur, conclusi in fidem, quam futurum erat revelari. Lex itaque paedagogus noster fuit in Christo (Gal. III, 24) : ut ex fide justificemur. Lex, inquam, fides erat demonstratrix.

PL 18, 25D

「信仰が来る前、我々は律法の下に見張られ、やがて啓示されるはずの信仰へと閉じ込められていた」と彼は言う。「したがって律法は、キリストにおける我々の養育係であった」(ガラテヤ3:24)。我々が信仰によって義とされるためである。私は言うが、律法は信仰を指し示すものであった〔底本は fides(主格)。ミーニュの脚注は fidei とし、それに従う〕。

53

Sed dicet quis: si in utilitate fidei data est lex, cur non ab origine seminis Abrahae, siquidem juge fuit? Revera, juge fuit. Jugis et fides, ut genitrix filiorum Abrahae. Jugis et lex, per dignoscentiam boni et mali.

PL 18, 25D

しかし誰かが言うであろう。信仰の益のために律法が与えられたのなら、なぜアブラハムの子孫の始まりから与えられなかったのか。子孫は絶えることなく続いたのに、と。実に、絶えることなく続いた。信仰もまた絶えることがなく、アブラハムの子らを生む母であった。律法もまた絶えることがなく、善と悪の見分けによって〔続いた〕。

54

Sed post promissionem filiorum Abrahae, multiplicatis eis secundum carnem, multiplicandum erat et semen Abrahae, quod non est ex fide.

PL 18, 25D

だが、アブラハムの子らへの約束ののち、彼らが肉によって増えたので、信仰によらないアブラハムの子孫もまた増えねばならなかった。

55

Quae multiplicatio, evenire non possit sine adjutorio legis multiplicatae, et multitudo in fidem necdum revelatam, sicut jam dictum est, vel necessitate deduceretur.

PL 18, 25D

この増加は、増し加えられた律法の助けなしには起こりえなかったであろうし、群衆も、すでに述べたように、まだ啓示されていない信仰へと、せめて必要によって導かれたであろう。

56

Providentia itaque Dei, sanctum ex augendo gubernandoque semen Abrahae, ut severitate et metu legis, multi compellerentur in fidem, et semen fulciretur usque ad fidei revelationem: Lex autem subintravit, ut multiplicaretur peccatum.

PL 18, 26A

それゆえ、神の摂理は、アブラハムの子孫を増やし導くにあたって聖なるものであった〔底本は sanctum ex augendo gubernandoque semen Abrahae で、語形が崩れているらしく、このように解した〕。それは、律法の厳しさと恐れによって多くの者が信仰へと強いられ、子孫が信仰の啓示まで支えられるためである。「律法が入り込んだのは、罪が増し加わるためであった」。

57

Ubi, inquit, multiplicatum est peccatum, superabundavit gratia (Rom. V, 20) . Non dixit, nata, sed superabundavit. Ab initio enim data est fugientibus legis molestias atque dominium.

PL 18, 26A

「罪が増し加わったところに、恩寵は満ちあふれた」と彼は言う(ローマ5:20)。「生じた」とは言わず、「満ちあふれた」と言った。初めから、〔恩寵は〕律法の煩いと支配を逃れる者たちに与えられていたからである。

58

Abundavit autem multiplicata lege, superabundavit vero in omnem carnem, revelata in Christum.

PL 18, 26A

〔恩寵は〕律法が増し加えられたときに豊かになり、キリストにおいて啓示されて、すべての肉に満ちあふれた。

59

Qui veniens restaurare, quae in coelo, et quae in terra, evangelizavit fidem his, qui proxime et qui longe (Is. LVII, 19; Ephes. II, 17) , id est, peccatoribus Israel et gentibus. Justi enim Israel ex fide, in eamdem fidem vocati sunt.

PL 18, 26A

彼は来て、天にあるものと地にあるものを回復し、「近くにいる者にも遠くにいる者にも」信仰を福音として告げた(イザヤ57:19; エフェソ2:17)。すなわち、イスラエルの罪人たちと諸国民に〔告げた〕。イスラエルの義人たちも、信仰によって、同じ信仰へと召されたのである。

60

Idem namque spiritus, eadem fides, eadem gratia per Christum semper data est. Quorum plenitudinem veniens, remoto legis velamine, omni genti largitus est, quae modo, non genere a futuris differebant. Aliter enim numquam fuit semen Abrahae.

PL 18, 26B

同じ霊、同じ信仰、同じ恩寵が、キリストによって常に与えられていた。彼は来て、律法の覆いを取り除いたのち、その充満をすべての民に与えた。これら〔以前に与えられた霊・信仰・恩寵〕は、後に来るものと、様態〔modo〕において異なっていたのであり、類〔genus〕において異なっていたのではない。さもなければ、アブラハムの子孫は決して存在しなかったことになる。

61

Quod si quisquam praeter fidem justificatus est: filius Abrahae non fuit. Quoniam filius Abrahae dici non potest, si ex lege, et non sicut Abraham, ex fide justificatus est.

PL 18, 26B

もし誰かが信仰によらずに義とされたのなら、その者はアブラハムの子ではなかった。律法によって義とされ、アブラハムのように信仰によって義とされたのでないなら、アブラハムの子とは呼ばれえないからである。

62

Ab eadem namque imagine gratiae et spiritus, in eamdem transisse Ecclesiam, docet Apostolus, dicens: Nos autem omnes, revelata facie gloriam Dei speculantes, in eamdem imaginem commutamur, a claritate in claritatem (II Cor. III, 18) .

PL 18, 26B

教会が恩寵と霊の同じ像から同じ〔像〕へと移ったことを、使徒は教えて言う。「だが我々は皆、覆いを除かれた顔で神の栄光を見つめつつ、同じ像へと変えられていく、栄光〔claritas〕から栄光〔claritas〕へと」(二コリント3:18)。

63

Dicit et ante passionem Domini gloriam fuisse, et negat ex lege excludi, id est, exprimi, produci, effici potuisse. Unde, manifestum est, ex fide fuisse. Ubi ergo, inquit, gloriatio? Exclusa est. Per quam legem? Et numquid operum?

PL 18, 26C

彼は、主の受難の前にも栄光〔gloria〕があったと言い、それが律法から取り出される〔excludi〕こと、すなわち絞り出され、生み出され、成し遂げられることはありえなかったと言う〔excludi は普通は「締め出す」の意だが、著者はこれを exprimi などと言い換えており、「取り出す」の意に取っている。gloria は栄光とも誇りとも取れるが、gloriatio(誇り)と区別して栄光と訳した〕。したがって、それが信仰によるものであったことは明らかである。「では誇りはどこにあるか」と彼は言う。「それは締め出された〔exclusa est。著者は取り出された意に取る〕。いかなる法によってか。業の〔法〕によってか」。

64

Non; sed per legem fidei (Rom. III, 27, 28) . Quid enim Scriptura dicit? Credidit Abraham Deo, et reputatum est ei in justitiam (Rom. IV, 3) . Ad gloriam ex eadem gloria transivimus: quae non fuit ex lege. Si ex operibus fuit, habet gloriam, sed non ad Deum.

PL 18, 26C

「否、信仰の法によってである」(ローマ3:27, 28)。「聖書は何と言っているか。アブラハムは神を信じた。それは彼に義と認められた」(ローマ4:3)。我々は栄光から同じ栄光へと移ったのであり、それは律法によるものではなかった。もし業によるのなら、栄光は持つが、神に対してではない。

65

Etenim impossibile est, sine gratia Dei, habere aliquam gloriam. Una est enim gloria, et uno genere semper fuit. Nemo enim vicit, nisi cui Deus vicerit, quod non est ex lege: sed qui fecerit. In fidem autem, Deus infirmum facit adversarium nostrum.

PL 18, 26C

というのも、神の恩寵なしに何らかの栄光を持つことは不可能だからである。栄光は一つであり、常に一つの類として存在した。神が勝たせた者でなければ、誰も勝たなかった。それは律法によるのではなく、〔律法の言うところでは〕行った者によることになる〔sed qui fecerit の係りは定かでない。このように取った〕。信仰においては、神は我々の敵を弱くする。

66

Propterea, qui gloriatur, in Domino glorietur (I Cor. I, 31) . Si enim quod vincimus, nostrum non est: non est ex operibus, sed ex fide. Nihil est igitur quod ex nobis gloriemur. Nihil enim habemus, quod non accepimus.

PL 18, 26D

「それゆえ、誇る者は主において誇れ」(一コリント1:31)。我々が勝つものが我々のものでないなら、それは業によるのではなく、信仰による。したがって、我々には、自分から誇るべきものは何もない。受けていないものを、我々は何も持っていないからである。

67

Si sumus, ex Deo sumus: ut magnitudo virtutis sit Dei, et non ex nobis. Omne opus nostrum, fides est. Quae quanta fuerit, tantum Deus operatur in nobis.

PL 18, 26D

もし我々が存在するなら、神によって存在する。力の偉大さが神のものであり、我々から出たものではないためである。我々のあらゆる業は信仰である。その信仰がどれほどのものであれば、それだけ神は我々のうちに働く。

68

Cum in hoc gloriatur Salomon fuisse non ex homine; sed ex Dei dono esse hominis continentia: Cum scivi, inquit, quia aliter non possum esse continens, nisi Deus dederit.

PL 18, 26D

ソロモンは、人の自制は人に由来するのではなく神の賜物によるとして、この点で誇っている。彼は言う。「私は、神が与えなければ別の仕方では自制できないと知ったとき」と。

69

Et hoc ipsum erat sapientiae, scire, cujus hoc donum esset, Adii Dominum, et deprecatus sum (Sap. VIII, 21) . Judicio Salomonis credendum est, non ex operibus, sed ex gratia Dei, omnes justificatos, qui scierunt opus legis a Deo implendum, quo possint gloriari.

PL 18, 26D

「そして、この賜物が誰のものであるかを知ること自体が、知恵に属していた。私は主のもとに赴き、懇願した」(知恵の書8:21)。ソロモンの判断に従って、次のことを信じねばならない。すなわち、律法の業は神によって成就されるべきものであり、それによって誇ることができると知った者たちは、みな、業によってではなく神の恩寵によって義とされたのである。

70

Dicit autem Apostolus: Ut omnis caro non glorietur in conspectu Dei (I Cor. I, 29) . Mali omnimodo, quod Deum non cognoverunt: justi, quod non suum, sed Dei sint opus.

PL 18, 27A

使徒は言う。「すべての肉が神の前で誇ることのないように」(一コリント1:29)。悪しき者たちは全く〔誇れない〕。神を知らなかったからである。義人たちも〔誇れない〕。彼ら自身が、自分の業ではなく神の業だからである。

71

Inutilia, inquit, et abjecta elegit Deus, quae non sunt: ut ea, quae sunt, evacuarentur, ut non glorietur in conspectu Dei omnis caro.

PL 18, 27A

「無益なもの、卑しいもの、存在しないものを、神は選んだ。存在するものを無にするためであり、すべての肉が神の前で誇ることのないためである」と彼は言う。

72

Ex ipso autem vos estis in Christo Jesu, qui factus est vobis sapientia a Deo, et justitia, et sanctimonia, et redemptio: ut secundum quod scriptum est: Qui gloriatur, in Domino glorietur (Ibid., 28-30) .

PL 18, 27A

「だが神によって、汝らはキリスト・イエスのうちにある。彼は神から汝らのために、知恵となり、正義となり、聖化となり、贖いとなった。それは、書かれているとおり、『誇る者は主において誇れ』となるためである」(一コリント1:28-30)。

73

Et iterum: Gratia estis salvati per fidem, et hoc non ex vobis (Ephes. II, 8) . Dei donum est, non ex operibus, ne forte quis glorietur: ipsius enim sumus figmentum, creati in Christo.

PL 18, 27A

また言う。「汝らは恩寵によって、信仰を通して救われた。これは汝らから出たものではない」(エフェソ2:8)。「神の賜物であり、業によるのではない。誰も誇ることのないためである。我々は彼の作品であり、キリストにおいて造られたのである」。

74

Sic nulla caro aliquando ex lege, id est ex operibus justificari potest, ut omnis justus ex Deo gloriam haberet.

PL 18, 27B

このように、いかなる肉も、律法によって、すなわち業によって、義とされることはありえない。それは、すべての義人が神から栄光を持つためである。

75

Est aliud, quod nemo glorietur in conspectu Dei: Deus enim sic suis operatur, ut sit quod et dimittat: Nemo est enim mundus a sorde, nec si unius diei sit vita ejus (Job. XIV, 4) .

PL 18, 27B

もう一つ、誰も神の前で誇ってはならない理由がある。神はその者たちのために、赦すべきものが残るように働くのである。「誰も汚れから清い者はいない。たとえその命が一日であっても」(ヨブ記14:4)。

76

Et David dicit: Non introeas in judicium cum servo tuo, quoniam non justificabitur in conspectu tuo omnis vivens (Ps. CXLII, 2) . Et Salomon in dedicatione templi: Non est, inquit, homo qui non peccavit (III Reg. VIII, 46) .

PL 18, 27B

またダビデは言う。「汝の僕とともに裁きに入るな。生きている者は誰も汝の前で義とされないからである」(詩篇142:2)。またソロモンは神殿の奉献において、「罪を犯さなかった人はいない」と言う(列王記三8:46)。

77

Et iterum: Tibi soli deliqui (Ps. L, 6) . Quis enim gloriabitur castum se habere cor? Aut quis gloriabitur, mundum esse a peccato? Parum fuit de corde casto, id est, a cogitationibus, nisi et a peccato se mundum nemo gloriaretur.

PL 18, 27B

また言う。「汝にのみ私は罪を犯した」(詩篇50:6)。「誰が、自分の心は貞潔だと誇るだろうか。あるいは誰が、自分は罪から清いと誇るだろうか」。貞潔な心、すなわち思いからの清さについてだけでは、不十分であった。罪からも自分は清いと誰も誇ることがない、というのでなければ〔不十分であった〕〔Parum fuit … nisi … nemo gloriaretur の係りは定かでない。このように取った〕。

78

Omnis victoria non ex operibus, sed Dei miseratione conceditur, sicut scriptum est: Qui te coronat in miseratione et misericordia (Ps. CIV, 4) . Et mater martyrum filio suo sic dicit: Ut illa miseratione cum fratribus tuis te recipiam (II Machab. VII, 29) .

PL 18, 27C

あらゆる勝利は、業によってではなく、神の憐れみによって与えられる。書かれているとおりである。「汝に憐れみと慈しみの冠を授ける者」(詩篇104:4)〔引かれた句は詩篇102:4に当たる〕。また殉教者たちの母は、自分の子にこう言う。「あの憐れみのうちに、汝の兄弟たちとともに汝を受け取るために」(マカバイ二7:29)。

79

Justi autem perfecerunt voluntatem Dei voto atque conatu, qui nituntur et concupiscunt Deo servire, non tamen in lege.

PL 18, 27C

義人たちは、願いと努力によって神の意志を成し遂げた。彼らは努めて神に仕えることを切望する者であるが、律法においてそうしたのではない。

80

Quae si justificasset, omnes justi unius essent meriti, quia parem de omnibus exigit observationem: sin minus, operaretur maledictio: si autem disparis erat meriti, quis quantum credidit sibi dari, tantum gratiae Dei miserentis accepit, transformatus a gloria in gloriam, sicut a Dei spiritu, id est, ex eodem in eumdem?

PL 18, 27C

もし律法が義としたのなら、すべての義人は同じ功績を持ったであろう。律法はすべての者に等しい遵守を要求するからである。さもなければ呪いが働いたであろう。だが功績に差があったのなら、各人は、自分に与えられると信じた分だけ、憐れみ深い神の恩寵を受け、栄光から栄光へと、神の霊によるように、すなわち同じ者から同じ者へと、変えられたのではないか。

81

Tale est enim, quia post Christum fides data est: quale, quia Spiritus sanctus, cum semper omnes prophetae et justi eodem spiritu vixerunt. Non enim aliter vivere potuerunt, quam spiritu fidei. Quotquot enim sub lege fuerunt, occisi sunt.

PL 18, 27D

信仰がキリストの後に与えられたと言うのは、聖なる霊がキリストの後に〔与えられた〕と言うのと同じことである〔底本の tale … quale の対応から、このように補った〕。預言者たちも義人たちもみな、常に同じ霊によって生きたにもかかわらず、である。彼らは信仰の霊によらずには生きえなかった。律法の下にいた者は皆、殺されたからである。

82

Quia littera occidit, spiritus autem vivificat (II Cor. III, 6) . Et tamen dicit Dominus de eodem Spiritu: Nisi ego abiero, ille non veniet (Joan. XVI, 7) , cum et Apostolis jam dedisset eumdem spiritum.

PL 18, 27D

「文字は殺し、霊は生かすからである」(二コリント3:6)。それでも主は、同じ霊について言う。「私が去らなければ、あの者は来ない」(ヨハネ16:7)。主はすでに使徒たちにも同じ霊を与えていたのに、である。

83

Apostolus autem dicit, eumdem spiritum apud antiquos fuisse: Habentes autem eumdem spiritum fidei, sicut scriptum est: Credidi propter quod locutus sum (II Cor. IV, 13) .

PL 18, 27D

使徒は、同じ霊が古い時代の人々にもあったと言う。「同じ信仰の霊を持つ者として、書かれているとおり、『私は信じた。それゆえ語った』と」(二コリント4:13)。

84

Eumdem spiritum fidei, dixit habuisse eumdem, qui dixit: Credidi propter quod locutus sum (Ps. CXV, 1) : et id confirmat, dicens: Et nos credimus; ideoque et loquimur. Dicendo: Et nos, ostendit et illos eodem spiritu fidei credidisse.

PL 18, 28A

彼は、〔我々の持つ〕同じ信仰の霊とは、「私は信じた。それゆえ語った」(詩篇115:1)と言った者が持っていたのと同じ霊である、と言ったのである。そして彼はこのことを確証して言う。「我々もまた信じる。それゆえ語る」と。「我々もまた」と言うことで、あの人々もまた同じ信仰の霊によって信じたことを示している。

85

Unde manifestum est, quia haec justi non ex lege, sed spiritu fidei semper habuerunt. Quidquid per Dominum venit, plenitudo est, cujus pars fuit per eumdem.

PL 18, 28A

したがって、義人たちはこれらを、律法によってではなく信仰の霊によって、常に持っていたことは明らかである。主を通して来たものはすべて充満であり、その一部は、同じ主を通して〔すでに〕あった。

86

Sicut parvulus, qui cum nihil minus habeat a viro, tamen vir non est, et per incrementa non novorum, sed eorumdem membrorum, in eum venit plenitudo corporis, ut sit perfectus, idem tamen qui fuerat parvulus.

PL 18, 28A

それは、幼子のようなものである。幼子は成人に比べて何も欠けてはいないが、それでも成人ではない。そして、新しい肢体によってではなく同じ肢体の成長によって、体の充満が彼に至り、完成した者となる。それでも、幼子であった者と同じ者である。

87

Revera non erat in omnibus Spiritus sanctus ante passionem Domini; sed in illis qui per ipsum praesentem credebant, ut ipso victore, et cuncta perficiente, signati perficerentur.

PL 18, 28A

実際、主の受難の前には、聖なる霊はすべての者のうちにいたのではなく、主自身が居合わせることによって信じた者たちのうちにいた。それは、主自身が勝利者となってすべてを成し遂げたとき、印を押された者たちが完成されるためである。

88

Nam justi, quos hic invenit, habuerunt Spiritum sanctum, ut Simeon et Nathanael, et Zacharias, et Elisabeth, et Anna vidua filia Phanuel. Promissio a lege separata est; neque cum sit diversa, immisceri potest.

PL 18, 28B

主がここで見いだした義人たちは、聖なる霊を持っていた。シメオン、ナタナエル、ザカリア、エリサベト、そしてファヌエルの娘でやもめのアンナのような者たちである。約束は律法から切り離されている。両者は異なるものであるから、混ぜ合わされることはありえない。

89

Non conditio infirmat promissionem; cogimur autem nos loqui ea, quae sine igne doloris audire non possumus.

PL 18, 28B

条件が約束を無効にするのではない。しかし我々は、痛みの火なしには聞くことのできないことを、語らざるをえない。

90

Dicunt enim quidam, qui promissionum firmitatem, et quae ex lege est, transgressionem nesciunt: promisisse quidem Deum Abrahae, omnes gentes (sed salvo libero arbitrio), si legem custodissent.

PL 18, 28B

というのは、約束の堅固さと、律法に由来する違反とを知らない者たちが、こう言うのである。神はたしかにアブラハムに、すべての諸国民を約束した(ただし自由意志は損なわれないものとして)、もし彼らが律法を守るならば、と。

91

Et si pericula imperitiae quorumdam justorum salute patefacere prodest; sed cum de Deo omnipotente sermo est, moderari dicenda debemus, ne silenda reputando memoremus, et ex ore nostro, aliena licet, audiantur.

PL 18, 28B

たとえ、ある者たちの無知の危険を、義人たちの救いのために明らかにすることが益になるとしても、全能の神について語るときには、言うべきことに節度を保たねばならない。黙すべきことを考えながら思い起こしてしまい〔ne silenda reputando memoremus の語法は定かでない。このように取った〕、たとえ他人のものであっても、我々の口から聞かれることのないようにするためである。

92

Quare cum tremore loquentes, sua cuique pericula consideranda relinquamus. Manifestum est, praescisse Deum, futuros de libero arbitrio, quos Abrahae promisit, aut non futuros.

PL 18, 28B

それゆえ、震えつつ語る我々は、各人にとっての危険は各人が考えるにまかせよう。神は、アブラハムに約束した者たちが自由意志によって〔約束にあずかる者に〕なるか、ならないかを、あらかじめ知っていたことは明らかである。

93

Alterum est duorum: si futuros, finita quaestio est; si non futuros, fidelis Deus non promitteret.

PL 18, 28C

二つのうち一つである。なるのなら、問題は終わりである。ならないのなら、信実な神は約束しなかったであろう。

94

Aut si hoc est statutum apud Deum, tunc promissos dare, si promissi vellent: profecto diceret, ne servus ejus ac credens, quia, quod promisit, potens est et facere, ludificaretur Abraham. Promissio autem illa est, quae nihil conditionis incurrit.

PL 18, 28C

あるいは、約束された者たちが望むならそのとき与える、と神のもとで定められているのなら、神は必ずそう言ったであろう。そうでなければ、神の僕であり信じる者であるアブラハムが、神は約束したことを行う力もあると信じて、欺かれることになるからである。だが約束とは、条件を何も負わないものである。

95

Sin minus; nec promissio est firma, nec fides integra. Quid enim stabile remanebit in Dei promissione, aut in Abrahae fide, si id, quod promissum et creditum est, in eorum, qui promissi sunt, penderet arbitrio?

PL 18, 28C

そうでないなら、約束は確かではなく、信仰は完全ではない。約束され信じられたことが、約束された者たちの決定にかかっているのなら、神の約束にも、アブラハムの信仰にも、何が確固として残るだろうか。

96

Ergo et Deus alienum promisit, et Abraham incaute credidit. Ut quid etiam ipsa promissio, debitum postmodum facta est, dicente Deo: Benedicentur in te omnes gentes terrae, pro eo quod audisti vocem meam, et non pepercisti filio tuo dilecto propter me (Gen. XXII, 18) ?

PL 18, 28C

それなら神は他人のものを約束し、アブラハムは不用意に信じたことになる。なぜ約束そのものが、その後に負債となったのか。神はこう言っている。「汝のうちに地のすべての諸国民が祝福される。汝が私の声を聞き、私のために汝の愛する子を惜しまなかったゆえに」(創世記22:18)〔引かれた句は創世記22:16–18に当たる〕。

97

Neque autem ex his, quibus facile est, et adversum Abrahae meritum liberi arbitrii calumnia strepere; etiam post mortem ipsius Abrahae, debitorem se ipsius confirmat Deus, et propter eum, se facturum, quod ejus filio promittebat, dicens: Ero tecum, et benedicam te.

PL 18, 28D

しかし我々は、アブラハムの功績に対してさえ、自由意志を言い立てる讒言でわめき立てることを容易とする者たちの〔一人では〕ない〔Neque autem ex his … の述語が欠けており、「我々は…の一人ではない」と補った〕。アブラハム自身の死後にさえ、神は自らが彼に負う者であることを確かにし、彼のゆえに、その子に約束していたことを自分が行うと言って、こう言う。「私は汝とともにいて、汝を祝福する」。

98

Tibi enim et semini tuo dabo terram hanc, et statuam jurationem meam, quam juravi Abrahae patri tuo, et multiplicabo semen tuum sicut stellas coeli, et dabo tibi et semini tuo omnes gentes terrae, pro eo quod audivit Abraham pater tuus vocem meam (Gen. XXVI, 3-5) .

PL 18, 28D

「というのは、汝と汝の子孫に私はこの地を与え、汝の父アブラハムに私が誓った誓いを立てる。私は汝の子孫を天の星のように増やし、汝と汝の子孫に地のすべての諸国民を与える。汝の父アブラハムが私の声を聞いたゆえである」(創世記26:3-5)。

99

Ecce firmatum est debitum Abrahae. Non enim potuit per liberum arbitrium, post mortem amittere, quod vivus meruerat; noluerunt autem gentes credere. Quid faciet Abraham, cui debetur? quomodo accipiet fidei et tentationis suae debitum, cujus debere Deo securus fuit?

PL 18, 29A

見よ、アブラハムへの負債は確かなものとなった。生きて功績を得たものを、自由意志によって死後に失うことはありえなかったからである。だが〔仮に〕諸国民が信じようとしなかったとしよう。負債を負われているアブラハムは、どうするだろうか。神が負うと確信していた、自らの信仰と試練への負債を、どのように受け取るだろうか。

100

Cui si dictum est: Dabo quod promisi, et reddam quod juravi (Ibid., 4) : si voluerint gentes, non crederet, sed exspectaret fortuitum. Si conditione opus est, cum operario esse debet, non cum mercede.

PL 18, 29A

彼に「私は約束したものを与え、誓ったものを返す」(創世記26:4)と言われたのであっても、それが「もし諸国民が望むなら」という条件であったなら、彼は信じず、成り行きを待つことになったであろう。条件が必要なら、それは労働者との間にあるべきで、報酬との間にあるべきではない。

101

Operarius enim potest velle accipere aut nolle, non merces reddi aut non reddi. Omnes enim gentes in mercedem fidei datae sunt Abrahae, sicut Deus dicit: Merces tua multa est (Gen. XV, 1) . Non enim si futuri essent, et non quia futuri erant, promisit.

PL 18, 29A

労働者は、受け取ることを望むことも望まないこともできるが、報酬が支払われるか支払われないかを〔望むことは〕できない。すべての諸国民は、信仰の報酬としてアブラハムに与えられたのである。神が言うとおりである。「汝の報酬は大きい」(創世記15:1)。神は、彼らが〔信じる者に〕なるならば〔という条件で〕約束したのではなく、なるはずであったから約束したのである〔底本は et non quia。論旨(3.130「聞くと予見したから約束した」)から、sed quia の意に取った〕。

102

Quia non propter fidem Abrahae, placuit Deo, salvas fore omnes gentes: quas non modo ante fidem Abrahae, sed ante mundi constitutionem possedit. Sed quaesivit fidelem, cui id donaret, ex quo esset, cui id futurum statuerat.

PL 18, 29B

アブラハムの信仰のゆえに、すべての諸国民が救われることを神がよしとしたのではない。神は彼らを、アブラハムの信仰の前からだけでなく、世界の創造の前から所有していた。しかし神は、これを与えるべき信仰ある者を探した。その者から〔諸国民が〕出ることになり、その者のために、神はこれが将来そうなると定めていたのである。

103

Abraham ergo non id meruit, ut essent, qui futuri erant, quos Deus elegerat, et conformes imaginis filii sui futuros esse praeviderat.

PL 18, 29B

したがって、アブラハムは、将来存在するはずの者たち、神が選び、その子の像に似た者となると予見していた者たちが存在することを、功績として得たのではない。

104

In Genesi namque de praescientia Dei omnes gentes Abrahae promissas, Scriptura testatur, dicens: Abraham autem fiens fiet, et erit in gentem magnam et multam et benedicentur in eo omnes gentes terrae (Gen. XXVI, 16) .

PL 18, 29B

創世記において、すべての諸国民が神の予知に基づいてアブラハムに約束されたことを、聖書はこう言って証言している。「アブラハムは確かに、大きく数多い国民となり、地のすべての諸国民が彼のうちで祝福される」(創世記26:16)〔引かれた句は創世記18:18に当たる〕。

105

Sciebat etiam quia disponebat Abraham filiis suis, et domui suae post se, ut custodiant vias Domini, facere justitiam et judicium, ut superducat Deus in Abraham quaecumque locutus est ad eum. Invenimus autem et conditiones, ut: Si me audieritis, et volueritis.

PL 18, 29B

神はまた知っていた。「アブラハムは自分の子らと、自分のあとの家の者とに申し渡す、主の道を守り、正義と裁きを行うようにと。それは、神がアブラハムに語ったことをすべて、神がアブラハムの上にもたらすためである」。しかし我々は条件も見いだす。たとえば、「もし汝らが私に聞き、望むなら」がそうである。

106

Ubi praescientia Dei, ubi firmitas promissionis in hujusmodi conditionibus? Dixit etiam Apostolus, propterea ex fide, et non ex lege, datam esse promissionem, ut firma esset promissio (Rom. IV, 16) .

PL 18, 29C

このような条件の中に、神の予知はどこにあるか、約束の堅固さはどこにあるか。使徒もまた、約束が信仰によって与えられ、律法によってではないと言った。それは約束が確かなものとなるためである(ローマ4:16)。

107

Lex, inquit, iram operatur; ubi etiam non est lex, neque transgressio (Ibid., 15) . Propterea ex fide ut secundum gratiam firma esset promissio omni semini. Recte, ut firma esset promissio. Adjecit enim, conditione non est firma.

PL 18, 29C

「律法は怒りを生む。律法のないところには違反もない」と彼は言う(ローマ4:15)。「それゆえ信仰によるのは、約束がすべての子孫に対して恩寵に従って確かなものとなるためである」。まことに、約束が確かなものとなるため、である。というのは、条件によっては確かでない、ということを付け加えたからである。

108

Satis enim stultum est credere, in totum corpus convenire, quod bipartito corpori dicitur. Absit ut his dicat Deus: Si me audieritis, quos sciebat audituros, quos antequam faceret, noverat in imagine Dei perseveraturos, quos et promisit.

PL 18, 29C

二つに分かれた体に向けて言われることが、全体の体に当てはまると信じるのは、まったく愚かである。神が、聞くことを知っていた者たち、造る前から神の像にとどまり続けると知っていた者たち、そして約束した者たちに、「もし汝らが私に聞くなら」と言うことは、あってはならない。

109

Non est data conditio, id est lex, nisi impiis et peccatoribus: ut aut ad gratiam confugiant, aut justius puniantur, si irritam fecerint.

PL 18, 29D

条件、すなわち律法は、不敬虔な者たちと罪人たちにしか与えられなかった。彼らが恩寵へ逃れるか、あるいは、これを無にしたならより義しく罰せられるためである。

110

Ut quid lex ad justos, quibus lex non est posita, qui propitio Deo legem sine lege faciunt, qui serviunt, quid ad imaginem et similitudinem Dei et Christi vivunt, qui volentes, boni sunt?

PL 18, 29D

律法を置かれていない義人たちにとって、律法は何のためにあるのか。彼らは、神が好意を向けるなかで、律法なしに律法を行い、〔神に〕仕え、神とキリストの像と似姿に従って生き〔底本は quid。qui と読む〕、自ら進んで善であるのに。

111

Qui enim sub lege est, metu mortis, non est talis, misericors, non est imago Dei. Displicet illi lex: sed timet ultricem, nec perficere potest; quod non voto, sed necessitate faciendum putat.

PL 18, 29D

死の恐れから律法の下にある者は、そのような者ではなく、慈しみ深くなく、神の像ではない。律法は彼の気に入らない。だが彼は報復する律法を恐れ、〔律法を〕成し遂げることもできない。願いによってではなく必要によって行うべきものと考えているからである。

112

Tradatur necesse est, propriae voluntati; ut voluntas profecto praemium recipiat, quia animam non miscuit voluntati Dei. Displicet illi, quod Deus voluit. Etenim voluntate malus est, qui necessitate bonus est. Lex operi impedimentum est, non voluntati.

PL 18, 29D

彼は自分自身の意志に引き渡されざるをえない。〔その悪しき〕意志が当然の報いを受けるためである。魂を神の意志に混ぜなかったからである。神が望んだことが彼の気に入らない。実に、必要によって善である者は、意志においては悪である。律法は業にとっては妨げであるが、意志にとってはそうではない。

113

Non est conjunctus Deo, qui si mali poena non esset, malum sequeretur. Nec voluntatem Dei facit, qui gemit quod non suam faciat. Non est misericors, qui timet esse crudelis. Sub lege est, servus est. Non furtum odit, sed poenam metuit.

PL 18, 30A

悪に刑罰がなければ悪に従うであろう者は、神に結ばれていない。自分の意志を行えないことを嘆く者は、神の意志を行っていない。残酷であることを恐れる者は、慈しみ深くはない。律法の下にある者は奴隷である。彼は盗みを憎むのではなく、刑罰を恐れるのである。

114

Furetur autem necesse est, persuasus et victus, qui carnalis est sub virtute peccati, Spiritum Dei non habens.

PL 18, 30A

盗むことは、説き伏せられ打ち負かされた者にとって必然である。その者は罪の力の下にある肉的な者であり、神の霊を持たない。

115

Qui autem amat bonum, imago Dei est, fide Dominica vivit, et haeres, jam non est ancillae filius (Gal. IV, 30, 31) , qui accepit legem in timore; sed liberae, secundum Isaac, qui non accepit Spiritum servitutis in timore: sed adoptionem filiorum, clamantem Abba pater (Rom. VIII, 15) .

PL 18, 30A

だが善を愛する者は神の像であり、主に由来する信仰によって生き、跡取りであって、もはや女奴隷の子ではない(ガラテヤ4:30, 31)。女奴隷の子は、恐れのうちに律法を受けた者である。そうではなく、自由な女の子、イサクにならう子であり、恐れのうちにある奴隷の霊を受けず、子とされること、すなわち「アッバ、父よ」と叫ぶ〔霊〕を受けた者である(ローマ8:15)。

116

Qui diligit Deum, non timet serviliter. Scriptum est, timor enim servilis, cum odio est disciplinae. Filii autem cum honore patris. Aliud est timere ex lege, aliud pro veneratione tremendae Dei majestatis.

PL 18, 30B

神を愛する者は、奴隷のようには恐れない。書かれている。奴隷的な恐れは教えへの憎しみを伴い、子らのそれは父への敬いを伴う〔Scriptum est と引照を欠く。出典は特定できない〕。律法から恐れるのと、畏るべき神の威光への崇敬から恐れるのとは、別のことである。

117

Ejusmodi similes sunt patri suo, qui in coelis: commemorati et docti amant bonum, oderunt malum.

PL 18, 30B

このような者たちは、天にいる自分の父に似ている。彼らは思い起こさせられ、教えられて、善を愛し、悪を憎む。

118

Sine lege sunt, liberi sunt, ipsi promissi sunt: non ipsi dicitur: Si me audieritis, potest etenim audire: numquid conveniet in eum, quem Deus nondum praevidit auditurum? Et justi quidem, quos Deus praesciit (Ibid., 29) , sunt in ista lege.

PL 18, 30B

彼らは律法なしにあり、自由であり、まさに約束された者たちである。彼らには、「もし汝らが私に聞くなら」とは言われない。彼らは聞くことができるのだから〔potest etenim audire の係りは定かでない。このように取った〕。この条件は、神がまだ聞くと予見していない者に当てはまるだろうか。しかし、神があらかじめ知った義人たち(ローマ8:29)は、たしかにこの律法の中にいる。

119

Dicitur et ipsis: si me audieritis; sed alia causa, non quia possunt non audire: sed ut semper solliciti sint suae salutis, et certi exitus sui.

PL 18, 30B

彼らにも「もし汝らが私に聞くなら」と言われる。しかしそれは別の理由からである。聞かないことがありうるからではなく、自らの救いに常に心を砕き、自らの結末について確かであるためである〔certi exitus sui は、次節「誰も自分が予知された者の数に入っていると確信しているわけではない」と合わない。本文が崩れているかもしれないが、刷りのまま訳した〕。

120

Non enim securus est unusquisque ex numero se esse praescitorum, Apostolo dicente: Ne ipse reprobus fiam (I Cor. IX, 27) .

PL 18, 30B

各人は、自分が予知された者の数に入っていると確信しているわけではない。使徒が言うからである。「私自身が棄てられた者とならないように」(一コリント9:27)。

121

Non est ergo illis, irae operatrix ista lex, sed fidei exercitium, quo jugiter Dei gratiam quaerant laborantes, ut perficiatur quod in illis Deus praevidit, et de libero arbitrio fuerint in vitam destinati.

PL 18, 30C

したがって、彼らにとってこの律法は、怒りを生むものではなく、信仰の鍛錬である。彼らはそれによって、労しつつ絶えず神の恩寵を求め、神が彼らにおいて予見したことが成就し、彼らが自由意志によって命へと定められた者となるようにする。

122

Alias impossibile est non audire eum, quem Deus auditurum praevidit, promisit, juravit. In quam vero partem lex proprie conveniat, licet uni detur corpori, Dominus in Evangelio declarat, dicens Apostolis: Si haec scitis, beati estis si feceritis ea.

