作者不詳不詳

Exhortatio ad monachos › 全文

Exhortatio ad monachos 全文

Anonymous · PL 18, 71A–78A

Prooemium

冒頭 (Prooemium)PL 18, 71A
1

Et si quid gloriari in Christo licet, hujusmodi principiis initiati, ut sit inchoatio vestra perfectio, et ad veram vivendi frugem gradus interpositos praevolantes, apice ipsius culminis occupato, disciplinae summam teneatis, ut in votis habere debeat, et imitari quisque vos potius quam posse credat institui: mihi tamen hujus licentiam praerogativae paternus ascripsit affectus, et amplectenda mihi vestrae expostulationis exactio.

PL 18, 71A

キリストにあって何かを誇ることが許されるなら、それは、諸君が、このような初歩によって入門し、諸君の始まりが完成となるように、真の生き方の実りへと、間に置かれた段をあらかじめ飛び越え、頂そのものの頂点を占めて、規律の極みを保っていることである〔構文が入り組んでおり、teneatis を「保っている」と取り、「それは…ためである」の ut 節を目的に取った〕。それは、誰もがそれを願いのうちに持つべきであり、教えられうると信じるよりも、むしろ諸君に見倣うべきだと信じるためである。それでも、この特権をあえて行う許しを、父としての情愛が私に割り当て、諸君の求めの要請は、私が受け入れるべきものである。

2

Qui dum me auditis, non solum libenter, sed etiam avide impudentem me vestro amore fecistis. Praecedentes duco, et ultra mensuram meae possibilitatis extensus quos sequi cupio, ducere compellor.

PL 18, 71A

諸君は私に、喜んでだけでなく貪欲に耳を傾けることで、私を諸君の愛によって厚かましい者にした。私は先を行く者たちを導く。私の力の及ぶ限度を超えて張り詰め、自分が従いたいと望む者たちを、導かざるをえない。

3

Pergam igitur per tramitem vitae vestrae, ut quasi qui primis litterarum imbuatur elementis depictis, adumbratas praefigurationibus notas stylo imitatore calcabo, accedentibus ad sperata beati instituti praemia, quae sequenda sunt.

PL 18, 71A

それゆえ私は、諸君の生の小道を進もう。文字の初歩を教え込まれる者のように、あらかじめ形づくられて影のように描かれた字形を、見倣う尖筆でなぞろう。幸いな定めの、望まれた報いに近づく者たちが従うべきことを〔示すためである〕。

4

Primum abstinentiae cura, jejunii, patientiae, orandi assiduitas et legendi, vel si quis adhuc litterarum expers sit, audiendi sit desiderium cum cupiditate discendi.

PL 18, 71B

まず、禁欲の配慮、断食、忍耐、祈りと読書〔聖書を読むこと〕の絶え間なさがあれ。あるいは、誰かがまだ文字を知らないなら、聞くことへの願いが、学ぶ欲とともにあれ。

5

Haec enim sunt prima quasi lactentium cunabulorum in Dei agnitione crepundia, quibus homo admonitus, ortus sui divini tramitis ingredi viam velle incipiat, dum posse consuescat.

PL 18, 71B

これらは、神を知ることにおける、乳飲み子の揺りかごのいわば最初のガラガラである。これによって人は促され、自らの起源の神の小道の道に入ろうと望み始め、ついにはそれができるよう慣れていく〔ortus sui の係りは定かでない。名詞 ortus の属格「自らの起源の」と取り、tramitis に係ると解した〕。

6

Et quidem ista tradens, non de vulgi promiscua fide loquor, quod omnipotentis Dei tantum insinuata confessio, et innocentiae singularis instillata doctrina, venia sola efficit esse contentum.

PL 18, 71B

私がこれを伝えるのは、民衆の入り混じった信仰について語っているのではない。民衆は、全能の神へのただ一つの告白がもたらされ、唯一の無垢の教えが注ぎ込まれるだけで、赦しだけで満足させられるからである〔quod を理由の接続詞に、主語を民衆と取った〕。

7

Quamquam Dominus noster, sicut legimus (Rom. VII, 6) , omnes velit salvos fieri et ad agnitionem veritatis venire, tamen quia praeeminentis gratiae cuncti capaces asse non possunt: Non enim (Genes. XXI; Galat. IV) omnes, qui ex Israel sunt, Israelitae sunt (nam et Ismael a consortio fraternae haereditatis excluditur, et compugnantes Jacob et Esau, unius uteri claustra ruperunt), vel contenti puteo aquae vivae, nos in holocaustum nostri, hostiam voluntariae oblationis aptemus, desiderantes escas et parantes, ac primatibus illis ad mensuram veniae hanc sententiam largientes: Omnis creatura Dei bona, et nihil abjiciendum, quod cum gratiarum actione percipitur (I Tim. IV, 4) .