PL 18, 30C

そうでなければ、神が聞くと予見し、約束し、誓った者が聞かないことは、ありえない。律法がどの部分に特に当てはまるかは、たとえそれが一つの体に与えられているとしても、主が福音書で使徒たちに言って明らかにしている。「これらのことを知っているなら、それを行うならば、汝らは幸いである」。

123

Non de omnibus dico vobis: Ego scio, quos elegi (Joan. XIII, 17, 18) . Magna brevitas ostendentis unum corpus et separantis. Si enim diceret: Non de omnibus vobis dico; aut, non de omnibus dico, non ostenderet unum corpus.

PL 18, 30C

「私は皆について汝らに言うのではない。私は、誰を選んだかを知っている」(ヨハネ13:17, 18)。一つの体を示しつつ分けているのであり、これは大いなる簡潔さである。もし「私は汝ら皆について言うのではない」、あるいは「私は皆について言うのではない」と言ったのなら、一つの体を示すことにはならなかったであろう。

124

Nunc autem non de omnibus dico: ostendit quia et si non de omnibus, de illis tamen dixit. Sicut quis dicat, non de toto te dixi, duo enim corpora mixta sunt, velut unum, et in commune, unum corpus laudatur aut increpatur.

PL 18, 30C

ところが今、「私は皆について言うのではない」と言ったのは、皆についてではなくても、彼らについては言ったことを示している。たとえば、ある人が「私はあなた全体について言ったのではない」と言うようなものである。二つの体が、一つであるかのように混ぜ合わされており、共通して一つの体が称賛され、あるいは叱責されるからである。

125

Sicut in Exodo, cum quidam contra vetitum, Sabbatis exisset ut manna colligeret, ait Deus Moysi: Quousque non vultis audire legem meam (Exod. XVI, 26) ? cum Moyses semper audierit. Quid de illa lege dicimus, quae aperte promissioni videtur adversa?

PL 18, 30D

出エジプト記でも同様である。ある者が禁令に反して安息日に出て行きマナを集めたとき、神はモーセに言った。「いつまで汝らは私の律法に聞こうとしないのか」(出エジプト記16:26)〔引かれた句は出エジプト記16:28に当たる〕。モーセはいつも聞いていたのに、である。約束に明らかに反すると見える、あの律法について、我々は何と言うか。

126

Scriptum est in Isaia: Si me audisses, Israel, esset sicut arena maris numerus tuus (Isa. XLVIII, 18) . Ecce increpatur Israel, quod vitio suo non fuerit factus sicut arena maris. Superest intelligere, quia si semper non audierit, semper exiguus erit.

PL 18, 30D

イザヤに書かれている。「イスラエルよ、汝が私に聞いていたなら、汝の数は海の砂のようになっていたであろう」(イザヤ48:18)。見よ、イスラエルは、自らの欠陥のゆえに、海の砂のようにならなかったとして叱責されている。あとは次のことを理解すればよい。もし常に聞かなかったのなら、常に少数であろう、と。

127

Et ubi firmitas promissionum? Sed hoc fit, quia prius volumus intelligere, quam credere et fidem rationi subjicere. Si autem credamus omnimodo ita fieri, ut Deus juravit, dabit rationem fides.

PL 18, 30D

では、約束の確かさはどこにあるのか。しかしこうなるのは、我々が信じる前に理解しようとし、信仰を理性に従わせようとするからである。だが、神が誓ったとおりに、あらゆる点でことが起こると信じるなら、信仰が理を与えるであろう。

128

Quam perfidum est ratione quaerere, et intelligimus firmitatem majorem esse promissionum, quam putamus infirmitatem.

PL 18, 31A

理性によって探求するとは、何と背信的なことか。そうして我々は、約束の確かさの方が、我々が弱さと思っているものよりも大きいと理解する〔et intelligimus の接続は定かでない。ut intelligamus とも読める〕。

129

Hoc enim dictum: Si audisset Israel, commemoratio est justitiae Dei, et confirmatio promissionum, dispositione Dei quosdam factos ad mortem, quosdam vero ad vitam.

PL 18, 31A

「イスラエルが聞いていたなら」と言われたこのことは、神の正義の想起であり、約束の確証である。すなわち、神の配剤によって、ある者は死へ、ある者は命へと造られた、ということである。

130

Propterea, praesentibus dixit, Si me audissetis: ut manifestum fieret, quia quos promisit, ut arenam futuros, ideo promisit, quia praevidit audituros. Ante Dominum enim Christum, cum hoc dictum est, numquam fuit semen Abrahae, sicut arena maris?

PL 18, 31A

それゆえ、居合わせた者たちに「もし汝らが私に聞いていたなら」と言ったのは、次のことが明らかになるためである。砂のようになるはずだと神が約束した者たちを、神は聞くと予見したから約束したのである。実に、主キリストの前、これが言われたときに、アブラハムの子孫が海の砂のようであったことは、決してなかったのではないか。

131

Quod probare facile est. Primum, quia in Christo promisit hanc multitudinem: Non in seminibus quasi in multis, sed quasi in uno, et semini tuo, quod est Christus (Gal. III, 16) . Deinde, quia omnes gentes promisit, quod ante Christum fieri non potuit.

PL 18, 31A

これを証明するのは容易である。第一に、神はこの数の多さを、キリストにおいて約束した。「子孫たちにおいて、多くのものにおけるようにではなく、一つのものにおけるように、『そして汝の子孫に』と。それはキリストである」(ガラテヤ3:16)。次に、神はすべての諸国民を約束したが、それはキリスト以前には起こりえなかった。

132

Et si fuit ante Dominum numerus filiorum Israel sicut arena maris: sed cum falsis fratribus, qui non sunt filii Abrahae. Non enim, quia omnes ex Abraham, omnes filii Abrahae; aut quia Israel, omnes Israel.

PL 18, 31B

たとえ主の前にイスラエルの子らの数が海の砂のようであったとしても、それは偽りの兄弟たちとともにであり、彼らはアブラハムの子ではない。「すべての者がアブラハムから出たからといって、すべての者がアブラハムの子なのではなく、イスラエルだからといって、すべての者がイスラエルなのではない」。

133

Sicut Apostolus, cum se Anathema optaret esse pro Israel (Rom. IX, 3) , quorum esset filiorum adoptio et testamenta, ostendit, non esse cujusmodi filios Abrahae, sed de affectu carnalis necessitudinis dolere, quod ex ipso numero non essent.

PL 18, 31B

使徒が、子とされることも契約も彼らのものであったイスラエルのために、自分が呪われた者となることを願ったとき(ローマ9:3)、彼らがアブラハムの子らと言えるような者ではなく、ただ肉による縁の情から、彼らがその数の中にいないことを悲しんでいるのだと示したのも、同様である。

134

Non quod promissio Dei excidisset, dicens: Non tamen excidit sermo Dei, non enim omnes, qui sunt ex Israel, hi sunt Israel, neque quia sunt semen Abrahae, omnes filii sunt: sed in Isaac vocabitur tibi semen: id est, non qui sunt filii carnis, hi sunt filii Dei: sed filii promissionis deputantur in semen (Ibid., 6-8) .

PL 18, 31B

これは神の約束が失われたからではない。使徒は言う。「しかし神の言葉は失われたのではない。イスラエルから出た者がみなイスラエルなのではなく、またアブラハムの子孫だからといって、みなが子なのではない。イサクにおいて、汝の子孫が呼ばれる」。すなわち、「肉の子らが神の子らなのではなく、約束の子らが子孫と見なされるのである」(ローマ9:6-8)。

135

Ergo in antiqua multitudine non fuit Abrahae semen: nisi illis, qui secundum Isaac fidei et promissionis filii erant.

PL 18, 31C

したがって、昔の群衆の中で、アブラハムの子孫であったのは、イサクにならう信仰と約束の子らであった者たちだけである。

136

Etiam hoc exemplum inducit: Si fuerit numerus filiorum Israel, sicut arena maris: reliquiae liberabuntur, id est, exiguum (Isa. X, 12: Ose. I, 10) . Et, nisi Dominus sabaoth reliquisset nobis semen, sicut Sodoma essemus (Isa. I, 9) .

PL 18, 31C

彼はこの例も挙げる。「イスラエルの子らの数が海の砂のようであっても、残りの者が救い出される」。すなわち、わずかな者である(イザヤ10:12; ホセア1:10)〔引かれた句はイザヤ10:22に当たる〕。また、「万軍の主が我々に子孫を残さなかったなら、我々はソドムのようになっていた」(イザヤ1:9)。

137

Ipsae reliquiae fuerunt semen Abrahae: ne omnis Judaea, ut Sodoma esset. Iterum cum assereret, numquam Deum haereditatem suam reliquisse: sed sicut in adventu Domini, pars Israel salva facta est: ita semper fuisse. Quid, inquit, dicit responsum divinum?

PL 18, 31C

この残りの者こそが、アブラハムの子孫であった。ユダヤ全体がソドムのようにならないためである。彼はまた、神は自分の相続を決して捨てなかったと、すなわち、主の到来においてイスラエルの一部が救われたように、常にそうであったと主張して、言う。「神の応答は何と言っているか」。

138

Reliqui mihi septem millia vivorum, qui non curvaverunt genu ante Bahal (III Reg. XVIII, 19; Rom. XI, 4) .

PL 18, 31D

「私は自分のために、七千の生きている者たちを残した。彼らはバアルの前にひざをかがめなかった」(列王記三18:19; ローマ11:4)〔底本は vivorum(生きている者たち)。ローマ11:4 の virorum(男たち)の誤りとも見える。引かれた句は列王記三19:18に当たる〕。

139

Sic nunc reliquiae secundum electionem salvae factae sunt, dicendo: Si nunc in hoc tempore: ostendit et ante sic factum in Israel, ut reliquiae, id est, modicum salvum fieret.

PL 18, 31D

このように今、残りの者が選びに従って救われたと、「今この時にも」と言いながら、彼は、以前もイスラエルにおいて、残りの者が、すなわちわずかな者が救われるように行われたことを示している。

140

Si autem, nec fides, nec ratio persuadet fidei, qui promissus fuerat, dictum esse: Si me audisses, Israel; esset sicut arena maris numerus tuus (Isa. XLVIII, 18) . Et Jacob, qui antequam nasceretur, datus est: idem libero arbitrio postmodum reprobatus est.

PL 18, 31D

だが、約束されていた者に対して、「イスラエルよ、汝が私に聞いていたなら、汝の数は海の砂のようになっていたであろう」(イザヤ48:18)と言われたことを、信仰も理性も納得させないのなら〔文が完結しておらず、本文が崩れているらしい。前半はこのように解した〕、生まれる前に与えられたヤコブも、同じ者がのちに自由意志によって退けられた〔ことになる〕。

141

Sicut Osee dicit: Judicium Domini ad Judam, ut vindicet in Jacob, secundum vias ejus, et secundum studia ejus retribuet ei (Ose. XII, 2) : quia in utero supplantavit fratrem suum, et in laboribus suis invaluit ad Deum, et invaluit cum angelo, potens factus est (Gen. XXV, 23; Rom. IX, 10) .

PL 18, 31D

ホセアは言う。「ユダに対する主の裁きは、ヤコブにおいて罰することであり、その道に従い、その熱意に従って彼に報いる」(ホセア12:2)。それは、「彼は胎内で兄弟の足をすくい、その労苦において神に対して強くなり、天使と戦って強くなり、力ある者となった」からである(創世記25:23; ローマ9:10)〔引かれた句はホセア12:3–4に当たる〕。

142

Si autem constat, in Jacob dilectum consummasse, non est idem qui in laboribus invaluit ad Deum et supplantator, sed duo in uno corpore. Figura est enim duplicis seminis Abrahae, id est duorum populorum in uno utero matris Ecclesiae luctantium.

PL 18, 32A

ヤコブのうちで愛された者が事を成し遂げたことが明らかなら、労苦において神に対して強くなった者と、足をすくう者とは、同一ではなく、一つの体の中の二つの者である。これは、アブラハムの二重の子孫の象りであり、すなわち、母なる教会の一つの胎内で戦っている二つの民の象りだからである。

143

Unus est, secundum electionem de praescientia dilectus: Alter electione suae voluntatis, iniquus. Jacob autem et Esau, in uno sunt corpore, ex uno semine. Sed quod perspicue duo procreati sunt: ostensio est duorum populorum.

PL 18, 32A

一方は、選びに従い、予知に基づいて愛された者であり、他方は、自らの意志の選びによって、不法の者である。ヤコブとエサウは、一つの体の中に、一つの子孫から出ている。しかし明白に二人が生み出されたことは、二つの民の指し示しである。

144

Et ne quis putaret, ita perspicue fore separatos duos populos: ostensum est, ambos in uno corpore futuros in Jacob, qui et dilectus vocatus est, et fratris supplantator expressus. Itaque in duobus quantitas expressa est, non qualitas separationis.

PL 18, 32A

二つの民がこれほど明白に分けられると誰かが考えることのないように、両者が一つの体の中に、ヤコブにおいてあることが示された。ヤコブは、愛された者とも呼ばれ、兄弟の足をすくう者とも表された。だから、二人において表されたのは量であって、分離の質ではない。

145

Caeterum, ambo qui separati sunt in uno futuri, antequam dividuntur, ostensi sunt. Et Isaac, venit, inquit, frater tuus cum dolo, et accepit benedictionem tuam (Gen. XXVII, 35) .

PL 18, 32B

なお、分けられた二人は、分けられる前に、一つのうちにあることになる者として示された。そしてイサクは言う。「汝の兄弟が欺きをもって来て、汝の祝福を受けた」(創世記27:35)。

146

Nisi ita locutio mystica sit, breviter ostendentis duo in uno corpore: nonne contra rationem est, ut benedictionem in proximum dolose acceperit, Scriptura dicente: Qui non juravit proximo in dolo; iste accipiet benedictionem a Domino (Psal. XXIII, 4) ?

PL 18, 32B

もしこの言い方が、一つの体の中の二つのものを簡潔に示す奥義の語りでないなら、隣人に対して欺いて祝福を受けたということは、道理に反するのではないか。聖書は言う。「欺きをもって隣人に誓わなかった者、彼は主から祝福を受ける」(詩篇23:4)。

147

Numquam autem Jacob, id est Ecclesia venit ad benedictionem, non comitante dolo, id est, falsis fratribus.

PL 18, 32B

ヤコブ、すなわち教会が、欺き、すなわち偽りの兄弟たちを伴わずに祝福に至ったことは、決してない。

148

Sed non, quia innocentia et dolus simul veniunt ad benedictionem, simul benedicuntur: quia qui potest capere, capiat (Matth. XIX, 12) , et unum semen pro qualitate terrae, provenit.

PL 18, 32B

しかし、無垢と欺きが一緒に祝福に来るからといって、一緒に祝福されるのではない。「受け入れることのできる者は受け入れよ」(マタイ19:12)。そして一つの種は、土地の質に応じて実を結ぶのである。

149

Non est autem contrarium, quod malum fratrum videtur supplantasse, quia non dixit: In utero supplantavit Esau, sed fratrem suum.

PL 18, 32C

兄弟たちの悪が足をすくったように見えることは、矛盾ではない。「胎内でエサウの足をすくった」とは言わず、「自分の兄弟の〔足をすくった〕」と言っているからである。

150

Esau autem, ubique signum est, et nomen malorum: Jacob autem, utrorumque: illa ratione, quod pars mala simulet se Jacob, et sine dubio, uno nomine: pars autem bona, non potest se simulare Esau. Est hoc nomen malorum tantum: illud vero bipartitum.

PL 18, 32C

エサウはどこにおいても、悪しき者たちのしるしであり、名である。ヤコブはどちらの者たちのものでもある。それは、悪い部分は自らをヤコブと装い、疑いなく同じ一つの名で〔呼ばれる〕が、善い部分はエサウを装うことができないからである。こちらは悪しき者たちだけの名であり、あちらは二つに分かれたものである。

151

Caeterum de libero arbitrio, nec Jacob omne semen bonum, nec Esau omne malum, sed ex utroque utrumque. Ex Abraham ita bipartitum semen ostensum est.

PL 18, 32C

ただし自由意志に関しては、ヤコブの子孫がすべて善なのでもなく、エサウの〔子孫が〕すべて悪なのでもなく、どちらからも両方が出る。アブラハムから、このように二つに分かれた子孫が示された。

152

Natum est unum ex ancilla in figura (Gal. IV, 22) : ut ostenderetur etiam servos futuros ex Abraham, et recessit cum sua matre.

PL 18, 32C

女奴隷から一人が、象りとして生まれた(ガラテヤ4:22)。それは、アブラハムから奴隷となる者たちも出ることを示すためであり、その者は母とともに去った。

153

Postquam vero recessit, inventum est in alterius semine, quod est ex libera, quod est ex Israel, qui accepit legem in monte Sina, quod est Agar in servitute generans.

PL 18, 32D

だが去った後、それはもう一方の子孫の中に見いだされた。すなわち、自由な女から出た者、シナイ山で律法を受けたイスラエルから出た者であり、それは奴隷状態へと産むハガルである。

154

Illic in eodem populo secundum Isaac ex libera promissionis filii, id est, sancti et fideles multi procreati sunt. Separatis itaque a credentibus figuris Israel et Esau, in uno populo totum postmodum provenit.

PL 18, 32D

そこで、同じ民の中に、自由な女から出た、イサクにならう約束の子らが、すなわち聖徒たちと信仰ある者たちが多く生み出された。こうして、イスラエル〔底本は Israel。信じる者たちから分けられた象りとして前の節のイシュマエル(女奴隷の子)を言うらしく、Ismael の誤りかもしれない〕とエサウという象りが、信じる者たちから分けられたのち、全体がその後、一つの民の中で現れた。

155

Illic ab origine utrumque testamentum Agar et Isaac; sed pro tempore alterum sub alterius nomine delituit et delitescit, quia neque revelato novo quiescit vetus generando. Non ergo dixit, Agar, quae in servitutem generans.

PL 18, 32D

そこには初めから、ハガルとイサクという二つの契約があった。しかし、時に応じて、一方は他方の名のもとに隠れ、今も隠れている。新しい契約が啓示されても、旧い契約は産むことをやめないからである。それゆえ彼は、「奴隷状態へと産んだハガル」とは言わなかった〔底本は quae in servitutem generans。使徒はガラテヤ4:24 で「産む」(generans)と言っているので、論旨からは「産んだ」と過去に言わず、今も「産む」と言った、の意らしい。本文が崩れているらしく、このように解した〕。

156

Oportet autem simul ambos crescere usque ad messem. Sicut ergo tunc sub professione veteris Testamenti latuit novum, id est, gratia, quod secundum Isaac promissionis filios generaret ex libera, quod in Christo revelatum est: ita et nunc obtinente nova, non desunt servitutis filii generante Agar, quod in Christo revelabitur.

PL 18, 33A

刈り入れまで、両方が一緒に育たねばならない。したがって、あの時、旧約の名のもとに新約、すなわち恩寵が隠れていたように——それは、自由な女からイサクにならう約束の子らを産むものであり、キリストにおいて啓示された——、今も、新しいものが優勢であるあいだ、ハガルが産むことで奴隷状態の子らが絶えることはない。そのことはキリストにおいて明らかにされるであろう。

157

Confirmat Apostolus, id nunc quoque inter fratres geri, quod tunc inter illos gerebatur, dicens: Vos autem, fratres secundum Isaac, promissionis filii estis. Sed sicut tunc, qui secundum carnem natus est, persequebatur spiritualem, ita et nunc (Ibid. 28, 29) .

PL 18, 33A

使徒は、あの時彼らの間で行われていたことが、今も兄弟たちの間で行われていることを確証して言う。「だが汝らは、兄弟たちよ、イサクにならう約束の子らである。しかし、あの時、肉によって生まれた者が霊的な者を迫害したように、今もそうである」(ガラテヤ4:28, 29)。

158

Et necessario addidit, sed quid dicit Scriptura? Expelle ancillam et filium ejus: non enim cohaeres erit filius ancillae, filio liberae (Ibid., 30) . Quod autem dixit, sicut tunc persequebatur; ita et nunc, non est inane.

PL 18, 33A

彼は必然的に、こう付け加えた。「しかし聖書は何と言っているか。女奴隷とその子を追い出せ。女奴隷の子は、自由な女の子とともに相続人とはならないからである」(ガラテヤ4:30)。「あの時迫害したように、今もそうである」と彼が言ったのは、むなしい言葉ではない。

159

Apostolus enim interpretatus est persequebatur. Nam Scriptura dicit: Ludebat Ismael cum Isaac (Gen. XXI, 9) . Numquid fratres, qui circumcisiones Galatis praedicebat, aperte illos, et non per lusum, id est, sine indicio persecutionis insequebatur?

PL 18, 33B

実際、使徒は「迫害した」と解釈した。聖書は、「イシュマエルはイサクと戯れていた」と言うからである(創世記21:9)。ガラテヤの人々に割礼を説いていた兄弟たちは、彼らをあからさまに追っていたのであって、戯れによって、すなわち迫害の兆しを見せずに追っていたのではなかったのだろうか。

160

Sicut ergo de genere ludendi persecutorem dixit: ita et istos, qui Filios Dei, velut per communem utilitatem, id est, disciplinam legis, a Christo separare, et matri suae Agar, filios militant.

PL 18, 33B

それゆえ、使徒が戯れという類のことから〔イシュマエルを〕迫害者と言ったように、この者たちをも〔迫害者と言った〕。彼らは、共通の益のように見せて、すなわち律法の教えによって、神の子らをキリストから引き離し、自分たちの母ハガルの子らとしようと努めている〔militant を不定詞 separare を伴う「努める」の意に取った。本文が崩れているらしい〕。

161

Alia enim non est causa, qua filii diaboli irrepant, ad explorandam libertatem nostram, et simulent se fratres, et in Paradiso nostro velut Dei filios ludere: quam de subacta libertate filiorum Dei glorientur, qui portabunt judicium, qualescumque illi fuerint, qui omnem sanctum persecuti sunt, qui prophetas occiderunt, qui semper Spiritui sancto restiterunt; inimici crucis Christi, negantes Christum in carne, dum ejus membra oderunt, corpus peccati, filii exterminii, ministerium facinoris, qui veniunt secundum operationem Satanae in omni virtute, signis et prodigiis, spiritualia nequitiae in coelestibus: quos Dominus Christus, quem in carne persequuntur, interficiet spiritu oris sui, et destruet manifestatione adventus sui.

PL 18, 33B

悪魔の子らが忍び込み、我々の自由を探り、兄弟を装い、我々の楽園で神の子らのように戯れるのには、神の子らの自由が屈服させられたことを誇るためのほかに、理由はない。彼らは、どのような者であれ、裁きを負う者たちである。すべての聖なる者を迫害し、預言者たちを殺し、常に聖なる霊に逆らった者たちであり、キリストの十字架の敵であり、肉においてキリストを否む者であって、それは彼の肢体を憎むことによる。罪の体、滅びの子ら、罪悪の奥義〔底本は ministerium(務め)。二テサロニケ2:7 の mysterium facinoris と読んだ。次節の ministeriis をミーニュの脚注が mysteriis とするのも、この読みを支える〕、サタンの働きに従って、あらゆる力と徴と不思議をもって来る者であり、天上にある悪の霊的なものである。この者たちを、彼らが肉において迫害している主キリストは、その口の霊で滅ぼし、その到来の顕現によって打ち壊す。

162

Tempus est enim, quod haec non ministeriis, sed aperte dicantur, imminente discessione, quod est revelatio hominis peccati, discedente Lot a Sodomis.

PL 18, 33C

実に今や、これらが奥義ではなく〔底本は ministeriis。ミーニュの脚注は mysteriis とし、それに従う〕、あからさまに語られるべき時である。離反が迫っており、それは罪の人の啓示であり、ロトがソドムから去るときである。

Caput IV

第IV章PL 18, 33D
1

De specie et genere loquimur, non secundum virtutem Rhetoricam humanae sapientiae, quam qui magis omnibus potuit, locutus non est, ne crucem Christi fecisset inanem, si auxilio atque ornamento sermonis, ut falsitas, indiguisset.

PL 18, 33D

種と類について我々は語る。人間の知恵の修辞の力に従ってではない。それを誰よりもよくなし得た者〔パウロ〕も、そのようには語らなかった。もし偽りのように言葉の助けと飾りを必要としたのなら、キリストの十字架を空しくしてしまっただろうからである。

2

Sed loquimur secundum mysteria coelestis sapientiae magisterio Spiritus sancti. Qui in quod veritatis pretium fidem constituerit mysterii, narravit in speciem genus abscondens, ut in veterem Hierusalem, totam, quae nunc est per orbem Ecclesiam assumeret, aut in unum membrum, totum corpus, ut in Salomone.

PL 18, 33D

我々はむしろ、聖なる霊の導きのもと、天の知恵の奥義に従って語る。この霊は、奥義の信仰を真理の代価として定めたうえで〔Qui in quod veritatis pretium … の係りは定かでない。そのように取った〕、類を種の中に隠して語った。たとえば、古いエルサレムにおいて、今は全世界にある教会の全体を取り込み、あるいは一つの肢体において全体の体を取り込む、ソロモンにおいてのように。

3

Sed hoc non minus occultum est, quam caetera, quae non solum specie verbi, sed etiam multiformi narratione occultantur.

PL 18, 34A

しかしこれは、ほかの隠されたことに劣らず隠れている。それらは言葉の種によってだけでなく、多様な語りによっても隠されているのである。

4

Quamobrem, Dei gratia in auxilium postulata; elaborandum nobis est, ut spiritus multiplicet ingressus legendi, eloquiumque subtile, quod ad impedimentum intellectus, speciei genus, aut generi speciem inserit: genus species ne sit, facile possit videri.

PL 18, 34A

それゆえ、神の恩寵に助けを請い求めたうえで、我々は努めねばならない。霊が読むための入口を増し、理解を妨げるために種に類を、類に種を差し挟む巧みな語り口が、類であるか種であるかを容易に見分けられるようにするためである〔genus species ne sit は genus speciesne sit(類か種か)と読んだ〕。

5

Dum enim speciem narrat, ita in genus transit, ut transitus non statim liquido appareat: sed talia transiens ponit verba, quae in utrumque conveniant, donec paulatim speciei modum excedat, et transitus dilucidet, cum, quae a specie coeperant, nonnisi in genus convenerint, et eodem modo genus relinquit, in speciem rediens.

PL 18, 34A

実に、〔霊は〕種を語るあいだに、移りがすぐにははっきり現れないように類へ移る。移りながら、双方に当てはまる言葉を置き、ついには徐々に種の限度を越え、種として始まったものが類にしか当てはまらなくなったとき、移りが明らかになる。そして同じやり方で類を離れ、種に戻る。

6

Aliquando autem a specie in genus non supradicto modo revertitur. Aliquando supradicto modo transit, et evidenter revertitur simili ordinis varietate: aut a specie in genus, aut a genere in speciem, finit narrationem.

PL 18, 34B

ときには、種から類へ、上に述べたやり方ではない仕方で戻る。ときには上に述べたやり方で移り、同じような順序の変化をもって明らかに戻る。種から類へ、あるいは類から種へと、語りを終えるのである。

7

Aliquando redit ex hoc in illud non semel: et omnis narratio nec speciem excedit, nec genus praeterit, in utrumque conveniens. Haec varietas translationis et ordinis exigit fidem, quae gratiam Dei quaerat.

PL 18, 34B

ときには、こちらからあちらへ一度ならず戻る。そして語り全体は、種を越えもせず類を過ぎもせず、双方に当てはまる。この移しと順序の変化は、神の恩寵を求める信仰を要する。

8

Sic Dominus per Ezechielem loquitur, et regibus eorum, qui ab Hierusalem capti et dispersi fuerant, gentium jungit adventum, et in terra, quam Patres nostri possederunt, exprimit mundum. Septem enim gentes Abrahae promissae, figura sunt omnium gentium.

PL 18, 34B

主はエゼキエルを通じてこのように語る。そして、エルサレムから捕らえられ散らされた者たちの王たちに〔底本は regibus(王たちに)。文意が通らず、4.27 の egressui(出立に)と同じく、帰還を言う語の誤りかもしれない〕諸国民の到来を結びつけ、我々の父祖たちが所有した地において世界を表す。実に、アブラハムに約された七つの国民は、すべての諸国民の象りである。

9

Factus est, inquit, ad me sermo Domini, dicens: Fili hominis, domus Israel habitaverunt in terra, et polluerunt illam in via sua, et in idolis suis et peccatis: secundum immunditiam menstruatae facta est via eorum ante faciem meam.

PL 18, 34B

「主の言葉が私に臨んで言った」と彼は言う。「人の子よ、イスラエルの家はその地に住み、自分たちの道と偶像と罪によって地を汚した。彼らの道は、月経の汚れのように私の顔の前にあった」。

10

Et effudi iram meam super eos, et dispersi illos inter nationes, quas ingressi sunt, et polluerunt illic nomen meum sanctum: dum dicunt ipsi, populus Domini hi, et de terra tua egressi sunt: et peperci illis, propter nomen tuum sanctum, quod polluerunt domus Israel in nationibus, in quas ingressi sunt illic.

PL 18, 34C

「私は怒りを彼らの上に注ぎ、彼らが入っていった諸民族の中に彼らを散らした。彼らはそこで私の聖なる名を汚した。『これらは主の民であり、汝の地から出てきた者たちだ』と彼ら自らが言うあいだに。しかし私は、汝の聖なる名のゆえに〔底本は tuum(汝の)。神が自らの名を言う所なので「私の」とあるべきだが、刷りのまま訳した〕彼らを惜しんだ。イスラエルの家は、入っていったそこの諸民族の中でその名を汚したのである」。

11

Propter hoc, dic domui Israel: Haec dicit Dominus: Non vobis ego facio, domus Israel: sed propter nomen sanctum quod polluistis in nationibus, in medio quarum ingressi estis.

PL 18, 34C

「このゆえに、イスラエルの家に言え。主はこう言う。イスラエルの家よ、私が行うのは汝らのためではない。汝らが入っていった諸民族の中で汚した聖なる名のためである」。

12

Illic incipit jungere genus: Et sanctificabo nomen meum, sanctum illud magnum, quod pollutum est inter nationes, quod polluistis in medio earum, et scient gentes, quoniam ego sum Dominus, qui sanctificabor in vobis ante oculos eorum, et accipiam vos de gentibus, et congregabo vos ex omnibus terris, et inducam vos in terram vestram.

PL 18, 34C

彼はここで類を結びつけ始める。「私は、諸民族の中で汚された、また汝らが彼らの中で汚した私の名、あの大いなる聖なる名を聖とする。そのとき諸国民は、私が主であると知る。私は汝らにおいて、彼らの目の前で聖とされる。そして私は汝らを諸国民の中から取り、すべての地から集め、汝らの地に導き入れる」。

13

Aperte excedit speciem: Et aspergam vos aqua munda, et mundabimini ab omnibus simulacris vestris, et mundabo vos, et dabo vobis cor novum, et spiritum novum dabo in vos, et auferam cor lapideum de carne vestra: et dabo vobis carneum, et spiritum meum dabo in vos, et faciam, ut in justitiis meis ambuletis, et judicia mea custodiatis, et operemini.

PL 18, 34D

彼は明らかに種を越える。「私は清い水を汝らに振りかけ、汝らはすべての偶像から清められる。私は汝らを清め、汝らに新しい心を与え、新しい霊を汝らの内に与える。汝らの肉から石の心を取り去り、肉の心を汝らに与える。私の霊を汝らの内に与え、汝らが私の正義のうちを歩み、私の裁きを守り、そして行うようにする」。

14

Et habitabitis in terra quam dedi patribus vestris. Et eritis mihi in populum, et ego ero vobis in Deum, et mundabo vos ex omnibus immunditiis vestris (Ezech. XXXVI, 17, 28) .

PL 18, 34D

「汝らは、私が汝らの父祖たちに与えた地に住む。汝らは私の民となり、私は汝らの神となる。私は汝らをすべての汚れから清める」(エゼキエル36:17, 28)。

15

Attingit speciem, non tamen relinquens genus: Et vocabo triticum, et multiplicabo illud: et non dabo in vos famem, et multiplicabo fructum ligni, et quae nascuntur in agro: ut non accipiatis ultra opprobrium famis, in nationibus, et reminiscemini vias vestras pessimas, cogitationes vestras non bonas, et non odietis eas ante faciem eorum in iniquitatibus vestris, et in abominationibus eorum.

PL 18, 35A

彼は種に触れるが、しかし類を離れはしない。「私は小麦を呼び、それを増やす。私は汝らの上に飢えを与えない。私は木の実と野に生じるものを増やす。それは汝らが諸民族の間で、もはや飢えの辱めを受けないためである。汝らは自分たちの最悪の道、善くない考えを思い出し、自分たちの不法と彼らの忌むべき行いのゆえに、彼らの面前でそれらを憎まない〔non odietis eas … は文意が定かでない。刷りのまま訳した〕」。

16

Non propter vos, ego facio, dicit Dominus. Notum est vobis, confundimini et revertimini de viis vestris, domus Israel.

PL 18, 35A

「私が行うのは汝らのためではない、と主は言う。汝らに知らせておく。イスラエルの家よ、恥じ入って、汝らの道から立ち返れ」。

17

Haec dicit Adonai Dominus: In die, qua mundabo vos ab omnibus iniquitatibus vestris, et inebriari faciam civitates, in figura terrae Judae, quae bellis vastata fuerat, coletur, propter quod fuit exterminata sub oculis omnis praetereuntis.

PL 18, 35A

「アドナイなる主はこう言う。私が汝らをすべての不法から清める日に、都市を酔わせる〔底本は inebriari。「住まわせる」の誤りか〕」。ユダの地の象りにおいて、戦に荒らされていた〔地〕は耕される、それは、通りがかる誰の目にも荒れ果てていたからである〔この一句は、引用に著者の語りが混じっているらしい。そのように取った〕。

18

Et dicent, Terra illa, quae fuerat exterminata, facta est sicut hortus deliciarum, et civitates desertae et exterminatae et demolitae, munitae consederunt. Et scient gentes, quaecumque derelictae fuerint in circuitu vestro, quoniam ego sum Dominus.

PL 18, 35B

「人々は言うだろう。荒らされていたあの地は、楽しみの園のようになった。荒れ果て、荒らされ、壊された都市は、堅固にされて人が住んでいる。汝らの周りに残された諸国民はみな、私が主であると知る」。

19

Aedificavi demolitas, et plantavi exterminatas: quia ego Dominus locutus sum et feci (Ibid. 29, 38) .

PL 18, 35B

「壊されたものを私は建て直し、荒らされたものに私は植えた。主である私が語り、そして行ったからである」(エゼキエル36:29, 38)。

20

Apostolus quoque ingressu Jacob promissum esse introitum gentium, sic interpretatur dicens, Donec plenitudo gentium intret, et sic omnis Israel salvabitur, sicut scriptum est: Veniet a Sion, qui liberet et auferat impietates ab Jacob (Rom. XI, 25, 26) .

PL 18, 35B

使徒もまた、ヤコブの入場には諸国民の入場が約束されていたと、このように解釈している。「異邦人〔gentes。ここはイスラエルと対になるので異邦人と訳す〕の充満が入るまでである。そしてこのようにすべてのイスラエルが救われる。書かれているとおりである。『救う者がシオンから来て、ヤコブから不敬虔を取り除く』」(ローマ11:25, 26)。

21

Et eodem genere locutionis redit in speciem, dicens: Secundum Evangelium quidem inimici propter vos.

PL 18, 35B

そして同じ語り方で種に戻り、こう言う。「福音によれば、確かに汝らのゆえに敵である」。

22

Item in Ezechiele incipit ab specie, quae conveniat et in genus, et finit in solo genere, ostendens, terram patrum mundi esse possessionem: Haec dicit Dominus: Ecce ego accipiam omnem domum Israel de medio gentium, in quas ingressi sunt illic, et congregabo eos ab omnibus qui sunt in circuitu eorum, et inducam eos in terram Israel, et princeps unus erit eorum.

PL 18, 35B

同じくエゼキエルにおいて、類にも当てはまる種から始め、類だけで終える。父祖たちの地が世界の所有であることを示しつつ。「主はこう言う。見よ、私はイスラエルの家をことごとく、彼らが入っていったそこの諸国民の中から取り、彼らの周囲にいるすべての者たちから彼らを集め、イスラエルの地に導き入れる。彼らの君は一人となる」。

23

Et non erunt ultra in duas gentes, nec dividentur ultra in duo regna: ne contaminentur adhuc in simulacris suis.

PL 18, 35C

「彼らはもはや二つの国民にはならず、もはや二つの王国に分かれない。それは、彼らがなおも自分たちの偶像によって汚されないためである」。

24

Et liberabo eos ab omnibus iniquitatibus eorum, quibus peccaverunt in eis, et emundabo eos, et erunt mihi in populum, et ego Dominus ero illis in Deum (Ezech. XXXVII, 21, 23) .

PL 18, 35C

「私は彼らを、彼らがそこで罪を犯したすべての不法から解放し、彼らを清める。彼らは私の民となり、主である私は彼らの神となる」(エゼキエル37:21, 23)。

25

Aperte transit in genus: Et servus meus David princeps in medio eorum erit, Pastor unus omnium, qui in praeceptis meis ambulabunt, et judicia mea custodient, et facient ea, et inhabitabunt in terra sua, quam ego dedi servo meo Jacob, ubi habitaverunt patres eorum, et habitabunt in ea ipsi, et David servus meus princeps eorum in saecula, et disponam illis testamentum pacis, et testamentum aeternum erit cum illis.

PL 18, 35C

彼は明らかに類へ移る。「私の僕ダビデが彼らの中で君となり、すべての者の唯一の牧者となる。彼らは私の掟のうちを歩み、私の裁きを守り、それを行う。彼らは、私が私の僕ヤコブに与えた地、彼らの父祖たちが住んだ地に住み、彼ら自身がそこに住む。私の僕ダビデは永遠に彼らの君である。私は彼らに平和の契約を定め、永遠の契約が彼らと結ばれる」。

26

Et ponam sancta mea in medio eorum in saecula, et erit habitatio mea in illis, et ero illis Deus: et ipsi erunt mihi populus. Et scient gentes, quia ego sum Dominus qui sanctifico eos, dum sunt sancta in medio eorum, dicit Dominus (Ibid., 24, 28) .

PL 18, 35D

「私は私の聖所を彼らの中に永遠に置く。私の住まいは彼らの内にあり、私は彼らの神となり、彼ら自身は私の民となる。諸国民は、私が主であり、彼らを聖とする者であると知る。私の聖所が彼らの中にあるあいだ、と主は言う」(エゼキエル37:24, 28)。

27

Item illic egressui dispersionis Israel, gentium inserit adventum. Eremum figuram fuisse populi deserti, in quo Ecclesia nunc esse, manifestatur: et quod iidem mali quamvis una cum populo Dei ex gentibus revocentur in terram Israel, tamen in terra non sint.

PL 18, 35D

同じくそこで彼は、イスラエルの離散の出立に、諸国民の到来を差し挟む。荒れ野が、今や教会のいる民の荒れ野〔populi deserti。4.29 に引かれる「諸民族の荒れ野」を言うと取った〕の象りであったことが明らかにされる。そして、同じ悪しき者たちが、神の民とともに諸国民の中から呼び戻されてイスラエルの地に入るとはいえ、それでもその地にはいない、ということも〔明らかにされる〕。

28

Vivo ego, dicit Dominus, si respondero vobis, et si ascenderit in cor vestrum hoc, et non erit, quemadmodum dicitis vos. Erimus sicut gentes, et sicut tribus terrae, ut serviamus lignis et lapidibus.

PL 18, 36A

「私は生きている、と主は言う。私が汝らに答えることは決してない〔si respondero は誓いの言い回しで、否定の意に取った〕。汝らの心に上ったこのことは実現しない。汝らが『我々は諸国民のように、地の諸部族のようになり、木や石に仕えよう』と言うようには」。

29

Vivo ego, dicit Dominus, nisi in manu forti et brachio excelso, et in ira effusa regnabo super vos, et educam vos de populis et recipiam vos de regionibus, in quibus dispersi estis in manu forti et brachio excelso, et ira effusa, et adducam vos in desertum populorum, et disputabo ad vos facie ad faciem: quemadmodum disputavi ad patres vestros in deserto terrae Aegypti, sic judicabo vos, dicit Dominus, et redigam vos sub virga mea, et inducam vos in numero, et eligam impios de vobis et desertores: quoniam ex transmigratione eorum educam eos, et in terram Israel non intrabunt, et cognoscetis, quia ego sum Dominus (Ezech. XX, 31, 38) .

PL 18, 36A

「私は生きている、と主は言う。確かに、強い手と高く上げた腕と注がれた怒りをもって、私は汝らの上に王として治める。私は汝らを諸民族の中から導き出し、汝らが散らされた諸地方から、強い手と高く上げた腕と注がれた怒りをもって受け入れ、汝らを諸民族の荒れ野に連れて行き、そこで汝らと顔と顔を合わせて論じる。私がエジプトの地の荒れ野で汝らの父祖たちと論じたように、そのように汝らを裁く、と主は言う。私は汝らを私の杖の下に置き、数に入れて導き入れ、汝らの中から不敬虔な者と背き去る者を選び出す。彼らをその移住の地から導き出すが、彼らはイスラエルの地には入らない。汝らは、私が主であることを知る」(エゼキエル20:31, 38)。

30

Item illi captivitati montium Israel promittit Deus ubertatem, et multiplicationem populorum usque in finem: Quoniam, inquit, dederunt terram tuam sibi in possessionem cum jucunditate inhonorantes animas, atque exterminaverunt in vastationem: propterea, propheta super terram Israel, et dic montibus et collibus, et rivis et nemoribus: Haec dicit Dominus: Ecce ego in zelo meo, et in ira mea locutus sum, propter quod opprobrium gentium portatis.

PL 18, 36B

同じくそのイスラエルの山々の捕囚について、神は豊かさと、終わりに至るまでの民の増加を約束する。「なぜなら」と彼は言う、「彼らは汝の地を、喜びのうちに魂を辱めつつ自分たちの所有として与え、荒廃に至るまで荒らしたからである。それゆえ、イスラエルの地について預言し、山々と丘、谷川と森に言え。主はこう言う。見よ、私は熱情と怒りをもって語った、汝らが諸国民の辱めを負っているからである」。

31

Ecce ego levabo manum meam super nationes, quae sunt in circuitu vestro. Hi injuriam suam accipient: vestri autem montes, Israel, uvam et fructum vestrum manducabit populus meus, qui appropinquat venire.

PL 18, 36B

「見よ、私は汝らの周囲にいる諸民族の上に手を挙げる。彼らは自らの辱めを受ける。しかしイスラエルよ、汝らの山々については、汝らのブドウと実を、近づき来る私の民が食べる」。

32

Quia ecce ego super vos, et colemini, et seminabimini: et multiplicabo super vos totam domum Israel usque in finem, et habitabuntur civitates, et quae desolatae erant, aedificabuntur (Ezech. XXXVI, 5, 10) .

PL 18, 36C

「見よ、私は汝らに向かう。汝らは耕され、種を蒔かれる。私は汝らの上に、イスラエルの家全体を終わりまで増やし、都市は住まわれ、荒れ果てていたものは建て直される」(エゼキエル36:5, 10)。

33

Item illic velut in novissima resurrectione, prima significatur: Locutus est, inquit, ad me, dicens: Fili hominis, ossa haec, omnis domus Israel est. Ipsi dicunt: Arida facta sunt ossa nostra, interiit spes nostra, exspiravimus.

PL 18, 36C

同じくそこで、あたかも最後の復活において〔語るかのように〕、最初の〔復活〕が示される。「彼は私に語って言った」と彼は言う、「人の子よ、これらの骨はイスラエルの家全体である。彼らは言う。『我々の骨は枯れた。我々の望みは滅びた。我々は息絶えた』」。

34

Propterea propheta et dic; Haec dicit Dominus: Ecce ego aperiam monumenta vestra, et educam vos de monumentis vestris, et inducam vos in terram Israel, et scietis, quia ego Dominus, cum aperiam sepulcra vestra, et educam de monumentis populum meum, et dabo spiritum meum in vos, et vivetis: et ponam vos super terram vestram, et scietis quia ego sum Dominus (Ezech. XXXVII, 11, 14) .

PL 18, 36C

「それゆえ預言して言え。主はこう言う。見よ、私は汝らの墓を開き、汝らを墓から導き出し、イスラエルの地に導き入れる。私が汝らの墓穴を開き、私の民を墓から導き出すとき、汝らは私が主であると知る。私は私の霊を汝らの内に与え、汝らは生きる。私は汝らを汝らの地に置き、汝らは私が主であると知る」(エゼキエル37:11, 14)。

35

Numquid perspicue, cum resurrexerimus, tunc sciemus Dominum, et non nunc, cum per baptismum resurgimus? Aut mortui poterunt dicere: Arida facta sunt ossa nostra (Ibid., 11) , ut merito mortuis id promissum esse credamus?

PL 18, 36D

我々が復活したそのときに主を知り、洗礼によって復活する今には知らない、というのが明白だろうか。それとも、死者が「我々の骨は枯れた」(エゼキエル37:11)と言い得るのだろうか。それで我々が、これは死者たちに約束されたものだと信じるのは当然だというのか。

36

Quid enim est sacramenti, ne in ambiguum veniret, aperuit Deus. Nam de novissima carnis resurrectione, neminem Christianum credimus dubitare.

PL 18, 36D

実に、何が秘義であるかを、曖昧さに陥ることのないように、神は明らかにした。最後の肉の復活については、どのキリスト教徒も疑わないと我々は信じるからである。

37

Et Dominus secundum Joannem has resurrectiones manifestat, dicens: Amen dico vobis: quia, qui verbum meum audit, et credit ei, qui misit me, habet vitam aeternam, et in judicium non veniet, sed transiet a morte ad vitam.

PL 18, 36D

そして主は、ヨハネ〔の福音書〕によれば、これらの復活を明らかにして言う。「アーメン、汝らに言う。私の言葉を聞き、私を遣わした者を信じる者は、永遠の生命を持ち、裁きに至らず、死から生命へと移る」。

38

Amen dico vobis, quoniam venit hora et nunc est, quando mortui audient vocem filii Dei, et qui audierint, vivent. Sicut enim habet Pater vitam in se: sic dedit Filio vitam habere in semetipso.

PL 18, 37A

「アーメン、汝らに言う。時が来る、今がその時である。そのとき死者は神の子の声を聞き、聞いた者は生きる。父が自分の内に生命を持つように、そのように子にも、自分の内に生命を持つことを与えたからである」。

39

Et potestatem dedit ei et judicium facere: quia filius hominis est (Joan. V, 24, 27) . Jungit novissimam resurrectionem: Nolite mirari hoc: quia venit hora, in qua omnes, qui in monumentis sunt, audient vocem Filii Dei, et exient qui bona fecerunt, in resurrectionem vitae: qui autem mala fecerunt, in resurrectionem judicii (Ibid., 28, 29) .

PL 18, 37A

「また、裁きを行う権能も彼に与えた。彼が人の子だからである」(ヨハネ5:24, 27)。彼は最後の復活を結びつける。「これを驚くな。時が来る。そのとき墓の中にいる者はみな神の子の声を聞き、善を行った者は生命の復活へ、悪を行った者は裁きの復活へと出てくる」(ヨハネ5:28, 29)。

40

Primo dixit, mortui qui audierint, vivent. Secundo, omnes, qui in monumentis sunt, exient.

PL 18, 37A

彼は第一に、「聞いた死者は生きる」と言った。第二に、「墓の中にいる者はみな出てくる」と言った。

41

Item quod in uno homine totum corpus significetur, in Regum libro promittit Deus David, de Salomone dicens: Suscitabo regnum ejus: ipse aedificabit mihi domum (II Reg. VII, 15) .

PL 18, 37A

同じく、一人の人において全体の体が表されることを、神は王たちの書において、ダビデにソロモンについて言って約束する。「私は彼の王国を起こす。彼自身が私のために家を建てる」(サムエル記下7:15)〔引かれた句はサムエル記下7:12–13に当たる〕。

42

Conveniunt ista: sed excedit speciem, dicens: Et dirigam thronum ejus usque in aeternum. Item in utrumque: Ego ero ei in patrem, et ipse erit mihi in filium.

PL 18, 37B

これらは〔ソロモンに〕当てはまる。しかし彼は種を越えて、こう言う。「私は彼の王座を永遠に至るまで堅くする」。同じく、双方に当てはまるものとして、「私は彼の父となり、彼は私の子となる」。

43

Et si venerit injustitia ejus, arguam eum in virga hominum, et in artibus filiorum hominum; misericordiam autem meam non auferam ab eo, sicut abstuli, a quibus abstuli a conspectu meo, et fidelis fiet domus ejus.

PL 18, 37B

「もし彼の不義が来るなら、私は人の杖と人の子らの技〔artibus は plagis(打撃)の誤りか〕で彼を戒める。しかし私の慈しみを、私が自分の前から取り去った者たちから取り去ったようには、彼から取り去らない。彼の家は信実となる」。

44

Iterum excedit speciem: et regnum ejus in aeternum in conspectu meo, et fidelis fiet domus ejus. Iterum excedit speciem: et regnum ejus in aeternum in conspectu meo, et thronus ejus erit confirmatus usque in aeternum (Ibid., 13, 16) .

PL 18, 37B

またも種を越える。「彼の王国は私の前に永遠であり、彼の家は信実となる」。またも種を越える〔底本は同じ句を繰り返して刷っている〕。「彼の王国は私の前に永遠であり、彼の王座は永遠に至るまで堅くされる」(サムエル記下7:13, 16)。

45

Quod autem videtur in excessus specie thronum Christi promittere in aeternum, thronum filii hominis promittit, et ita Corpus Christi, id est, Ecclesiae.

PL 18, 37C

ところで、越えた種のうちにキリストの王座を永遠に約束しているように見えるものは、人の子の王座を約束しており、したがってキリストの体、すなわち教会のことである。

46

Non enim propter David promisit Deus regnaturum Christum: cui ante constitutionem mundi promisit hanc claritatem. Et per Isaiam sic dicit Deus Christo: Magnum tibi erit istud: ut voceris puer meus, et statuas tribus Jacob, et Israel dispersionem convertas.

PL 18, 37C

実に神は、ダビデのゆえにキリストが王として治めると約束したのではない。世界の設立の前に、神はキリストにこの栄光を約束したのである。また神はイザヤを通じて、キリストにこう言う。「汝にとってこれは大いなることとなる。汝が私の僕〔puer〕と呼ばれ、ヤコブの諸部族を立て、イスラエルの離散を立ち返らせることは」。

47

Ecce posui te in testamentum generis, in lumen gentium, ut sis in salutem usque in novissimum terrae (Isa. XLIX, 6) .

PL 18, 37C

「見よ、私は汝を、種族の契約として、諸国民の光として置いた。汝が地の果てに至るまで救いとなるために」(イザヤ49:6)。

48

Quid majus Filio Dei vocari puer meus, et Israel dispersionem convertere, aut per cum factum esse ipsum Israel et coelum et terram, et quae in eis sunt visibilia et invisibilia? Sed ei dixit magnum esse, qui Filio Dei mixtus est ex semine David.

PL 18, 37C

神の子にとって、「私の僕」と呼ばれ、イスラエルの離散を立ち返らせることと、彼によってイスラエル自身も、天も地も、そこにある見えるものも見えないものも造られたこととでは、どちらが大きいか〔底本は per cum。per eum と読む〕。しかし神は、ダビデの子孫から出て神の子と一つにされた者に対して、それを大いなることと言ったのである。

49

Omnis enim promissio Abrahae et David, ipsa est, ut semen eorum misereretur ei, cujus sunt omnia, et esset cohaeres in aeternum: non propter eos regnaret Christus, qui est omnium rex a Patre constitutus.

PL 18, 37D

実に、アブラハムとダビデへの約束はすべて、その子孫が、万物がその者のものである者と混ぜ合わされ〔底本は misereretur(憐れむ)。前節の mixtus est に合わせ、misceretur と読んだ〕、永遠に共同の相続人となることである。万人の王として父によって定められたキリストが王として治めるのは、彼らのゆえにではない。

50

Quid dicimus de Salomone? cum Deo est, an post idololatriam reprobatus est? Si cum Deo dixerimus: impunitatem spondebimus idolorum cultoribus. Non enim dicit Scriptura, poenitentiam egisse Salomonem, aut recepisse sapientiam.

PL 18, 37D

ソロモンについて我々は何と言うか。彼は神とともにいるのか、それとも偶像崇拝ののち見捨てられたのか。神とともにいると言うなら、偶像の崇拝者に罰を免れることを請け合うことになる。実に聖書は、ソロモンが悔い改めを行ったとも、知恵を取り戻したとも言っていない。

51

Si autem reprobatum dixerimus: occurrit vox Dei, quae dicit, nec terrae quidem regnum auferre Salomoni propter David, sicut scriptum est in libro Regum: Disrumpens disrumpam regnum tuum de manu tua: et dabo illud servo tuo.

PL 18, 37D

だが見捨てられたと言うなら、神の声が立ちはだかる。それは、ダビデのゆえに、ソロモンから地上の王国さえ取り去らないと言うのである。列王記に書かれているとおりである。「私は汝の王国を、引き裂きつつ汝の手から引き裂く。それを汝の僕に与える」。

52

Verum, in diebus tuis non faciam haec, propter David patrem tuum. De manu filii tui accipiam illud. Verum omne regnum non accipiam, sceptrum unum dabo filio tuo: propter David servum meum, et propter Hierusalem civitatem, quam elegi, (III Reg. XI, 11, 14) .

PL 18, 38A

「ただし、汝の日々にはこれを行わない。汝の父ダビデのゆえに。汝の子の手からそれを取る。ただし王国をすべては取らない。私の僕ダビデのゆえに、また私が選んだ都エルサレムのゆえに、一つの笏を汝の子に与える」(列王記三11:11, 14)。

53

Quid enim prodest David, si propter eum filius ejus regnum terrae consequeretur, coeleste perditurus?

PL 18, 38A

実に、もし彼のゆえにその子が地の王国を得て、天の〔王国〕を失うことになるなら、ダビデに何の益があろうか。

54

Quo manifestum est, cum Deo esse Salomonem: cui regnum quidem terrae ablatum non est propter David, quod et dixerat: Arguam in virga hominum peccata ejus: misericordiam autem meam non auferam ab eo (II Reg. VII, 14) .

PL 18, 38A

これによって、ソロモンが神とともにいることは明らかである。ダビデのゆえに、地の王国が彼から取り去られなかったのは確かであり、神はこうも言っていた。「私は人の杖で彼の罪を戒める。しかし私の慈しみを彼から取り去らない」(サムエル記下7:14)。

55

Quod si neque reprobatus est, neque idolorum cultores regnum Dei possident: manifestuum est, figuram fuisse Ecclesiae bipartitae, Salomonem, cujus latitudo cordis et sapientia, sicut arena maris, et idololatria horribilis.

PL 18, 38A

もし彼が見捨てられもせず、偶像の崇拝者が神の国を所有することもないとすれば、ソロモンは二つに分かれた教会の象りであったことは明らかである〔底本は manifestuum。manifestum と読む〕。その心の広さと知恵は海の砂のようであり、偶像崇拝は恐ろしいものであった。

56

Disrumpens, inquit, disrumpam regnum tuum de manu tua: verum in diebus tuis non faciam. De manu filii tui accipiam illud. Jugis operationis est, disrumpens disrumpam: sicut benedicens benedicam, et multiplicans multiplicabo semen tuum.

PL 18, 38B

「引き裂きつつ私は汝の王国を汝の手から引き裂く」と彼は言う、「ただし汝の日々には行わない。汝の子の手からそれを取る」。「引き裂きつつ引き裂く」は継続する働きである。それは「祝福しつつ祝福し、増やしつつ汝の子孫を増やす」と同じである。

57

Ostendit enim semper futurum Salomonem in filio, id est, in posteris: cujus posthumis Salomonis temporibus non aufert Deus regnum, secundum promissa Patrum: sed corrigit illud usque in aeternum, ut auferat jugiter secundum idololatriam Salomonis, in suo peccato perseverantis.

PL 18, 38B

実に〔神は〕、ソロモンがつねに子において、すなわち子孫において〔続いて〕あることを示している。ソロモンの死後の時代に、神は、父祖たちへの約束に従って、その〔子孫〕から王国を取り上げない。むしろ永遠に至るまでそれを正す。それは、自分の罪に留まるソロモンの偶像崇拝に応じて、絶えず取り上げるためである〔本文が崩れているらしく、このように解した〕。

58

Alias, quomodo de manu Salomonis disrumpens disrumpit aut non disrumpit, si non nunc est Salomon in filiis bonus aut malus? Quod autem dicit: Verum, non omne regnum accipio: in speciem redit, incipiens aliam figuram in filio Salomonis et servo.

PL 18, 38B

さもなければ、引き裂きつつ引き裂く者が、ソロモンの手から引き裂く、あるいは引き裂かないとは、どうしてなのか。今やソロモンが子らにおいて善い者あるいは悪い者であるのでないならば。「ただし、王国をすべては取らない」と言うところで、彼は種に戻り、ソロモンの子と僕において別の象りを始める。

59

In Jesu Nave quoque sic dicit Dominus, manifestans in uno homine futurum corpus ostendit: sed hoc loco malum tantummodo.

PL 18, 38C

ヨシュア記〔Jesu Nave〕においても主はこのように言い、一人の人において将来の体を明らかにして示している。ただしこの箇所では悪い〔体〕だけである。

60

Peccavit, inquit, populus et transgressus testamentum, quod disposui ad illos, furati sunt de anathemate, miserunt in vasa sua (Jos. VIII, 11) : cum solus Achar de tribu Juda id fecisset.

PL 18, 38C

「民は罪を犯し」と彼は言う、「私が彼らに定めた契約を破った。彼らは聖絶すべき物〔anathema〕から盗み、自分たちの器に入れた」(ヨシュア記8:11)〔引かれた句はヨシュア記7:11に当たる〕。実際にそれを行ったのはユダ族のアカンただ一人であったのに。

61

Quod corpus semper futurum intelligens Jesus, sic ait, cum eum occideret: Exterminet te Deus sicut et hodie (Ibid., 25) .

PL 18, 38C

ヨシュアは、この体がつねに将来あることを悟り、彼を殺すとき、こう言った。「神が今日と同じく汝を滅ぼすように」(ヨシュア記8:25)〔引かれた句はヨシュア記7:25に当たる〕。

62

Illud autem multo magis necessarium est scire: omnes omnino civitates Israel et gentium, vel provincias quas Scriptura alloquitur, aut in quibus aliquid gestum refert figuram esse Ecclesiae. Aliquas quidem partis malae tantum, aliquas bonae, aliquas vero utriusque.

PL 18, 38C

ところで、次のことを知るのははるかに必要である。イスラエルと諸国民のすべての都市、あるいは聖書が語りかける諸地方、またその中に何かが行われたと語る所は、すべて教会の象りである。ある都市は悪い部分だけの、ある都市は善い部分の、またある都市は双方の〔象り〕である。

63

Et si sint aliqua, quae etiam in gentes, quae foris sunt videantur convenire: in parte tamen, quae intus est, convenitur omne corpus adversum, sicut in Israel captivo, promittitur gentibus ad Deum reditus.

PL 18, 38D

そして、外にいる諸国民にも当てはまるように見えるものがあるとしても、それでも内にある部分において、敵対する体の全体が呼びかけられている〔omne corpus adversum の係りは定かでない。そのように取った〕。たとえば捕囚のイスラエルにおいて、諸国民に神への帰還が約束されるように。

64

Impossibile est enim legem loqui ei, qui in lege non est: de eo loqui, ad ipsum tamen non: et sive alicubi sine ista occasione non in Israel specialiter alienigenas alloquitur, intus omnimodo credendi sunt: quoniam, etsi eveniebat specialiter quod prophetatum est, Ecclesia tamen est.

PL 18, 38D

実に、律法のうちにいない者に律法が語ることは不可能である。〔律法は〕その者について語ることはあっても、その者自身に向けては語らない。もしどこかで、この機会なしに、イスラエルに特別にではなく外国人に語りかけるなら、その者たちは何としても内にいる者と信じなければならない。預言されたことが特別に起こったとしても、それでも教会なのだからである〔本文が崩れているらしく、このように解した〕。

65

Proprietas denique non omnibus speciebus convenit. Nam et Damascus et Tyrus et Soor et aliae multae usque nunc exstant, quas Deus penitus tolli, nec restaurari dixerat.

PL 18, 38D

実に、固有の性質はすべての種に当てはまるわけではない。ダマスコもティルスもソル〔Soor。4.103 ではティルスを指す名だが、ここではティルスと並べて挙げられている〕も、ほかの多くも今に至るまで存続しているが、神はそれらを徹底的に取り除き、再建されないと言っていたのである。

66

In alienigenis autem civitatibus Ecclesiam conveniri apertum est in Ezechiele, cui cum Dominus diceret, praedicere interitum in Theman, quae est Esau, et in Dagon, quod est idolum allophylorum, intellexit parabolam esse adversum Hierusalem et templum.

PL 18, 39A

外国の都市に教会が呼びかけられていることは、エゼキエルにおいて明らかである。主は彼に、エサウの〔都〕であるテマンと、異民族〔allophyli。ギリシア語〕の偶像であるダゴンについて、滅びを告げよと言ったが、彼はそれがエルサレムと神殿に対する譬えであると悟った。

67

Factus est, inquit, sermo Domini ad me, dicens: Fili hominis, confirma faciem tuam super Theman, respice in Dagon, propheta in silvam summam Nages: Audi verbum Domini.

PL 18, 39A

「主の言葉が私に臨んで言った」と彼は言う、「人の子よ、汝の顔をテマンに向けて堅くし、ダゴンを見よ。ナゲスの最も高い森〔Nages は南の地(ネゲブ)の名を写したものらしい〕に向かって預言せよ。主の言葉を聞け」。

68

Haec dicit Dominus: Ecce, ego incendam in te ignem, et comedet in te omne lignum viride, et omne lignum aridum.

PL 18, 39A

「主はこう言う。見よ、私は汝の中に火を燃やす。それは汝の中のすべての緑の木とすべての枯れた木を食い尽くす」。

69

Non exstinguetur flamma incensa et cumburetur in ea omnis facies a subsolano usque ad aquilonem, ut cognoscat omnis caro, quia ego Dominus succendi illud, non exstinguetur ultra. Et dixi, non, Domine.

PL 18, 39A

「燃え上がった炎は消えず、すべての顔が日の昇る方から北に至るまで、その中で焼かれる。すべての肉なる者は、主である私がそれに火を点けたと知る。それはもはや消えない。そして私は言った。『いいえ、主よ』と」。

70

Ipsi dicunt ad me: Nonne parabola est haec, quae dicitur (Ezech. XX, 45, 49) ? Et factus est, inquit, sermo Domini ad me, dicens: Propterea, fili hominis, propheta et confirma faciem tuam ad Hierusalem, respiciens sancta eorum: et prophetabis super terram Israel.

PL 18, 39B

「彼らは私に言う。『これは、語られている譬えではないか』」(エゼキエル20:45, 49)。「主の言葉が私に臨んで言った」と彼は言う、「それゆえ、人の子よ、預言し、汝の顔をエルサレムに向けて堅くし、彼らの聖所を見て、イスラエルの地について預言せよ」。

71

Haec dicit Dominus: Ecce ego educam gladium meum de vagina sua: et disperdam de te inimicum et injustum.

PL 18, 39B

「主はこう言う。見よ、私は私の剣をその鞘から抜き出し、汝の中から敵と不義の者を滅ぼす」。

72

Sic exiet gladius meus de vagina sua super omnem carnem a subsolano usque ad aquilonem, et sciet omnis caro, quia ego sum Dominus, qui emisi gladium meum de vagina sua, non egredietur ultra.

PL 18, 39B

「こうして私の剣はその鞘から出て、日の昇る方から北に至るまで、すべての肉なる者の上に及ぶ。すべての肉なる者は、主である私が私の剣をその鞘から抜いたと知る。それはもはや出ることはない」。

73

Confirma, inquit, faciem tuam, super Theman, et respice in Dagon (Ezech. XXI, 1, 5) . Et interpretatus est dicens: Confirma faciem tuam ad Hierusalem, et respice in sancta eorum. Et ostendit in omnem Hierusalem, dicens: Disperdam de te inimicum et injustum.

PL 18, 39B

「汝の顔をテマンに向けて堅くし、ダゴンを見よ」と彼は言う(エゼキエル21:1, 5)。そして彼は解釈して言った。「汝の顔をエルサレムに向けて堅くし、彼らの聖所を見よ」。そして彼はエルサレム全体に向けて示して言った。「私は汝の中から敵と不義の者を滅ぼす」。

74

Ita futurum generaliter ait: Sic exiet gladius meus super omnem carnem a subsolano usque ad aquilonem.

PL 18, 39C

このように、それが全般的に起こることを彼は言う。「こうして私の剣は、日の昇る方から北に至るまで、すべての肉なる者の上に出る」。

75

Ostendit in Hierusalem esse Theman, quam illic Deus interficit, et Dagon, et omnia exsecrabilia gentium operante filio David Salomone in filiis suis, quo etiam evidenter dejecta templa Dei et demolita, atque spiritualiter exusta, projecit in torrentem, id est, saeculum, qui nascitur filius David Josias, ut disrumpatur altare in Bethel, sicut scriptum est: Altare, altare, haec dicit Dominus, Ecce filius nascetur de domo David: Josias nomen illi (III Reg. XIII, 2) .

PL 18, 39C

彼は、テマンがエルサレムの内にあることを示している。神はそこでそれを殺す。またダゴンと、諸国民のあらゆる忌むべきものも〔エルサレムの内にある〕。ダビデの子ソロモンがその子らにおいてそれを行ったのである。それゆえまた、ダビデの子として生まれるヨシヤは、神の神殿を明らかに倒し壊し、霊的に焼いて、谷川、すなわち世へと投げ捨てた〔quo … projecit の係りは定かでない。quo を「それゆえ」と取り、templa Dei(神の神殿)を projecit の目的語と取った〕。ベテルの祭壇が引き裂かれるためである。書かれているとおりである。「祭壇よ、祭壇よ、主はこう言う。見よ、ダビデの家から一人の子が生まれる。その名はヨシヤである」(列王記三13:2)。

76

Ninive civitas alienigenarum, bipartitae Ecclesiae figura est. Sed quia ordinem lectionem interpretando prosequi, longum est: satis erit, quod specie convenire non potest dicere.

PL 18, 39C

ニネベ、異国人の都は、二つに分かれた教会の象りである。だが、本文の順序を解釈しながら追うのは長くなるので、種には当てはまり得ないことを言えば十分であろう。

77

Erat, inquit, Ninive civitas magna (Jonae III, 3) : adeo, cum esset adversa Deo, ut metropolis Assyriorum, quae et Samariam delevit, et omnem Judaeam semper oppressit: sed in figura Ecclesiae praedicante Jona, id est, Christo, omnis omnino liberata est.

PL 18, 39C

「ニネベは大きな都であった」と彼は言う(ヨナ3:3)。神に敵対していたときには、アッシリア人の首都として、サマリアを滅ぼし、ユダヤ全土をつねに圧迫したほどであった〔adeo の係りは定かでない。このように取った〕。しかし教会の象りとして、ヨナ、すなわちキリストが宣べると、すべてがことごとく解き放たれた。

78

Eadem Ninive omnino insequenti Propheta peritura describitur, cui praedicans Dominus: Signum est Jonae in ventre ceti (Matth. XII, 40; Luc. XI, 30) .

PL 18, 39D

同じニネベが、あとに続く預言者によって、ことごとく滅びるものと描かれる。主はそのニネベに宣べて言う。「ヨナのしるしは大魚の腹の中にある」(マタイ12:40; ルカ11:30)〔cui praedicans Dominus の係りは定かでない。そのように取った〕。

79

Atque ut et ipse Propheta ostendit, non esse illam civitatem specialem, interponit aliqua, quae speciei modum excedant. Non erat, inquit, finis gentilibus illius: cum esset civitas unius gentis.

PL 18, 39D

そして預言者自身も、その都が特定の都ではないことを示すために、種の限度を越えるいくつかのことを差し挟む。「その異邦人たち〔gentilibus。民の意か〕には終わりがなかった」と彼は言う。その都は一つの国民の都であったのに。

80

Et iterum: Multiplicasti mercatus tuos super astra coeli, id est, Ecclesiam. Et iterum: Super quem non venit malitia tua semper?

PL 18, 40A

そしてまた、「汝は汝の商いを天の星の上にまで増やした」。すなわち教会の上にである。そしてまた、「誰の上に、汝の悪意はつねに及ばなかったか」。

81

Numquid potuit unius civitatis malitia, super omnem hominem, aut semper venisse, nisi illius, quam Cain fratris sanguine fundavit nomine filii sui, id est, posteritatis? Manifestius adhuc docet Propheta, Ecclesiam esse Ninive.

PL 18, 40A

一つの都の悪意が、あらゆる人の上に、しかもつねに及び得たであろうか。カインが兄弟の血をもって、自分の子の名、すなわち子孫の名によって建てた〔都〕を除いては。預言者は、ニネベが教会であることを、さらに明らかに教える。

82

Et extendet, inquit, manum suam in Aquilonem (id est, populum solis alienum adversus Meridianum) et perdet Assyrium (Soph. II, 13) .

PL 18, 40A

「彼は手を北に(すなわち、南に対して太陽に縁のない民に)伸ばし、アッシリアを滅ぼす」と彼は言う(ゼファニヤ2:13)。

83

Et illud: Ninive, exterminium sine aqua in desertum: et pascentur in medio ejus greges, omnes bestiae terrae et cameleonti, et hirci in laquearibus ejus cubabunt, et bestiae vocem dabunt in fossis ejus, et corvi in portis ejus, quoniam cedrus altitudo ejus.

PL 18, 40A

またこうも言う。「ニネベは水のない荒れ野の中へ荒廃となる。その真ん中で群れが草を食み、地のあらゆる獣とカメレオンも〔草を食む〕。雄山羊は天井の梁の間に伏し、獣は溝の中で声を上げ、カラスは門のところで〔鳴く〕。その高さはスギのようだったからである」。

84

Civitas contemnens, quae habitat in spe, quae dicit in corde suo: Ego sum, et non est post me (Ibid., 13, 15) . Et adhuc: Quomodo facta est in exterminio, pascua bestiarum? Omnis, qui transit per illam, sibilabit et movebit manus suas (Ib., 15) .

PL 18, 40B

「侮る都、望みのうちに住み、心の中で『私こそいる。私のあとには誰もいない』と言う都」(ゼファニヤ2:13, 15)。またさらに、「どうして荒廃となり、獣の牧場となったのか。そこを通り過ぎる者はみな口笛を吹き、手を振る」(ゼファニヤ2:15)。

85

O illustris et redempta civitas, columba, quae audivit vocem, non recepit disciplinam, in Domino non est confisa, et ad Dominum suum non appropinquavit. Principes ejus in ea, ut leones frementes; judices ejus, ut lupi Arabiae, non relinquentes in mane.

PL 18, 40B

「ああ、名高く贖われた都よ、声を聞いたハトは、戒めを受け入れず、主に信頼せず、自らの主に近づかなかった。その中の君たちは唸る獅子のよう、裁き人たちはアラビアの狼のようで、朝まで何も残さない」。

86

Prophetae ejus, spiritu elati, viri contemptores. Sacerdotes ejus prophetant sacra, et conscelerant legem; Dominus autem justus, in templo ejus non faciet injustum (Soph. III, 1, 5) . Aegyptus item bipartita est.

PL 18, 40B

「その預言者たちは霊に高ぶる者、侮る者たちである。その祭司たちは聖なるものを預言し〔prophetant は profanant(汚す)の誤りか〕、律法を犯す。しかし正しい主は、その神殿で不義を行わない」(ゼファニヤ3:1, 5)。エジプトもまた二つに分かれている。

87

Ecce, inquit, Dominus sedet super nubem levem, et venit in Aegyptum (Isa. XIX, 1, 3) . [Nubes, corpus est spirituale post Baptismum, et claritas filii hominis.

PL 18, 40B

「見よ」と彼は言う、「主は軽い雲の上に座り、エジプトに来る」(イザヤ19:1, 3)。[雲は、洗礼ののちの霊的な体であり、人の子の栄光である〔角括弧はミーニュの刷りのまま。次の節で閉じる〕。

88

Primus est enim adventus Domini jugiter corpore suo venientis, sicut dicit: Amodo videbitis venientem in nubibus coeli] et comminuentur manufacta Aegypti a facie illius, et cor ipsorum minorabitur in illis, et exsurgent Aegyptii super Aegyptios et expurgabit homo fratrem suum et homo proximum suum, et pugnabit civitas contra civitatem, et exsurget gens super gentem (Matth. XXIV, 30) , id est, Aegyptus super Aegyptum, et lex supra legem, sensus scilicet diversitate sub una lege: Et turbabitur spiritus Aegyptiorum in ipsis, et cogitationes eorum dispergam.

PL 18, 40C

というのも、主の第一の到来とは、自らの体においてたえず来る主の到来だからである。「今から後、汝らは〔人の子が〕天の雲のうちに来るのを見る」と言っているとおりである。]「エジプトの手で造られたものは彼の顔の前で砕かれ、彼らの心はその中で衰える。エジプト人はエジプト人に立ち上がり、人は兄弟を攻め〔底本は expurgabit(除き去る)。ミーニュの脚注は expugnabit(攻める)と読めとし、それに従う〕、人は隣人を〔攻め〕、都は都に、国民は国民に立ち向かって戦う」(マタイ24:30)〔この引照は前の「今から後…」の句に付くものらしい(引かれた句はマタイ26:64)。ここの引用はイザヤ19:1–2〕。すなわち、エジプトはエジプトに、法は法に対して、すなわち一つの法のもとでの意味の違いによってである。「エジプト人の霊は彼らの中で乱され、私は彼らの考えを散らす」。

89

Et postquam nunc generi speciem, nunc genus speciei miscuisset, adjecit, dicens: Die autem illo erit altare Domini in regione Aegyptiorum, et tituli ad terminos ejus Domino. Erit autem in signum in aeternum Domino, in regione Aegyptiorum (Isa. XIX, 19) .

PL 18, 40C

そして、ときに類に種を、ときに種に類を混ぜたのち、彼は付け加えて言った。「その日、エジプト人の地方に主の祭壇があり、その境に主のための柱がある。それはエジプト人の地方で、主のためにとこしえのしるしとなる」(イザヤ19:19)。

90

Non dixit: licebit esse altare ad terminos Aegypti in aeternum: sed, erit. Ezechiel vero apertius ostendit totum mundum esse Aegyptum, dicens: O dies! quia prope est dies Domini, dies nubis, finis gentium erit: et veniet gladius super Aegyptios.

PL 18, 40D

彼は「エジプトの境に永遠に祭壇があることが許されるであろう」とは言わず、「あるであろう」と言った。エゼキエルはさらに明らかに、全世界がエジプトであると示して言う。「ああ、その日よ。主の日は近い、雲の日。諸国民の終わりとなる。剣がエジプト人の上に臨む」。

91

Et jungit speciem: Et erit tumultus in Aethiopia, et cadent vulnerati in Aegypto, et cadent fundamenta ejus, Persae et Cretes, et Lydi, et omnes commesticii, et filii testamenti mei, gladio cadent in ea cum ipsis (Ezech. XXX. 3-5) .