PL 18, 71B

我々の主は、我々が読むとおり(ローマ7:6)〔引かれた句は一テモテ2:4〕、すべての人が救われ、真理の知識に至ることを望むが、すべての者が卓越した恩寵を受け入れうるわけではない〔底本は asse。esse と読んだ〕。「イスラエルから出た者がみなイスラエル人なのではない」(創世記21;ガラテヤ4)〔この句そのものはローマ9:6にあたる〕からである(イシュマエルも兄弟としての相続の分かち合いから除かれ、争い合ったヤコブとエサウは、一つの胎の閉ざされた所を破ったのである)。他の者たちは生ける水の井戸で満足するにせよ〔vel の係りは定かでない。そう取った〕、我々は、自分自身を焼き尽くす献げ物として、自発的な献げ物のいけにえとして整えよう。食べ物を望み、備えつつ、あの上位の者たち〔primatibus の指す者は定かでない〕には、赦しの度合いに応じて、次の言葉を与えながら。「神の被造物はすべて善く、感謝をもって受けるものは何も捨てるべきでない」(一テモテ4:4)。

8

Nos ad praemium gloriae illo labore nitentes, bonum est non manducare carnem, neque bibere vinum. Et rursus: Omnis qui in agone contendit, ab omnibus se abstinet (I Cor. IX, 25) . Et illi quidem, ut corruptibilem coronam accipiant, nos autem incorruptam.

PL 18, 72A

我々は栄光の報いを目指して、あの労苦に励んでいる。「肉を食べず、ぶどう酒を飲まないのは善いことである」。さらに言う。「競技で争う者は皆、あらゆることについて禁欲する」(一コリント9:25)。「彼らは朽ちる冠を受けるために〔そうするが〕、我々は朽ちない冠を〔受けるためにそうする〕」。

9

Abstinentia enim continentiae nutrix est, qua innupta sive nupta, facilius passibilitatis frenos patitur, si non deliciarum calcaribus incitetur, quam sic eos, qui ad summa nituntur, vel cupio, vel mando colere, ne putent in aliis crimen esse nupsisse, scientes scriptum esse: Bonum est nubere, melius est non nubere (I Cor. VII, 37) .

PL 18, 72A

禁欲は自制の乳母だからである。それによって、未婚の女も既婚の女も、快楽の拍車で駆り立てられないなら、情念の手綱により容易に耐える。それと同じく、最高のものを目指す者たちを、私は〔そのように〕養うことを望み、あるいは命じるが、それは、彼らが、他の者においては結婚したことが罪過だと思わないためである。書かれていると知っているからである。「結婚するのは善く、結婚しないのはさらに善い」(一コリント7:37)〔引かれた句に近いのは一コリント7:38〕。〔quam 以下の構文が崩れており、このように取った〕

10

Qui hoc enim illicitum credunt, ipsi praemium sui laboris imminuunt. Illicitis enim cavere, jugum necessitatis est: permissa vincere, munus arbitrii. Malis abstinere, disciplinae merces est, bona supergredi, libertas meriti est, non finis imperii. Illud legis indultum est terminis, hoc gratiae reservatum est incrementis.

PL 18, 72B

これを不可と信じる者たちは、自らの労苦の報いを自ら減じる。不可なことを避けるのは必然の軛であり、許されたことに打ち勝つのは意志の賜物である。悪を断つのは規律の報酬であり、善いものを越えて進むのは功績の自由であり、命令の終わりではない。前者は律法が許した限界にあり、後者は恩寵の増し加わりのために取っておかれている。

Caput II

第II章PL 18, 72B
1

Jejuniorum quoque non sit volentibus certa mensura, sed in quantum possibilitas valet, nisu laborantis extensa, quae praeter Dominicam semper sint solemnia, si votiva sint. His sese Moses beatissimus praeparans, affatibus Dei dignus ingessit.

PL 18, 72B

断食にも、望む者たちにとって定まった量はなく、力の及ぶ限り、労する者の努力によって引き伸ばされる。それらは、主の日〔Dominicam の後に dies を補った〕を除いて、願いによるものであれば、つねに厳粛なものである。福なるモーセは、これらをもって自らを備え、神の語りかけにふさわしい者として進み出た。

2

His praedictas per Jonam Ninivitae minas, in placidam rursus flexere sententiam. His Bethuliae populus Assyria obsidione conclusus, et usque ad deditionem sui experta plurima virtute conterritus, ab Holophernis tumentibus minis constantis manu feminae meruit vindicari.

PL 18, 72B

これらによって、ニネベの人々は、ヨナを通して告げられた脅しを、再び穏やかな判決へと曲げた。これらによって、アッシリアに包囲されたベトゥリアの民は、降伏に至るまで多くの力を経験して怯えていたが、ホロフェルネスの膨れ上がった脅しから、毅然とした女の手によって救われるに値した。

3

His Mardochaeus Aman crudelem superbia, praeparato sibimet ligno acceptae poenae conversione suspendit. His Jesus Salvator noster in carne hominis, quem assumpserat, eruditus, suadelas diaboli tentantis obtundit.

PL 18, 72C

これらによって、モルデカイは、高ぶりのゆえに残酷なハマンを、自分のために用意された木に、受けた刑罰が転じることによって吊した。これらによって、我々の救い主イエスは、自ら取った人の肉において教えを受け、誘惑する悪魔の誘いを鈍らせた。

4

Quas etsi aliter potuisset expellere, docendos tamen populos voluit hac imitatione formare. Orationibus vero ita frequenter instandum est, ut vix eas aliquod tempus interpolet. Scriptum est enim: Orationibus instate, vigilantes in illis (Matth. VII, 18) .