PL 18, 40D

そして種を結びつける。「エチオピアに騒乱が起こり、傷ついた者がエジプトで倒れ、その基は崩れる。ペルシア人、クレタ人、リディア人、あらゆる混じり者〔commesticii は commixti の誤りか〕、私の契約の子らも、剣によってその中で、彼らとともに倒れる」(エゼキエル30:3–5)。

92

Hoc autem factum est, cum post excidium descenderent in Aegyptum, et occiderentur illic a Nabuchodonosor secundum Hieremiae prophetationem. Fiet autem et generaliter, novissimo die, quando cum Aegyptiis filii testamenti ceciderint, Aegyptiorum more viventes.

PL 18, 41A

これは、破壊ののち彼らがエジプトに下り、そこでエレミヤの預言に従ってネブカドネツァルに殺されたときに起こった。しかしまた全般的にも起こる。最後の日、契約の子らがエジプト人の習いに従って生きつつ、エジプト人とともに倒れるときである。

93

Item per Ezechielem minatur Deus regi Aegyptiorum, et ejus multitudini, quod essent terribiles in sanctos, inter circumcisos deputati: quod non convenit, nisi in eos, qui sibi circumcisione, id est, sacris blandiuntur.

PL 18, 41A

同じくエゼキエルを通じて、神はエジプト人の王とその群衆を、聖なる者たちに対して恐るべき者であり、割礼を受けた者たちの間に数えられた者であるとして脅す。それは、割礼によって、すなわち聖なる儀式によってうぬぼれる者たちにしか当てはまらない。

94

Quoniam igitur dedit timorem suum super terram vitae: ut dormiret in medio incircumcisorum vulneratus gladio Pharao, et omnis multitudo ejus cum ipso, dicit Dominus.

PL 18, 41A

「それゆえ、彼は自分の恐れを生命の地の上に与えたので、剣に傷ついたファラオは、割礼を受けていない者たちの真ん中で、その全群衆とともに眠ることになる、と主は言う」。

95

Et illic a genere ad speciem: Haec dicit Dominus: Circumjaciam te super terram populorum multorum et extraham te in hamo meo, et extendam te super campi tui: et constituam super te omnes aves coeli, et saturabo omnes bestias universae terrae: et dabo carnes tuas super montes, et saturabo sanguine tuo colles, et rigabitur terra ab his, quae de te procedunt; a multitudine tua in montibus vepres implebo abs te, et cooperiam coelum cum exstingueris, et obscurabo astra ejus, solem in nube contegam, et lunae non lucebit lumen ejus.

PL 18, 41A

そしてそこでは、類から種へ移る。「主はこう言う。私は多くの民の地の上に汝を投げ広げ、私の釣り針で汝を引き上げ、汝の野の上に汝を延べ広げる。私は汝の上にあらゆる天の鳥を置き、全地のあらゆる獣を満腹させ、汝の肉を山々の上に置き、汝の血で丘を満たす。地は汝から出るものによって潤される。汝の群衆によって、山々の茨〔vepres。valles(谷)の誤りか〕を汝で満たす。汝が消されるとき、私は天を覆い、その星々を暗くし、太陽を雲で隠す。月はその光を輝かさない」。

96

Omnia quae lucent lumine in coelo obscurabuntur, et dabo tenebras super terram tuam, dicit Dominus. Jungit speciem: Et exasperabo cor populorum multorum: cum ducam captivitatem tuam in nationes, in terram, quam non noveras (Ezech. XXXII, 4-8) .

PL 18, 41B

「天に光で輝くものはみな暗くなり、私は汝の地の上に闇を置く、と主は言う」。彼は種を結びつける。「私は多くの民の心をいら立たせる。汝の捕囚を、諸民族のもとへ、汝の知らなかった地へ導くときに」(エゼキエル32:4–8)。

97

Excedit speciem: Et contristabuntur super te multae nationes, et reges earum, mentis alienatione stupebunt, cum volabit gladius meus super facies eorum, in medio eorum erit ad ruinam ex die ruinae tuae.

PL 18, 41B

種を越える。「多くの諸民族は汝のゆえに悲しみ、その王たちは精神の錯乱のうちに茫然とする。私の剣が彼らの顔の上を飛ぶとき、彼らの真ん中で、それは汝の倒れる日から、破滅に至る」。

98

Redit ad speciem: Quoniam haec dicit Dominus: Gladius regis Babylonis venit tibi in gladiis gigantum, et dejiciam virtutem tuam, pestes a nationibus omnes, et pendent contumeliam Aegypti, et conteretur omnis virtus ejus.

PL 18, 41C

種に戻る。「主はこう言うからである。バビロンの王の剣が、巨人たちの剣とともに汝に来る。私は汝の力を打ち倒す。諸民族からのあらゆる災い〔pestes a nationibus omnes の係りは定かでない〕、彼らはエジプトの侮辱を負い〔pendent は perdent(滅ぼす)の誤りか〕、その力はことごとく砕かれる」。

99

In genus: Et perdam omnia pecora aqua multa: et non turbabit eam pes hominis ultra, et vestigium pecorum non calcabit eam. Tunc requiescent aquae eorum, et flumina eorum, ut oleum habebunt, dicit Dominus (Ibid. 9-14) .

PL 18, 41C

類へ〔移る〕。「私はあらゆる家畜を多くの水のほとりから滅ぼす。もはや人の足がそれを濁らせず、家畜の足跡がそれを踏まない。そのとき彼らの水は静まり、彼らの川は油のようになる、と主は言う」(エゼキエル32:9–14)。

100

Species: Et dabo Aegyptum in interitum, et desolabitur terra cum plenitudine sua, et dispergam omnes inhabitantes in ea (Ibid., 15) . Genus: Et scient, quia ego Dominus sum.

PL 18, 41C

種。「私はエジプトを滅びに渡す。地はそこに満ちるものとともに荒れ果て、私はそこに住むすべての者を散らす」(エゼキエル32:15)。類。「そして彼らは、私が主であると知る」。

101

Operiam, inquit, coelum, cum exstingueris: et obscurabo astra ejus, solem in nube contegam et lunae non lucebit lumen ejus.

PL 18, 41C

「私は天を覆う」と彼は言う、「汝が消されるとき。私はその星々を暗くし、太陽を雲で隠す。月はその光を輝かさない」。

102

Omnia, quae lucent lumine in coelo obscurabuntur super te: et dabo tenebras super terram tuam (Ezech. XXXII, 7, 8) . [In passione Domini, non in terra Aegypti tantum fuerunt tenebrae: sed in toto orbe.

PL 18, 41D

「天に光で輝くものはみな、汝の上で暗くなり、私は汝の地の上に闇を置く」(エゼキエル32:7, 8)。[主の受難において、闇はエジプトの地だけでなく、全世界にあった。

103

Sed nec, capta Aegypto, obstupuerunt gentes, exspectantes ruinam suam ex die ruinae ejus. Nam et de Soor sic scriptum est: Haec dicit Dominus ad Soor: Nonne, a die ruinae tuae, in gemitu vulneratorum, dum interficiuntur gladio, in medio tui commovebuntur insulae, et discedent a sedibus suis omnes principes maris, et auferent mitras et vestem aurium suarum: dispoliabunt se in stupore mentis, stupebunt et timebunt in interitu tuo, et ingemiscent super te, et accipient lamentationem et dicent tibi: Quomodo destructa est de mari civitas illa laudabilis, quae dedit timorem suum omnibus inhabitantibus in ea? et timebunt insulae ex die ruinae tuae (Ezech. XXVI, 15-18, sec. LXX) : Ad clamorem vocis tuae, gubernatores tui timore timebunt, et discedent de navibus omnes remiges tui et vectores et proretae maris super terram stabunt, et ululabunt super te voce sua, et clamabunt super te amarum, et imponent super caput suum terram, et cinerem sternent, et accipient super te lamentationem filiorum, lamentum Soor.

PL 18, 41D

しかし、エジプトが取られたときにも、諸国民は、その滅びの日から自分たちの滅びを待ちつつ茫然とすることはなかった。実に、ソル〔Soor。ここはティルスを指す〕についても次のように書かれている。「主はソルにこう言う。汝の滅びの日から、剣で殺される傷ついた者たちの呻きの中で、汝の真ん中で島々は揺れ動くではないか。海のすべての君たちは座を離れ、頭巾と耳の衣〔vestem aurium。文意が定かでない。語のとおりに訳した〕を取り去り、茫然として身ぐるみを脱ぎ、汝の滅びに茫然とし恐れ、汝のために呻き、哀歌を受けて、汝に言うだろう。『海から、どうしてあの名高い都は壊されたのか。その中に住むすべての者に自分の恐れを与えた都は』と。島々は汝の滅びの日から恐れる」(エゼキエル26:15–18、七十人訳による)。「汝の声の叫びに、汝の舵取りたちは恐れおののき、汝のすべての漕ぎ手と乗客は船を離れ、海の船首の見張りたちは地の上に立つ。彼らは声を上げて汝のために叫び、汝のために苦々しく叫び、頭に土をかぶり、灰を敷き、汝のために子らの哀歌、ソルの嘆きを受ける」。

104

Quantum invenisti mercedis de mari? Satiasti gentes multitudine tua, et a commixtione tua locupletasti omnes reges terrae. Nunc autem contristata es in mari, in profundo aquae commixtio tua, et omnis congregatio tua in medio tui.

PL 18, 42A

「汝は海からどれほどの代価を得たか。汝は汝の群衆で諸国民を満たし、汝の混交〔commixtio〕で地のすべての王を富ませた。しかし今、汝は海で打ちひしがれ、水の深みに汝の混交があり、汝のすべての集まりが汝の真ん中にある」。

105

Ceciderunt omnes remiges tui: omnes qui inhabitant insulas contristati sunt super te, et remiges eorum mentis alienatione stupuerunt, et lacrymatus est vultus eorum super te.

PL 18, 42B

「汝の漕ぎ手はみな倒れた。島々に住む者はみな汝のゆえに悲しみ、彼らの漕ぎ手たちは精神の錯乱のうちに茫然とし、彼らの顔は汝のゆえに涙に濡れた」。

106

Mercatores eorum de gentibus exsibilabunt te: perditio facta es, ultra non eris in aeternum, dicit Dominus (Ezech. XXVII, 28-36, sec. LXX) .] Numquid in unam insulam conveniunt, quae dicta sunt: aut sola potuit locupletare omnes reges terrae?

PL 18, 42B

「彼らの商人たちは、諸国民の中から汝をあざけって口笛を吹く。汝は滅びとなった。もはや永遠に存在しない、と主は言う」(エゼキエル27:28–36、七十人訳による)。]これらの言葉は、ただ一つの島に当てはまるのか。それとも、その島だけが地のすべての王を富ませ得たのか。

107

Sed aliqua relinquimus locis opportunis: quibus etsi strictim dicuntur, videri possunt. Tyrus bipartita est, sicut per Isaiam dicitur, qui post multa speciei et generis, hoc quoque adjecit, dicens: Erit post septuaginta annos Tyrus, sicut canticum fornicariae.

PL 18, 42B

しかし我々はいくつかの事柄を、ふさわしい箇所に残しておく。それらは簡潔に述べられても、見えてくるはずである。ティルスは二つに分かれている。イザヤを通じて言われるとおりである。彼は種と類について多く語ったのち、これも付け加えて言った。「七十年の後、ティルスは遊女の歌のようになる」。

108

Accipe citharam angularem, civitas fornicaria, oblita bene citharizare, multa cantica canta: ut tui commemoratio fiat.

PL 18, 42B

「隅の〔angularem。文意が定かでない。語のとおりに訳した〕竪琴を取れ、遊女の都、上手に弾くことを忘れた者よ。多くの歌を歌え。汝が思い出されるように」。

109

Et erit post septuaginta annos, respectionem faciet Deus Tyri, et iterum restituetur in antiquum (Isa. XXIII, 15-17) .] Numquid credibile est, universa regna terrarum, Tyrum venisse negotiandi causa?

PL 18, 42C

「七十年の後、神はティルスを顧み、ティルスは再び旧に復する」(イザヤ23:15–17)。]〔閉じの角括弧のみで、対応する開きは本文に無い〕地のすべての王国が、商いをするためにティルスに来たなどと、信じられようか。

110

Quod si veniant; quae utilitas, praedixisse futura Tyro commercia omnibus regnis terrae, si non Tyrus, Ecclesia est, in qua omne terrarum negotium est aeternae vitae?

PL 18, 42C

もし来るとしても、ティルスに、地のすべての王国との将来の通商をあらかじめ告げることに、何の益があろうか。もしティルスが教会、つまりそこで地のあらゆる商いが永遠の生命のためにある場でないなら。

111

Sequitur enim et ostendit, quod sit ejus negotium, dicens: Et erit negotiatio ejus et merces sancta Domino (Isa. XXIII, 15-17) . Non enim in illis colligitur: sed illis, qui habitant in conspectu Domini.

PL 18, 42C

実に、続けて、その商いが何であるかを示して言う。「その商いと報酬は主に聖なるものとなる」(イザヤ23:15–17)〔引かれた句は23:18にあたる〕。それは彼らの内に蓄えられるのではなく、主の前に住む者たちのために〔蓄えられる〕。

112

Omnis negotiatio ejus, edere et bibere et repleri, in signum memoriae in conspectu Domini (Ibid. 18) . Si ergo negotiatio ejus, sancta Domino: quomodo potest omnibus esse regnis, nisi ubique fuerit ista Tyrus?

PL 18, 42C

「その商いはすべて、食べ、飲み、満たされることであり、主の前で記念のしるしとなる」(イザヤ23:18)。それゆえ、その商いが主に聖なるものであるなら、それがすべての王国のものであり得るのは、このティルスがどこにでもあるのでなければ、どうしてだろうか。

113

Sequitur enim aperte, ostendit quid sit Tyrus, dicens: Ecce Dominus corrumpet orbem terrarum, et vastabit illum, et nudabit faciem ejus: disperget eos, qui inhabitant in eo, et erit populus sicut sacerdos (Isa. XXIV, 1-6) . [Num illius orbis, cujus negotiatio sancta Domino? et famulus sicut Dominus et famula sicut domina.] Et erit emens sicut et vendens: et qui debet, sicut ille cui debetur; et qui foenerat, sicut ille qui foeneratur: quia corruptione corrumpetur terra, et vastabitur vostatione terra.

PL 18, 42D

実に続けて、ティルスが何であるかを、はっきり示して言う。「見よ、主は世界を滅ぼし、それを荒れ地とし、その顔をあらわにする。そこに住む者たちを散らし、民は祭司のようになる」(イザヤ24:1–6)。[その商いが主に聖なるものである、あの世界のことであろうか。「召使いは主人のように、女の召使いは女主人のようになる」。]「買う者は売る者のようになり、借りている者は貸している者のようになり、利息を取る者は利息を取られる者のようになる。滅びによって地は滅ぼされ、荒らされて地は荒らされるからである〔底本は vostatione。vastatione と読む〕」。

114

Os enim Domini locutum est haec. Planxit terra, curvatus est orbis terrae, planxerunt alti terrae. Terra autem facinus admisit, propter eos, qui inhabitant in ea: quia transierunt legem, et mutaverunt jussa testamenti aeterni.

PL 18, 42D

「主の口がこれらを語ったからである。地は嘆き、世界は曲がり、地の高き者たちは嘆いた。地は、そこに住む者たちのゆえに悪事を犯した。彼らが律法を踏み越え、永遠の契約の命令を変えたからである」。

115

Propterea ergo maledictio comedit terram: quia peccaverunt, qui inhabitant in ea. Propter hoc egentes erunt, qui inhabitant terram (Isa. XXIV, 1-6) . [Numquid illi gentes esse possunt, quibus in omnibus regnis terrae negotiatio est edere, et bibere, et repleri, non quodam tempore, sed in signum memoriae in conspectu Domini?

PL 18, 43A

「それゆえ呪いが地を食い尽くした。そこに住む者たちが罪を犯したからである。このゆえに、地に住む者たちは乏しくなる」(イザヤ24:1–6)。[あの者たち―地のあらゆる王国で、その商いが、食べ、飲み、満たされることであり、それも一時のことではなく、主の前で記念のしるしとなる者たち―が、諸国民であり得ようか。

116

Et relinquentur homines pauci. Lugebit vitis, lugebit vinum. Gement omnes quorum jocundatur anima. Cessabit jocunditas tympano, cum cessabit impudicitia et divitiae impiorum. Numquid sanctorum cessabit vox citharae?

PL 18, 43A

「少数の人が残される。ブドウは嘆き、ぶどう酒は嘆く。魂が喜んでいた者はみな呻く。不品行と不敬虔な者たちの富が尽きるとき、太鼓の喜びは尽きる」〔引用の範囲は定かでない。最後の問いは著者の言葉と取った〕。聖なる者たちの竪琴の声が尽きるだろうか。

117

Confusi sunt: non biberunt merum, amarum factum est vinum illis, qui bibunt illud. Deserta est omnis civitas: plaudent omnes ne introeant, ululate divini, ubique cessabit omnis jocunditas terrae, et relinquentur civitates desertae, et domus derelictae peribunt (Ibid., 6-8) .] Haec omnia erunt terrae in medio gentium.

PL 18, 43A

「彼らは恥じ入った。純粋なぶどう酒を飲まなかった。ぶどう酒は、それを飲む者たちにとって苦くなった。すべての都は荒れ果てた。すべての者が〔家を〕閉ざし〔底本は plaudent(手を打つ)。claudent(閉ざす)と読む〕、〔誰も〕入らないようにする。ぶどう酒のために〔底本は divini。de vino の崩れと読む〕嘆け。至る所で地のあらゆる喜びは尽き、荒れ果てた都市は残され、見捨てられた家々は滅びる」(イザヤ24:6–8)〔引かれた句はイザヤ24:6–12に当たる〕。]「これらすべては、諸国民の真ん中で、地に起こる」。

118

Si deserta est omnis civitas; quae sunt gentes, in quarum medio ista faciant? Etsi aliqua horum videntur imperspicue fieri, tamen omnia spiritualia sunt.

PL 18, 43B

すべての都が荒れ果てているなら、〔人々が〕その真ん中でこれらのことを行う諸国民とは何か。たとえこれらのうちのあるものが不明瞭に起こるように見えても、すべては霊的なことである。

119

Omnem civitatem desertam spiritualiter mortuam dicit: sed Tyri illius meretricis, non cujus negotiatio sancta toto orbe. Hierusalem autem relinquentur homines pauci, salvo utique statu eorum, qui perimunt.

PL 18, 43B

彼はすべての都が荒れ果てていると言うが、それは霊的に死んだという意味であり、あの遊女であるティルスのことであって、その商いが全世界で主に聖なるものとされているティルスのことではない。しかしエルサレムには少数の人が残される。滅ぼす者たちの身分は、いずれにせよ無傷のままで〔salvo utique statu eorum, qui perimunt の係りは定かでない〕。

120

Pauci relinquentur ex eis, quos spiritualiter mortuos dicit: qui per recordationem vixerunt, quos Ecclesiasticus non interfecerit: sicut multis in locis legimus. Sed quia propositum nobis implendum est, duobus contenti sumus exemplis.

PL 18, 43B

少数の者が、彼が霊的に死んだと言う者たちのうちから残される。すなわち記憶によって生き、教会の者〔Ecclesiasticus。教会に属する者の意に取った〕が殺さなかった者たちである。我々が多くの箇所で読むとおりである。しかし、我々に課された目的を果たさねばならないので、二つの例で満足する。

121

Minatur Deus ignem ex igni Israel, regi Assyriorum, id est, adverso corpori, et dicit ad Syrum vel ad stipulam, post paululum, ignem futuros.

PL 18, 43B

神は、イスラエルの火から出る火で、アッシリア人の王、すなわち敵対する体を脅す。そしてシリア人あるいは藁に向かって、あと少しののち火となるであろうと言う〔本文が崩れているらしく、このように解した〕。

122

Mittet, inquit, Dominus sabaoth, in tuum honorem, ignominiam: et in claritatem tuam, ignem ardentem: et ardebit Israel lumen, et erit tibi ignis, et sanctificabit illud in flamma ardente (scilicet lumen Israel), et manducabit quasi fenum, silvam.

PL 18, 43C

「万軍の主は」と彼は言う、「汝の名誉の代わりに不名誉を、汝の栄光の代わりに燃える火を送る。イスラエルの光は燃え、汝にとって火となり、燃える炎の中でそれを聖とする(すなわち、イスラエルの光を)。それは干し草のように森を食い尽くす」。

123

In illo die ardebunt montes: et per praecipitia fugiunt, quasi qui fugit a flamma ardente; et qui remanserint ab illis, numerabuntur, et puer scribet illos (Esa. X, 16-19) . Qui remanserint, inquit, ab illis. Non enim potest ignis, qui comburit ardere?

PL 18, 43C

「その日、山々は燃える。人々は断崖を通って逃げる、燃える炎から逃げる者のように。彼らのうちに残った者は数えられ、少年がそれらを書き記す」(イザヤ10:16–19)。「彼らのうちに残った者は」と彼は言う。実に、燃やす火が燃えることはできないのか〔Non enim potest ignis, qui comburit ardere? は文意が定かでない〕。

124

Qui autem ex combustis superaverint, ignis efficientur. In Zacharia tegimus, illos remeare quos Ecclesia non occiderit, quod ad se convertantur: caeteros vero spiritualiter cruciatibus interficere.

PL 18, 43C

しかし、焼かれた者のうちから生き残る者は、火となる。ゼカリヤの書において我々は読む〔底本は tegimus(覆う)。legimus と読む〕、教会が殺さなかった者たちは、〔教会に〕立ち返るがゆえに戻り、残りの者たちは〔教会が〕霊的に責め苦によって殺す、と。

125

Siquidem stantibus oculos eruat, et carnes tabescere faciat: Habitabit, inquit, in Israel confidens: et haec erit strages, qua caedet Deus populos, quotquot militaverunt adversus Israel.

PL 18, 43C

というのも、〔神は〕立っている者たちの目をえぐり、肉を腐らせるからである。「彼はイスラエルに安心して住む」と彼は言う、「そして、これが、神がイスラエルに敵対して戦ったすべての民を打ち倒す殺戮となる」。

126

Tabescent carnes eorum stantibus eis sub pedes suos: et oculi eorum fluent a foraminibus suis, et lingua eorum tabescet in ore eorum.

PL 18, 43D

「彼らが自分の足で立っているうちに、彼らの肉は腐れ、目は眼窩から流れ出、舌は口の中で腐る」。

127

Et erit in illa die alienatio magna super illos, et apprehendet unusquisque manum proximi sui, et implebitur manus ejus, manu proximi ejus (id est, caecus caecum ducens).

PL 18, 43D

「その日、彼らの上に大きな錯乱が起こり、各人が隣人の手をつかみ、その手は隣人の手に満たされる」(すなわち、盲人が盲人を導く)。

128

Et Judaea praeliabitur in Hierusalem, et colliget viros omnium populorum, et aurum, et argentum, et vestem, in multitudinem nimis.

PL 18, 43D

「ユダヤはエルサレムで戦い、すべての民の男たちと、金と銀と衣を、非常に大きな数で集める」。

129

Et haec erit strages equorum, et mulorum, camelorum, et asinorum, et omnium pecorum, quae sunt in castris illis secundum stragem istam.

PL 18, 43D

「そして、その陣営にいる馬、騾馬、駱駝、驢馬、すべての家畜の殺戮が、この殺戮に従って起こる」。

130

Et erit, quicumque relicti fuerint ex omnibus gentibus convenientibus super Hierusalem, et ascendent quotannis adorare regem Domini Deum omnipotentem, celebrare diem festum scenopegiae (Zach. XVI, 11-16) . Elam alienigenarum est.

PL 18, 44A

「そして、エルサレムに攻め寄せたすべての諸国民から生き残った者は誰でも、毎年上って来て、王である主、全能の神を礼拝し、仮庵の祭りを祝う」(ゼカリヤ16:11–16)〔引照の章の番号は刷りのまま。引かれた句は14章にあたる〕。エラムは異国人のものである。

131

Hic speciali jungit generalem, monstratque bipertitam. Haec dicit Dominus: Confringam Nair arcus, in Elam principatus eorum. Et excedit speciem. Superducam, inquit, quatuor ventos, a quatuor cardinibus coeli, nec erit gens quae illuc non veniat, quae expellat Elam.

PL 18, 44A

ここで彼は、特殊なものに一般を結びつけ、〔エラムが〕二つに分かれていることを示す。「主はこう言う。私はナイル〔Nair。何を指すか定かでない〕の弓を砕く。エラムにある彼らの君主権を〔砕く〕」。そして種を越える。「私は」と彼は言う、「四つの風を、天の四つの隅から連れて来る。エラムを追い出すために、そこに来ない国民はない」。

132

Redit in speciem: Et terrebo illos, coram inimicis eorum, qui quaerunt animas eorum, et superducam eos secundum iram indignationis meae, et mittam post eos gladium meum, donec consumat eos.

PL 18, 44A

種に戻る。「私は彼らの敵の前で、彼らの魂を求める者たちの前で、彼らを恐れさせる。私は私の怒りの憤りに従って彼らに〔災いを〕もたらし、彼らを滅ぼし尽くすまで私の剣を彼らのあとに送る」。

133

Jungit genus: Et ponam sedem meam in Elam: et perdam inde regem et potentes. Erit in novissimis diebus in aeternum captivitatem, Elam, dicit Dominus (Jerem. XXV, 35-38, sec. LXX; sed juxta. Vulg.

PL 18, 44A

類を結びつける。「私は私の座をエラムに据え、そこから王と有力者たちを滅ぼす。終わりの日々に、永遠に、捕囚を〔底本は captivitatem(対格)で動詞を欠き、構文が崩れている。語のとおりに訳した〕、エラムよ、と主は言う」(エレミヤ25:35–38、七十人訳による。ただしウルガタでは)

134

XLIX, 35-39) .] Numquid credendum est non fuisse gentem, quae non venerit ad expugnandam Elam, aut illic sedes Domini, cujus captivitatem vertit, nisi Ecclesiastica sit figura?

PL 18, 44B

(エレミヤ49:35–39〔前節の引照の続き〕)。]エラムを攻めに来なかった国民は一つもなかった、あるいはそこに主の座があり、〔主が〕その捕囚を元に戻した、などと信じるべきであろうか。教会の象りでないならば、そうは信じられない。

135

Quae vero species: Sinistrae tantum sunt, ut Sodoma, sicut scriptum est: Audite verbum Domini, principes Sodomorum (Isa. I, 10) , et quae vocatur spiritualiter Sodoma et Aegyptus: ubi et Dominus eorum crucifixus est (Apoc. XI, 8) .

PL 18, 44B

では種について言えば、左の部分だけのものがある。ソドムがそうである。「ソドムの君侯たちよ、主の言葉を聞け」(イザヤ1:10)と書かれており、また、「霊的にソドム、エジプトと呼ばれる〔都〕、そこで彼らの主も十字架につけられた」(黙示録11:8)とある。

136

Ex his Sodomis exiet Loth, quod est, discessio, ut reveletur homo peccati (II Thess. II, 3) . Babylon civitas adversus Hierusalem: totus mundus est in parte sua, quam in hac Israel.

PL 18, 44B

これらのソドムからロトが出る。ロトとは離反のことで、罪の人が現れるためである(二テサロニケ2:3)。バビロンはエルサレムに敵対する都である。全世界は、このイスラエルの中にあるよりも、自らの部分〔バビロンの側〕にある〔quam 以下の比較は定かでない。「このイスラエルの中にあるのではなく」とも取れる〕。

137

Haec convenientur: Visio, inquit, adversus Babylonem, et dicit adversus orbem terrarum venturos sanctos Dei milites: Tollite vicem et exsultate vicem illis, nolite timere, exhortamini; manus aperite magistratus: quia ecce ego praecipio.

PL 18, 44B

これらは〔バビロンに〕当てはまる〔底本は convenientur。conveniunt と読む〕。彼は「バビロンに対する幻」と言い、また、神の聖なる兵士たちが全世界に対して来ると言う。「声を上げよ。彼らに向かって声を高めよ〔底本は vicem(番)、exsultate(歓呼せよ)。vocem(声)、exaltate(高めよ)と読む〕。恐れるな、励ませ。官たちよ、手を開け。見よ、私が命じる」。

138

Sanctificati sunt et vocati gigantes veniunt iram meam lenire gaudentes simul et injuriam facientes.

PL 18, 44C

「彼らは聖別され、召されている。巨人たちが、私の怒りを和らげに来る。ともに喜びながら、また不正を加えながら」。

139

Vox multarum gentium in montibus similis gentium multarum, vox regum et gentium collectarum (Isa. XIII, 1-4, sec. LXX) : cum Babylonem gens et rex Medorum everterit. Sequitur enim et dicit, qui sint isti reges, et quae Babylon.

PL 18, 44C

「多くの国民の声が山々にある。多くの国民のような声、王たちと集められた国民たちの声」(イザヤ13:1–4、七十人訳による)。メディア人の民と王がバビロンを覆すときのことである。実に彼は続けて、これらの王たちが誰であり、バビロンが何であるかを語る。

140

Deus sabaoth praecepit genti bellatrici venire de longinquo, de summo fundamento coeli. Deus et bellatores ejus corruperunt universum orbem terrae. Ululate, proximus est enim dies Domini, et contritio a Deo aderit.

PL 18, 44C

「万軍の神は、戦う民に、遠くから、天の最も高い基から来るよう命じた。神とその戦士たちは全地の世界を損なった。嘆け、主の日は近いからである。神のもとから砕きが臨む」。

141

Propter hoc omnes manus resolventur, et omnis anima hominis trepidabit, Turbabuntur legati parturientis, et parietes circumstantes, alius ad alium expavescent, et facies eorum sicut flamma commutabuntur.

PL 18, 44C

「このゆえに、すべての手は萎え、人間のすべての魂は震える。産婦の使者たち〔legati parturientis。文意が通りにくい。語のとおりに訳した〕は乱れ、周りの壁もまた〔乱れ〕、互いに恐れおののき、その顔は炎のように変わる」。

142

Ecce enim dies Domini insanabilis venit indignationis et irae ponere orbem terrarum desertum, et peccatores perdere ex eo (Ibid., 4-9) . [ Diem Domini, ex quo passus est, dicit: ex quo spiritualiter interficitur mundus, interficiente exercitu Dei: dum ejus lumen iniqui non vident, sicut serventur, dicens: Stella enim coeli exterioris et omnia luminaria ejus, lumen dabunt et tenebrescet, et non permanebit lumen ejus.

PL 18, 44D

「見よ、主の日が来る、癒えることのない、憤りと怒りの日が。地の世界を荒れ地とし、そこから罪人たちを滅ぼすために」(イザヤ13:4–9)。[主の日とは、〔主が〕受難したとき以来の日を言う〔passus est の主語は定かでない〕。そのとき以来、世は霊的に殺される、神の軍勢が殺すことによって。不正な者たちはその光を見ない。救われるように〔sicut serventur。語形・意味とも定かでない〕と言って、こう言う。「実に外の天の星々とそのすべての光る物は、光を与え、また暗くなり、その光は留まらない」。

143

Et infligam mortuis terrae mala, et injustis peccata eorum, et perdam injuriam scelestorum, et injuriam superborum humiliabo.] Et erunt qui remanserint (id est quos supradicti milites non occiderint), honorati magis quam aurum, quod non tetigit ignem, et homo honoratus erit magis quam lapis ex Saphir: Coelum enim indignabitur, et terra commovebitur a fundamentis, propter animationem irae Dei in die, qua aderit indignatio ejus.

PL 18, 44D

「私は地の死者たちに災いを下し、不正な者たちにその罪を〔下し〕、悪人たちの不正を滅ぼし、高ぶる者たちの不正を低くする」。]「そして残る者たち(すなわち前述の兵士たちが殺さなかった者)は、火に触れなかった金よりも尊ばれ、人はサフィルの石〔Saphir は地名(オフィル)を言うらしい〕よりも尊ばれる。天は怒り、地は土台から揺れ動くからである。神の怒りの燃え立ちのゆえに、その憤りが臨む日に」。

144

Jungit speciem: Et erit qui relictus est: quasi capreola fugiens, et sicut ovis errans, et non erit qui colligat, ut homo ad populum suum convertatur, et venire in tribum suam festinet.

PL 18, 45A

種を結びつける。「残された者は、逃げるノロジカのように、迷う羊のようになり、集める者もいない。それで人は自分の民のもとへ帰り、自分の部族へ来ようと急ぐ」。

145

Qui enim inciderit, superabitur; et si qui collecti sunt, gladio cadent, et filiae eorum, in conspectu eorum cadent, et domus eorum diripient, et uxores eorum habebunt.

PL 18, 45A

「実に、〔敵の手に〕落ちた者は打ち負かされ、集められた者たちがいても、剣によって倒れ、その娘たちは彼らの目の前で倒れ、その家々は〔敵が〕奪い、その妻たちを〔敵が〕所有する」。

146

Ecce, excito vobis Medos, qui non computant pecuniam, neque auro opus est illis (Isa. XIII, 10-17) . [Subtiliter inserit genus: cum enim estis, non opus est auro et argento: nisi Ecclesiasticus, qui fruitur spiritualiter vita.

PL 18, 45A

「見よ、私は汝らに向けてメディア人を呼び起こす。彼らは金銭を数えず、金を必要としない」(イザヤ13:10–17)。[巧みに類を挿入している。この者たちには金も銀も要らないのだから〔底本は cum enim estis。ミーニュの脚注は estis を「おそらく istis」とし、それに従う〕。霊的に生命を享受する教会の者でなければ〔そうではない〕。

147

Sagittationes juvenum confringent, et filiis vestris non miserebuntur, et super nepotes vestros non parcent oculi eorum (Ibid., 18) .] Omnia spiritualiter, sicut de eadem Babylone, scripta sunt: Felix est, qui obtinebit, et collidet parvulos suos ad petram (Psal. CXXXVI, 9) .

PL 18, 45B

「彼らは若者たちの弓矢を打ち砕き、汝らの子らを憐れまず、汝らの孫たちに彼らの目は容赦しない」(イザヤ13:18)。]すべては、同じバビロンについて書かれたことと同じく、霊的に〔解されねばならない〕。「幸いなるかな、制し、その幼子らを岩に打ち砕く者は」(詩篇136:9)。

148

Neque enim regem Medorum, quod obtinuerit adversus Babylonem, dixit felicem, et non Ecclesiasticos, qui obtinent et collidunt filios Babylonis ad petram scandali. Obtinet autem, sicut scriptum est: Qui obtinet modo, teneat, donec de medio fiat (II Thess. II, 7) .

PL 18, 45B

メディア人の王が、バビロンに対して制したからといって、彼を幸いと言ったのではない。そうではなく、制して、バビロンの子らをつまずきの岩に打ち砕く、教会の者たちを〔幸いと言ったのである〕。制するとは、こう書かれているとおりである。「今制している者は、取り除かれるまで保て」(二テサロニケ2:7)。

149

Et post multa speciei et generis, clausura periochiae aperte omnes ostendit esse Babylonem, et eos in terra atque in montibus suis, id est in Ecclesia perdere.

PL 18, 45B

種と類について多くを語ったあと、この章句〔periochia〕の結びは、すべてがバビロンであること、また〔神が〕彼らを自らの地と山々の上で、すなわち教会において滅ぼすことを、明らかに示している。

150

Haec dicit Dominus: Ponam Babylonem desertum: ut inhabitent in ea erici, et erit in nihilum, et ponam illud luti voraginem in perditionem.

PL 18, 45C

「主はこう言う。私はバビロンを荒れ地とし、そこにハリネズミが住み、それは無に帰す。私はそれを滅びのための泥の淵とする」。

151

Haec dicit Dominus sabaoth, dicens: quomodo dixi, sic erit: et quemadmodum cogitavi, sic perseverabit, ut perdam Assyrios in terra mea et in montibus meis, et erunt in conculcatione, et auferetur ab eis jugum eorum, et gloria ab humeris eorum auferetur.

PL 18, 45C

「万軍の主はこう言う。私が言ったとおり、そうなる。私が考えたとおり、そうあり続ける。私の地と私の山々でアッシリア人を滅ぼすために。彼らは踏みにじられるものとなり、彼らのくびきは取り去られ、その栄光は彼らの肩から取り去られる」。

152

Haec cogitatio, quam cogita it Dominus in orbem terrae totum, et haec manus alta super omnes gentes orbis terrae. Deus enim sanctus quod cogitavit, quis disperget, et manum illam fortem quis avertet (Isa. XIV, 22-27) ]?

PL 18, 45C

「これは、主が全地の世界について考えた考え〔底本は cogita it と二語に分かれて刷られる。cogitavit と読む〕であり、これは地の世界のすべての諸国民の上に挙げられた手である。聖なる神が考えたことを誰が散らすのか。その強い手を誰がそらすのか」(イザヤ14:22–27)]?

153

Quotiescumque autem post excidium minatur ruinae civitatis habitationem bestiarum, spiritus immundos dicit habitaturos in hominibus, quos sanctus Spiritus deseruit. Non enim hanc injuriam possunt interfecti habitatores, aut ruinam sentire.

PL 18, 45C

しかし、都の滅亡のあとに、その廃墟が獣の住みかとなると脅すたびに、〔彼は〕聖なる霊が見捨てた人々の中に汚れた霊が住むことを言っているのである。殺された住民たちが、この不正や廃墟を感じ取ることはできないからである。

154

Sermones (inquit Amos) quos vidit super Hierusalem, et coepit. In tribus impietatibus Damasci et in quatuor non aversabor eam, eo quod secabant serris ferreis in utero habentes (Amos I, 1-3) .

PL 18, 45D

アモスは「彼がエルサレムについて見た言葉」と言い、〔語り〕始める。「ダマスコの三つの不敬虔のゆえに、また四つのゆえに、私は彼女に背を向けない。彼らが、身ごもった者たちを鉄の鋸で切り裂いたからである」(アモス1:1–3)。

155

Et iterum: In tribus impietatibus Idumaeae et in quatuor non aversabor eam, propterea quod persecutus est in gladio fratrem suum (Ibid., 11) . Et multas alias civitates alienigenarum in Ecclesiae figura convenit.

PL 18, 45D

また、「イドマヤの三つの不敬虔のゆえに、また四つのゆえに、私は彼女に背を向けない。彼が剣で自分の兄弟を追ったからである」(アモス1:11)。〔聖書は〕異国人の他の多くの都をも、教会の象りに当てはめている。

156

Ubicumque aut Idumaeam, Theman, Bosor, Seir nominat, fratres malos significat. Sunt autem possessiones Esau. Serras vero ferreas: homines dicit duros et asperos, qui secant parturientes Ecclesias.

PL 18, 45D

イドマヤ、テマン、ボツラ、セイルと名指すところはどこでも、悪しき兄弟たちを意味する。これらはエサウの所有地である。「鉄の鋸」とは、産みつつある教会たちを切り裂く、硬く荒々しい人々のことである。

157

Item: omnes gentes quae sub coelo sunt, in civitate Dei iram Dei bibere et illic percuti, Jeremias testatur, dicens: Sic dicit Dominus Deus Israel: Accipe calicem vini meri de manu tua, et potabis omnes gentes ad quas ego mitto te: et voment et insanient a facie gladii, quem ego mitto in medio illarum.

PL 18, 46A

また、天の下にあるすべての諸国民が神の都で神の怒りを飲み、そこで打たれることを、エレミヤは証言して言う。「イスラエルの神である主はこう言う。汝の手から〔底本は de manu tua。次節の「主の手から杯を受け取り」に合わず、de manu mea(私の手から)とあるべきところ〕混ぜ物のないぶどう酒の杯を取り、私が汝を遣わすすべての諸国民に、汝は飲ませる。彼らは、私が彼らの間に送る剣の面前で、吐き、狂う」。

158

Et accepi calicem de manu Domini, et potavi gentes ad quas misit me Dominus ad ipsas Hierusalem et civitates Judae, et reges ejus, et principes ejus: ut ponerentur in desolatione, et in devastatione, et in sibilatione, et Pharaonem regem Aegypti, et pueros ejus, et potentes ejus, universum populum ejus, et omnes promiscuos ejus, et reges omnes alienigenarum, Ascalonem et Gazam et Accaron, et quae contra faciem Azoti, et Idumaeam et Moabitem, et filios Ammon, et regem Tyri, et regem Sidonis, et reges qui trans mare sunt, et Dedan et Theman et Bosor, et omnem circumtunsam a facie, et omnes promiscuos qui commorantur in deserto, et omnes reges Elam, et omnes reges Persarum, et universos reges a subsolano, qui longe et qui juxta sunt, unumquemque ad fratrem suum, et omnia regna terrae quae super faciem terrae sunt, et dices illis: Haec dicit Dominus omnipotens: Bibite et inebriamini, et vomite, et cadetis et surgetis a facie gladii, quem ego mitto in medium vestrum.

PL 18, 46A

「私は主の手から杯を受け取り、主が私を遣わした諸国民に飲ませた。エルサレムとユダの諸都市、その王たち、その君侯たちに〔飲ませ〕、荒れ地とし、荒廃とし、嘲りの的とした。またエジプトの王ファラオ、その従者たち、その有力者たち、その民のすべて、そのすべての雑多な者たち、異国人のすべての王たち、アシュケロン、ガザ、エクロン、アシュドドの面前にあるもの、イドマヤ、モアブ人、アンモンの子ら、ティルスの王、シドンの王、海の向こうにいる王たち、デダン、テマン、ボツラ、顔の周りを刈り込んだすべての者〔底本は circumtunsam。circumtonsam と読む〕、荒れ野に宿るすべての雑多な者たち、エラムのすべての王たち、ペルシア人のすべての王たち、日の昇る方のすべての王たち、遠くにいる者も近くにいる者も、各人をその兄弟のもとへ、また地の面にあるすべての地の王国に〔飲ませた〕。汝は彼らに言え。『全能の主はこう言う。飲め、酔え、吐け。汝らは倒れ、そして起き上がる〔surgetis は刷りのまま訳した。文意からは「起き上がらない」とあるべきところか〕、私が汝らの間に送る剣の面前で』」。

159

Et ad eos qui noluerunt accipere calicem, ita ut bibant, dices: Sic dicit Dominus: Bibentes bibetis, quia in civitate in qua invocatum est nomen meum, super ipsam incipio vexare vos: et vos purgatione non eritis purgati, quia gladium ego invoco super inhabitantes terram (Jerem. XXV, 15-29) .] Potabis, inquit, Hierusalem, civitates Juda, et reges ejus et principes ejus.

PL 18, 46B

「また、杯を受け取って飲もうとしなかった者たちに、汝は言え。『主はこう言う。汝らは必ず飲む。私の名が呼ばれた都で、まさにその上で、私は汝らを苦しめ始めるからである。汝らは浄めによって浄められることはない。私は地に住む者たちの上に剣を呼び寄せるからである』」(エレミヤ25:15–29)。]彼は言う。「汝は、エルサレム、ユダの諸都市、その王たち、その君侯たちに飲ませる」と。

160

Deinde dicit: Et universa regna terrae, quae super faciem terrae sunt: ut ostenderet, ab speciali Hierusalem transitum fecisse ad generalem, in qua sunt omnes gentes terrae, quas illic Deus percutiet, sicut et interpretatus est, dicens: Quoniam in civitatem in qua invocatum est nomen meum, in ipsa incipio vexare vos, et vos purgatione non eritis purgati.

PL 18, 46C

次に彼は言う。「また、地の面にあるすべての地の王国にも」。これは、〔彼が〕特定のエルサレムから一般のエルサレムへ移ったことを示すためである。一般のエルサレムには地のすべての諸国民がいて、神はそこで彼らを打つ。彼自身がこう解釈して言っているとおりである。「私の名が呼ばれた都で、まさにその上で、私は汝らを苦しめ始める。汝らは浄めによって浄められることはない」。

161

Numquid Jeremias, cum esset in corpore qui de Judaeae carcere numquam, nisi tractus, isset in Aegyptum: perspicue adjecto mero in calice id potum daret omnibus gentibus quae sub coelo sunt, aut nunc per Ecclesiam prophetat?

PL 18, 46C

エレミヤは、体にあったとき、ユダヤの牢から、引かれる場合でなければ決してエジプトへ行かなかった人であるのに、杯に混ぜ物のないぶどう酒を注ぎ入れて、それをはっきりと、天の下にあるすべての諸国民に飲ませたのだろうか。それとも今、教会を通して預言しているのか。

162

Quod si tunc quoque et nunc in Ecclesia locus est, manifestum est, et omnes gentes, ad quas ille Jeremias loquitur, conveniri in principali eorum parte.

PL 18, 46C

もし、そのときにも今にも、教会の中に〔彼の〕場〔locus。意味は定かでない。このように取った〕があるのなら、そのエレミヤが語りかけるすべての諸国民も、その主要な部分において〔教会に〕当てはまることは明らかである。

163

Si quid enim summum Sathanas, si quid grave, si quid dextrum in suo corpore habet: coelestibus miscuit, ut bellantium mos est, fortibus fortes opponere.

PL 18, 46D

もしサタンが自分の体の中に何か最高のもの、何か重いもの、何か右のものを持っているなら、〔彼は〕それを天のものと混ぜた。戦う者たちの習いが、強者に強者を対抗させることだからである。

164

Unde Apostolus dicit, non esse sanctis pugnam adversus humanitatem, sed adversus spiritualia nequitiae in coelestibus (Ephes. VI, 12) .

PL 18, 46D

このゆえに使徒は、聖なる者たちの戦いは人間に対するものではなく、天上にある悪の霊的なものに対するものだ、と言う(エフェソ6:12)。

Caput V

第V章PL 18, 46D
1

Temporum quantitas in Scripturis frequenter mistica est tropo synecdoche; aut legitimis numeris, qui multis modis positi sunt, et pro loco intelligendi. Synecdoche vero, aut a parte totum est, aut a toto pars. Hoc tropo, 400 annos servivit Israel in Aegypto.

PL 18, 46D

聖書における時の量は、しばしば提喩(シュネクドケー)〔部分で全体を、全体で部分を言う言い方〕という比喩〔tropus〕によって、あるいは正しい数〔legitimi numeri〕によって、神秘の意味を帯びる。正しい数は多くの仕方で置かれ、理解されるべき箇所に応じて〔意味が決まる〕。提喩とは、部分から全体を言うか、全体から部分を言うかである。この比喩によって、イスラエルはエジプトで400年仕えた。

2

Nam dicit Deus Abrahae: Sciens scies, quia peregrinum erit semen tuum in terra non sua, et dominabuntur eorum et affligent eos annis 400 (Gen. XV, 13) . Exodi autem Scriptura dicit: 430 annos fuisse in Aegypto (Exod. XII, 40) . An non omni tempore servivit?

PL 18, 47A

実に神はアブラハムに言う。「汝は必ず知る。汝の子孫は自分のものでない地で寄留者となり、〔その地の者たちは〕彼らを支配し、400年のあいだ彼らを苦しめる」(創世記15:13)。ところが出エジプト記は、エジプトに430年いたと言う(出エジプト記12:40)。では、いつの時も仕えていたのではないのか。

3

Quaerendum ergo, ex quo tempore: quod invenire facile est. Dicit enim Scriptura non serviisse populum, nisi post mortem Joseph, et omnium fratrum ejus, et omnium saeculi illius.

PL 18, 47A

それゆえ、いつからかを問わねばならない。それは容易に見いだされる。実に聖書は、ヨセフとその兄弟たちすべて、またその世の人々すべてが死んだのち以外には、民は仕えなかったと言う。

4

Filii autem Israel creverunt et multiplicati sunt, et Cethaei fuerunt et praevaluerunt, multiplicabat autem eos terra.

PL 18, 47A

「イスラエルの子らは増え、数を増し、あふれるほどになり〔底本は Cethaei。ミーニュの脚注は、七十人訳出エジプト記1:7 の「あふれ出るほどになった」に当たる語とし、そう訳した〕、強くなった。地は彼らを増やしていた」。

5

Exsurrexit autem rex alter super Aegyptum, qui ignorabat Joseph, et dixit genti suae: Ecce gens filiorum magna Israel multitudo, et valent super nos. Venite ergo circumveniamus eos (Exod. I, 7-10) .

PL 18, 47A

「だが、ヨセフを知らない別の王がエジプトに立ち、自分の民に言った。『見よ、イスラエルの子らの民は大きな群れとなり、我々を凌ぐ力がある。さあ、彼らを欺こう』」(出エジプト記1:7–10)。

6

Si autem post mortem Joseph coepit servire populus, et 530 annis, ex quibus in Aegypto demoratus est, deducimus 80 annos regni Joseph (regnavit enim a 30 annis usque in 110) erunt reliqui servitutis Israel, anni 340, quod Deus dixit 400.

PL 18, 47B

もし民がヨセフの死後に仕え始めたのなら、〔彼らがエジプトに〕滞在した530年〔底本の数。そのままでは計算が合わない。ミーニュの脚注は、出エジプト記12:40 に従って430年とあるべきで、80を引けば残りは350年になる、とする〕から、ヨセフの治世80年(彼は30歳から110歳まで治めたからである)を引くと、イスラエルの隷従の残りは340年となる。神が言ったのは400年である。

7

Si autem omne tempus peregrinationis suae servivit Israel, plus est quam Deus dixit. Si ex morte Joseph secundum Scripturae sanctae fidem, minus est. Quo manifestum est, 100 a toto partem esse. Nam post 300 annos, pars aliorum, 100 anni sunt.

PL 18, 47B

もしイスラエルが寄留の全期間仕えたのなら、神が言ったより多くなる。もし聖なる聖書の信ずべき語りに従ってヨセフの死から数えるなら、少なくなる。これによって、100年が全体に対する部分であることは明らかである。実に300年のあとの、他の〔年々の〕部分は、100年である〔この文の意味は定かでない。語のとおりに訳した〕。

8

Propterea dixit, 400 annos. Si hic in omni summa temporis, ut puta post 9 dies est, aut post 9 menses: primus dies mensis 10 est, sicut scriptum: In utero matris figuratus sum caro 10 mensium coagulatus in sanguine (Sap. VI, 2) .

PL 18, 47B

それゆえ神は400年と言った。もしここで、時の総数全体において、たとえば9日の後、あるいは9か月の後であっても、10か月目の初日は10か月目である、というのと同じである〔この文の構文は整っていない。「…というのと同じである」と補って取った〕。こう書かれているとおりである。「私は母の胎の中で肉として形づくられ、10か月のあいだ血の中で固められた」(知恵の書6:2)〔引かれた句は知恵の書7:1–2〕。

9

Sicut autem in prima parte temporis cujusque tempus est, ita in novissima hora totus dies sit; reliquiae mille annorum, mille anni sunt. Sex dies sunt mundi aetas, id est 6000 annorum.

PL 18, 47C

しかし、どの時の最初の部分もその時であるように、最後の一時もまた一日全体であるとせよ。千年の残りは千年である。六日は世の時代、すなわち6000年である。

10

In reliquiis sexti dici, id est mille annorum natus est Dominus, passus et resurrexit. Item reliquae mille annorum dictae sunt mille anni primae resurrectionis.

PL 18, 47C

第六の日の残り、すなわち千年の残りに、主は生まれ、受難し、復活した。同じく、千年の残りが、最初の復活の千年と呼ばれた。

11

Sicut enim reliquiae sextae feriae, id est, tres horae, totus dies est, unus ex tribus sepulturae Domini: ita reliquiae sexti dici majoris quo surrexit Ecclesia, totus dies est, mille anni. Hoc enim tropo, constant tres dies et tres noctes.

PL 18, 47C

実に、金曜日〔feria sexta〕の残り、すなわち三時間が一日全体であって、主の埋葬の三日のうちの一日であるように、教会が復活した、より大いなる第六の日の残りもまた一日全体、千年である。この比喩によって、三日と三夜が成り立つ。

12

Noctis autem et diei, 24 horae unum tempus est, nec adjiciuntur noctes diebus, nisi certa ratione. Alias, dies solos dicimus, sicut Apostolus dicitur mansisse apud Petrum 15. Numquid opus erat dicere, totidem diebus et noctibus?

PL 18, 47C

夜と昼の24時間は一つの時であり、確かな理由なしには、昼に夜は加えられない。ほかの場合には、我々は日だけを言う。たとえば使徒はペトロのもとに15日とどまったと言われる。それと同数の昼と夜、と言う必要があっただろうか。

13

Sic enim scriptum est: Vespere et mane dies unus (Gen. 1-5) . Quod si nox et dies, unum tempus est: novissima hora diei, et diem totum et noctem transactam retinet. Similiter et novissima hora noctis, totam diem et noctem futuram.

PL 18, 47D

実にこう書かれている。「夕があり朝があって、一日」(創世記1–5)〔引かれた句は創世記1:5〕。もし夜と昼が一つの時であるなら、昼の最後の一時は、昼全体と過ぎた夜を保ち、同様に、夜の最後の一時は、昼全体と来たるべき夜を保つ。

14

Hora enim pars est utriusque temporis. Hora qua sepultus est Dominus, pars est sextae feriae cum sua nocte quae transierat, et hora noctis, qua surrexit, imminentis est pars diei.

PL 18, 47D

実に一時は、どちらの時の部分でもある。主が葬られた一時は、金曜日の、それに属して過ぎた夜とともにある部分であり、主が復活した夜の一時は、差し迫った昼の部分である。

15

Caeterum, si neque in die praesenti nox est praeterita, neque in nocte praesenti dies crastinus: non die resurrexit Dominus, sed nocte. Quoniam dies ab ortu solis est, sicut scriptum est: Luminare majus initium dici (Ibid., 16) .

PL 18, 47D

そうでなければ、もし現在の昼に過ぎた夜がなく、現在の夜に翌日の昼がないなら、主は昼に復活したのではなく、夜に復活したことになる。昼は日の出から始まるからである。こう書かれているとおりである。「大きいほうの光るものは昼の初め」(創世記1:16)。

16

Dominus autem ante solis ortum resurrexit. Nam Marcus dicit: Oriente sole (Matth. XVI, 2) , non orto, sed oriente, id est, ad ortum eunte: Lucas autem, diluculo (Luc. XXIV, 1) . Sed ne de hac locutione ambigeretur, alii Evangelistae aperte noctem fuisse testantur.

PL 18, 48A

ところが主は日の出の前に復活した。実にマルコは言う。「日が昇りつつあるときに」(マタイ16:2)〔引かれた句はマルコ16:2〕。昇ったのではなく、昇りつつある、すなわち日の出に向かっている、という意味である。ルカは「明け方に」と言う(ルカ24:1)。しかしこの言い方について疑いが生じないよう、他の福音書記者たちは、夜であったことを明らかに証言している。

17

Nam Matthaeus nocte dicit venisse mulieres ad monumentum, et vidisse Dominum (Matth. XXVIII, 1) . Joannes vero, cum adhuc tenebrae essent (Joan. XX. 1) . Si autem Dominus ante solem, id est, ante initium diei resurrexit, nox illa, pars erat illucescentis diei.

PL 18, 48A

実にマタイは、女たちが夜に墓に来て、主を見たと言う(マタイ28:1)。ヨハネは、「まだ暗かったとき」と言う(ヨハネ20:1)。もし主が太陽の前に、すなわち昼の初めの前に復活したなら、その夜は、明けゆく昼の一部であった。

18

Quod et competit operibus Dei, ut non dies obscuraretur in noctem, sed nox lucescat in diem. Ipsa enim nox illuminatur, et efficitur dies: quod est figura eorum, quae facta erant in Christo.

PL 18, 48A

これは神の業にもふさわしい。昼が夜へと暗くなるのではなく、夜が昼へと明るくなるのである。実に夜そのものが照らされて昼となる。これはキリストにおいて起こったことの象りである。

19

Quoniam Deus qui dixit: De tenebris lumen fulgere in cordibus nostris (II Cos. IV, 6) . Qui illuminavit tenebras, sicut scriptum est: Tenebrae tuae sicut meridies erunt (Isa. LVIII, 10) .

PL 18, 48B

「闇から光が、我々の心の中に輝き出よ」と言った神は(二コリント4:6)〔底本は II Cos.。二コリントと解した〕、闇を照らした。書かれているとおりである。「汝の闇は真昼のようになる」(イザヤ58:10)。

20

Et: Nox transivit, dies autem appropinquavit; sicut in die decenter ambulemus (Rom. XIII, 12) . Prius est enim quod carnale est, deinde quod spirituale. Dies ergo primus et novissimus, a toto pars est.

PL 18, 48B

また、「夜は過ぎ、昼が近づいた。昼のようにふさわしく歩もう」(ローマ13:12)。実に、肉的なものが先で、その次に霊的なものである。それゆえ、最初の日と最後の日は、全体に対する部分である。

21

Solus medius plenus fuit, a vespera in vesperam, secundum conditionem atque praeceptum. Sicut Moysi dicit: A vespera in vesperam obscuravi diem sabbatorum (Lev. XXIII, 33) .

PL 18, 48B

ただ中の日だけが、創造と命令に従って、夕から夕まで満ちていた。〔主が〕モーセに言うとおりである。「夕から夕まで、汝らは安息日を祝う〔底本は obscuravi(私は暗くした)。ミーニュの脚注は、ウルガタに従って celebrabitis(汝らは祝う)、あるいは七十人訳に従って sabbatizabitis(汝らは安息を守る)と読めとし、それに従う〕」(レビ記23:33)〔引かれた句はレビ記23:32〕。

22

Quidam autem dicunt, ex die computandum: quoniam Dominus tres dies et noctes dixit, non tres noctes et dies. Sed hoc non longa ratione destruitur. Si enim ex die initium sepulturae, in nocte finis: si autem in die finita est, a nocte coepit.

PL 18, 48B

ある者たちは、昼から数えるべきだと言う。主は「三日と三夜」と言ったのであって、「三夜と三日」とは言わなかったからだ、と。しかしこれは、長い論証を要さずに退けられる。実に、埋葬の始まりが昼であれば、終わりは夜である。しかし昼に終わったのなら、夜から始まったことになる。

23

Nam si dies utrimque concluditur, plus erit unus dies. Dicunt praeterea, non posse in die esse noctem praeteritam, nec in nocte diem futurum: separatos tres dies et noctes oportere assignari, computante primum diem, quo crucifixus est: alterum, trium horarum reparatarum, tertium sabbati, erit Domini dies 4.

PL 18, 48C

実に、もし昼が両端で閉じられるなら、一日が余計になる。さらに彼らは言う。昼の中に過ぎた夜があることも、夜の中に来たるべき昼があることもできない。三日と三夜は別々に割り当てられねばならない、と。〔その計算では〕最初に、〔主が〕十字架につけられた日を数え、第二に、取り戻された三時間〔の日〕、第三に安息日を数えるなら、主の日が四日目になる。

24

Qui autem hanc circumventionem vitant, consentiunt a nocte quidem computandum: sed noctes a diebus debere separari, dicentes, in 3 horis tenebrarum importunarum primam noctem, alteram sabbati, tertiam illucescentis Dominicae.

PL 18, 48C

しかし、この欺きを避ける者たちは、確かに夜から数えるべきだとは同意するが、夜は昼から分けねばならないとして、時ならぬ闇の3時間に最初の夜が、安息日に第二の夜が、明けゆく主日に第三の夜があると言う。

25

Noctes quidem veluti tres sunt, sed dies duo. Primus in tribus horis post tenebras: secundus, sabbati. Non enim qui separatos dies promit, potest dicere in nocte qua resurrexit, fuisse diem futurum.

PL 18, 48C

夜は確かにいわば三つだが、昼は二つである。第一は闇のあとの3時間、第二は安息日である。実に、昼を別々に示す者は、〔主が〕復活した夜に来たるべき昼があった、と言うことはできない。

26

Quod si id consentiat, consentiat necesse est, in reliquis diei sextae feriae, fuisse noctem praeteritam. Quae si tenebrae importunae fuerunt, tres tamen horae lucis, ejusdem sunt diei: nec amiserunt ordinem, quominus pars essent diei ac noctis suae.

PL 18, 48D

もしこのことに彼が同意するなら、金曜日の残りに過ぎた夜があったことにも同意せざるをえない。もしその〔三時間の〕闇が時ならぬものであったとしても、光の3時間は同じ日のものであり、自らの昼と夜の部分であるという秩序を失ってはいない。

27

Taceo 3 horas tenebrarum noctem esse non potuisse, quod praeter ordinem fuerint conditionis Dei. Quidquid enim signi est, non turbat elementorum rationabilem cursum.

PL 18, 48D

私は、闇の3時間が夜でありえなかったことには触れずにおく。それは神の創造の秩序の外にあったからである。実に、しるしであるものは何であれ、元素の理にかなった運行を乱さない。

28

Non enim quia stetit sol et luna diebus Josue (Jos. X, 13) et Ezechiae (IV Reg. XX, 10) , solus sol reversus est: aliquid cursus inter solem et lunam mutilatum est et detractum, vel additum diei aut nocti, et nova exinde coepit temporum aut neomeniae supputatio, quam statuit Deus in solem et lunam, esse in temporum dies et annos, sicut in Genesi scriptum est (Gen. I, 17) .

PL 18, 49A

実に、ヨシュアの日々(ヨシュア記10:13)とヒゼキヤの日々(列王記四20:10)に、太陽と月が止まり、〔また〕太陽だけが戻ったからといって、太陽と月のあいだの運行の何かが損なわれて取り去られたり、昼や夜に加えられたりしたのではなく、そこから新しい時の、あるいは新月の計算が始まったのでもない。その計算は、神が太陽と月に定め、時々の日と年のためにあらしめたものである。創世記に書かれているとおりである(創世記1:17)〔引かれた句は創世記1:14 に当たる〕。

29

Multo magis in illo die, nihil turbatum est, cui non sunt adjectae 3 horae tenebrarum, ut essent 15.

PL 18, 49A

ましてあの日には、何も乱れなかった。その日には、15時間にするために闇の3時間が加えられたのではなかった。

30

Namque si solem obscuratum, et rursum ostensum diem dicimus, quod nomen, quem ordinem damus ipsi diei, qui fuisse dicitur, inter sextam feriam et sabbatum, nisi bis sabbatum fuit et hebdomada illa 8 dies habuit?

PL 18, 49A

実に、もし太陽が暗くなり、再び現れたものを我々が昼と言うなら、金曜日と安息日のあいだにあったと言われるその日そのものに、どんな名、どんな順序を与えるのか。安息日が二度あり、あの週が8日あったというのでなければ。

31

Certe, si contentio ratione minime sedari potest, compendio probamus, 3 horas tenebrarum non pertinere ad sepulturam Domini, eo quod adhuc viveret.

PL 18, 49A

確かに、争いが理によっては全く鎮められないのなら、我々は手短に証明する。闇の3時間は主の埋葬には属さない。主がまだ生きていたからである。

32

Non enim potuit esse in corde terrae, nisi ex quo mortuus vel sepultus est, quod factum est in tribus horis sextae feriae, intra duodecimam.

PL 18, 49B

実に主は、死んで葬られた時以後でなければ、地の中心にいることはできなかった。それは金曜日の三時間、第十二時までのうちに起こった。

33

Quoniam post occasum solis, non licebat Judaeis sepelire: cum esset pura coena initium sabbati sicut Joannes dicit (Joan. XIII, 2; XIX, 42) . Illic ergo, propter coenam puram Judaeorum, quoniam proximum fuerat monumentum posuerunt Jesum.

PL 18, 49B

ユダヤ人たちは日没後には葬ることが許されなかったからである。ヨハネが言うように、清い食事〔coena pura。安息日の前の日、備えの日をこう呼ぶらしい〕が安息日の初めだったのである(ヨハネ13:2;19:42)。そこで、ユダヤ人たちの清い食事のゆえに、墓が近かったので、そこにイエスを置いた。

34

Dies autem noctibus dignitate, non novitatis ordine praeferuntur; ut omnes masculi primogeniti sunt, sicut dictum est: Genuit filios et filias, et obiit (Gen. V) . Quod contra legem naturae fit, ut omnes illi masculos primum genuissent.

PL 18, 49B

昼は夜よりも、品位において優先されるのであって、新しさの順序においてではない。たとえば、男子がみな初子であるのと同じである。「彼は息子たちと娘たちをもうけ、そして死んだ」と言われている(創世記5章)。それは自然の法に反して起こることであり、あの者たちがみな、まず男子をもうけたことになってしまう。

35

Nobis autem totum tempus, dies est. Omnia nova sunt, figurae transierunt. Ex legitimis numeris sunt, septenarius, denarius, duodenarius.

PL 18, 49B

我々にとっては、時の全体が昼である。すべては新しくなり、象りは過ぎ去った。正しい数には、七の数、十の数、十二の数がある。

36

Idem est autem numerus, et cum multiplicatur: ut septuaginta, vel septingenti, vel toties in se: ut septies septem, aut decies deni. Sed aut perfectionem significant, aut a parte totum, aut simplicem summam. Perfectionem, ut septem spiritus.

PL 18, 49C

数は、掛け合わされるときも同じ数である。たとえば70、700、あるいは自らに何度も掛けたもの、すなわち七かける七、十かける十である。しかしそれらは、完全を示すか、部分で全体を示すか、単なる総数を示すかである。完全を示す例は、七つの霊である。

37

Ecclesiae septem (Apoc. I, 4-11) . Aut ut dicit: Septies in die laudabo te (Psal. CXVIII, 164) : aut septies tantum recipiet in isto saeculo (Matth. XXII; Eccl. XXXV, 13) .

PL 18, 49C

〔また〕七つの教会がある(黙示録1:4–11)。あるいは、「一日に七度、私は汝をほめたたえる」(詩篇118:164)と言うように。あるいは、「この世で七倍を受ける」(マタイ22;集会の書35:13)〔マタイ22章にこの句は見当たらない〕とあるように。

38

Similiter, denarius, ut alius Evangelista dicit: Centies tantum recipiet in isto saeculo (Marc. X, 30) .

PL 18, 49C

同様に、十の数がある。別の福音書記者が言うとおりである。「この世で百倍を受ける」(マルコ10:30)。

39

Et Daniel, angelorum et coeli vel Ecclesiae innumerabilem multitudinem denario numero complexus est, dicens: Mille millia apparebant illi, et decies millies denaria circumsistebant (Dan. VII, 10) , Et David: Currus, inquit, Dei decies millies tantum (Psal. LXVII, 18) Et de omni tempore, David: in mille saecula (Psal. CIV, 8) .

PL 18, 49C

またダニエルは、天使たちと天、あるいは教会の数えきれない群れを、十の数で包んで言った。「千の千が彼の前に現れ、一万倍の十ずつの者〔decies millies denaria。数の言い方は不明瞭で、語のとおりに訳した〕が周りに立っていた」(ダニエル7:10)。ダビデも言う。「神の戦車は一万倍」(詩篇67:18)。また全時間について、ダビデは「千の世にまで」と言う(詩篇104:8)。

40

Item, per duodenarium de omni Ecclesia dictum est 14400 et duodecim tribus (Apoc. VII, 4, 5) , omnes gentes, sicut: Judicabitis duodecim tribus Israel (Matth. XIX, 28) .

PL 18, 49D

同様に、十二の数によって、教会全体について、14万4千〔底本は14400。ミーニュの脚注は、引かれた黙示録の箇所に従って144000と読めとし、それに従う〕と十二部族が言われた(黙示録7:4, 5)。それはすべての諸国民のことであり、「汝らはイスラエルの十二部族を裁く」(マタイ19:28)とあるとおりである。

41

A parte totum: quoniam centum tempus legitimis numeris difinitur, ut in Apocalypsi: Habebitis pressuram 10 dies (Apoc. IV, 10) : cum significet usque in finem. Septuaginta autem in Babylone, idem tempus esse, importunum est nunc probare.

PL 18, 49D

部分で全体を言う場合。定まった時〔底本は centum(100)。ミーニュの脚注は certum(定まった)とし、それに従う〕は、正しい数によって定められるからである。黙示録に「汝らは10日のあいだ苦難を受ける」(黙示録4:10)〔引かれた句は黙示録2:10〕とあるのは、終わりまでを意味している。バビロンでの70〔年〕が同じ時であることを、今ここで証明するのは時宜を得ない。

42

Praeter legitimos etiam numeros, quodcumque tempus in quocumque numero frequenter breviavit scriptura, sicut supradictum tempus, Hora appellatum est, dicente Apostolo: Novissima hora est (I Joan. II, 18) .

PL 18, 49D

正しい数以外でも、聖書は、どのような数の時であれ、しばしば短縮した。たとえば前述の時は、使徒が「最後の一時である」と言うことで、「一時」と呼ばれた(一ヨハネ2:18)。

43

Et dies: sicut, Ecce, nunc dies salutationis (II Cor. VI, 2) . Et annum praedicare: sicut per Isaiam: Praedicare annum Domino acceptabilem (Isa. LVI, 2) .

PL 18, 50A

また日である。「見よ、今は救いの日」(二コリント6:2)〔底本は salutationis(挨拶の)。ミーニュの脚注は、おそらく salvationis か salutis であるとし、二コリント6:2 とそれが拠るイザヤ49:8 の語が「救い」であることを挙げる。salutis と読む〕。また年を宣べることもそうで、イザヤを通して「主に受け入れられる年を宣べる」(イザヤ56:2)〔引かれた句はイザヤ61:2〕とある。

44

Quoniam non ille, quo Dominus praedicavit, solus fuit acceptabilis: sed et iste quo praedicat, sicut dictum est: Tempore accepto exaudivi te (Isa. XLIX, 8) ; et Apostolus interpretatur: Ecce nunc tempus acceptabile (II Cor. VI, 2) .

PL 18, 50A

主が宣べた年だけが受け入れられたのではなく、〔主が〕宣べる今の年もそうだからである。こう言われている。「受け入れられる時に私は汝を聞いた」(イザヤ49:8)。使徒は解釈して言う。「見よ、今は受け入れられる時」(二コリント6:2)。

45

Finis denique hujus anni, id est, judicii junxit, dicens: Praedicare annum Domini acceptabilem, et diem retributionis. Et David: Benedices, inquit, coronam anni benignitatis tuae (Psal. LXIV, 12) .

PL 18, 50A

実に彼は、この年の終わり、すなわち裁き〔の日〕を結びつけて言った。「主の受け入れられる年と、報いの日を宣べる」。またダビデは言う。「汝は、汝の厚意〔benignitas〕の年の冠を祝福する」(詩篇64:12)。

46

Aliquando hora, dies et menses, annus est, sicut in Apocalpysi: Parati in horam, et diem, et mensem, et annum (Apoc. IX, 15) , quod est, tres anni et dimidium. Ibidem, menses pro annis: Datum est ei delere homines, menses quinque (Ibid., 5) .

PL 18, 50A

ときに、一時も、一日も、月々も、一年である。黙示録に「一時と一日と一月と一年のために備えられた」(黙示録9:15)とあるとおりで、これは三年半のことである。同じ箇所では、月が年の代わりである。「彼に、五か月のあいだ人間たちを滅ぼすことが許された」(黙示録9:5)。

47

Aliquando, dies denario numero 100 dies sunt, sicut in Apocalypsi: Dies mille ducenti sexaginta (Apoc. XI, 3) ; nam millies ducenties sexagies centeni centum vigenti sex millia dies sunt, qui sunt anni trecenti quinquaginta, mensibus tricenorum dierum.

PL 18, 50B

ときに、日は十の数によって100日である。黙示録に「千二百六十日」(黙示録11:3)とあるとおりである。実に、1260に100ずつを掛けると十二万六千日となり、これは、各月三十日として、三百五十年である。

48

Ibidem: unus mensis denario numero, 100 menses, ut: Civitatem sanctam calcabunt mensibus quadraginta duobus (Ibid., 2) . Nam quadragies bis centeni, 4200 menses sunt, qui sunt anni trecenti quinquaginta.

PL 18, 50B

同じ箇所で、一月は十の数によって100か月である。たとえば「彼らは聖なる都を四十二か月のあいだ踏みにじる」(黙示録11:2)。実に、42の100倍は4200か月で、これは三百五十年である。

49

Tempus, aut annus est, aut 100 anni: sicut tempus, et tempora, et dimidium temporis (Dan. VII, 25; XII, 7) , quod est, aut 3 anni et dimidius, aut 350.

PL 18, 50B

「時」とは、一年であるか、100年である。「一つの時、二つの時、そして時の半分」(ダニエル7:25;12:7)とあるとおりで、これは3年半か、350年である。

50

Item: Unus dies aliquando centum annis sunt; sicut de Ecclesia scriptum est: Jacere in civitate, ubi et Dominus ejus crucifixus est, et post tres dies et dimidium (Apoc. XI, 8, 11) .

PL 18, 50C

同様に、一日はときに百年である。教会について書かれているとおりである。「〔教会は〕都に横たわり、そこでその主も十字架につけられ、また三日半ののち」(黙示録11:8, 11)。

51

Et oportet filium hominis Hierusalem ire, et multa pati a senioribus et principibus sacerdotum, et scribis, et occidi, et post tres dies resurgere (Matth. XX, 18; Marc. X, 33; Luc. XVIII, 32) . Ipse enim tertio die resurrexit.

PL 18, 50C

「また、人の子はエルサレムに行き、長老たち、大祭司たち、律法学者たちから多くの苦しみを受け、殺され、三日ののちに復活せねばならない」(マタイ20:18;マルコ10:33;ルカ18:32)。実に彼自身は第三の日に復活した。

52

Generatio aliquoties et centum anni sunt: sicut Dominus dicit Abrahae: Quarta autem generatione revertetur huc (Gen. XV, 16) .

PL 18, 50C

世代は、ときに100年でもある。主がアブラハムに言うとおりである。「第四の世代に、ここに戻る」(創世記15:16)。

53

In Exodo vero, non de servitutis, sed de totius peregrinationis tempore dictum est: Quinta autem generatione, ascendit populus ex Aegypto (Exod. XII, 42) , id est, post 430 annos.

PL 18, 50C

出エジプト記では、隷従の時ではなく、寄留全体の時について言われている。「第五の世代に、民はエジプトから上った」(出エジプト記12:42)〔引かれた句は出エジプト記13:18 に当たる〕。すなわち430年のあとである。

54

Item generatio, aliquoties 10 anni sunt: sicut Jeremias dicit: Eritis in Babylonia, usque ad generationes septem (Baruch. VI, 2) . Ternarium numerum, eumdem esse, qui et denarius, idem plenius in Evangelio deprehenditur.

PL 18, 50C

同様に、世代はときに10年である。エレミヤが言うとおりである。「汝らは七世代までバビロンにいる」(バルク6:2)。三の数が十の数と同じであることは、同じく福音書において、さらに十分に見いだされる。

55

Matthaeus enim dicit: tribus servis creditam Domini substantiam (Matth. XXV, 13) . Lucas vero decem (Luc. XIX, 13) : quos decem in tres redigit, dum et ipse a tribus dicit exactem rationem.

PL 18, 50D

マタイは、主人の財産が三人の僕に託されたと言う(マタイ25:13)〔引かれた句はマタイ25:14–15〕。ルカは十人と言う(ルカ19:13)。その十人を彼は三人にまとめている、彼自身も三人から決算を取ったと言う〔底本は exactem。ミーニュの刷りでは母音の字がつぶれているが、exactam と読む〕からである。

56

Aliquoties unus dies mille anni sunt: sicut scriptum est: Qua die gustaveritis ex arbore, morte moriemini (Gen. II, 17) . Et septem dies primi, 7000 anni sunt.