PL 18, 73A

これらを他の仕方でも追い払えたであろうに、それでも、教えられるべき民を、この見倣いによって形づくることを望んだ。祈りには、ほとんど時が間に挟まらないほど、頻繁に取り組まねばならない。書かれているからである。「祈りに励め、その中で目を覚ましていよ」(マタイ7:18)〔引かれた句はコロサイ4:2〕。

5

Et iterum: Quaerite, et invenietis; pulsate, et aperietur vobis (Matth. VI, 19) . Per has amicus dormiens excitatur: et quamvis omnem familiam sopor altus obsederit, depromi tamen sibi ac porrigi panes importunus expostulator extorquet.

PL 18, 73A

そしてまた、「求めよ、そうすれば汝らは見いだす。叩け、そうすれば汝らに開かれる」(マタイ6:19)〔引かれた句はマタイ7:7〕。これらによって、眠っている友は起こされる。家の者すべてを深い眠りが覆っていても、しつこく請う者は、パンが自分のために取り出されて差し出されるよう、もぎ取る。

6

Has, si fieri potest, sola legendi intercapedo disrumpat: cujus rei cura in canonicis ponenda est monimentis: non quod apocrypha debeamus, praesertim ignorata, damnare, sed quod ad scientiam Dei digestam, canonis seriem putemus posse sufficere.

PL 18, 73A

これらを中断するのは、できるなら、読むことの合間だけであれ。その読むことへの配慮は、正典の文書に向けねばならない。外典を、とくに知られていないものを、我々が断罪すべきだと言うのではなく、整えられた神の知識のためには、正典の連なりで足りうると考えるからである。

7

Illa enim si consentiunt, supervacua sunt; si dissentiunt, vitanda sunt. Sine legendi studio nemo ad Dominum esse valebit intentus.

PL 18, 73B

それらは、〔正典と〕一致するなら余計であり、一致しないなら避けねばならない。読むことへの熱心なしには、誰も主へ心を向けることができない。

8

Primum, quod hujusmodi opera ab aliis actibus caducae occupationis abducunt, et diversorum exemplorum insinuata cognitio, vel bonorum appetentiam, vel malorum facit esse cautelam.

PL 18, 73B

第一に、このような業は、はかなくうつろう用事のほかの行いから人を引き離すからであり、また、様々な事例の知識がもたらされることで、善きものへの求めか、悪しきものへの用心が生じるからである。

9

Neque enim alias Petrus apostolus admoneret nos, dicens: Parati semper estote ad rationem reddendam, ad omnes poscentes vos de verbo spei vestrae, et fidei (I Petr. III, 16) .

PL 18, 73B

使徒ペトロも、そうでなければ我々に勧めはしなかったであろう。こう言う。「汝らの希望と信仰の言葉について汝らに求めるすべての者に、弁明するために、つねに備えていよ」(一ペトロ3:16)〔引かれた句は一ペトロ3:15〕。

10

Et Apostolus: Non cessamus pro vobis orantes, ut impleamini agnitione ejus in omni sapientia et intellectu spirituali (Coloss. I, 9) . Et rursus: Verbum Christi habitet in vobis abundanter in omni sapientia (Coloss. V, 16) .

PL 18, 73B

また使徒は言う。「我々は汝らのために祈ることをやめない。汝らがあらゆる知恵と霊的な理解において、彼を知ることで満たされるように」(コロサイ1:9)。さらに言う。「キリストの言葉が、あらゆる知恵をもって、汝らのうちに豊かに宿るように」(コロサイ5:16)〔引かれた句はコロサイ3:16〕。

11

Nam et in Veteri Testamento similem hominibus curam sacrae praeceptionis inculcavit eloquium. Sic enim David ait: Beatus vir, qui non abiit in consilio impiorum, et in via peccatorum non stetit, et in cathedra pestilentiae non sedit.

PL 18, 73B

旧約においても、聖なる教えの言葉は、人々に同様の配慮を刻み込んだ。実にダビデはこう言う。「幸いなるかな、不敬虔な者たちの謀りに歩まず、罪人たちの道に立たず、疫病の座に座らなかった人は」。

12

Sed in lege Domini voluntas ejus, et in lege ejus meditabitur die ac nocte (Psalm. I, 1) . Et ad Jesum Nave Deus loquitur: Non recedet liber iste de manibus tuis, et meditaberis in eo die ac nocte (Jos. I, 8) .

PL 18, 73C

「だが主の律法にその望みがあり、その律法を昼も夜も思い巡らす」(詩篇1:1)。また神はヌンの子ヨシュア〔Jesus Nave〕に言う。「この書は汝の手から離れず、汝はそれを昼も夜も思い巡らす」(ヨシュア記1:8)。

13

His quoque negotiis malarum cogitationum lubrica frequenter interserunt. Et quamvis ipsa sedulitas animum ad Deum praestet intentum, efficit tamen in sese mordax saeculi cura sollicitum.

PL 18, 73C

これらの務めにも、悪しき思いの滑りやすいものがしばしば入り込む〔interserunt の主語は定かでない〕。勤勉そのものが心を神に向けて保つとしても、世の噛みつくような心配は、それでも心を内で不安にさせる。

Caput III

第III章PL 18, 73C
1

Quod si haec frequenter et importune patitur religioso labori deditus, nunquam profecto illis carebit otiosus. Nunc quoniam studiorum membra digessimus, morum augmenta cumulemus.