PL 18, 50D

一日は、ときに千年である。こう書かれている。「その木から食べる日に、汝らは必ず死ぬ」(創世記2:17)。そして最初の七日は7000年である。

57

Sex diebus operatus est Deus, et requievit ab omnibus operibus suis die septimo, et benedixit et sanctificavit illum (Ibid., 2, 3) . Dominus autem dicit: Pater meus usque modo operatur (Joan. V, 17) .

PL 18, 50D

「神は六日のあいだ働き、七日目に、そのすべての業から休み、その日を祝福し聖別した」(創世記2:2–3)。ところが主は言う。「私の父は今に至るまで働いている」(ヨハネ5:17)。

58

Sicut enim istum mundum sex diebus operatus est: ita mundum spiritualem, qui est Ecclesia, per 6000 annos operatur, cessaturus die septimo quem benedixit, fecitque in aeternum.

PL 18, 51A

実に、神はこの世界を六日のあいだ働いて造ったように、霊的な世界、すなわち教会を、6000年にわたって働いて造っており、七日目にやめる。その日を彼は祝福し、永遠のものとした。

59

Id est quod Dominus inter caetera mandata nihil aliud crebrius praecepit quam observemus et diligamus diem sabbatorum. Qui autem praecepta Dei facit, sabbatum Dei diligat: id est, septimum diem quietis aeternae.

PL 18, 51A

これはすなわち、主が他の戒めの中で、我々が安息日を守り愛することほど頻繁に命じたものはない、ということである。神の戒めを行う者は、神の安息日を愛せよ。すなわち、永遠の休息である第七の日を。

60

Propterea Deus hortatur populum non intrare portas Hierusalem cum onere in die sabbati, et minatur portis, et intrantibus per eas et exeuntibus, sicut Hieremiae mandat, dicens: Vade, sta in portis filiorum populi tui, in quas ingrediuntur reges Juda et egrediuntur, et in omnibus portis Hierusalem, et dices ad eos: Audite verbum Domini, qui intratis portas istas.

PL 18, 51A

それゆえ神は、安息日に荷を負ってエルサレムの門に入らぬよう民に勧め、門と、そこを通って出入りする者たちを脅す。エレミヤに命じて言うとおりである。「行って、汝の民の子らの門、ユダの王たちが入り、また出て行く門、またエルサレムのすべての門に立て。そして汝は彼らに言え。『これらの門に入る者たちよ、主の言葉を聞け』」。

61

Haec dicit Dominus: Custodite animas vestras, et nolite tollere onera in die sabbatorum, et nolite exire portas Hierusalem, et nolite ferre onera de domibus vestris in die sabbatorum, sicut mandavi patribus vestris: et non obaudierunt in auribus suis, et induraverunt cervicem suam super patres suos, ut me non audirent, neque perciperent disciplinam.

PL 18, 51B

「主はこう言う。汝らの魂を守れ。安息日に荷を担ってはならない。エルサレムの門から出てはならない。安息日に汝らの家から荷を運び出してはならない。私が汝らの父祖たちに命じたとおりに。だが彼らは耳で聞き従わず、父祖たちにまさって首をかたくなにし、私に聞こうとせず、訓戒を受け入れようともしなかった」。

62

Eritque si me audieritis, dicit Dominus, ut non inferatis onera per portas civitatis hujus in die sabbatorum, ut non faciatis omne opus vestrum, et sanctificetis diem sabbatorum, et intrabunt per portas civitatis hujus reges et principes, sedentes in sede David.

PL 18, 51B

「また、こうなる。もし汝らが私に聞き従い、――と主は言う――、安息日にこの都の門を通して荷を運び入れず、汝らのいかなる業も行わず、安息日を聖別するなら、この都の門を通って、ダビデの座に座る王たちと君侯たちが入る」。

63

Et ascenden es in currus et equos, ipsi principes eorum viri Juda, qui inhabitant Hierusalem.

PL 18, 51B

「そして、車と馬に乗って上りながら〔底本は ascenden es と二語に分かれる。ミーニュの刷りで t が欠けたもので、ascendentes と読む〕、ユダの人々、エルサレムに住む彼らの君侯たち自身が〔入る〕」。

64

Et habitabitur civitas haec in aeternum, et venient de civitatibus Juda, et de civitatibus Hierusalem, et de terra Benjamin, et de terra campestri, et de terra quae ad austrum, afferentes holocausta et incensa, et manna, et thus, ferentes laudationem in domo Domini.

PL 18, 51C

「この都には永遠に人が住み、ユダの町々から、エルサレムの町々から、ベニヤミンの地から、平野の地から、南にある地から、人々は焼き尽くす献げ物と香、マナ〔manna。ここでは七十人訳が穀物の献げ物を言う語を音写したもの。底本のまま「マナ」と訳した〕と乳香を携え、賛美を携えて主の家に来る」。

65

Et si me non audieritis, ut sanctificetis diem sabbatorum, ut non portetis onera, neque intretis per portas Hierusalem: succendam ignem in portis ejus, et consumet domos Hierusalem, et non extinguetur (Jerem. XVII, 19-27) .

PL 18, 51C

「もし汝らが、安息日を聖別し、荷を担わず、エルサレムの門を通って入らないよう、私に聞き従わないなら、私はその門に火を付け、火はエルサレムの家々を焼き尽くし、消えることはない」(エレミヤ17:19–27)。

66

Sufficeret breviter mandasse non operari sabbatis. Ut quid: Nolite inferre onera per portas Hierusalem? Aut, si opus erat: et operis speciem diceret, id est, nolite inferre per portas. Non enim aliqui per muros et tecta inferebant onera in civitatem.

PL 18, 51C

簡潔に、安息日に働くなと命じれば足りたであろう。それなのになぜ、「エルサレムの門を通して荷を持ち込むな」と言うのか。あるいは、もし〔特定の業を挙げる〕必要があったのなら、業の種類を、すなわち「門を通して持ち込むな」と言ったであろう〔この文の論旨は取りにくい。「門を通して」という言い添えには隠れた意味がある、という論と取った〕。実に、城壁や屋根を越えて荷を都に運び入れる者などはいなかった。

67

Hierusalem bipertita est, et portae ejus bipertitae. Per portas inferorum exitur de Hierusalem sancta: et per easdem intratur in maledicta. Qui autem intrant per portas, intrant in aeternam.

PL 18, 51C

エルサレムは二つに分かれ〔bipertita は bipartita の別綴り〕、その門も二つに分かれている。冥界の門を通って人は聖なるエルサレムから出、同じ門を通って呪われたエルサレムに入る。門を通って入る者たちは、永遠の〔エルサレム〕に入る〔次節冒頭の Hierusalem が、この aeternam に続く〕。

68

Hierusalem, ut reges in curribus, et in equis, sedentes in sede David, sicut per Isaiam: Adducent filii filiorum ex omnibus gentibus donum Deo cum equis et curribus in splendore multorum, cum umbraculis in sanctam civitatem (Isa. LVI, 20) .

PL 18, 51D

エルサレムに〔入る〕。その様は、車や馬に乗り、ダビデの座に座る王たちのようである。イザヤを通して言われるとおりである。「子らの子らが、すべての諸国民の中から神への贈り物を、馬と車に載せ、多くの者の輝きの中、日除けとともに、聖なる都へ運んで来る」(イザヤ56:20)〔引かれた句はイザヤ66:20〕。

69

Portae sanctae civitatis Jerusalem, Christus est, et vicarii ejus, custodes legis: interficientes vero prophetas et lapidantes ad se missos. Porta diabolus est, et vicarius ejus pseudoapostoli praevaricatores legis, claves regni coelorum alto sensu abscondentes.

PL 18, 51D

聖なる都エルサレムの門は、キリストとその代理者たちである。〔代理者たちは〕律法を守る者たちであるが、しかし預言者たちを殺し、自分たちに遣わされた者たちを石で打つ者たちでもある〔interficientes 以下は代理者たち、すなわちモーセの座に着く者たち(5.70–71)を言うと取った〕。〔もう一方の〕門は悪魔であり、その代理者は、律法に背反する偽使徒たちで、天の国の鍵を深い意味の中に隠している。

70

Ipsi sunt portae, quae non vincunt Ecclesiam, quae supra petram fundata est. Quoniam fundamentum Dei stat, sicut scriptum est: Cognovit Deus, qui sunt ejus (II Tim. II, 19) . Si quis autem per praecepta praesidentium cathedrae Moysi introiit, per Christum intrat.

PL 18, 52A

彼らこそ、岩の上に建てられた教会に打ち勝たない門である。神の土台は立っているからで、こう書かれているとおりである。「神は、自分に属する者たちが誰かを知った」(二テモテ2:19)。モーセの座に着く者たちの戒めを通して入った者は、キリストを通して入る。

71

Ipsius enim sunt praecepta, ipse exponit onus peccatorum suorum, et sine illo non intrat in requiem sabbati. Si quis vero non per praecepta, sed per facta praesidentium cathedrae Moysi intrat, filius est gehennae magis quam ipsi.

PL 18, 52A

実にその戒めはキリストのものである。〔戒めを通して入る〕その者自身が自分の罪の荷を降ろすのであり、それなしには安息日の休息に入らない〔ipse と sine illo の指すものは定かでない。ipse を入る者、illo を荷を降ろすことと取った〕。しかしもし誰かが、モーセの座に着く者たちの戒めを通してではなく、その行いを通して入るなら、その者は、彼ら以上にゲヘナの子である。

72

Et requiescentibus universis, qui ante sabbatum manna collegerunt: ille cum onere suo inveniatur in die sabbati, in quo non est, manna colligere, neque onus exponere.

PL 18, 52A

安息日の前にマナを集めた者たちがみな休んでいるとき、あの者は、自分の荷を負ったまま安息日に見いだされるとする。その日には、マナを集めることも、荷を降ろすこともできない。

73

Quia nolunt audire vocem filii Dei clamantis in Ecclesia et dicentis: Venite ad me omnes qui laboratis et onerati estis, et ego vos requiescere faciam (Matth. XI, 28) . Isti sunt fures, qui non per januam veram, sed per portas suas intrant in suam Hierusalem.

PL 18, 52A

神の子が教会の中で叫び、こう言う声を、彼らは聞こうとしないからである。「労苦し、重荷を負う者は、皆、私のもとに来よ。私が汝らを休ませよう」(マタイ11:28)。彼らは盗人であり、真の戸口からではなく、自分たちの門から、自分たちのエルサレムに入る。

74

Et succendet Deus ignem in portis Hierusalem, et comburet itinera ejus, et non exstinguetur. Ignis enim qui specialis Hierusalem portas exussit, exstinctus est.

PL 18, 52B

神はエルサレムの門に火を付け、その道筋を焼き尽くし、それは消えない。実に、特定のエルサレムの門を焼いた火は、消えた。

75

Apostolus autem sabbatum, et alia legis mandata, figuram esse futuri, sic ait: Nemo ergo judicet vos in cibo et potu aut in parte dici festi, aut neomeniae, aut sabbatorum: quod est umbra futuri (Coloss. II, 16) .

PL 18, 52B

使徒は、安息日と他の律法の命令は来たるべきものの象りであると、こう言っている。「それゆえ、食べ物や飲み物について、あるいは祭りの日〔底本は dici。ミーニュの刷りでは字がつぶれているが、diei と読む〕や新月や安息日の一部について、誰も汝らを裁いてはならない。それらは来たるべきものの影である」(コロサイ2:16)。

76

Multis in locis, unius temporis diversi eventus in sepeciem separatim describi duo tempora fecerunt, quasi ex ordine se insequentia.

PL 18, 52B

多くの箇所で、一つの時の異なる出来事が、種において〔底本は sepeciem。speciem と読む〕別々に描かれたために、二つの時ができた。あたかも順序に従って続くかのように。

77

In genere autem, uno tempore et uterque eventus: Si 14 anni sub Joseph, ubertatis et sterilitatis 7 anni sunt tantum (Gen. XLI) , id est omne tempus passionis Domini, in cujus figura factus est Joseph dominus Aegypti, cum esset 30 annorum.

PL 18, 52B

ところが類においては、一つの時に両方の出来事がある。もしヨセフのもとでの14年が、豊作と不作とを合わせて、ただの7年にすぎないなら(創世記41章)、それは主の受難の全時である。その象りとして、ヨセフは30歳のときエジプトの主となった。

78

Qui sunt itaque nobis 7 anni ubertatis et saturitatis: idem caeteri 7 sterilitatis et famis. Isto enim tempore minatur Dominus divitibus famem, pauperibus vero saturitatem. Promittit haec bona; et mala duplicis temporis uno tempore futura.

PL 18, 52C

したがって我々にとって、豊作と満腹の7年は、不作と飢えの残りの7年と同じである。実にこの時に主は、富む者たちには飢えを、貧しい者たちには満腹を脅し示す。主はこれらの良いことを約束し、〔また〕二重の時の悪いことが一つの時に起こることを〔約束する〕。

79

Testatur scriptura Exodi (Exod. X) , quia manifestum est, omnium plagarum Aegypti immunem esse Israel: et per tres dies tenebrarum lumen habuisse.

PL 18, 52C

イスラエルがエジプトのすべての災いを免れていたことは明らかであり、三日の闇のあいだも光を持っていたことを、出エジプト記の聖書は証言する(出エジプト記10章)。

80

Quod nunc spiritualiter geritur, sicut Deus eidem Pharaoni postea comminatus est dicens: Dabo tenebras super terram tuam (Ibid. 2) . Aliquoties unum tempus in multas dividit partes: quarum singulae totum tempus sint.

PL 18, 52C

これは今、霊的に行われている。神が後に同じファラオに脅して言ったとおりである。「私は汝の地の上に闇を置く」(出エジプト記2)〔底本の刷りのまま。引かれた句はエゼキエル32:8 に当たる〕。ときに〔聖書は〕一つの時を多くの部分に分け、その一つひとつが全時となる。

81

Sic annus quo fuit Noe in arca, dividitur in omnes numeros. Quoties tamen temporum mentio est, quaternarius numerum specialiter tempus est a Domini passione usque in finem.

PL 18, 52C

そのように、ノアが箱舟にいた年は、あらゆる数に分けられる。だが、時への言及があるたびに、四の数は〔底本は quaternarius numerum。numerum は余分らしく、quaternarius numerus と読んだ〕、とりわけ主の受難から終わりまでの時である。

82

Quaternarius est autem, quoties aut plenus est, aut post tertium pars quarti, ut 340 aut tres et dimidio. Caeteri vero (nam pro locis intelligendi sunt), signa sunt, non manifestae definitiones. Quadraginta ergo diluvii dies totum tempus est.

PL 18, 52D

四の数となるのは、それが満ちているとき、あるいは第三のあとの第四の部分であるとき、たとえば340〔数が崩れているらしい。刷りのまま写した〕、あるいは三と半分のときである。その他〔の数〕は(箇所に応じて理解されるべきだからである)、しるしであって、明確な定義ではない。ゆえに洪水の四十日は全時である。

83

Nam isti sunt 40 anni in Aegypto, et 40 anni in eremo, et 40 dies jejunii Domini et Moysi et Ecclesiae, quibus in Ecclesia jejunat Ecclesia, id est, abstinet a mortuorum voluptatibus.

PL 18, 52D

実に、これらは、エジプトでの40年、荒れ野での40年、主とモーセと教会の断食の40日であり、教会はそのあいだ教会において断食する、すなわち死者たちの快楽を断つ。

84

Idem 40 dies quibus manducat et bibit Ecclesia cum Domino post resurrectionem 40 anni sunt quibus erat Ecclesia manducans et bibens sub Salomone, pace undique versum profunda, premente tamen eos bipertito Salomone: sicut eadem Ecclesia dicit: Pater unus oppressit nos (III Reg. XII, 30) .

PL 18, 53A

同じ40日、すなわち復活のあと、教会が主とともに食べ、飲む40日は、教会がソロモンのもとで食べ飲んでいた40年であり、四方に深い平和があった。ただし、二つに分かれたソロモンが〔bipertito は bipartito の別綴り〕彼らを圧迫してはいた。教会自身が言うとおりである。「一人の父が我々を圧迫した」(列王記三12:30)〔引かれた句は列王記三12:4 に当たる〕。

85

Quadraginta dies, fuit aqua in statu suo, et totidem defecit: ut bis et defectio aquae 10 mense, id est perfecto tempore compleretur. Sed in genere, non ita est, ut quodam tempore invalescat, et deinde deficiat.

PL 18, 53A

40日のあいだ、水はそのままの状態にあり、同じだけの日数、減った。こうして、二度〔の40日〕と、水が減る10か月目とが、すなわち完全な時が、満ちるのである〔ut bis et defectio aquae 10 mense … の構文は崩れているらしく、意味を補って取った〕。しかし類においては、ある時に水が増し、その後に減る、というようにはならない。

86

Quoniam tempore quo valescit carnaliter, eodem deficit spiritualiter, ut ipsa elatio sit defectio, usque dum perficiatur tempus. Sic mundus regnans ponitur sub pedibus Ecclesiae filii hominis.

PL 18, 53A

というのも、肉的に力を増す時と同じ時に、霊的には衰えるからで、その高ぶりそのものが衰えである。時が成就するまで。このように、支配する世は、人の子の教会の足もとに置かれる。

87

Qui sunt itaque 40 dies, exsolvit peccata Juda, et Israel 149, quod est unum atque idem. Et 7 mense sedit Arca, idem tempus: Et deficiebat aqua usque in 10 mensem, idem tempus. Exivit de arca 12 mense (Gen. VII, 14) . Hic est annus libertatis Domini acceptabilis.

PL 18, 53A

それゆえ、40日〔の日数〕がユダの罪を償い、149〔日〕がイスラエルの〔罪を償う〕〔この文は構文が崩れ、149 の数も崩れているらしい〕。これは同じ一つのことである。箱舟は7か月目に止まった。同じ時である。水は10か月目まで減り続けた。同じ時である。〔ノアは〕12か月目に箱舟から出た(創世記7:14)〔引かれた句は創世記8:14 に当たる〕。これが、主に受け入れられる解放の年である。

88

Quo completo, manifestabitur Ecclesia, mundi pertransisse diluvium. Unaquaeque pars hujus anni, idem annus est. Quale si diceret, exiit de Arca quadragesimo die, aut mense 7 aut 10.

PL 18, 53B

これが成就したとき、教会が世の洪水を渡り終えたことが明らかになる〔manifestabitur Ecclesia … pertransisse の構文は不整で、このように取った〕。この年のどの部分も、同じ年である。あたかも、「〔ノアは〕四十日目に箱舟から出た」、あるいは「七か月目、あるいは十か月目に」と言うかのようである。

Caput VI

第VI章PL 18, 53B
1

Recapitulationes sunt istae partes ab initio usque in finem: sicut Adam usque Enoch, id est, Ecclesiae translationem, septem generationes, quod est, omne tempus.

PL 18, 53B

繰り返し〔recapitulatio〕とは次のようなものである。始めから終わりに至る諸部分、たとえばアダムからエノクまで、すなわち教会が移されるまでの七つの世代であり、これが全時である。

2

Rursus ab Adam usque ad Noe, id est, reparationem, decem generationes, quod est omne tempus: et a Noe usque ad Abraham decem generationes.

PL 18, 53B

再び、アダムからノアまで、すなわち回復までの十の世代があり、これが全時である。またノアからアブラハムまでも十の世代がある。

3

Nam et centum anni, quibus ab Arca fabricata est, omne tempus est quo Ecclesia fabricatur, et eo tempore, in diluvio pereuntibus universis, gubernatur. Quod prudentibus plenius investigandum data via relinquimus.

PL 18, 53C

また、箱舟が造られた百年も全時であり〔底本は quibus ab Arca fabricata est。ab は余分らしく、「箱舟が造られた百年」と取った〕、それは教会が造られる時である。その時のあいだ、すべての者が洪水で滅びる中で、〔教会は〕舵を取られる。このことは、賢い者たちがさらに十分に究めるように、道を示して〔彼らに〕残しておく。

4

Quoniam ne copia Scripturae interpretando foret; singula persequenda, et ea quae hunc intellectum forte impediunt, removenda non putavimus, alio properantes.

PL 18, 53C

聖書の豊富さが解釈において〔重荷と〕ならぬよう〔ne copia Scripturae interpretando foret は語を欠くらしく、このように補った〕、我々は、個々の例を逐一たどること、またこの理解をたまたま妨げるものを取り除くことは必要でないと考えた。別の所へ急いでいたからである。

5

Inter regulas quibus spiritus lege signavit: quo luminis via custodiretur, nonnihil custodit recapitulatione sigillum ea subtilitate, ut continuatio magis narrationis, quam recapitulatio videatur.

PL 18, 53C

霊が法によって印した諸規則のうち、光の道が守られるようにと〔印された〕ものの中で、繰り返しの封印は、繰り返しというより語りの続きと見えるほどの巧みさで、いくらか〔道を〕守っている〔nonnihil custodit の係りは定かでない。このように取った〕。

6

Aliquoties enim sic recapitulat: Tunc illa hora, illo die, eo tempore; sicut Dominus loquitur in Evangelio, dicens: Die qua exivit Loth a Sodomis, pluit ignem de coelo, et perdidit omnes (Gen. XIX, 24) .

PL 18, 53C

実に、〔霊は〕ときにこのように繰り返す。「その時、その時刻に、その日に、その時に」と。主も福音書の中でこう言って語っている。「ロトがソドムから出た日に、天から火を降らせ、すべての者を滅ぼした」(創世記19:24)〔主の言葉として引かれた句はルカ17:29〕。

7

Secundum haec, erunt dies filii hominis (Matth. XXIV, 37) , quando revelabitur illa ora, qui erit in tecto, et vasa ejus in domo, non descendat tollere ea, et qui in agro similiter non revertatur retro (Matth. XIII, 15, 16) . Meminerit uxoris Lot (Luc. XVII, 32) .

PL 18, 53D

「これに従って、人の子の日々があるだろう」(マタイ24:37)。そのとき、すなわち、かの時刻〔底本は ora。hora と読む〕が現れるときに、「屋根の上にいる者は、家にあるその道具を取りに降りてはならない。同じく畑にいる者も、後ろへ引き返してはならない」(マタイ13:15, 16)〔引かれた句はルカ17:31〕。「ロトの妻を思い起こせ」(ルカ17:32)。

8

Numquid illa hora, qua Dominus revelatus fuerit adventu suo, non debet quis converti ad ea, quae sua sunt, et uxoris Lot meminisse, et non antequam reveletur?

PL 18, 53D

主がその到来によって現れるその時刻に〔はじめて〕、人は自分のものへと向き直ってはならず、ロトの妻を思い起こさねばならないのであって、現れる前にはそうではない、というのか。

9

Dominus autem illa hora, qua revelatus fuerit, jussit ista observari: non solum ut abscondendo quaerentibus gratiorem faceret veritatem; sed etiam, ut totum illud tempus, diem vel horam esse monstraret.

PL 18, 53D

しかし主は、自分が現れるその時刻に、これらを守るよう命じた。それは、隠すことによって、求める者たちに真理をいっそう好ましいものにするためだけでなく、その時の全体が一日であり一時刻であることを示すためでもあった。

10

Eadem itaque hora, id est, tempore, ista observanda mandavit: sed antequam reveletur. Eadem quidem hora: sed in qua parte horae, ratione agnoscitur.

PL 18, 54A

こうして主は、同じ時刻、すなわち同じ時に、これらを守るよう命じたが、それは現れる前のことである。同じ時刻ではあるが、その時刻のどの部分においてかは、理によって見分けられる。

11

Aliquoties autem non sunt recapitulationes hujusmodi, sed futurae similitudines, sicut Dominus dicit: Cum videritis, quod dictum est per Danielem prophetam, tunc qui in Judaea sunt, fugient in montes (Matth. XXIV, 15; Dan. IX, 27) . Et inducit finem.

PL 18, 54A

しかしときには、このような繰り返しではなく、来たるべきものの類似がある。主が言うとおりである。「預言者ダニエルによって語られたことを汝らが見るとき、そのときユダヤにいる者たちは山へ逃げる」(マタイ24:15; ダニエル9:27)。そして終わりを導き入れる。

12

Quod autem Daniel dixit: In Africa geritur neque eodem tempore finis. Sed quoniam licet non in eo tamen titulo futurum est. Propterea tunc dixit, id est, cum similiter factum fuerit per orbem: quod est discessio et revelatio hominis peccati.

PL 18, 54A

ダニエルが語ったこと〔憎むべき荒廃〕は、アフリカで行われており、終わりも同じ時ではない。しかし、たとえその名目〔titulus〕の下でなくとも、それは起こることになる。それゆえ「そのとき」と言ったのであり、すなわち、同じように世界じゅうで起こったときのことである。それは離反であり、罪の人の現れである〔底本の本文は崩れているらしく、このように解した〕。

13

Hoc genere locutionis dicit Spiritus in Psalmis. Cum converterit Dominus captivitatem Sion: facti sumus velut consolati: Tunc repletum est gaudio os nostrum, et lingua nostra exsultatione. Tunc dicent inter gentes, magnificavit Dominus facere cum illis.

PL 18, 54A

霊は詩篇の中でこの語り方で言っている。「主がシオンの捕囚を転じたとき、我々は慰められた者のようになった。そのとき、我々の口は喜びで満たされ、我々の舌は歓呼で満たされた。そのとき、諸国民の中で彼らは言うだろう。主は彼らとともに大いなることをなした」。

14

Magnificavit Dominus facere nobiscum: facti sumus laetantes (Psal. CXXV, 1-3) . Dicendo vero: Cum averterit Dominus captivitatem Sion: tunc dixerunt in gentibus. Nunc avertet, inquit. Tunc dicent in gentibus. Nos enim gentes, quorum captivitatem avertit.

PL 18, 54B

「主は我々とともに大いなることをなし、我々は喜ぶ者となった」(詩篇125:1–3)。実に、「主がシオンの捕囚を転じたとき、そのとき彼らは諸国民の中で言った」と言うことで、「今転じるだろう」と言っているのである。「そのとき彼らは諸国民の中で言うだろう」と。我々こそ、その捕囚を転じられた諸国民である。

15

Sicut illorum in figuram, tempus habemus dicentes: Magnificavit Dominus facere cum eis, magnificavit Dominus facere nobiscum.

PL 18, 54B

彼らの象りとして、我々はその時を持ち、こう言う。「主は彼らとともに大いなることをなし、主は我々とともに大いなることをなした」。

16

De similitudine itaque tempus suum et nostrum, unum fecit et junxit, dicens: Tunc dicent in gentibus, id est, cum similiter gentibus fecerit. Nec illud praetereundum puto, quod spiritus sine mysteriis vel allegoria aliud intelligi voluit.

PL 18, 54B

こうして、類似によって、彼らの時と我々の時を一つとし、結びつけたのである。「そのとき彼らは諸国民の中で言うだろう」と言うことで、すなわち、〔主が〕同じように諸国民にもなしたときに、という意味である。また私は、霊が奥義や寓意なしに、別のことを理解させようとしたことも、見過ごしてはならないと考える。

17

Super Joannem multi Pseudoprophetae prodierunt in hunc mundum. In isto cognoscite spiritus Dei. Omnis spiritus qui solvit Jesum, et negat in carne venisse, de Deo non est, sed hic de Antichristo est.

PL 18, 54C

ヨハネにある〔底本は Super Joannem。ヨハネの書にある語と解した〕。「多くの偽預言者がこの世に出て来た。これによって神の霊を知れ。イエスを解き、〔彼が〕肉において来たことを否む霊はみな、神からのものではなく、これは反キリストからのものである」。

18

Quod audistis quoniam venit, et nunc in isto mundo praesens est (I Joan. IV, 3) . Numquid omnis qui non negat Jesum in carne venisse, Spiritum Dei habet?

PL 18, 54C

「汝らが聞いたとおり、それは来たのであり、今この世にすでにいる」(一ヨハネ4:3)。イエスが肉において来たことを否まない者はみな、神の霊を持つのか。

19

Sed hanc negationem, in opere non in voce esse, et unumquemque non ex professione, sed ex fructibus intelligi debere: in omni Epistola qua non nisi de fructibus bonis et malis scripsit, subtiliter admonet, eodem genere locutionis, sicut dicit: In isto cognoscimus eum, si praecepta ejus custodiamus (I Joan. II, 3, 4) .

PL 18, 54C

そうではなく、この否認は言葉ではなく行いにあること、人はおのおの、告白によってではなく実によって理解されるべきことを、彼は、善い実と悪い実についてのみ書いたその手紙全体の中で、同じ語り方で、巧みに戒めている。こう言うとおりである。「これによって我々は彼を知る、もし彼の掟を守るなら」(一ヨハネ2:3, 4)。

20

Qui autem dicit: Quoniam cognovi eum et mandata ejus non servat, mendax est. Numquid ex professione dixit intelligi fratrem qui Deum nescit, et non ex operibus? Et qui dixerit, quoniam diligit Deum, et fratrem suum odit: mendox est (1 Joan. IV, 20) .

PL 18, 54C

「『私は彼を知った』と言いながら、その命令を守らない者は、偽り者である」。彼は、神を知らない兄弟が告白によって理解されると言ったのか、業によってではなく。また「神を愛すると言いながら、自分の兄弟を憎む者は、偽り者である」(一ヨハネ4:20)〔底本は mendox。ミーニュの刷りでは母音の字がつぶれている。前の句と同じく mendax と読む〕。

21

Si enim ut dicit, diligit Deum: doceat operibus, adhaereat Deo, diligat Deum in fratre. Si credit Christum incarnatum; quiescat odire membra Christi. Si credit Verbum carnem factum: quid persequitur in carne, Verbum caro factum (Joan. I, 14) .

PL 18, 54D

もし彼が言うとおりに神を愛するのなら、業によって示し、神に結びつき、兄弟の中に神を愛すべきである。もしキリストが受肉したと信じるのなら、キリストの肢体を憎むことをやめるべきである。もし言葉が肉となったと信じるのなら、なぜ肉において、肉となった言葉を迫害するのか(ヨハネ1:14)。

22

Quid persequitur verbum in carne? Quod dixit Dominus: Quamdiu fecistis uni ex fratribus meis minimis in me credentibus, mihi fecistis (Matth. XXV, 40) : non operetur malum in Christi carne, id est, in servis ejus, quoniam Dominus et Ecclesia, una caro est.

PL 18, 54D

なぜ肉において言葉を迫害するのか。主が言ったこと、「私を信じる私の兄弟たちの最も小さな者の一人にしたかぎり、それは私にしたのである」(マタイ25:40)。〔だから〕キリストの肉において、すなわちその僕たちにおいて、悪を行ってはならない。主と教会は一つの肉だからである。

23

In qua carne si credit esse hominem: cur non diligit, aut quod crudelius est, cur odit, sicut scriptum est: Qui non diligit fratrem, permanet in morte (I Joan. III, 14) . Et, qui fratrem suum odit, homicida est (Ibid., 14) .

PL 18, 55A

その肉に人がいると信じるのなら、なぜ愛さないのか。あるいは、もっと残酷なことに、なぜ憎むのか。書かれているとおりである。「兄弟を愛さない者は、死のうちにとどまる」(一ヨハネ3:14)。そして、「自分の兄弟を憎む者は、人殺しである」(一ヨハネ3:14)〔引かれた句は3:15に当たる〕。

24

Aliud majus evidentius signum cognoscendi Antichristi non esse dixit, quam qui negat in carne, idem odit fratrem?

PL 18, 55A

肉において〔キリストを〕否む者が、同じく兄弟を憎む者でもあるということより大きく明白な、反キリストを知る徴は別にないと、彼は言ったのではないか。

25

Tale autem quod dicit: Quoniam qui negaverit Christum in carne, de Deo non est (II Joan. XVII) : quale, Nemo potest dicere Dominus Jesus, nisi in Spiritu sancto (I Cor. XII, 3) : cum multi dicant Dominum Jesum, ipso contestante: Non omnes qui mihi dicunt, Domine, Domine, introibunt in regnum coelorum (Matth. VII, 21) .

PL 18, 55A

また、彼が「肉においてキリストを否む者は、神からのものではない」(二ヨハネ17)〔引かれた句は二ヨハネ7に当たる〕と言うことは、「聖なる霊によらなければ、誰も『イエスは主である』と言うことはできない」(一コリント12:3)と同じ類である。多くの者が「主イエス」と言っているのに、主自身が証しして言うとおりである。「私に『主よ、主よ』と言う者がみな、天の国に入るのではない」(マタイ7:21)。

26

Sed hoc loco Apostolus, neminem posse dicere Dominum Jesum Christum, nisi in Spiritu sancto secundum conscientiam dixit (I Cor. XII, 3) , secundum interiorem hominem, non secundum solam professionem, ut ostenderet illis, qui dicunt Dominum JESUM, nihil minus habere ab his, qui charismatum generibus extolluntur.

PL 18, 55B

しかしこの箇所で使徒が、聖なる霊によらなければ誰も主イエス・キリストと言うことはできないと言ったのは、良心に従って〔言うこと〕である(一コリント12:3)。すなわち内なる人に従ってであって、ただ告白だけに従ってではない。それは、主イエスと言う者たちが、賜物〔charismata〕の種々によって高ぶる者たちに劣らず〔霊を〕持っていることを、彼らに示すためであった。

27

Sed unum atque eumdem Spiritum possidere omnem, qui Dominum Jesum crediderit, idem operibus credidisse monstraverit. Nemo, inquit, potest dicere Dominum Jesum, nisi in Spiritu sancto: Divisiones autem sunt charismatum, idem vero spiritus.

PL 18, 55B

そうではなく、主イエスを信じた者はみな、同じく業によって信じたことを示すなら、唯一同じ霊を持つのである。彼は言う。「聖なる霊によらなければ、誰も『イエスは主である』と言うことはできない。賜物の区分はあるが、霊は同じである」。

28

Et divisiones ministeriorum sunt: et idem Dominus (Ibid., 4, 5) . Solvere autem Jesum, est non facere quod Jesum fecisse confitetur, sicut idem Dominus dicit: Qui solverit unum ex mandatis istis minimis, et sic docuerit homines, minimus vocabitur in regno coelorum (Matth. V, 20) .

PL 18, 55B

「務めの区分もあるが、主は同じである」(一コリント12:4–5)。さて、イエスを解くとは、イエスがなしたと自分が告白することをなさないことである。同じ主が言うとおりである。「これらの最も小さな掟の一つを解き、そのように人々に教える者は、天の国で最も小さい者と呼ばれる」(マタイ5:20)〔引かれた句はマタイ5:19に当たる〕。

29

Et quid sit solverit, ex consequentibus aperit, dicens: Qui autem fecerit, et sic docuerit. Hanc ergo negationem, operum esse, non vocis, et Paulus apostolus confirmat dicens: Dominum scire confitentur, factis autem negant (Tit. I, 16) .

PL 18, 55C

そして「解く」とは何かを、続く言葉から明らかにして、こう言う。「しかし、行い、そのように教える者は」。この否認が言葉のものではなく業のものであることを、使徒パウロも確証して言う。「彼らは主を知っていると告白するが、行いによっては否んでいる」(テトス1:16)。

30

Et iterum: habentes formam pietatis, virtutem autem ejus negantes (II Tim. III, 5) . Hoc sensu dicit quosdam fratres, Christum non voce sancte praedicare, sed corde. Nam voce sancte praedicant.

PL 18, 55C

また重ねて、「敬虔の形は保ちながら、その力を否んでいる」(二テモテ3:5)。この意味で彼は、ある兄弟たちがキリストを、声ではなく心で聖なるものとして宣べ伝えていると言う〔底本のとおり。直後の文と合わず、voce と corde が入れ替わっているらしい〕。実際、彼らは声では聖なるものとして宣べ伝えているのである。

31

Consentit denique praedicationi eorum, et mandat audiri, dicens: Quid interest sive per occasionem, sive per veritatem Christus annuntietur (Philipp. I, 18) . Dominum enim Christum Antichristus non voto, sed occasione praedicat.

PL 18, 55C

実に〔パウロは〕彼らの宣教に同意し、それが聞かれるよう命じて言う。「口実によってであれ、真理によってであれ、キリストが告げ知らされるなら、何の違いがあろう」(フィリピ1:18)。反キリストは主キリストを、願いからではなく、口実によって宣べ伝えるのである。

32

Alio tendens, per Christi nomen ingreditur: quo sibi viam sternat, quo sub Christi nomine, ventri pareat, et his (quod turpe est dicere), sanctitatis et simplicitatis nomen imponat, signis et prodigiis cubiculorum opera Christum esse asseverans.

PL 18, 55D

別の所を目指しつつ、キリストの名によって入り込む。自分に道を敷くため、キリストの名の下で腹に従うため、またこれらに──言うのも恥ずかしいことだが──聖性と純朴の名を付けるためであり、しるしと不思議によって、寝室の業がキリストであると言い張る〔cubiculorum opera Christum esse の係りは定かでない。このように取った〕。

33

Quos salubri cautione vitare admonet Apostolus dicens: Filiis abstinete vos a simulacris (I Joan. V, 21) .

PL 18, 55D

使徒は、これらの者たちを健全な用心によって避けるよう戒めて言う。「子らよ、偶像から身を遠ざけよ」(一ヨハネ5:21)〔底本は Filiis。呼びかけの filii と取った〕。

Caput VII

第VII章PL 18, 55D
1

De diabolo et corpore ejus breviter videri potest, si id quod de Domino et ejus corpore dictum est, id quoque observetur.

PL 18, 55D

悪魔とその体については、主とその体について語られたことにも留意するなら、簡潔に見て取ることができる。

2

Transitus namque a capite ad corpus, eadem ratione dignoscitur, sicut per Isaiam de rege Babylonis dicitur: Quomodo cecidit Lucifer de coelo, mane oriens? contritus est in terra qui mittebatur ad omnes gentes?

PL 18, 55D

実に、頭から体への移りは同じ理によって見分けられる。イザヤを通して、バビロンの王について言われているとおりである。「どのようにして天から落ちたのか、朝に昇る明けの明星〔lucifer〕よ。諸国民すべてに遣わされていた者が、地で打ち砕かれたとは」。

3

Tu autem dixisti in animo tuo: In coelum ascendam, super stellas Dei ponam sedem meam, sedebo in monte alto super montes altos in aquilonem, ascendam super nubes, ero similis Altissimo.

PL 18, 56A

「しかし汝は心の中で言った。『私は天に昇り、神の星々の上に私の座を据え、北の高い山々の上の高い山に座し、雲の上に昇り、いと高き者に似た者となろう』と」。

4

Nunc autem ad inferos descendisti in fundamenta terrae. et qui viderint te, mirabuntur super te, et dicent: hic est homo, qui concitat terram, movet reges, qui ponit orbem terrae totum desertum. Civitas autem destruxit abductosque non solvit.

PL 18, 56A

「しかし今、汝は冥界へ、地の基へと下った。汝を見る者たちは汝に驚き、こう言うだろう。『これが、地を駆り立て、王たちを動かし、全世界を荒れ野とした人である。〔彼は〕都を滅ぼし〔底本は Civitas(主格)。civitatem(都を)と読む〕、連れ去られた者たちを解かなかった』」。

5

Omnes reges gentium dormierant in honore, in domo sua. Tu autem projectus es in montes velut mortuus, abominatus cum omnibus qui ceciderunt in desertis gladio, et descenderunt ad inferos.

PL 18, 56A

「『諸国民の王たちはみな、誉れのうちに、自分の家で眠った。しかし汝は、死者のように山々に投げ捨てられ、荒れ野で剣に倒れて冥界へ下った者たちすべてとともに、忌み嫌われた』」。

6

Quomodo venisti: sicut vestimentum sanguine conspersum non erit mundum, ita nec tu eris mundus, quia terram meam perdidisti, et plebem meam occidisti.

PL 18, 56A

「『どのようにして来たのか。血にまみれた衣が清くならないように、汝もまた清くはならない。汝が私の地を滅ぼし、私の民を殺したからである』」。

7

Non eris in aeternum tempus semen nequam, para, filios tuos interfice, peccatum patris tui non resurgant (Isai. XIX, 12, 22) . In regem Babylonis, et omnes reges, et omnis populus significatus, unum enim est corpus.

PL 18, 56B

「『邪悪な種よ、汝は永遠の時にわたって存在することはない。備えよ、汝の子らを殺せ、汝の父の罪のゆえに〔底本は peccatum。7.57 の peccatis patris tui と同じく「父の罪のゆえに」と取った〕、彼らが立ち上がることのないように』」(イザヤ19:12, 22)〔引かれた句はイザヤ14:12–22に当たる〕。バビロンの王において、すべての王とすべての民が表されている。〔彼らは〕一つの体だからである。

8

Quomodo, inquit, cecidit de coelo lucifer, mane oriens, confractus in terra: qui mittitur ad omnes gentes? Tu autem dixisti in animo tuo: In coelum ascendam, super stellas Dei ponam sedem meam. Diabolus hoc sibi promittit.

PL 18, 56B

彼は言う。「どのようにして天から落ちたのか、朝に昇る明けの明星よ、地で砕かれて。諸国民すべてに遣わされる者が。しかし汝は心の中で言った。『私は天に昇り、神の星々の上に私の座を据えよう』と」。悪魔はこれを自分に約束するのである。

9

Non enim sperat retinendo in coelum posse ascendere, qui ne dejiceretur, resistere non valuit. Multo magis ista homo sperare non potest: et tamen hominem esse sic dicit: Hic est homo qui incitat terram.

PL 18, 56B

実に、投げ落とされまいと抵抗できなかった者が、〔それを〕保ちつつ天に昇れると望むはずがない〔retinendo の係りは定かでない。「〔その座を〕保ちつつ」と取った〕。まして人はこれらを望むことができない。それでも〔彼は〕それが人であると、こう言う。「これは地を駆り立てる人である」。

10

Sed praeter hanc rationem, quam neque diabolus, neque homo sperare potest, se posse in coelum ascendere, et super stellas Dei sedens, similem se Deo fieri, etiam ipsa Scriptura aliud inquirendum admonet.

PL 18, 56B

しかし、悪魔も人も、天に昇れる、神の星々の上に座して自らを神に似た者にできる、と望むことはできないという、この道理のほかにも、聖書そのものが、別のことを探るよう戒めている。

11

Nam si in coelum et supra stellas Dei dicit se sedem suam positurum: quomodo in monte alto sedebit, aut super montes in aquilonem vel in nubibus ut similis sit Altissimo? non enim Altissimus in hujusmodi habet sedem.

PL 18, 56C

実に、もし天に、神の星々の上に、自分の座を据えると言うのなら、どうして高い山に、あるいは北の山々の上に、あるいは雲の中に座して、いと高き者に似た者となるのか。いと高き者は、このようなものに座を持つのではない。

12

Coelum, Ecclesiam dicit: sicut procedente Scriptura videbimus. De hoc coelo cadit lucifer matutinus.

PL 18, 56C

天とは教会のことを言っている。聖書が進むにつれて、我々が見るとおりである。この天から、朝の明けの明星は落ちる。

13

Lucifer enim bipertitus est: sicut Dominus dicit in Apocalypsi de se et de suo corpore: Ego sum radix et genus David, et stella splendida matutina, sponsus et sponsa (Apoc. XXII, 16) .

PL 18, 56C

実に、明けの明星は二つに分かれている。主が黙示録の中で、自分と自分の体について言うとおりである。「私はダビデの根また子孫、輝く明けの星、花婿また花嫁である」(黙示録22:16)。

14

Item illic: Qui vicerit, dabo illi stellam matutinam (Apoc. II, 28) : id est, ut sit stella matutina sicut Christus, quem accepimus. Pars ergo lucifer, id est, adversum corpus, quod est diabolus, reges, et populus, cadit de coelo, et confringitur in terra.

PL 18, 56C

同じくそこに、「勝つ者には、私は明けの星を与える」(黙示録2:28)とある。すなわち、我々が受けたキリストのように、明けの星となるということである。それゆえ、明けの明星の一部、すなわち敵対する体、それは悪魔と王たちと民であるが、これが天から落ち、地で砕かれる。

15

His regulis dicit Sapientia: Audite ergo reges et intelligite: discite judices finium terrae, praebete aures, qui continetis multitudinem, et placetis vobis in turbis nationum: quoniam data est vobis potestas a Domino, et virtus ab Altissimo; qui interrogabit opera vestra, et cogitationes scrutabitur.

PL 18, 56D

これらの規則に従って、知恵は言う。「それゆえ王たちよ、聞け、そして悟れ。地の果ての裁き人たちよ、学べ。耳を傾けよ、群衆を治め、諸民族の群れの中で自分を喜んでいる者たちよ。権能は主から、力はいと高き者から、汝らに与えられたからである。彼は汝らの業を問いただし、思いを探る」。

16

Quoniam, cum essetis ministri regni illius, non recte judicastis, neque custodistis legem (Sap. VI, 2, 3) . Rex ergo Babylonis totum corpus est: sed pro locis intelligimus, in quam partem corporis conveniat.

PL 18, 56D

「汝らは、彼の国の奉仕者でありながら、正しく裁かず、律法を守らなかったからである」(知恵の書6:2, 3)。それゆえバビロンの王は体全体である。しかし我々は、箇所に応じて、それが体のどの部分に当てはまるかを理解する。

17

Cecidit de coelo lucifer, in omne corpus potest convenire. In coelum ascendam, super stellas Dei ponam sedem meam, similiter, et caput: majores, qui stellarum Dei, id est, sanctorum dominum dominandum putant, cum ipsorum minores dominentur, sicut scriptum est: Major serviet minori (Gen. XXV, 25) .

PL 18, 56D

「明けの明星は天から落ちた」は、体全体に当てはまりうる。「私は天に昇り、神の星々の上に私の座を据える」も同様であり、頭にも〔当てはまる〕。それは年長の者たちであって、彼らは、神の星々、すなわち聖徒たちを支配すべきだと考えているが〔底本は sanctorum dominum dominandum。本文が崩れているらしく、このように解した〕、実際には彼ら自身の年下の者たちが支配する。書かれているとおりである。「年長の者は年下の者に仕える」(創世記25:25)〔引かれた句は創世記25:23に当たる〕。

18

Huic Esau, id est, fratribus malis, sic dicit Dominus per Abdiam prophetam: Exaltans habitationem suam, dicens in corde suo: Quis me deducet ad terras?

PL 18, 57A

このエサウ、すなわち悪しき兄弟たちに、主は預言者オバデヤを通してこう言う。「自分の住まいを高くし、心の中で『誰が私を地へ引き降ろすだろうか』と言う者よ」。

19

Si exaltatus fueris sicut aquila, et inter stellas ponas nidum tuum, inde te detraham, dicit Dominus (Abd. I, 3, 4) . Sedebo in monte alto super montes altos, in aquilonem, ascendam super nubes, ero similis Altissimo (Isa. XIV, 13) .

PL 18, 57A

「もし汝がワシのように高くされ、星々の間に巣を置くなら、そこから汝を引きずり降ろす、と主は言う」(オバデヤ1:3, 4)。「私は北の高い山々の上の高い山に座し、雲の上に昇り、いと高き者に似た者となろう」(イザヤ14:13)。

20

Mons altus, populus est superbus. Montes alti, singuli quique, qui adunati montem faciunt, id est, corpus diaboli. Multos enim esse montes malos, dicit Scriptura: Transferentur montes in corde maris (Psal. XLV, 3) .

PL 18, 57A

高い山とは、高ぶる民である。高い山々とは、一人一人であり、合わさって一つの山をなす、すなわち悪魔の体である。実際、悪しき山が多くあることを聖書は言っている。「山々は海の中心へ移される」(詩篇45:3)。

21

Iterum: Fundamenta montium conturbata sunt, et commota sunt, quoniam iratus est Deus (Psal. XVII, 8) .

PL 18, 57B

再び言う。「山々の基は乱され、揺るがされた。神が怒ったからである」(詩篇17:8)。

22

Nam et corpus Domini, id est, Ecclesia, mons dicitur: et singuli qui Ecclesia, faciunt montes, sicut scriptum est: Ego autem constitutus sum rex ab eo, super Sion montem sanctum ejus, annuntians imperia ejus (Psal. II, 6) .

PL 18, 57B

また、主の体、すなわち教会も山と呼ばれ、教会にいる一人一人も山々をなす〔底本は qui Ecclesia, faciunt。句読が崩れているらしく、このように取った〕。書かれているとおりである。「しかし私は、彼によって王に立てられた。その聖なる山シオンの上に、彼の命令を告げ知らせる者として」(詩篇2:6)。

23

Et iterum: Perdam Assyrios in terra mea, et in montibus meis (Isa. XIV, 25) . Et iterum: Suscipiant montes pacem populo, et colles justitiam (Psal. LXXI, 3) . Et iterum: Montes exsultabunt velut arietes, et colles velut agni ovium (Psal. CXIII, 4) .

PL 18, 57B

さらに言う。「私は私の地で、私の山々の上で、アッシリア人を滅ぼす」(イザヤ14:25)。さらに、「山々が民に平和を、丘が正義を受け取るように」(詩篇71:3)。さらに、「山々は雄羊のように、丘は羊の子羊のように躍る」(詩篇113:4)。

24

Deus in monte Sion habet sedem, et in montibus Israel, et in nubibus sanctis suis: quod est Ecclesia. Scriptum est: Timeat a facie Domini omnis terra: quoniam exsurgit de nubibus sanctis (Psal. XXXII, 8) .

PL 18, 57B

神はシオンの山に座を持ち、イスラエルの山々に、またその聖なる雲に〔座を持つ〕。それが教会である。書かれている。「全地は主の面前に恐れよ。主がその聖なる雲から立ち上がるからである」(詩篇32:8)。

25

Iterum, nubibus mandabo, ne pluant super eam imbrem (Isa. V, 6) . Iterum: Nimbus et nubes in circuitu ejus (Psal. XCVI, 2) .

PL 18, 57C

再び、「私は雲に命じて、その上に雨を降らせないようにする」(イザヤ5:6)。再び、「その周りには暗雲と雲がある」(詩篇96:2)。

26

Et quod in monte Sion habitet, sic dicit: Cognoscetis, quia ego sum Dominus Deus vester, habitans in Sion monte sancto meo (Ezech. XXXV, 3) .

PL 18, 57C

そして、神がシオンの山に住むことを、こう言っている。「汝らは、私が汝らの主なる神であり、私の聖なる山シオンに住む者であることを知るだろう」(エゼキエル35:3)〔引かれた句はヨエル3:17に当たる〕。

27

Et diabolus in monte sedet, sed Seir, qui est Esau, id est, fratrum malorum: quem montem Deus increpat per Ezechielem, et dicit in laetitia universae terrae desolaturum, quod adversum Israel inimicitias exerceat. Ipse est mons, ipsi montes Aquilonis.

PL 18, 57C

悪魔もまた山に座する。ただしそれは、エサウ、すなわち悪しき兄弟たちであるセイルの山である。神はエゼキエルを通してその山を叱責し、イスラエルに敵意を向けたゆえに、全地の喜びのうちに荒れ果てさせると言う。これがその山、これが北の山々である。

28

In his diabolus sedet; et nubium coeli veluti dominatur. Hactenus, se similem dicit altissimo (Isa. XIV, 14) . Duae sunt partes in Ecclesia, Austri et Aquilonis, id est, Meridiana et Septentrionalis. In parte meridiana, Dominus manet.

PL 18, 57C

これらの上に悪魔は座し、あたかも天の雲を支配するかのようである。ここまでが、彼が自らをいと高き者に似ていると言うことである(イザヤ14:14)。教会には二つの部分があり、南と北、すなわち南の部分〔meridiana。真昼の意でもある〕と北の部分である。南の部分に主はとどまる。

29

Scriptum est: Ubi pascis, ubi manes in meridiano (Cant. I, 6) ? Diabolus vero, in Aquilonem, sicut Deus dicit populo suo: Illum persequar ab Aquilone a vobis, et expellam illum in terra sine aqua, id est, in suos; et exterminabo faciem ejus in mare primum, et posteriora ejus in mare novissimum, quod est in populos primos et novissimos (Joel. XI, 10) .

PL 18, 57D

書かれている。「どこで草を食ませるのか。どこで南にとどまるのか」(雅歌1:6)。悪魔は北にいる。神がその民に言うとおりである。「私は北から来る彼を汝らから追い、水のない地に追い払う」、すなわち彼の同類の中へ。「私はその顔を最初の海に、その後ろを最後の海に滅ぼす」、すなわち最初の民と最後の民の中へ(ヨエル11:10)〔引かれた句はヨエル2:20に当たる〕。

30

Instar Ecclesiae, fabricatus est iste mundus, in quo Sol oriens, non nisi per Austrum, id est, meridianum iter habet; et decursa Australi parte, invisibilis vadit in locum suum rediens.

PL 18, 57D

この世界は教会に倣って造られた。そこで昇る太陽は、南を通る道、すなわち南の道しか持たない。そして南の部分を走り終えると、目に見えず、自分の場所へ戻って行く。

31

Sic et Dominus Deus noster Jesus Christus, Sol aeternus partem suam percurrit, unde et meridianum vocat. Aquiloni vero, id est, adversae parti non oritur: sicut iidem cum in judicium venerint, dicent: Justitiae lumen non luxit nobis (Sap. V, 6) .

PL 18, 57D

このように、我々の主なる神イエス・キリスト、永遠の太陽も、自らの部分を走り抜ける。それゆえ彼は〔その部分を〕南とも呼ぶ。しかし北、すなわち敵対する部分には昇らない。同じ者たちが裁きに至るとき、こう言うとおりである。「正義の光は我々に輝かなかった」(知恵の書5:6)。

32

Timentibus autem Dominum, oritur Sol justitiae: et sanitas in pennis ejus, sicut scriptum est (Malach. IV, 2) .

PL 18, 58A

一方、「主を畏れる者たちには、正義の太陽が昇り、その翼に癒やしがある」と書かれているとおりである(マラキ4:2)。

33

Malis vero meridie nox est: sicut scriptum est: Dum sustinent ipsi lumen, factae sunt illis tenebrae, fulgorem obscura nocte ambulaverunt, palpabunt sicut caecus parietem, et cui non sunt oculi, palpabunt et cadent meridie, quasi media nocte (Isa. LIX, 9, 10, sec. LXX) .

PL 18, 58A

しかし悪しき者たちには、真昼が夜である。書かれているとおりである。「彼ら自身が光を待ち望むあいだに、彼らには闇が生じた。輝きを〔待ちながら〕、暗い夜のうちを歩んだ。盲人のように壁を手探りし、目のない者のように手探りして、真昼に、真夜中のように倒れるだろう」(イザヤ59:9, 10; 七十人訳による)。

34

Iterum: Occidet sol meridie, et tenebricabit super terra dies luminis (Amos VIII, 9) . Iterum: Propterea nox erit vobis de visione, et tenebrae vobis erunt ex divinatione, et occidet sol super prophetas, et obscurabit super eos dies luminis (Mich. III, 6) .

PL 18, 58A

再び、「真昼に太陽は沈み、光の日は地の上で暗くなる」(アモス8:9)。再び、「それゆえ、汝らには幻の代わりに夜があり、占いの代わりに闇があり、太陽は預言者たちの上に沈み、光の日は彼らの上で暗くなる」(ミカ3:6)。

35

Huic populo ex Austro comminatur Deus, sicut per Ezechielem Soor increpat, dicens: Spiritus Austri contrivit te (Ezech. XXVII, 16) .

PL 18, 58A

この民を、神は南から脅かす。エゼキエルを通してティルス〔底本は Soor〕を叱責して言うとおりである。「南風が汝を打ち砕いた」(エゼキエル27:16)〔引かれた句はエゼキエル27:26に当たる〕。

36

Is enim confringere permittit, dicens: Exsurge, Aquilo, et veni, Auster: perfla hortum tuum, et defluent unguenta mea (Cant. IV, 16) .

PL 18, 58B

実に彼は、打ち砕くことを許して言う。「起きよ、北風よ、来たれ、南風よ。汝の園に吹き渡れ。そうすれば私の香油が流れ出る」(雅歌4:16)。

37

Exsurgente enim nequam spiritu, resistit Spiritus sanctus, qui Domini hortum perflat, et eliciuntur unguenta, id est, odor suavitatis offertur.

PL 18, 58B

実に、邪悪な霊が起き上がるとき、聖なる霊が抵抗する。聖なる霊は主の園に吹き渡り、香油が引き出される。すなわち、芳しい香りが献げられる。

38

Et per Ezechielem, idem ex reliquiis populi mali sic dicit Deus, adducere super populum suum, partem ejusdem populi, quod est mysterium facinoris: Ecce ego super te Gog, principem Mosoch et Tobel: et congregabo te, et adducam te, et ponam te a novissimo Aquilone, et adducam super te montem Israel: et perdam arcum de manu tua sinistra, et sagittas tuas de manu dextera, et dejiciam te super montes Israel (Ezech. XXXIX, 1-4) .

PL 18, 58B

またエゼキエルを通して、神は、悪しき民の残りの者たちから、自分の民の上に、その同じ民の一部、すなわち罪悪の奥義を引き寄せることを、同じようにこう言う。「見よ、私は汝に対する。メシェクとトバルの頭ゴグよ。私は汝を集め、連れて来て、最も遠い北から汝を置き、汝の上にイスラエルの山を導く。私は汝の左手から弓を、右手から矢を滅ぼし、汝をイスラエルの山々の上に投げ落とす」(エゼキエル39:1–4)。

39

Hoc autem geritur, a passione Domini: quoadusque de medio ejusdem mysterii facinoris discedat Ecclesia, quae detineat, ut in tempore suo detegatur impietas, sicut dicit Apostolus: Et nunc quid detineat, scitis, ut in suo tempore detegatur: Mysterium enim jam nunc operatur iniquitatis: tantum, ut qui detinens detinet modo, donec de medio fiat.

PL 18, 58C

これは主の受難から行われ、教会がこの罪悪の奥義の中から離れ出るまで続く。教会は引き止める者であり、不敬虔が自分の時に暴かれるためである。使徒が言うとおりである。「そして今、何が引き止めているかを、汝らは知っている。それは、自分の時に暴かれるためである。実に、不法の奥義はすでに今働いている。ただ、今引き止めている者が、中から取り除かれるまで引き止めるのみである」。

40

Et tunc revelabitur ille impius (II Thess. II, 6-8) . Et in Hieremia legimus, peccatores Israel in Aquilone convenire, Domino dicente: Vade et lege sermones istos ad Aquilonem, et dic: Convertere ad me, domus Israel, dicit Dominus (Jerem. III, 3) .

PL 18, 58C

「そのときに、あの不敬虔な者が現れるだろう」(二テサロニケ2:6–8)。またエレミヤの書に、イスラエルの罪人たちが北に集まることを我々は読む。主がこう言っている。「行って、これらの言葉を北に向かって読み上げ、言え。イスラエルの家よ、私に立ち返れ、と主は言う」(エレミヤ3:3)〔引かれた句はエレミヤ3:12に当たる〕。

41

Meridianum vero pars est Domini; sicut et in Job scriptum est: A meridiana parte germinabit ibi vita (Job. XI, 17) . Aquilo diaboli: Utraque autem pars, in toto mundo. Ascendam, inquit, nubes: ero similis Altissimo.

PL 18, 58C

南は主の部分である。ヨブ記にも書かれているとおりである。「南の部分から、そこに生命が芽吹く」(ヨブ記11:17)。北は悪魔のものである。しかしどちらの部分も、全世界にある。彼は言う。「私は雲の上に昇り、いと高き者に似た者となろう」。

42

Nunc autem ad inferos descendes in fundamenta terrae. Qui viderint te, mirabuntur super te, et dicent: Hic est homo qui concitat terram, commovet reges, qui ponit orbem terrae totum desertum. Numquid in diabolum convenit, Qui viderint te, mirabuntur super te?

PL 18, 58D

「しかし今、汝は冥界へ、地の基へと下るだろう。汝を見る者たちは汝に驚き、こう言うだろう。『これは地を駆り立て、王たちを動かし、世界の全地を荒れ野とする人である』」。「汝を見る者たちは汝に驚く」は、悪魔に当てはまるだろうか。

43

Aut in regem novissimum, cum ad inferos descendes? Ipso enim ad inferos descendente, non erit qui miretur, mundo finito. Non enim dicent: Hic est homo qui concitavit terram, reges, et posuit orbem terrae totum desertum: sed incitat, et commovet et ponit.

PL 18, 58D

あるいは、冥界に下るときの最後の王に〔当てはまるのか〕。実際、彼が冥界に下るとき、世界が終わっているので、驚く者はいないだろう。実に彼らは、「これは地を駆り立てた人である。王たちを〔動かし〕、世界の全地を荒れ野とした」とは言わず、〔現在形で〕「駆り立て、動かし、荒れ野とする」と言うのである。

44

Hominem enim totum corpus dicit tam in regibus quam in populis: cujus hominis superbi partem cum Deus percutit, et ad inferos dejicit, dicimus: Hic est homo qui incitat terram, commovet reges, scilicet sanctos: Qui ponit orbem terrae totum desertum: irridentium vox est, non confirmantium, sicut ibi: Qui dissolvit templum, et triduo illud suscitat (Marc. XV, 29) .

PL 18, 58D

実に「人」とは、王たちにも民にもわたって、体全体を言っている。この高ぶる人の一部を神が打ち、冥界に投げ落とすとき、我々は言う。「これは、地を駆り立て、王たち──すなわち聖徒たち──を動かす人である。世界の全地を荒れ野とする者である」と。これは嘲る者たちの声であって、確言する者たちの声ではない。次の箇所と同様である。「神殿を壊し、三日でそれを起こす者よ」(マルコ15:29)。

45

Dixit enim: Fortitudinem faciam, et sapientiam intellectus. Auferam terminos nationum, et fortitudinem illarum vastabo, et comminuam civitates cum habitantibus: et totum orbem comprehendam manu, velut nidum, et velut ova derelicta auferam, et non erit qui effugiat me, aut contradicat mihi (Isa. X, 13, 14) .

PL 18, 59A

彼は言った。「私は強さを振るい、悟りの知恵を行う。私は諸民族の境を取り除き、その強さを荒らし、都市を住民とともに砕き、全世界を手に収める、巣のように。捨てられた卵を取り去るように、私は〔それを〕取り去る。私から逃れる者も、私に逆らう者もいない」(イザヤ10:13, 14)。

46

Numquid ista quae sibi promittit, valet implere? Ponit quidem orbem terrae totum desertum, sed orbem suum. Civitates autem destruxit, utique sui orbis. Est enim bipertitus, mobilis et immobilis: sicut Paralipomenon: Commoveatur a facie Domini omnis terra.

PL 18, 59A

彼は、自分に約束するこれらのことを成し遂げられるのか。確かに世界の全地を荒れ野とするが、それは自分の世界である。また都市を壊したが、むろん自分の世界のものである。実に〔世界は〕二つに分かれており、動くものと動かないものとがある。歴代誌にあるとおりである。「全地は主の面前で揺れ動け」。

47

Etenim fundavit orbem terrae, qui non commovebitur. Abductosque non solvit (I Par. XVI, 30; Ps. XCV, 9). Potest, inquit, in speciem convenire; quod captivis in nullo relaxasset, sed inimicis raptum aestimans, principali tota in eos uteretur potestate.

PL 18, 59A

「実に〔主は〕地の世界を据えた。それは動かされない」。「〔彼は〕連れ去られた者たちを解かなかった」(歴代誌上16:30; 詩篇95:9)〔「連れ去られた者たちを解かなかった」はイザヤ14:17 の句で、引照は直前の句に当たる〕。「これは種に当てはまりうる」と彼は言う。捕虜に対して何一つ緩めず、彼らを敵から奪った戦利品と見なして、君主の権能をすべて彼らに対して用いたということに〔当てはまる〕。

48

Quod objurgat Deus, dicens: Ego quidem iratus sum modice: ipsi autem adjecerunt in mala (Zach. I, 15) .

PL 18, 59B

神はこれを叱責して言う。「私は少しだけ怒ったが、彼ら自身は悪をさらに重ねた」(ゼカリヤ1:15)。

49

Verumtamen in figuram generalitatis facta et dicta sunt, et spiritualiter implentur: dum hi qui dominantur, humilitatis subditos aut tentationis causa vel merito sibi subditos sine respectu pietatis atque communis conditionis affligunt, quibus non sufficit potestas, sed ea immoderatius uti contemnunt, quod culpat, dicens: Persequentes retributionem (Isai. I, 23) .

PL 18, 59B

しかしながら、これらは全体の象りとして行われ語られ、霊的に成就する。支配する者たちが、へりくだりのゆえに、あるいは試みのためか相応の報いとして、自分に服している者たちを、情愛と共通の境遇への顧慮なしに苦しめるときである〔humilitatis subditos … の句は崩れているらしく、このように取った〕。彼らは権能では満足せず、それを度を越して用いることを意に介さない。〔聖書は〕これを咎めて言う。「報いを追い求める者たち」(イザヤ1:23)。

50

Et iterum: Extendit manum suam ei in retribuendo (Ps. LIV, 21) . Parum est enim quod inimicus est; adhuc gestit et in subditum vindicare, sicut scriptum est: Omnes subditos vobis compungitis.

PL 18, 59B

さらに、「その者に報復するために手を伸ばした」(詩篇54:21)。実際、敵であるだけでは足りない。さらに、服する者にまで復讐したがる。書かれているとおりである。「汝らは、汝らに服する者をみな刺す」。

51

Dissimulans odisse Dominum, inimicum et vindicatorem: quod per vindictam quam soli sibi Deus exceptavit, aliquid sanctitatis usurpet. Scriptum est enim: Mihi vindictam, et ego retribuam, dicit Dominus (Rom. XII, 19) .

PL 18, 59C

主を憎むことを偽り、〔自らが〕敵であり復讐者であるとして、神がただ自分一人のために取っておいた復讐によって、聖性の何ほどかを横取りしようとする〔Dissimulans … の句は崩れているらしく、このように取った〕。書かれているからである。「復讐は私のもの。私が報いる、と主は言う」(ローマ12:19)。

52

Omnes reges terrae dormierunt in honore, homo in domo sua (Isai. XIV, 18, 19) . Reges, sanctos dixit. Nam non omnes reges vel privati in domo sua dormierunt, sicut sancti in domo (sua) quam delegerunt.

PL 18, 59C

「地の王たちはみな、誉れのうちに眠った。人は自分の家で」(イザヤ14:18, 19)。「王たち」とは聖徒たちのことを言った。実際、すべての王も私人も自分の家で眠ったわけではなく、聖徒たちが(自分の)選んだ家で〔眠った〕のとは違う。

53

Tu autem projectus es in montes velut mortuus abominatus, cum omnibus qui ceciderunt inserti gladio, et descendunt ad inferos. Diabolo dicit, Projectus es in montes, in quibus sedet. Denique non dixit mortuus: sed velut mortuus abominatus.

PL 18, 59C

「しかし汝は、忌み嫌われた死者のように山々に投げ捨てられた。剣に刺し貫かれて倒れ、冥界へ下る者たちすべてとともに」。悪魔に言っているのである。「山々に投げ捨てられた」と、彼が座している山々にである。実に〔彼は〕「死者」とは言わず、「忌み嫌われた死者のように」と言った。

54

Adhuc enim vivit: licet ipse in suis gladio perimatur, et ad inferos descendat. Sicut enim Dominus, quidquid sui patiuntur, se pati dixit (Matth. XXV, 40) : ita et diabolus ipse in suis inculcatur, ipse abominatus confringitur, sicut scriptum est: In diminutione populi, comminutio principis (Prov. XIV, 28) .

PL 18, 59C

実に彼はなお生きている。たとえ彼自身がその仲間において剣で滅ぼされ、冥界に下るとしても。主が、自分の者たちが被るものは何でも、自分が被ると言った(マタイ25:40)ように、悪魔自身もその仲間において踏みにじられ、自身が忌み嫌われて砕かれる。書かれているとおりである。「民が減ることに、君主の砕かれることがある」(箴言14:28)。

55

Diabolus ab homine suo non separatur: nec homo in quo diabolus non est, potest dicere: Ero similis Altissimo. Nec diabolus, hic homo, qui incitat terram: nisi in homine fuerit. Sicut Dominus, homo dici non potest, nisi in homine; nec homo, nisi in Christo.

PL 18, 59D

悪魔は自分の人から離されない。悪魔のいない人は、「私はいと高き者に似た者となろう」と言うことができない。悪魔も、人の中にいなければ、「地を駆り立てる、この人」ではない。ちょうど主が、人の中にあるのでなければ「人」と呼ばれえず、人も、キリストの中にあるのでなければ〔そう呼ばれえない〕ように〔Sicut Dominus … の句は定かでない。このように取った〕。

56

Sed quid in quem conveniat, pro locis observandum est. Iterum corpus ipsius diaboli convenit dicens: Quomodo venisti? sicut vestimentum sanguine conspersum non est mundum, ita nec tu eris mundus: quia terram meam perdidisti, et plebem meam occidisti.

PL 18, 59D

しかし、何が誰に当てはまるかは、箇所に応じて観察しなければならない。再び、悪魔自身の体には、こう言うことが当てはまる。「どのように来たのか。血にまみれた衣が清くないように、汝もまた清くはならない。汝が私の地を滅ぼし、私の民を殺したからである」。

57

Non eris in aeternum tempus, semen nequam: para, filios tuos interfice peccatis patris tui, ut non resurgant (Isai. XIV, 19-21, sec. LXX) . Hic ostendit non convenire in speciem.

PL 18, 60A

「汝は永遠の時にわたり存在しない。邪悪な種よ。備えよ、汝の子らを、父の罪のゆえに殺せ、彼らが立ち上がらないように」(イザヤ14:19–21; 七十人訳による)。ここで〔聖書は〕、これが種に当てはまらないことを示している。

58

Rex enim Babylonis, qui terram Domini vastavit, et populum occidit, id est, Nabuchodonosor mundus obiit, in aeternum vivit: corpori dicit sui cujusque temporis parare quos genuerit, interfici peccatis ejus quo ipse, qui convenitur genitus.

PL 18, 60A

バビロンの王、すなわち主の地を荒らし民を殺したネブカドネツァルは、清い者として死に、永遠に生きている。〔聖書は〕それぞれの時代の体に向かって、自分が生んだ者たちを備えよ、彼の罪のゆえに殺されるようにと言う。彼自身は、呼びかけられている者として生まれた者である〔corpori dicit … 以下の句は崩れているらしく、このように取った〕。

59

Novissimus enim rex non filios, sed fratres habere potest. Neque velut mortuus cum ad inferos descenderit, sed mortuus. Per Ezechielem sic Deus increpat regem Tyri: Quoniam exaltatum est cor tuum, et dixisti: Deus ego sum, habitatione Dei habitavi in ordine maris.

PL 18, 60A

実に最後の王は、子ではなく兄弟を持ちうる。また冥界に下るときも、「死者のように」ではなく、死者である。エゼキエルを通して、神はティルスの王をこう叱責する。「汝の心が高ぶり、『私は神である』と言い、神の住まいに、海の列の中に住んだからである」。

60

Tu autem homo es, et non Deus: et dedisti cor tuum tamquam cor Dei. Numquid sapientior es tu Daniele? Sapientes arguerunt te sapientia tua. Numquid sapientia tua aut doctrina tua fecisti tibi virtutem et aurum et argentum thesauris tuis?

PL 18, 60A

「しかし汝は人であって、神ではない。汝は汝の心を神の心のようにした。汝はダニエルより賢いのか。賢者たちが汝の知恵で汝を論駁した。汝は、汝の知恵や学によって、汝のために力と金と銀を、汝の宝庫に造ったのか」。

61

Numquid in multa doctrina tua, et in mercatu tuo multiplicasti virtutem tuam? Propterea haec dicit Dominus: Quoniam dedisti cor tuum, sicut cor Dei: propter hoc, ecce ego induco super te alienas pestes ex gentibus, et exinanient gladios tuos super te, et super decorem doctrinae tuae: et vulnerabunt decorem tuum in perditionem, et deponent te, et morieris morte vulneratorum in corde maris.

PL 18, 60B

「汝は、汝の多くの学によって、また汝の商いによって、汝の力を増したのか。それゆえ主はこう言う。汝が汝の心を神の心のようにしたゆえに、それゆえ見よ、私は汝に対して、諸国民から異国の災いを引き入れる。彼らは汝に対して、また汝の学の美しさに対して汝の剣を抜き放ち〔底本は gladios tuos(汝の剣)。「彼らの剣」とも読める〕、汝の美しさを損なって滅びに至らせ、汝を引き降ろし、汝は海の中心で、傷つけられた者たちの死に方で死ぬ」。

62

Numquid dicturus es in conspectu interficientium te: Deus ego sum? Tu vero homo es, et non Deus. In multitudinem incircumcisorum peribis, in manibus alienorum: quia ego locutus sum, dicit Dominus.

PL 18, 60B

「汝を殺す者たちの前で、『私は神だ』と言うつもりか。汝は人であって、神ではない。汝は割礼を受けない者たちの群れの中で、異国人の手によって滅びる。私が語ったからである、と主は言う」。

63

Tu es signaculum multitudinis et corona decoris: in deliciis paradisi Dei fuisti, omnem lapidem optimum habens in te alligatum; Sardium, Topazum, Smaragdum et Carbunculum et Sapphirum, et Jaspin, et argentum et aurum et Ligyrium et Achatim et Ame histum, Chrysolithum et Beryllum, et Onychium: et auro replesti thesauros tuos et apothechas tuas.

PL 18, 60C

「汝は群衆の印、美の冠である。汝は神の楽園の歓びの中にいた。あらゆる最上の石を、汝に結びつけて持っていた。サルディオン、トパーズ、エメラルド、カルブンクルス、サファイア、碧玉、銀と金、リギュリオン、瑪瑙、アメジスト〔底本は Ame histum。ミーニュの刷りで t が欠けたもので、Amethistum と読む〕、クリュソリトス、ベリュロス、オニュキオン。そして金で汝の宝庫と倉を満たした」。

64

Cum Cherubin posui te in monte sancto Dei: fuisti in medio lapidum igneorum, abiisti sine macula in diebus tuis, ex qua die creatus es, donec invenirentur iniquitates tuae in te.

PL 18, 60C

「私は汝をケルビムとともに神の聖なる山に置いた。汝は火の石の真ん中にいた。汝が造られた日から、汝の内に汝の不法が見いだされるまで、汝は汝の日々を、汚れなく歩んだ」。

65

A multitudine negotiationis tuae implesti promptuaria tua iniquitate et peccatis: et vulneratus es a monte Dei. Abduxit te Cherubin de medio lapidum inferorum, exaltatum est cor tuum in corde tuo: corrupta est doctrina cum decore tuo.

PL 18, 60C

「汝の商いの多さによって、汝は汝の倉を不法と罪で満たした。そして汝は神の山から傷つけられた。ケルビムが汝を冥界の石の真ん中から連れ去った。汝の心は汝の中で高ぶり、汝の学は汝の美しさとともに損なわれた」。

66

Propter multitudinem peccatorum et iniquitatem negotiationis tuae, contaminata sunt sancta tua: educam ignem de medio tui, hic te devorabit.