PL 18, 73C

もし修道の労苦に身を捧げる者でさえ、これら〔悪しき思いの入り込み〕をしばしばしつこく被るのなら、怠惰な者がそれらを免れることは決してないであろう〔haec、illis の指すものは定かでない。前節の末の「悪しき思いの入り込み」と取った〕。さて、我々は学びの諸部分を整え終えたので、振る舞いの進歩を積み重ねよう。

2

Illud autem non extra commonitionem puto, ut sit victus facilis, vestitusque vilis, cum haec tegendi corporis gratia reperta sint, non ornandi: et illa sustinendae animae potius quam obruendae.

PL 18, 73D

次のことも、勧告の外にはないと私は考える。食事は簡素であれ、衣は安価であれ。衣は体を覆うために見いだされたもので、飾るためではなく、食事は魂を支えるためで、押しつぶすためではないからである。

3

His ergo, quae supra ostendimus, actibus mancipatus, omne odium deponat inimici. Nec hoc tantum fine contentus, simultates amore commutet, iram patientiae temperet freno, avaritiam abstinentiae forti vincat imperio, et praecipue linguam custodia taciturnitatis obsepiat, ne in litigium contentiosa fervescat, ne in maledictum procax incurrat, ne in obtrectationem maledica serpat, ne in jurationem facilis prolabatur, ne in mendacium ficta simulet, ne in circumventione astuta calleat, ne in elatione superba jactetur; sed observans tempus tacendi, et tempus loquendi, omne verbum otiosum obnoxium sciat esse rationi.

PL 18, 73D

それゆえ、上に示した諸々の行いに身を委ねた者は、敵に対するあらゆる憎しみを捨てよ。この目的だけで満足せず、反目を愛に替え、怒りを忍耐の手綱で和らげ、貪欲を禁欲の強い支配で打ち負かし、とりわけ舌を沈黙の見張りで囲い込め。争いに向けて論争的に熱くならぬように、悪口に向けて無遠慮に陥らぬように、中傷に向けて毒舌をもって這い進まぬように、誓いに向けて軽々しく滑り落ちぬように、嘘に向けて作り事を装わぬように、欺きに向けて狡猾に熟達せぬように、思い上がりに向けて高ぶって振り回されぬように。むしろ、黙する時と語る時を見極めて、あらゆる無益な言葉が釈明を求められるものであることを知れ。

4

Nam ideo et David beatissimus ori suo custodiam deposcit. Et condiendum sale, benedicti Pauli pagina sacra, sermonem constituit. Et nullum indomabile membrum esse, quam linguam, testificata Jacobi praecepta signarunt.

PL 18, 74A

それゆえ、福なるダビデも、自らの口に見張りを求める。祝福されたパウロの聖なる頁は、言葉が塩で味つけされるべきものと定めた。そして、舌ほど御しがたい肢体はないことは、ヤコブの証しされた教えが示した。

5

Sit igitur qui hujusmodi viam scandit tacitus, mitis, benignus. Et quia charitatis insolubilis habetur affectus, in studio parili semper alium judicans potiorem.

PL 18, 74A

それゆえ、このような道を登る者は、黙し、柔和で、親切であれ。そして、解けない愛の情を持つとみなされるのだから、同じ熱心さのうちに、つねに他の者をより優れていると判断せよ。

6

Hoc enim freno adstringit invidiam, quam vicinae sibi elationis saepius incitatam judicio, dum gratias referendi sibi honoris appetit, notam miseri livoris incurrit.

PL 18, 74A

この手綱によって、彼は妬みを締めつける。妬みは、近くにある思い上がりの判断にしばしば掻き立てられ、〔人が〕自分に栄誉の感謝が返されることを求める間に、惨めな嫉みの汚名を招くのである〔quam … incurrit の構文は崩れているらしく、このように解した〕。

7

Nec primum adeo unusquisque percipit, si ab hominibus id requirit: Deus enim superbis resistit, humilibus autem dat gratiam (I Petr. V, 5) . Qui cum de hujusmodi studio discipulos erudiret, ipsum pronuntiat maximum, qui minimus velit esse cunctorum.

PL 18, 74A

各人は、それを人々に求めるなら、第一の位をそう簡単には得られない。「神は高ぶる者に逆らい、へりくだる者には恩寵を与える」(一ペトロ5:5)。彼は〔キリストを指すと取った〕、このような熱心について弟子たちを教えたとき、すべての者の中で最も小さくあろうと望む者こそが最大だと宣言した。

8

Esto ab aliquibus frater tuus propensius honoretur, nec illos quasi minus amicos habeas, nec hunc quasi aemulum praelatae venerationis attendas.

PL 18, 74B

あなたの兄弟が、ある者たちからより厚く敬われるとしよう。その場合も、彼らをあまり友でない者のようにみなすな。またこの者を、先に与えられた敬いを争う競争相手のように見るな。

9

Quinimo judica circa te augmentum illius honoris accrescere, sciens scriptum: Si enim gloriatur unum membrum, congaudent omnia membra. Vos autem estis corpus Christi, et membra (I Cor. XII, 26) .

PL 18, 74B

むしろ、その栄誉の増し加わりがあなたのもとにも及ぶと判断せよ。書かれていると知っているからである。「一つの肢体が栄誉を受けるなら、すべての肢体がともに喜ぶ。汝らはキリストの体であり、その肢体である」(一コリント12:26)。

10

Nam quicunque aliquem vestrum diligit, omnem dignitatem Deo, in quem vos coitis, adscribit. In hoc mite silentium placet, in hoc affabilitas blanda diligitur. Hunc rudis et innata simplicitas, hunc scientia erudita commendat.

PL 18, 74B

実に、諸君の誰かを愛する者は誰でも、あらゆる品位を、諸君が集う神に帰する。ある者においては穏やかな沈黙が喜ばれ、ある者においては優しい愛想が愛される。ある者を粗野で生来の素朴さが推奨し、ある者を学び取った知識が推奨する。

11

Hujus in jejunii jugitate patientia, hujus in abstinentiae virtute contemptus, hujus in lectionis assiduitate sedulitas, pro divinorum munerum diversitate laudatur. Haec autem, sicut scriptum est: Operatur unus atque idem spiritus, dividens singulis, prout vult.

PL 18, 74B

ある者の断食を続ける忍耐、ある者の禁欲の徳における〔世への〕軽蔑、ある者の読書に絶えず励む熱心が、神の賜物の多様さに応じてほめられる。これらについては、書かれているとおりである。「一つの同じ霊が働き、望むままに、一人ひとりに分け与える」。

12

Sicut enim corpus unum membra habet multa, omnia autem membra corporis cum sint multa, unum tamen corpus sunt, ita et Christus. Omnes enim nos in uno spiritu, in unum corpus baptizati sumus (Ibid., 11) .

PL 18, 74C

「実に、体が一つで多くの肢体を持ち、体のすべての肢体は多くあっても一つの体であるように、キリストもそうである。我々は皆、一つの霊において、一つの体へと洗礼を受けたのである」(一コリント12:11)〔引かれた句は一コリント12:12–13〕。

13

Singuli vobis potestis omnium bonorum summam praesumere, si nullus se incipiat in eo quod alter praecellit efferre.

PL 18, 74C

諸君は、一人ひとりが、あらゆる善の総体を自分のものと見込むことができる。もし誰も、他の者が優れている点において、思い上がり始めないのなら。

14

Sed cum vos invicem nexu astrictae charitatis arctabitis, tunc eos qui foris sunt, et in saeculari actu adhuc mundialibus vinculis colligantur, nolite attentioris vitae austeritate damnare, scientes scriptum: Nolo judicetis, ne judicemini (Luc. VI, 37).

PL 18, 74C

だが、諸君が互いに、結ばれた愛の絆で固く結び合うとき、外にいる者たち、世の営みの中でなおこの世の枷に繋がれている者たちを、より厳格な生活の峻厳さによって断罪するな。書かれていると知っているからである。「汝らが裁くことを、私は望まない。汝らが裁かれないためである」(ルカ6:37)。

15

Et iterum: Tu quis es, qui judicas alienum servum (Rom. XIV, 4) ? Domino suo stat aut cadit. Potens est enim statuere illum Deus.

PL 18, 74D

また、「汝は誰か、他人の僕を裁くとは」(ローマ14:4)。「彼は自分の主人にとって立ち、あるいは倒れる。神は彼を立たせることができるからである」。

16

Magis benignitatis adhortationibus et illiciente blandimento via veritatis ostensa, nubem erroris aperite, ut non trahi incipiat unusquisque, sed sequi praecedentem.

PL 18, 74D

むしろ、親切な勧めと誘うような優しさをもって、真理の道を示して、誤りの雲を開け。各人が引きずられ始めるのでなく、先を行く者に従い始めるように。

Caput IV

第IV章PL 18, 74D
1

Semper duriora flectenda sunt, ne viribus inclinata curvatio, priusquam in circulum veniat fatiscens fragmen offendat. Hic enim saepius scandala vulgi dicaciter gignuntur, dum ad religionis jugum, censorium arrogatur imperium.

PL 18, 74D

より硬いものは、つねに曲げねばならない。力で傾けられた湾曲が、輪になる前に、砕けた破片となってつまずかせないように。ここで、民衆のつまずきがしばしば皮肉をもって生まれる。宗教の軛に対して、監察官の権威が振りかざされるときである。

2

Vita nostra jubeat, lingua persuadeat, quia plus auctoritatis gestat exemplum, et ingerit appetentiam sui morum lenis formatio. In omni igitur actu vestro, quasi speculo relucente, fulgete.

PL 18, 74D

我々の生活が命じ、舌が説得せよ。範例のほうが権威をより多く担い、振る舞いの穏やかな形づくりが、それへの求めを呼び起こすからである。それゆえ、諸君の一切の行いにおいて、あたかも反射する鏡のように、輝け。

3

Ubique circumspecti, ubique solliciti, ne quid livor inveniat, ne quid rumor falsus infligat. Feminas probas et religionis studio vero deditas cum mensura venerationis honorate, ut nec austeritas inhumana, nec sedulitas sit remissa.

PL 18, 75A

どこでも用心深く、どこでも気を配れ。嫉みが何かを見いださぬように、偽りの噂が何かを負わせぬように。立派で、真の宗教の熱心に身を献げた女たちを、敬いの度合いをわきまえて尊べ。冷酷な峻厳さも、ゆるんだ細やかさもないようにするためである。

4

Accessus ad vos invicem vester non ingestus sit, sed innatus, quem causa fecerit, non quem supervacuitas relaxarit.