PL 18, 60C

「汝の罪の多さと商いの不法のゆえに、汝の聖なるものは汚された。私は汝の中から火を引き出し、これが汝を焼き尽くす」。

67

Et dabo te cinerem in terra tua, in conspectu omnium videntium te, et omnes qui te noverunt inter nationes, constristabuntur super te.

PL 18, 60D

「私は汝を、汝の地で灰とし、汝を見るすべての者の目の前に置く。諸民族の中で汝を知っていた者はみな、汝のゆえに悲しむ」。

68

Perditio factus es, et non eris in aeternum tempus (Ezech. XXVIII, 2-19, sec. LXX) . [ Quoniam exaltatum est, inquit cor tuum, et dixisti: Deus ego sum, habitatione Dei habitavi in corde maris: et in hominem convenit dicentem: Ego sum Christus; et in diabolo qui in corde maris, id est, populi habitat, sicut Deus in corde sanctorum suorum sedet.

PL 18, 60D

「汝は滅びとなり、永遠に存在しない」(エゼキエル28:2–19; 七十人訳による)。[「汝の心が高ぶり、『私は神である』と言い、神の住まいに、海の中心に住んだからである」と彼は言う。これは「私はキリストである」と言う人にも当てはまる。また、海の中心、すなわち民の中に住む悪魔にも当てはまる。神が自分の聖徒たちの心の中に座すのと同じである。〔底本はここに角括弧[を置く。閉じる]は 7.70 にある〕

69

Populus, in corde maris, id est, in voluptate vel altitudine saeculi habitat, sicut in alio loco dicit Deus eidem civitati: Satiata et honorata es nimis in corde maris.

PL 18, 61A

民は海の中心、すなわち世の快楽や高みの中に住む。別の箇所で神が同じ都に言うとおりである。「汝は満ち足り、海の中心でいたく栄誉を与えられた」。

70

In qua multa deduxerunt te remiges tui: Spiritus Austri contrivit te in corde maris virtutis tuae.] Tu autem homo es, et non Deus (Ezech. XXVII, 25-26) .

PL 18, 61A

「多くの水の中へ、汝の漕ぎ手たちは汝を導いた〔底本は In qua multa(その中で多くを)。ミーニュの脚注は aqua と読めとし、In aqua multa と読む〕。南風が汝を、汝の力の海の中心で打ち砕いた」。]「しかし汝は人であって、神ではない」(エゼキエル27:25–26)〔最後の句は28:2に当たる〕。

71

Et diabolus in homine, homo dictus est: sicut Dominus dixit in Evangelio: Inimicus homo hoc fecit (Matth. XIII, 28) . Et interpretatus est, dicens: Qui ea seminat, diabolus est (Ibid., 39) . Homo diaboli, Deus esse non potest.

PL 18, 61A

悪魔も、人の中にいるので「人」と呼ばれた。主が福音書の中で言ったとおりである。「敵である人がこれをした」(マタイ13:28)。また解き明かして言った。「それを蒔く者は悪魔である」(マタイ13:39)。悪魔の人は、神であることができない。

72

Propterea in utrumque convenit: Tu homo es, et non Deus. Dedisti cor tuum, tamquam cor Dei. Numquid sapientior es tu Daniele?

PL 18, 61A

それゆえ、双方に当てはまる。「汝は人であって、神ではない。汝は汝の心を神の心のようにした。汝はダニエルより賢いのか」。

73

In Daniele, totum corpus est Ecclesiae: quia non potest esse peccati sapientior in negotiis vitae, sicut ille sapientior est in suo quam filii lucis.

PL 18, 61A

ダニエルにおいて〔表されるのは〕教会の体全体である。罪の〔人〕は、生活の営みにおいて〔教会より〕賢くはありえない。かの者が自分の分野で光の子らより賢いのとは違って〔本文が崩れているらしく、このように解した〕。

74

Potest etiam in speciem convenire: quoniam Daniel specialiter confundit regem Babylonis, in figuram, qui Prophetico spiritu regem superbum ad confessionem unius Dei, Ecclesiastica majestate prostravit; qui confessione suarum virtutum, et coelesti sapientia, Babylonis superstitiones evertit.

PL 18, 61B

種にも当てはまりうる。ダニエルは特にバビロンの王を恥じ入らせた。それは象りとして〔の意味がある〕。彼は預言の霊をもって、高慢な王を唯一の神の告白へと、教会的な威光によって平伏させた。彼は、自らの徳の告白と天の知恵によって、バビロンの迷信を覆した。

75

Sapientes te non arguerunt sapientia tua. Non solum enim Daniel sapiens, sed etiam tres pueri, qui regem et omne regnum ejus cum ipsis diis suis, unum Dominum asserendo, eodem Deo praesente confuderunt.

PL 18, 61B

「賢者たちは汝を、汝の知恵によって論駁しなかった」〔底本は non を持つ。ミーニュの脚注は「上では non が欠けている」と述べ、7.60 の引用との食い違いを示す。刷りのまま訳した〕。実に、賢者であるのはダニエルだけでなく、三人の若者もそうである。彼らは王とその全王国を、その神々ともども、唯一の主を主張することによって、同じ神が臨在するなかで恥じ入らせた。

76

Iidem nunc usque generaliter ejusdem tam externas quas intestinas Babylonis, lumine veritatis disrumpunt. Numquid in scientia tua, aut sapientia tua fecisti tibi virtutem, et aurum et argentum thesauris tuis?

PL 18, 61B

同じ者たちは今に至るまで、一般に、同じバビロンの外のものも内のものも〔底本は tam externas quas intestinas。quas を quam と読み、係る名詞の欠けた所は 7.74 の「迷信」を受けると取った〕、真理の光によって打ち破る。「汝は汝の知識によって、あるいは汝の知恵によって、汝のために力と金と銀を、汝の宝庫に造ったのか」。

77

Numquid in multa scientia, aut in mercatu tuo multiplicasti tibi virtutem tuam? et exaltatum est cor tuum in virtute tua.

PL 18, 61C

「汝は多くの知識によって、あるいは汝の商いによって、汝のために汝の力を増したのか。そして汝の心は汝の力のゆえに高ぶった」。

78

Putant enim superbi et beneficiorum omnipotentis Dei ingrati, sua virtute aliquid posse, et sapientia ditari, nescientes scriptum esse: Non levibus cursus, non fortibus praelium, neque sapienti panis (Eccl. IX, 11) .

PL 18, 61C

実に、高ぶる者、全能の神の恩恵に感謝しない者たちは、自分の力で何かができ、知恵で富むと考えて、書かれていることを知らない。「競走は足の速い者のものではなく、戦いは強い者のものではなく、パンも賢い者のものではない」(コヘレトの言葉9:11)。

79

Et iterum: Numquid magnificabitur securis sine concisore (Isa. X, 15) ? Et non quidem prudentibus divitiae, et non scientibus gratia. Haec enim non sunt in nostra potestate, sed a Deo conferuntur. Quid enim habes, quod non accepisti?

PL 18, 61C

また、「斧は、切る者なしに誇れようか」(イザヤ10:15)。そして、「富は賢い者のものではなく、恩寵は知識のある者のものではない」。これらは我々の権能の内にはなく、神によって授けられるからである。「実に、汝が持っているもので、受けなかったものがあるか」。

80

Si autem accepisti, quid gloriaris, tamquam non acceperis (I Cor. IV, 7) ? Et iterum: Non glorietur sapiens, in sapientia sua (Jerem. IX, 23) .

PL 18, 61C

「もし受けたのなら、なぜ受けなかったかのように誇るのか」(一コリント4:7)。また、「賢い者はその知恵を誇ってはならない」(エレミヤ9:23)。

81

Propterea haec dicit Dominus: Quoniam dedisti cor tuum, sicut cor Dei: Propterea, ecce ego induco super te alienos, pestes ex gentibus: et exinanient gladios suos super te, et super decorem scientiae tuae. (Ezech. XXVIII, 7, 8) .

PL 18, 61C

「それゆえ主はこう言う。汝が汝の心を神の心のようにしたゆえに、それゆえ見よ、私は汝に対して、異国人を、諸国民から災いを引き入れる。彼らは汝に対して、また汝の知識の美しさに対して、自分たちの剣を抜き放つ」(エゼキエル28:7, 8)。

82

Etsi potest in speciem convenire, quod reges saeculi per suam superbiam, dominos se appellari patiuntur; tamen hoc quoque convenit in genus. Frequenter enim inducit Deus in Ecclesiam alienigenas, et multos in morte vulnerat.

PL 18, 61D

世の王たちがその高慢によって、自分が「主」と呼ばれるのを許すことは、種に当てはまりうるとしても、これもまた類に当てはまる。実に神はしばしば異国の者たちを教会に引き入れ、多くの者を死において傷つける。

83

Sed etiam occulta persecutione multos inducit ex gentibus, in quibus tentet populum suum, et occidat nequam per similes, sic Matthatiam. Et vulnerabunt decorem tuum in perditionem. Aliquos enim non in perditionem, sed cum spe sanitatis vulnerant.

PL 18, 61D

しかし隠れた迫害によっても、神は諸国民から多くの者を引き入れ、彼らによって自分の民を試し、悪しき者を同類によって殺す。マタティアの場合のようにである〔sic Matthatiam の係りは定かでない。このように取った〕。「彼らは汝の美しさを損なって滅びに至らせる」。実に、ある者たちを、彼らは滅びにではなく、癒やしの望みをもって傷つける。

84

Et deponent te, id est, humiliabunt: et morieris morte vulneratorum in corde maris. Non diceret vulnerato, morieris morte vulneratorum: nisi quia non aperte vulneratur, et moritur: sed ipse est, in quibus vulneratur.

PL 18, 62A

「彼らは汝を引き降ろし」、すなわち卑しめる。「汝は海の中心で、傷つけられた者たちの死に方で死ぬ」。傷つけられた者に対して「傷つけられた者たちの死に方で死ぬ」とは言わないだろう。そう言うのは、彼が公然と傷つけられて死ぬのではなく、傷つけられているのは、彼自身がその中にいる者たちにおいてだからにほかならない〔sed ipse est, in quibus vulneratur の句は定かでない。このように取った〕。

85

Numquid narrans narrabis in conspectu interficientium te: Deus sum ego? Id est, numquid divini generis titulis terrebis eos, quibus traditus fueris, tam spiritualiter quam carnaliter?

PL 18, 62A

「汝を殺す者たちの前で、語り語るつもりか。『私は神だ』と」。すなわち、汝は、汝が引き渡された者たちを、神の血筋の称号によって、霊的にも肉的にも脅かすつもりか。

86

Tu vero homo et non Deus, in multitudine incircumcisorum periturus es manibus alienorum: quia ego locutus, dicit Dominus.

PL 18, 62A

「しかし汝は人であって神ではない。割礼を受けない者たちの群れの中で、異国人の手によって滅びることになる。私が語ったからである、と主は言う」。

87

Nunc aperuit, quo genere se ille dicat Deum: dum minatur et in multitudine incircumcisorum periturum manibus alienorum: quod non convenit, nisi in eum qui sibi circumcisus videtur.

PL 18, 62A

今や〔聖書は〕、彼がどのような仕方で自らを神と言うのかを明らかにした。〔神が〕、彼は割礼を受けない者たちの群れの中で、異国人の手によって滅びることになると威嚇するときである。これは、自分を割礼を受けた者と思っている者にしか当てはまらない。

88

Rex enim Tyri, mortem solam potuit timere: Nonne a circumcisis, aut cum eis moreretur. Et factus est sermo Domini ad me, dicens: Fili hominis accipe lamentum super principem Tyri, et dic illi: Haec dicit Dominus: Tu es signaculum similitudinis, et corona decoris in paradiso Dei fuisti.

PL 18, 62B

ティルスの王は、死だけを恐れることができた。割礼を受けた者たちによって、あるいは彼らとともに死ぬのではないか〔Nonne a circumcisis … の句は崩れているらしく、このように解した〕。「主の言葉が私に臨んで言った。人の子よ、ティルスの君主について嘆きの歌を取り、彼に言え。主はこう言う。汝は似姿の印、美の冠であり、神の楽園にいた」〔先の 7.63 は multitudinis(群衆の印)、ここは similitudinis(似姿の印)と刷られている〕。

89

Numquid diabolo factus es paradisus, ut ipse quod paradisum perdiderit, increpetur? Homo fuit in deliciis paradisi, ipse est signaculum similitudinis, qui ad similitudinem Dei factus est.

PL 18, 62B

楽園は悪魔のために造られたのか〔底本は factus es(汝は…となった)。factus est と読む〕。楽園を失ったゆえに彼自身が叱責されるというのか。楽園の歓びの中にいたのは人であり、神の似姿に造られた彼こそが、似姿の印である。

90

Signaculum autem ad decorem dixit: sicut per Aggaeum dimicantibus hujus adversum se fratribus promittit Deus Ecclesiae, dicens: Ego commovebo coelum et terram, mare et aridam; et convertam currus et sessores.

PL 18, 62B

彼は「印」を美に関して言った。ハガイを通して、神が教会に、互いに戦い合う兄弟たちのさなかに〔底本は hujus。このあとの語が欠けているらしい〕約束するとおりである。「私は天と地、海と乾いた地を揺り動かし、戦車とそれに乗る者たちをひっくり返す」。

91

Et descendent equi et sessores eorum unusquisque in gladio ad fratrem suum. In die illo dicit Dominus omnipotens, accipiam te Zorobabel filium Salathiel, servum meum, et ponam te signaculum, quoniam te elegi, dicit Dominus omnipotens.

PL 18, 62B

「馬とそれに乗る者たちは下り、おのおの剣をもって兄弟に向かう。その日に、と全能の主は言う、私はサラティエルの子ゼルバベル、私の僕である汝を取り、汝を印として置く。私が汝を選んだからである、と全能の主は言う」。

92

Zorobabel, omne corpus est (Aggaei II, 22-24; Eccl. XLIX, 13) . Etenim exinde nusquam legimus commotum supra se venisse Zorobabel. Hic est ex tribu Juda, qui sub Dario meruit aedificare Hierusalem.

PL 18, 62C

ゼルバベルは体全体である(ハガイ2:22–24; 集会の書49:13)。実際、それ以来、ゼルバベル自身の上に揺り動かしが臨んだとは、どこにも読まない。彼はユダ部族の者で、ダレイオスの下でエルサレムを建てるにふさわしい者とされた。

93

Ipse quoque in figura fundavit domum Dei, et perfecit sicut idem Dominus dicit: Manus Zorobabel fundaverunt domum hanc, et manus ejus perficient eam (Zach. IV, 9.) Quod est autem signaculum hoc et corona speciei, sicut Deus promittit Ecclesiae dicens: Videbunt gentes justitiam tuam, et reges claritatem tuam, et vocabunt nomen tuum, quod Dominus nominavit.

PL 18, 62C

彼もまた、象りとして神の家の基を据え、成し遂げた。同じ主が言うとおりである。「ゼルバベルの手がこの家の基を据え、その手がそれを成し遂げる」(ゼカリヤ4:9)。では、この印とまた麗しさの冠〔speciei〕とは何か。神が教会に約束して言うとおりである。「諸国民は汝の正義を、王たちは汝の栄光を見、主が名づけた汝の名を呼ぶ」。

94

Illud erit corona speciei in manu Domini, et diadema regni in manu Dei tui. Tu etiam non vocaberis derelicta: et terra tua non vocabitur deserta.

PL 18, 62C

「それは主の手の中の麗しさの冠、汝の神の手の中の王国の冠となる。汝はまた、見捨てられた者と呼ばれず、汝の地は荒れ地と呼ばれない」。

95

Tibi etiam nomen vocabitur, voluntas mea, et terra tua orbis terrarum (Isa. LXII, 2-4.) Homo est itaque signaculum similitudinis, et corona speciei: cujus pars, in ipso decore divinae similitudinis, et deliciis paradisi, id est, Ecclesiae perseverat.

PL 18, 62D

「汝にはまた、『私の望み』という名が呼ばれ、汝の地は世界の全地〔orbis terrarum〕となる」(イザヤ62:2–4)。それゆえ人は似姿の印、麗しさの冠であり、その一部は、神の似姿の美そのものと楽園の歓び、すなわち教会の歓びの中にとどまる。

96

Altera vero pars, ne in aeternum vivat, inter ipsam atque arborem vitae, flammeus ensis evolvitur (Gen. III, 24) . Adam namque, sicut Apostolus dicit, umbra futuri est (Rom, V, 14). Sic et hi fratres, divisus est in Cain et Abel.

PL 18, 62D

もう一方の部分には、永遠に生きることのないように、それと生命の木のあいだに、燃える剣が回される(創世記3:24)。使徒が言うように、アダムは来たるべきものの影である(ローマ5:14)。同じく、これらの兄弟たちについても、〔アダムは〕カインとアベルに分けられた。

97

Omnem lapidem optimum habens in te alligatum; Sardium, et Topazium, et Smaragdum, et Carbunculum, et Sapphirum, et Jaspin, argentum et aurum, et Liguriam et Achaten et Amethistum et Chrysolitum et Beryllum et Onychium: et auro replesti thesauros tuos, et apothecas tuas in te.

PL 18, 62D

「汝の中に結びつけて、あらゆる最上の石を持ち、サルディオン、トパーズ、エメラルド、カルブンクルス、サファイア、碧玉、銀と金、リギュリオン、瑪瑙、アメジスト、クリュソリトス、ベリュロス、オニュキオン。そして金で汝の宝庫と、汝の中の倉を満たした」。

98

Haec et in diabolum conveniunt, et in hominem. Isti enim duodecim lapides et aurum et argentum, omnesque thesauri diabolo adhaerent delegati. Denique, habes in te alligatum: Et iterum: Apothecas tuas in te.

PL 18, 63A

これらは悪魔にも人にも当てはまる。実に、この十二の石も金も銀も、すべての宝も、悪魔に割り当てられたものとして付いている。実に、「汝の中に結びつけて持つ」とあり、また、「汝の倉を汝の中に」とある。

99

Sicut corpus Domini a sanctis ornatur: promittente Deo et dicente: Extolle oculos tuos in circuitu; vide omnes filios tuos, collecti sunt, et venerunt ad te.

PL 18, 63A

主の体が聖徒たちによって飾られるのと同じである。神が約束して言う。「汝の目を上げて周りを見よ。汝の子らをみな見よ。彼らは集められ、汝のもとに来た」。

100

Vivo ego, dicit Dominus, quia omnibus illis indueris, et superimpones illos: sicut ornamentum novae nuptae, quia deserta tua et diruta, et quae ceciderunt, nunc angustiabuntur ab inhabitantibus (Isa. XLIX, 18, 19; LX, 14) .

PL 18, 63A

「私は生きている、と主は言う。汝はそれらすべてを着て、新しい花嫁の飾りのようにそれらを身に着けるからである。汝の荒れ地、廃墟、倒れたものは、今や住む者たちにとって狭くなる」(イザヤ49:18, 19; 60:14)。

101

Et in Apocalypsi, eadem civitas duodecim lapidibus fundata construitur (Apoc. XXI, 19, 20) . Omnia, inquit, lapidem optimum, et enumeravit duodecim: ut ostenderet in duodenario numero perfectionem. Omnia, enim, quae fecit Deus, bona sunt (Gen. I, 25) .

PL 18, 63B

黙示録でも、同じ都が十二の石で基を据えられて築かれる(黙示録21:19, 20)。「あらゆる最上の石」と彼は言い、十二を数え上げた。十二という数に完全さを示すためである。実に、「神が造ったものはすべて善い」(創世記1:25)〔引かれた句は創世記1:31に当たる〕。

102

Horum diabolus usum, non naturam mutavit. Et omnes homines excellenti sensu et potentis ingenii, aurum sunt et argentum, et lapides pretiosi secundum naturam: sed ejus erunt in cujus obsequio, natura, suis fruuntur.

PL 18, 63B

悪魔はこれらの用い方を変えたのであって、本性を変えたのではない。優れた感覚と強い才能をもつ人々はみな、本性によれば金であり銀であり宝石である。しかし彼らは、その奉仕のもとで本性が自らのものを享受するところの者のものとなる〔sed ejus erunt … の句は崩れているらしく、このように解した〕。

103

Quoniam, cui se signaverit quis in obedientia: servus est ejus, cui obaudit, sive peccati, sive justitiae. Ita fit, ut et diabolus habeat aurum et argentum, et lapides pretiosos. Omnia quidem, non sua secundum originem: sed sua, secundum voluntatem.

PL 18, 63B

誰であれ、服従において自らを印した者は、その者が聞き従う相手の僕である。罪の僕であれ、正義の僕であれ。こうして、悪魔もまた、金と銀と宝石を持つことになる。確かにすべては、起源に従えば彼のものではないが、意志に従えば彼のものである。

104

Nam et in Job scriptum est diabolo: Omne aurum maris sub eo est (Job. XLI, 21) . Et Apostolus, vasa aurea et argentea, dicit esse quaedam in contumeliam (II Tim. II, 20) .

PL 18, 63B

実際、ヨブ記でも悪魔について書かれている。「海のすべての金は彼の下にある」(ヨブ記41:21)。また使徒は、金と銀の器にも、辱めのためのものがあると言う(二テモテ2:20)。

105

Non enim, sicut quidam putant, omnia lignea et fictilia reprobavit, cum ex eis sint aliqua in honorem, ipso dicente: Figulum luti, aliud quidem fingere in honorem, aliud vero in contumeliam (Rom. IX, 21) .

PL 18, 63C

実際、ある者たちが思うように、使徒は木や土の器をすべて退けたのではない。その中にも、栄誉のためのものがあるからである。彼自身がこう言う。「粘土の陶工は、一つは栄誉のために、一つは辱めのために造る」(ローマ9:21)。

106

Et ex ligno, aliud ad praeparationem esse, aliud in sacrilegium: ex auro et argento, id est, ex magnis et perspicuis dixit immundos.

PL 18, 63C

また木のものについては、一つは備えのため、一つは神聖冒瀆のためだと言い、金と銀のもの、すなわち大きく目立つものからは、汚れた者たちがいると言った。

107

Nam et in Apocalypsi: Meretrix (id est, corpus adversum) purpura, cocco, et auro, et argento, lapidibusque pretiosis ornatur: habens poculum aureum in manu, plenum exsecrationum et immunditiarum totius terrae (Apoc. XVII, 4) .

PL 18, 63C

実際、黙示録でも、「娼婦(すなわち敵対する体)は、紫と緋と金と銀と宝石で飾られ、手に金の杯を持ち、それは地のすべての忌まわしさと汚れで満ちている」(黙示録17:4)。

108

Ista sunt ergo diaboli ornamenta, lapides pretiosi: quibus lapides igneos imitatur, et homo in se habet thesauros tam facinorum quam perspicuos. Ipse enim suorum portator est, quem facultates suae velut compedes ligaverunt.

PL 18, 63C

それゆえ、これらが悪魔の飾りであり、宝石である。それによって彼は火の石を模し、人は自らのうちに、悪行の宝も、目立つ宝も持つ〔thesauros tam facinorum quam perspicuos の係りは定かでない。このように取った〕。実に彼自身が、自分の持ち物を運ぶ者であり、その財産が足枷のように彼を縛った。

109

Praeter illa, quae ab utroque sexu corporis diaboli ornanda eduntur: etiam his, quae defossa habent, insitum est cor. Ubi enim erit thesaurus, illic erit et cor hominis (Matth. VI, 21) . Vetus enim homo et terra ejus, unum corpus est: quoniam ipse quoque terra est.

PL 18, 63D

悪魔の体の両性によって、飾るために差し出されるもののほかに、彼らが埋め隠して持つものにも、心が植え込まれている。「宝のある所に、人の心もあるからである」(マタイ6:21)。古い人とその地は一つの体である。彼自身もまた地だからである。

110

Unde Apostolus non solum ea, quae corpore admitti possunt, sed et avaritiam, membrum esse possidentis, ita definivit dicens: Mortificate itaque membra vestra, quae in terra sunt, fornicationem, immunditiam, passionem, concupiscentiam malam, et avaritiam, quae est idolorum servitus.

PL 18, 63D

それゆえ使徒は、体によって犯されうることだけでなく、貪欲もまた持ち主の肢体であると、こう定めて言った。「それゆえ、地にある汝らの肢体を殺せ。淫行、汚れ、情念、悪しき欲望、そして偶像への隷従である貪欲を」。

111

Propter quae venit ira Dei (Coloss. III, 5, 6) . Ex qua die creatus es tu cum Cherubim, imposui te in monte sancto Dei (Ezech. XXVIII, 14) , id est in Christo, vel Ecclesia.

PL 18, 64A

「これらのゆえに神の怒りが来る」(コロサイ3:5, 6)。「汝がケルビムとともに造られた日から、私は汝を神の聖なる山に置いた」(エゼキエル28:14)。すなわちキリストにおいて、あるいは教会においてである。

112

In medio lapidum igneorum fuisti, id est hominum sanctorum, qui adunati, montem Dei faciunt. Angeli enim alterius substantiae, lapides dici non possunt, quia corpus non habent.

PL 18, 64A

「汝は火の石のただ中にいた」。すなわち聖なる人々のただ中にである。彼らは一つに結ばれて、神の山をなす。実に天使は別の実体であって、体を持たないので、石とは言えない。

113

Abiisti sine macula tu, in diebus tuis: ex qua die creatus es tu, donec invenirentur iniquitates tuae in te, a multitudine negotiationis tuae (Ibid., 15) .

PL 18, 64A

「汝は、汝の日々を、汚れなく歩んだ。汝が造られた日から、汝のうちに汝の不法が見いだされるまで、汝の取引の多さのゆえに」(エゼキエル28:15)。

114

Lapides, Ecclesiam esse sic dicit Petrus: Ecce vos fratres, tamquam lapides vivi, coaedificamini in domos spirituales (I Pet. II, 5) .

PL 18, 64A

石が教会であることを、ペトロはこう言う。「見よ、兄弟たち、汝らは生ける石のように、霊の家々へと共に築き上げられる」(一ペトロ2:5)。

115

Quam domum, igneam esse; et hanc, malos fratres ardere sic dicit Deus: Erit domus Jacob, ignis: domus autem Joseph, flamma: Domus vero Esau, stipula. Exardescent in illos et comedent eos: et non erit ignifer in domo Esau, quoniam Dominus locutus est (Abd., 18) .

PL 18, 64A

その家が火であること、またこの家が悪しき兄弟たちを燃やすことを、神はこう言う。「ヤコブの家は火となり、ヨセフの家は炎となり、エサウの家は藁となる。彼らに向かって燃え上がり、彼らを食い尽くす。エサウの家に火を担う者はいなくなる。主が語ったからである」(オバデヤ18)〔ignifer は「火を担う者」と訳した。ウルガタは「エサウの家に残る者はない」と読む〕。

116

Cum enim peccat homo dejicitur de monte Dei, et non erit ignifer, amisso Spiritu, et succendetur in cinerem.

PL 18, 64B

実際、人が罪を犯すと、神の山から投げ落とされ、霊を失って、火を担う者でなくなり、灰になるまで焼かれる。

117

Peccasti, et vulneratus es a monte Dei: et abduxit te Cherubim de medio lapidum igneorum. [Cherubim, ministerium Dei est: quod exclusit universos malos de Ecclesia, sed spiritualiter.

PL 18, 64B

「汝は罪を犯し、神の山から傷つけられた。ケルビムは汝を火の石のただ中から連れ去った」。[ケルビムとは神の務めである。それは、すべての悪しき者を教会から締め出したが、霊的な仕方でである〔ミーニュはここから角括弧を用いる。以下も刷りのまま写す〕。

118

Qui enim vestimentum nuptiale non habet, hic in saeculo excluditur de medio recumbentium. Denique in tenebras, id est, in obdurationem mittitur; donec in ignem in aeternum descendat. Futuro enim saeculo, nemo miscebitur choro sanctorum, qui postea excludatur.

PL 18, 64B

実際、婚礼の衣を持たない者は、この世で、食卓に横たわる人々のただ中から締め出される。実に彼は闇の中へ、すなわち頑なさの中へ送られ、ついに永遠の火へ下る。来たるべき世においては、のちに締め出されるような者は誰も、聖なる者たちの合唱に混ざらないからである。

119

Exaltatum est cor tuum in decore tuo, corrupta est scientia tua in decore tuo. ] Corrupta est scientia ejus, qui sciens prudensque erat et studio affectatae sapientiae asserit dissimulata veritate, mendacium: sicut Spiritus dicit: Cum cognovissent Dominum, non ut Dominum magnificaverunt, aut gratias egerunt: sed nugati sunt in cogitationibus suis, dicentes se esse sapientes (Rom. I, 22) . [ Corrupta est scientia eorum, qui alios docent, se ipsos non docent.

PL 18, 64B

「汝の心は汝の美しさのゆえに高ぶり、汝の知識は汝の美しさのゆえに損なわれた」。]知識が損なわれたとは、知っており賢明であった者が、見せかけの知恵への熱心によって、真理を隠して偽りを主張することである。霊が言うとおりである。「彼らは主を知りながら、主として崇めず、感謝もせず、その思いのうちで空しいことを語り、自分たちを賢者と言った」(ローマ1:22)。[他の者を教えながら自分自身を教えない者たちの知識が損なわれたのである。

120

Corruptus est decor, qui generi suo operum similitudine non respondet. Propter multitudinem peccatorum tuorum. In terram projeci te: In conspectu regum dedi te dehonestari (Ezech. XXVIII, 18) .

PL 18, 64C

美しさが損なわれたのは、自らの類に、業の似通いによって応じないことである。「汝の罪の多さのゆえに、私は汝を地に投げた。王たちの前で、私は汝を辱められるよう与えた」(エゼキエル28:18)〔引かれた句はエゼキエル28:17〕。

121

Et diabolus est in terram, id est, in hominem, et homo de sublimitate Ecclesiae, in conculcationem, si Hieremias dicit: Dejeci de coelo in terram gloriam. In conspectu regum (Thren. II, 1) .

PL 18, 64C

悪魔は地へ、すなわち人へと投げ落とされ〔est in terram の動詞は定かでない。このように取った〕、人は教会の高みから、踏みつけられる所へ〔落ちる〕。エレミヤが言うとおりである〔底本は si。sicut と読んだ〕。「私は天から地へ、栄光を投げ落とした」。「王たちの前で」(哀歌2:1)〔「王たちの前で」は哀歌の句ではなく、前節のエゼキエルの句をふたたび取り上げたもので、次の節で説かれる〕。

122

Christianorum dixit: quorum pedibus conculcatur diabolus et homo ejus; Propter multitudinem peccatorum tuorum, et iniquitatem negotiationis tuae, contaminantur sancta tua. ] Videtur veluti principalem titulum exprobrasse, corpore diaboli, negotiationis magis dicit, et thesauros, spirituales nequitiae.

PL 18, 64C

〔王たちとは〕キリスト教徒たちのことだと彼は言った。その足で、悪魔とその人は踏みつけられる。「汝の罪の多さと、汝の取引の不法のゆえに、汝の聖なるものは汚される」。]彼は、いわば主要な名目を責めたように見える。悪魔の体について、彼はむしろ取引と宝を、霊的な悪を、語っている〔本文が崩れているらしく、このように解した〕。

123

Sicut enim spiritualis justitiae negotiatio, est thesaurus, ut dicit Dominus: Simile est regnum coelorum homini negotiatori (Matth. XIII, 45) . Et iterum: Thesaurizate vobis thesauros in coelo (Matth. VI, 20) .

PL 18, 64D

実際、霊的な正義の取引は宝である。主が言うとおりである。「天の国は、商いをする人に似ている」(マタイ13:45)。また、「汝らのために、天に宝を積め」(マタイ6:20)。

124

Iterum: Dedit servis suis substantiam suam, ut negotiarentur (Luc. XIX, 13) . Iterum: Negotiatores Carthaginenses resistentib. etc. (Ezech. XXVII, 12) . Iterum: Negotiatio ejus et merces sancta Domino (Isac. XXIII, 18) .

PL 18, 64D

また、「彼は自分の僕たちに自分の財産を与え、商いをさせた」(ルカ19:13)。また、「カルタゴの商人たちは、逆らう者たちに…云々」(エゼキエル27:12)〔底本は resistentib. etc. と略して刷り、句の後半を欠く〕。また、「その商いと報酬は主に聖なるものである」(イザヤ23:18)〔底本は Isac.。Isai. と読んだ〕。

125

Et Apostolus: Est, inquit, negotiatio magna, pietas (I Tim. VI, 6) . Ita spiritualis nequitia, negotiatio est thesaurus peccatorum, sicut Dominus dicit: Homo malus, de thesauro cordis emittit mala (Matth. XII, 35.) Et Apostolus: Thesaurizas tibi iram in die irae (Rom. II, 5) .

PL 18, 64D

また使徒は言う。「敬虔は大きな商いである」(一テモテ6:6)。こうして、霊的な悪の取引とは、罪の宝のことである。主が言うとおり、「悪しき人は、心の宝から悪を出す」(マタイ12:35)。また使徒は言う。「汝は自分のために、怒りの日に怒りを積み上げている」(ローマ2:5)。

126

Propter iniquitatem, inquit, negotiationis tuae contaminantur sancta tua. Qui enim non recte sanctitate Dei utitur, suam efficit, sicut Deus dicit de sabbatis suis: Sabbata vestra odit anima mea. Educam ignem de medio tui: hic te devorabit (Isa. I, 13) .

PL 18, 65A

「汝の取引の不法のゆえに、汝の聖なるものは汚される」と彼は言う。神の聖性を正しく用いない者は、それを自分のものにしてしまう。神が自分の安息日について言うとおりである。「汝らの安息日を、私の魂は憎む。私は汝のただ中から火を引き出す。それが汝を食い尽くす」(イザヤ1:13)〔後半の句はエゼキエル28:18にあたる〕。

127

Ignis, Ecclesia est: quae cum discesserit e medio mysterii facinoris, tunc pluet ignem Dominus a Domino, de Ecclesia, sicut scriptum est: Sol exortus est super terram, et Lot intravit in Segor: et pluit Dominus super Sodomam et Gomorrham, sulphur et ignem a Domino de coelo (Gen. XIX, 23) .

PL 18, 65A

火とは教会である。教会が罪悪の奥義のただ中から出て行くとき、そのとき主は主から、教会から、火を降らせる。書かれているとおりである。「太陽が地の上に昇り、ロトはツォアル〔Segor〕に入った。主は、ソドムとゴモラの上に、主のもとから、天から、硫黄と火を降らせた」(創世記19:23)。

128

Hic est ignis, quem supra dixit: Domus Jacob, ignis: domus autem Esau, stipula. Exardescent in eos, et comedent illos: et non erit ignifer in domo Esau (Abd., 18) .

PL 18, 65B

これが、先に彼が言った火である。「ヤコブの家は火、エサウの家は藁。彼らに向かって燃え上がり、彼らを食い尽くす。エサウの家に火を担う者はいなくなる」(オバデヤ18)。

129

In Genesi iterum scriptum est: Cum contereret Deus omnes civitates in circuitu, commemoratus est Deus Abrahae, et emisit Lot e medio subversionis: cum subverteret Deus civitates, in quibus inhabitabat in eis Lot (Gen. XIX, 29.) Numquid Lot non merebatur propria justitia liberari, ut diceret Scriptura: Commemoratus est Deus Abrahae, et emisit Lot e medio subversionis?

PL 18, 65B

創世記にもまた書かれている。「神が周囲のすべての町を砕いたとき、神はアブラハムを思い起こし、ロトを滅びのただ中から送り出した。神がロトの住んでいた町々を滅ぼしたとき」(創世記19:29)。ロトは、自らの正義によって解放されるに値しなかったから、聖書は「神はアブラハムを思い起こし、ロトを滅びのただ中から送り出した」と言ったのか。

130

Aut, In civitatibus habitabat, et non in civitate: ut diceret, Civitates, in quibus habitabat? Sed prophetia est futurae discessionis.

PL 18, 66A

あるいは、彼は「町々に住んでいて、一つの町に住んでいたのではない」ので、〔聖書は〕「彼がその中に住んでいた町々」と言ったのか。そうではなく、これは来たるべき離反の預言である。

131

Memor enim Deus promissionis ad Abraham, ejecit Lot de omnibus civitatibus Sodomorum, quibus veniet ignis ex igni Ecclesiae, quae de medio eorum educetur.

PL 18, 66A

実際、神はアブラハムへの約束を覚えて、ロトをソドムの者たちのすべての町から追い出した。その町々には、その中から連れ出される教会の火から、火が来る。

132

Et dabo te in cinerem in terra tua, (Ezech. XXVIII, 18.) Id est, in hominibus vel ipsos homines in terra sua, qui in terra Dei esse noluerunt. In conspectu hominum videntium te, id est, intelligentium. Numquid diabolus in homine videri potest?

PL 18, 66A

「私は汝を、汝の地で灰にする」(エゼキエル28:18)。すなわち、人々において、あるいは人々自身を、彼らの地において〔灰にする〕〔in hominibus vel ipsos homines の係りは定かでない〕。彼らは神の地にいることを望まなかった者である。「汝を見る人々の目の前で」、すなわち、理解する者たちの目の前で。悪魔が人の中に見られることがあろうか。

133

Et omnes, qui te noverunt inter nationes, contristabuntur super te (Ibid., 19.) Cum enim Dominus percutit aut detegit malos, constristantur qui eorum auxilio fulciri solent, corporis sui parte debilitata Perditio facta es: et non eris in aeternum.

PL 18, 66B

「諸民族のうちで汝を知る者はみな、汝のことで悲しむ」(エゼキエル28:19)。実に、主が悪しき者たちを打ち、あるいはあばくとき、彼らの助けに支えられるのを常とする者たちは、自らの体の部分が弱められて、悲しむ。「汝は滅びとなり、永遠にいなくなる」。