PL 18, 75A

諸君の互いへの近づきは、押しつけられたものでなく、自然に生じたものであれ。用向きがつくった近づきであって、余計なことが緩めた近づきではないように〔ad vos invicem の「近づき」の相手は定かでない。互いへの近づきと取った〕。

5

Plures audite cum pluribus, aut si quando alterius sexus frequentia deerit, vel annorum cujusdam et probata gravitas, vel celebritas loci, vel ratio temporis id honestet, quia praecipue vobis aetas, hora, solitudo, vitanda sunt.

PL 18, 75A

大勢のいる所で、大勢とともに〔女たちの言うことを〕聞け〔audite の目的語は補った〕。もし他の性の人数が欠ける場合には、ある者の年齢の確かな重厚さか、場所の人通りの多さか、時の事情が、それを品位あるものとするときに〔限れ〕〔aut si quando … honestet の構文は定かでない。このように取った〕。とくに諸君には、年齢、時刻、人気のなさが避けるべきものだからである。

6

Non quo mihi fas sit de his qui vere semel devota Deo pectora dicaverunt secus aestimare aliquid, sed ut ex abundanti sic omne quod fingi potest, tanquam possit et credi caveamus, ne in nullo famae nostrae vulnere serpat nata ab occasione suspicio.

PL 18, 75A

これは、一度真に神に心を献げた者たちについて、私が何か別のことを考えてよいという意味ではない。そうではなく、余計にでも、想像されうるすべてのことが信じられうるかのように用心しよう。我々の評判のいかなる傷にも、機会から生まれた疑いが這い入らないためである。

7

Ipsa famae semina, priusquam linguis nutriantur, intereant. Non tamen nobis fides facti, sed possibilitas etiam religanda mendacii. Beata enim vita est et praeclara, de qua nihil licet falsitati.

PL 18, 75B

評判の種そのものは、舌に養われる前に、滅びよ。それでも我々が縛らねばならないのは、事実の信憑だけでなく、偽りの可能性さえもである。幸いで輝かしいのは、偽りに何も許さない生活だからである。

8

Neque enim ego hoc judicium meum austerus censor arripui, sed coeleste imperium monitor blandus assumpsi: nam et sic ait Apostolus: Zelans vos Dei zelo, despondi vos uni viro virginem castam exhibere Christo (II Cor. XI, 2) , sciens scriptum esse: Ne ponatis offensionem, vel scandalum fratri (Rom. XIV, 13) ; et iterum: Sine offensione estote Judaeis et Gentibus, et Ecclesiae Dei (I Cor. X, 32) ; et iterum: Non ergo blasphemetur bonum nostrum (Rom. XIV, 16) ; et iterum: Ut quid enim libertas nostra judicetur ab infideli conscientia (I Cor. X, 29) ; et iterum: Omnia autem vestra, honesta fiant (I Cor. XIV, 40) ; et iterum: Commendantes nosmetipsos ad omnem conscientiam hominum coram Deo (II Cor. IV, 2) , et iterum: Provideamus bona non solum coram Deo, sed etiam coram hominibus (Rom. XII, 17) ; et iterum: Ut is, qui adverso est, confundatur, nihil habens dicere mali (Tit. II, 8) .

PL 18, 75B

私は、この判断を、峻厳な監察官として取り上げたのではなく、天の命令を、優しい勧告者として引き受けたのである。使徒もこう言う。「私は神の熱心をもって汝らに熱心である。汝らを一人の夫に、清らかなおとめとしてキリストに差し出すために婚約させたからである」(二コリント11:2)。私は、書かれていると知っている。「汝らは兄弟に、障りもつまずきも置くな」(ローマ14:13)。また、「ユダヤ人にも諸国民にも、神の教会にも、障りとならぬ者であれ」(一コリント10:32)。また、「それゆえ、我々の善が冒瀆されることがないように」(ローマ14:16)。また、「なぜ我々の自由が、不信仰な良心によって裁かれるのか」(一コリント10:29)。また、「汝らのすべては、品位をもって行われよ」(一コリント14:40)。また、「我々自身を、神の前で、人々のあらゆる良心に推薦して」(二コリント4:2)。また、「神の前だけでなく、人々の前でも、善いことを配慮しよう」(ローマ12:17)。また、「反対する者が、悪いことを何も言えず、恥じ入るように」(テトス2:8)。

9

Neque me praeterit saecularis livoris invidiam in obtrectationem semper religionis ardere, et mordacem malignis rumoribus dentem impressum dicacitatis infigere. Utatur sua mundus natura, dum nihil in nostra inveniat disciplina.

PL 18, 75C

また私は、世の嫉みがもつ妬みが、つねに宗教への中傷に燃え、悪意ある噂によって噛みつく歯を、毒舌として深く突き立てることを、知らないでもない。世は自らの本性を用いるがよい、我々の規律に何も見いださないかぎりは。

10

Falsitas ex more jactetur, dum nec verisimile quidem possit esse quod dicitur. Nemo ideo debet contemnere vulnus infamiae, quia semper consueverit rumor simulare; sed eo attentius praecavere, quod soleat etiam ficta componere.

PL 18, 75C

偽りは、慣いのままにふるまうがよい。言われることが、本当らしくさえないのなら。誰も、噂がつねに偽装するのを常としたからといって、悪評の傷を軽んじてはならない。むしろ、噂が作り事まで仕立てるのを常とするからこそ、いっそう注意深く用心すべきである。

11

Nemo ab obtrectationis metu redditur obtrectandi solemnitate securus. Neque est negligentiae causa sollicitudinis continuata materia. Sit igitur pudoris ac reverentiae vestrae tuta ac circumspecta custodia.

PL 18, 75D

誰も、中傷されることへの恐れから、中傷がありふれていることによって安全になるわけではない。気遣いの材料が絶えず続くことは、怠慢の理由ではない。それゆえ、諸君の慎みと畏れの見張りが、確かで周到であれ。

12

Necessarius e domo, et rarus egressus, quem aut religionis ratio extulerit, aut ad substantiam victus causa exercendi operis ordinarit. Muneribus cunctis, nisi quae ad quotidianum cibum annuumque vestitum suppetant, abstinentes.

PL 18, 75D

家からの外出は、必要なものに限り、まれであれ〔動詞を補った〕。それは、宗教の理由が連れ出すか、生計のために仕事をする理由が定めるものである。贈り物はすべて、日々の食べ物と年ごとの衣に足りるもの以外は、差し控えよ。

13

Scientes scriptum esse: Habentes autem alimenta et quibus tegamur, his contenti sumus (I Tim. VI, 8) ; et iterum: Ut honeste ambuletis ad eos qui foris sunt, et nullius aliquid desideretis (I Thess. IV, 12) .

PL 18, 75D

書かれていると知っているからである。「食べ物と、身を覆うものがあれば、我々はそれで満足する」(一テモテ6:8)。またこうも言う。「汝らが、外にいる者たちに対して品位をもって歩み、誰のものも何も欲しがらぬために」(一テサロニケ4:12)。

14

Nec quidem praebendae eleemosynae gratia ultra supradictos victus ab ullo quippiam praesumatis, scientes scriptum: Si enim voluntas prompta est, secundum id quod habet acceptum est, non secundum id quod non habet.

PL 18, 75D

また、施しを与えるためだとしても、前に述べた食べ物を超えて、誰からも何かを受け取ろうとするな。書かれていると知っているからである。「意志が整っているなら、人が持つものに応じて受け入れられるのであり、持たないものに応じてではない」。

15

Sic illa Evangelici sermonis divina sententia, anum pauperem inter larga locupletum munera gemina tantum aera mittentem, magnifica accepta largitione ditavit. Quia non potest parum esse, quod totum est. Neque quisquam amplius dedit, quam qui sibi nihil reservavit.

PL 18, 76A

福音の言葉のあの神的な判決は、こうして、富める者たちの豊かな献げ物のあいだに、わずか二枚の硬貨だけを投じた貧しい老女を、受け入れられた立派な施与によって富ませた。全部であるものは、わずかではありえないからである。誰も、自分のためには何も取っておかなかった者より多くを与えはしなかった。

Caput V

第V章PL 18, 76A
1

Haec si cui praeter vos nimium videbuntur adstricta, qui Dei claustra pulsare tentaverit, prout ratio sua tulerit, relaxabit: ne quis forte aut connexus sit conjuge, aut liberis impeditus. Habet praeter haec arcta substantia plurima quae sequantur.

PL 18, 76A

これらが、諸君以外の誰かにとってあまりにも厳しく思われるなら、神の囲い〔claustra〕を叩こうと試みた者は、自らの理が許すとおりに、緩めるであろう。たまたま妻に結ばれていたり、子らに妨げられていたりする者がいるかもしれないからである。これらのほかにも、乏しい資産には、ついて回るものが非常に多くある。

2

Neque se repulsum credat, sed aditu alterius vocationis admissum, sicut scriptum est: Unusquisque in qua vocatione vocatus est, in ea permaneat (I Cor. VII, 24) .

PL 18, 76A

また、自分が拒まれたと信じてはならない。別の召命の入口から受け入れられたのだと信じよ。書かれているとおりである。「各人は、召されたその召命にとどまれ」(一コリント7:24)。

3

Non tamen ut propensiorem curam patrimonio, quam religioni in caducis magis occupatus impendat, agnoscens scriptum esse; et possidentes tanquam non possidentes.

PL 18, 76B

ただし、はかないものにいっそう心を奪われて、宗教よりも家産のほうに、より多くの配慮を注ぐことのないように。書かれていると知るべきである。「また、持つ者は持たない者のように」。

4

Si quem tamen posteritatis compede felicior natura, si intelligatur, absolverit, causam haerendi in mundo, nisi ignarus est Dei munerum, non habebit.

PL 18, 76B

それでも、もしある者を、子孫という枷から、より恵まれた本性が、もし理解されるなら、解き放つのであれば、その者は、神の賜物を知らない者でない限り、この世にしがみつく理由を持たないであろう〔felicior natura の係りは定かでない。このように取った〕。

5

Cur enim vivendi voluntate non solvat, quod moriendi lege rumpendum est, faciens de sorte mercedem, ut de necessitate virtutem augeat?

PL 18, 76B

実際、なぜ〔その者は〕、生きる意志によって解き放たないのか、死ぬ定めによって断ち切られるはずのものを。境遇を報いに変え、必然から徳を増し加えながら。

6

Quinimo, qui in sua re familiari de parvis magna, de vilibus pretiosa, aeterna facit de caducis, solus est, postquam pervenerit ubi sempiternus patrimonii sui possit esse possessor.

PL 18, 76B

いや、むしろ、自分の家産において、小さなものから大きなものを、卑しいものから貴いものを、はかないものから永遠のものをつくる者は、自らの家産の永遠の所有者となりうる所に至ったのちには、ただ一人〔そうである者〕となる〔solus est の補語は定かでない〕。

7

Si avarus non est, debet terminanda contemnere; si avarus est, debet desiderare perpetua, sciens scriptum esse: Nolite thesaurizare vobis thesauros in terra, ubi tinea et rubigo exterminant, et ubi fures effodiunt et furantur.

PL 18, 76B

貪欲でないなら、終わりのあるものを軽んじるべきであり、貪欲であるなら、永続するものを望むべきである。書かれていると知っているからである。「汝らは地上に宝を積むな。そこでは虫と錆が損ない、盗人が掘り入って盗む」。

8

Thesaurizate autem vobis thesauros in coelo, ubi neque tinea, neque aerugo exterminant, et ubi fures non effodiunt, nec furantur (Matth. XIX, 20) . Hoc enim ei, qui non caret filiis, hortamentum est: qui caret, imperium.

PL 18, 76C

「むしろ天に宝を積め。そこでは虫も錆も損なわず、盗人も掘り入らず、盗みもしない」(マタイ19:20)〔引かれた句はマタイ6:19–20〕。これは、子らに欠けていない者への勧めであり、欠けている者には命令である。

9

Ista vos cuncta congrua temporibus, apta personis, referta exemplis, condita blanditiis, affatu illice, hortamenti mitis integritate, facilius potest persuadere qui facit. Neque enim aliquo horum omnium fructu invidi estis, cujusquam aestimatione fraudandi.

PL 18, 76C

これらすべてを、時に適い、人々の立場に合い、範例に満ち、優しさで味つけされ、誘う語りかけと、穏やかな勧めの完全さをもって、諸君に説き勧めることは、〔それを〕実践する者のほうが容易にできる。諸君は、これらすべてのいずれの実りにおいても、妬み深い者ではなく、誰かの評価によって騙し取られるべき者でもない〔cujusquam aestimatione fraudandi の係りは定かでない〕。

10

Erat vobis certe corpus firmum, aetas integra, rudes animi, quamvis angusta pro humani generis varietate patebant, vel negotiandi usus, vel studium militandi, diversae artes, innumera in actibus mundi augendae facultatis officia.

PL 18, 76C

諸君には確かに、丈夫な体、損なわれない年齢、未熟な心があった。人類の多様さに応じて、狭いながらも開けていたものがあった。商いの習い、あるいは兵役への熱意、様々な技芸、世の営みにおいて財産を増すための数えきれぬ務めである。

11

Postremo non deerat, vel pauper uxor, quae vivendi pararet voluptatem et insita humanis sensibus pignorum blandimenta.

PL 18, 76D

さらには、貧しい妻さえ欠けていなかった。その妻は、生きる快楽を整え、人間の感覚に植えつけられた、子らの愛撫を〔備えた〕。

12

Quae vos omnia quidem corpore et castis sensibus respuentes, divinae sententiae formam religiosis actibus custoditis, dicente Scriptura: Quicunque plus me fecerit domum, aut uxorem, aut filios, non est me dignus (Matth. X, 27) .

PL 18, 76D

これらすべてを、諸君は体と貞潔な感覚によって退けながら、神的な判決の姿を、修道の行いにおいて保っている。聖書がこう言うからである。「私よりも家や妻や子らを重んじる者は、私にふさわしくない」(マタイ10:27)〔引かれた句はマタイ10:37。底本は plus me fecerit。「私よりも…重んじる」と取った〕。

13

Vestra igitur intuentes exempla, nec illi de meritorum summa angusta sui aestimatione desperent, qui substantia parili ad studium vitae hujus advenerunt. In hoc ergo filii charissimi vivendi tramite constituti, vacate et videte quoniam suavis est Dominus.

PL 18, 76D

それゆえ、諸君の範例を見て、同じ程度の資産でこの生活への熱心に近づいた者たちも、自らの功績の総計が小さいという自己評価に絶望してはならない。それゆえ、愛する子らよ、この生き方の小道に据えられたからには、暇を得て、主が甘美であることを見よ。

14

Dies noctesque lectionibus atque orationibus ducite, et mei semper, quem in opere et scientia abortivum omnium sacerdotum, praeceptorem vobis tanti habuistis eligere, mementote: Vigilate, state in fide, viriliter agite, confortamini, omnia vestra in charitate fiant, et Deus pacis erit vobiscum (I Cor. XVI, 13) .

PL 18, 76D

昼も夜も、読書と祈りで過ごせ。そして、つねに私を覚えておけ。業と知識において、すべての祭司〔sacerdos〕の中の月足らずの者〔abortivum〕でありながら、諸君がこれほど重んじて自分たちの教師に選んだ私を。「目を覚ましていよ。信仰に立て。雄々しくふるまえ。強くあれ。汝らのすべては愛のうちに行われよ。そうすれば平和の神が汝らとともにいる」(一コリント16:13)〔後半の句は二コリント13:11にあたる〕。